This 1s a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work 1s expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
- Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
- Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
* Maintain attribution The Google *watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
- Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
athttp://books.google.com/
TUTTI
$B 5U "33
SMS
| | GIFT OF | JANE K.SATHER
DE PHILOSOPHORUM VETERUM
QUAE AD EXILIUM SPECTANT SENTENTIIS.
SCRIPSIT
ALFREDUS GIESECKE. !
LIPSIAE IN AEDIBUS B. G. TEUBNERI.
MDCCCXCI.
[i . E: * .- f ' * *. v » as uo d * . - * - - . E z e *. - - ^" vw o. " m . - . e * T * .- * * . ed [2 m - * *o* 8.4» e?
LIPSBIAE: TYPIS B. G. THURNERI.
PROAVI CARISSUMI
B. G. TEUBNERI.
PIIS MANIBUS
SACRUM.
269880
Bitisedm Google
IT.
4B
Tabula argumenti.
—— ——
Caput I. De Teletis x. qvyijg sermone. ad . De Stilpone in sermone z. gvysjg . ...... 8—14 De ratione inter Stilponem et Teletem intercedente. . . . 14—82 1. De Stilpone in sermonibus z. &ze9síeg et m. voo Óoxsiv ; "aab roD BÜPOL 2 v 4-3 E EIEOLAO AD AUR ROQ Os 14—21 2. De ratione inter Bionem et Stilponem intercedente. . . 21—294 8. De ratione inter utrumque et Teletem intercedente. . . 24—32 Caput II. De Plutarchi et Musonii communibus fontibus. De Polynicis Euripide imrisione . . . . . . . .... . 32—43 1. De fabularum personis imridendis . . . . . . . . . .. 382—936 2. De araoqnóle - oai oue eb EO terit dios dox EUS 386—438 . De communi rerum natura et communi patria . . . . ... 43—950 ::D6 -ad05lG c rh PREISE re Rh deber e 50—8592 De 3gnomimlg suus oem a Next ind. in casar Re 52—856 Caput III. De Plutarchi fontibus peculiaribus. De Anstone Chio. . . ............. l.l... 566—064
1. De fontis indole qui libelli Plutarchei potiori parti subest 56—958
2. De commentatione z. eó9vpiag . . . ...... 69— 62 8. De utriusque libelli sententiüis communibus. . . . . . 62—064 . De Plutarchei libelà cap. 2... ............ 65—82 1. De Bione et ÀÁristone . .. ............. 65—66 2. De hominibus et rebus externis. . . . . . . . . . . . 66—78 3. De hominibus et exibo. . . .. . . .. .. . .... 73—81 . De Plutarehi cap. 8... ............... 892—883 1. Unius urbis civem ex alis exclusum esse . . . . . . . 82 2. De patria mala. ...... ..... css 82—83
pag. IV. De capitibus ad insulas spectantibus. . . . . . . . . . 88—91 1. De parvitate corporis humani. . . . . . . . . . .. 84—88 . 2, D6-0bl0.« x s mms ur 88—90 3. De corpore humano in exilio. . . . . . . . .. . . 90—91 V. De capp. 12—14 . . . . . . . .. "ODD EL 92—95 1. De magistratu. . . ........ c.l. 92—983 2. De clarorum virorum exemplis a Plutarcho allatis . . 98—965 VI. De reliquis libel Plutarchei locis. . . . . . . . . . 95—100 L. PI2boniGB. c x douce RSEnSue SR ode Mew See ouE XO Due de 95 2. De mundo reipublicae in modo certo ordina descripto 95—97 3. Empedoclea. . . . . . . . . . .. Puno ees 97—100 Caput IV. De reliquis consolationibus.
. De Musoni dissertatiunoudla. . ........... 100 IL De Senecae consolatione . . . . . .......... 100—103 III. De Cie. Tusc. disp. V, 397, 106... . .... TOWER 103
Caput V. Aristonea. 1. De virtutum definitione . . . ...... 2.2... 104—107 2. De Plutarchi libello qui inscribitur Quomodo adolescens
poetas audire debeat . . . . .. 2 ll ls. 107—110 3. De libello qui inscribitur A«mine am corporis affectus sint
dOt0T68 oc x pcs ue detti Eos Roasted do Mop uri . 111—112 4. De Horatii lib. II. a£. 8... . .......... 112—114 ó. De ,,puerulis" (personae) . . . . . .. cess 114 6. De ,giimóovia" Aristonis . . . ...... JP 115 7. De Herillo Aristonis condiscipulo . . . . . UICE .» . 115. 116 8
o E uu
. De Aristone et Stilpone . . . ........ TDoIPEE D VEDI
* E E Y
His proximi$ annis cum in ipsa patria nostra in disqui- sitionem veniret, liceretne omnino removere e patria eos qui id agerent imfesti reipublicae animi, ut eam everlierent, pleri- que id fieri posse negaverunt; etiam qui affirmarent nun- quam simul non addiderunt, grave esse illud remedium aique gravibus tantum temporibus adhibendum. Qualem humani- latem ut veteres amplexi sint tantum abest, ut Athenienses patriam relinquere vel alterum duorum virorum iusserint, qui diversa de republica sentirent, quamvis eis persuasum fuerit, illum per se virum iustum atque probum esse. Atqui antiquis temporibus quanto maiora incommoda afferre solebat talis e patria discessus quovis nomine significatus, slve gvyijs sive óctooxi.GuoD, sive exilii sive relegationts, quam nostra aetate afferret!) Idem enim quod apud nos hominis nomen civis nomen apud veteres valebat, atque cum universus orbis terra- rum unam efficeret. rempublicam, nova veteris poenae forma excogitabatur, ut iam non e certo loco excluderentur, sed in cerbo loco includerentur exules. Quid igitur mirum, quod Cieerones et Ovidios querentes atque lamentantes videmus? Paulo enim infirmioris ingenü homines quin exilio pro- fligarentur, fieri non poterat: id quod de his temporum favore non sime ipsorum incommodo certo scimus, de alis multis conicere lhcet.
Quae cum ita essent, nonne eius philosophiae erat, quae praeter ceteras atque solum id ageret ut homines a fortunae calamitatibus tutos redderet, etiam ab exilio atque exilii in- commodis defendere? Neque enim ut aliquid efficerent Cynicos duplex res deficiebat, qua ei opus erat, qui consolaturus erat exulem. Nam primum eis persuasum erat, patriam hominis non unum alterumve oppidum esse, sed quovis loco in patria
1) O. Mueller extat brevis disputatio, Àn qua Graecorum et Romano- rum de exilii poena sententia .explicatur, in progr. prorect. Goett. 1838. 1
Nx uu UI cde Ue oes eum versari; deinde eis praeter ceteros talis loquendi facultas erat, ut homines sermone regerent atque erigereni, ne iacerent dolori indulgentes, sed ut rebus adversis obsistentes sur- gerent: ac profecto tali viro opus erat magis etiam exuli quam — ut exemplum afferam — morte propinqui profligato, cui magis ferenda calamitas quam utendum erat fortuna. Exemplum habes Cratetis. Qui cum Metrodorus, Theophrasti tum discipulus, aliquid nimis aegre ferret atque óz' &9vuiag oixo, xeté&xAtuGTOg essel, ad eum adiit atque ei persuasit Oud TÓv Aóyov, ugósv qebAov zezouxévo, eum (Laert. Diog. VI, 94). Idem primus de exilio consolatus esse narratur (Plut. quom. adul. ab am. énternosc. c. 28 p. 690; cf. Weber de Dione Chry- sostomo Cynicorum. sectatore in. Leipz. stud. X p. 261). Eiectus enim in exilum Demetrius Phalereus cum Thebas venisset, primum reformidabat Cratetis xvvixmQv zxeoonotov atque Aóyovc tQcxsig, postea TjÓ(ov ysvóusvog xol &vo9wogroege abut, cum Cynieus comiter de exilio cum eo collocutus esset. Cynicos ut in aliis rebus Stoici secuti sunt, cum imperatorum aetate simili vitae atque morum condicione, atque hellenismi qui vocatur temporibus, e doctrinae alto fastigio ad vitam cotidianam atque usum deseenderent. Utrique igitur aetati debentur libelh ei qui exulem ut consolarentur conscripti aetatem tulerunt, alu intacti, alii in epitomam contracti. Epigonorum enim tem- poribus Teles sermonem regi gvyiíjo composuit, qui quamvis excerptus a Theodoro nescio quo in Stobaei florilegio (40, 8) servatur, quem nuper cum ceteris Teletis reliquis edidit Hense (Friburgi 1889 p.14 sqq.) Imperatorum aetate Homa- norum de exilio egerunt Musonius — servatur a Stobaeo l e. 9 eaput inseriptum Moveovíov ix voO Or, oO xoxóv 1d gvyáj — et Plutarehus libello qui zeoi qgvyíje iscribitur graece, latine Seneca qui dialogum XII. scripsit ad .Helviam matrem de consolatione, ut, eam de suo ipsius exilio consolaretur. Quibus eum praesertim in instituenda quaestione nobis utendum est, tum ea adhibenda erunt quae hic illie in alis philosophorum scriptis latent. Ut enim in omnibus artibus liberalibus veterum alius in alio fundamentum ponebat, ita de eonsolationibus hoe expresse confirmatur Ciceronis illis verbis (Tusc. disp. III, 34, 81): sunt enim certa quae de pauper-
x S nes
late, cería quae de vita 1nhonoraía et ingloria dici soleant; sepa- ralim cerlae scholae sunt de exilio, de interitu. patriae. .. Haec Graeci in scholas e $n singulos libros dispertiunt. Quamquam minime in eo acquiescebant, ut idem iterum iterumque rumi- nareni: pro suo quisque ingenio tradita retractabat atque suae quisque indoli adaequabat. Quare non sine aliquo fructu atque cum quadam voluptate nos in quaestione proposita versaturos esse spero, quaenam sint ceríia ila, et unde originem duxerint etl quomodo propagata sint singula atque quomodo novata. Quam rem cum facilime tum elegantissime ita expediemus, ub primum earum de exilio commentationum quae servatae sunt vetustissimam perlustremus et in fontes eius inquirentes et singula per posterioris aetatis scriptores persequentes, deinde ea quae hac via cognoscere non potuerimus, ita assequi studeamus, ut a recentioribus scriptis ascendamus ad vetustiora.
Caput I. De Teletis xsQol qvyijg sermone.
Iam igitur accedamus ad Teletis ztol gvyiíjg sermonem el quaeramus quibus auctoribus in eo componendo usus sit.
I. Primo epitomae enuntiato comprehenduntur quae priore disputationis parte inter adversarium atque Teletem disserta erant, scilicet. nos haud &4oyu6vorégove exilio fieri (p. 14, 2—5 cf. Hense in adn. crit.); tum Stilpone ut videtur auctore (p. 14, 1) exponit Teles, exilium nobis nullum bonorum neque ràv zrsoi (nv? vvxyqv ij vàv zsoi r0 cuoc i| vÀv éxvóg auferre (p. 14, 8 8qq.): lam vero quaestio existit quamnam per partem commentationis Teles Stilponem secutus sit, cum viri doeti nondum certam de hac re sententiam protulerit. Zeller enim (d. phil. d. Gr. II, 1 p. 235 adn. 2) hoc accurate significari posse negat; Wilamowitz, qui philol. wnters. IV de Telete egit, rem quidem attingit, sed in incerto relinquit, minime satisfacit el qui certa expectaverit (p. 305 sq.) Hense nihil adnotat ad hune locum misi quod dicit in prolegg. (p. XL), Teletem inde a verbis oox gyovoi, qaoív, ob sGvsóovto, p. 15, 16 multa de suis interponere. Neque qui nuperrime
1 *
zd e. exc
in universum de harum Teletis.reliquiarum condicione dixit, Diels (deutsche lii.-ztg. 1890 n. 32) maiore confidentia fuisse videtur cum scripserit haec: ,In der epitome geht alles durch- - einander. Was Stilpon, was Teles spricht, ist ófters unent- wirrbar zusammengeknàult; aus den verschiedenen capiteln ist passendes und nicht passendes material eingeschoben worden.*!) ÁÀc tamen puto, certius de hac quaestione iudicari posse, dum- modo penitus in orationis contextum insinuemus, atque veram textus formam restituamus.
Agitur enim de p. 15, 16 ubi alii codd. (8.4) grow ex- hibent, alii (LM) g«cw.?) Wilamowitz, quid de hoc loco sen- tiat, non dicit?); Hense «otv scribit, cum putet, ,,Stilponem sub- audiri vetare verba proxima", quae quidem quin 'Teletis ipsius sint dubitari nequit — exempla quae afferuntur inde a verbis ZAvuxivoe éxsivog Teletis esse temporum ratione computata demonstravit Wilamowitz (l c. p. 306); ea autem quae his antecedunt (p. 15, 11—19) arte cohaerere cum sequentibus vel ex eo apparet, quod eadem repetuntur verba: goovpoovto: 15, 177 — égoovos. 15, 19; £Ovyy mioveiovra, 15, 18. — siovevóusvog ze vtuyóvo 16,1; verbis x«i óogság ueydAug xal Gvvrá&sue
1) Ceterum neque in reliquis iudicium viri doctissimi prorsus amplecti possum. Quamquam enim recte mihi adnotare videtur: ,,Es ist also klar und eine eingehende analyse wird es durchweg bestátigen, dass wir nicht Teles, sondern den epitomator zunüchst verantwortlich zu machen haben für den jammervoll zerrütteten zustand dieser excerpte", tamen paulo mitius de Telete iudicasse mihi videtur cum dicat: ,In dem originalwerk des Teles waren offenbar die benutzten autoren (es sind namentlich Bion und Stilpon) stets deutlich citiert/ und sorgfültig geschieden.^ Cum enim inter ipsum sententiarum nexum quae ex alio fonte.petita sint videamus inserta esse, velut p. 16, 13 (cf. p. 7), vix verisimile esse videtur haec ab epitomatore demum inter se conexa esse, apud Teletem plane separata extitisse; neque enim solet epitomator de industria sententiarum ordinem immutare, sed sententias contrahere, ut e. g. in nostris p. 12, 4. 7. (ef. p. 17).
2) Cf. p. 8, 18 ubi M gmoi, A qgaool.
