Digitized by the Internet Archive

in 2011 with funding from

University of Toronto

http://www.archive.org/details/operaomni13duns

t

I 3

JOANNIS DUNS SGOTI

DOCTORIS SUBTILIS, ORDINIS MINORUM

EX TYPIS ClSTERCII

JOANNIS DUNS SCOTI

DOCTORIS SUBTILIS, ORDINIS MINORUM,

OPERA OIYINIA

EDITIO NOVA

JUXTA EDITIONEM WADDINGI XII TOMOS GONTINENTEM A PATRIBUS FRANGISGANIS

DE OBSERVANTIA AGGURATE REGOGNITA

TOMUS TERTIUSDECIMUS

QU^STIONES IN SECUNDUM LIBRUM SENTENTIARUM a distinctione decima quinta usque ad quadragesimam quartam,

PARISIIS

APUD LUDOVICUM VIVES, BIBLIOPOLAM EDITOREM

VI A VULGO DIGTA DELAMBRE, 13

MDCGGXGIII

THE INSTfTUTF CF WrpiAFVAL STUD!£S

l^ LEY F LACE

TOROhTO 5, CA.^ADA,

0CT23 1S31

174

E, P. F, JOANNIS

I) U N S S C 0 T I

DOCTORIS SUBTILIS, ORDINIS MINORUM,

IN LIBRIIM SECUNDUM SENTENTIARDM

CUM COMMENTARIIS K. P. F. FRANCISCI LYCHETI BRIXIENTIS, EJUSDEM

ORDINIS OLIM MINISTRI GENERALIS,

ET SUPPLEMENTO R. P. F. JOANNIS PONCII HIBERNI IN COLLEGIO ROMANO S. ISIDORI FF. MINORUM HIBERNORUM THEOLOGliE PRIMARII PROFESSORIS.

DISTINCTIO XV

( Texius Magistri Sententiarum).

De opere quinti diei, quo facta sunt levans in aera et natalitia re- nalalitia et volatilia. mittens gurgiti.

A# Dixit eliam Deus : Producant aquce De opere sexti dici, quando crcata sunt

fcbium i reptile animce viventis ct volatile super animcdia et veplilia terrce.

inib. i.b. terram. etc. Opus quinti diei

2-el3- est formatio piscium et avium, Sequitur : Dixit Deus : producat Qenf{ 24

quibus duo elementa ornantur ; et terra animam viventem, jnmenta ct rcp- i>»**«n 2.

deeadem materia, id est, de aquis, tilia et bestias terrm sectmdum specics

pisces et aves creavit, volatilia suas, etc. Sexti diei opus descri-

Tom. XIII. *

•> LIB. II. SENTENTIARUM

bitur, cum terra suis animalibus sunt, creata fuisse, non incongrue ornari dicitur. dici potcst. »

Utrum post peccatum venenosa animalia noxia facta fuerint, an propter pecca- tum nocere cceperint, prius facta innoxia.

Quaeri solet « de venenosis et Au(;,;!, perniciosis animantibus : Utrum n-,:vl])ost peccatum hominis ad vindi- ctam creata sint, an potius inno- xia peccatoribus nocere coeperint? Sane dici potest, quod creatanihil homini nocuissent, si non peccas- set; puniendorum namque vitio- rum ct terrendorum, vel proban- dae vcl perflciendse virtutis causa nocerc coeperunt. Fuerunt ergo creata innoxia, sed propter pec- catum facta sunt noxia ».

Ulrum minuta animalia tunc creata fuerint*

i). « Dc quibusdam etiam minutis

decfen.^adanimantibus quaestio est : Utrum

l,L 3'c*14' in primis conditionibus creata

sint, an ex rebus corruptis postea

orta sint ? Pleraque enim de

humidorum corporum vitiis, vel

exhalationibus terrae , sive de

cadaveribus gignuntur; quaedam

ctiam de corruptione lignorum et

herbarum et fructuum ; et Deus

auctor omnium est. Potest autem

dici, quod ea quso de corporibus

.r f .animalium, maxime mortuorum,

.8 m&kJiiUnascuntur, cum animalibus creata

non fuerint nisi potentialiter et

materialiter ; ea vero quae ex

terra vel aquis nascuntur, vel ex

eis, quae terra germinante orta

Quare post omnia factus cst homo.

Omnibus auteni creatis atque E-

dispositis, novissime factus est

homo, tanquam dominus et pos-

sessor, qui et omnibus praeferen-

dus erat; unde sequitur : Vidit

Dcus quod cssct bonum. et ait : Facia- Gen.l. 23.

26. mus hominem ad imaginem, etc. Sed Dist. 12.

antequam de hominis creationc l'ibid.

tractemus, quod supra breviter

tetigimus plenius versantes cla-

rius faciamus. In hac enim rerum

distinctione Catholici tractatores

dissentire, ut supra diximus, in- u mm 3>

veniuntur, aliis dicentibus, res

creatas atque distinctas secun-

dum species suas per intervalla

sex dierum; quorum sententiae

quia littera Genesis magis inser-

vire videtur atque Catholica Ec-

clesia magis approbat, ideo hactc- opinio i.

nus studiose docuimus, quomodo

ex illa communi matcria prius

informiter facta, postca corpora-

lium rcrum genera per scx dic-

rum volumina distinctim sint

formata.

De scntcnlia illorum qui simul omnia facta esse contendunt.

Aliis autem videtur, quod non opinio 2. pcr intervalla temporum facta c.32b'et4se- sint, sed simul ita formata ad esse ^^"1; prodierunt. Quod Augustinus su- Libi^fs per Genesim pluribus modis niti- tur ostendere diccns : « elementa quatuor ita formata, sicut modo apparent, ab initio extitissc, ct

DISTINCTIO XV.

F.

Gen. 2.

cuelum sideribus ornatum fuisse; qusedam vero non formaliter, sed

materialiter tunc facta fuisse, quse post per temporis accessum for- maliter distincta sunt, ut herbae, arbores et forte animalia. » Omnia ergo in ipso temporis initio facta esse dicunt, secl qusedam formaliter et secundum species, quas habere cernimus, ufc majores mundi par- tes, qusedam vero materialiter lan- tum. Sed, ut dicunt, Moyses, lo- quens rudi et carnali populo, locutionis modum temperavit, de

ptimo, non quasi operando lassus, sed ab universo opere requievit, quia novam creaturam faccre ces- Dubiun? *•

1 . Apoc. 4. 8.

savit. Requiescere eniin cessare di- Aug. nb. citur. » Unde in Apocalypsi : Non mteram 4.

c. 8 et 12.

habebant rcquiem dicentia, Sanctus, san- j'0an. 5. 17. ctus, sanctus^ id est, dicere non ces- Wsdem.c' sabant. Requievisse igitur Deus dicitur, quia « cessavit a faciendis generibus creaturse, quia ultra nova non condidit. Usque nunc tamen, ut Veritas in Evangelio ait, operatur Pater cuin Filio, scilicet administrationem eorum-

Deo loquens a simili hominis, qui dem generum, quse tunc instituta

per moras temporum opera sua perficit, cum ipse simul sua opera fecerit. Unde Augustinus : « Ideo, inquit, Moyses divisim refert, Deum illa opera fecisse, quia non potuit simul ab homine dici quod a Deo simui potuit fieri. » Item : « Potuit dividere Scriptura loquendi temporibus quod Deus operandi temporibus non divi- sit. » 1 111 qui his auctoritatibus et aliis hujusmodi inhserentes, di- cunt quatuor elementa atque coeli luminaria ita formata simul esse, iilos sex dies, quos Scriptura commemorat, sex rerum genera, id est, distinctiones appellant, quse simul factse sunt, partim formali- ter, partim causaliter.

Quomodo intelligendum sit Dcum rc- quievisse ab omni operc suo.

Jam de septimse diei requie ali- i. quid nos eloqui oportet. Scriptum est enim, quia complevit Dcus die septimo opus suum et requievit die sc- ptimo ab universo opere, quod patraral. « P»equievisse dicitur Deus die se-

sunt. Creatoris enim virtus causa subsistendi est omni creaturse. Quod ergo dicitur : Pater mcus usque modo operatur, et ego operor ; illud universoe creaturae conti- nuam administrationem ostendit. Die ergo septimo requievit, ut no- vam creaturam ulterius non fa- ceret, cujus materia vei similitudo non prsecesserit ; sed usque nunc opcratur, ut quod condidit conti- nere et gubernare non cesset. »

Qualiter accipiendum sit, quod dicitur Deus complesse opus suum scpfimo die, cum tunc requievit ab omni opere suo.

Sed quaeritur, quomodo septimo G. die dicatur Deus complesse opus SecaUjnamim suum, cum. ab omni opere illo ^T?"1 die requieverit, nec aliquod genus est. qlue&ti-

x i o onis, quan

novum rerum fecerit? « Alia tran- sequitur

i l • ii ^ Augusli-

slatio habet : Consummavtt Deus die nus.

sexta opera sua ; qure nihil qusesti-

onis affert, quia manifesta sunt

quse in eo facta sunt, » et omnium

consummatio eo die perfecta est,

sicut Scriptura ostcndit, cum ait :

l«9l

LIH. II. SENTENTIARUM

Ge». 13. i. VidU Deus cuncta, qua feceral^ ei erant dde bona.

Q modo omnia a Deo facta dicantur valde bona.

« Omnia quidem naturaliter bo- i0 na erant nilque in sui natura

u.c. 10

rn lege dieitur : Memento sanctifi- Dubium 6. care diem sabbati. Et inde est, quod numerando dies usque ad septi- mum procedimus et dicimus, se- ptem esse dies, quorum repctiti- one omne tempus agitur; non quia alius sit ab illis dies octavus et nonus, et sic de creteris , sed quia in sex diebus rerum genera distincta sunt, et in septimo, licet

^•cc;li;vitii habentia. Et sunt bona, quae non fuerit n0vum genus rerum Bic redit condidit Deus, etiam singula; simul qiuestionem vero universa valde bona, quia

itam,

vet ex omnibus consistit universi- verum sit tatis admirabilis pulchritudo, in ptimo qua etiam illud quod malum dici-

institutum, tamen fuit in eo quasi quidam novus status sanctiftcati- onis operum et requietionis opifi- cis. Potest etiam sic exponi illud : Complevit Deus die septimo opus suum, bene ordinatum et loco suo ^ est, completum et consumma- JJJJe positum, eminentius commendat tum vidit. >n ,\3.Dona ^ ma^is placeant et lau-

die

dabiliora sint, dum comparantur malis. » Sexto ergo die facta est omnium operum consummatio. Tdeo prsemissa oritur qusestio, quomodo dicatur Deus die septi- mo opus suum complesse, quod. « Hebraica veritas habet, in quo tnmen nihil novum creasse dici- tur, nisi forte dicatur die septimo complevisse opus suum, quia ip- sum benedixit et sanctificavit, » sicut subjicit Scriptura : Benedixit diei septimo et sanctificavit illum : « Opus enim est benedictio et san- ctificatio, sicut Salomon aliquid operis fecit, cum templum dedi- cavit. »

Quas sit benedictio et sanctificatio septi- mce diei.

Illum autem diem sanctificasse h. et benedixisse dicitur, quia mysti-

Dubinm 5. . .

Exod.20.8. ca pr^e csetens bencdictione et sanctificatione eum donavit. Unde

(Finis textus Magistri.)

QU^STIO UNICA.

Utrum in corpore animalis, vel in quo- cumque mixto, remaneant elementa, secundum substantiam in actu ?

Alensis 2. p. q.80. memb. 1. art. 2. Albert, Mag. de generat. tract. 6. c. 5. et 3. de ccelo, tract. 2. c. 1. Philoponus ad text. 64. Jandunus 6. Physic. q. 4. Ziinara Theorem 27. afftrmant. Negant D. Thom. opusc. 33. et i.p. q. 76. art. 4. Greg. Capreol. Basbol. Gabriel hic, Richard. hic aH. 1. q. 1. Occham quodl. 3. q. 4. Philip. Faber. Theor. 61. Conimi>ricenses 1 . de generat. c. 10. q. 3. et 4. Vide D. Bonav. hic art. 2. q. 2. ct ■ Scot. 3. Phys. q. 2.

Quod non, videtur, nam anima-

i.

lia aliqua producebantur sive ge- Arg. 1.

1 de o>eue-

nerabantur ex aqua. Patet hoc ral

t c 17 et

Gen. Producant aquoe reptile, et viventia ' ijuie.' super terram. Sed generatio unius est corruptio alterius; ergo aqua corrumpitur, cum ex ea generatur piscis ; ergo et similiter alia ele- menta corrumpuntur et non manent. Item, si aliquod elementum, Arg. 2.

Arg. 2.

DIST. XV. QILESTIO UNICA

secundum substantiam maneret in

mixto, eadem ratione, et omne elementum maneret, et tunc cum inclinatio illorum sit ad loca con- traria, mixtum ex illis violenter moveretur, et quiesceret in quo- cumque loco.

Itcm, omne habens in se contra- ria , necessario corrumpitur a causa intrinseca; sed non omne mixtum corrumpitur a causa in- trinseca, ut patet de lapidibus, et metallis, ut auro, et hujusmodi, quse non nutriuntur; ergo nec corrumpuntur a causa intrinseca,

grave mixtum movctur deorsum, in eo cst terra actualiter.

Ttcm, Aristoteles lib. de Morte et vita : Tn omnibus corruptibilibus duplex est corruptio, marcedo quso est corruptio interior, et ex- tinctio quse cst corruptio exte- rior; scd non csset corruptio in- trinseca, nisi a contrariis intra existentibus ; ergo quoad primaiii corruptionem necessario est dare aliquid intrinsecum activum, quod agit ad corruptionem, et aliquod passivum corruptivum ; ubi autem in transmutatione substantiali est

omnia enim inanimata, qu?e non dare activum et passivum, est ibi

2.

Ratio

opposit.

1. lext. 90.

Mixtio quid est ?

Ralio 2. TYxt. 113

recipiunt alimentum, non marce- scunt ex se , nec corrumpuntur, nisi ab extrinseco ; ergo non omne mixtum habet in se elementa, se- cundum substantiam.

(a) Contra, primo Gen. c. de mixtione : Mixtio cst miscibilium altera- lorumunio ; ex hoc dupliciterarguo, si est alteratorum, ergo non est corruptorum. Similiter si mixtio est unio miscibilium, et unio non est corruptorum, sed entium, er- go miscibilia manent.

Item, qualitas (b) elementi non

saltem dare duas substantias in actu , unam corrumpentem et aliam, quae corrumpitur, ergo, etc.

GOMMENTARIUS.

(a)Contra,primo. Quod elementa mane- antin mixto videtur,primo auctoritate Phi- losophi 1. de Gener. cap. de mixtione,text. com. 90. in fine, ubi habetur quod Mixtio est miscibilium alteratorum unio. Ex hoc arguit Doctor dupliciter : Primo, si mixtio est alteratorum ; ergo non est corrupto- rum. Unde Philosophus in illo texlu sic

est sine elemento, sed qualitas habet : Manifestum igiturex his qux di-

elementi apparet in mixto, ergo, cta sunt, quodestmixtio.etquid estmixtio,

etc. Probatio majoris, secundo de et quare est, et quse sunt miscibilia en-

Anima, dixit Aristoteles quod cor- tium tantum, quoniam sunt quasdam

pora non possunt se tangere in qUasi passiva ad invicem, et bene de-

aere vel aqua, nisi intercipiatur terminabilia , et bene divisibilia; haec

nervel aqua medius, quod probat enim neque corrupta esse necessarium,

quia humida sunt in superficiebus quando mixta, neque adhuc simpliciter

contingentibus, ethumiditas aquse eadem esse quas prius. Hsec ille. Ex quo

non e?t sine aqua. patet quod ipsa elementa manent in

Ratio 3. Item (c), primo Cwli, text. 7. et 8. mixto , licet non secundum suum esse

mixtum movetur secundum natu- ram elementi prsedominantis, sed

si effectus est, causa est; ergo si

perfectum.

Secundo, sic ex eadem auctoritate ar- fftiit : Si mixtio est unio miscibilium, et

n

6

LIB. 11. SENTENTIAUUM

unio non est corruptonmi, sed entiuni ; patet, quia anio aliquorum est relalio, necessario praeexigens extrema unita ; ergo elementa, quafl dicuntur uniri in mixto, manenl in mixto.

(b) Item gualiias. ltem, in mixto sunt qualitates elementorum ; crgo in mixto sunt formaliter elementa. Antecedens patet 2. de Anima text. com. 113. ubi dicit sic Aristoteles, quod corpora non possunt se tangere in aere vel aqua, nisi interci- piatur aer medius vel aqua, quod probat, quia talia corpora sunt humida in super- ficiebus contingentibus ; sed Immiditas est qualitas elementi aqua3 et aeris. Con- sequentia patet per Philosophum ubi supra, qui vult quod humiditas non sit sine aqua : Quorum, inquit, corporum medium est aliquod corpus, non contingit ipsa, (supple corpora) ad invicem se tangere : humidum autem non est sine cor- pore, nec humectatum, sed necesse aquam esse, aut habere aquam ; vide ibi Com- mentatorem. 3. Ar^. (c) Item, primo. Tertio, effectus alicu- prulc' jus causae nunquam est causa non exi- stente, sed moveri deorsum (loquendo de motu naturali) est effectus gravis, et gravitas primo et per se est a terra ; ergo si mixtum naturaliter movetur deorsum, sequitur quod in eo sit actu- aliter terra ; mixtum enim movetur se- cundum naluram elemenli praedominan- tis, ut patet 1. Cosli, text. com. 7. et 8. Se- cundum aliam translationem in fmetext. 8. sic habetur : Et motus corporum simpli- cium simplices, et motus corporum compo- sitorum erunt divcrsi, sed tamen moven- tur secundum motum corporis simplicis in eis dominantis, id est, secundum Com- mentatorem, quod motus corporum com- positorum erunl. secundum naturam cor- poris simplicis dominantis. Impossibile est enim in corporibus compositis, scili-

cet mixtis, aliqua supple corpora, com- poni a^qualiter, et si esset aliquod com- positum, ooqualiter contingeret quod ali- quod corpus non moveretur omnino, elc. Apparet ergo quod in unoquoque mixlo est aliquod elementum praidominans.

SCHOLIUM.

Opinio Avicennse, elementa manere in mixto substantialiter, remissis tamen eorum qualitatibus. Sed Commentator tenet elemen- ta vere manere in mixto, sed remissa tam quoad substanliam quam quoad ijualitates. Probat duabus rationibus, facitque contra se tres instantias, quibus respondet, sed Doctor solutiones redarguit efficaciter et clare.

Hic est una (d) opinio Avicennse, 3 quam recitat Commentator 3. Co?li °JK *•

■*- 1 Gj lCltUJ ,

et Mundi com. 67. et primo de Gcn. cap. de mixtione, quod elementa ma- nent in mixto secundum substan- tiam, non remissa, sed secundum qualitates sunt remissa.

(e) Contra illud arguit Commen- 3. (Wi. um tator, quod si elementa remittantur sup< secundum qualitates, quod etiam remittantur secundum substan- tiam. Primo, idem est judicium de toto et de parte; ergo si qualitas potest remitti secundum partem, manente substantia elementi omni- no non remissa, eadem ratione potest elementum remanere secun- dum substantiam , amissa tota qualitate, et sic posset esse ignis et non calidus, ideo ponit ipse sub- Text stantiamelementi remitti, sicut et com-4- qualUatem, probat autem quod elementum aliqualiter manet; sed tamen secundum substantiam re- missam, primo sic : Elemcntum (f) est ex quo componitur res; et

DIST. XV. QUjESTIO UNIGA. 7

in ea manet 5. Metaph. ergo sub- Physici, ad hoc quod aliquam illa-

stantia elementi manet, licet re- rum recipiat, sed non oportet quod

missa. Secundo sic : Si elementa denudetur ab omni forma alterius

non manerent in mixto, sed omni- ordinis. Unde dicit, quod non opor-

no corrumperentur, adveniente tet recipiens denudari a toto gene-

ibrma mixti, sequeretur quod ma- re ejus quod debet recipere, scd

tcria prima immediate susciperet tantum ab eis, quse sunt ejusdem

omnem formam sine ordine. gcneris proximi, non autem re-

Sed ipse arguit contra (g) sc tri- moti, et ideo non potcst materia,

pliciter, primo sic : Quia tunc manente forma unius clemcnti

forma mixti adveniret enti inactu, quantumcumque rcmissi, recipere

composito ex materia et forma aliam formam elementarem, quia

elementari , et sic esset forma tunc non esset mixtio, et ideo dicit

accidentalis. quod oportet materiam denudari

Item, contra hoc quod dicit for- ab omni forma ejusclem generis

mam substantialem remitti , ar- proximi et ejusdem ordinis, si de-

guit , quia nulli formse intendi beat aliquod eorum recipere; hu-

convenit, et remitti, nisi acci- jusmodi sunt formse elementarcs

dentali; ergo forma elementaris inter se, non in comparatione ad

accidentalis esset. mixtum. Si hsec responsio valet,

2. et 3. <ie Item, quod non maneat forma sequitur quod lapis existens lapis,

elementaris, probat sic, quia opor- possit recipere animam inteliecti-

tet receptivum denudari a natura vam.

recepti; ergo oportet materiam Ad aliam objectionem respondet,

carere omni forma substantiali, quod formse elementares sunt sic-

ad hoc quod possit aliam recipere ut medise inter formas substantia-

ut formam mixti. les et accidentales, ideo utriusque

rTi.4-.to Ad istud ultimum respondet habent proprietates, et ideo pos-

UtinqmtS. L r i > i

de^n)ina> Commentator sic : Quod non opor- sunt intendi et remitti. Utrum

tet ipsum denudari a toto genere autem forma substantialis possit

receptivi, sed oportet denudari a intendi, hoc non tractabitur modo.

natura specifica recepti. (i) Quod autem necesse sit ipsas Qiuere

(h) Contra, tunc materia sub intendi ad intensionem qualitatum, &^se[

forma aqu^e existens, posset rcci- vel remitti ad remissionem, non

pere formam ignis. Sed ad hoc concludit ratio Commentatoris,

innuit responsionem in fine Com- nam cum dicit, quod eadem est

mentij quia omnes formse elemen- ratio totius et partis qualitatis,

tares sunt ejusdem ordinis in sub- verum est inter se comparata, scd

stantialitate, sic autem non sunt non oportet respectu tertii, nam

formse elementares cum formis quantum ad esse in subjecto neccs-

mixtorum, et tunc major debet sario vel contingenter, vel conco-

intelligi, quod necesse est recepti- mitari subjectum, non est eadem

vum denudari ab omni forma ejus- ratio totius caloris ct partis caio-

dem ordinis et ejusdem generis ris; subjectum enim sive elemen-

com. i.

4. d.

B

LIB. II. SENTENTIAKUM

tum habet taloni qualitatem in ralio niagis declarabilur infra parum ante

quadam latitiuline, sed non prae- responsionem illius rationis.

cise Silt) tali yel tali gradU. Unde (g) Sed ipse arguit contra se tripliciter,

sicut non sequitur, hoc corpus probando quod elementa non maneant in

potest esse sine hoc loco et sine mixto, ut patet tcrtio cceli com, 67. ubi

illo, ergo pari ratione sine omni ; arguit sic primo : si elementum manet in

sic in proposito, nonvidetur vale- reratio Commentatoris.

COMMENTARIUS.

(d) Hic est una opinio Avicennx, qua3 vult, quod in mixto, puta in lapide, rema- neant elementa, puta ignis, secundum substantiam suam nullo modo remissa, sed non remanent secundum qualilates ila intensas, sicut in igne, quando non est pars mixti, sed qualitas ignis, puta calidi- tas, ut in mixto habet esse remissum.

mixto, ergo forma mixti adveniret enti in actu composito ex materia et forma ele- mentari, et sic forma mixli esset forma accidentalis. Et ratio Gommentatoris est ibi : Dicamus igitur, quod si esset, scilicet quod elementum maneret in mixto, ne- cesse esset ut nullum ens generaretur ab eis diversum in forma substantiali, sed tantum in accidentibus, quia forma, quse advenit enti in actu, scilicet composito ex materia et forrna, est forma accidentalis. Ad hanc rationem respondet Commen-

lator quod bene verum est de forma, quae 3 (e) Contra illud, etc. Et sententia advenit enti in actu completo, hoc est, RAesPonsio

sua stat in hoc, quod si qualilas ignis, puta caliditas, possit remitti secundum aliquem gradum, sequitur etiam quod secundum se totum, et sic poterit esse ignis et non calidus, quod est falsum. Sed ipse Gommentator ponit ipsam substan- tiam elementi remitti sicut et qualitatem.

Averrois.

enti composito ex materia et forma per- fecta, et sic forma ignis in esse perfecto non manet in mixto. Sed non est verum de forma imperfecta, et sic in proposito, elementa manent in mixto tantum secun- dum formas imperfectas et remissas. Un- de sic dicit : et ideo necesse est cum ex eis

(i) blementum. Commentator probat generaretur una forma, ut corrumpantur

quod elementum aliqualiter maneat se- formae eorum secundum medietatem, quo-

cundum substanliam remissam. Et primo niam si corrumperentur secundum totum,

aucf.oritate Philosophi pnmo Metaph. text. iunc prima materia reciperet primo et

com. 4. qui vult quod elementum est ex essentialiter omnes formas, et non reciperet

quo componitur res, et in ea manet. Ele- f0rmas compositorum, id est, mixtorum

mentum, inquit, secundum translationem, mediantibus istis corporibus, quod est

dicitur illud ex quo componitur resprimo, inConveniens apud Commentatorem.

ct est in ea; ergo elementum manet in Secunda ratio Commentatoris est contra

mixto. Et vide ibi Commentatorem quo- modo elementum multipliciter accipialur. Secundo probat hoc idem ratione, si elementa non manerent in mixto, sed omnino corrumperentur adveniente forma mixti, sequeretur quod materia prima im- mediate susciperet omnem formam sine ordine, quod est inconveniens. Sed hsec

hoc quod dixit supra, scilicet quod forma substantialis elementaris potest remitti, quia hoc tantum convenit formis acciden- talibus, unde sic dicit in littera : Siigitur aliquis dixerit, quod sequitur ex hoc, sci- licet quod supra dixit, videlicet quod for- maa elementares sunt in mixto secundum esse remissum, ex hoc sequitur quod sub-

DIST. XV. QIMESTIO UXICA. 9

s(antiales recipianl magis et minus, et hxc omnino, elementa v'ero"9 quae non sunt rece-

est exposilio accidenthim non formarum ptibilia omnium formarum cum non reci-

substantialium ; dictum est enim in multis piant se, (patet, quia ignis, ut sic, non

locis, quod formx subslantiales non reci- recipit formam aquae) non debent denudari

piunt magis et minus. Ihcc ille. a suis formis apud receptiones, sed est

Formtc Hespondet Gommentator quod forin» necessarium tantum, ut denudentur a for-

su slanlia-

les, an substantiales perfectse non suscipiunt ma- mis quas recipiunt, scilicet a formis mixti,

suscipiant

magis et gis et minus, tamen forma3 substantiales, et ideo omnis materia habens formam est

o minus.

quse se liabent medio modo, quales sunt receptibilis quarumdam formarum tantum,

formse elementares in mixto, possunt su- Heec ille.

scipere magis et minus, unde sic dicit in (h) Contra, tunc materia sub forma

littera : Dicemus (inquit) quod formx isto- aqux existens posset recipere formam

rum elementorum substantiales sunt dimi- ignis, materia enim exislens subunaforma

nutx a formis substantialibus perfectis, et potest recipere aliam, sequitur quod ipsa

quod suum esse est medium inter formas, existens sub forma ignis posset recipere

supple substanliales et perfectas, et acci- formam aquae.

dentia, et ideo non fuit impossibile, ut for- Ad hoc respondet Gommentator gene- 5.