3) P. 306 ,,wie hier ist 9rc£ dann noch weiter gesetzt und zwar ge- rade 66,3 unweit des phrurarchen Lykinos. Gilt etwa die historische anspie- lung und das local Megara der megarischen quelle des Teles?* quae cum neget in sequentibus plane nescire me fateor quid tandem censeat vir doctus.
to X acus Acuficvoveo, respondent yonuuérov vro6obrov z6vcvóusvog 106, T. Hense igitur ge«oív explicat sie: ,adfertur opinio vulgaris, fortasse ut adversarii sint verba (cf. p. 16, 8). Sed cum Teles ut opinionem vulgarem significet utatur verbo g«oív cum acc. e. inf. coniuncto (cf. ind. edit. Hens. s. v. puc), ut adversarium respondentem inducat omnino non inserat verbum dicendi, ipsa Teletei sermonis consuetudo flagitat, ut qg«6ív reponamus. Fuerunt igitur in fonte Teletis haec: ,09x &oyovot, o) zi6rtvov- tX, 00 zcQoon6íxcv P£yovou;. nempe e sententia eius dicta qui defenderet exilium. Neque enim vetant verba proxima haec sic seribi et s1c explicari, id quod Hense arbitratur, cum nullo modo eum enuntiato illo cohaereant: nam si cohaererent nonne illud refellere deberent? — At revera ilh zsu6rsiovrou respondet alberum zi6vevovvat, Goyovou. verbo goovoobo: excipitur. — Audio, sed ubi quaeso de ze«goroíc Teles vel unum facit ver- bum? — Ati si exempla illa Lycini atque Glauconis Hippome- dontis atque Chremonidis non pertinent ad ea quae antecedunt, quid tandem sibi volunt? — Nimirum idem Teles eis demon- strare vult, quod exemplis Phoenicis Themistoclisque supra allatis. (p. 15, 1) demonstratur, scilicet exilium. nobis non solum non auferre rà £xróg, sed etiam multis ea augere (p. 15, 5), id quod ipsis verbis tv« u7) v& zeAeué 600 Aéyo) (p. 16, 5) ex- presse significatur. Leguntur igitur nunc exempla ista non suo loco: nam verbis zoíov oov &yoaOGv 3 qvyj o6rsoíóxs,, quae qui verbis ilüs rí(vov 3] vy) (5» zoíov &yaoO0Gv GvtgíOxst (p. 14, 8) respondeant dubitari non potest, omnis illa de tribus bonis — corporis, animi, externis — disputatio finitur. Quin etiam in hae parte sui temporis exempla allaturus esse videtur Teles, cum enarrato Themistoclis exemplo adiecta sint verba vóv 0$ xoAA: vÀÓv voioívov dqOovía, ut coniciat quispiam, apud eum quem per hane partem secutus sit Teles auctorem antiqua illa subinde secuta esse suae aetatis exempla, Teletem vero con- sulto ea omisisse ab ipsius aequalibus rursus exempla petiturum. Quamquam locus ille (inde a 4vxivog éxsivog usque ad óg BosAorco xoijG9'. 15, 19 — 16, 8) non transponendus est: epitoma- tori enim tribuenda est haec perturbatio atque critici in Teletis reliquiis versantis est, epitomam, non ipsos sermones restituere, quamquam quomodo recte haec disponenda fuerint minime
"A ae
dubium esse potest. Eadem est condicio loci cuiusdam qui paulo infra legitur p. 17, 10 sqq.; ubi postquam 1am nova senten- liarum series incohata est (obxovv éxAnogu& vt xol Óvadog iuóv, &U u1) uev ztovuoGv oix6o), subito inseritur enuntiatum .quod ad sententiam modo finitam (obro x«i Ósógo Gfevov qy9u6dusvog vv iOiev usvofl&g GAAeg o0 xovouxó) pertinet (ÓUvoque Óà usvo[j&g GomsQ é& évéoeg vstag Eig évégav Óuoíog sozAosiv, otrogo ib érégeo móAscoe tig évégev Óóuoícog ceD0cLuoveiv). Neque igitur hic locus cum Wachsmuthio et Buechelero corrigendus est.
Ut iam redeamus ad eam quam instituimus quaestionem, nihil plane refert, utrum Teletis vel posterioris aetatis quadam manu ordo ille sententiarum constitutus sit, qualis nunc extat: primus huius partis status is erat, uti verba ox ügyovoi, ov zL6tsUOvtoL, OO z«oouoíuv iyovow; a verbis dAA' £v ys rij (Oc o)x Ggyovouw oí qvydOsg p. 16, 8 exciperentur. Quae si mihi concedis — neque te contra dicere posse arbitror — iam efficitur etiam ea quae sequuntur e fonte quodam fluxisse, qui voce 5oí a Telete significetur: hoc vero g9oí idem est atque illud p. 14, 7 et p. 18, 4, quem ad locum recte iam Hense adnotavit, quamvis dubitanter: ,fortasse ipse Teles auctore aliquo usus est cuius nomen intercidit" cl. p. 26, 13 (ubi eodem modo adversario Teles respondet auctoris verba adferens) Quod enim Weber 1. c. p. 218 adn. epitomatori voculam illam tribuere voluit, qui Teletis verba ea notavisset, propterea non assentior, quia huius rei cum nullum exemplum per has reliquias imvenitur, tum omnino haud recte Weber sibi finxit, quomodo Teles hosce ser- mones conscripserit. Inimo non dubium esse potest cum p. 14, 7 Stilpo voce gx6í significatus sit, quin ex more Teletis p. 15, 16 el p. 18, 4 idem Stilpo ea significetur: eodem enim modo in inilio commentationis zegl «vr«gxeíag inscriptae Bio, cuius nomen semel legitür (p. 3, 4), bis illa vocula excipitur (3,9 eb 13)") Ut igitur sequentibus quoque Stilponea subsunt, ità statim denuo deprendimus Teletem qui de suo aliquid in- serat haud ita multum de sententiarum nexu curans. Verba
1) Eodem modo utitur Teles illo verbo (i. e. ita ut sine nomine auctoris interponatur inter orationem perpetuam) p. 4, 2, ubi Bio excipitur v. 1, p. 10,16, ubi v. 14 laudatus. Praeterea ita invenitur, ut in nar- ratiunculis verba personae cuiusdam inducat.
D
enim 6) xoAàóv [5X óAfyov] xel zorro» pacis 8 0) oÀ(yov xci &váfev xeib«yoyós ytvóusvog. xcd và rtdtereiow égevrov, quae ex Bioneis confecta esse recte Hense cognovit cl p.3,8 (cf. prolegg. p. XL), ut arte cum antecedentibus et sequentibus coniuncta sint tantum abest ut paene discindunt sententiarum nexum.) Modo facias perieulum atque legas: vi 0 xal Óagé£ge. üoysw 1] (O.oveUetw; .. vjj yao «vj; £uxepí« q&oosucvov xal rovg xoAAobs x«l róv fv« e.q.s.
Neque alio ex fonte fluxerunt ea quae sequuntur inde a verbis dAA' o$02 &£ovoíav Es s(G6AOsiv cis ri)v (Órev (p. V0, 3): eadem enim orationis figur&à usus opponit suu adversurius, eadem usus su& respondet Teles (o90à yào «( yvvaeixeg olxot Lévovéa, — ov$0& yàg viv tig vtó Gsouogógrov à&ovaíev. Zyu) utroque loco primum exemplis refellitur adversarius - - quin eliam yvveixseg bis leguntur?) (16, 0 et 17, 4) —, neque quae et hic et illic sequuntur sibi non respondent (si à' àóvvórro 15, 11 — &44' & nl vosvo Gy8orvó vig 17, 5) neque extrema uiriusque loci (r7 y&Q «tij éuzetQía .. xal vij &gyj] xaAOq xol Tjj (OvoTt(y £Ov. yoijoO9 eu. — dmsiOQv sig vb (laAavetor TAewáumv vf «Ovj zcÀavotQUXT, yoouevog q xol zoo toD év vÀ yvuvacío).?)
1) Stilponea igitur et Bionea hic ab ipso Telete inter se conoxu esso puto, quamquam foríasse concedendum erit, artius haec inter se con- glutinasse compluribus verbis Teletem, rursus discidisse 'l'heodorum his ipsis ut solet epitomator omissis.
2) Illud o$ó08 v& utsigowix vovcí p. 16, 10 libenter eum Wilumowitzio Teleti cedamus. — Ceterum simil argumento utitur Philippus rex in Apophth. Vindob. ed. Wachsm. n. 126 qui cum dixisset, aliquis, ór. 48- vaio, eóvóv uucobow, Eine: wol yào at év Mawut8oviíg yvvaintg.
3) Haud igitur recte Hense (prolegg. p. XXVI) haec ,oco non nup- tissimo'* inserta esse censet, neque cur ,fontis eiusdem ex scatehris" haec fluxisse putet equidem seio atque quae de Metroele narrantur p. 30,14; unum enim ob verbum haec inter se similia esse dicat «quis- piam, nempe flelavsiov: reliqua cum omnino quam maxime inter we differunt, tum ipse sensus. Xam hoc loco exponitur plane nihil referre, ubi exerceas tZv aóv5v moÀewtgurav, ilo enarratur, quam parvis - - ne dicam nimio parvis — contentus vixerit Cynicus ille, qui corpus y4ow (c£. Sehol. Aristoph. Nub. 448) unguebat, ut Homae similiter olivo ,frau- datis immundus Natta, lucernis* (Hor. Sat, I, 6, 124). Neque haec neque ea quae sequuntur verba (otv« x«l ót690 Gfatrov 1ynoépevog vuv (Óav
uc Ee uet
Iam sequitur in edit. Héns. enuntiatum illud quod supra attuleram, eum perversum sententiarum ordinem epitomatori iribuendum esse exponerem; adde quod omnino haec sententia eum ceteris non arie cohaerere videtur — ne tum quidem si eum Buechelero e& Wachsmuthio eam illue transponimus, quo per ipsam rationem transponenda esset. Dubium igitur esse non potest, quin haec ab ipso Telete inserta sint, forlasse ex Bioneis consuta, ut Hense prolegg. p. XXX coniecit. Inde autem a verbis oUxovv dxAQnouud ti x«i óver9og duóv Sülponem auctorem Teletis esse ex eo efficitur, quod verba ví oov; oz0 ysugóvov qvyaüeiscQ«, oo zepgorvíe; (p. 18, 3) e. q. s. e Stilpone hausta esse ipsa illa vocula g5oí indicatur: atqui illud $zó gseioóvov qvyaücvsc)«. tum demum iure dici potest cum eos qui expellant malos esse (zovmooí p. 17, 13), eum qui eiciatur bonum (Zzie- x)e x«i Óíxetog p. 17,14) demonstratum est.
Cohaerent igitur omnia inde a p. 17, 12 usque ad p. 18, 7 inter se; dubium fortasse sit, utrum narratiuncula illa de Phi- lemone iam in fonte Teletis extiterit an ab ipso inserta sit: neque enim necessaria est ad efficiendum rectum sententiarum nexum neque eum ita interrumpit sicuti ea quae a Telete interposita esse supra cognovimus. lllud tamen verius esse puto propterea quod formam huius narratiuneulae simillimam dixerim eius quae paulo infra de exule Atheniensi e Stilpone — ut suo loco demonstrabitur — sumpta affertur, ad quam 1am Hense recte adnotavit: ,huius consimilhter formatum est illud Philemonis* (prolegg. p. XLVI). Neque enim illud o$x d5óóo ita usurpatum aliis locis invenitur apud Teletem, cum ceteroquin non narratiun- culis antecedat, sed locis e libris eum poetarum tum scriptorum pedestrium depromptis (8, 5; 26, 3; 21, 12; 81, 8; 33, 2; 41, 2). Haud secus exemplum quod sequitur medici atque pharmaco- polae arte cum tota hae disputatione cohaeret. Respondet enim eo Teles ad eadem adversari verba ad quae etiam antecedenti- bus, nimirum ignominiam esse exilium in quod a peloribus
pevokc d&AAeyoo xerox) — quae cum antecedentibus, non cum se- quentibus coniungenda sunt — idonea esse quibus ,,exulem fuisse Teletem de exilio disputantem evincatur'", id quod recte Hense adnotavit prolegg. p. XXX, ea quam modo instituimus quaestione, quamvis alia via, con- firmatur.
—9
millamur: nam ut supra bis duplex responsum dari vidimus (p. 16,8 sqq.; p. 17, 3 sqq.) et. per argumentationem eli per exemplum, ita eandem sermonis figuram paulo infra cogno- scemus (p. 20, 4sqq.). Omnia igitur inde à p. 17, 12 usque ad p. 19, 2 optime fluunt: ,neque pro calamitate neque pro de- decore exilium accipiendum est: nam relinquo malos, bonus esse non desisto: neque enim dedecus quod a malis iniuriam aeciplo neque calamitas quod patriam malam esse intelligo^; id quod eo confirmatur quod semper eadem repetuntur verba per totum hune locum óveiog, dxAcouue, soxAíouuo.!) | Cum ea quae sequuntur Bioni debere Teletem Hense recte demonstrare videatur (in adnott.) paulo cautius de eis iudi- candum nobis esse arbitror, quae leguntur inde a p. 19, 8 x«l óvetO/tovo, uàv Or; Kvosjoog, Or. Muxóviog, Ov, BsAfuveivgo. Nam. ut p. 20, 1 illud ev 5j éyévevó vig xal évoáqw redit, quod " modo Bionis esse vidimus (p. 19, 3. 4), verbum xervefüvo autem respondet ill xereysvéotge, ita figura ila sermonis xol óvadítovo. uiv ... 0ucog Óc eadem est atque ea quam paulo infra Stilponis esse apparebit. Priusquam vero pergamus loeo gravissime deperdito genuina forma restituenda est: quo in negotio mulü iam viri docti frustra versati sunt, velut Wilamowitz et Buecheler (cf. edit. Hens.), primus ni fallor Weleker rhein. mus. Y (1882) p. 435, novissime Árnim gótt. gel. ang. 1890 p. 124 et Diels Ll c. (qui ,£xoA(« Acyovreg pérouxe scribi vult) ^ Neque ego meliora proponere possem, 8i in meis acquiescendum mihi esset; cum vero Wachsmuthii palmaris coniectura mihi praesto sit, qua ut haec exornem libe- ralissime permisit vir doctissimus, ut iam huic loco me remedium allaturum esse promittere possum ita supersedere singula quae proposita sunt refellere. — Vitio dant alius alii patriam; tamen esse áliquid dieunt, quod ibi degat vitam aliquis ubi natus atque educatus sit; plurima oppida deperdita dicunt atque improbos ineolas (mente supplendum est g«oí p. 20, 1) — x«l vàe zAs(ove uiv ébóAso vàv móAsov xol robe évowxobvvao ossis, uéyo O6 xol zgocqvig vqv ze«vrgí0« Goztg xol cvv). — 4AA& xel Ovi
. 1) Verba éwiconue et sówlüonu« praeterea non inveniuntur apud Teletem; &xAnosiv (19, 2) et tóxAqosiv leguntur p. 47, 1, quo de loco cf. infra p. 19.
zl Ms ns
Uérorxog ÓvetOrCovo, Ó& zxoAAol A£yovveg" uévouxe o0 0' seoysvijo Gv v54vÓs ÓovAdO«o &ytig. xal KdÓuov uiv vóv xcíovqv Oeo Vjevudteug, éu& Ob ci uj (eiu moA(vQe Óveiüiteg. Quae si ita scripta legimus, tribus 1n rebus offendimur: primum enim verba Ggmtg x«l «vvj non habent quo referantur; tum non intelligi- mus quid sibi velit versus — ut quidem nunc legitur (o9 ó' éyyevi]g Qv e Valckenaerii coniectura reposito) —, quo tyrannus indigena commemoratur, ubi de increpando metoeco agitur, denique, quod levissimum est atque iam dudum recte a Iacobsio correctum, verba óvzió/tovo, 3 zt0AAoí sensu carent. Si igitur legimus &4AA&à xol Óvt& u£rouxoc ÓveiO(Govotv o6 zoAAol Aéyovtsg necesse est, sensum versui illi talem restituamus; ut uérowxog quidam increpetur. Atque notio inerepandi inest in verbo ipso 9ov4ócooee, ille autem u£voixog lenissima mutatione ita infertur, ut scribamus pro u£rouxs 600 Ó' cüyevüo (v: U£voLxs OU (0950. soysvüo àv TávÓs ÓovióGao £ysg.)
Restat ut de verbis de6mso x«l cvv dicamus. Quibus non opus esse ad sententiarum nexum efficiendum vel ex ipsa voce óozsg collhgi potest, quae aut comparationem aut exemplum aut verba cuiusdam inducit. Atqui legimus paucis versibus infra
verba personae tragicae alicuius: artis igitur criticae legibus
saLisfaciemus, si verba ila tria ante A£yovrse iransponemus, in extremo nomen aliquod latere conicientes, ut in eadem hac commentatione legimus p.22,3 óomxsgo xei ó lloAvvsíxug év- véAAev4,, id quod ea quoque re confirmatur quod ll mss. in accentu vocis illius satis differunt (eorr S, «vvíj M, eov LA). Atque si percurrimus materias tragicas Graecorum, nolentibus fere nobis nomen ÁAegei in mentem venit, qui patre e patria expulso natus in eam reversus viclis fratribus tyrannidem statuit, cui aut in Sophoclis aut in Euripidis?) Aegeo suo iure aliquis dicere poterat, eum uérouxov Athenas imperio suo sub- iecisse. Quod autem fere nullam litteram mutare opus est, ut ÁAegeum inferamus in textum, oplime coniecturam illam splendidam confirmat. lam igitur legendus erit totus hic locus
1) Soph. Oed. Colon. 934 uérowog Tíjo0s cijo yógoc. Ebytvro in
iyysvíjg mutari lam non opus esse videtur. 2) Eurip. Aegei fr. 6—9 N conferri iubet Ribbeck.
zc ein du
sic: xxl vàg zÀA&(ovo uiv éboAsto TOV zxÓAscwv xol vovg évouxobv- vXe &OsfMeio, uéyo 05 xol ztoooqvég (vu» v1]v zovoíóa. — AAA xol Ot, uévou(xog ÓvetÓcGovotv o6 zoAAol Gozeo xol A4iyst A&yovveg: uérouxs OU (0050! toysvÜ)s Ov TóvÓs Óovido6ong £y&ig.!)
Ubi non fortuito exemplum viri extare cui Megarae nato id ipsum crimini detur, sed id quoque optime quadrare in Stilponem Megarensem ut idem Wachsmuthius vidit — ea quae talia opponenti adversario respondit Teles vel "potius Stilpo aut temporum invidia aut epitomatoris neglegentia exciderunt —, ita haec et ea quae sequuntur usque ad p. 21,14 Stlponis esse etiam propterea probabile est, quod duae extant particulae, quae eodem modo ut supra illae (inde a p. 16, 8 usque ad 17, 9) accuratissime per singula enuntiata sibi respon- dent. Postquam enim eadem forma usus adversarius quaedam opposuit (20, 4—21, 2), primum philosophus ei argumentatione respondet (excidit —21, 3—5), tum exempla affert bis in ean- dem formam redacta: afferuntur viri exules ab omnibus lau- dati atque suspecti, ut. demonstretur, quam sib ineptum alicui probro dare, quod non sib civis; Socratis verbis exponitur multos claros viros extra patriam sepultos esse, ut efficiatur, non turpe esse peregrino funere aliquem.condi Quin etiam singula verba consentiunt: x«i 'HgoexAéw uiv .. émowoÜusv, vó 0b guévouxov tiva, Óvsiog Tyosusüa; — x«l Zxxoárqv uiv éxoeivobo, .." Opec OS vo uiv .. ÜveiOog, .. v0 0b .. viov; Denique utrumque narratiuncula confirmatur: illud Lacedaemo- niorum non multum in distribuendis honoribus ubi aliquis natus sib curantium, hoc exulum Atheniensium in Megarico sepulero aequiescentium. Accedit quod vel ipsa víje Meyaguxije commemoratio Megaricum Stilponem indicat et quod interro- gationis illius, ex qua pendet haec narratiuncula, ví ó? xol ü.xgégewv àv Oó&au éni Eévgg voagivar 13] év vij (O(a; eadem est figura quam supra cognovimus (16, 12 «í à5 x«i Oups:
"^A ,
ügysuv 1] iÓLoTEUEU;).
1) Mutatjs mutandis similia illi homini novo exprobrantur (Hor. Sat. I, 6, 38) »lwune &4ri Damae aut Dionysi filóus audes Deicere de saxo cwes aut tradere Cadmo?*
m uL Vu
In ipso perlegendo hanc partem eum qui sermonem Tele- teum noverit non fugiet, quot verba in ea occurrant, quae alibi non inveniuntur apud Cynicum illum: id quod confirmatur indice edit. Hens.,, ita ut plane diverso sermone usum esse scripbhorem, quem in hae parte sequitur Teles, demonstrari possit atque illum, quem per ceteras commentationes plerum- que adhibet i.e. Bionem. Atque ut pauca tantum enumerem verbum fjovAeUso0c. praeter p. 14, 5 semel legitur p. 45, 15 ubi idem Stilpo laudatur (o? y&g óg9óg qol fovAsvouévov ó ZxíAzOv); zovqoóg ter invenitur intra paucos versus (17, 13; 18, 17; 19, 1), .praeterea non; óvaog decies repetitur per has paginas, &guoroe quater, Ómuóoioe ter: quae ommia in alis ,Teletis scriptis non leguntur; denique cf. ad x«i zàg uéAAsu vobro Óvsidoc sivo, (21, 8) xal mg &v si] vobro &xAXouu« (18, 14). Paulo difficilius erit de extrema totius commentationis parte certum iudicium ferre. Dubium enim esse non potest, quin ludificationem Polynicis Euripidei Bioni debeat Teles, id quod ipse verbis &AA' 7] zegl vegíjo &ycvío, qoiv ó Bíov, xoAAàg to«yo0(og éxoíqccv (22, 2) indicat; neque enim talia quadrant in strenuum Stilponem, optime 1n Bionem $9ectouxóv. Contra in eadem parte saepius illud ót&gogov per negationem positum legitur, quod inter Stilponea compluries iam invenimus (16, 12; 17, 2; 21, 10. 15): 22, 1 1| «qv &gy1v . e uy vagnon Tí GOL uEAEL; 8 ví. ÉGvou vÓ Óicqogov; 28,2 1] ví Ó.cgéoec; inter alia Teletis scripta nusquam. Ut igitur de hac exirema parte certum iudicium nondum ferre possumus, ita hoc ipsum d&0iégogov, unde tota fere disputatio pendet, con- firmat, Stilponem auctorem Teletis esse. Àn non de Stilponis Sapiente Seneca dicit cum Stoico eum comparans (ep. 9,3): noster sapiens vinci quidem | incommodwm | omne, sed sentit: sllorum me sentit. quidem." Zeller autem (III, 1 p. 234) illius de moribus doctrinam, quam in universum Cynicae similem esse dicit, sic describit: ,Pür das hóchste gut erklàrt er jene apathie, die kein gefühl des übels aufkommen láüsst.^
Atque si recte statuimus, maiorem partem tolius z. pvyije sermonis ad Stilponis scripta redire, alio modo illud 6 xoi zQoonjv sixov (p. 14,6 g15 o$0iv Aéyqvor zxeoà [sic Meineke, z9óg libri] vó voó ZríAzovog 0 xol zQoqv sixov) interpretemur
zx ps ue
necesse est, atque Hense (prolegg. p. XL), qui in universum hanc de commentario illo sententiam fert: ,Stilponis igitur dialogum sequitur et in initio quidem fidelius utque breviter comprehen- dati quae zov si recte interpretor exposuerit expli- catius.^ Quod rectius sic explicandum erit: cum totum hunc sermonem diversis frustis Stilponis e scriptis sumptis composu- erii Teles, hanc particulam iam alia occasione a se allatam esse profitetur (, praeter illud Stilponis, quod iam nuper dixi^) Alia particula incipit inde à verbis o?$x &pyovoi quoív, ut hoc ipsum g*«6ív indicat, alia mde a p. 17,12, ut illud goív p. 18,4 significat. Eodem modo diversa Bionis frustula inter se annectuntur initio commentationis z. «vregxstag (p. 8,9; 3, 18; 3, 15); contra p. 4, 2 verba Bionis excipiuntur hac vocula, post- quam additamentum ipse inseruerat Teles (scil verba 6v voósxov x«l Tustg xal Óvvowo Óuxet0Aoytiot9c.; duplex enim illud ót- xe«toAoysió9«. Bioni ego non tribuerim) lam restat ut de primo totius commentationis enuntiato pauca adiciam, quod quid sibi velit supra exposuimus. Atque equidem puto hanc quoque disputationis partem ad Stilponem redire, qui quanti tóv Àóyov aestimaverit praesertim e narratiunculis illis cogno- scitur, quarum summa continetur eis quae Stilpo respondit verbis interrogatus, quid omisisset inter expugnationem atque direp- tionem patriae. Quibus nos propterea uti posse arbitror, quia el interrogatur et respondetur e more Stilponis, ut saepius in talibus apophthegmatis aliquid veri latet. Habes enim eandem interrogandi rationem!) qualem hoc ipso loco de exilio, qua- lem — a Bione paulo exornatam —- de paupertate apud Teletem p. 4, 1 (cf. Weber p. 165); inter ea autem quae re- spondet Stilpo semper redeunt tria illa zeisíe Aóyog ém- eru sive omnia (Laert. Diog. II, 115) sive singula (vàv ém.oríuav (sic) auferri posse negat apud Plut. Demetr. c. 9. p. 898 de tranqu. animi c. 1€. p. 415?) atque 1n oratione Themistii
1) Nova forma induta est ap. Laert. Diog. IIl, 115 óc. x«l govio- Lévo mza«Q' córo0 vrív &mololórov &voayQagrv Aoasiv fgm e. q. a.
2) Contra vj» &gsr5v infert Plutarchus de. lib. educ. c. 8 p. 5 F ubi omnino rhetorice exornata res est (zóAeuog y&o o0 Aogvgoyoyti &gsrijv) cf. Gnom. Vatic. n. 515 b. — Nullius momenti sunt quae Seneca narrat ep. 9, 18; dial. II, 6, 1.
e d a
[rh. mus. XXVII p. 448 ,dass einer .. ein ráuber meiner weisheit gewesen ist^]) vel bina (róv yàg Aóyov xcl vqv zwi- Ósí(av Éyo Gnom. Vatic. ed. Sternb. [ Wien. stud. XI] n. 515 a — Flor. Ioan. Damasc. II, 13, 153), ita ut non dubitem quin haec vere Stilponea sint. Neque enim ziósíe inter doctrinam philosophi qui Cynicorum quaedam recepit non habet loeum (cf. Duemmler Antisthen. p. 27 et quae ad Zenonis dictum — épy v1)v zai síav zog eOciuovíav covéoxy — Gnom. Vatic. [ Wien. stud. X] n. $02 adnotet Sternbach); Aóyog autem in altera quoque narratiuncula redit (Laert. Diog. II, 119). Ac- cedit quod haud multum differt consolatio exili atque ever- sionis patriae: Cicero (Tusc. disp. III, 34, 81) simul commemo- rat separatim cerías scholas quae sint de exilio, de $mleritu patriae, atque idem parad. IV (29), ubi de exiho suo verba facit, hoe Stilponis de interitu patriae dictum imütatur (mhil neque mecum est meque cuiusquam quod afferri quod eripi quod amilli polest: si mihi eripuisses divinam | animi mei conscien- Gam, ... si illam mentem unde haec consilia manarunt. mihi eripwisses, tum. ego accepisse me confilerer iniuriam) cf. Gnom. Vatic. n. 51D a «à ó3 Aowuà Oi ví u&AAov éuà 1| obyl vv Z'0ÀL0QXOUVTOV;
II. Cum igitur dubium iam esse non possit, quin Stilpone praesertim auctore usus sit Teles im conseribenda sz. qvis commentatione, quaerendum erit, utrum ipsa Stilponis scripta legerit, an per Bionem hunc illum locum Megarici illius noverit. Hense enim de hae quaestione dubitat; p. XL putat non ita de Stilpone loqui Teletem, qui ,unum alterumve locum auc- toris ab alis^ acceperit, sed qui familiaritatem cum ipso con- traxerit; p. CVI, ubi redit ad hanc quaestionem ,jperplexam et difficilem^, cautius iudicat, quamquam etiam nune veretur ,Sülponem ex eorum numero eximere, quos sua 1psius Teles cognoverat lectione^ Neque Duemmler verum esse demonstra- vit quod Akadem. p. 173 dicit: ,Wührend Bion neben den kynischen tugendspiegeln und Stilpon Aristipp u. Theodoros in seinen katechismus aufnimmt^ e. q.s.; nobis, ut certius de hae re iudicare possimus, perlustranda erunt quae. praeterea e Stilpone Teles deprompsisse videtur.