Rosponsio

mae earum substantiales admiscerentur, et raliter, non assignando rationem, ibi cum Averrois.

proveniret ex collectione earum alia for- dicit : Elementa, inquit, qux non sunt rc-

ma, scilicet forma mixti, sicut cum albedo ceptibilia omnium formarum,cum non re-

et nigredo admiscentur, fiunt ex eis multi cipiant se, etc. Sed specialiter rationem

colores, et cum hoc latuit Avicenna, etc. hujus assignat in flne commenti, quare

Hsec ibi. scilicet unum elementum non possit reci-

4. Tertia ratio, qua probat Gommentator pere formam alterius elementi, quia for-

quod forma elementaris non maneat in mse, inquit, elementorum non recipiunt

mixto, est, quia oportet receptivum de- seipsas cum sint ejusdem generis, conUn-

nudari a natura recepti ; ergo oportet git quod non generantur ad invicem, nisi

materiam "carere omni forma substantiali, cum recipiens exuit formam et recipit

ad hoc quod possit aliam recipere, ut for- formam receptam, et ideo non sunt ele-

mam mixti, Kespondet Gommentator circa menta ad invicem, scilicet receptibilia,

medium commenti, quod non oporlet re- scilicet quod unum recipiat formam alte-

Speculare

ceplivum denudari a toto genere recepti, rius, vel e contra. Sed hoc non contingit luucomnia.

sed oportet denudari a natura specifica in receptione formarum compositorum, id

recepti; dicit enim sic : Et dissolutio, est, mixtorum, scilicet ut elementa,supple

inquit, est quia non est necessarium in re- denudentur a suis formis. scilicet eie-

ceptibili, nisi ut non habeat formam quam mentaribus apud receptionem formarum

recipit, non ut non habeat formam omnino. compositorum, id est, cum recipiunt for-

Si enim maleria ignis habet formam ignis, mas mixtorum, et ratio hujus sequitur,

stante illa forma, non potest aliam for- formse enim compositorum, scilicet mix-

mam ignis recipere ; loquilur ergo de torum sunt aliae, id est, alterius generis a

eadem forma specifica, et non praecise de formis eorum, scilicet elementorum, for-

eadem numero. Sequitur : quia igitur mse quidem eorum, supple, elementorum,

prima materia est receptibilis omnium for- licet sint diversae, ut patet de forma ignis,

marum non debet habere aliam formam et forma aqu^e. tamen eodem ordine sunt

10

LIB. II. SENTENTIAUUM

in substantialitate, scilicet quod possibile est, ut quaedam sint maleriae formarum quarumdam, id est, quod possibile est, ({iiod formae elemenlares sint materiae re- ceptivai formarum mixlorum. Et dicunlur formiH elementares ejusdem ordinis, licet sint specie diversa), quia illse sunt natse immediate informare materiam, nulla alia forma praecedente in materia, sed forma) mixtorum sunt tanlum nata? informare materiam mediantibus formis elementari- bus, et ideo dicuntur alterius ordinis a formis elementaribus, et hoc secundum intentionem Gommentatoris. Sed quomodo forma? mixtorum dicuntur alterius ordinis a formis elementaribus, patebit infra re- spondendo ad rationem Gommentatoris. (i) Quod autem necesse sit ipsas intendt, supple formas substantiales elementorum, acl intensionem qualitatum, non concludit ratio Commentatoris, et dicendo quod eadem est ralio totius et partis, quod verum est, ut pars et totum comparantur ad invicem, quia sicut pars caliditatis potest remitti, ita et absolute tota ; sed ut comparantur ad subjectum, dicit quod non valet, quia subjectum non determinat sibi forle aliquam partem, puta forma sub- stantialis ignis aliquem gradum caliditatis, sine quo ipsa non potest esse, ut declarat Doctor dist. 12. quarti. Non valet ergo quod si forma substantialis ignis sit calida ut octo, quod si aliquid gradus potest auferri aut remitti, quod tota caliditas remittatur, possunt bene comparari ad aliquod subjectum, quod non habet cau- sam intrinsecam et necessariam alicujus determinatte qualitatis, sicut forma sub- stantialis aquse si fiat calida ut sex, sicut illa caliditas potest remitti secundum unum gradum, ita etiam secundum totum; in igne vero non, quia forma substantialis ignis est causa necessaria alicujus deter- minatce caliditatis, et ideo non potest esse

sine illa, ut patet a Doctore in 4. Et dicit Doctor quod elementum, puta ignis habet talem qualitatem, puta caliditalem, in qua- dam latitudine, sed non praecise sub tali gradu, quia potest habere majorcm vel minorem. Et addit textum : non sequi- tur hoc corpus, etc.

Sed in hoc videtur sibi contradicere, quia expresse in disl. 12. hujus,didl quod determinans sibi aliquid secundum genus, determinat esse secundum speciem, etc. ergo si non determinat sibi hoc vel hoc de necessitate ; ergo nec secundum genus, nec secundum speciem.

Similiter dicit ibi, quod contingenter se habet ad plura, vel ad omnia alicujus generis, contingenter se habet ad totum genus ; ergo cum hoc corpus contingen- ter se habeat ad hunc locum vel illum, et sic de aliis, contingenter se habet ad omnem locum, et sic polerit esse sine omni loco, quod est contradictio in dictis suis.

Dico, quod nulla est contradictio, quia 7.

Deuspotest

ibi in dist. 12. concludit de potenlia Dei facere

materiam,

absoluta, quod lpse posset facere mate- sine

r. ,. forma.

nain sme forma, ex quo contmgenter se habet ad omnem ; sed non concludit de potentia creata, quia licet materia con- tingenter se habeat ad omnes formas, tamen quando agens naturale expellit unam formam de materia, de necessi- tate causatur alia, licet materia prima contingenter se habeat ad illam, patet, quia illam potest deperdere, et quando deperdit illam, statim fit sub alia, ut comparatur ad agens naturale. Sic dico in proposito, quod hoc corpus contingen- ter se habet ad omnem locum, et ut com- paratur ad potentiam supernaluralem, po- test fieri sine omni loco, ut exposui con- tra dominum Augustinum ; si tamen com- paretur ad potentiam creatam, dico quod corpus quamvis contingenter se habeat

DIST. XV. QUjESTIO UNIGA.

11

ad omnem locum, tamen quando deserit sub forma acris ct ignis, sic ncc unum locum, statim fit in alio, non enim sub istis, et mixti ; nec etiam qua- potest deserere unum locum quin forma- litas mixti hoc COgit, puta frigi- liter expellat aliud corpus, et sic subintrat ditas carnis, quia illa non est fri- illum locum, ul patet in quarto. Sic dico giditas aquse vel tcrrae. de qualitate respectu ignis ut comparatur Item, forma elementaris (b) nata ad agens supernaturale, tota potest sim- est cum materia constituere suppo- pliciter remitti, ut vero ad agens naturale situm per se subsistens in generc est de necessitate sub alio gradu illo Substantiae; ergo si sint plures for- velillo. m8B clementares in mixto, quseli-

bet constituet suppositum, et sic in scholium. omni mixto essent plura supposita,

quia ibi erit suppositum aquse, et suppositum ignis, quorum quodli- bet natum est per se subsistere,

Doctor tenet nullo modo manere elemen- ta in mixto substantialiter remissa vel non remissa. Primo, quia nec ex operatione,

transmutatione vel qualitate mixti hoc colligi quod est inconveniens ; inconve-

potest. Secundo, essent duo supposita in quolibet mixto. Tertio, esset penetratio in mixto, vel quselibet pars mixti non esset mixta. Quarto, ex mixto desinente, fit ele- mentum ; ergo et e contra.

Omne

mixtuin

esset :luo

supposita

si maneret

fonna

niens etiam est, quod subsistens eiemenii possit habere duas formas specifi- cas, quarum una non est nata perfi- ci ab alia ; hoc autem poneretur, si

elementa ponerentur in mixto se Dico ergo ad quaestionem (a) cundum formas suas.

5. Physic. alibi.

tenendo oppositum utriusque, quod elementa non manent in mix- to secundum substantiam sive remissam( sicut dicit Commenta- tor), sive non remissam, sicut po-

Item, omnem substantiam (c) corporalem consequiturquantitas, quse est propria passio substantiao corporeae; scd forma elementi, quantumcumque remissa cum ma-

rbys. et Met.

nit Avicenna, cujus ratio est, quia teria constituit substantiam com-

non est ponenda pluralitas sine positam ; ergo ipsam consequitur

necessitate ; nihil autem cogit po- propria quantitas,sicut passio pro-

nere pluralitatem elementorum pria. Sed propria passio non est

vel formarum substantialium ma- plurium subjectorum ; crgo in uno

nere in mixto, quia non operatio, subjecto erunt plures quantitates,

quse maxime concludit formam ; ut aiia quantitas mixti, et alia

non enim operatio mixti, est ejus- elemcnti, et ita vel duo corpora

dem speciei cum aliqua operatione erunt simul, vel qusecumque pars

elementi ; nec transmutatio, nam mixti non erit mixta, et ita non

forma elementi et forma mixti erit mixtio nisi juxtapositio.

habent sufilcientem entitatem, ut Item, mixtum generatur (d) cx

una sit terminus unius generati- elemento vel elementis, et cor-

onis, et alia alterius, vel ut hsec rumpitur in ilia; ergo taiis incom-

sit terminus a quo corruptionis, possibilitas est inter formani

et ille terminus ad quem generati- mixti ct formam elementi, qualis

onis; ergo sicut nihil potest esse est lnter terminum generationis

12

LIB. II. SENTENTIAKUM

>ns«io- no» subti lissimce.

a qwt et terminum generationisad qnem ) ergo non compatiuntur se in eodem susceptivo simul lorma mixti et forma elementi, unde sio- nt impossibile ost, quando ex aqua lit ignis, materiam perflci simul forma aquze et Ibrma ignis, ita in proposito.

COMMENTARIUS.

(a) Diio ergo ad quxstionem. Senlen- lia Doctoris stat in hoc, quod si esset necesse elementum existere in mixto secundumsuam substantiam, etidin messe remisso, vel secundum qualitates; lioc posset argui esse necessarium, vel ex rati- one opeiationis mixti, vel ratione trans- mutationis, quse maxime arguunt formam aliquam, sed nullum istorum arguit, si dicatur, quod in tali mixto est caliditas, et per hanc caliditatem volumus argue- re substantiam ignis esse ibi. Sed hoc non, quia caliditas mixti est alterius spe- cioi a caliditate ignis, quod patet pro- pter diversos effectus, nam caliditas mixti hominis, puta cordis habet alium ef- feotum quem non habet caliditas ignis, quia ipsa caliditas cordis vel corporis hu- mani habet convertere elementum in nutrimentum etin carnem, vel saltem cau- sare dispositionem ad substantiam carnis, qua posita, sequitur substantia carnis, hoc non posset caliditas ignis, patet, et multos alios effectus habet, quos non habet caliditas ignis, ideo per hujusmodi operationem non possumus arguere ne- cessarium in mixto esse elemenlum. Non arguimus etiam in ipso mixto duas caliditates alterius et alterius speciei, ita quod una sit ignis et alia mixli. Dico etiam, qu)d transmutatio non est ratio aiguendi ibi elementa esse subjectum eeneratjonis ; si enim diceretur quod

elementa sunt necessaria in mixto ex hoc, quod forma mixti recipitur in illis tan- quam in subjecto, hoc non videtur, quia forma mixti habet sufficientein entitatem, ut sit terminus generationis; et sic talis terminus potest recipi immediate inmate- ria, sicut dicimus quod forma substantialis ignis, est sufficiens terminus generationis ignis, et recipitur immediate in materia ; sicut ergo forma substantialis ignis est sufficiens terminus generationis ignis, et sufficiens terminus a quo corruptionis ip- sius, et sicut non potest esse simul sub forma aeris et ignis, sic formasubstantialis mixti est sufficiens terminus a quo cor- ruptionis mixti, et terminus ad quem ge- nerationis ejusdem, et sic maleria mixti non potest esse simul sub forma mixti, et sub formis elementaribus.

(b) Item forma elementaris. Ratio est in hoc, quod in mixto essent qualuor supposita, quod e^t omnino falsum. Sed ista ratio non videtur multum conclu- dere, quia si sic, sequeretur quod in eodem composito essent plura per se singularia, nam materia prima habet pro- priam singularitatem, ut patet ab ipso, et eliam forma.

Similiter videtur contra ipsum in 4. dist. 12. ubi tractat de pluralitate forma- rum, nam forma substantialis cum ma- teria nata est facere unum suppositum ; ergo si in composito essent plures for- mse substantiales, ut ipse vult, puta in bove vel in homine, tunc essent ibi plura supposita.

Dico, quod haec ratio concludit, quia est inconveniens, quod plura supposita in aclu constituant unum tertium suppo- situm, et non est simile de singulari, quia singulare est communicabile saltem, ut quo vel ut pars in primo dist. 2. et sic non est inconveniens, quod duo singu- laria effloiant unum singulare totale, ser-

DIST. XV. QU/ESTIO UNfCA.

13

vata tamen eorum propria singularitate, non enim ignis in mixto est quantus

nam habet liomo conslitutus ex anima quantitate mixti, nec mixtum est quan-

et corpore, etiam singularifatem animae et tum quantitate ignis ; ergo si mixtum est

corporis. Suppositum autem est simplici- perfecte mixtum ex elementis, ita quod

ter incommunicabile, el ut quo et ulquod, quselibet pars mixti sit mixta, hoc non

etnon potesl aliquo modo esse pars ali- poterit esse, nisi per penetrationem di-

cujus, quia tunc esset communicabile mensionum, et sic duse dimensiones es-

saltem ut quo, ut subtiliter probat Do- sent in eodem loco,et similiter ita aqua et

ctor in primo, dist. 2. et in quodl. et terra habent propriam quantitatem in

sic non est simile. Cum vero infertur, mixto, non enim aqua est quanta quan-

igiturhoc compositum esset duo singu- tUate ignis, nec e contra ; ergo si aqua

laria, negatur consequentia, quia etiam non sequitur duae albedines singulariter distinctoe sunt in Francisco ; ergo Fran- ciscus est duo alba singularia.

Ad aliud, quod forma substantialis nata est conslituere suppositum, dico quod

et ignis et terra sunt perfecte mixla, cum mixtio sit miscibilium unio, ita quod in qualibet parte mixti sit ignis, aqua et terra, sequilur quod dimensio terrse aquae, et ignis erunt in eodem loco per penetrationem dimensionum ad in-

non quaelibet forma substantialis consti- vicem, quod est inconveniens et contra

tuitproprie suppositum, maxime quando Aristotelem 4. Phys. Etiam si lbi non

ordinatur ad aliam, sicut patet in gene- sit penetratio dimensionum, sequiturquod

ratione hominis. non erit ibi perfecia mixtio, sed magis

Dico ultra, quod ad suppositum re- juxtapositio, et sic niliil ad B.

quiritur quod forma materialis habeat (d) hem mixium generatur. Intendit

distinctam materiam ex qua et ipsa fiat hic DocloP quod ex quo elementa

unumsuppositum.Sedinpropositosiplu- (ex quibus generatur mixtum tan-

res formae substantiales essent in eadem materia tantum unum suppositum constitu- erent; modo elementa etformaelementaris est nata facere proprium suppositum per se existens perfecte, ut palet de elemento ignis, et illa forma elementaris non est proprie ordinata ad ulteriorem formam perfectiorem, sicut sunt multae formae in homine prascedentes animam intellecti- vam, etc.

(c) Ftem omnem substantiam. Hlc Doctor ex hac ratione intendit reducere ipsum ad aliquod istorum inconvenientium, vel quod scilicet duo corpora essent simul in eodem loco, vel quod non esset vera mixtio, et declaro sic : nam certum est quod formam mixti consequitur propria quantitas, et etiam • formam ignis in mixto consequitur propria quantitas,

quam a termino a quo) non manent, et ultra, quia in ipsa tanquam in terminum ad quem corrumpitur mix- tum, sicut ex igne generatur aer tan- quam a termino a quo, sequitur quod adveniente forma aeris in materia ignis, quod corrumpitur ipse ignis ; cum ergo mixtum generetur ex elementis tanquam ex termino a quo, sequitur quod generata forma mixti in materia elementorum, quod formse elementorum corrumpantur, patet, quia terminus a quo generalionis et ter- minus ad quem sunt incompossibiles. Nec valet dicere quod ly ex notat habitudi- nem causae materialis, et non habitudi- nem termini a quo, et sic cum dicimus mixtum generari ex elementis debet in- telligi tanquam ex subjecto generationis, sicut dicimus quod ignis generatur ex

11.

Opinio Scoti.

Quomodo

mixtum

generatur

ex:

elem^nlis.

1 1

LIB. II. SENTENTIARUM

12.

uiateria aeris tanquam cx subjecto ge- nerationis. Sed contra, quia eo modo quo

aliquid generalur ex alio ut ex subjecto, eo modo corrumpitur in illud tauquam iu subjeclum generationis, sicut dicimus quod composilum generalur ex materia lanquam ex subjecto generationis, sic corrumpitur in materiam tanquam in subjectum generationis. Sed in proposi- to, hoc non est verum, quia si mixtum _ neretur ex elementis tanquam ex sub- jecto generalionis, tunc corrumperetur in illa tanquam in subjectum corruptionis, quod est manifesle falsum, nam quando mixtum corrumpitur in elementa sibi inexistentia tanquam in subjectum cor- ruptionis, patet, quia de novo generan- tur, vel unum vel duo ; non sic quando ignis corrumpitur in materia inexistentem sibi, separata forma ignis remanet sim- pliciter eadem materia, licet sub alia forma, non sic corrupta forma mixti remanent simpliciter eadem elementa ex quibus generabatur ; patet enim ad sen- sum, quod quando unum mixtuni corrum- pitur, puta generatum ex quatuor ele- mentis, non statim videmus quod sint ibi quatuor elementa, et si hoc videremus illa de novo generarentur. Ordo enim natune talis est, quod eadem materia non potest esse simul sub duabus formis speci- ficis etultimatis, quia certum est quod for- ma substantialis ignis est talis forma, quod constituit ipsum in suo esse specifico et ultimato ; quod modo fiat sub forma mixti, puta forma lapidis, quae forma ha- bet constituere ipsum in ultimo esse spe- cifico, hoc non videtur, quia sicut firma aeris constituit ipsum in esse ultimato specifico, et forma ignis similiter ipsum ignem, non est possibile materiam ignis esse simul sub forma ignis et sub forma aeris, sic in proposito. Si dicatur, nonne eadem materia potest

esse sub pluribus formis subslantialibus secundum tenentes plures formas sub- stanliales esse possibiles in eodem com- posito.

Dico, quod nulla formarum pra^ceden- tium constituet aliquid in suo esse ultimato et specilico, cum omnes tales ordinentur acl ulteriorem formam. Licet enim homo sit substantia, deinde corpus, deinde vi- vens, deinde sensitivum, tamen nunquam habet esse perfectum et ultimatum, nisi per formam ultimatam, quce est anima intellectiva, non sic est de forma ignis et aquce, quia constituunt in esse ultimato. Nec valet dicere ut nonnulli dicunt, quod forma ignis secundum esse intensum constituit ipsum in esse ultimato et speci- lico ; et secundum tale esse non est in mixto, sed secundum esse remissum, et secundum tale esse remissum non cons- tiluit ipsum in tali esse ultimato et spe- cifico. Sed hoc non intelligo, ita enim albedo ut duo, est specifice albedo sicut albedo ut quatuor, imo forma specifica propria prascindit a gradibus intrinsecis intensionis et remissionis; ergo forma ignis quantumcumque remissa erit forma substantialis et specifica nata constiluere composilurn in esse ultimato et specifico, si modo intendatur illa forma non magis constituit ipsum, quantum ad esse speci- ficum, licet forte quantum ad perfecti- onem gradualem, quce consequitur natu- ram individuorum. Si ergo per possibile ipsa anima bovis posset intendi, non ma- gis constitueret bovem in esse specifico quam si non intenderetur ; et certum est quod ipse bos non potest esse pars ali- cujus, cum habeat suum esse ultimatum et specificum per formam sensitivam, etiam quantumcumque remissam ; non vult ergo dicere quod sint in mixto se- cundum formas substantiales in esse re- misso, cum sit eadem difficultas de

Lycbetus

bene

ponderat

verbaScoti.

DIST. XV. QUiESTIO UNICA.

15

6. 1. Je

Gener. t.

coni. 84.

et

circiter. Text. 23. Quomodo lementum

manere dicatur in

mixto ?

Cext. 84.

remisso sicuL de intenso, propler rati- onem formalem constituendi in esse specifico.

SGHOLIUM.

Propter Philosophum concedit elementa dici manere in mixto. Primo, propter con- venientiam naturalem cum eo. Secundo tanquam virtualiter, ut imperfectius in suo perfectiore. Docet non necessario quatuor elementa concurrere ad mixtum, nec mix- tum gigni actione elementorum sese cor- rumpentium. Primo, quia esset a non ente. Secundo, quia perfectius est elemento.

Secl tamen propter (e) verba Ari- stotelis, qui videtur dicere quod elementa manent in mixto, opor- tet dicere quomodo manent. Dico ergo, quod in omni genere est invenire medium ejusdem rationis cum extremis, ut patet ex 10. Me- taph. et medium dicitur componi ex extremis, ut rubor ex albo et nigro, et isGa compositio non est nisi convenientia naturalis medii cum extremis, quse non est extre- mi ad extremum, non ita quod media qualitas habeat extremas partes sui, imo est ita simplex sicut extremum; et ideo sicut qualitates extremse dicuntur ma- nere vel habere esse in medio, et non dicitur quod extremum sit in extremo, ita dico de forma mixti, quod in mixto dicuntur manere formse substantiales elementorum, propter naturalem convenientiam, quae est formae mixti cum elemen- tis, quae non est unius elementi ad aliud.

Ttem Aristoteles vult quod for- ma generati sive mixti, est actu- alior et perfectior forma elementi

ita quod forma elementi infcrior et potentialior est, ideo dicuntur elementa virtualiter manere in mixto, sicut imperfecta et infe- riora manent in superioribus, in quibus non manent nisi virtuali- ter. Unde Aristoteles postquam dixit quod elementa manent in mixto, subdit : Salvatur enim virtus corum. Dico ergo quod elementa non manent in mixto secundum substantiam, nec oportet dicerc quod maneant secundum qualitates suas, sicut nec qualitates extremse manent in medio ; manent ergo in mixto, sicut si diceretur quod sen- sitiva et vegetativa manent in intellectiva.

Sed quomodo generatur mixtum ex elementis. Dico,quod non opor- tet necessario quatuor elementa concurrere ad compositionem mixti; aliquando enim mixtum fuit factum ex uno elemento. Pa- tet per litteram Gen. 1. producant aquce reptile, etc. Quando etiam concurrunt (f) elementa ad gene rationem, non generatur mixtum per actionem illorum corrumpen- tium se mutuo, sed oportet illa agere in virtute universalis agen- tis. Probo, quia quaero de instanti, in quo generatur mixtum, utrum in illo sint omnia corrupta vel adhuc manent? Si omnia sint cor- rupta, et in illo instanti in quo inducitiir forma substantialis mix- ti, est vera actio, et productio, et generatio ; ergo mixtum genera- tur ex non ente. Si aliquod illorum maneat, ergo non corrumpunt se mutuo in generatione mixti, et tunc etiam non generaretur mix- tum nisi ex illo unico.

Pro exemplo isto, vicle Aug\ de

eccl.

dogmat.

c. 14.

7. Quomodo

ex

elementis

generatur

mirtum?

Mixtum

non

generari

per

elementuru

eilective.

16

LIB. II. SENTENTIARUM

8. A«l rati

opposit.

n. 2.

nodo

mixtio f-t

miscibilium

ir.iio \

Qualitates

elementa-

res

non

manere

in mixlo,

sed similes eis.

-' Prseterea, causa aaquivoca uobilior est suo causato, scd ele- menta in instanti in quo corrum- puntur, et in quolibet instanti sunt imperfectibra ipsd mixto; ergo non causant, nec generant ipsum mixtum per actionem suam.

Dico ergo, quod quatuor cle- menta manent in uno mixto, vir- tualiter habente formam substan- tialem, continentem in virtute formas elementorum ; non tamen secundum substantiam, ut partes sui, sed propter praedictam con- venientiam et continentiam vir- tualem, et pro hoc videtur esse Philosophus, qui dicit quol ma- nent potentia et virtute.

Ad primum in oppositum, dico quod alteratorum est praeteritum passivuin, et verum est quod mix- tio est eorum, quse fuerunt alte- rata. Sed quod dicitur, quod est unio, debct sic intelligi, quia om- nis mixtio est quaedam generatio, et per consequens corruptio alte- rius. In generatione autem iliius formae mixti, dicuntur elementa uniri, secundum virtutem, non secundum substantiam, ita quod aliqua forma producatur ex illis, quae contineat unitive qualitates illorum in virtute, et non sub- stantias in actu ; manent ergo in mixto, sicut si diceretur quod sen- sitiva et vegetativa manent in intellectiva.

Ad aliud cum dicitur, qualitates elementi non sunt sine elemento, dico quod in mixto sunt qualitates similes qualitatibus elementi, non eaedem. Unde est ibi convenientia qualitatis elementaris cum quali- tate mixti ; in mixto enim animato

est ealor et alius quam in igne, licet sint in aliquo similes. Calor enim ignis alterat ad ignem, et ille alius alterat ad carnem, non ad ignem; unde qualitas mixti est perfectior quam qualitas elementi.

Ad aliud de praedominante, dico quod praedominium elementi in mixto, attenditur secundum con- venientiam in qualitate naturali, quae qualitas est principium mo- tus, ut gravitas movendi deorsum, non quod elementum sit secundum substantiam, unde secundum di- versam mixtionem elementorum, concurrentem in generatione illa, aliquando mixtum magis convenit in forma cum uno elemento quam cum alio, et sic in qualitate simili, quae est qualitas mixti et non elc- menti, et ideo habet similem mo- dum consequentem et similem actionem.

Ad aliud dico, quod dubium est : Utrum ista corpora quae non nu- triuntur, nec fluit aliquid ex illis, ut aurum et hujusmodi inanimata, habeant corruptionem intrinse- cam, quae vocatur marcedo. Sed de omnibus vivis manifestum est* quod habent corruptionem intrin- secam, quia nutriuntur propter restaurationem deperditi, scd hu- jus causa non est, quia habent in se contraria elementa in actu, quia extrema ut sunt in medio, non agunt ad corruptionem sui, sicut cum sunt in seipsis, non enim rubor, in quo dicuntur ex- trema manere, corrumpit se ma- gis, quam albedo vel aliud extre- mum.

Sed quomodo tunc est in ani- mali corruptio? Dico uno modo,

9.

al. et sic

omnia

mixta ut

plurimum

habent

talem

qualitatem

quse

convenit

magis

cum terra,

quam

cum alio

elemento.

Unde si

elementa

essent

a tu m

mixto, cum

non essent ibi nisi cum

suis

qualitati-

bus, magi.s

etset mot.us

violentus

quantum

ad tria

elementa

quam naturalis.

Quomodo

in animali

est

DIST. XV. QILESTIO UNIGA.

17

quod animalia habent partes esset ordo formarum, si elemen-

multas organicas et diversas, et in tumnon maneret, quia immediate

istis partibus organicis diversis, quaelibet perficeret materiam pri-

nihil prohibet esse qualitates con- mam, dico quod nihil prohiberet

trarias alterantes se invicem. Cor formam mixti aeque immediate

enim est calidum, et cerebrum est perficere materiam primam, sicut

frigidum, et hepar etiam, unde formam elementi, et hoc loquendo

calor in corde potest alterare de immediatione perfectionis, sci-

frigiditatem hepatis sive cerebri. licet quod perflciat materiam non

Quando autem ultra debitam pro- mediante alia forma, sed non per-

portionem, augetur qualitas ac- ficit immediate, immediatione

tiva unius organi, supra qualita- transmutationis. Natura enim

tem et virtutem alterius, accidit servat ordinem in transmutando,

inflrmitas in animali, si sit pars quia una forma prsecedit aliam

minus principalis, et mors, si sit in materia, quantum ad fieri et ^ver^i1!

principalis, nisi ei apponatur me- transmutari. Nam prius est ma- Me)Uo'd17'

dicina iuvans partem debiliorem. teria sub forma seminis quam materia

1 recipit

sanguinis, et sanguinis quam car- formas

. . . universa-

nis, et carnis quam hommis, lta ies, et sic

. , , ,, deinceps.

quod observatur ordo rormarum

Alio modo accidit corruptio ab intrinseco, propter contrarieta- tem partium organicarum; verum etiam propter corruptionem, quse potest accidere in eadem parte, ut in digito, sunt diversae qualitates, nam una pars fluit, et alia refluit,

in transmutando, sed non in es- sendo et perficiendo, et sic dico de formis elementorum respectu formse mixti. Forma enim mixti

quse convertitur in carnem per non perficit materiam mediante

10.

virtutem caloris naturalis, quse debilitatur in agendo, cum sit ac- tivum naturale; et caro secundo genita non est ita pura, sicut pri- ma, et ideo magis est disposita ad iterum fluendum,et sic tandem red- ditur improportionabilis animae, et sic ex ista actione contraria, accidit corruptio intrinseca in om- nibus iliis quse nutriuntur, licet non haberent partes organicas diversarum complexionum.

Ad dictum Commentatoris de definitione elementi, dico quod deflnitio illa elementi posita in 5. Met. convenit soli materise primoe generaliter, nam illa manet in re quse componitur ex ea.

Ad aliud, cum dicit quod non

Tom. XIII.

forma elementi,licet ordo in trans- mutari, quia prius materia trans- mutatur in forma 'elementi quam mixti, ita quod non inducitur for- ma mixti, nisi prsecesserit forma elementi.

COMMENTARIUS.

13.

Quomodo elementa

non niane.int

(e) Sed tamen propter verba. Vult hic

dicere quod ipsa elementa non manent

in mixto secundum aliquid formae sub-

stantialis, neque secundum qualitates m mixt0-

suas, puta quod forma substantialis ignis

non est ibi ; ergo quando mixtum gene-

ratur ex igne, forma substantialis ignis

totaliter desinit esse, nec eliam sunt ibi

qualitates ignis, quia illse corrumpuntur

ad corruptionem forma3 subslantialis

2

Ufe. II. SENTENTIARUiM

14.

tis; esl ergo ibi ignis SGcuodum quam- dam eonvenientiam (non dico tamen spe- cificam), quia sicut aliquod mixtum potest habere operaliones similes, sallem in genere, operationibus ipsius ignis, ila dicimus quod ignis est ibi propier talem convenientiam ; patet quia dicimus quod homo vel corpus hominis sic mixtum habet qualitatem istam, pula calefacere, et forte exsiccare, nam cor hominis est valde calidum, et valde calefacit. Non dico tamen quod ille calor sit ejusdem speciei cum calore ignis ; propter ergo istam convenientiam operationum cum elementis dicimus elementa manere in mixto, sicut etiam dicimus quod anima sensiliva est in intellectiva, sicut in lio- mine habente amimam intellectivam, non quod ibi sit realiter, nec aliquid ipsius, nec qualitas propria animai sen- sitivae, sed est ibi secundum convenien- tiam et in virtute, quia anima intelle- ctiva unita corpori potest in similes operationes, in quas et anima sensitiva, si esset vere unita corpori ; sunt ergo elementa in mixto tantum virtualiter, et secundum convenientiam.

(f) Quomodo concurrunt elementa, patet litlera, id est, quod ipsum mixtum, quan- do generatur ex pluribus elementis, non generatur ex actione mutua. Hic Doctor supponit unum diclum jam supra, quod quando mixium generatur ex uno ele- mento, vel ex pluribus, quod in eodem instanti quo generatur forma mixti, desinit esse totaliter forma elementi. Dicit ergo, si mixtum generatur ex acti- one mutua aliquorum elementorum, puta ex aclione mutua ignis et aeris, ita quod mutuo se corrumpant, qusero tunc, aut in eodem instanti in quo generatur forma mixti, sunt corrupta ista elementa; ergo non generant ipsum, quia quod non est generare non potest, nam certum est

quod semper generans. etiam in inslanli

quo generat, est prius natura ipso genito,

ut alias exposui in hoc secundo; cum ergo

in insLanLi A vere generaLur mixLum, et in

eodem instanti elementa sunt corrupta,

et generans debet esse prius genilo in

instanti quo generat, sequitur quod non

sunt ibi corrupta. Si vis dicere, quod in

instanli, in quo generatur forma mixti

sunt ibi elemenla, ergo in generatione

mixti non corrumpuntur, et sic simul in

eadem materia erit forma mixti, et forma

elementaris, quod supra improbatum est.

Si dicas, quod bene mixtum generatur

ex actione mutua ignis et aeris, sic quod

in inslanti generalionis mixti corrumpitur

aer, et remanet ignis, contra, quia lunc

non generatur mixtum et actione corru-

ptiva mulua adinvicem; tum etiam, quia

tunc non generaretur ex aere et igne, si

ignis remaneret, sed tanlum ex aere, et

sic non essel genitum ex pluribus ele-

mentis, quod est contra suppositum. A

quo ergo generatur mixtum? Dico, quod

ab agente naturali alterante hujusmodi generatur

• . , • i. miitum.

elemenla, quibus alteratis m ullima dis-

posilione corrumpit formas elementorum,

et producit formam mixti, nam si mixtum

generatur ex quatuor elementis, tunc

aliquod agens naturale sic alterat illa

quatuor elementa ad invicem, quod tan-

dem corrumpit illa, et in materia eorum

producit formam mixti, sic dico, cum ge-

neratur ex tribus vel duobus elementis.

Sed difficultas est, si agens naturale pos-

sit generare mixLum ex uno elemento,

sicut in Genesi : Producant aquas, etc.

de hoc alias.

(g) Praeterea.... sed elementa, etc. De-

ducit enim ad hoc inconveniens, quod

materia prima immediate posset susci-

pere omnem formam, successive tamen,

quod tamen est manifeste inconveniens,

non enim videtur quod materia prima

DIST. XV, QILESTIO UNICA.

10

immediate possit transmutari ad omnem tum transmutatione transmutetur ad for-

forma, quia materia prima existens sub mam corporis organici, sed prius Irans-

forma aqua), non immediate potest mutalur ad formam lactis.

Lransmutari ad formam vini, sed oportet Nunc solvenda sunt argumenla princi-

fieri prius sub alia et alia forma, ad hoc palia, quibus Doctor probat *, quod ele-

ut possit fieri sub forma vini ; ergo si menta manent in mixto.

elementum, puta ignis, ex quo genera- Uespondet ad auctoritatem Philosophi,

tur, puta lapis, non remanet in ipso la- quod alteratorum est praeteritum passi-

pide mixto, sequitur quod materia ipsius vum, etc. et sic potest exponi alia littera,

ignis immediate Lransmutat ad formam cum dicit : Hxc enim, neque corrupta esse

lapidis, et sicut dico de forma unius necessarium, quando mixta supple sunt,

mixti, ita de forma cujuslibet alterius, quia in mixto manent virtualiter ; et cum

quod est valde inconveniens. infert, neque adhuc simpliciter eadem este,

Respondetur ibi : Ad aliud cam dici- qux prius, quia supple elementa secun-

tur. Et responsio stat in hoc, quod im- dum suum esse formale non manent in

mediate perficere materiam contingit mixto, et hoc modo Avicenna dicit in

dupliciter, aut immediatione perfecti- commento suo, quod elementa tantum

n. ;J.

Respnnsio Scoti.

onis, aut immediatione transmutationis. Illa forma immediate perficit materiam immediatione perfectionis, quse perficit illam, nulla alia forma mediante, et sic dicimus quod forma mixti potest imme- diate informare materiam, ita quod for-

manent in mixto virtute. Vide ibi com- mentum 90.

Ad secundum respondet concedendo, quod qualitas elementi non est sine ele- mento, sed postea negat quod qualilas mixti, puta humiditas vel caliditas sit

Scolus e--t

cum Avicenna.

ma praeexistens in materia totaliter- de- qualitas elementi, sed bene concedit,

sinit esse, et illa immediate perficit, et quod est similis qualitati elementi.

hoc nullum est inconveniens, sive fiat Ad tertium respondet quod si prsedo-

modo per transmutationes, ita quod sem- minjum elementi in mixto attenditur se-

per forma prior corrumpitur per adven- cundum convenientiam in qualitate na-

tum formae posterioris. Si vero loquamur ^^ ^ quaUtag efl| principium mo_ de immediatione transmutationis, eo mo-

do quo dicimus quod forma aquae im- mediate transmutatur ad formam ignis, ita quod est ibi tantum una transmuta- tio, qua deperditur forma aeris, et ge- neratur forma ignis, et hoc modo non omnis forma perficit materiam sic imme- diaf.e, sed mediantibus multis transmu- tationibus, sicut forma corporis organici non perficit materiam seminis immediate, ita quod materia ipsius seminis una tan-

tus, ut gravitas respectu moveri deor- sum, non quod elementum sit secundum substantiam. Unde secundum diversam mixtionem elementoium concurrentium in generatione illa aliquando mixtum ma- gis convenit in forma cum uno elemeuto quam cum alio, et sic in qualitate simili, quae est qualiias mixti, et non elementi, et ideo habet similem modum consequen- tem et similem actionem.

DJSTINCTIO XVI.

21

DISTINCTIO XVI.

(Tcxtus Magistri Sententiarum.)

Dc creatione hominis,

a. Is excursis, quae supra de homi-

Dift'.!E?c' UlS creatione praemisimus effectui mancipare atque ordine explanare nunc suscipimus, ubi haec consi- deranda videntur, scilicet, quare creatus sit homo, et qualiter insti- tutus, et qualis vel quomodo factus, deinde qualiter sit lapsus, postre- mo, qualiter et ~.oer quae sit repa-

August. l L l

iib. deGen. ratus. Horum autemprimo et se-

ad _ . ^

litteram 3. cundo posita, id est, causam crea-

c. 19. Gen. , . . , , , , . ,

i.2().Beda. tionis humanse et modum mstitu- ' * tionis, superius pro modulo no- strae facultatis tractavimus.

Quaiis vel quomodo factus sit homo.

Dubium 1,

Dnbium 2,

Ideoque superest, ut qualis vel quomodo factus sit, discutiamus. InGenesi legitur : Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, etc. In eo quod dicit : Faciamus, una operatio trium personarum ostenditur; in hoc vero quod di- cit : Ad imaginem et similitudinem nostram, una et sequalis substantia trium personarum monstratur, Ex persona enim Patris hoc dici- tur ad Filium et Spiritum san- ctum, non, ut quidam putant, An- gelis, quia Dei et Angelorum non est eadem imago et similitudo.

Quod imago et similitudo hic a divcrsis accipitur varie : a quibusdam increata et ab aliis creata, et increata vel essen- tia Trinitatis, vel Pater, vel Filius et Spiritus sanctus,

Imago autem et similitudo in hoc ll loco vel increata intelligitur, id est, Trinitatis essentia, ad quam factus est homo, vel creata, in qua factus est homo, et ipsa ho- mini concreata. Increatam enim imaginem, quae Deus est, intelle- i>dasuper

• i j. -r> i i • ' x. Genesim.

xisse videtur Beda cum cucit, \, 26. « non esse unam imaginem Dei ^^e et Angelorum, sed trium perso- narum ; » et ideo personis, non Angelis fit ibi sermo. Improprie tamen imago dicitur, quia imago relative ad aliud dicitur, cujus similitudinem gerit et ad quod reprsesentandum facta est, sicut imago Caesaris, quse ipsius simi- litudinem praeferebat ipsumque quodammodo repraesentabat ; im- improprie. proprie autem imago dicitur id ad quod aliud flt ; sicut excmplum pro- prie dicitur quod sumitur ex ali- quo, et exemplar, ex quo sumitur aliquid. Ponitur tamen aliquando abusive alterum pro altero; ita et minus proprie accipitur imago essentia Trinitatis , si tamen ea nominc imaginis in hoc loco in- telligitur.

22

LIB. 11. SENTENTIAIUJM

Dabium 3 et opinio I Dist. 27. primi lib. lit. E.et28 Aujr. in 7

lib. de Trinit. c. 7

iu line I.Cor. 11.7

Opinio 2.

D.

Opinio 3.

Zach. G. 1.

Psal. 103

JO. in

quibus

considera-

Opinio eorum qui pulaverunt Filium per imaginem ei similitudinem hic

Filius vero proprie imago Patris dicitur, sicut supra in tractatu de Trinitate diximus. Unde fuerunt nonnulli, qui ita distinxerunt, ut imaginem in hoc loco intelligerent Filium; hominem vero non imagi- nem, sed ad imaginem factum dice- rent; quos refellit Apostolus di- cens : vir quidem est imago ct gloria Dei. Hsec namque imago, id est, homo, cum dicitur fieri ad imaginem, non quasi ad Filium dicitur fleri, alioquin non diceretur : ad imagi- nem nostram. Quomodo enim noslram diceret, cum Filius solius Patris imago sit? Fuerunt autem et alii, perspicacius hsec tractantes, qui per imaginem Filium, et per similitu- dinem Spiritum sanctum intellige- rent, qui similitudo est Patris et Filii. Et ideo pluraliter putave- runt dici nostram, id referentes ad simililudinem tantum, ad imaginem vcro subinteUigendum esse meam. Ilominem vero et imaginem esse, et ad imaginem et similitudinem factum esse, tradiderunt , et imaginem imnginis esse et similitudinis.

Nec horum nec illorum sententiam appro- batt sed imaginem et similitudinem Dei in hominc qucsrendam et conside- randam docet, ut imago et similitudo creata intelligatur.

Verumtamen ha?c distinctio, li- cet reprobahilis penitus non videa- tur, nuia tamen de mcdio montium, id est, auctoritatibus Sanctorum

non nianat, congruentius in ipsoiurimago homine imago et similitudo Dei qure- simiiliudo. renda est et consideranda. Factus Augaellb' est ergo homo ad imaqinem Dei et sPintu et similitudinem secundum mcntcm. qua e- 10*

1 Cap. 2.

irrationalibus antecellit ; sed ad Aug.de

verbis

imaginem secundum memoriam, in- Domini telligentiam et dilectionem, ad si- August. in militudinem, secundum innocentiam iVinlc. 2? et justitiam, qua3 in mente ratio- m me.' nali naturaliter sunt. Vel imago consideratur in cognitione verita- tis , similitudo in amore virtutis; vel imago in aliis omnibus, similitu- do in essentia, quia immortalis et indivisibilis est. Unde Augustinus in libro de quantitate animce : Anima facta est similis Deo, quia immor- talem et indissolubilem fecit eam ' Deus. Imago ergo pertinet ad [ formam, similitudo ad naturam. Factus est ergo homo secundum animam ad imaginem et similitudinem non Patris, vel Filii, vel Spiritus sancti, sed totius Trinitatis; ita et secundum animam dicitur homo esse imago Dei, quia imago Dei in eo est. Sicut imago dicitur et ta-

.... . , . EKemplum.

bula et pictura, quse m ea est ; sed ctv.i.sent.

... • , Dist. III.

propter picturam, quae m ea est, simul et tabula imago appellatur; ita propter imaginem Trinitatis, etiam illud in quo est ha?c imago, nomine imaginis vocatur.

Quarc homo dicitur imago et ad imagi- ncm, Filius vero imago, non ad ima- gincm.

Quocirca homo et imago dicitur E et ad imaginem, Filius autem imago, non ad imagincm , quia natus , non creatus a^qualis et in nullo dissimilis ; homo creatus est a

DIST. XVI. QU^ESTIO UNICA.

23

Cap. 6. in Deo non geriitus, non narilitatc

line. l

aequalis, sed quadam similitudino

accedens ei. Unde Augustinus in

lib. 1. de Trin. « In Genesi legitur :

Faciamus hominem ad imaginem et si-

militudinem noslram. Faciamus ct no-

stram pluraliter dixit, et nisi ex

relativis aceipi non oportet, ut

facere intelligantur Pater et Filius

et Spiritus sanctus ad imaginem

Patris et Filii ct Spiritus sancti,

ut subsisteret homo imago Dei.

Sed quia non omnino sequalis fle-

bat illa imago, tanquam non ab

illo nata, sed ab eo creata; ideo

Au^ib4.' ita tma^o dicitur, qnod et ad imagi-

Gendead nem, quia non aequatur parilitate,

■iit.6. c sec| accedit quadarn similitudine.

Btiib. de Filius autem est imago, sed

Gen.

contra non ad imaginem , quia sequalis

\f anich. 1. . - .

c. 17. Patri. Dictus est ergo homo

jn iine. ... ,

ad imaginem , propter lmparem similitudinem ; et ideo dicit no- stram , ut imago Trinitatis -esse homo intelligatur non Trinitati aequalis, sicut Filius Patri. » Ecce ostensum est, secundum quid sit homo similis Deo, scilicet secun- dum animam. Sed et « in corpo- re quamdam proprietatem habet, quse hoc indicat, quia est erecta statura, secundum quam corpus animae rationali congruit, quia in ceelum erectum est. >>

( Finis textus Magistri. )

QU7ESTIO UNICA.

Utrum imago Trinitatis consistat in tri- bus potcntiis animce rationalis reali- ter distinctis?

Aiensis 2. p. q. 65. m. 1. D. Thom. 1. p. q. 77. art. 1. llQvvxusquodl,. I. q. 9. Gapreol. 1. d. 3.

q. 3. ct Gonimbric. 2. de Anima c. 3. q. 4. aiunt potentias distingui ab anima reatiter. D. Bonav. 1. d. 3. q. 3. Dur. ibi q. 2. Greg. hicq. 3. Occham. q. 24. Gabr. q. 1. et omnes Nominates negant. cum Scot. hic et 4. d. 44. q. 2. ejusque discipulis. Yide Alcn. 2. p. q. 55. m. i. 1). Thom. 1. ,p. q. 93. a. 1. D. Bonav. hic art. 1. q.i. Richar. q. i. Dur. q. 1.

Circa distinctionem decimam scxtam, quaero : Utrum imago j. Trinitatis consistat in tribus po- APgi '• tentiis animae rationalis realiter distinctis? Quod sic videtur, quia in Trinitate, personae suntrealiter distinctse; sed imago Trinitatis est in anima hominis; ergo anima ho- minis habet tria realiter distincta ; scd non sunt actus, quia imago est perpetua, cujusmodi non sunt actus ; ergo sunt potentise, quas sunt realiter distinctaa.

Item, secundo dc Anima, potentinn distinguuntur pcr actus; sedactus Arg. 2. illarum potentiarum, in quibus est lext' 33, imago Trinitatis, sunt realiter di- stincti ; ergo et potentiae.

Item, quorum est identitas rea- lis , eorum est pra?dicatio vera, Arg. 3. prsedicando hoc esse hoc ; si ergo intellectus et voluntas essent idem realiter, hsec esset vcra : intelle- ctus est voluntas, quod est incon- veniens.

Quod si non habeatur pro incon- venienti, contra , si intellectus formaliter esset voluntas, quid- quid formaliter conveniret alicui per unum illorum, conveniret sibi per alterum ; ergo sicut aliquis dicitur intelligere per intellectum, ita dicetur intelligere per volun- tatem; et per idem probatur con- clusio principalis, quod non sint idem realiter, quia tunc quod rea- liter conveniret uni, realiter con- vcniret alteri.

24

LIB. II. SENTENTJAKUM

8, Contra, Augustinus 14. de Trin.

Ratio o r i ■

\ In co qucerenda est itnago, quo ui anima nostra nihil est melius, Sedessen- tia animae nihil est melius; ergo potentise in quibus est imago, non differunt ab essentia realiter, quia si sie, tunc essentia animse, quse est substantia simplex et indivisi- bilis,esset melior ipsis.

Rati Praeterea, anima est immateria-

lis intrinsece et per essentiam suam; ergo per essentiam est in- telligibilis et intellectualis sive in- telligens, secundum illam propo- sitionem Proculi famosam : Omne immateriale est supra se conversivum, et sic intelligens et intellectum sunt idem realiter in anima; ergo po- tentia non differt ab essentia, et sic erit de aliis, quare nec inter se.

natio 3. Praeterea Augustinus 15. Trin. c. 6. et 7. de parvis, dicit quod memo- ria pertinet ad imaginem, quia reprsesentat Patrem, et intelligen- tia similiter, quia reprsesentat Filium. Cujus rationem assignat, quia memoria perfecta est princi- pium sufhciens intellectionis, tan- quam actus primus ; sed actus pri- mus est principium operationis; crgo memoria et intelligentia, quae sunt principium operationis, non differunt realiter ; et sic erit de voluntate.

SGHOLIUM.

Refertur sententia D. Thom?e et aliorum dicentium potentias distingui ab anima rea- liter, jixta varios ejus dicendi modos, po- nunturque varke variorum pro illa sententia probationes.

Ilic est unus (a) modus dicendi, quod intellectus et voluntas sunt

duae potentiae realiter distinctse 3. inter se, et ab essentia animse (de Bona™. eV memoria modo non loquor) ; pas- alQoffr!d.et siones enim animae sunt illae duae IK ,Thom-

part. suui.

potentia), et proprietates, et acci- %-?\

L x art. X.

dentia fluentia ab ipsa ; accidens autem realiter differt a substantia. Alius modus dicendi est, quod istse potentiae non sunt accidentia ani- mse, sed partes essentiales ejus. Primus modus tenetur a multis, et probatur sic ab uno antiquo Do- ctore : Potentia et actus pertinent ad idem genus , sed actus potentia- rum istarum, scilicet intelligere et velle, sunt accidentia animse ; ergo et potentise animae.

Prseterea, si anima secundum suam essentiam sit immediate prin- cipium operationis, cum semper sit in actu, quia est actus, semper ageret et operaretur; igitur ha- bens animam semper intelligit, sicut habens animam vel essen- tiamanimse, sempervivit.

Unus Doctor modernus addit ta- Hervseus lem rationem : Nullum simplex qUq. 9. creatum potest esse immediatum et totale principium diversarum operationum, et hoc probat in illo ubi magis videtur, nam materia una et simplex, non potest secun- dum se esse principium recepti- vum diversarum formarum alte- rius rationis, nisi mediantibus per- fectionibus et dispositionibus qui- busdam, determinantibus ipsam acl diversas formas; alias enim quocl- libet posset fieri ex quolibet, quod est impossibile, ut patet primo Phys. et multo minus in potentiis acti-

, . . , Text. 51.

vis; lgitur una essentia simplex, non potest esse principium imme- diatum diversarum operationum,

DIST. XVI. QU^STIO UNIGA.

25

cujusmodisunt intelligereet velle; minus ; ergo, ete. Major patet in

ergo hoc erit per potentias reali- Prcedicamentis. Minorem videtur po-

ter distinctas. nere Augustinus 15. de Trin. c. 23.

Unus alius modernus ponit ra- Prseterea Anselmus de casu diab.

tionem talem : Accidens variabile c. 8. dicit quod potentise istse, etsi

5Ua° io. ' non inest substantiae, nisi median- non sunt substantiae, non sunt ta-

te accidente invariabili; intelligere et velle sunt accidentia variabilia, et conveniunt animge mediantc intellectu et voluntate; ergo. Ma- jor probatur, quia major distinctio vel differentia non procedit ab uni- tate, nisi mediante aliqua distin. ctione minori. Praeterea apponitur ratio talis :

men nihil

SCHOLIUM.

Doctor fuse et clare solvit, et refutat rati- ones omnes adductas, suadentes potentias realiter distingui ab anima.

Rationes istae non cogunt, et

Agens per essentiam suam, vel cum pluralitas non sit sine rati-

semper agit vel semper potest agere ; sed anima cum in operando maxime dependeat ab alio agente, non potest sic semper agere; igitur quo agit non est essentia.

Prseterea , sicut esse ad essen- tiam, ita operari ad potentiani; igitur per commutationem pro- portionis, sicut esse ad operari, ita

one cogente ponenda, ergo. Ad primam dico (b), quod ibi est sequi- vocatio de potentia, nam potentia uno modo est principium operan- di, et sic dividitur in potentiam activam et passivam, 5. et 9. Metaph. Alio rnodo accipitur, ut dividitur contra actum, et hoc modo poten- tia et actus non sunt tantum ejus-

5.

Potentia

dupliciter

sumitur.

essentia ad potentiam, sed in omni dem speciei, sed etiam ejusdem

creato, esse realiter differt ab opera- numeri, ut dicitur 9. Metaph. Illud

ri ; ergo et essentia a potentia. enim individuum, quod nunc est in

Praeterea, hoc ostenditur per actu, illud idem fuit in potentia.

Augustinum de Spiritu et anima, per Potentia autem primo modo, est

Aristotelem in Prcedicamentis, per principium transmutandi aliud in-

Simplicium super Prcedicamenta, cap. quantum aliud, vel ab alio inquan-

de Qualitate, et per Damascenum in tum aliud. Cum ergo dicitur, quod

Logica sua, qui omnes ponunt po. potentia et actus sunt ejusdem

tentias naturales in secunda specie generis, falsum est de potentia,

Qualitatis; igitur sunt accidentia. quae est principium transmutati-

Praeterea, Commentator 1. de onis, quia aecidens immediate re-

Anima, dicit quod anima dividitur cipitur in substantia, aliter esset

in has potentias, sicut pomum in processus in infinitum ; ergo po

colorem, odorem et saporem; talis tentia passiva vel activa sic acce-

est in accidentia; ergo. pta non est ejusdem generis cum

Prseterea, quod recipit magis et suo actu. Hoc etiam probatur per

minus, non est substantia ; sed Aristotelem 7. Metaph. in fin. qui

istae potentiae recipiunt magis et dicit quod substantia non produci-

Text. 17. Text. 2. et 3. et inde.

Text. 13.

3. Phys.

I. c. 8.

vide

com. 8.

Met. c. 15.

I)e hoc

supra

rl. 12.

Text. c. 31.

et ult. Substantia immediate

facit

accidens.

Vide 1 .

Phys. t.

c. 80.

20

LIB. II. SENTENTIAUUM

genens

rtlill

pto.

tur in ess,\ nisi a substantia prae- existente in actu ; sed quantum vel quale producitur in esse, nullo quanto vel quali praesupposito in actu, sed in potentia tantum; ergo - »cundum ipsum substantia poni- tur immediate esse eflfectiva acci- dentis.

Item, iste ponit in anima virtu- tem actiyam respectu istarum po- tentiarum, quia (luere ab essentia attribuitur virtuti activa3 essen- tiae. ,;- . similiter Doctor iste ponit in

Recepti- x

vuni non tertio suo, quod essentia animoe ejasdem cst lmmediatum prmcipium, et proximum receptivnm istarum po- tentiarum, quantumcumque sint acoidentia, secundum ipsum, ct tamen secundum ipsum non sunt in eodem genere cum essentia animse ; ergo receptivum non sem- per est ejusdem generis cum rece- pto, vel receptivum actus, et ipse actus.

Secunda ratio non valet (c), non enim sequitur, anima secundum suam essentiam est actus; igitur habens ipsam semper operatur, vel potest operari semper ; sed bene sequitur, ergo semper est in actu, ncc est simile de dare vitam et operari, quod scilicet, sicut est principium vivendi per essentiam, ita est principium operandi per knjma essentiam, etc. quia anima est pnncipium principium formale, quo vivum

iormale L L x

▼»*» est vivurn, quia ipsa formaliter operationi*. dat esse vivum. Sed anima est principium operationis, secundum quod redueta ad genus causa^ effi- cientis, et sicut ars se habet ad effectum, scilicet in genere princi- pii effectivi; est igitiir ibi aequivo-

catio, quantum ad immediationem.

Uno enim modo est sic, et alio modo non sic. Est enim anima im- mediatum (d) principium formalc essendi, et immediatum princi- pium operandi ; sed non similiter se habet ad causam formalem et ad effectivam, non enim oportct quod habens formam, sit sempcr in actu secundo.