1. Atque Stilponis nomen praeterea semel occurrit, m com-
ze XE ne
mentalione z. &zxe0&/cg, ubi tamen quantam per partem valeat hoc nomen haud ita facile sit cognitu, cum ipse sensus nullam praebeat ansam recte iudicandi. Neque enim casu accidit, quod nomen Stilponis praefixum est argumentationi, quae inprimis posita est in praecepto illo de &ze«9&íc sapientis apud scrip- torem, qui alibi hoc praeceptum non amplectitur; contra per se difficillimum esse apparet in commentatione, quae de ipsa &x«95íc composita est, separare Stilponea ab eis quae alio e fonte fluxerunt. Quare iam sermonem illum percurramus.
Postquam p. 42, 2— 4 brevissime qua de re in sequentibus ageretur exposuit Teles, semper eisdem exemplis usus demon- strat, ut aliud sit dicere de dzvgrjvo:g malis, de &vgoyrjAoug atque &zAecgore honunibus, aliud de évouogrijvous atque &g$6- voig aut &gooco. atque üvoig, ita plane ahter intelligendum esse, quod de &Avzorg atque &góflorg dicatur (p. 42, 13— 43, 1). Cuius argumentationis quaedam usque in Senecae ep. 85, 5 propagata esse Hense adnotavit, qui propter hanc Teletis atque Senecae consensum hunc epistulae locum indici Bioneo inseruit, quamquam omisit illam sermonis z. éze9&íxg parlem.
Ut igitur ne minimum quidem affectus habere debemus, ita omnino nullum affectum, cum omnes arte inter se coniuncti sint, id quod exemplo Az«e exponitur (11 & oov iv AvmQ &6vo4, zügc Éxvóc vvvog orat ztáO0veo;). Affectibus autem vacare debemus si quidem pu«xégio, esse volumus, ut neque amici ne- que liberi mors nos luctu affieiat, quippe qui nos ipsos haud minus quam amicum vel liberos amantes ipsorum mortem fortiter expectemus.! Exemplum Socratis cur Bioni deberi voluerit Hense (1nd. Bion.) nescio, cum formam sermonis minime similem esse putaverim narratiunculae, quae in commentario z. cOragxs(ag extat (p. 11, 10) Bioni tribuenda; neque enim id ipsum quod a Socrate mortis constantis exemplum petitur, inter Socraticos alium ex alio pendere indicat.
—————————— ——
1) 81 cum Buechelero pro x«l vóv qílov u&AAov T và víXva 7) éavtóv (p. 48,20) codd. legis «cl réxvo, mente supplendum tibi erit ex ante- cedente illo 7| oóy ópoíog &y«ax& quoddam 37) éyemü. Rectior autem Bensus efficitur, si cum B(lassio) litterar. Centralbl. 1890 n. 30 1| v. g. y. *xl r. v. 7] &. scribas, vel potius transponas nihil mutans 1] rà véwv« L&Alov wol vv gíAov 7) fovcvóv.
zx MOT ue
Iam quae sequuntur m memoriam nobis revocant duos illus z. gvyijg sermonis locos, quos Stilponis esse proba- vimus; praesertim comparari inter se possunt hic locus, ubi personae tragicae dictum laudare homines dicuntur, tamen in vita cotidiana aliter iudicare (xal v«vtgv uiv éxawobocw &v- veAAou£vagv .., viv 0$ xavoxoAovtotocv óu)v quoiv 1j óó£a), et ille, ubi Socratis dictum (xol Zoxodvqv uiv émowwobtow Üvav .. Aéyg . ." Ópog Ó5 e. q. 8), ita ut Stilponis vestigia hoe loco premere Teletem equidem dixerim.
Contra recte mihi Hense quae sequuntur dicta Laconica Bioni non Stilponi tribuisse videtur, satis probabilibus argu- mentis sententiam confirmans (p. CVIT): neque enim quadrant talia gogtuixórsoa in xouwóverov Stilponem, optime in Bionem Theodori £oecvrérov discipulum. Haec modo admonuerim, non omnia ,quae de Lacedaemoniis narrantur in sermonibus de exilio et de apathia^ ad unum eundemque Bionem revocanda esse propterea quia unum alterumve eius esse vidimus. Án nihil refert, utrum satis ieiune enarretur aliquid de Lacedae- moniorum rei publicae imstitutis!) velut in sermone de exilio, an proferantur narratiunculae lepidae omnibus quibus fieri pot- est faceliis exornatae, velut quod Dorica utuntur Lacaenae illa- rum fabellarum dialecto? Neque quae de Lysandro narrantur in sermone ztsgi zeví«g x«l zxAovtov p. 37, 4 non diversam praebent speciem. Ceterum in tertia illa narratiuncula verba Ope sí xal vOv zeg' quiv Tig yvvouxdv vobvr v zoujossv, &AÀ ox &ouécvg Üwera, Gsocou£cvovg. éxsiva, Ó' ov: dAAÓ &zotcvóvvug siwóyoc ijóvov .. e. q. s. Bionem mihi indicare videntur, cum similia redeant in sermone zr. ocvr«gxeíxg ad Bionem referenda. Ubi cum recte Hense (prolegg. p. XXXVII) comparato loco Epicteteo (diss. IV, 1, 164) demonstravisset, Teletem (p. 11, 5 sqq.) in enarranda Socratis morte Bionem secutum esse, non debuit cum Cobeto et Wilamowitzio delere
1) De hoc Lacedaemoniorum more cf. Gilbert Gr. staatsaltert. I p. 42 adn., Hermann Altert. (ed. Thumser) I p. 174, 3. — Recte mihi Hug huius narrationis originem inde repetere videtur, ut quod de singulis factum esset ad omnes relatum sit; cf. Plut. Agís X et quae adnotat Wilamo- wiliz wnters. IV p. 808 adn. 6; Instit. Lacon. 27 p. 288 E. — Plane con- traria habes ap. Aristoph. Av. 1012.
s dS uus
quae leguntur p. 12, 4 et 7 (Ope 6goA1jv xol zoiduv: qustg O6, xüv üAAov lüoyusv, xspoíxauev ei vuyo y' Qv xci qu&v tug àv xouun9sóu), sed potius tueri collato eodem Epicteti loco, ubi leguntur 8 166 haec: 0g« zc oóxoxogítsva, x«l Gxoscvtt tv 9vovov. (167) si à' iyi x«l oo Zusv, có90g üv xave- quAocog1j6euev, Ot, roUg &ÓixobDvroag Ósi voig [G0.G &uovsotot e.q.8. — cf. p.80,12, ubi vitae Metroclis ratione descripta apponi- tur: zoe Ótyoo djusio ubv fqvobtusv zegóvsgov (udviov, éxst- vog 0$ ÓuxAóoag rüv voífowve zxtgujeu et p. 28, 10 xal juste Liv xal iüstv xol Gootweióxvotusv, quae non sollicitanda sunt ut Diels vult l c., qui idem illum locum p. 12, 4. 1 pessime omnium ab epitomatore interpolatum esse dicit; ubi in eo eonsentio cum viro doctissimo, quod epitomatori tribuo, quia his ut nune leguntur offendimur: at non interposuit illa verba, sed coartavit ut epitomator ea quae copiosius disseruerat Teles vel Bio, ut propius a forma genuina absint illa quae loco illo Epicteteo extant.!)
Haud minus recte mihi Hense Bioni tribuisse videtur illud facete simul atque acerbe dictum p. 45, 12 — 15 (prolegg. p. CVIIT): quod eum in his locum non habere satis appareat — etenim de nulla alia re agitur, nisi quod amico mortuo se ipsum quoque aegritudine aliquis conficiat — optime inter se cohaerent ea quae antecedunt et ea quae sequuntur: zó&g Óà oUx &Aóywovov x«l üAAeg piüroLov tO vtAevtio«vroo ToU qiAov xadijoO9ui xAat- ovra xol AvzoUusvov xol &vvtóv zoo6xorogO95ígovra; — ov yà óg8Ggo ovAsvouévov vó ÓL& vovg áxoysvouévovg vv bovtov óÀuycgstv. Non igitur Bioni, sed Stilponi priora illa tribuam, praeserlim cum in tribus his versibus tria inveniamus verba, quae praeterea apud Teletem nusquam in Bioneis occurrunt, sed in .Stilponeis tantum leguntur (&Aóyi6vov 14,2; AvzetoOw
1) Cf. etiam locum quem adfert Hense (Ariston bei Plutarch in Mus. Rhen. XLV p. 541 sqq.) e Plutarchi zr. zoAvzooyp. libelli c. 2 desumptum (ó uiv y&g 'OÓvectog .. 2usig 0$ ..; magis detersa esse videtur illa orationis figura in locis Teletis ab Hensio allatis (p. 5,9; 7,77; 156,14). — Ilam Hensii commentationem prodisse, cum haec iam typis mandata essent, statim hoc loco praemonuerim; unde veniam peto, quod eorum quae exposuit vir doctissimus ita tantum rationem habebo, ut adnotationi-
bus additis singula cum meis componam. 2
Lx. R^ oem
[4v] p. 483 [cf. infra]; xgo6xeragOs(osuv 46,9.) Quae autem intercedit similitudo inter nostrum locum et illum Philodemi, quem Hense comparat (prolegg. p. LIX adn.), haud ita insignis mihi esse videtur; illud enim xe«$$69«u xA«(ovre saepissime apud scriptores in simili argumento versantes redit.
Iam inde a p. 45,15 Stilponem Teles sequitur, cui et similitudines?) arboris atque membrorum hominis debet et éonclusionem ipsam (p. 46, 6), quae in formam illám satis superque nobis notam redacta est hoc quoque loco bis repetitam (&AA' énl u&v vovrov si' vig obvog olorro, uxoyírgc* roo Ó' víoO veAevtijouvtoo .. (sixóg» . . ztgooxevogOeíosuv — xal si u&v vàv yvogo(uov rwvóg víog 1| yvvi] &xéOcve, zagsx&Aeg v ..* covüg Óà obvog olt; Óstv Óvogogsiv) Accedit quod verba priora simillima sunt illorum sermonis sz. qvyíje p. 16, 11 && à" àóv- vàvto éxl vosvo, ox dv Tjoxv fdwAoi; 17, 5 &AM si énl vovro &q90ivÓ vto, ox Qv zoiÓaguo0qg siq;
Quin p. 46,15 cvó Ooxobv &ya9óv et vó Ó0xobv x«xóv Stilponem Megaricum redoleat nemo dubitabit, qui recordatus erit, quae Laert. Diog. II, 106 de Euclide tradit: và à" &vri- xe(usvo và &yo9G &vijosu ur) gáoxov sive, ei contulerit ea quae Zeller (IT, 1 p. 106) dicit: ,, Aus der einheit des guten liess sich ferner auch die apathie des weisen durch die erwügung ab- leiten, dass .alles andere ausser dem guten ein nichtiges und gleichgiltiges sei^ Bioni rursus debere Teletem putat Hense Socratis illud dictum p. 47, 9 (quod ad Xenoph. apomnem. .10, 1,8 redire Iacobs recte perspexit) sed argumentis haud salis firmis nixus. Quamquam enim mihi quoque persuasum est, non ipsum inspexisse Teletem Xenophontis libros, tamen nescio quid sit, cur non per Stilponem eum haee accepisse putemus, apud quem supra Socratis dictum legimus (p. 21, 5).
1) Verborum quae e verbo atque compluribus praepositionibus com- posita sunt legimus in Slilponeis 'Teletis vroocswxózto bis (40, 1. 4), zoocsÉetQobuot (46, 6), zzoocxaroqOtíoo (46, 9); in reliquis órc£cyo bis (82, 18; 9, 12), Z&ezocréAlo (p.106, 7, ubi sua interponit Stilponeis Teles).
2) Ex eo quod Laert. Diog. II, 107 narrat, Euclidem per simili- iudines docere noluisse, non sequitur Stilponem, qui ad Cynismum tendebat, idem fecisse; Cynici enim quantopere similitudines adamaverint, exponit Weber p. 178.
x Us um
P. 41, 14 denique illa &4AA' & ézml sz&6t vovtowo ÓvOxoAa(vois, tí toig yoaO oig &xoAstpeug; ios fex)jAovg atque zoid«ou0n in memoriam nobis revocant.
Accedit quod per hune quoque sermonem sparsa sunt verba, quae apud Teletem non occurrunt, nisi eis locis, ubi Stilponem eum sequi verisimile est. Velut óAvyopostv 45, 16 — ubi nomen Stilponis legitur — et 46, 8; de &xAggsiv et sÓxAgostv verbis supra ad p. 17, 12sqq. dictum est; &y9509c. praeter 47, 6 legitur 17,6; ézoyíyvso9«, extat p. 45, 16 prope nomen Stilponis, redit bis: 46, 16; 41, 2; z«gexeActv legitur 46, 10. 13; óvegíoxeuv seplies (14, 8. 10; 15, 5. 18; 41, 1. 12 — de p. 4, 1 cf. infra) in Stilponeis, nusquam alibi; dzroÓ*ustv ter intra paucos versus (41, 11. 17; 48, 1). |
Quare cum in eis quae inde a p. 45, 10 Teles disserit x. &zxe95(xg Stlponem latere satis cerlis argumentis demon- sbrari possit, iam pauca de initio sermonis adieienda sunt. Átque primum quidem notandum est, optime cohaerere sen- tentiam illam zág oUx dAóyiorov — écvtóv zQooxevagpotígovra ; (45, 10) cum illa x«l vaóvqv uiv éxawobow évvsAAouévqv: v
6v Ó' à vexobon uj v. O60)v A.Bca, xeváozsvó (£o vag)v» zaegáióo, viv 0i xoraxoAovüoU0ev Owv qwuolv 4 óó&o. Inter ea autem exempla, quibus quomodo verba &Avzog atque &goflos intell- genda sint demonstratur, atque exempla, quibus explicatur illud ov y&o óg)G9c ovAsvouévov vró Ói& rovg &zxoysvouévovg vÀv Póvrov óAL.yeptiv intercedit similitudo quaedam: utriusque enim loci unum de plantis, duo de corpore humano sumpta sunt. Denique hac quoque in parte verba extant, quae non nisi in Stilponeis apud Teletem inveniuntur: bis legitur océ- Q6.c (praeterea non, de verbo ovsoíoxew cf. supra); uog99oóc ter (praeterea 18, 13); éxróg sexties (praeterea bis và Z£xróg 14, 9; 15, 5); zspouxízvew (43, 8) redit. 46, 11; ÓvoxoAatvaw (43, 18) 46, 14; 47, 14. Quibus fortasse unum alterumve addi potest: sed ut demonstrarem plane aliam verborum copiam horum capitum auctori suppeditasse atque illi vel illis, quos Teles per alia scripta sequitur, volebam equidem ea solum verba collhgere, quae et compluries legerentur et talem sensum habe- rent, ut ea aliis quoque in capitibus legi per se expectari posset. 9*
ge OO zs
Probabile igitur est, hüne quoque st. é&z«$&(xg sermonem — exceptis narratiunculis p. 44, 3 — 45, 9 — ex Stilpone haustum esse; sed etiam tertiam duobus illis adiungere comméntationem possumus, quae quamquam nomen Stilponis ipsum non exhibet, tamen vel ipso titulo oculos nostros in se converlit: dico eam quae inscribitur zegl vo? Óoxstv xal voO sivoi. Quam- quam enim Hense se non dubitare affirmat, quin Bioni debeat Teles ea quae disserat, iamen omnia quae affert, ut sententiam suam probet, ad posteriorem illius capitis partem pertinent (inde a p. 2, 8; cf. prolegg. p. LIX adn. p. CVIID), quae quidem ,Culus sib fabricae ne mihi quidem adhuc dubitari posse videtur. À qua prior pars quantum tota indole differat, nemo est quin, vel leviter eam percurrens, statim intelligat; unde vero originem duxerit pro certo dici potest comparato initio sermonis s. Qvyíje; utrumque igitur locum 1n Sonpecun tbi
iam ponam:
p. 1,5. móvegov oov àià vo Óoxctv &yo9ol ozxoxgvrol sivo, (s0» oz0- "x oívovcau 3] 0.6 vo eivou; — (Zhu TO Eivot. —» Ki9agífovor 0b eo» zóvsgov Ó,& vo Ooxetv &yotol xv&a- Quotal (sivo) 1| Ó.& vO sivou; — Zi v0 &vou .