Tu dicis (e), actus non cst im- mediatum principium recipicndi actum, falsum est, et etiam contra te, sicut contra me, quia essentia et substantia quae est actus, est receptiva actus alicujus acciden- talis, scilicet potentiae, qnse est forma quaedam et actus in anima secundum eos ; nec est majus in- conveniens quam de forma sub- stantiali, quse est propria ratio recipiendi propriam passioncm, sicut propria forma hominis est ratio recipiendi risibilitatem.

Prseterea, si actus non potest recipere actum, cum omnis poten- tia naturalis animse sit quidam actus, nulla recipiet actum. Sed dicunt (f) quod anima non recipit actum per potentiam, quse sit actus inquantum hujus, sed per poten- tiam intellectivam, quae non est actus, sed potentia pura, ut dicitur tcrtio de Anima, quod intellectus ante suum intclligcrc, nihil est de numero intelligibilium, sed est sicut mate- ria prima. Hoc nihil est, quia omnes ponunt quod intellectus est quidam actus.

Prseterea, omnes ponunt quod accidens simpliciter non recipitur, nisi in entitate actuali, qua? est necessario subjectum accidentis,

Text.

com. 5. et

14. de h< o

l.d. 3.

q. 9.

DIST. XVI. QUiESTIO UNICA.

27

non in potentia pura quam ponis ralibus, non est principium reci-

csse intellectum. piendi aliam, ut raritas non est

Prseterea, si intellectus esset po- principium recipiendi calorem,

tentia pura, sequerctur quod tot etiamsi prius recipiatur, nec ca-

essent intellectus in homine quot lor in igne vel in ligno cst ratio

intellectiones, quia pura potentia receptiva levitatis, quia si sic,

est vnriabilis, sicut actus sunt va- nusquam posset inveniri levitas,

rii, dicente Aristotele 3. Phys. nisi esset ibi calor, ex quo csset

quod possc sanari et posse cegrotaro differunt, sicut sanari et cegrotare. Si- militer ipse ponit, quod est acci- dens de secunda specie qualitatis; ergo est actus, aliter non qualifi- caret. Ad illnd autcm Philosophi (g)

per se ratio recipiendi ipsam. Sic in proposito, (i) si una p.rius alia recipiatur, tamen immediatc intelligere et vellc in eodem su- sceptivo recipiuntur, scilicet in essentia animse. Quod dicis de materia, quod

3. cle Anima, dico, quod illa pro- non recipit diversas .formas, nisi

positio est distinguenda, secundum diversimode dcterminata, hoc po-

amphibologiam, eo quod \y ante sito habetur propositum, quia

potest construi cum ly intelligere, saltem immediate recipit ista ab-

et tunc propositio est vera sub soluta.

hoc intellectu; intellectus nihil in- Et quod dicis, (k) quod meclian-

telligit ante intelligere, vel in- tibus illis recipit, falsum cst, quia

tellectus non est potens de pro- quod cst per se receptivum, vel

pinquo seipsum intelligere, ante per se ratio recipiendi formam

intellisfere aliorum intelligibilium. substantialem, est de substantia,

Si autem construitur cum ly posse, vel cum \y possibilis, sic cst propo- sitio falsa, quia tunc esset sensus, quod non est possibile quod ha-

compositi; igitur illud absolutum quod determinat materiam, vel est forma substantialis, et tunc sunt plures formae substantiales

beat intelligere. Quod additur de in eodem, quod tu ncgas, quia

materia, dico quod hoc non con- prima faceret ens unum per se

cludit, nisi quod intellectus non cum matcria, et sic secunda ad-

cst primo intelligibilis a sc. veniret enti in actu, ct ita esset ac-

Ad tertium, idem simplex non cidentalis ; vel si est simpliciter

potest esse principium diversa- accidens, hoc cst impossibile, quia

rum operationum, falsum est ; tunc de ratione compositi, quod

tunc enim substantia animse non est in gencre substantise, esset

posset essc immediatum recepti- accidens. vum trium potentiarum. Ad aliud (1) quaero utrum poten-

Dices, (h) quod verum est aeque tia sit variabiiis vel non ? Si non,

primo, sed quodam ordine, sic cum anima sit ita invariabilis

quod una recipitur mediante alia, sicut potentia, ipsa poterit im-

vel prius natura alia. IIoc non mediate rccipere actus variabiles,

valet, quia una forma in corpo- sicut potentine. Si autem potentia

9.

1). Thom.

negat

plures

ibrnias in

eodem.

1. i». «I-TO

a. 3.

1 Fnde

Coniinb. 1.

de gen. c. 4. q. 19.

■>

LIB. II. SENTENTIAKUM

est variabilis, non potest per te parte summse, qusest.ll. art. L quod in-

recipere yariabile, nisi me- tellectus etvoluntas sunt duse potentiae

diailte invariabili, CUJUSmodi est realiter distinctse inter se, etc.

ssentia ; ergo. (b) Ad primam dico, etc. Sententia

Ail aliud dico (m) quod agere litterae stat in hoc, quod potentia potest

itiam per essentiam est dupliciter : Uno tripliciler accipi. Primo pro potentia ob-

dupUciter. modo, idem est qnod in agendo jectiva, de qua supra dist. 12. quse di-

non dependere ab alio, et non ba- stinguitur contra actum, et sic potentia

bere essentiam per participatio- et actus dividunt ens, loquendo de tali

nem, et secundum hoc, major est potentia, dico quod simpliciter pertinet

Potenlia

polest

triplieiter

accipi.

vera, sed minor falsa. Alio modo idem est qnod non per accidens, sive per additnm, licet dependeat, et secimdum hoc, major est falsa, et boc patet per Avicennam 6. Metaph. c. 2. qui dicit quod virtu-

ad idem genus etiam, ad eamdem spe- ciem, etiam ad idem individuum, ad quse pertinet actus oppositus, sicut Antichris- tus, qui nunc est in potentia objectiva, erit ille idem qui erit actu ; sed hsec est sola differentia, quia ut est in potentia ob-

tes aliquse sunt agentes non per jectiva habet tantum esse possibile, et

additum. secundum quid ; ut vero est in actu, ha-

Ad aliud dico (n) quod major bet esse simpliciter, et sic loquitur Ari-

Opin.

propositio est falsa, sicut se ha- bct esse ad essentiam. ita opera- ri ad potentiam, quia esse est idem realiter cum essentia non progrediens ab essentia ; actus autem vel operari, est progre- diens a potentia, nec est idem sibi realiter. Sed si argueres sic, sicut essentia ad esse, sic poten- tia ad posse, igitur sicut essen- tia est potentia, sic esse est pos- se, concederetur argumentum. Auctoritates solventur inferius, quia solutio earum dcpendet a solutione qusestionis.

COMMENTARIUS.

Intentio principalis hujus distinctionis est : an potentiae animae realiter distin- guantur ab ipsa anima, et a seipsis in- vicem ?

(a) Hic est unus modus dicendi, et est

I). jjonav. S. Bonaventurse et aliorum antiquorum aliorum. hic, et maxime Goffredi, Thomse prima

stoteles 9. Met.text. com. 2.23. et inde de actu et potentia, et hoc modo in- tellectus et voluntas non dicuntur poten- tiae, quia tunc nihil essent. Secundo modo accipitur potentia, prout est prin-

. ,. . Potentia

cipium operatioms , et hoc dupnci- ut est

, , . . . i princii)iuni

ter, vel recepbvum operationis, vel Jperat*10nis productivum actionis, et tale de neces- (f^piTcUei sitate est in actu, ut patet supra d. 12. et tale non est communiter ejusdem generis cum operatione quam recipit, ut palet, quia substantia recipit accidens. Aliquando potest esse ejusdem generis, ut puta materia recipit formam substan- tialem, ut patet supra dist. 12. Aliquan- do potest esse alterius generis, et hoc mo- do potentiae animse sunt immediate potentiae receptivse suarum operationum, ut patet a Scotoinpluribuslocis, et secundum com- munemopinionem,ettalispotentiarecepti-

va est alterius generis ab operatione quam recipit, ut patet, quia ipsa potentia est in praedicamento Substantise, et operatio in prsedicamento Qualitatis ; volitio enim et intellectus sunt in prsedicamento Qualitatis

DIST. XVI. QILESTIO UNIGA.

29

olnntas

absolute, ut patet a Scoto in pluribus locis, maxime in quarto, dist. 10. et q. 13. quodl. Vel accipitur potentia, quao est principium operationis, ut est principium non tantum receptivum, sed etiam pro- ductivum, et sic intellectus, est princi- pium productivum intellectionis, ut pro- bat Scotus in primo, disl. 3. q. 7. 8. et 9. esT Similiter voluntas est principium produ- Snisl ctivum sua3 volitionis, ut probat Scotus in secundo, dist. 25. Loquendo de tali principio productivo, non semper est ejusdem generis cum producto, ut patet de substantia producente accidens, et in proposito de intellectu et voluntate. Ali- quando est ejusdem generis, ut sub- stantia, quae producit effectum sequi- vocum, qui est substantia, ut Sol produ- cit vermem.Aliquando est ejusdem speciei specialissimae, ut causa univoca producit effectum ejusdem speciei specialissimse, non potest autem idem esse numero producens et productum, quia ista im- plicant, ut patet a Scoto inprimo, dist. 2. et 26. et in hoc secundo, dist. 25. 3. (c) Secunda ratio non valet. Quae talis

est in sententia, quia cum ipsa anima sem- per sit in actu, videtur quod non sit immediatum principium operationis, quia si esset immediatum principium intelle- ctionis ; ergo semper intelligeret. Hic Doctor in ista responsione multa dicit, licet implicite, nam primo dicit quod non sequitur, anima est actus et principium operandi ; ergo habens illam semper ope- ratur, quia calor est actus et principium calefaciendi, ergo habens calorem semper calefacit et semper operalur, non sequi- tur, quia etiam requiritur passum in quo . recipiatur calefactio. Licet enim anima

nima est r

•incipinm sit actus et immediatum principium ope-

Derandi.

randi, puta intelligendi, non tamen ha- bens ipsam semper operatur, maxime pro statu isto, quia anima secundum

intellectum non potest immediate exire in operationem, etiam respectu sui, cum pro statu isto sit determinata ad sensibi- lia qua3 primo movent, ut diffuse patet a Doctore inprimo, dist. 3. q. 1. et ultima, et in secundo, d. 3. et in quodl. habelur enim tantum hoc, quod ex quo est actus dat ipsa habenti vitam formaliter, quia est forma informans illud, et forma dicitur vita. Nec est simile de dare vitani et ope- rari, quia dum est in corpore semper dat vitam formaliter, sed non effective, non tamen semper dat operari, ut patet.

(d) Est enim anima immediatum, etc. 4. ideo ly immediatum accipitur aliler et aliter, quia ut est immediatum princi- pium operandi hoc, reducitur ad genus causce efficientis, ut vero est immedia- tum principium essendi, reducilur ad ge- nus causre formalis. Est etiam differen- tia aliter et aliter, quia ut est principium formaliter essendi, semper dum est in corpore dat corpori esse formale ; ut ve- ro est principium operandi, non dat sem- per corpori operari, ut patet. Etnota, quia dicit hic Doctor quod est immediatum principium operandi, nam si sic intel- ligeret, contradiceret sibi in multis locis, in quibus vult quod intellectus est im-

,. . ... ..-,,. i. Intellectns

mediatum pnncipium mtelhgendi, et est non anima, ut anima , et similiter vo- imitumia" luntas, ut satis patet infra. Debet ergo P££SJSSS^- sic intelligi, quod si intellectus et vo- dl- luntas ponantur distingui saltem ex na- tura rei ab anima, ut ipse tenet in ista qusestione, possumus dicere quod ipsa anima est immediatum principium rea- liter. quia est simpliciter eadem res cum intellectu et voluntate, licet non sit immediatum principium secundum propriam suam realitatem; sed immedia- tum principium intelligendi est realitas intellectus, distincta ab anima. Vel si ponatur intellectum formaliter distingui

UB. II. SENTENTIAHUM

ah amma, habemus dicere quod ipsa gere seipsum ante intelligere aliorum est amma est principium intelligendi modo distinguenda secundum amphibologiam ■ pr»exposiio, sed non formaliter, quiase- nam si ly ante delerminat ipsum intelll cundum aliam formalilatem, quae est gere, sensus est verus qui talis esl, quod inlelleclus, esl principium immedialum non potest seipsum de propinquo intelli- inlelligendi, quia mediante intellectu. gere antequam intelligat alia, et hoc est Hic vero Ductor respondet sic absolute, verum. Si vero ly ante determinat ipsum quod est immedialum principium ope- posse, sensus est falsus, quia tunc non andi, puta intelligendi, vel volendi rea- tantum negatur potentia propinqua, sed er, sic quod in ipsa anima nihil est etiam remota, quia tunc sensus est, quod istinctum realiter, quod sit immediatum nuUo modo potest intelligere seipsum,

id est, non ante seipsum intelligere ab- solute, quem inlelligat alia quasi intelli- gere seipsum sibi tantuin adveniat per intellectionem aliorum, quod est falsum ; certum est quod ipse intellectus ex na- tura sui potest seipsum immediate in- telligere ante inlellectionem aliorum, ut patet de intellectu nostro separato, vel etiam conjuncto corpori glorioso, ut patet a Doctore in primo, dist. 3. sed pro stalu islo, potentia propinqua non potest se- ipsum inlelligere ante intellectionem ali- orum. Ha?c auctoritas Aristotelis exposita

principium, vel etiam mediatum intelli gendi vel volendi, et sic debet intelligi Doclor.

Tu dicis. Diceret Thomas, si anima

est immediatum principium operandi, igitur anima est in aclu, quia omne quod operatur, operatur ut est in actu, et ipsa recipit suam operationem, puta intellectionem; modo videtur impossibile, quod actus sit iinmediatum principium productivum alicujus operationis, et im- mediatum receptivum ejusdem. (f) Sed dicunt, guod anima. Isti dicunt

InteJlectus non est

pura potentia.

quod recipit aclum inteiligendi mediante est supra in primo, dist. 3. q. 7. in hoc 2 potentia inteliectiva, quaa niliil est cum dist. 3.

sit potentia pura, ut dicitur tertio Anima text. com. 5. et 14. Doctor improbat, quod intellectus sit potentia pura, et improbationes sunt clarae, et in ultima

(h) Dices, quod verum est, etc. quia dicit Doctor quod unum et idem simpiex potest esse receptivum plurium imme- diate, et aeque primo ; et declarat quod

An intellectue intelligat seipsum.

m qua dicil, quod lunc lct essent poteatix esse immediatum receptivum plurium

«Mleetitm, quot intellectiones, patet, quia potest dupliciler intelligi, scilicet vel

potentia qua3 est ad aclum variatur ad qUod sint du* rationes recipiendi ita

vanafonem actus, sicut posse sanari, sive quod si A et II, reelpiatur in C ratio

potenHa ad sanilatem, dislinguitur a pos- recipiendi A, erit simpliciter alia a rati-

se aegrotare, eo modo quo sanitas distin- one recipiend. B. Et hcc non est vemm

gmtur ab «gritudine ; sic potentia in- quia una forma in corporalibus non est

tellectiva, qme est ad intellectionem la- principium recipiendi aliam, ut rarilas

pidis eo modo distinguitur a potentia non est principium recipiendi calorem,

mlellectiva, qucc est ad intellectionem patet, quia si esset ratio recipiendi calo-

honnms, quo lapis distinguilur ab homi- rem nunquam posset recipi in alicmo

ne quod est valde inconveniens. ente, cujus tamen oppositum experimur

(g) Ad illud autem Philosophi, etc. Ista nec etiam calor in igne vel ligno esl ralio

propositio : intelleclus non potest intelli- recipiendi levitaiem. Alio modo potest

Esse imrae-

Jiatum

receptivum

phirium

potest

clii|)]ieitei'

intelli^i.

DIST. XVI. QUjESTIO UNICA. 31

intelligi immediate receptivum respectu dicit in terlio disl. 2. sed in tertia euti-

A et B, ita quod in eodem receptivo sit tate, puta in humanitate resultante ex

simpliciter ratio recipiendi A et /?, lamen his, et similiter ipsa anima non est ratio

B poslerius recipiatur, et A prius ; et hoc formalis producendi illam, sed ma°*is

modo dicimus quod aliquid potest imme- ipsa humanitas, quia ipse dicit in primo,

diate esse receptivum plurium, ita quod quod subjectum est causa suae passionis.

ex sua ratione formali non includit prius Debet ergo intelligi, quod ipsa risibiiitas

A quam /i, vel e contra. Aliquando vero immediate recipitur in ipso homine, et

hoc contingit, sed non semper, et sic ratio formalis et totalis recipiendi illam

materia prima quantum, ex sua ratione est ipsa lmmanilas sive definitio huma-

formali aeque primo potest recipere unam nitatis; et quia humanitas primo et prin-

formam sicut aliam, et e contra, quia si cipaliter habet esse a forma, puta ab ani-

comparalur ad agens supernaturale, ip- ma intellecliva, et etiam definitio primo

sum potest infundere quamcumque for- et principaliter constat ex forma ultima,

mam, et non oportet ipsum prius reci- ut declarat Doctor in tertio, credo,

pere aliam, nisi forte illa alia requiratur dist. 22. ideo dicimus quod ipsa est ratio

ad esse intrinsecum compositi, sicut for- formalis recipiendi, non quod in ipsa

ma organica, quce requiritur ad esse immediate recipiatur, sed quia est ratio

composili hominis. formalis et principalis, et dat magis esse

(i) Sic in proposito. Dicit Doctor quod composito, quod est ratio formalis et

licet anima immediate recipiat intelle- totalis recipiendi illam, ideo bene nota

ctionem priusquam volitionem, tamen quando Doctor in dist. 25. hujus, et

ipsam volitionem immediale recipit, quia alibi dicit quod anima, sive rationale est

non recipit eam mediante intellectione, ratio formalis recipiendi propriam pas-

tanquam formali ratione recipiendi, ita sionem, intellectus vero non solum est

quod ipsa prius recipiatur in intellecti- ratio formalis producendi intellectionem

one, sicut dicimus quod albedo recipitur partialiter, sed etiam ratio formalis re-

in substantia medianle quantitate, quse cipiendi illam, ita quod anima non recipit

est ralio formalis recipiendi illam, ita intellectionem, nisi mediante intelleclu ; ^^odo

quod si ibi non esset quantitas, talis nec suppositum recipit, nisi mediante • *e??piat

mtelieetio-

albedo non reciperetur. anima et intellectu, etiamsi per impos- nem-

7< Sed hic occurrit una difficultas, quia sibile, intellectus esset separalus ab ani-

Dubmm. djcit Doctor in pluribus locis, quod anima ma> puta> quod ipsa anima non pQsset

intellectiva est ratio formalis recipiendi „fl(linflT,0 iA»«nrt„r .> •

F recipere lntellectionem, sicut etiam si

risibilitatem in homine, et etiam est ratio , , ..

. substantia esset separata a quantitate formahs producendi lllam, si tamen sit

, ..... . , , , . ...... non posset recipere albedinem. Nota

producibihs; ergo videtur quod nsibihtas

recipiatur in ipsa anima intellectiva im- tamen' quia hic Doctor dicit ^od anima

mediate, et sic separata anima intelle- mtellecLiva immediate recipit intellecti-

ctiva potest esse risibilis, quod estvalde onem' ita ^uod !Psa est ratio formalis

inconveniens. Dico, quod dicta Doctoris recipiendi, et tamen alibi contrarium

1S1°' valde sunt ponderanda, non enim risi- dicit- ^olutio patet ex supradictis. Eo

bilitas immediate recipitur in ipsa anima, modo solvatur sicut solutum est ibi,

nec etiam in ipso corpore, ut expresse quando dicebatur, quod est immediatum

32

LIB. II. SENTENTIARUM

principium productivum intellectionis et volilionis.

(k) Et quod dicis quod mediantibus illis, etc, llic dicit unum valde notabile, scili- cet quod illud, quod est receptivum vel ratio recipiendi formam objectalem est de essentia compositi ; hoc patet, quia natura ignis est receptiva formae sub- stantialis ignis, et etiam sic ratio reci- piendi, quod ipsa forma substantialis ignis non posset recipi nisi in materia, ut patet.

Sed hic occurrit una difrlcultas, quia tunc videtur quod quantitas sit de es- sentia hominis, et tunc accidens erit de quidditate illius ; patet, quia corpus or- ganicum non potest dici organicum, nisi habeat partes ordinatas et distinctas organicas, quod non potest fieri nisi per quantitatem, quia separata quantitate a materia, non sunt ibi partes organicae; si ergo anima intellectiva non potest recipi nisi in corpore organico, et quantitas est illa, quse communiter distinguit par- tes organicas, sequitur quod illa quanti- tas erit de ratione formali ipsius hominis. Responsio Dico, quod anima intellectiva informat corpus organicum, et tamen quantitas illa non recipit immediate ipsam ani- mam, nec est simpliciter ratio recipiendi, licet prasexigatur, consequatur corpus organicum de necessitate, sive substan- tiam talem. Aliud enim est esse rationem formalem alicujus, et aliud est esse ipsum necessarium ad illud ; patet, nam dici- mus quod materia et forma sunt partes essentiales compositi, et de ratione for- mali constitutiva compositi, et tamen unio partium prseexigitur ipsi composito de necessitate, et non pertinet ad essentiam vel quidditatem compositi, quia ipsa est quaedam relatio, et relatio non est de essentia alicujus absoluti, ut patet a Do- ctore in pluribus locis. Sic dico in pro-

posito, non enim anima intellectiva potest recipi in corpore organico, nisi necessario praesupponat unionem partium, et tamen non sequitur quod talis unio sit imme- diate receptiva anima) intelleclivae, vel ratio formalis recipiendi.

(1) Ad aliud, etc. Et quia in littera 9- videtur concedere, quod ipsa anima sit immediatum receptivum operationum, exponatur ut supra. Et quia ^Egidius ad probandum, quod variabile accidens pra)- supponit accidens invariabile, et non po- test esse immediate, nisi ab accidente invariabili, per hoc probat, quia distin- ctio major non potest esse immediate ab unitate, sed a minori distinctione ; et hoc dicit, quia distinctio essentialis in creaturis est a minori distinctione in men- te divina, puta a dislinctione idearum, quse idese sunt alise et alise rationes in mente divina, per quas alia et alia crea- tura producitur, de quibus Scotus in primo, dist. 35. Sed in hoc errat, quia Sol sub eadem ratione formali potest Errat

yEgidius.

esse causa plurium specie distinctorum ; similiter voluntas divina et ideee non concurrunt, ut raliones formales produ- cendi, licet prseexigantur, ut alias ex- posui inprimo, dist. 8. qusest. 3. Et ideo falsum est quod dicit, quod distinctio major non potest esse nisi a minori, imo ab eadem unitate eadem voluntas sub eadem ratione formali est productiva volitionis et nolitionis, quae distinguun- tur specie.

(m) Ad aliud dico, etc. Nota, quod multa sunt agentia per essentiam, hoc est, quod essentia eorum est ratio for- malis agendi, et non aliquid sibi addi- tum, vel sibi adveniens, nam ignis per essentiam suam producit alium ignem, ita quod essentia ignis est ratio formalis producendi ; similiter calor per essen- tiam suam calefacit lignum, id est, quod

DIST. XVI. QtMESTlO UNIGA.

33

uomodo :aloi* sit

ralio jrmalis lefaoien-

di.

eSsentia formalis caloris esl ratio formalis calefaciendi, et sic de multis aliis. Li- gnum vero per essentiam suani non ca- lefacit, quia essentia ligni non est ratio formalis calefaciendi, sed si aliquando calefacit, hoc erit per aliquod sibi additum, quod erit ratio formalis cale- faciendi, ut puta, si addatur sibi calor, aniina vero potest agere per essentiam,

ductiva, et posse accipitur ibi pro apti- tudine, sicut dicimus quod materia prima est apta nala recipere formam, et vo- luntas est apta nata producere volitionem, et tale posse est idem realiter cum po- tentia, sive receptiva, sive productiva. Valet ergo argumentum hoc, sicut essen- tia ad esse, puta ut essentia ad esse exi- slentiae, sic potentia productiva ad posse

ita quod essentia animae est ratio forma- producere ; ergo sicut essentia est ipsa

lis intelligendi et volendi. Quod sic ta- men debet intelligi, quod scilicet ipsa per essentiam realem realiter agit, quia secundum Doctorem, raLio formalis im- mediata respectu intellectionis, est ipse

potentia, puta realiter, sic esse existentim est posse, hoc est idem realiter cum posse ; uam essentia animae est idem realiter cum sua essentia, et est idem realiter cum sua potentia productiva, et

10. Psse sentue ; idein aliter.

inteliectus ; quia vero ipse intellectus idem realiter cum posse, quod convenit

est eadem res cum anima realiter, con- potentise produetivse, et sic in proposito

cedimus animam per essentiam imme- valet argumentum a commutata propor-

diate realiter agere, non tamen conce- tione, quia si primum est realiter idem

deremus quod per eamdem realitatern cum tertio, sic secundum est realiter

immediate ageret, quia realitas animae idem cum quarto.

non est immediata ratio agendi, sed rea-

litas intellectus. Idem dico respectu

volitionis, quod nullo modo potest agere

per essentiam, capiendo per essentiam

pro illo, quod est ratio agendi, ita et

aliter, quod nec in essendo nec in agen-

do dependet ab anima, quia hoc soli

Deo convenit, et subtiliter probatum est

in primo, dist. 2.

(n) Ad aliud dico. Hic Doctor negat similitudinem, quia esse sive existentia non egreditur ab essentia, ut effectus a

SGHOLIUM.

Ponitur sententia asserens potentias esse partes animse, et inter se realiter distingui, quamvis non ab essentia; hanc quse videtur D. Bonavent. 2. d. 24. a. 2. q. 1. sed obscure, refutat Doctor ex Augustino et duplici cla- ra ratione.

a.

Alia opinio (a) dicit quod simt n. partes animae realiter distinctae %°™l\ ] inter se, quamvis non ab essentia. 2- «*• L causa, cum sit eadem cum essentia, ut Quod confirmatur per Philoso- supra patet in hoc secundo, dist. 1. ope- phum 3. de Anima. I. 1. De parle rari vero egreditur a potentia, ut effectus (inquit) animce, etc. Prseterea, per realis a sua causa, a qua realiter distin- Boetium in lib. divisionum : Anima guitur. Sequitur in textu : Sed si argue- dividitur in polentias, sicut totum in retur sic, etc. Hic Doctor quando dicit partes virtuales. Prfeterea Augusti- iuafaii potentia et posse, accipitur ibi potentia, nus 15. de Trin. cap. 1. Detracto etiam ^&SovvL non quse est differentia entis, quia illa corpore, si sola anima cogitelur, aliquid mllnm non est productiva nec receptiva, ut patet ejus cst mens tanquam caput ejus, vel ^ .^mt supra dist. 12. q. 1. sed accipitur vel pro oculus, vel facies ; et sequitur : non vide

* ^ j / / » l Magistrum

polentia receptiva, vel pro potentia pro- igifur anima, sed quod excedit in ani- 3. d. l. Tom. XIII. 3

Quoere Resp. in quodl.

;;i

LIB. II. SENTENTIARUM

)>Hty mens vocatur. Praeterea A.nsel- imis de Concordia gratice, et lib. arb. c. 19. dicit quod potentiae sic sunt in anima, sicut in corpore mem- bra ; ergo.

Hoc videtur (b) contra Augusti- numO. de Trin. c. 5. ubi dicit quod quselibet istarum complectitur totam essentiam animse; pars au- tem non complectitur suum totum, et ibi etiam concludendo dicit : Unius ejusdemque cssentice, necesse est

cui, ipsum informando; igitur sic nec anima potest esse forma, vel actus primus alicujus, quia suse parti essentiali, scilicet potcntire illi repugnat informare ; igitur tota anima non potest esse forma alicujus. Si autem dicatur quod in idem redit, scilicet quod una non perficit aliam, sed omnes per- ficiunt materiam animse, tunc vi- detur idem quod prius, scilicet quodjtoti animse repugnat esse

Uefutat dictam

sententiam,

Potentias non esse

partes essentiales

i.ec

inte^rales.