p. 1,12. xal ví zxove ixi vóv (AAov &yoOüv 06v Ooxobcouw vOgozo:; (ef. z. &zo:9. p. 46, 15 et s. p. 18).
p. 1, 15. e58£o6, ó9&v (u&AAov» &v BooAoio 1] Óoxsiv ógüv; oyiat- vseuv uüAAov 1| Óoxsiv; log eiuv u&AAov 1| Qoxciv; (de audiendo hic quoque in fonte commemoratum fuisse admodum verisimile est.)
p.2, 1. ebztogos &ivou, píAovg 5e u&AAov 1| Ooxsiv;
p.14, 2. wijzote .. 996 Qv zopg«f&AMovo và éml tüv ceqVóv, Ór, 0v vQózxov ov0À cOAÀstv ov0h Ozo-
| xgívtoSd«u qsipgov éGvuv
éxl E£vqo üvva, obroc ov0? BovAsiscSo.. )
p. 14, 7. ví Aéy&e, quot, x«i vívov 19) vy dd» zoícv &yaQGv GrcspíOxs;
p. 15,2. 1 oo óuoíog &cvuv énlEévuo Óvva b y va.t- v&uv xol 6g suv xal ó£o óg&v x«l óf£o dxovsw;
(rà éxvóg)
1) Simul hac comparatione cognoscitur, quae epilomator quoque
modo comprehenderit.
í.-- — T
€ x
p. 2,2. ixl vóv y vxuuóv ndAw, | (và zepl vi voyxsiv)- pooveiv u&AAov 1] Qoxsiv; &eUAoyiOríao | ÓópfgozQcyiag . &Avaztog sive, uiAAov 1] Óoxsiv; 9ug- | eómooyíag 7) qvyt) ovcolt- 6«À&og sivat, (qofog sive, &v- | 6xei;*) GAA& uy] &vOeíog Üpstog sivo. u&AAov 1] Ooxtiv;!) | éxml viíjo ÓwxceioGUvqo Ób oUxév, | 3] OuxeavoG vo; (9j &KAÀqe Üxetog sive, u&AAov 1) Óoxstv; vvv0g dgerijo;)
2. Modo breviter commemoravi, quantum sit discrimen inter Bionis Stilponisque sermonem: atque qui quidem paulo accu- ratius hoc attenderit, vel ex hac re quid sit Stilponis, quid Bionis dignoscere poterit. Hic enim profluenti potius sermone usus colloquitur cum eo qui legit, ille oratione certas in figuras redacta docet, interdum etiam repelens eandem, velut 16, 8— 17,2 —117,3—9; 20,4—21,2 — 21,2— 14; 46,6—9 — 46,9—12; hic minime certa via progreditur, sed ingenio indulgens modo hue modo illue fertur, ille ratione omnia disponit, nunquam de via decedens; huic magna suppetit copia orationis, ille eadem iterum iterumque usurpat verba. Neque minus in ipsis orationis ornamentis exiltas quaedam in Stilponeis deest: exempla enim simpliciter enarrantur, cum a Bione variis modis instruantur atque exornentur: modo conferas quomodo uterque exemplum mortis constantis de Socrate petitum (11, 10 — 43, 18) afferat! Comparationes quas instituit Stilpo bis vel ter repetit, aul eandem rem compluribus similitudinibus explicat (42, 2 sqq.; 45, 17sqqQ.); conira Bio paucis verbis unam alieramve rem depingit, ut comparatione et illustret, et. exornet, sermonem. Idem denique discrimen est inter ulriusque morem enarrandi narraliunculas: Bio enim quantum potest ea quae narrat tanquam ante oculos nostros fieri facit, Stilpo satis exiliter refert, quae dicta sint ab hoc vel illo. Tuvat inter se comparare quae narrat Stilpo de Philemone (17, 14) vel de exule Athe- niensi (21, 11) cum illis, quae supra iam attigimus, Lacaenarum apophthegmatis lepidissime enarratis. Tali qualibus Bio prae- terea exornat orationem p. 3, 15 sqq. (0:0 x«l ei Adflou gvi]v
1) De diversis virtutum nominibus cf. quae Laert. Diog. VII, 161 de Áristone Chio adnotat: &osr&g Ó' oUvs zoAA&g sioijyev dg Ó Zmvow, ove Mav zoAloig Óvóuacu xaAovyuévqv óg oí Mtyaguxol.
— 99
v& zxQUyuoro) vel p. 22, 2 (&AAÀ' 9 zsgl vogije dyovie z0AÀAóc vocyo0ícg érocndsv) deesse Stilponeis, iam non est cur mireris. Diversa igitur cum suppeditaret materia Teleti, alteram altera via in suum convertit usum: Bionis enim facete dicta ut volgo probaret debebat explicare pluribus verbis, Stilponis copiosius exposita minutatim deseripta novum in ordinem redigere satis habere poterat mutata simul figura orationis. Quae enim diatribae forma usus disserit, deprompsit Teles illis óteAóyoic évyvéa svygoig, quos Stilponem consceripsisse Laert. Diog. IT, 120 refert. Quorum qualis indoles fuerit in universum cum iam fingere nobis possimus!), tamen certum ad dialogum nostra referri non poterunt, quia non argumentum illis inscriptum est, sed nomen viri cuiusdam?), quocum colloquentem se ipsum fecisse Megaricum tuo iure conicias. Siilponis autem auctori- tatem multum apud aequales valuisse e Laert. Diog. II, 113 elucet, quamvis quae hoe loco Philippi Megarici afferuntur verba paulo veritatem egredi videantur; unde etiam in poste- riorem aetatem illam propagatam esse colligi potest. Postquam discrevimus, quae Stilponi, quae Bioni in his iribus Teletis sermonibus tribuenda sint, iam ad eam accedamus quaestionem, quaenam inter uiraque intercedat ratio.
. 1) Neque eis quae Plut. z. &ó9wu. c. 6 narrat de Metrocle et Stilpone quin genuina dialogi Stilponei particula contineatur dubito, neque veri dissimile esti, cum uni dialogo nomen Metroclis praefixum fuerit, ex hoe ipso haec sumpta esse. Quae in hanc narratiunculae formam rede- gisse vix Plutarchum ipsum crediderim, quoniam hunc Stilponem legisse non verisimile est. Ceterum exemplum habes insigne, quomodo libri cuiusdam locus in apophthegma abeat. (In Stilponis Metrocle haec fortasse legebantur: 'Euàv oóv udorque voor! éoviv 7) ixsívqgg; — "Exsivng uiv &ucornuo, cóv Ó &cógnuo. — lIlóg Aéystg (cf. vl Aéysig; 'Teles p. 14, 7); ox) và &uegtüuova xol OwwzTÓueT' iori; — Ildvv uiv oiv. — T& óà Óvxwvópuev! oóy àv OÓwmTÓuore wol dmovtóyuora; — (Ildvv uiv oov.) — Tà à &novtóyuov! oóy v &zoteoyuato wol &voyijuao;) cf. etiam Laert. Diog. II, 114 ve$vrgg oó xc«t& Toómov (ovoQgc timé Tig xQóg tÓv ZrAmovo, $g worci0yóvoi vbróvy: Óó Ó$ ,00 uáAAov, sims, 7) Éyà voovqv 10610 **.
2) Fuisse eos hos arbitror: M., 4oíovwrmos, |1]] KeAAMag, .. "Exwyévng TQóg viv fovroO OwvyatíQu, AoiototéAgg — cum neque inter ceteros unum nomine carere verisimile sib, neque quid duplex tituli nomen sibi velit intelligatur.
— 98 —
Atque primum quidem occurrunt loci, quibus Bionea inter Stilponea a Telete ipso interposita esse consentaneum sit, cum aub sententiarum nexus illis interrumpatur, aut certe illis exseclis nulla lacuna oriatur, velut in sermone zt gvyijo p. 16, 13—15; 17, 10—12; z. éxa89tíog p. 45, 12—15. — Prae- lerea autem sunt loci, quibus plane aliter res se habet. Velut p.19,2sqq. iam ab Hensio Bioni vindicatum est, id quod domus similitudo") formaque ipsa orationis confirmant; cum quibus quae Stilponis esse cognovimus arie coniuncta sunt, atque iia quidem scienter, ui statim appareat, non Teleti hoc deberi. ;
Dubitari autem omnino nequit de extrema huius sermonis parte inde a p. 22, 2. Ubi cum formam orationis Bionis esse Teles ipse testetur (4AA' 7| zsol vegíjc &yovía, puoiv ó Bíov, z0ÀÀàg TQ«yc0(ícg émoímósv), sentenlias ipsas SÜilponis esse vel ex eo apparet, quod optime cum reliquae commentationis sententis consentiunt. His igitur locis Bionem Stilponea in suum usum converlisse censendum esi, id quod imde probari videtur, quod aliis locis Bionem Stilponeis usum esse demon- sirari potest, ubi utriusque eiusdem sententiae conformatio praesto est. Nam in sermone sz. e$ragxeíag p. 4, 6 haec leguntur quae e Bione se hausisse Teles profitetur (4, 1. 2): xoi $ lisvía (iv» simo, mgóg tÓv éyxaAoUvva: ví wow udym; wi) x«Ao0 tuvog Óv duà ovceQíoxg; um) Go99000vgo; pu) ÓOuxouo-. 6ivge; (i)» àvógsíag; GAAG ut) vv. &vayxolov évàüs)o &; .., quem rursus Stilponi sua debere collatis et sermonis zr. pvyic
1) Quae Zx vàv Mouororélovg zotuóv citantur verba Gorgiae ap. Stob. 118, 29 num vere Gorgiae sint dubito. Neque enim alterum quod et Bioni (Plut. de lib. educ. c. 10 p. 7D) et Gorgiae (Gnom. Vatic. ed. Sternb. [ Wien. stud. X] n. 166 — Floril. Monac. 172) ascribitur apophthegma — dico illud, quod comparat eos qui philosophia neglecta encyclicis quae vocantur scientiis operam dant cum Penelopae procis — sic & Gorgia proferri potuit: certe non de philosophia talia dixit, sed de ómroguxjj (cf. Plato Gorg. 456 À). Idem dictum praeterea Aristippo (Laert. Diog. II, 79) et Aristoni Chio tribuitur (Stob. 4, 110; eontra huic abiudicare videtur Laert. Diog. II, 80) quod ita explicandum est, ut Bio ex Aristippo, e Bione rursus Áristo id deprompserit. — Ceterum hoc dietum in Crameri anecd. IV, 411, 15 inducitur verbis qol y&o A4QuworéAgs iv Vail co ut illud GorgiAs 118, 29 ix vàv "AouorotéAovg xotióv.
— 94 —
prima parte et commentationis zegl roO Óoxsiv xci vob sive manifestum fit. Quae autem intercedat ratio hoe loco inter Bionem et Stilponem haud melius deseribi potest, quam de- scripsit, Weber (l c. p. 165): ,Sequitur ut Bio Stilponem in Paupertatis oratione componenda imitatus sit, nisi quod illius severae philosophiae novam et floridam vestem in- duit^, atque eadem haec verba in extremam sermonis zt. pvyije partem iransferri possunt. Neque eis quae leguntur ap. Laert. Diog. Il, 117, quae iam Hense paulo imsigniora videri dixit (p. CVI) inter tenuia ista vestigia ,quibus insistere possit, si quis Bionem etiam Stilponis imitatorem fuisse demonstratum eal, ita uti dubito, ut confirmari eis arbitrer illud Weberi de ratione, quae intercedat inter Bionem et Stilponem, iudicium. Postquam enim narravit Laertius, Stilponem Crateti inter- roganti, num dei precibus atque adorationibus gauderent, re- Spondisse: ,,zs0i voUrov yu)» éoóvra, &vóyvs, iv ó0d, &AAÓ uóvov* adicit haee: vró Ó' «ovó0 x«i Bíove égovg0évra, & Qeoí &Guv, cixebv:
00x &m ^ éuoí c6xsÓdotug ÜyAov, veAcmE(QuE ztQéo[v; Quibus quantum subsit veri fortasse dubites: certe illo có cOró significatur, quodammodo haec Stilponis et Bionis dicta inter se cohaerere, atque e verbis ipsis apparet, ita ea cohae- rere, ut Stilponis severe dicto ,novam et floridam vestem" induerit Bio.