Text. c. 60.

Si anima

haberet

partes

essentiales

phvsicas

non

informaret

corpus.

hasc tria esse ; nulla autem pars est actum primum alicujus, et infor

ejusdem essentise cum alia, Undc mare primo, quia parti suae essen-

cum istse tres potentise sunt in tiali, scilicet suge materise, repu-

una essentia, una vita, ut in plu- gllat informare; homo etiam non

ribuslocis dicit, sequitur quod non esset unum per se et primo. sunt partes essentise.

Prseterea, pars in esse naturali, prsecedit suum totum, origine; sed intellectus vel qusecumque . alia potentia sequitur essentiam ani- mse ; ergo non est pars animae.

Praeterea , si sunt partes , aut integrales aut essentiales. Si inte- grales, igitur oportet dare aliquod

GOMMENTARIUS.

(a) Alia opinio S. Bonaventurae m2. dist. 24. art. 2. q. 1. quae dicit quod sunt par- tes animse realiter distinctae inter se, quamvisnon ab essentia, etc.

(b) Hoc videtur contra Augustinum. Hic tertium prater ista , quia semper Doctorprobat quod non sunt partes es- partes integrales faciunt aliquod sentiales animse, nam pars essentialis non totum, aliud a qualibet partium, complectitur totam essentiam ; complecti per aliquod formale concurrens, enim sic, est dicere totam essentiam, in- ut patet, 7. Metaph. de hac syliaba intellectus vero complectitur totam essen- AB, cujus partes sunt, A et B, AB tiam animae, et similitervoluntas; ergo si

n.

An

intellectus dicat

totam essentiam

anima?.

autem non est, nec A, nec B. Si sunt partes essentiales substan- tiales , igitur una erit perfecti- bilis ab alia essentialiter, ut in- tellectus a voluntate ; igitur anima non posset informare cor- pus. Probo, quia potentia recepti- va et perfectibilis ab alia potentia, non potest esse magis dependens quam materia ignis vel alterius corporis. Sed materia ignis, vel ignis ipse, non potest inesse ali-

intellectus dicit totam essentiam animre, sequitur quod non est pars essentialis ipsius, sed hoc est sane intelligendum, quia sustinendo, ut siistinet Doctor quod distinguantur ex natura rei ab anima, et ab invicem ex natura rei, et formaliter quomodo una potentia potest esse tota essenlia animae et alterius potentise. Sic ergo intelligitur quod intellectus est tota essentia anima3 realiter, licet non ex na- tura rei, quia realitas intellectus non est realitas essentiae animse, licet sint una res

DIST. XVI. QU/ESTIO UNICA.

ecti

11

iam

?e

st

iter,

Si dicatur, nonne albedo est composi- tum ex partibus essentialibus, quia ex genere et differentia, cum sit perfecta species priedicamenti Qualitatis, et tamen ipsa potest informare?

Dico, quod Doctor intelligit de partibus physicalibus et non metaphysicis qurc se habent, ut quacdam realilates, ut realitas animalis et realitas rationalis constituunt hominem ; hsec autem constituentia in proposito non constituunt, nisi ut partes reales et physicae, et non ut conceptus, sicut genus et differentia.

SGHOLIUM.

ctus odo ;cta-

am.

realiter. Simililer intellectus est tota vo- luntas realiter, licet non ex natura rei, neque formaliter, quia realitas aut forma- litas intellectus non est formalitas, neque realitas voluntatis , licet sit eadem res realiter.

Si dicatur, quod hoc etiam est falsum, quod intellectus complectatur tolam es- sentiam animae , quia tunc sequeretur quod intellectus contineret ipsam animam per identitatem realem, quod tamen est falsum, ut patet in ista quaestione, imo essentia animse continet per identitatem potentias, et non e contra.

Dico, quod complecti totam essentiam animse potest intelligi dupliciter. Uno modo, quod dicat eamdem rem absolute quam dicit anima, vel quod sit eadem res absoluta cum ipsa anima. Alio modo, quod ipse intellectus sit tantae perfectio- nis, quod ab ipso pullulet ipsa anima per identitatem realem, sicut dicimus quod essentia divina est tantse perfectionis, quod ab ipsa pullulant relationes reales per identitatem realem, et etiam omnia attributa, ut patet a Doctore in primo, dist. 8. q. 3. et in quodlib. q. 1.

Dico ergo, quod intellectus complecti- turanimam tantum primo modo, anima secundum se non dicitur potentia, vero complectitur suas potentias primo nisi in ordine ad actum et obje- et secundo modo. Sequitur in lextu : ergo ctum , quia anima secundum se anima non posset, etc. Hic Doctor inten- non dicit potentiam, quia 9. Met. ditprobare, quod si anima essetconstituta t. 15, dicitur quod potentia deflni- px intellectu et voluntate, tanquam ex tur per actum, et e converso ; ani-

Sententia Henrici, potentias esse idem ani- mse realitate absoluta, sed distingui ab ea realiter realitate relativa. Hanc fuse et clare refulat Doctor, redarguendo Henricum in- constantiaB, et solvit ejus fundamentum.

Alii dicunt (c) quod potentise 12. animae sunt idem essentise animse, HS?i?c,Q

' quocllib. J.

distincte tamen inter se realitate ?: u-

Littera

relativa, ita quod potentia animse hsecest

. . . . parum

non dicit nisi esse cum respectu mutata,sed coassumpto. Quod proljatur, quia Tdem!

partibus essentialibus, quod ipsa anima non posset informare corpus ; et suppo- nit unum, quod partes essentiales alicu- jus sic se habent, quod unum habet ra- tionem materise, et aliud rationem formse, et tale sic compositum non potest infor- mare aliquid, utpatetde omni composito constituto ex materia et forma, quod non potest esse forma alterius , forma dico partis, multo minus forma totius.

ma autem secundum se considera- ta , non definitur per hujusmodi actum; ergo nec sic est potentia, sed essentia animse sub tali respe- ctu, dicitur talis potentia; secun- dum hoc igitur, quod anima se- cundum se comparatur ad diversos actus, sunt in animadiversi respe- ctus qui dicuntur diversse poten- tise, et per hujusmodi diversos

36

LIB. II. SENTENTIARUM

spectus determinatur ad diver - s actus.

absolutnm cum rolatione facere per se imum, sed unius operatio-

se

unum prius est operatione, et po- test esse absque contradictione sine ipsa; sed relatio nec potest esse nec intelligi sine termino qui in proposito est operatio, ergo.

Prseterea, respectus non est per Reiatioi se de ratione potentiarum recepti- ratiJ

potenti

Unius operaiioi

loteiiectum Aliter tamen, et aliter determi- nis per se est unum principium per se i

acthum, naturhis respectibus, secundum per se ; ergo lmpossibile est, quod principa

q. 7*.quosdam, nam ad potentiarum or- in ratione illius principii includa- \*v&i

^»de ganicarum actus determinatur tur per sc relatio, sed intelligere q- 8-

i.uv'T.%. ^riima per organa. Ad intellectum est actus per se unus, et similiter

autem agentem et voluntatem quse vclle ; ergo, etc.

sunt potentine activae, cletermina- Prseterea , principium per

tur anima ex comparatione ad

objectum , sive determinetur ex

se, ex eo quod hujusmodi potentiae

habent determinatum agere, scili-

cet intellectus agens et voluntas,

sive per species receptas, sicut

intellectus possibilis.

Ilaec opinio videtur consona ra- varum sive passivarum; ergo nec tioni imaginis quae est in anima, activarum. Consequentia patet. nam sicut in divinis est una essen- Antecedens probatur, quia reci- tia, et distinctio personalis per piens, cujusmodi est materia, re- tres res relativas, sic in imagine cipit formas per essentiam suam, creata, erit una essentia cum tri- non per relationem. Aliter proba- buspotentiis, rerelativadistinctis. tur, quia quodestperse de rati- Praterea, Augustinus 9, de Trin. one principii passivi, est per se c. 5. Unius ergo ejusdemque essentice, pars compositi, faciens per se necesse est hrec tria esse ; ergo non unum cum illo ; respectus autem sunt tria absoluta. Item, pro hoc non est per se pars alicujus abso- est auctor de spiritu et anima, c. 2. luti-, nec facit per se unum cum 13. Contra, quia non (d) quserimus absoluto.

hicde potentia, prout dicit respe- Praeterea, secundum ipsum, re-Ti&nl ctum ad actum, sed quserimus de spectus est idem essentialiter et q.l fundamentoistiusrespectus, quasi realiter cum fundamento ; ergo de potentia quse est, vel potest esse essentia animae non est nobilior principium operationis sive actus illo respectu, nobilitate reali ;

nec etiam una potentia erit no- bilior alia ; quse enim uni et eidem fundamento reali sunt eadem rea- liter, unum non est nobilius alio, quod est contra eum qui ponit voluntatem nobiliorem intellectu, realiter.

Praeterea, ipse ponit quod intel- lectus et voluntas sunt duo distin- cta, ita quod non est talis distin-

quantum ad potentiam activam, vel principium receptionis alicu- jus absoluti, quantum ad passi- vam ; quserimus igitur de proximo fundamento relationis principii ad principiatum , sive de principio immediato actionis vel operatio- nis. Istud autem principium non potest esse absolutum, cum rela- tione. Probo, quia impossibile est

DIST. XVI. QUjESTIO UNICA.

37

ctio in aliquo eorum per se, ut in enim determinantia aliqtiorum

voluntate per se, vel in intellectu sunt alterius rationis, et deter-

per se, qualis est inter intellectum minata erunt similiter.

et voluntatem; sed posito, quod Atl primum pro opinione ista,

isti respectus sint idem fundamen- tlico quod necesse est imaginem

to stto, non videtur lioc verum. creatam in aliquo deficerc ab in-

Prseterea, si potentia includit creata, et illud in quo deficit, est,

respectum, et distinguitur per re- spectum, voluntas erit duse poten- tise vel plures. Probo, quia ante relationem ad actum ut ad velle,

quia principium operandi et di-

stinguendi non potest esse relatio.

Ad auctoritates dico, quod loqua-

tur de relationibus potentiarum

..■>.•> .

non distinguitur, vel non est di- comparatis inter se, non autem ut

stincta voluntas contra aliam po- comparantur ad extra.

tentiam ; igitur secundum multi-

plicationem respectuum ad diver-

sa velle, erit multiplicatio poten-

tiarum volitivarum ; ibi autem

sunt diversa velle, scilicet respe-

ctu finis, et respectu eorum quse

sunt ad finem, et sic etiam erit de

intellectu.

Prseterea, contra illud quod dicit de potentia organica, est Commen- tator primo de Anima, qtii dicit quod membra cervi non differtmt a membris leonis, nisi quia anima cervi differt ab anima leonis; for- ma enim determinat sibi membra convenientia, et distinguit, non autem materia respectu talium actuum, materia enim non distin- guit formam, sed e converso.

GOMMENTAHIUS.

(c) Alii dicunt. Henricus quodlib. 3 qusest. 14. Hsec opinio Henrici stat in hoc, quod ipsa anima intellectiva est quaedam essentia absoluta, et potentiye animae sunt tantum quaedamrelationes, et sic substan- tia animae absoluta distinguuntur realiter ab ipsis potentiis, cum sint tantum rela- tiones, et ipsa anima ut ponitur sub rela- tione, dicitur talis potentia, ut totum defl- nitur per sanitatem, quae nihil aliud est nisi ordo ad sanitaiem, et similiter poten- tia ad 8egritudinem. Vult ergo Henricus quod sicut corpus comparatur ad diversos actus, sic habet diversas potentias, ut enim comparatur ad sanitatem ad quam est in potentia, est ibi una potentia; si

sup. .3.

8.

clist. . 7.

Praeterea, dicit quod intellectus voro ad segritudinem ad quam est in

possibilis determinatur atl actum potentia, est aiia potentia, sic anima ut

per speciem, et tamen negat spe- comparatur ad intellectionem, dicitur po-

cies recipi in intellectu, sed tan- tentia intellectiva, ut vero ad volitionem,

tttm ponit phantasmata ; quomodo autem determinetur intellectus, vel distingttatur per phantasmata, non video.

Pra^terea, si species determinat intellectum possibilem, igitur spe- cies alterius rationis constituet intellectum alterius rationis ; si

potentia volitiva, ita quod ipsa potentia intellecliva est ipsa anima sub illa ratione ad actum inteiligendi, eodem modo de volitiva.

(d) Contra, quia non quaerimus. Nota quod Doctor dicit, quod si anima cum relatione illa esset principium operationis, illud esset ens per accidens ; operatio

14.

38

LIB. II. SENTENTIAKUM

Scotus

bene

concludit

contra

Henricum.

autem illa videtur unius etYectus per se, hoc totum habens relationem est princi-

et Ideo requirit causam per se. Si dicere- pium producendi operationem. tur hic, quod intellectus et species intel- Dico, quod argumentum Scoti conclu-

ligibilis est unum ens per accidens, et dit, quia est unum per accidens. Si vero

intellectio causata ab illis est unus effe- intelligat, quod ipsa anima non potest

ctus per se, ut dicit Scotus in primo, esse principium immediatum operationis,

dist. 3. quaest. 8. et similiter voluntas et sed mediante potentia tali qua3 est relatio!

habilus siint unum ens per accidens, et stat quod ipsa relatio sit principium imme-

actus causatus ab utraque est unus effe- diatuin ipsius operationis, et sic princi-

ctus per se, ut patet a Doctore in primo, pium operandi non erit'unum ens per

dist. 17. sic posset dicere Henricus quod accidens ; sed tunc est aliud argumentum

quamvis ipsa anima cum relatione sit contra, quia nulla relatio potest°esse prin-

unum per accidens, tamen operatio est cipium immediatum producendi aliquod

unum ens per se. Dico, quod hoc quod absolutum, cujusmodi est intellectio Si

Doctor hic bene concludi contra vero intelligatur sic, quod ipsa anima in-

Henricum, quia ipse Henricus vult quod ipsa anima absolute sumpta non est prin- cipium operandi, sed sumpta sub tali potentia, quae est relatio, est principium operandi. Doctor autem in primo in locis praeallegatis, vult quod intellectus sit ratio formalis, partialis tamen causandi intelle- ctionem, et species intelligibilis alia causa partialis formalis causandi eamdem intel- lectionem, et quod talis species intelligi- bilis informet intellectum accidit sibi, non enim ex hoc est ratio formalis, quia infor- mat, nec informat, ut ratio formalis, sed

tellectiva est ratio partialis producendi, et relatio alia ratio, patet quod hoc non potest esse, cum relatio non possit esse causa totalis, neque partialis entis abso- luti. Si intelligat quod in ratione formali principii productivi includatur in ipsa ani- ma ipsa relatio, patet tunc expresse quod est unum ens per accidens.

SGHOLIUM.

Resolvit Doctor, cum entia non sint multi- plicanda sine necessitate, potentias non di-

quia accidens accidit etiam intellectui, ut stingui realiter ab anima. Primo, quia pau-

cilas est notabilitatis. Secundo, perfectionis est immediate attingere finem suum. Tertio, alias anima esset beata per accidens. Quarto, forma inferior anima agit. Quinto, substan- tia generat substantiam, et si accidens sit instrumentum, supponit substantiae influ- xum.

Dico igitur, quod potentia) non

est causa partialis, quod informetur a tali specie. Hic autem Henricus vult quod anima sub tali potentia est ratio formalis causandi, ita quod si talis potentia vel relatio esset separata ab anima non pos- set causare. 16 Si iterum dicatur, quod quamvis anima

habens talem relationem, sit principium operationis, non tamen sequitur quod sit distinguuntur realiter inter se, principium per accidens, quia licet homo nec ab essentia. Illud enim est po- albus sit unum per accidens, non tamen nendum in natura, quod melius ipse homo, ut sub albedine, vel ut habens est, si sit possibile, ex secundo de albedinem. est ens per accidens, ut palet Gen. Natura enim semper desiderat in simili a Doctore in Universalibus ; sic in quod melius est, sed paucitas sine proposito dico, si Henricus Intelligat, quod multitndine est melior in natura,

15.

Text. 5' Idem 8 Physic. com. 5( Text. 41. et

Paucits

ost mel

1. d. 1

q.l

DIST. XVI. QILESTIO UNICA.

39

si sit possibilis, patet primo physic. nisi quia recipitur in intellectu,

igitur si possunt esse actus diver- qui secundum te, est potentia rea-

si ab una essentia simplici animse, liter distinota ab anima, et recipe-

sine distinctione reali potentia- retur in ipso, etiamsi essct sepa-

rum, hoc est ponendum, sed hujus- ratus ; igitur anima non esset bea-

modi paucitas est possibilis. Patet antem per praedicta, quod non est necesse quod istae potentise sint accidentia absoluta vel relativa, nec partes animae essentiales sive

ta nisi per accidens, et 'intellectus per se.

Prseterea, aliquis actus vel ali- qua forma inferior anima, potest esse principium immediatum agen-

16.

integralcs ; hsec enim (e) omnia di. Patet de calore et qualitatibus

ruma non set beata nisi per ccidens,

potentiee

ab ea realiter

essent istinctee.

patent per responsionem ad argu- menta opinantis. Quod autem ista paucitas sit nobilitatis, patet, quia aliter non competeret enti nobilis- simo, cui competit per unicam essentiam suam operari diversa.

Prseterea, quanto ordinatum (f) ad finem, immediatiiis attingit finem, tanto majoris nobilitatis est ; sed essentia ordinatur ad fi- nem, igitur quanto immediatiori modo attingit finem, tanto erit nobilior; sed hoc est si seipsa im- mediate, non mediante aliquo acci- dente realiter differente ab ipsa operetur et agat ; ergo.

Et prseterea, sequeretur quod

activis ; aliter esset processus in infinitum ; hoc etiam est nobilita- tis, aliter non competeret Deo sic operari, scilicet immcdiate per es- sentiam suam; igitur multo magis debet hoc competere animae intcl- lectivse.

Prseterea, necesse est substan- nlSSario tiam generari a substantia, tam in s™?™}"?

° a substan-

generatione univoca quam sequi- fa> voca. Probo, quia necesse est quod forma generantis, quse est princi- pium generationis, sit nobilior vel seque nobilis, sicut forma geniti ; sed impossibile est formam acci- dentalem quamcumque esse perfe-

tum

non agit

nisi ut

motuin.

ctiorem forma substantiali ; ergo anima non esset beata nisi per ac- non potest esse principium imme- cidens. Probatio, illa non est per- diatum generandi.

fectio propria alicujus, quse non Dices, quod forma accidentalis instrumen- recipitur in illo, nisi recipiatur non est agens principale, sed in- prius in alio realiter differente ab strumentale, contra, quia si sic, illo, in quo etiam reciperetur si habetur propositum; instrumen- esset separatum ab illo, verbi gra- tale enim agens non movet, nisi tia, color non est propria perfe- quia motum, igitur aliqua imme-

diata efficientia datur superiori agenti, scilicet substantiae.

Prseterea, principale agens ubi non potest habere instrumentum quod attingat terminum vel pas- sum, ibi immediate attingit termi- num, sed in generatione substan- tiali, instrumentum non potest

ctio substantise corporese, quia non recipitur in illa, nisi mediante superficie, quse realiter distingui- tur ab ea, et reciperetur in ipsa, si esset separata ab ipsa et mane- ret, ideo substantia est colorata per accidens. Sed visio vel intelle- ctio Dei non recipitur in anima,

40

LIB.II. SENTENTIARUM

N loqititar ex propria,

sed in rom Bententia.

17.

attingere passum, scilicet mate- diversa producerentur de necessitate, ut

riam primam; ergo tunc non uti- patet a Doclore in pluribus locis. Sed

tur eo ; Lgitur saltem tunc attingit accipiendo essentiam pro voluntate divina,

immediate passum, scilicet mate- quse distinguitur saltem ex natura rei ab

riam primam. essentia divina, licet sit eadem res cum

Dico igitur (g) quod potest SUSti- essentia divina realiter et essentialiter

neri, quod essentia animse indistin- est ratio producendi diversa ad extra.

i re et ratione, est principium Si dicatur, si paucitas est nobilitatis;

plurium actionum Sine diversitate ergo producendo diversa , vel saltem

reali potentiarum, ita quod sint quasi diversa, esset magis nobilitatis in

vel partes animae, vel accidentia divinis ad intra unitas principii produ-

ejus vel respectus. Nam non est necesse, quod pluralitas in effectu, realis, arguat pluralitatem in cau- sa; pluralitas enim ab uno illimi- tato procedere potest.

Dices, quod erit ibi saltem diffe- rentia rationis penes diversa con- notata, a quibus imponitur nomen intellectus et voluntatis, concedo, sed hoc nihil faciet ad principium operationis realis. Concipere enim Solem ut est principium vermis vel ranse, iste conceptus nihil facit ad hoc, quod Sol producit realiter vel vermem vel ranam; et tunc oportet dicere, quod potentise ut distinctse includunt respectus, sed non ut sunt principium operandi. Ista via sustineri posset sicut su- stinetur de Deo , quod omnino idem re et ratione reali, est prin- cipium plurium realiter distin- ctorum.

ctivi quam pluralitas, quod tamen est impossibile, quod scilicet sit tantum unum principium ad intra, ut subtiliter deducit Doctor in primo, dist. 2. part, 2. et dist. 10. q. 1. ac. 26. et 2. q. quodlib.

Dico, qnod licet non sit ibi unitas for- malis principii, est tamen unitas realis et essentialis, et hoc sufficit.

Si dicatur, quod si paucitas est nobili- \$. tatis, et per consequens unitas principii majoris nobilitatis, sequitur quod adhuc erit majoris nobilitatis, quanto illud prin- cipium erit simpliciter magis unum. Sed unitas formalis est magis unitas unitate reali et essentiali, ut patet a Doctore pri- mo, dist. 2. ergo sequitur quod principium productivum ad intra, non tantum debet poni unum unitate reali et essentiali, sed etiam unitate formali. Dico, quod Doctor Scotus multum castigate loquitur, quia dicit hic loquitar.

COMMENTAniUS.

in littera, quod paucitas est melior, si tamen sit possibilis, ac per consequens quanto major erit unitas, tanto melior si tamen sit possibilis ; sed unitas formalis produclivorum ad intra non est possibilis nec compossibilis, ut probat Doctor in (e) Ildec enim omnia patent per respon- primo, dist. 2. part. 2. ubi sic arguit : sionem, etc. Hoc debet intelligi per uni- Omnis pluralitas reduccnda est ad unita- cam essentiam realiter et essentialiter, tem, etc. hocidem dicit dist. 10. q. 1. Dico nam essentia divina ut essentia, non est ultra, quod adhuc non sequitur hoc, ratio producendi diversa, neque ad intra, quod si paucitas estnobilitatis, et unitas ut patet, quia hic loquitur de diversitate majoris unitatis , loquendo de unitale essentiali ; neque ad extra, quia tunc isla reali et essentiali ; ergo unitas formalis

DIST. XVI. QILESTIO UNICA.

41

nobilior non sequitur, imo distinctio for- immediatius attingere finem , quam per

malis arguit minorem perfectionem, quoe aliquod distinctum ab illo, sed in hoc vi-

lamen includit identitatem realem et detur sibi contradicere, quia Doctor infra

essentialem, nam majoris perfectionis est dist. 27. probat quod gratia sit in voluntate,

in essentia divina tanta pluralitas attri- et non in anima. Et vult alibi, quod ipsa

butorum, qua> distinguuntur ab invicem gratia magis uniat nos ultimo fini , ac

formaliter, et quse sunt formaliter infinita, perfectius quam justitia originalis , ut

ttributa

sunt iniinita rmaliter se. per se, sed jmanant i essentia.

et quae habent distinctas infinitates for- maliter, licet non realiter, quae tamen realiter sic se habent, quod continent se ad invicem secundum perfectam identita- tem realem, et quod ex perfecta essentia divina, tanquam ex pelago omnium per- feclionum pullulant hujusmodi perfecti- ones attributales sic formaliter infinilae, et formaliter distinctae, quam si omnia essent tantum una formalitas. Hsec omnia possunt patere a Doctore in primo, dist. 8. q. 3. et penult. q. quodlib. Posset enim saltem probari per talem rationem, talis est ordo inter aliqua distincta natura rei,

patet infra dist. 29. et in quarto, disl. 22. ergo secundum hoc quod dicit hic, si perfectionis est in anima magis imme- diate uniri fini, sequitur quod ipsa gratia medians magis debet poni in anima quam in voluntate, cum voluntas sit posterior ipsa anima, quia pullulat ab ipsa, ut dicit in q. prxsenti. Contradiceret etiam sibi- met in quarto, dist. 49. et in 2. dist. 27. ubi probat, quod beatitudo non recipia- tur immediate in anima, tamen dicit hic, quod perfectionis est in anima immedia- lius attingere ultimum finem, qui est bea- titudo ; ergo ipsa anima debet recipere

vel formaliter aut ratione, qualis esset si immediatius beatitudinem, quam potentia.

realiter distinguerentur. Haec propositio Dico, quod non contradicit sibi, quia

patet a Doctore inprolog. q. penuH. et in quando loquitur hic immediatius conjungi

primo credo, dist. 2. et in secundo, et in fini, potest accipi dupliciter : Primo, quod

quodlib. sed si attributa distinguerentur ita sic conjungatur secundum eamdem

realiter ab essentia divina, majoris per- rem reaHter et essentialiter, quod non

fectionis esset in essentia divina, conti- per aliquid distinctum realiter et essen-

nere ipsa virtualiter quam si esset illa tialiter. Secundo , quod per eamdem

formaliler. Hsec propositio patet a Docto- omnino realitatem et formalilatem conjun-

re inprimo, dist. 24. et insecundo, ergo gatur. Primo modo dico, quod ipsa anima

ubi tantum distinguuntur formaliter erit realiter et essentialiter immediatius con-

similis ordo, et per consequens majoris jungitur fini, quia licet gratia, quse est

perfectionis est in essentia divina, habere medium uniendi, recipiatur immediatius

hujusmodi attributa formaliter distincta in voluntate, tamen ipsa voluntas est

ab invicem, eadem tamen sibi realiter simpliciter eadem res cum ipsa anima.

quam quod esset tota perfectio illorum Licet etiam beatitudo immediatius reci-

formaliter, si tamen dislinguerentur rea- piatur in realitate potentiae, tamen ipsao

liter, hoc argueret imperfecfionem, ut potentiae sunt eadem res cum anima.

19.

patet a Doctore in pluribus locis.

(f) Pr&terea, quanto ordinatum, etc. Hic Doctor dicit, quod ex hoc ipsa anima in- tellectiva est eadem res cum suis poten- tiis, quia majoris nobilitatis est ipsam

Accipit ergo Doctor hic quod nobilitatis est in anima uniri ultimo fini per eamdem rem quae ipsa est, quam per aliquid distinctum realiter. Sequitur in litteraibi : Iloc est si seipsa.

12

LIB. II. SENTENTIARUM

20.

coosistat beatitudo,

N >ta singula verba, quia aliquis posset Dicit etiam ipse, quod non est necesse

dicere, quod Doclor contradicit sibi, quia quod distinguantur, nec re, nec ratione;

in 4. dist. 4C. vult quod beatiludo consi- accipit ergo distinctionemrei, quaeest inter

stat iu unione 'potentiae rationalis cum rem etrem. Et quia Tliomas etquodammo-

objecto beatifico, quse unio fundamentali- do communis opinio negat distinctionem

ter est ipsa operatio. Probat etiam ibi, ex natura rei, ac distinctionem formalem,

quod beatiludo consistit in operatione; dicit quod non est necesse, quod distin-

probat etiam in qusest. 13. quodlib. quod guantur realiter, et quod potest sustineri,

intelleclio et volitio sunt qualitates abso- ut patet ; ergo. Et quod addit in littera

lula\ ex hoc quod perfeclissime uniunt ibi, quod nec ratione, hoc dicit, quia si

intellectum et voluntatem perfeclissimo illa poneretur, omnino superflueret, cum

objecto, et tamen operatio realiter di- distinctio potentiarum rationis nullo modo

stinguitur; ergo ipsa anima unitur ultimo requiratur ad operari, nec ad distinctas

fini, puta objecto beatifico, per aliquod operationes, nec relatio rationis aliquo

distinctumrealiter, quia per ipsam ope- rationem, ideo verbaDoctoris sunt consi- deranda. Vult enim hic quod majoris perfectionis est in anima ex seipsa reali- ter et essentialiter operari circa ultimum finem, qua operatione unitur illi, quam posse operari per aliud distinclum reali- ter; nam majoris perfeclionis esset in ligno ex sua nalura posse producere cali- Jitatem in alio, quam per aliquod sibi

modo possit esse principium operativum, nec relatio rationisnecessario praeexigatur ad distinctionem realem aliquorum, puta intellectionis et volitionis , ut patet in primo, dist. 8. q. 5. Dicit ergoDoctor quod potest sustineri, quod non sit ibi distinctio realis, et hoc verum est, sed tamen non negat distinctionem ex natura rei, vel formalem, imo illa est simpliciter, ut patet infra in primo, d. 2. quia agere per mo-

additum distinctum realiter, quod esset dum Hbertatis, et agere per modum natu-

principium calefactionis. Sic in proposito, majoris perfectionis est in anima per suam essentiam posse operari circa ulti- mum finem, in quo ultimate beatificatur, ita quod ipsa realiter et essentialiler pos- sit esse principium suae operationis, qua conjunguntur ultimo fini , quam esse

ree sunt simpliciter modi oppositi agendi distincti prseter quamcumque operationem intellectus. Cum ergo voluntas sit ratio agendi per modum libertatis, et intelle- ctus per modum naturse ; igitur inter illa est aliqua distinctio prseter opus intelle- ctus, et similiter interilla et animam, quia

principium per aliquod sibi additum re- si null° modo dislinguerentur ab anima

21. Scotusnon,

lo juitur Becandum

jnentem propriam .

aliter distinctum, patet, quia tunc ipso addito remoto, anima se haberet ut li- gnum, quod ex se non posset operari.

(g) Dico igitur, etc. Hoc non dicit Do- ctor ex intentione propria, scilicet quod ipsa anima intellectiva, et potentiae nullo modo distinguantur prseter opus intelle- ctus, quia tunc apud ipsuin multa incon- venientia sequerentur, quje possent dedu- ci ex dist. 2. primi et dist. 10. et 26. et quod non sit opinio Doctoris pntet infra.

prseter opus intellectus, nec etiam inter se. Potest ergo sustineri quod fit ibi di- stinctio ralionis, quia illa omnino super- flueret.

SGHOLIUM.

Resolvit secundo potentias distingui for- maliter inter se et ab anima, et esse quasi passiones ejus, sicut unum, verum, bonum entis, de qua distinctiono formali lato agit

DIST. XVI. QUiESTlO UNICA

43

17.

Doctor 1. d. 2. q. 7. n. 41. et d. 8. q. 4. et d. 10. et 20. et alias s^epe. Secundum hanc viam solvi possunt auctoritates, dicentes potentias egredi ab anima, esse ejus partes, esse quasi medias formas inter substantiales et accidentales, quia lisec conveniunt quasi passionibus.

Sed quia via haec non posset

concludens tales passiones de ente, et illas considerans, non esset scien- tia realis; sicut ergo ens continet unitive rationem unius , veri et boni aliorum, sic anima continct potentias istas unitive, quanquam formaliter sint distinctae. Praeterea, accipio hanc propo-

salvare aliquas auctoritates, quae sitionem positam in principio

ponunt quod potentia3 exeunt, et primi Sententiarum : Qucecumque ha-

quod fluunt ab essentia et hujus- bcnt aliquam distinctionem realem ,

modi : si Ideo dico (h) aliter sic, secundum

18.

q. 1 . pro-

log.

Reportalio- nuni. art. 4.

De distin-

ctione

formali.

Vide 4 .

Met. q. 2.

ad lin. et

ejusdem

q. 13.

et 46. d. 4.

Dionysium 5. c. de Divin. nom. con- tinentia unitiva non est eorum quae omniuo sunt idem, quia illa non uniuntur, nec est eorum quse manentdistincta, ista distinctione, qua fuerunt distincta ante uni- onem; sed quae sunt unum realiter, manent tamen distincta formali-

essent scparata realiter , illam distinctionem habent secundum rali- oncm, ubi non sunt distincta rcalilcr. Sed ens et unum si essent sepa- rata, essent distincta distinctionc quidditativa reali; igitur et nunc habent illam formalem distincti- onem, et quidditativam secundum rationem. Vel forma sic rationem: Quaecumque habent aliquem or-

ter, sive quse sunt idem identitate dinem inter se, ubi sunt distin-

reali, distincta tamen formaliter; hujusmodi autem contenta sunt in duplici differentia, quia quaedam sunt de natura continentis, ut quaecumque sunt superiora ad con- tinens; verbi gratia, ab eadem re accipitur ratio albedinis, coloris, qualitatis sensibilis, et qualitatis, et haec sunt superiora ad hanc al- bedinem, et ideo omnia sunt de

cta realiter, eumdem ordinem habent ubi sunt unitive contenta. Unde si esset unum prius quam verum, si essent distincta realiter, etiam et in ente in quo unitive continentur, et habent distincti- onem rationis, unum esset prius quam verum. Si ergo unum, verum et bonum, essent realiter distincta ab ente, essent passiones entis ;

Vide

in

quodl. q. 1,

essentia ejus. Alia sunt contenta sequitur etiam quod unitive con-

in aliquo unitive quasi posteriora, tenta in ente habent eumdem

quia quasi passiones continentis, ordinem ad ens, scilicet quod sunt

nec sunt res aliae ab ipso continen- quasi passiones entis.

Text.

com.3.et 5.

te. Isto modo (i) ens continet mul- tas passiones, quse non sunt res aliae ab ipso ente, ut probat Ari- stoteles in princip. 4. Melaph. distin- guuntur tamen ab invicem forma- liter et quidditative, et etiam ab ente, formalitate dico reali et quidditativa ; aliter Metaphysica

Sic ergo possumus accipere de intellectu et voluntatc, quae non snnt partes essentiales animae, sed sunt unitive contenta in ani- ma quasi passiones ejus, propter quas anima est operativa, non quod sint essentia ejus formali- ter, sed sunt formaliter distinctse,

44

LIB. II. SENTENTIAKUM

d. 2. q. 7.

n. ki. et d. 8. q. 4.

idem tamen identice et unitive, ufc in primo lib. probatum est de attributis divinis. [maginandum est ergo, quod anima quasi in primo instanti naturse est natura talis; in secundo instanti est ope-

habet intra sc omnes perfectiones propter illimitationem essentia^ ; non sic autem est in imagine crea- ta vel in anima, quia anima non est illimitata. Ex hoc patet ad Augustinum *'*■ Trinit,

19.

Doctrina resolutiasi-

niu.

rativa sive potens operari secun- qui dicit, quod mens meminit

diun hanc operationem vel illam, sui, quia meminit ejus, quod cst

et potentisB, quae sunt principia idem sibi realiter, non tamen for-

istarum operationum, continentur maliter.

unitive in essentia. Similiter ad illud tertii de Anima,

Et secundum istam viam pos- de parte autem animae, patet enim

sunt salvari omnes auctoritates quod sunt perfectiones partiales.

illae qHa? dicunt, quod hujusmodi Similiter de Anselmo est di-

potentice egrediuntur ab essentia cendum, quod sicut in corpore

animae, ut qusedam virtutes, item sunt diversa membra, quae respon-

quod sunt mcdia3 inter formas sub- dent cliversis potentiis, sic in ani-

stantiales et accidentales, quia ma sunt diversse perfectiones for-

sunt quasi passiones animae, ct maliter distinctse, propter quam

passio egreditur a subjecto, vel formalem distinctionem currit si-

c. 8.

ebullit; sunt tamen idem essentise animse, ut dictum est, et possunt eciam dici partes, secundam quod nulla dicit totam perfectionem es- scntia^ continentis, sed quasi par- tialem. Similitcr isto modo facilc est concipere quod una potentia non continet perfectiones omnium, nec totam perfectionem ipsius animae,licefc sit eadem res propter distinctionem formalem. Unde sic contcnta non continent se mutuo, quia sunt distincta formaliter et inter se a continente primo cui idem realitcr, unde duo contenta inter se distinguuntur, et respectu tertii sunt idem realiter.

Ex hoc patet, quod relatio in divinis cst idem essentire, et con- tinetur ab essentia, non tamen contincfc aliquam relationem nec essentiam formaliter, sed omnes relationes continentur unifcive ab essentia, tamcnpersona in divinis

militudo.

GOMMENTAHIUS.

(h) Ideo clico aliter. Ilic Doctor intendit probare quod ipsae potentise animse distinguuntur ab invicem, et ab ipsa anima prseier omne opus intellectus ; et talis distinctio vel erit ex natura rei, vel formalis.

Non tamen, quod hic loquitur de no- titiis intellectivis, et non de sensitivis, quse requirunt aliam difficullatem.

Dico tamen, quod si potentia sensitiva est potentia constituta ex anima intelle- ctiva et organo, ut puta potentia visi- va, quae resullat ex anima et organo tali, ut vult Doctor in primo, dist. 3. q. 6. el in 4. dist. 44. manifeste apparet, quomo- do talis potentia realiter distingualur ab anima; patet, quia anima separata a cor- pore non est amplius potentia sensitiva, ut patet a Doctore in 4. dist. 44. Si tamen accipiatur potentia sensitiva pro

22. Opinio Scoti,

DIST. XVI. QUjESTIO UNICA.

15

23.

quadam virtute ipsius animae, qua>, non

potest habere operationem, nisi unita tali

organo, tunc nullum sequitur inconve-

niens ponere ipsam esse idem realiter

cum anima. Nec valet dicere, quod^

tunc anima separata possit videre, quia

ad lioc quod talis virtus possit habere

talem actum videndi, necessario requirit potentiarum animae, qusestionem Theologi-

est verissima scientia realis, tam in se formaliter quam in coraparatione ad con- siderata in illa scienlia.

SGHOLIUM.

Resolvit tertio ex dictis de distiuctione

determinatum organum, sed quidquid sit, de hoc alias.

(i) Isto modo. Sequitur in littera ibi : Ut probat Aristoteles etc. Cum dicit ibi, quod passiones entis distinguuntar forma- liter et quidditative ab invicem et etiam ab ipso ente, non debet accipi quiddita- tive, id est, essentialiter, quia tunc pas- siones essent distinctae essentialiter, nec sic quidditative, quod habeant proprias quidditates definibiles propriis definitio- nibus, quia passiones entis non definiun- tur, sed accipit ibi quidditative, prout idem est quod formaliter, sicut dicimus quod aceipiendo entitatem unius passi- onis, dicit aliam formalitatem sive quid- ditatem large sumptam ab entitate alte- rius passionis, et ab entitate entis. Se- quitur in littera : Aliter Metaphysica con- cludens tales passiones de ente, et illas differt imago a vestigio, ut dictum

cam, scilicet imaginem Trinitatis non consi- stere in tribus potentiis, sed consistere in memoria, intelligentia et voluntate seu volitione, de quo egit i. dist. 3. qusest. ult ubi q. 5. egit de distinctione vestigii ab imagine. Alii Patres, et ipse Augustinus alibi aliter videntur constituere imaginem, sed, vel non totam sed partem ejus expli- cant, vel quia non certo constat, secundum quid in anima hominis, sit homo imago Dei Trini. Unde Epiphan. in Ancorato, et epist. ad Joan. Jero-olym dicit id definiri non posse, quod verum est, nisi conjectu- raliter; vide Estium hic § 3. et 4.

Ex hoc dico ad formam qusesti- onis, quod imago non consistit in aliquibus tribus potentiis realiter distinctis, sed consistit in aliqui- bus tribus realiter clistinctis, puta in actibus. Ubi sciendum, quod

20.

Vide 3. d.

1. q. ult.

Dist. 3.

q. 5.

considerans, non esset scientia realis. Bic dicit Doctor, quod si tales passiones en- tis non essent ibi reales, icl est, prseter opus intellectus, et distinctse, ut dixi supra, quod Metaphysica non esset scien- tia realis.

est in in primo lib. quia imago re- prsesentat per modum totius pri- mo; vestigium autem primo re- prsesentat partem, licet arguitive reprsesentet totum, ut patet de pede in pulvere. Trinitas autem in

Hic posset oriri una difficultas, licet divinis est quasi quoddam totum

Quomodo Loo-ica sit

scientia

realis.

numerale, et ideo quod reprae- sentat ipsam totam dicitur ima- go, sed quod reprsesentat quasi partes, dicitur vestigium. Anima autem reprsesentat totam Trini- tatem, inquantum enim est una dicamento Qualitatis, non tamen dicitur essentia, habens intellectum et vo- realis, ut comparatur ad conclusiones de- luntatem, reprsesentat divinam es- monstratas in Logica; Metaphysica autem sentiam, non sic autem tres per-

forte extra intentionem, quod ex quo sit vera Logica, est vera scientia realis, cum sit habitus intellectus, et tamen est de secundis intentionibus.

Sed pro nunc dico, quod Logica est realis in se formaliter, cum sit in pra>

Idem

in quodl.

q. 15.

16

LIB. II. SENTENTIARUM

sonaS; quia essentia et intellectus et voluntas sunt in qualibet perso- na; reprsesentat autem tres per- sonas, ut potentise suse sunt sub actibus suis, quia unus actus cst ab alio per modum originis, sicut personse inter se originan- tur, sicut enim a Patre, Verbum, et ab utroque Spiritus sanctus, sic quodammodo a memoria, actus intellectus, et volle ab utroque, originatur. 21. A<1 primum argnmentum, dico

Ad arg. 1. . . _. . . . , . ,

Quomodo quod nnago Trmitatis non est

TrhutaUs eomplete in anima, absolute con-

imima! siderata sub potentiis suis, nisi in

e .,qu° [.- radice, sed ut est sub actibus suis

cum unitate suae esscntice, repra^-

sentat Trinitatem ; et sic consistit

imago in tribus realiter distinctis,

non autem in potentiis, quse rea-

liter non distinguuntur ; imago

enim ut est perpetua, solum

est virtualiter in anima, et for-

maliter ut est sub actibus.

Ad aliud, potentiae distinguun- tur per actus, verum est, non ta- men oportet quod sit tanta di- stinctio in potentiis, sicut in acti- b".s, licet sit aliqua; una enim potentia visiva est plurium colo- rum. •ai. forma- ^d alilicl &e (k) praedicatione De^hoc i nnius de alio, dico quod quan- d.5. q. 1. tunicumque istae perfectiones sint unitive in essentia, ex quo tamen non sunt * quidditative in essentia, non sequitur in abstracto, quod hoc sit illud, sicut animal est de ratione quidditativa bominis, et tamen non sequitur quod unum abstractive praedicetur de alio ; hsec enim est falsa : humanitas est animalitas. Accipiendo autem

Ad 2.

concretive, sic unum praedicatur de alio, ut /iomo est animal, sic etiam potest dici, quod intellecti- vum est volitivum.

Ad auctoritates pro opinione ponente quod sunt accidentia, dico quod aeque probabiles, et ap- parentes auctoritates sunt ad op- positum, nam Augustinus 5. de Trinit. dicit, quod sunt una essen- tia, et una substantia, etc.

Item Philosophus 7. Metaph. et 2. co^xt39 de Anima, t. 8. dicit quod unum- idemi.

' . , Met. ad

quodque dicitur tale cum potest m finem. operationem sibi debitam ; quod autem non potest, non dicitur ta- le, nisi aequivoce. Patet de dola- bra, acutie remota, et de oculo eruto, sed propter amissionem ac- cidentis non dicitur tale aequivoce; ergo.

Praeterea, Aristotetes 2. de Ani- Text. ma, dicit quod si oculus esset ani- mal, potentia visiva esset ejus forma ; ergo.

Ad auctoritates in oppositum. 22. Ad primam dico, quod potentia naturalis absolute, non est in se- cunda specie Qualitatis, sed facili- tas ad utendum illa potentia; unde posse levare festucam vel bacu- Ad auct0. lum, non est in secunda specie, sed arddac?as facilitas levandi. Unde hujusmodi n- 4- agilitas dicitur hic potentia natu- ralis, et patet hoc per ejus exem- pla de pugilatore et cursore; et ideo ejus potentia currendi abso- lute non est in secunda specie, sed Potentia

.... .,, . , , . . . non est in

agihtas lllms potentise, sive m secunda utendo illa potentia, sive potentia, quautaiis. quoad illam agilitatem.

Ad illud Commentatoris dico, quod similitudo est pro tanto, quia sicut color non est tota per-

24.

DIST. XVI. QILESTIO UNIGA. 17

fectio pomi, ut est quid sensibile, praBdicari de alio in abstracto, imo hic

similiter nec sapor, sic una poten- magis arguit a forliori, quod si animal,

tia non continet totain perfecti- quod est de quidditate hominis, non pra>

onem animse. dicatur in abstracto de homine, multo

Ad illud Anselmi dico, quod non minus illud quod non est de quidditate

dicit quod non sunt substantiae, sed alterius.

supposito quod non essent sub- Quidam novus expositor S. Thomse ni- .25.

stantise, adhuc haberet intentum ^itur solvere rationes Doctoris Subtilis, niiituv

, solvere

suum, quia non sunt nihil, et hcc unde dicit sic ad litteram super primam rationes

sufficit sibi. partem summae S. Thomae q. 54. art. 3.

Ad illud de magis et minus, dico Ad evidentiam preesentis materiae notandae

quod potentia de secunda specie sunt aliquse distinctiones : Prima est de

Qualitatis recipit magis etminus; actu. Quidam est ada^quatus potentiae, ut

unus enim dicitur magis ingeni- intelligere respectu intellectus, et videre

osus altero, non tamen illud quod respectu visus. Quidam vero inadsequa-

vere est potentia, sed habilitates tus, ut tale intelligere, puta intelligere

illse. Vel potast aliter dici, quod bovem, et tale videre, puta album. In pro-

ipse 10. de Trinit. dicit, quod sunt posito est sermo de actibus adaequatis

una mens, una vita; unde ibi ponit tantum, quoniam de talibus tantum verifi-

eas sequales, et tunc quod in 15. catur, quod potentiae distinguuntur per

ponit eas insequales, est intelligen- actus. Secunda est de graduatione rerum.

dum, ut sunt sub actibus suis, et Quaedam enim res sunt, quae primaria

non aliter. intentione intenduntur a natura, ut actus.

Quaedam vero, ut potentiae, quamvis con-

tingat res intentas, ut actus habere aliquid GOMMENTARIUS. f L. , .

potentia3 ad mixlum, et simihler res mten-

tas ut potentias, habere aliquid actualita-

(k) Ad aliud de praedicatione, etc. Gum tis admixtum, et illae quidem sunt per se

dicit Doctor quod illse perfectiones non primo et essentialiter actus, ac per hoc

sunt quidditative idem essentiae animae, simpliciter locantur in coordinatione

ideo una non prsedicatur de alia in ab- actuum ; istae vero sunt per se primo et

stracto, ut dicendo, intellectus est volun- essentialiter potentiae, et consequenter

tas, et debet accipi ibi quidditalive, id est, simpliciter locantur in ordine polentia- speculare

formaliter. Et quia dixit supra, sicut ani- rum. Ita quod imaginandum est, quod °mnnesin

mal est de quidditate hominis, et tamen quemadmodum in genere Substantiae, est nf' .

Cajcia.ni .

non praedicatur in abstracto de homine, invenire quasdam res a natura intentas

videtur repugnantia in dictis, quod ideo per se primo, ut principia aliorum sint,

potentise non praedicantur ad invicem in ita in quolibet genere sint quaedam res

abstracto, quia non sunt idem quiddita- per se primo intentae a natura, ut princi-

tive, sive formaliter, cum illa alia, quae pia proxima aliorum, et si ita est, ex hoc

sunt idem quidditative, unum non possit habetur tertia distinctio actus et potentiae,

praedicari de alio in abstracto. Dico, quod quia uterque est duplex. Actuum enim

Doctor non intendit hic, quod si aliqua quidam est per se primo actus, et secun-

sunt idem quidditative, quod unum possit dario potentia; quidam vero e converso.

48

LIB. 11. SENTENTIARUM

26.

EU similiter potenliarum qusedam esi per fines potentias distinguunt. Ad id vero

se prinio polentia, et secundario actus ; quod objicitur contra propositiones sub-

quaedam vero e converso. Quamvis in his sumptas, dicitur quod (ut patet ex verbis

sit latitudo quaedam, quoniam potentiae S. Thomae in responsione ad ultimutn ar-

passivae sunt actus tanliim modaliter, pro gumenlum) esse hic non sumitur universa-

quanto subjectis inhaerent aliquae earum ; liter, prout est commune quid ad actum

habenl enim ex hoc quaedam actus mo- primum substanlialem et accidentalem,

dum, poteMiae vero activae actus quidem sed pro esse substantiali tantum. Et ratio

sunt, sed tales quod sunt essentialiter est, quia haec sumitur, ut totaliter distin-

intenli, et ad hoc produoti in natura, ut guitur contra esse, quod datur per operari.

principia operationum sint, et propter hoc Talis autem est esse accidentale, quia ope-

in genere principiorum essentialiter lo- rari est quoddam accidentale esse ha-

cantur. In proposito ergo sermo est de bere, et ideo non est mirum, si forma

actu per se primo intento in ratione actus, accidentalis proximum principium essen-

et de potentia per se primo intenta in di et operandi est, quia et esse ejus, et

ratione potenlie, quod autem dentur in operari ejusdem est quoddam esse acci-

natura tales res, specialem queestionem dentale. Non sic autem se habent operari

exigeret. In promptu tamen apparet ra- tionabiliter eas poni posse, quandoquidem habitus omnes practici, ut docuit Aristo- Leles in Ethicis, res tales sunt. quoniam ad nihil aliud sunt nisi ad operari ; simili- ter formalia significata potentiarum ani- mae ad nihil aliud sunt nisi ad operari.

ilis pnesuppositis ad objectiones contra rationem S. Thomee factas, respondetur,

et esse substantiale, ut de se patet, quia illud est substantia, et hoc accidens.

Ad objectiones contra conclusionem or- dinate dicendo, respondetur quod sermo prsesens proprie loquendo est tantum de potentia operaliva, sive active, sive pas- sive operari dicatur, modo ibi vera opera- tio sit. Et per hoc excluduntur omnes potentiae purae receptivae, id est, quae non

quod prsesens sermo est de diversitate media aliqua operatione aliquid habent, reali, non quacumque, sed formali, non ut actum, qualis est potentia subjecti

quorumcumque actuum, sed adoequato- rum, et per se primo intentorum in ra- tione actus. Talis enim diversitas totalis, potentiarum diversilatem exigit, non a posteriori. sed a priori, inferens eam, quoniam actus adaequatus est finis poten- tise, et ex 2. Phys. expresse patet, quod ex fine assignare rationem et contradicli-

respectu propriae passionis, et universali- ter respectu eorum, quae per se congenita sunt rei. Unde non videtur inconveniens ponere potentialitates tales congenitas substantiis rerum. Nec multiplicantur entia sine necessitate, quoniam ut patet 12. Me- taph. in text. 26. et 28. in quolibet genere est dare propriam potentiam et proprium

onem ejus, quod est ad finem, est reddere actum quae sunt, ut principia illius entis.

causam a priori, imo potissimam causam Ex hoc enim sequitur manifeste, quod

in rebus naturalibus, quia naturalia sunt oportet alterum duorum dicere, aut quod

propter finem. Et propterea argumentum substantia sit reductive in aliis generibus,

illud : distinctio in principiatis non arguit ut potentia reducitur ad genus actus, aut

distinctionem in principiis, sophisma est quod dentur istae potentiae congenitae. Et

accidentis, quoniam actus potentiarum, cum primum sit inconveniens, ul etiam

non in eo quod effectus, sed in eo quod ipse Scotus fatetur, oportet dicere secun-

27.

lmam

DIST. XVI. QILESTIO CJNICA. 49

dum. Neque potest ad illum textum Ari- quentia, quoniam operari mediante virtu-

stotelis responderi, quod Loquitur de po- te propria, ui quo, non est operari per

tentia objectiva, quoniam expresse loqui- accidens. Et ad probationem negatur,

lur de potentia et actu, ut principia sunt quod beatitudo comparelur ad potentiam

ejus, quod est in genere. Constat autem, substantia) intellectualis, et ad ipsam sub-

quod potentia objectiva principium non stantiam intellectualem, ut color ad su-

est rei, imo est res ipsa, ut possibiiis est perficiem et substantiam corpoream, ita

esse. Ad id vero, quod de potenlia mate- quod quemadmodum color informaret su-

riae objicitur, patet responsio a S. Tlioma, perficiem, si esset separata a corpore, ita

intendente quod potentia materice est ad beatitudo potentiam, si esset separata a

esse substantiale, nulla mediante opera- substantia. Dico enim, quod ista condi-

tione, quse sit vere operatio, ac per hoc tionalis est falsa, quoniam beatitudo est

accidens inter istam et formam substan- essentialiter operatio vitalis, quam non est

tialem, quoniam in instanti generationis, intelligibile esse nisi viventis ; tum etiam,

nulla res est in materia nisi forma sub- quia beatitudo non potest esse nisi in

stantialis cum consequentibus ad ipsam. beato, non potest autem fingi, quod po-

Ad primam autem rationem Scoti dici- tentia separata esset beata, quemadmo-

>nenT tur, quod esse principium operalionis con- dum superficies esset colorata. Unde non

tingit tripliciter, scilicet vel proximum soluin antecedens et consequens illius

tantum, vel principale tantum, vel proxi- conditionalis sunt impossibilia, sed etiam

mum et principale simul. conditionalis ipsa.

Et quod elicere operationem, ut princi- Ad secundam rationem Scoti conceditur

pium proximum tantum, est imperfecti- substantiam oportere fieri a substantia,

onis, quia oportet esse de genere acciden- tanquam a causa principali, non autem

tis. Elicere vero operationem, ut proxi- proxima ; et ad primam instantiam de cau-

mum et principale simul, est summae per- satione accidentis a substantia, dicitur

fectionis, quia ponit in re perfectionem quod nullum accidens causatur a substan-

substantise et accidentis. Elicere vero, ut tia immediate per operationem mediam.

principale tantum medium est, et propter- Gum hoc tamen stat, quod multa acciden-

ea rationabiliter convenit substantiae crea- tia consequuntur substantiam et in genere

tae, quae media est inter Deum et acci- causao effectivse, et materialis per modum

dentia. Unde ad primum dicilur, quod naturalis sequelae, et hoc modo substantia

substantia debet ordinari ad finem nobi- est causa suarum passionum et potentia-

lissimo modo, possibili tamen. Immedia- rum.

tio autem per exclusionem potentise me- Ad instantiam vero de propria causali- 30>

dias, est modus impossibiiis substantiae tate causae principalis et superioris, dupli- . A^.

createe. Et per hoc patet ad primam con- citer dici potest. Primo, negando quod de

causalitate.

firmationem, quia scilicet ratione nimioe substantia et sua potentia operativa sint,

perfectionis quam haberet, repugnat sub- proprie loquendo, causa principalis et in-

stantiae crealse esse proximum principium strumentalis, superior et inferior. Et pro-

operationis, quoniam esset proximum et pterea objectiones non habent locum, et

principale simul. potest esse ratio negationis, quod substan-

9. Ad alteram vero confirmationem (si non tia et potentia operativa concurrunt, non

velimus abuti vocabulis) negatur conse- ut duae causae, sed ut causa et quasi con- Tom. XIII. 4

oO

LIB. II. SENTENTIARUM

31.

diii > causa). Secundo polest dici, adniit- tendo quod se* habeant non ut causa su- perior et inferior, sed quodammodo, ut

principalis et instrumeiUalis. Et quod in- sirumentum est duplex, conjunctum scili-

il el separalum. Et rursus inter instru- menta conjuncta datur latitudo, quoniam calor el potentia augmentativa conjuncla instrumenta animaa dici possunt, potentia tamen magis conjunctum instrumenlum est, nec opus est omne conjunctum instru- mentum moveri a principali, sed operari principaliler concurrenle ad illud operari principali agente, quoniam sic large acci. piendo instrumentum, hanc sufficit haberi instrumenti conditionem ; unde non opor- tet objectis aliter respondere, supponenti- bus substantiam et potentiam operativam se habere, ut duas causas.