9. Quare cum dubitari iam non possit, quin Bio Stilponem interdum secutus sit, adhuc in dubio reliquimus, num Teles ipse ipsum Stilponem adierit. Atque Hense quidem p. XLIT dicit: ,Vereor tamen ita uti hac observatione ut Stilponea suspicer Teletem derivasse e Bione^ neque id verisimile fit, si utrumque quod cognovimus cogitatione coniungimus: eí quod sane diversa sunt Stilponea et Bionea, quae apud Teletem con- serta inter se inveniuntur, et quod Bio — qua erat ingenii sollertia — Stilponea non simpliciter descripsit, sed de suo exornavib atque ingenio suo adaequavit. Sed ne minimum scrupuli restet, cireumspiciendum nobis erit, quomodo ea quae apud Teletem invenitur materia apud posterioris aetatis scriptores propagata sit. Si enim eodem modo coniuncta inter se eadem occurrunt, concludendum nobis erit — cum Teles ipse a poste-
— 95 —
rioribus vix adhibitus sit!) — Stilponea per Bionem in Teletem influxisse; si diversa usa sunt fortuna, efficietur, e diversis sua conglutinasse Teletem.
Atque pro certo quidem dici potest, ea quae Stilponi iribuimus in usum suum converlisse Musonium in eis quae éx voU Ovi, oU xoxóv | vy eius servavit Stob. floril. 40, 9 (vol. II p. 70 sqq. Meineke). Quae in tria dividi possunt capita, quorum primo (p. 70, 8— 1, 8) demonstratur, commutationem loci malum non esse; altero (p. 71, 8—'73, 5D), prodesse potius exilium ad curandum eb animi et corporis valetudinem atque v& Gveyxct«, quam obesse, cum tertio (p. 78, 5 — 74, 28) varie refellantur quae exilio solent opprobrari, velut quod ignominiae sib, quod non, quacunque de re velis, impune dicas tibi liceat exuli; denique in conclusione (p. 74, 29 — 75, 28) breviter in universum nonnulla disputantur: non omnibus quae volgo habeantur bonis privare exilium, certe non veris bonis; non igitur exilium nocere, sed pravitatem; denique neque iustum neque iniustum exilium aegre ferendum esse.
Qua in parte ea quae praefatur Musonius (oig 0$ Aoyuouotc qo!ueL. zoóg éucvróv Geve. u» üxyO9co0c. vj pvyij, rovrov xci zoo 63 simouw üv) subsequuntur haee verba (p. 74, 31), quae conferenda sunt cum loco Teleteo:
Muson.p.74,81. óoxst uot 7; pvyr) | Teles p.14,8. vzivov ertoíoxseuv ubv &vOgdsovg oo z&vrog | 2 vy) 1) zxo(ov tyagGv o00' àv oí zoAAol vouítovow &yatv.. | ovsgíoxer; ..
(cerle non aufert vera bona:)
obvre yàg &vOoíav 13) Ó.xoavoGvqv | GAAG ur) &vOQsíeg 1 ó geóyov £yswv xoAvevou, t0 geiye,, | OuxavoG óvqo 1] &AAmc obre 6c0gpoocUvqv 1| poóvuow, o$0' | v.vóg &gertijo; üpg&vt1)v &GAAqv qvri.voOv.
Musoniana quin ad ipsum Stilponem redeant dubium esse non potest: 6c9oocóvqv enim et goóvgow duabus illis &vógsíe et Óixo100 Uv; adiecit, ut quattuor Stoicorum virtutes expleret, quas ipse Musonius praeter ceteros recentioris aetatis Stoicos.
1) Quod quamquam pro certo negari nequit, tamen verisimile non est, cum Teletis nomen nusquam legatur atque ipse fuerit paene nullo in philosophorum numero. Certe nemo qui e vivido fonte haurire potuit, haurire maluit e rivulo satis languido.
*
— 96 —
retinebat: cf. Stob. 29, 78 (II p. 183, 15 M); 48, 6*7 (II p. 272, 58sq.); 117, 8 (IV p. 88, 21); Exc. flor. Joan. Damasc. II, 13, 123 (Stob. flor. Mein. IV p. 212, 18). Alter Stilponis locus in alio Musonii fragmento recognoscitur, quod apud Stob. 48, 67 (II p. 271 Mein.) servatur inscripbum M. éx vo? Ovi qiAoGo- gtéov xal roig BaciAs0oww. Quae cum in priore parte tracten- iur, in posleriore 6ys qguAócogog Or. z&vvog xci (fiyGiAeUg (p. 215, 23) demonstratur. Ubi — postquam eadem sententia Stilponea quadam ambiguitate explicata est exemplis /ovgo et Movouxob — dicit, Stoicus ille
p. 216, 15. xal ó*9) xol feauuxóg Teles p.16,15. ij yào zmogexAmoíog cv xexvQuévo zoÀ- | «ovij £u meLQUa yeugoU- Aovg QOzx5xóovo ó £yov £v« 3 Óvo | usvov xoi vovg zoà- vovg zx&LQouévovg «brÓ' uóvov àyfvo | Aog xol vóvé&va .. x«i viv voU Bodusósw iuxtigíov Gedvs | vij &oyij xcAGg x«l vij x«l fee.Auxog cim v. iüvossíe fov. qoijoto. Duobus igitur locis paucos versus ita apud recentioris aetatis Seriplores. occurrere cognoscimus, ut ea de ipsis Stilponeis sumplios esse appareat; fortasse Cic. parad. II, 18 (mortem mihi minilaris ui omnino ab hominibus, an exilium ut ab émprobis demigrandum sit) in memoriam tibi revocet illud (p. 17, 12) otxovv &xAcouuc v. xcl Óvadog duóv, s ut) usvà xovnoóv ocíx60; Contra neque illa p. 15, 20—28 (x«l yàg 1" Óvoiv &v&yxn tO frsgov, 1] &Oíxog 3] Ouxeíog 66 peoyeuv) de Stilpone ipso sumpsisse Musonium demonstrari polest, quamquam eadem eis fere subest ratio atque ills Teletis p. 18, 3 sqq. — scilicet non a malis sed a bonis e patria eici ignominiam et malum esse — neque mediam illam partem eum disposuisse Stilponem imitatum (cf. 12, 39—'1 otveog &gox zoóg và OwxctaOe, xosivrov eoroUg écvrüv x«l cue xol uy2)v ovveoyst uAAov 1] &vci- zodvre. 7 Quy). &AÀ o)0' ámogsiv vv &vayxatcov zéávvoc ozxéQyeu vole pebyovorw). Utraque enim sententia cum saepius inveniatur, loci illi inter se cohaerere non videntur, praesertim cum figura orationis tiam diversa sit.
Ut igitur totius huius partis Stilponeae duae sententiae singulis locis reperiuntur, ea quae Bionis esse cognovimus ommia saepius occurrunt. Atque similitudines illas de domo el navi pelitas iterum iterumque diversis in rebus adhibuerunt
— 94 —
seriptores recenlioris aetatis, quarum allera demonstratur, ita eum, qui ex alio oppido in aliud transmigraverit, bene . vivere posse, ut ex alia navi in aliam qui transcenderit bene navigare possit (p. 17, 10—12), altera exponitur, non magis in patria mala remanendum nobis esse eam solum ob causam, quod ibi mati simus, quam remanendum esse in domo ruenti aut in navi dehiscenti, propterea quod ibi nati simus (p. 19, 2—8). Priore loco utuntur cum Horatius (de quo in universum cf. Heinzii de Horatio Bionis imitatore dissertationem) .cum de paupere dieat (ep. I, 1, 92): conducto navigio aeque .Nauseat ac locuples, quem ducit priva triremis et de se ipso (ep. IT, 2, 199): ego utrum Nave ferar magna am parva, ferar unus ei idem, ium — mn eodem fere sententiarum nexu, atque Horatius priore illo loco — Plutarchus z. s09vgu. 3: ut nihil referat, édàv síg yo)Aov && dxdvov xal mzíAw sig voujog uevefóOcww nauseantes, ita in vita mutationibus nihil homines proficere.) Alteram. simili- tudinem duobus Senecae locis invenimus, quibus etiam duo illa — domus et& navis — inter se coniuncta sunt. Ep. 30,2 enim disserit Seneca, de morte verba faciens, ut navi, quae senlinam trahat, aliquantum per tempus succurri possit, ita in senili corpore aliquatenus imbecillitatem. sustineri. el. fulciri posse?): ubi tamen ut in. pulri aedificio omnia solvantur, circum- Spiciendwm. esse, quomodo exeas. Ep. 10,11 vero satis tenuia huius similitudinis vestigia inveniuntur: ,s81 iam moriendum est, eur non manum tibi ipse inferas? quemadmodwm navem eligam navigaturus, eb. domum habilaturus, sic mortem exiturus e vita."
1) Ita ut animi condicionem illustraret primus Aristo Chius hanc similitudinem adhibuisse videtur Stob. IT, 31, 95 W: wvflegviürgc uiv oiv obve iv ueydAo mÀoío obre iv wuxQd vovtutctu, ol 0^ &xtigou iv &ugoiv: obvog Ó.ubv memoiósvuévog e.q.8.: cf. Heinzii commentationem quae in- scribitur Ariston v. Chios bei Plutarch wu. Horaz. — Quae quamquam una cum Hensiana illa quam supra laudavi prodiit (in Mus. Rhen. vol. XLV), tamen in his conscribendis adhibere potui, cum liberaliter vir doctissimus mihi permitteret, ut eam priusquam publici iuris fieret inspicerem atque meum in usum converterem: cuius humanitatis etiam hoc loco grato animo meminerim. |
2) Haec similitudinis pars legitur in Plut. z. £69vpucog libello (cap. 17 p. 476): xol m&osotw &mov5£«otku. vo0 cóuerog Gonzso Éqolwíov ui) ové- yovtog; cf. Heinze l1. c.
i SB o
. De Bionis z. v«gíjg commentatione inspicias Hensi pro- legg. p. LXXXVII; quod ipsius colloquii inter Bionem et Poly- nicem Euripideum habiti nihil occurrit apud alios scriptores, qui de exilo egerunt, ita explicandum esse videlur, ut haec z. t&gijg commentatio non ad rem ipsam perlineat'): quam- quam eius simillima est quae apud Musonium et Plutarchum de ze«oo19oíe habetur disputatio, de qua paulo infra accuratius dicendum erit. Dio Chrysostomus denique Electram atque Orestem de exilo inter se colloquentes. inducit, sed non ut eorum opinionem refutet: immo cum aliis rebus tum his verbis se commotum esse profitetur, Ósuvóv qystoQ9«. xal ago vó evufiefixóc, nempe exilium (or. XIII p. 420R).
Omnia igitur quae Bionis esse cognovimus apud posterioris aetatis seriplores occurrunt; restant nonnulli loci, quibus non ad verbum Stilponea ab alus descripta, sed aliquo modo variata esse apparet. Atque primum quidem similis illius loci Teletei, quo de ueroíxo dicitur (p. 20, 4sqq.), locus extab in
1) Simile aliquid eorum quae hoc loco Polynici respondentur habes apud Varronem (Cycnus z. zeqíje 2B): ,,Denique 80 vestimenta ea opus sunt quae fers, cur conscindis? sí von opus sunt, cur fers?* — De morte pere- grina habes quaedam in Sen. de rem. fort. YIT, 2 p. 101 Rossb.; ; lanquam exilii remedium mors laudatur dial. VI, 20, 2.
2) Saepius quam e reliquis tragoediis e Phoenissis versas afferuntur, Saepius quam aliae personae tragicae Eteocles atque Polynices exemplo sunt. Quo probatur Epict. diss. II, 22, 13 illud s&v f£&àov o$0£»l ottog ox&lotot, dg và (io cvugégovr,, diss. IV, 5, 29 có steol £xdctov rovrov Óóyu« robto tÓ fAdmzrov, robro TrÓ &veroéxov esse: fratres illos inimicos reddit rà Oóyuc vÓ mwtQl vvQavv(0o0g, t ÓÓyua TÓ mol qvyíg: adicitur prioris ilius loci argumentum (8 31), ut utrumque coniunctum habes man. €.31,4. Avariliae exemplum sunt in Dion. Chrys. or. XVII p. 467 R (xd 3dlevqoay toO ztAe(ovog ydo), ubi quod fratres fuerint premitur ut in illis locis Epicteteis, id quod solum tractatur in or. LXXIV (p. 398 R II: fides ex vàóv Aóyov wol rfjg ovvn9s(ag xal càv 0gxov xol vro0 y£vovg xovtayéleorog) Alterum fratrum par cum his hoc loco coniungitur, AÁirei atque Thyestis, atque patris fibique, Thesei et Hippolyti: utrique fratres occurrunt in simili materia (&uéAe( y&ào wol quioruuóvtQóv £ovt xol Tijg égorwxig ÉmuOvuag rÓó xawóv) in Philodemi zgl óoyfjg libello (col. XLIT): óg zoÀAol mxoegauzAQouv roig OlóímoOo0g víoig wal roig IIéAomog cl Iliewc9ivovg, atque haec nos &d Epictetum reducunt, ubi argumentum tragoediarum ró gewópusvov esse disseritur (diss. I, 28, 31): hic enim praeter Oedipum et Phoenicem ^4roeóg E$guzí(0ov et 'Immólvvog commemorantur.
— 99 —
Plut. zx. pvyije cap. 17. '444' | — Teles p. 20, 4. áA4&à xel Ori émovs(O.Ovov Ó pvyág éótwv. — | uévoixog ÓóvttOLfovow ol zoà- Ilegá ys votg qoot, o( xol vóv | Aol. A£yovreg .. zr0y0v AoujóQuuc oio Dvcet x«l vóv qeAcxoóv xol vróv yi- xoóv x«l v1) zfíe vóv Etvov x«l Tüv uérouxov.
.. té otv o9 xal 60 Aoi00goU- | x«l KáÓuov uiv vàv xvíoveqv uevog qvyàg &xoxotvg xcl yàg | 986v 9evudtes, dus ób si wj ó rob '"HoexAéove voU xoeAAuL- | (epu? moA(tQg ÓveiO(tsug; xol víxov sxc«v)o qvyüe qv x«l ó | 'HoexAéu uiv óg ügiorov &v- toO Z1.ovóGov sidztsxtog .. eíg vàg | Ógo yeyovóra éxowvobtusv, tó Gee zxepouysvóusvog. 0b...
Ubi quod in Hercule dissentiunt, aut ita explicandum est, ub Teles falso interpretatus sit Stilponem verbis '"HoexAüo Ó' é& "4oyovg éxmsdiwv Of. usvoxsi, quae ab ipso apposita esse verisimile est et propter formam et propter collocationem, . aub ita ut is qui cetera mutavit hoc quoque de Hercule ipso dictum in patrem transtulerit propter concinnitatem. | Ápud eundem Plutarchum occurrunt haec (z. gvyijg c. 6 p. 601 D): qsto Ó' covol GvvÓcousv évvroUg, GvorcvoyopoÜusv, éyxovouxo- Óopuobusv, cio uuxoà x«l yÀ(Oyoc GvvsA«óvousv, quae similia sunt illorum Teletis p. 15, 14. 4AA' qusig zoAAceyoU «rove xevopürrousv xol qvydüsg ysvóusvoi xcl év víj (ín uévovte, atque eadem sententia invenitur in Epict. diss. I, 25, 28 x«9:óAov yàg éxs(vov u£uvq6o, Or, écvrovo OA/fousv, &cvvovg Gvsvo- qoooüusv (quae sic interpretatur Epictetus: vobr' ior, và 0óy- uere qu&g OA. x«l GrsrvoymQosi) Praeterea ab eodem aliam in formam convertitur, cum. admoneamur (III, 20, 8): ze6o69" É«vrove ÜoUAovg zoiobvvsg zQGrov vr)v zxQuyuitov, siva Óv «Utà xol vóv dvOgdmov vóv vubve mzxcQuxowsiv 3) áqetgsto9a, Óvveuévov, nam (I, 1, 14) 9cAousv zoAAGóv émuusAsioDa, xol z04Aoig z9000t0c69«cL, x«i v cour. xal vij xvijosu xal dósAgó xal qíAg xai véxvo xci óovAo. Denique similitudo quaedam intercedit inier eam comparationem, quae de artibus sumpta a Stilpone p. 14, 2—5 adhibetur, atque eam, quam legimus in Plut. z. pvyijs sermone c. 16 p. 606C: &44A' o$0$ ysoustQóv quy) zxegonusíuxv o$0i yoeuperuxv dpeugstvu, msgl àv iGno
xA, ox
«cl wepod1xcoi OuxAsyouésvov: zóQsv ys OT) xcAQOv xal íyotOüv &v99oÀzov;' Atque si accuratius mquirimus, qua ratione ae via Stilponea illis loeis mutata sint, intelligimus, eis in umi- versum magis varium sermonem indutum atque parvulas quas- dam facelias interpositas esse, velut pro uno metoeco Stilponis series quaedam iniuria a stultis obiurgatorum inducitur, velut pro uno illo xovogrrousv quattuor cumulantur verba, velut exempla illa Cadmi et Herculis narratiuncula illa de Antisthene exornantur. lam senties opinor quo tendam: Bionis enim hanc Stilponeorum mutationem esse arbitror, quippe qui illius severae philosophiae novam et floridam vestem induerit. Plutarehum autem ipsum ea mutasse proplerea veri dissimile est, quia eum Stilponem inspexisse nullum est indicium, cum Bionea haud raro suis interposuerit: neque enim multo infra certis argumentis demonstrabo, per magnam partem ipsius z. qvyijc sermonis Dionis vestigia pressisse Plutarchum.
Quae omnia si tecum reputaveris — et quod Stilponea paucis tantum versibus propagata sunt, eb quod Bionea omnia vel eompluries occurrunt, quod denique quibusdam locis Stil- poneis ipsorum Bionis retbractationes opponi possunt.— iam non dubitabis, puto, quin et ipsum Stilponem legerit Teles eumque in usum suum converlerii, el. simul alia Stilponea per Bionem receperit. Quae si non iia essent omnino non intelligeretur, quomodo illam zegl vo? Óoxsiv xcl voO sivau commentationem talem composuerit Teles, qualis nunc legitur.
Cuius priorem partem Stilponis esse cognovimus atque omniàá optime inter se cohaerere; melius enim esse, iustum esse, quam iustum videri iia demonstratur: cum omnia bene faciant homines, propterea quod boni sint, non quod boni esse videantur, cumque melius sit per quod bene vivant, quam per quod male (à:' 8 0' sb fivotot xoctvvov, 1] óv 0 wj), melius quoque esse, bonum esse quam bonum videri, atque cum qui sib iustus bonus sib, non qui videatur, iustum quoque esse melius esse quam videri?) 'Tum idem alio modo evincitur:
1) Movoixóg vs xol yoeupotuxóg in similitudine affertur a Plut. zx. £99. c. 15; de prof. in viri. c. 1; virtutes eisdem fere verbis perfectissimae arlium nominantur s. tóyng c. 5; Demetr. c. 1.
2) Haec extrema male habita ab epitomatore; sensus dubius esse
Es. EDS uem
ut in reliquis 06« Ooxobciv üvOgcnor bonis Éyew «vr uxAAov 1 Ooxsiv £ys&w velis, cur in iustitia aliler res .se habeat? Quae argumentatio postquam ita conclusa est ut bona illa enumerarentur — uli in sermone sz. gvyije — corporis, externa, animi iria: poovstv &vógstog sive (Ouxetocvr), subito denuo adversarius opponit: 44A4& xel &vógstog àv u&AAov ovAo(uwv Ooxsiv 1| sive, (p.2,D) Respondetur verbis haud dubie Stil- poneis: "H o)« ó d&vÓgeiog xol ügoflog x«i üAvzog xci oUx ó Ópxówv; (cf. XAvzoc et &gqoflog 2, 9; praeterea p. 42, 3. 16), cum simul dubium esse non possit, quin sententia arte cohaereat eum eis quae sequuntur: atqui haec Bionis esse vidimus. Sequitur, ui dicamus Teletem primum Stilponeum dialogum secutum esse, tum adiecisse, quae e Dione sumpserat, quibus ille eadem de re Stilponea subiciens in diatriba aliqua egerat. — Neque niulio aliter res se habere in sermone z. &xooíac verisimile est, quamquam certi aliquid de eo quoque is solum affirmare poterit, qui per omnes seriptores hune rózov quem vocant persecutus erit. Prima sermonis pars apud Bionem quoque in formam nescio quam redacta extitisse videtur propter Senecae illum locum (Hense prolegg. XL)'), neque mimus ex- iremi versus, nisi hi omnino Bioni, non Stilponi tribuendi sunt (p. 48, 2—4). Reliqua autem — praeter hanc conclusionem eb Lacaenarum illa apophthegmata — vel eam ob causam e Stilpone ipso hausisse arbitror Teletem, quia in eis tam bene color Stilponeus servatus est, quam nusquam eis locis, quibus Stlponea per Bionis manum posteris tradita sunt.
nequit, quamquam vereor inserere cum Arnimio (Gótting. gel. ana. 1890, 4 p.25) post ro? Ooxsiv v.10 (xal &ou vó Ó/xowov sivo, toO Oowsiv).
1) Nescio utrum se ipse deceperit an nos decepturus fuerit Seneca, cum ep. 74, 30 ut eos refellat, qui negent, non esse aliud honesto bonwm, adicere se dicit eo, quod pro mobis responderi soleat, de suo (sequitur illud quod 1e vresponsurwm esse dicebam) haec, quae comparanda suni cum Teletis x. éxoO'íog p. 48, 18: non adfligitur sapiens libero- | dore oóv (ràv uoxdQuov scil) urs rwm amissione, ^on amicorum. | inl gíAov wájve énl véuvov velevri eodem enim amimo fert dorum | Avz m9 ijvai, simo unó^ émi ci morlem quo 8uam eacpectat. «$709. 7 00x &vavÓQo( cot Óoxobcur
sivo, of àv Éavtüv Qdávarov &ysvvág xxl us] eb89«oobo v oocOezgóusvo:;
Ceterum non 'Teleti ipsi tantum tribuam ingenii acumen, ub ipse indagaverit Stilponis dialogos: potius arbitror eum hac quoque in re Dionem secutum esse, qui consulto in sermo- nibus zt&gl &ze9e(ag eb seg voU Ooxsiv xol vot cive. Megaricum adiit et in sermone z. gvyije Stilponem, quippe qui ipse quam- vis non e pairia eiectus, tamen patria orbatus fuerit.
Caput II. De Plutarchi et Musonii communibus fontibus.
Cum igitur Teletis sermonem z. qvyije satis exhauserimus, iam — ut propositum nobis erat — ad posterioris aetatis seriptores lranseamus, atque primum quidem ad eas Musonii et Plutarchi partes, quibus similitudinem quandam esse cum Bionis z. r«gíje commentatione illa, quae in fine Teletei ser- monis extat, supra adnotavi.
IL Comparemus igitur inter se utriusque locum, quo de c«0016ic agitur subiectis illis Euripidis Phoenissarum versibus (388 sqq.), quibus Polynices et locaste de exilio colloquntur:
Plut. e.16. &AA' éx&l zoAAMove.
và roO Ebgux(Óov xwst Óvva- tüo Tic quyig xccwuyogstv Qoxobvcoc, lÓcusv à A£yst xo" &xu6rov dgorGv x«l &zoxgwó- uevoa*
IO. Tí «v0 6vígeoOat zevoc- 0og; 1j xaxóv u£ya;
IIO. Méywivov: £gyo à' dori ueiGov 13) Aóyo.
IO. Tío ó voózog coto); cí qvyáo, vó Óvotvxée;
IIO. "Ev uiv uéywvov: ovx Éyeu. zx oQr6íov.
IO. zfoóiov vóÓ' sixog, pu) Aéy&w & vig goovet.
1) óvoyeoéc in Eurip. legitur.
Muson. p. 73,19. v3 4i &AA' Eóguxíógo qw«olv éAsvütoíag 6végsGD«. vovg quydOoo, él x«l steoonótog. sexmotqxe yàg v)v uiv loxdco:v zvvQ9aevoué£- vyv lloÀvvsíxovg vo0 víéoc,
(va Óvagsoij) v& peoyovei éóvwv* 0 Ó' &xoxoívevau Ov. fv uiv u. o. &. m.
1 à' «5 zxgóg corov: Óo/Aov vÓÓ sixmog u.A. & v. g.
i Bo ue
IIO. Tv vàv xgctovvrov
&ua9ícv pépsiv goeóv.
reco zévcogl) oox óp9&g o00' | iyió 05 goíqv üv mgüg vov &Àn)Ggo &bioDroi. mxgOrov uàv | Evguz(ünv Ovi, à Eogux(ón, yàg oo ÓojsAov tO u5 Aéyew | votro uiv óg9Ggo OmoA«upá- & vie poovst, &AAG vobv éyovrog | vtto, óc QoUAov éotiv à goovst &v0góc év xoigoig x«l zodyuc- | ur) Aéyswv, Óvav ye ÓO£g Aéysuv: 6v éyeuvOao xal Gioztijo Óso- | o9. y&g &cl xal movvoyoD xcl Iévois. z00g Óvrtwvobv Asxvéov à go-
vVoUpev.
Atque eorum quae ad v. 398 apud Plutarchum respondentur vestigia inveniuntur apud Musonium:
Plut. &A4à xol u&AAov xo4- Mus. 14, 1. zoAAote yàg Ox- Adxig oí uévovrso vv &xoAAa- | doyst xal vv $v vij movgíO: y€vrov v0Ug (Oyóovrag .. 0s- | Üvrov, u&AAov 0$ voto zAs(ovoug 0oc.. và Üoxobvra Óswà Ociévon.
1l. Utrumque quin ad eundem redeat fontem dubium esse non potest; quem Bionem fuisse propter illam similitudinem verisimile fit: sed ut certius hae de re iudicari possit, — ita ut omnino hanc disserendi cum persona tragica rationem ad Bionem referre possimus — alio ex loco efficitur, cui Dionis nomen ipsum praefixum est. Ut enim demonstret vó sÜpoovv xol v &bOcuovixóv non in regno esse Epictetus (diss. III, 22, 30sqq.) Neronis et Sardanapali exemplis allatis tertium producit Aga- memnonem: 44À' o0 4yauéuvov sóOa(uov qv, .. GAA& vv GAAov Ótyxóvrov éxtivog tí sOLsi;
IloAAàg éx xegoAijo zoogcAUuvoveo &Axsvo yaíveg. (Il. K 15) lam sequitur longius inter regem illum antiquum et Epicteti auctorem colloquium. Sed ubi extet nomen Bionis fortasse quaeras. lam igitur evolvas Cic. Tusce. disp. lib. III, 26, 62, ubi haec leguntur: hinc ille Agamemno Homericus et idem Accianus
Scindens dolore identidem intonsam comam, in. quo facetum illud Bionis, perinde stultissimum regem $n luctu capillum. sibi evellere, quasi calvitio maeror levaretur.*) Quod Acci
1) moórog codd., quod sensu caret; óg&c dg Reiske. 2) Apud Ciceronem etiam quae antecedit descriptio maerentium Bio- neae cuiusdam quasi umbra esse videtur. 3
— ET
nomen hie legitur, ita explicandum est, ut aliüs quoque locis Ciceronis, ubi versus poetarum Romanorum afferuntur pro versibus Graecis, quos apud auctorem suum invenit (cf. Tusc. IT, 11, 26): in fonte Graeco nimirum hoc loco extitit unus AÁgamemno Homericus. Neque enim quod apud Epictetum id ipsum omissum est, quod Bio ad hune versum e more suo adnotavit, est cur mireris, cum omnino multum — etiam in se- quentibus — mutaverit, atque ita quidem, ut ro? 6ztovÓoysAoíov Cynici ridiculum quantum posset detraheret, severum retineret: facile igitur intelliges, cur hunc potissimum versum spreverit Stoicus. — At forma orationis non esi ea quam exspectamus: nonne versibus usus loqui Ágamemno debet? — Atique ita locutus est, nempe apud auctorem Epicteti, cui id ipsum nimis 9swtguxóv videbatur, ita ut eicerel versus. — Sed ,unde tu hoe scis^ quaeris? — Ex ipsis Epicteti verbis, quibus ad- huc interdum aliquid poetici adhaeret: quin unus locus omnino non intelligetur, nisi versum mente antea reposueris. 8 34 enim invehitur philosophus in regem, cur non potius mortem sibi inferat, quam ut ploret, quod Graeci moriantur: rí oov zsv9cic; — O& facisog, xal vó voO zig Gxijmvgov Éyov. — "Avvy1je BeciAsóg o0 yíyvsvot, oo u&AAov d) dvvy9o Osóg. tí obv si; zoLuv vais GÀvOtícug" oUro yàg xA Gg ol xoiuéveg e. q. 8. Quid igitur es? revera pastor* — haec omnino bonum sensum non praebent, nisi in eis quae antecedebant de pastoribus im- proprie dictis commemoratum erat. Usus erat igitur antea Agamemno illo ,o.uév. A«ówv*, fortasse ut huic non licere mori diceret. — Cum hie fére efficere possimus versus olim extitisse, compluribus aliis locis verisimillimum esse dixerim orationem pedestrem mutatis versibus confectam esse, velut illud zoAéyovcoc zoAszaAxog 8 31 K 315 de Dolone dicitur; 8 32 foriasse pro ove( uou, oí yàg "EAAqveg xwóvvevovo, fuit avg yàg Zeavaówv zegióe(Ó.e (K 93), pro óg' Ev závvsg (8 33) züvvtsg Óuóg (v 892), vó vob Z4fióg Gxijmvrgov £yov denique 6xqyxtoUyov fecic in memoriam nobis revocat, neque lupi (8 35) Homericis desunt similitudinibus.