Ad illud tamen quod tangitur de proxi- mo principio elicitivo generationis sub- stantialis, dicitur quod secundum rem ge- neratio substantialis instantanea, non est operatio aliqua, sed est terminus genera- tionis transmutantis materiam usque ad hoc, unde non oportet quaerere aliud illius principium, sed illud idem quod in toto tempore praecedente generabat, in instanti ultimo illius temporis generat terminando actionem suam.

Etcum quamtur, quomodo alteratio, aut qujdcumque accidens virtute substantiae substantiam faciat, quid est illa virtus. Breviter dico, dupliciter dici posse : Primo a quibusdam dicitur, quod est res quae- dam intentionalis, eo modo quo intensio coloris dicitur esse in aere, et quod licet sit accidens secundum esse, est tamen causaliter substantia, non ut principalis causa, sed ut vis quodammodo instru- mentalis quam constat, posse esse im- perfectiorem effectu, ut patet de formis seminum, et approbatur 12. Metaph. texl. 40. Secundo dicitur, quod accidens ipsum

ex hoc ipso, quod esl conjunctum sub- stantise tali, est ejus organum conjun- ctum, et est ipsius virtus, nec oportet aliam superaddere virtutem, et hoc puto verum in his, quae non sunt vera inslru- menta, sed ipsum et subslantia sunt una causa.

Ad tertiam autem rationein dicitur : Primo, quod illa proposilio absoluta, realiter distincta sunt separabilia ad in- vicem est falsa, etiam in doctrina sua, quando partes essentiales simul sumplae apud ipsum distinguuntur realiter a toto, ettamen non posset alterum sine altero fieri. Deinde dicitur, quod connexio ne- cessaria inter subslantiam et ejus poten- tiam, dato quod esset ex causalitate ac- tiva, non tamen inferret substantiam esse immediatum principium alicujus operationis. ut patet ex dictis. Non in- fert eliam, quod Deus possit eas sepa- rare, quia potest supplere vicem causse efficientis, quoniam hoc intelligitur de efficiente proprie, scilicet per operati- onem mediam ; tale autem non est sub- stantia respectu suae passionis, ut ex dictis jam patet.

Ad illud quod objicitur de essentia Angeli, dicitur quod substantia Angeli non est elicitivum principium intellecli- onis, sed potentia. Et quamvis substantia absque media specie intelligibili ad in- tellectionem concurrat, non tamen con- currit ut eliciens, sed ut fons intellectus in actu respectu sui, ul infra patebit.

Ad ultimum vero de frigefactione aquae calida^ dupliciter dicitur : Primo, quod principium illius frigefactionis est forma mediante frigiditate, quae in aliquo gradu in ea remansit, quoniam non potest to- taliter ab ipsa expoliari. Nec obstat quod frigiditas illa sit minor caliditate intro- ductse, quamvis eriim sit minor forma- liter, est tamen major radicaliter seu

Ad

tertiam

rationem.

De

essentia An^eli.

Quid sit pnncipiui trigetactu nis aquce.

DIST. XVI. QUjESTIO DNICA. 51

virtualiter, propter formam subslantialem sam ponere, qua>, intrinsecura principium

propriam ejus radicem, cujus est virtus esl, ut patet 2. Phys.

et proprietas. Conlingere autem potest Omissis multis diclis bujus expositoris, 33.

totum quodammodo pati a Loto propter qua3 nonnulla includunt dubia, oslendo noa"1

contrarielalem qualitatum aclivarum in responsiones datas ad rationes Doctoris, responsio-

toto existenlium in continua pugna. Se- quae partim ponuntur in praescnli dist. et gcoii.

cundo diciiur et melius, quod frigefit partim in quarto, dist. 12. non evacuare.

per se a generante et a forma propria Et cum dicit ad illam Doctoris in isto se-

per modum tantum sequelse, eo modo cundo, qua3 stal in lioc quod substanlia

quo grave gravitando frangit probibens creata rationalis novissimo modo ordi-

ipsum descendere, et deorsum movetur. natur ad ultimum finem atlingendum

Imaginandum est enim, et ita est, quod per operationem, et sic videtur quod im-

quemadmodum ad formam gravis g<miti mediate possit operari ciica illum finem.

extra locum suum naturaliter soqueretur Cum ergo dicit, qucd elicere operati-

motus deorsum, nisi aliquid probiberet. onem ut principium proximum tanlum,

Ila ad formam aquaj sequitur esse fri- est imperfectionis, quia oportet esse de

gidum in tanta perfectiune, et si impe- genere accidentis, boc videlur manifesle

diatur a tanta perfectione, sequitur re- falsum ; lum quia principium elicitivum,

moto probibente frigefactionis motus. Et inquantum bujusmodi, nullam imperfecti-

quemadmodum grave gravitando vincit onem includit. Et dixi inquantum hujus-

probibens, quandoque ita frigidum fri- mod>, quia si aliquando principium eli-

gendo vincit calidum probibens, quando citivum includit imperfecfionem, boc non

calidum illud ab agente illud fovente est ex ratione principii elicitivi, sed

destituitur. Et rursus quemadmodum aliunde, pula quod sit principium elici-

grave sequitur motum deorsum median- tivum dependenter, et sic omne princi-

te gravitate, ita aquam frigefactio me- pium elicitivum ceusatum includit banc

diante frigiditate illa, a qua non esl imperfectionem, vel quod sit cum mu-

denudabilis, quod autem altero istorum tatione subjeai, sicut generatio in crea-

modorum, qui valde propinqui sunt, fiat. tUris, quae connotat materiam mutari de

Ex boc patet, quia nisi sic dicatur, opor- una forma ad aliam- Dico erS0' <lm)d

tebit recurrere ad causas extrinsecas, omne P™oipium elicitivum, ut bujusmo-

, -■ . i , , . di, nullam includit imperfectionem, et

puta ad continens, sed boc non potest ^

, .,. ■ ■ . . &* per consequens principium proximum rationabibter dici ; tum quia aqua ein-

citur frigidior efficienter ; tum quia si circumscriberetur continens aut ponere- tur neutrale, nibil minus aqua calida

elicitivum nullam includit imperfecti-

onem. Et cum dicit iste, quod quia tale

est accidens, ideo includit imperfecti-

onem, sed boc nibil est, quia boc idem frigefieret, cujus signum evidens est, ^^ subslanMa creata> qua3 eUam ul

quia aqua calida posila in continenle principium elicitivum, est limitata et de-

non cahdo tepescit. Unde continens et pendens in agendo. Secundo, si princi-

quaecumque alia causa extrinseca non pium eiicitiVum proximum ex sua ratione

potest poni nisi causa per accidens, ut includeret imperfectionem, ergo in divi-

removens probibens, oportet enim na- nis, ubi ponitur voluntas principium

turalis accidentis alicujus, naturam cau- elicitivum proximum sui actus erit im-

LIB. II. SENTENTIARUM

perfecta, vel visio objecti si ponalur clu quo ponitur formaliter ratio agendi.

immediatum principium elicitivum actus voluntatis, erit imperfecta. Tertio, quia videtur implicare in dictis

suis, ponere enini A esse rationem for- malem immediate operandi ipsi B et B

Praeterea quod dicit iste, quod essen- Lia animae ponitur principale agens re- spectu intellectionis est valde dubium, quia quod nullo modo est ratio formalis agendi respectu Ay nullo modo est acLi-

principale agens, et A dicere imper- vum, nec proximum, nec remotum. Sed

fectionem, et B perfectionem, videtur essentia animae circumscripta potentia.

manifesta repugnantia, si tam princi- nullo modo est ratio intelligendi, ut

pium remotum quam proximum attin- patet, nisi dicatur quod ex hoc dicitur

ganl eumdem terminum, (quod dico propter calorem in igne, qui tanLum attingit dispositionem ad ignem gene- randum, ignis vero attingit terminum principalem) patet, quia si A non tantum

principale agens, quia producit in se intellectum et voluntatem, quae sunt ac- cidentia, quae potentiae sunt rationes formales agendi, et tunc habetur propo- situm contra te, quia substantia erit im-

est causa proxima producendi, sed etiam mediatum principium, et immediata ratio

id quo B attingit terminum principalem, producendi aliquod accidens, quod Tho-

sequitur quod A ut ratio agendi proxima, nias negat.

nullam includit imperfectionem, imo ma- Praeterea quod dicit, quod elicere ope-

gis perfectionem quam B. Et patet, quia rationem, ut principium proximum et

per impossibile, posita sola essentia ani- principale simul, est summae perfectionis,

mae, nulla potest sequi operatio, cum non sit ratio formalis operandi ; posito vero intellectu, etiam per impossibile, separato, adhuc erit ratio agendi sive operandi. Et licet essentia animae ex hoc dicatur nobilior potentiis, quia potentiae fluunt^ab ^uunt aD *Psa> tamen inquantum non anima. potest immediate attingere objectum,

quia ponit in re perfectionem substantioe et accidentis, et sic nulla substantia est hoc modo principium operationis, hoc videtur esse falsum; tum quia sequeretur quod accidens esset principium eliciti- vum perfectius substantia, patet, quia calor ligni est principium proximum et principale calefaciendi lignum, et tamen

nisi mediantibus potentiis operativis, non ut sic, non includit perfectionem sub-

potest dici nobilior, cum tota ratio attin- gendi objectum sit a potentiis. Nec mul- tum valet illa distinctio de agente prin- cipali remoto et de agente proximo, ubi agens proximum est ratio agendi princi-

stantiae, ut dicis. Assumptum patet, quia simpliciter tota ratio calefaciendi lignum est ab ipso calore ; multa alia instantia adduci possent, quae brevitatis causa omitto. Quod etiam dicit, quod nulla

35.

palis, licet enim agens proximum dicat substantia creata potest esse immedia-

imperfectionem respectu agentis princi- tum principium elicitivum, patet hoc esse

palis, ubi agens proximum non ponitur falsum, quia substantia ignis immediate

principali agenti raLio formalis agendi, aLLingit terminum formalem generationis,

ut patet de Deo et Sole, sed ubi agens non enim aliquod accidens cum sit im-

proximum ponitur ratio agendi principali perfectius substantia, potest immediate

agenti, sicut ponitur potentia intellecliva attingere substantiam aliquam. essentiae animae, videtur esse nobilius, Praeterea, in hoc contradicit magistro 36.

et si non absolute, tamen sub illo respe- suo S. Thomae, qui expresse vult quod contradici

DIST. XVI. QIMESTIO INICA.

53

.Thomte. essentia Angeli potest esse principium iinmediatum inlellectionis, ut patet inpri- nia part. sum. q. 50. arl. 1. ubi sic dicit : Angelus autem cum sit immaterialis, est qusedam forma subsistens, et pcr hoc in- telligibilis actu ; unde sequitur, quod per suam formam, quse est sua substantia, seipsum intelligat. Dico ultra, quod iste adhuc non solvit rationes Doctoris, quia si anima ex sua reali entitate non potest attingere ultimum linem, sed tantum mediante aliquo accidente realiter di- stincto ab ipsa, non magis esset activa sua3 ultimae perfectionis, quam lignum esset activum respectu calefactionis alte- rius ligni, mediante calore sibi inhaerente, et si talis calor esset separatus a ligno, nullo modo haberet unde calefaceret lignum. Sic similiter si talis potentia, quse ponitur ab istis accidens distinctum, es- set separata ab essentia animse, ipsa anima non haberet realiter unde posset

nullo modo e it ratio per se operandi

tali operanti, non enim calor in ligno

est per se ratio calefaciendi ipsi ligno ;

eo enim modo quo est actus primus ipsi

ligno, eo modo est ratio calefaciendi, si

per se, per se ; si per accidens, per ac-

cidens. Cum ergo calor sit in ligno tan-

tum actus primus per accidens, quia

accidentaliter advenit sibi, sic erit ipsi

ligno tantum ratio calefaciendi per acci-

dens, quia Aristoteles 2. Phys. ubi lo-

quitur de agente per se, quod agit pro-

pter finem, vult quod per se agens

sit illud, quod agit per formam propriam,

ut patet de domificatore; licet enim calor

sit per se agens in ligno, non tamen ut

accidens sibi dicitur per se agere, quia

tunc sequeretur quod calor in ligno per

se calefaceret.

Et ultra, proposito quod dicatur per se agere illud quod habet in se rationem formalem agendi, tamen adhuc est per-

attingere aliquam suam operationem, qua fectius agere per formam propriam, quam

uniatur ultimo fini. Et cum dicit iste, quod hic modus est ei impossibilis, oporteret ostendere hanc impossibilitatem; si enim substantia inferior habet in se realiter, unde possit attingere suam operationem,

per aliquod sibi accidens, et sic si anima tantum per potentiam, quse est accidens realiter distinctum, esset beata forma- liter, sequeretur quod talis beatitudo in- esset animae, non per aliquod sibi intrin-

quanto magis substantia spiritualis, cum secum realiter, sed tantum per aliquod

sit incomparabiliter perfectior, et prseci- pue cum natura sit dignificanda quan- tum potest, ubi non apparet manifesta contradictio. Ad illud, quod dicit ad illam confir-

accidens, quod videtur absurdum, et sic separata tali potentia ab anima, anima adhuc esset beata ipsa potentia.

Nec valet dicere quod beatitudo est 38 essentialis operatio vitalis, quam non est wFtudo?

37.

o, non mationem Doctoris videlicet, quod tunc intelligere esse nisi viventis, quia quaero

t per jidens.

anima esset beata per accidens, cum negat consequentiam, quoniam operari mediante virtute propria ut quo, non est operari per accidens. Verum dicit, si talis virtus inest operanti formaliter et essentialiter, sicut dicimus quod for-

a te, illa operatio perfecta, puta clara visio, in quo immediate recipitur? Non in essentia animae, ut patet, quia non est immediatum receptivum alicujus ope- rationis, per te ; ergo immediate recipi- tur in potentia intellectiva, et per con-

ma ignis est per se ratio generandi ipsi sequens denominat ipsam, sicut et patet igni. Si autem ratio operandi ponitur de albedine immediate recepta in quan- accidens realiter distinctum ab operante, titate, quae denominat ipsam. Et cum

54

LIH. II. SKNTENTIAKUM

dicilur, quod est operalio vitalis; ergo tailum esl nata denominare naluram vi- ventem, craaero a te, an potentia intel- lectiva sit potentia vitalis, vel ne? Si

tem fingi quod potentia separata sit beata, sicut superficies essel colorata. Ilrec viden- tur verba tantum ad placitum ; posito enim quod beatitudo, qua3 est perfectissi-

sic, habetur intenlum, quod sicut est ma operatio per te, sit in beato tanquam

immediatum prineipium elicitivum ope- rationis vitalis, ita erit immediatum re- ceptivum ejusdem ; et sicut si talis po- tentia esset separata ab anima, adhuc esset principium elicitivum vitalis ope- rationis, (sicut si calor ab igne esset principium elicitivum caloris ) ita es- sel immediatum receptivum operationis vitalis, si ponerelur separata, nisi dica- tur quod dicitur vitalis operatio ex hoc quod recipitur in vivente, et tunc ex hoc sequeretur, quod omnis forma recepta in vivente esset forma vitalis, imo non dici- lur aliqua operatio vitalis ex hoc, quod pra3cise recipitur in natura vivente, sed quia tantum nata est esse a vivente, ut a principio elicitivo , vel dicitur operatio vitalis ex sua ratione formali, puta quia talis entitas vel talis operatio. Sed quid- quid sit, parum curo, quod dicatur vitalis vel ne; sufficit enim quod realisbeatitudo, quse consistit in clara visione Dei secun- dum Thomam, immediate recipitur in po- tentia intellectiva, et tunc per possibile, ipsa separata, talis potenlia clare videret Deum, quae visio est formaliter beatitudo, et sic aliquod accidens de genere Quali- talis posset dici formaliter beatum, imo videtur absurdius sequi , quod accidens perfectiussubjectatur in accidente imper- fecto, et in esse et conservari dependeat ab illo ; visio enim clara Deitatis ponitur communiter, et prsecipue secundum eos, accidens perfectissimum, cum illud sit ultima perfectio naturue rationalis ; sed potentia est accidens valde imperfectius, si ponatur accidens.

Et cum ultra dicit, quod beatiludo non potest esse nisi in beato, non potest au-

in subjecto et ultimate denominato. Sed quaero tunc de immediato receptivo illius operationis, non potest poni corpus, nec anima, ut patet, nec totum compositum ; ergo erit potentia intellecliva , et per consequens illa erit beata, quia habens formam denominatur ab illa. Et sicut dicimus quod homo ultimate est albus per albedinem, quae immediate recipitur in quantitate hominis, et si talis quantitas esset separata , adhuc esset alba , sic homo dicilur formaliter beatus per beati- ludinem immediate receptam in potentia hominis ; ergo si talis potentia esset se- parata ab homine, adhuc vere realiter haberet illam operationem beatificam, et per consequens esset realiter beata, nec hoc sani capitis negaret nisi forte pro- terviendo.

Cum dicit ad secundam rationem, quod substantia non fit immediale a substanlia, ut a causa proxima , sed tantum ut a causa principali, quaero , quando ignis generatur ab igne, a quo sit tanquam a causa proxima et immediata? aut erit a substantia ignis, et habetur propositum ; aut erit ab aliquo accidente , puta a calore substantiee generantis, et lunc se- quitur quod imperfectius essentialiter erit causa sequivoca effectus perfectioris es- sentialiter ; calor enim est essentialiter imperfectior quacumque subslantia , ut patet 7. Metaphys. text. com. 4. Aut po- nitur generatio ab aliqua potentia ignis generantis, et tunc qusero de illa poten- tia, aut est substantia, aut est accidens, et arguitur ut prius. Et cum ullra dicit, quod nullum accidens causatur immediate a substantia, licet multa sequantur sub-

40. Nota.

DIST. XVI. QUjESTIO UNlCA. 55

stantiam in genere causae efficientis per sabilia. Si primo, qurero a quo sint causa-

modum naluralis sequelae, tum quaero de bilia, aut tantum a substantia prima, aut

calore ignis a quo sit genitus, ponendo simul a priina et a secunda. Si primo, ergo

quod realiler dislingualur ab ipso, etiam quantitas esset imtnediate a Deo ; etultra

ipsi habent ponere? Aut erit genilus a sequitur, quod posset Deus facere sub-

substantia ignis immediate, et habetur stantiam sine quantitate. Si secundo , ha-

propositum ; aut ab aliquo accidente im- betur intentum.

mediate, el tunc quaero de illo alio, et Ad responsiones dictas et ad rationes 4l-

sic vel oportebit stare ad aliquod accidens Doctoris quas facit in dlsi. 12. probando

immediate causatum a substantia , vel quod forma accidentalis non producit

oportebit procedere in infinitum in acci- substantiam , nec virtute propria , nec

dentibus. Nec valet dicere, quod calor virtute substantiae; quod non virtute pro-

ille concomitatur substantiarn ignis per pria, patet, quod nec etiam virtute sub-

modum naluralis sequelae , quia cujus- stantise cujus est ut instrumentum. Et

cumque entis absoluti realiler distincti ab probat quadrupliciter ibi : Primo, quia

alio, est assignanda aliqua causa produ- instrumentum apud Thomam non movet

ctiva. Et dixi entis absoluti, propter rela- in motum a principali agente ; ergo ali-

tiones, quse concomitantur extrema posi- qua est operatio substantia?, quae movet

ta, elideoper se non producuntur, sed accidens ad agendum, et sic immediate

non est sic de ente absoluto realiter di- agil. Secundo, quia causa principalis et

stincto ; oportebit ergo dicere, quod calor instrumentalis sunt essentialiter ordina-

in igne sit immediate causatus a subslan- tae, sicut superior et inferior. Gausa au-

tia ignis. Et propterea qusero de quantita- tem superior prius nalura attingit effe-

te substantice, a quo sit causata, cerlum clum quam inferior; in illo ergo priori

est quod non ab aliqua quantitate, ut pa- producta est subslantia immediate a sub-

tet, nec a qualitate, cum sit posterior ex stantia, et consequenter in secundo signo

natura rei, ergo immediate erit causata a naturse in quo terminatur actio causse

substantia, cujus est talis quantitas. secundae , non producitur substantia nisi

Nec hic oportet dicere, quod tantum idem bis producatur. Tertio, quia quo

concomitatur ex necessitale naturse talem instrumenlum non se extendit illuc ,

substantiam, quia quod sic concomitatur, oportet principalis agentis actionem per-

per nullam potentiam potest esse sine eo, tingere, sed actio accidentis non attingit

ad quod necessario sic concomitatur, ut immediate essentiam materiae ; patet ergo

patet de relationibus , quae necessario generationem substantialem, quoe sit in

concomitanlur extrema posita in actu, materia, oporteret immediate elici a sub-

et ideo simpliciter est impossibile hujus- stantia. Quarto, quia, cum dicitur, acci-

ltiones m0^ relationes posse existere sine extre- dens generaret substantiam in virlute

ssunt mis> sed quantitas per divinam potentiam substantiae, ly in virtute aut addit aliquid

ine. potest existere sine substantia cujus est, absolutum, aut respectivum ; si absolutum,

ut patet in sacramento Altaris. Et pro- cum id sit accidens, eadem qusestio erit ;

pterea quasro de calore sive de quantitate, si respectivum, manifeste patet quod ex

qua) ponuntur entia absolula, et realiter respectu superaddito accidens non potest

distincta a substantia, aut sunt entia vera facere substantiam, quia relatio non habet

causabilia absolute, aut simpliciter incau- virlulem activam.Et ultra,illa relatio esset

?enus.

5G

LIB. II. SENTENTIARUM

accideos, tum quia non potest negare quin substantia in suo ordine sit imme- diatum principium elicitivum propriae ope- rationis, ut patet ex ralione causa3 supe- rioris principalis.

Et confirmatur, quia quamvisDeus apud Philosophos non causaret, nisi medianti- bus causis secundis, tamen ipsa est imme- diata causa propriae operationis in suo ordine; igitur sic se habebunt substantia creata et forma accidentalis, dato quod non causet, nisi mediante accidente. llas tamen rationes prolixius adduxi in 4. disl. 12. exponendo eas. 12. Cum i^itur dicil, ista primo neeranda,

Speculare B » r 5 >

luecomoia. quod substantia est sua potentia operati- va, cum sint proprie loquendo, principa- lis et instrumentalis, superior et inferior ; dico ponendo, quod A sit causa principa- lis, et B sit ejus potentia, et causa minus principalis respectu Ceffectus ; aut enim B producit C immediate et virtute pro- pria, et tunc accidens erit causa substan- tiae, et ultra non diceretur causa minus principalis, quia causa minus principalis nunquam attingit effectum, nisi sic causa principalis simul attingat ; aut attingit se in virtute A, sic quod A principaliter bene attingat ipsum C, slatim sequitur quod B est causa instrumentalis, eo modo quo dicinms quod causa secunda attingit effe- ctum, dicitur causa instrumentalis respe- ctu causae primae, ut tenetur a Doctore in 4. dist. l.quaest. 1. et vide quae ibi expo- sui. Erit etiam causa inferior, illa enim proprie dicitur causa inferior, quae agit in virtute alterius, et illa in cujus virtute alia agit, dicitur causa superior. Si ergo potentia substantise , quae per te ponitur accidens, attingit effectum in virtute sub- stantiae, sequitur quod talis potentia erit causa inferior, et instrumentalis respectu substantiae. Et cum assignat rationem, quod sub-

stantia et potentia non sehabeant utcausa superior et inferior , quia substantia et potentia operativa non concurrunt ut duse causae, licet ut causa, et quasi con- ditio causa). Sed haec ratio nullam ha- bet evidentiam, tum quia quaero a te de illa potentia, aut est vere activa alicujus effectus, et similiter substantia est vere activa ejusdem effectus, et realiter di- stinguuntur per te ; ergo sunt vere duae causae, quia nihil deficit de ratione caus33, etiam quia aut substantia ex sua natura est ratio formalis agendi, et similiter po« tentia substantiee est ratio formalis agendi; aut potentia non dicit rationem propriam agendi, sed substantia cujus esi ; aut substantia non dicit propriam rationem agendi, sed fantum ejus potentia. Si primo, habetur intentum, quia illae sunt distinctse

, . ... ,. Do?trina

causae, quia ab mvicem sunt reahter di- singulai3 stinctae, et quia habent rationes formales agendi proprias, et ab invicem realiter di- stinctas. Si secundo, tunc potentia nullam actionem formaliter haberet. Si tertio, sequerelur quod substanlia non est prin- cipalis causa, nec etiam iste concederet secundum et tertium modum. Et cum ultra dicit, negando quod se habeant ut causa superior et inferior , sed una ut causa principalis, et alia ut causa instru- mentalis, et sic non est necesse instru- mentum semper moveri a causa princi- pali. Et quod dicit, quod distinguit de instrumento conjuncto et separato , vi- dentur tantum verba , et nihil ad pro- positum, quia accipio causam prin- cipalem , et sit A , et instrumentalem, et sit B, et principalis sit substantia, quae dicatur ignis, et instrumentalis sit acci- dens, quae dicatur calor, et comparentur ad effectum , qui dicatur C, puta ad ignem genitum, tunc quaero, aut A attin- git effectum secundum suam rationem formalem, ita quod dicatur vere activa

DIST. XVI. QU7ESTI0 UNICA. 57

respectu talis effectus , et similiter B B se habebunt ut causa superior et in-

attingat, aut ,1 tantum attingit effe- ferior, et B non posset agere nisi virtute

ctum mediante B. Si primo modo , ha- A, nec moveret, nisi motum ab A, ut

beretur intentum , quia A actione sibi patet de omnibus causis effectivis essen-

propria attingit effectum, licet ad eumdem tialiter ordinatis ; aut sunt dua3 causae

concurrat B. Si secundo modo, ergo calor totales non essentialiter ordinatae, et tunc

erit totalis causa substantiae genitae, quod sequilur inconveniens, scilicet quod idem

est falsum. Et ultra sequitur, quod A non effectus dependebit a duabus causis tota-

sit principalis causa respectu C effectus, libus non essentialiter ordinatis, quod

quia nihil dicitur causa alicujus effectus, est impossibile, ut Doctoros tendit in pri-

nisi active concurrat ad unum effectum. mo, dist. 2. parte 1. qicasst. I. et 3. et alibi

43. Et prseterea si A et B sic se habent, swpe. Posito etiam hoc esse possibile, ad-

quod .1 concurrit ut causa principalis, et huc habetur intentum, quia A aeque im-

B ut instrumentalis, quaero, aut B agit mediate attingit effectum sicut Z?, et sic

tantum virtute propria, aut virtute A ; effectus potest esse immediate a sub-

si virtute A, ergo se habet ut causa infe- stantia.

rior respectu A ; si virtute propria, se- Ad illud, quod dicit de generatione 44.

quuntur duo inconvenientia. Primurn, substantiao , quod terminus generationis

quod accidens erit causa substantiae. Se- substanti-e acquiritur tantum in instanti,

cundum, quia si A concurrit virtute pro- et per consequens generatio substantialis

pria, et B virtute propria, aut concurrunt instantanea non est operatio aliqua, sed

ut duae causae partiales, et ejusdem ra- illud idem quod in toto tempore praece-

tionis, sicut duo trahentes navim ; aut denti generabat in instanti ultimo illius

concurrunt ut duse causas partiales. alte- temporis generat terminando generati-

rius rationis, quarum una sit principalis, onem suam. Sed hoc videtur minus bene

et alia minus principalis, aut concurrunt dictum, quia certum est quod esse sub-

ut duae causse totales. Si primo, sequitur stantise vera) generatur, et generatio illa

quod A aeque immediate attingit effeclum, fit in instanti ; ergo in eodem instanti

sicut B, et habetur intenlum. Sequitur quo accipit esse vere generatur etproduci-

etiam quod una illarum potest sic in- tur, et tunc quaero a quo ? aut a substantia,

tendi, quod sola, producet effectum, et aut ab accidente, et arguitur ut prius. Et

sic calor posset sic intendi, quod solus cum dicit, quod quia generatio est in-

posset producere substantiam, quia caus&e stantanea, non est operatio aliqua, hoc

partiales ejusdem rationis, quae concur- haberet probare, non enim est necesse

runt ex sequo, si una illarum intendatur operationem semper mensurari tempore.

in duplum respectu alterius, illa sola Quaedam enim mensuratur instanti, ut pa-

posset attingere effectum, ut patet a tet de generatione substantiae, patet etiam

Doctore inprimo, disl. 3. qumst. 8. et in de illuminatione aeris a Sole, quoe est vera

Causa isto secundQ' Si secundo, adhuc habetur operatio, et tamen instantanea. Et quod

pnncipalis intentum, quia causa magis principalis dicit quod illud idem, quod in toto tem-

attingit aeque immediate attinffit effectum. ut pore praccedenti generabat, in instanti

etteelum. ° 9 .

patet de intellectu et objecto respectu ultimo illius temporis generat, terminando

intellectionis. Si tertio, tunc quaero, aut generationem suam, quaero de illo quod

sunt essentialiter ordinatae, et tunc A et generabat in tempore praecedenti, quid

!'..

LIB. II. SfiNTENTlAKUN

lunc generabat ?aut subslantiam, aut dis- agit? aut propria, aut virtute substanliae,

sitionem ad Ipsam. Si primo, aut ut et argualur ut prius, et ipsum accidens

ns instrumentale, aut ut principale, conjunclum substanliae nihil facit, quia ut

aut ut utrumque simul ; si tanlum ut in- conjunctum aut recipit virtutem aliquam

strumentale, ut accidens, ergo accidens a substantia, autnihil. Si primo, ergo

imme iiale generat substantiam; si tanlum substanlia agit illa virtute immediate, et

ut principale, habelur intenlum ; si ut ultra erit causa superior. Si secundo, ergo

utrumque simul, adhuc habetur intentum, substantia tantum agit virlute propria, et

et arguatur ut prius; aut instrumentale arguatur ut prius. Aut illa unio ponitur

_' in virtute propria, aut principalis virtus agendi, quod est impossibile, cum

agentis, etc. aut generat in toto tempore sit reialio. Alias rationes, qua? probant

accidens vel dispositionem ad substanliam. accidens non agere in virtute substantiae

<~>uero tunc. quid est illud, quod attingit minime solvit.

substantiam in ultimo instanti illius dispo- Ad illud, quod dicit ad aliam rationem

sitionis ? aut est accidens tantum, aut sub- Doctoris, quaa probat, quod si essentia in-

stantia tanlum, aut utrumque simul, et lellectuaEs realiter distinguitur a poten-

tunc argualur ut prius. tiis, quod Deus posset facere ipsam sine

A 1 illud quod dicit de illa virtule, quod intellectu. quia omne absolutum prius, etc.

est res quaadam intentionalis imperfectior Cum dicit, ergo primo, scilicet absolulum

effectu principali producendo, et producti- prius, etc. clico, quod illa propositio est Semen

non est

va ipsius: hoc videtur esse impossibile, falsa, etiam secundum doctrinam Docto- ratio

generandi

quod causa imperfectior essentialiter, sive ris, quia partes essentiales simul sumptce "substan-

tiam.

cequivica, sive univoca, possit esse ratio distinguuntur realiter a loto, et tamen

formalis producendi effectum perfe- non possunt esse sine toto. Dico, quod si

ctiorem, loquendo semper de causa to- perciperet propositionem Doctoris, assen-

lali, ut etiam iste inlendit. Et quod dicit tiret ei ut propositioni quodammodo no-

de formis seminum, qme sunl imperfe- tae ex terminis. Et quod dicit de partibus,

ctiores substantia genita, et tamen ponun- etf . patet solutio ex his quas supra dist. 12.

lur raliones furmales generandi substan- .q. 2. vide ibi. Et cum secundo clicit, quod

tiam, dico quodhoc estfalsum, quia necse- non polest separari unum ab alio propter

men, necratioseminalis estratio generandi necessariam connexionem, dato quod ta-

subslantiam, lum quia imperfectior, tum lis connexio esset ex causalitale activa,

quia in ultimo instanti quo generatur sub- non tamen inferret substantiam esse im-

stanlia, desinit esse semen ; causa autem mediatum principium operationis. Dico _, Contra

r r ' Caietanum.

nm agit, nisi quando est, hoc magis infra quod est manifeste falsum ponere aliquod Ad manus

° ^ ' c n r -i nostras

patebit, disl. 18. hujus secunrli. Et cum ens absolutum realiter distinctum a sub- non.

J pervenit.

dicit secundo, quod accidens conjunclum stantia, et ab ipso causatum, et non esse

substantiae est ipsius virtus, nec oportet productum immediate a tali substantia, ut

aliam superaddere virtutem, dico quod supra patuit, et quod non producat illam

a lhu^ stat ratio Doctoris, quia semper per produclionem mediam. Nec valet fu-

qaaero de illo accidenle. in cujus virlute gere ad illam sequelam naturalem, ut su-

DIST. XVI. QU/ESTIO UNICA.

pra dixit, quia nullam apparentiani verita- dendn iii

tis habet, ut supra deduxi. Ex his qua dixi TT ^sponsiones minime valere.

satis patet iroprobatio hujus novi exposi , ' /,Uia ha5c malc™ magis pertinel ad toris, et facillime etiam solvi potest ouod ' *""*• M prolixius P^actanda

dicit de frigefaclione aqua. calidee, osten

DISTINCTIO XVII.

Gl

DISTINCTIO XVII.

(Textus Magistri Sententiarum.)

De creatione animce, an de aliquo facta sit.

A- Hic de origine animse plura quae-

ri solent, scilicet unde creata fu- erit, et quando et quam gratiam habu- erit in creatione. Sicut hominis formatio secundum corpus descri- bitur cum dicitur : Formavit Deus hominem de limo terrce, ita ejusdem secundum animam factura descri- "• 5" 7# bitur, cum subditur : Et inspiravit in

Beda .

faciem ejus spiraculum vitce.

De insufflatione et inspiratione Dei.

sestioi. Corpus enim de limo terrae for- mavit Deus, cui animam inspiravit; vel secundum aliam litteram flavit, vel sufflavit, non quod faucibus suf- flaverit, vel manibus corporeis corpus formaverit ; spiritus enim Deus est, nec lineamentis mem- brorum compositus. Non ergo car- naliter putemus, Deum corporeis manibus formasse corpus, vel fau- cibus inspirasse animam, sed po- tius hominem de limo terrae secun- dum corpus formavit jubendo, vo- lendo, id est, voluit et verbo suo jussit, ut ita fieret; et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitce, id est, substantiam animse, in qua vive- ret, creavit, non de materia aiiqua corporali vel spirituali, sed de nihilo.

Opinio quorumdam hcereticorum, qui putaverunt animam esse de substantia Dei.

Putaverunt enim quidam hsere- tici, Deum de sua substantia ani- mam creasse, verbis Scripturse pertinaciter inhserentes, quibus di- citur : inspiravit vel insufflavit, etc. Cum flat, inquiunt, vei spirat homo, de se flatum emittit ; sic ergo, cum dicitur Deus flasse vel spirasse spiraculum in faciem hominis, ex se spiritum hominis emisisse intelligitur, id est, de sua substan- tia. Qui hoc dicunt, non capiunt, tropica locutione dictum esse suf- flavit vel flavit, id est, flatum homi- nis, scilicet animam fecit. Flare enim est flatum facere, flatum facere, est animam facere. Unde Dominus per Isaiam : Omnem flatum ego feci. Non sunt ergo audiendi qui pu- tant, animam esse partem Dei. Si enim hoc esset, nec a se, nec ab alio decipi posset, nec ad malum faciendum vel patiendum compelli, nec in melius vel deterius mutari. Flatus ergo, quo hominem anima- vit, factus est a Dco, non de Deo, nec de aliqua materia, sed de nihilo.

Quando facta sit anima, an in corporc, an extra.

Sed utrum in corpore, an extra corpus, etiam interdoctos scrupu-

p.

Aug. lib,

de Genes. ad. lit. 9. c. 2. Ibid. c. 3.

Improbatur

I.-aiie 57.

16. secundum translatio-

nem

70. init.

Responsio.

C. Quasstio 2.

iV2

LIB. II. SENTENTLUIUM

Opinio i . Ang .

lib.

et S

Aliorum sententin

Opinio 2.

Quod ani-

ma

illa non

e^t prceM'ia operis lutnri Ibkl. c. 27.

losa qu&stio est. Augustinusc nim super Genesim tradit animam cum Angelis sine corpore fuisse crea- tam, postea vero ad corpus acces- sisse : i Neque compulsa est incor- porari, sed naturaliter illud voluit, id est, sic creata fuit, ut vellet; sicut naturale nobis est velle vive- re. Male autem velle vivere, non naturse, sed voluntatis est perver- - e. » Alii ve,jo dicunt, animam primi hominis in corpore fuisse creatam, ita exponentes verba illa : Inspiravit in faciem ejus spiracu- lum viide, id est, animam in corpore creavit, quse totum corpus anima- ret; faciem camen specialiter ex- pressit, quia haec pars sensibus ornata est ad intuenda superiora. Sed quidquid de anima primi homi- nis aestimetur, de aliis certissime sentiendum est, quod in corpore creentur. Creando enim infundit eas Deus, et infundendo creat. Di- cendum est etiam, animam illam non sic esse creatam, ut praescia esset operis futuri justi vel injusti.

fcalia contra naturam fiunt nisi Exod. 7. nobis, quibus aliter naturae cursus 10'

innotuit ; Deo autem natura est quod facit. Non ergo contra dis- positionem suam illud fecit Deus. Erat enim in prima causarum conditione, sic hominem posse fie- ri, sed non ibi erat necesse, ut sic fierct ; « hoc enim non erat in conditione crcaturae, sed in bene- placito Creatoris, cujus voluntas necessitas est. Hoc enim neces- iib. eodom sario futurum est quod vult et cap' praescit. Multa vero secundum Dubium 1. inferiores causas futura sunt, sed in prsescientia Dei futura non sunt. Si autem ibi aliter futura sunt, potius futura sunt, sicut ibi sunt, ubi praescit ille qui non po- test falli. Sic ergo factus est Adam, non secundum inferiorcs causas, quia non erat in rerum causis seminalibus, ut ita fieret, sed se- cundum superiores, non contra Causge naturam operantes, quia in rerum semina!es- causis naturalibus erat, ut ita posset fieri ».

1n qua cetate Deus hominem fecerit.

D Solet etiam qua?ri, utrum Deus

Ang. lib. hominem repente in virili aetate

fle Gen.au *

lit. 6. c fecerit, an perficiendo et a?tates

13 et 14

bausa^ ' augendo, sicut nunc format in ma-

superiores. , . n . ,. _

tris utero? Augustmus super Ge- nesim dicit, quod Adam in virili aetate continuo factus est, et hoc secundum superiores, non infeiji- ores causas, id est, secundum voluntatem et potentiam Dei, quam naturse generibus non al- ligavit, qualiter ct virga Moysi conversa cst in draconem. Nec

Quod homo extra paraclisum creatus, in paracliso sit positus, et quare ita factum sit.

Ilominem autem ita formatum n „E.;

uen. c . o,

tulit Deus, ut Scriptura docet, et ,£"£•

1 lib, de

posuit in paradiso voluptatis, Gen. ad

TTf l't. 8. c. 1

quem plantaverat a principw. His ver- Dubium 2 bis aperte Moyses insinuat, quod homo, extra paradisum creatus, postmodum in paradiso sit po- situs. Quod ideo factum dicitur, quia non erat in eo permansurus, vel ut non naturae, sed gratiae hoc assignaretur.

DISTINCTIO XVII.

(3 j

IU

Tres ntentue

de >aradiso sunt et £e sint. A quo rincipio

sit lantatus ig.l. 12. e Gen. d liter. c. 34. lualis sit locus aradisi, et ubi.

ubium 3

F.

ubium 4.

ip. Gen.

Aug.

contra

advers. leg. et proph.

t.l.c 14. Quare

/ocatum

Quibus modis paradism accipiatur.

Intelligitur autem paradisus loc.alis et corporalis, in quo ho- mo locatus est. « Tres enim ge- nerales de paradiso sententise snnt : Una eorum qui corporali- ter intelligi volunt tantum ; alia eorum qui spiritualiter tantum ; tertia eorum qui utroque modo paradisnm accipiunt. Tertiam mi- hi placere fateor, ut homo in cor- porali paradiso sit positus », qui ab illo principio plantatus acci- pi potest, quo terram omnem, remotis aquis, herbas et ligna producere jussit. « Qui etsi prae- senti Ecclesise vel futurse typum tenet, ad litteram tamen intelli- cendum est, esse iocum amoenis- simum, fructuosis arboribus ma- gnum et magno fonte foecundum. Quod dicimus A principio, antiqua translatio dicit Ad orientem. Unde volunt, in orientali parte esse paradisum, longo interjacente spa- tio vel maris, vel terrae , a re- gionibus, quas incolunt homines, secretum et in alto situm, usque ad Lunarem circulum pertingen- tem ; unde nec aqua diluvii illuc pervenerunt ».

De lignis paradisi) inter quce erat lignum vitce, lignum scientice boni ct mali.

In hoc autem paradiso erant ligna diversi generis, inter quaa unum erat, quod vocatum est lignum vitct, alterum vero lignum scientice boni et mali. Lignum autem vitce dictum est, sicut docet Beda

eL Strabus, « qnm divinitus acce- sit .li-nui

A s sienlrj}

pit lianc vim, ut qui cx cius fructu boniet

1 . mali.

comederet, corpus ejus stabili Aug. de sanitate et pcrpctua soliditate fir-ii. 8.c iV. maretur, nec ulla infirmitate vel6. innne. setatis imbecillitate in deterius vel in occasum laberetur ». Lignum autem scientice boni ci mali, non a natura hoc nomen accepit, sed ab occasione rei postea secutse. « Arbor enim illa non erat mala, sed scientice boni cl mali ideo dicta Giossa. est, quia post prohibitionem erat in illa transgressio futura, qua homo experiendo disceret, quid esset inter obedientiae bonum et inobedientise malum. Non ergo de fruciu, qui nasceretur inde, positum est illud nomen, sed de re transgressionem secuta » Cognovit enim homo, priusquam tangeret hoc lignum, bonum et malum ; sed bonum per prudentiam et experien- Notandum. tiam, malum vero per prudentiam tantum ; quod etiam per experien- tiam novit usurpato ligno vetito, quia per experientiam mali didi- cit, quid sit inter bonum obe- dientise et malurn inobedientiae. Sivero primi parentes obedien- Q*odsi

primi

tes cssent, ncc contra prseceptum parentes

. non

peccassent, non ldeo tamen minuspeccassem.

,. , ,. . ■ . , . , , . non ideo

diceretur hgnum saentice boni et mau, minus

quia hoc ex ejus tactu accidcret, bonfet

si usurparetur. A ligno igitur KS^

prohibitus est, quod malum non dicerelur

1 ^ Aug. super

erat, ut ipsa praecepti conservatio ,.pen- HA-n

11 x lib. c. 13.

bonum illi esset, transgressio malum. Nec melius consideratur, quan- tum malum sit inobedientia quam hoc modo, cum scilicet ideo reus factus esse homo intelligihir, quia prohibitus rem tetigit, quam si non prohibitus tctigisset, nec pec-

r>4

LIB. II. SENTENTIARUM

casset, nec poenam sensisset. Si positi, quja forma non producitur,

enim venenosam herbam prohibi- nisi quia compositum producitur,

tus tetigisset, poena sequitur, etsi 7. Metaph, materia non ///, nec forma,

nemo prohibuisset ; similiter se- sed compositum; sed Adam non fuit

queretur, si etiam prohiberetur productus creatione, quia fecit

res tangi, quce non tangenti tan- eum Deus de limo terrse ; ergo nec

tum, sed prohibenti obest, sicut ejus forma, scilicet anima, fuit

aliena pecunia ; ideo prohibitum creata. est peccatum, quia prohibenti Prseterea, sicut res se habet ad

T. c. 22, et27.

Idem 8. Met. text.

com. 3.

est damnosum. Cum vcro tangi- tur quod nec tangenti obcst, si non prohibetur, nec cuilibet, si tangatur, ideo prohibetur, ut per se bonum obedientiae et malum

esse, ita et ad fieri ; sed anima Adse cum sit pars ejus, non habuit esse nisi in materia, scilicet in cor- pore; ergo et in corpore fuit fa- cta. Minor probatur, quia pars

inobedientise monstretur; sicut alicujus totius, non habet esse nisi primus homo, a re bona prohibi- esse totius ; ergo anima Adse, quse tus, poenam incurrit, ut non ex est pars compositi ut totius, non re mala, sed ex inobedientia poena habet esse nisi esse compositi, et esse monstretur, sicut ex obe- per consequens nec fieri nisi fieri dientia palma. compositi. Contra, Magister in

(Finis textus Magistri.) littera, ubi exponit illud Genesis :

Formavit Deus hominem, et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitce, dicit, id est, animam in corpore creavit.

Ratio oppos.

QUiESTIO I.

B. C.

I)

Utrum anima (a) Aclce fuerit creata in corpore ?

Alensis 2.p. q. 60. m.i.et 2. D.Thom.i.p. q. 75. a.i. etq.90.ci. 4. ethicq. i. a. 1. D. Bonav. ^. 16. a. [.q. 1. ethica. 1. q. i. Gabr. q. 2. Cas- tro l. 2. de hxres. v. aniina her. 3. Pitigianis in Gen. po.g. 308.

Circa distinctionem decimam septimam, in qua Magister agit de origine animse Adse, et de loco in quo productus fuit, quseruntur duo : Primo, utrum anima Adse fuerit creata in corpore ? Secun- do, utrum -Paradisus sit locus conveniens habitationi humanse? Circa primum arguitur quod non, quia eadem productione produci- tur compositum et forma com-

SGHOLIUM.

Refert, et rejicit breviter errorem Gnosti- corum et Manichseorum dicentium animam essa aliquid de substantia Dei, emissum in corpus hominis, de quo Augustinus 7. de Gen. ad lit. c. 2. et 3. et 13. de Givit. c. 24. Refert etiam sententiam, quse ponit animam habere materiam, et non tractat eam. Sed Augustinus hseres. 86. ait esse errorem po- nere animam corpoream. ita etiam 1. 2. de Anima c. 5. Bernardus Serm. 40. super Gant. et Serm. 51. in variis, qui tamen vi- dentur posuisse Angelos corporeos, de quo vide D. Bonav. 2. d. 8. p. 1. a. 1. q. 1. et Alens. 2. p. qusest. 34. m. 1. D. Thom. 1. p. q. 51. ar. 1.

Respondeo, (b) circa istam quae- stionem fuit unus error, quod anima esset de substantia Dei

Error.

Vlanich.

qnsere

\ug. in

lit. de

tluabus

imabus

Itonav. in 2. ist. 7. 1. q 2 . 10.

1.

DIST. XVII

producta. Et ad hoc accipit ar-

gumentum ab Augustino, 7. super Genesim super isto verbo inspiravit, ubi dicit quod flatus dicitur esse de substantia flantis ; et hoc dicit glossa Augustini super illud Joan- nis 20. Insufflavit cl dixit, accipite Spirilum sanctum.

Hic error est nullus, quia qui concipit substantiam Dei, concipit eam ut indivisibilem et inalterabi- lem, quse nullo modo potest aliter et aliter se habere Deus etiam non est perfectio inhaerens alicui ut forma, et sic anima non esset forina corporis, igitur si anima est de substantia Dei, est tota substantia Dei, et sic erit Deus. Praeterea, anima potest mutari, et mutatur ab ignorantia ad scien- tiam, a vitiis ad virtutes, et e converso ; Deus autem non sic mutabilis est.

Demissa opinione ista, viden- dum est, utrum anima sit ex ma- teria? ubi dicit una opinio quod sic, et tamen creatur, quia non est ex materia prsecedente vel prseexistente, sicut videtur dicere Augustmus 2. super Genesim, sed retractat illud primo Retractationum, et ideo, quia anima et ejus ma- teria simul non de aliquo pro- ducitur, ideo anima creari dicitur.

COMMENTARIUS.

(a) An anima Adae fuerit creata in cor- pore, id est, an in eodem instanti quo corpus fuit perfecte organizatum, anima simul in corpore fuerit creata.

(b) Responsio. Circa islam qusestionem, etc. Hic error fuit Manichaeorum, de quo

Tom. XIII.

QUiESTIO I. 65

vide Augustinum in libro de duabus anU mabus.

Hic Doclor dicit, quod iste error est nullus, quia concipiens substantiam Dei, concipit eam omnino indivisibilem et inalterabilem; sed si anima esset de sub- stantia Dei, vel sequeretur ipsum Deum esse divisibilem, si teneretur quod ani- ma esset de aliqua parte ejus, vel si te- neretur quod esset de tota substantia Dei, quia indivisibilis, sequeretur ipsam esse alterabilem et mutabilem et perfe- ctibilem, sicut dicimus quod de materia aquse fit terra, materia aquas perficilur a forma terrse ; et quia de novo perfici- tur, ideo de novo mutatur, sic esset in proposito. Nec valet dicere quod Filius Dei est de subslantia Patris, ut patet inprimo dist. 5. et conceditur a Doctore dist. 5. q. 2. primi, et tamen non dicitur substantia illa alterari sive mutari, quia non transit a privatione ad habitum, nam in eodem instanti, simpliciter et ab seter- no substantia Dei fit fundamentum filia- tionis, ideo nunquam privata ; privatio enim proprie praecedit duralione habi- tum, et de hoc jam dictum est in primo, dist. 2. parte 2. quoest. tertia in resp. ad Quomodo

7 • 7- i ork t pnvalio

principalia argumenta, et dist. 39. In praeceriat proposito autem si anima esset de sub- opinio" stantia Dei, et haberet esse ex tempore, s* Honav- tunc substantia Dei vere mutaretur, Si etiam ab aeterno poneretur anima de sub- stantia Dei, adhuc sequeretur subtantiam Dei perfici realiter a creatura, quod re- pugnat primo enli. Addit etiam proban- do, quod anima non sit de substantia Dei, quia ex quo Deus non est perfectio in- haerens alicui ut forma, ut patet in primo, dist. 2. part. 1. q. i. sequitur quod si anima esset de substantia Dei, non pos- set esse forma corporis, patet, quia si parti constituenti repugnat informare, etiam toti constituto repugnabit infor-

5

GO

LIR. II. SENTENTIARUM

mare, sicut si parti materiali repugnat Deo, et tamcn non dicitur creari, informare, ita et toti conslituto, ul patet quia Deus non alia productione

prodnxit formam coeli, quam to- tum coelum, et ideo non prius na- tura fuit forma coeli terminus croationis quam coelum, ita dice- rent quod passo existente dispo- sito, crearet et produceret Deus de necessitate animam, non crea-

a Doctore in tfsfo 2. dist. 26.

SCHOLIUM.

3.

Vide Avtr. 12. Met. 3. de- clarantem.

Resolvit primo animam ereabilem esse sine corpore, quia potest osse sine eo. Se- eundo, quidquid sit an demonstretnr ani- mam esse immortalem (de quo Scot. 4. d.

43. q. 2.) ait secundum Phiiosophum quod tlone' W* termmaretur ad for-

non erearetur, quia diceret productionem mam, sed ad compositum. Unde

terminari non prins ad animam, sed ad non concederent animam creari,

totum, sicut tbrma cceli non prius produci- non enim simt imaginati sicilt

tur, quam ipsum ccelum. ^ ^^ ^ ^ ^ jQ

primo instanti naturse vel tem-

Quidquid sic de hoc (c), dico, poriS) terminetur ad esse ipsius

quod possibile est animam creari animae, et postea in secundo in-

sine corpore. Forma enim quae stetxiti infundatur corpori, sed po-

producitur in esse non nisi produ- nerent actionem Dei terminari ad

ctione totius, non producitur nisi esse totius in primo instanti na-

Arislot. «.lehoc.

per accidens, quia non nisi pro- ductione totius; nec etiam est nisi per accidens, loquendo de entitate per se, quse competit composito, patet 7. Met. Forma ergo, quae potest per se esse, producitur productione propria,

tura.

Text. 22.

etGO. Dist. 43.

q. 2.

Vide de

his

clarius in

4. d. 43.

COMMENTARIUS.

(c) Quidquid sic de hoc. Dicit Doctor respondendo ad qusestionem, unum de

vel potest sic produci; anima Adae possibili, et aliud de faclo. De possibili

est hujusmodi; ergo. dicit, quod possibite fuit animam creari

(d) Sed quid est de facto? Dico, sine corpore et hoc probat, quia forma quod non potest demonstrari quod quae producitur in esse non nisi produ- sit per se producta, non enim po- ctione totius, nec etiam est nisi per ac- test demonstrari quod sit immor- cidens, loquendo de entitate per se, quae talis, ut videbiturm quarto.; igitur competit composito. Patet 7. Metatph. t. nec quod sit per se producta, pro- c. 22. ut ab aliquibus probatur, tamen pria* productione. est expressius, text. com. 26. 27. et Com-

(e) Supposito etiam quod sit mentator com. 23. in fme, sic dicit : Etiam immortalis et quod non subsit declarat differentiam inter materiam et alicui agenti naturali, nec quan- formam, et dat propositionem in eo quod tum ad esse, nec quantum ad non vuu declarare, quod forma, nec est ge- esse, adhuc Philosophus non po- nerabilis nec corruptibilis nisi per acci- neret eam creari, quia dicerent dens, et similiter est de materia, et quod Philosophi, quod sicut forma coeli generabile et corruptibile in rei veritite non potest produci nisi a solo est individuum compositum ex materia et

DIST. XVII. QILESTIO I

G7

forma. Iluec ille. Patet ergo quomodo forma non producitur, nisi productione compositi, et lioc est, quia extra com- positum, nullum esse habet. Sed forma, quae potest per se esse, producitur pro- ductione propria, vel potest sic produci; anima Adoe est hujusmodi, ergo potest produci sine corpore. uomodo Sed dubitatur de hoc, scilicet quod

ibniia

xiucatui forma quas non potest habere esse extra compositum, non possit per se produci, id est, productione propria, et alia a productione compositi. Primo, quia com- positum dependet a forma essentialiter ; ergo praesupponit esse formae, et forma non habet illud esse ex se ; ergo ab ali- quod producente ipsam formam ; ergo prius producitur quam compositum, in- telligatur productum ; ergo non est pro- ducta productione compositi. 3. Secundo, quia compositum dicitur pro-

duci per hoc quod forma non produ- citur ab agente in materia. Hoc patet a Doctore in 4. disl. 1. q. 1. Si ergo prius forma inducitur in materia quam intelli- gatur compositum habere esse ; ergo in illo priori habet esse productione alia a productione compositi. Tertio, quia ter- minus formalis generationis, loquendo de termino formali per se, intelligitur prius habere esse ipso composito genito, generatio enim denominatur a termino formali per se, ut patet 5. Phys. text. com. 4. sicut alteratio ponitur in genere Qualitatis, quia ibi est forma accidentalis, quae est formalis terminus alterationis. Iteratio Magis, inquit, in quid, quam ex quo mo- !lnq!'° vetur denominatu^ mutatio, itnde corru- matur. p^0 m non esse mutalio