Neque sententiae nonnullae — quamquam tota haee pars retractata est ita ut Stoicam praebeat speciem, et ipsum quidem Musonium Epictetumque reddentem — multum a Bioneis absunt,
za 285. ll
quin Stilponeorum quorundam memoriam afferunt. Illud enim ví oov Oixgéos, legitur $ 33; sententia illa magis vera quam urbana ov9xobv x£gÓoc u£&yoa GvtQn9ijvon uowuxoD0 yvvauxoagíov eadem est quam Stilpo eomparationis causa affert, ut. malum non esse demonstret, sogeüijvo, viv zx«voíóc uoy9"9giv xoci &ydpu.orov ovoc«v (Teles p. 18, 165q.); denique extrema verba (8 31) xeragpgoru9obusv oov ozó vv Toóov. — Tívov óvrov; gooviuov óvrov 1 &poóvov; sí ggoviuav, vé cUtotg st0ASUsitE; &( 0 dgoóvov, ví óuiv ucAs; simillima sunt argumentationis ilius, quae in Musonii z. ovyije sermone legitur inde à verbis (p. 75, 20) xal yàg à: Ovoiv &vdyx« vó £fvsgov, 1| &Óíxoe 1j üux«cog 66 qgsoysv: ulerque vero Musonü locus ex eadem pendet sententia, ex qua illa Stilponis ap. Tel p. 18, 3 8qq. Illud col à$ .. 4 959c x£éxAciGvav; tam saepe in dissertationibus Epicteteis repetitur, ut aliquid certi de eo affigmari non possit (cf. Upton. in adnott.), quamquam nescio an id ipsum quoque e Bione originem duxerit (cf. Teles p. 10, 14 órav vó évobiuov ó uuo9d6«c o5 xoutóusvog viv 9Uoav &gp£Ag e. q. s.).
Duobus autem his locis, quibus ipsum Bionis nomen ad- haeret, tertium addidit nuper Heinze (de Hor. B$on. imi. p. 29) Horatianum (Sat. II, 3, 187—223), quo simili ratione Ágamem- nonem multo insaniorem esse quam Áiacem demonstratur, quem hane ipsam ob eausam sepeliri ille vetat. Minime enim mirum videtur quod forma orationis versu ita delersa est, ut cognosci non possit, quatenus auctorem Graecum atque tragoediae versus secutus sit poeta. — Neque ipsas sententias nescio an mutaverit Horatius, ut paradoxon illud de quo per totum sermonem agitur exemplo Ágamemnonis confirmari videretur.!)
1) Ut universam huius sermonis indolem optime mihi Kiessling de- scribere videtur: ,nicht immer lüsst sich scharf scheiden, wo uns des dichters herzensmeinung enigegeniritt, .. oder wo lediglich die manier der stoischen kapuzinaden travestiert wird," ita simile iudicium de om- nibus eis satiris ferri potest, in quibus alium loquentem inducit Horatius. Quae de industria ita disposuisse videtur poeta, ut et satis ingenue alios vituperare aique irridere posset et simul se ipsum satis tutum praestaret; nam si quis propter hanc vel illam sententiam cum eo liti- gaturus erai: ,Quid? — dicere poterat — num ego id dixi? Damasippus
dixit, Davus dixit.^ Atque qualem horum ipsorum auctoritatem facit! 3*
i^ 188 uus
Iam redeamus unde digressi sumus. Atque versus quidem apud utrumque eti Musonium et Plutarchum servati sunt, fidelius ab hoe quam ab illo; sed deesse videtur — quod alterum illi figurae adiungi debet — ipsa dialogi forma: Plutarchus enim ommia per tertiam personam disserit, atque Musonius vel Euripidi ipsi tanquam magister praecepta dat. Sed id ipsum indicat apud utrumque non genuinam formam servatam esse: immo uterque quae sibi proprium Bionis ingenium nimis pro- dere videbantur suo modo oceultare studuit, atque Plutarchus quidem quam fieri poterat simplicissime atque elegantissime, Musonius satis mire atque ineleganter. Huic enim aique discipulis praeter ceteros ut acceptae erant ipsae Bionis sen- lentiae ita ingrata quae eis induta erat forma, quam semper omni modo detergebant.
2. Cum igitur formam vere Bioneam subesse cognoverimus, iam videamus de sententiis ipsis, ut eo certius Borystheni- tam auctorem fuisse evincatur, quamquam vel ex eo quod Plutarchus et Musonius eodem e fonte hauserunt!) notissimum
Damasippus descripsisse satis habet docilis praecepta Stertiniüi, haud sapientior quam discipulus ille cuius omnis doctrina continetur verbis denn was man schwarz auf weiss besitzt kann man getrost nach hause tragen!
Catius praecepta canit, quorum celabitur auctor. Quid Davus?: »Crispini docuit me ianitor.^ In his certe nihil » Menippei", quod nuper etiam Heinze cognovisse sibi visus est.
1) Wendland (quaest. Muson. p. 548q4.) ita explicat consensum qui inter Plutarchum intercedit et ea quae £x vóv Movceovíov apud Stobaeum servata sunt, ui utraque e Aóyo:g Musonii deperditis fluxisse dicat. Quae cum certis argumentis neque demonstrari neque refutari possint, per se minime verisimile esse dixeris, Plutarchum quippe qui suae linguae auctores optime noverit atque omnino vir magnae fuerit eruditionis, sua de libris hominis barbari deprompsisse, qui quamvis magno fuerit animi candore atque bono animo praecepta ediderit, tàmen per unumquem- que librorum versum Romanum se praebebat, cuius vitiis homo Graecus magis deterrebatur, quam nos virtutibus eiusdem allicimur. — Etiam eis quae Hense exponit 1. c. p. 546 sq. et p. 552 8q. meum de ratione inter Musonium et Plutarchum intercedente iudicium magis confirmari puto, quam Wendlandii opinionem. Omnes enim quos tractat vir doctus loci Plutarchi et Musonii communes tales sunt, ut Bionea eis subesse effici possit: id quod casu factum esse nequit, sed ita explicandum esse videtur, ut et in Musonium et in Plutarchum Bionea influxerint, aut nullo inter-
hunc fuisse apparet: atqui talis formae propriae inventor fere semper simul est in ea perfectus.
Atque primum aliquid vere Cynicum za«goyoía est: Dio- genes enim £govuOsíg ví xdAALGvov &v ívOgdnoi* £pr ,ogoy- - Gío ^; inter óÓuo.óuero Áristonis Chi, Stoici illius paene Cynici, illud traditum est (ap. Stob. 18, 22; I p. 261 M): 6uoiov éàyu- Oíov v0 Ógiu) xel Aóyov Qv ze«gouoícv éxxóyoi. Neque in Teletis z. qvyije sermone omnino deest, sed commemoratur (p. 15, 16) inter Ggysww et zi6vessc9o,, quamquam non fusius
cedente medio aut per Aristonem. Ceterum posteriore loco (Plut. de twend. san. c. * p. 1925 E — Clem. Alex. Paed. 1I, 12 p.172 P) etiam in Teletis loco quem recte comparat Hense (p. 25,10) illius similitudinis vestigium exstat (xa9dmaso ix moltu/ag >iüdg iÉmwcwifoutvovg), quamvis prava Gessneri coniectura obscuratum. Nam quae cum hoc leguntur «ol éàv uiv» zo0g fttgov (sic H.l. c.) «4m9 jj, iwmoOGg &moleósi abrüg 0b yov ob0tyl àv zoQ£yor GA ÉxiOvuv ctgayysósvar Ya intelligenda sunt, ut «óróg — wogéyou el &AÀ — etooyyeótvoar. inter se.opponantur (,G44d'*): at revera sententiae ,ipse possidens nemini quicquam praebet'* minime opposita est illa ,ipse concupiscens cunctatur". Contra optime diceret ,Ipse quamvis habeat aliquid ut cum ullo communicet tantum abest ut coneupiscens ab aliis vescatur*: «óróg 0b P'ymv oóQe»l dv mogégoi, &AV émiO9vuóv cvQavtósvo:, id quod codices exhibent. — Eodem igitur Bionis loco usus est Teles more suo eum interpretans verbis oórüg Ób £yov oóx &v z«gíyo, appositis: quo facio sententia quae sequitur (tertia), apud Bionem (ut apud Plutarchum et Clementem) coordinata primae (£xze$ág &zxoÀe«v9t0)), secundae opponenda erat. Quod ipsius similitudinis quasi umbra tantum apparet, epitomatori tribuas. — Neque extremis Hensii verbis assentior — ut haec statim addam, quamquam ad ea potius spectant, quae infra expositurus sum — quibus Áristonea per Musonium influxisse in Plutarchum se arbitrari profitetur (p. 554); nullus enim dubito, quin Plutarchus ipsa Aristonis scripta legerit atque praeter ceteros Plutarchus genuinum Aristonem servaverit, quippe qui certe universam sententiarum indolem non novaverit. Contra Musonium in ilis de exilio Bionea non recepisse, sed ad suae philosophiae normam mutasse cognoscemus: ubi si quis opponat, nobis non veros Musonii Aóyovg in manibus esse, sed tantum capita ex eis aut descripta aut excerpta, respondebo, certe sententias auctorem horum capitum non permutasse. Immo dubitet aliquis, num Musonius Aristonem noverit, cum certe in eis Musonianis, quae sunt de exilio, quiequam Aristonei inesse effici non possit, quamvis multa licet recognituri simus Bionea. — Citius Xenophonteis illis eo adducor, ut. extremam sermonis zr. &zro&hetog partem (p. 47, 7 8qq.) e Bione hausisse Teletem iudicem, qui tamen ipse Stilponea in suum usum converterit (cf. supra p. 18 p. 81).
na WAR nc
de ea agitur aut Teletis aut epitomatoris culpa. Certe mirum esse videtur, quod eo quo z«go16íav tractari exspectaveris loco invenitur longior illius év cíj (üí(e vegijvat tractatio in eandem . ' orationis formam redacta: quamquam quomodo hoc explicandum sib plane nescire me fateor. — Denique Bio ipse quid de z«o- oxoíe senserit non ignoramus, quaenam ratio inter illam atque viv Óvcyévsuv intercedat et vqv sevíav (Plut. quom. adol. poet. aud. deb. c. 4. p. 22 A), dummodo quae Laert. Diog. IV, 51 tradidit recte legamus aique intelligamus, ut Hense nuper do- cuit (prolegg. p. LXX sq.), scilicet ita ut adversari verba esse dicamus quae apud Laertium extant. Neque vero ipsa forma multum differt a nostro loco — bis enim versibus adiuncta est Bionis sententia (Eurip. Hippol 426; Theogn. 177) —, neque quae respondentur et Óvoyévsuuv et gvyáv culpanti a Bione nimis diversa sunt, siquidem Hensium secuti ea quae ap. Plut. quom. adol. poet. aud. deb. c. 9 p. 28D illi versui opponuntur Bionis esse putamus, id quod verisimilimum esse dixerim. Eadem enim ratione utitur qui alterum his refellit: ói$ v( of, iv éx me«vgóg guUlov xol &vocjrov ysyovog «ovrog Ó youovog x«l qoóvuiuog, oU zgocüxst uou Oià vyv duQv ügsvtuv ué£ye qoovstiv &AÀA xavomemAiyOcei xol voxswvóv sva, Óià viv vo zevg0g Guo9íxv; alerum vero talibus, qualia leguntur inter se similia apud
&AA ov0
Muson. p. 74, 6. voivo à? ^ t0 Ócoc uà zx oU 4d quy, 7zt0LEL" ztoAAotg yàg Ozéoxer xol vàv Év Tí) zavoíÓ, Üvvov, u&A- Aov 6i voig zAs(Oro:e và Óo- xoÜüvve Osuvà Ósóiéva. Ó ÓÀ &vÓgstog!) ot0àv $:vov gvydg Qv 1jxsQ oixo, $«gosi zog Gzxovva và voiuxÜre: O0 xol A&yet & goovet ...
Plut. p. 606 C. ysouevQOv Quyt eognaíav o90$ ygouporiuxÓv &Gpougsivot z&Ql wv (6o. xal usuodxo6L Ó.cAeyouévov: zó9ev ys Ó1) xa- Av xal &ya9Gv üv9oÀnov; GAAA vo &yevvig navcayot viv govqiv éugodávre, viv yÀàG- Gv &xo6vgépeu, üyxsu, Guosüv 7LOLE.
Extrema Plutarchi verba e Demosthene sumpta sunt?) atque ab ipso, ni fallor, hunc in locum inserta, cum occurrant
1) Pro viro ««Ad xol &yo96 Cynici Musonius reposuit sapientem Stoicorum qui virtute &vógsíag utitur (cf. Weber p. 187 adn. yevvetog). 2) Cobet Mnemos. I p. 3885 (Dem. de falsa legat. p. 406 A).
nt Ud e oet
praeterea apud eundem de cap. ex inim. ulil. o. 4 p. 88 C ipso Demosthenis nomine praefixo accuratius descripta: atqui solet talia quibus delectatur bis vel ter Plutarehus inserere data occasione. Quamquam etiam Bionem aliorum dicta in suum usum converlisse, velut in illa Paupertatis oratione, demon- strari potest: certe illo loco quae antecedunt si paulo accuratius - inspexerimus, cognoscemus haud parvam intercedere simih- tudinem inter haec atque illos quos inodo ad sz«gguoí«v per- tinentes commemoravi locos. Quibus ut de Óvoysvsía de zevía de gvyij agitur, ita hic de clade: vuxópusvoi qol Ilívóegog &vügso GyQvbíg ÓcÓsvvo:i, quae autem respondentur eandem sequuntur rationem quam prima quae ad gvy/v adnotantur verba: ooy ü&xAGg oU0& z&vrtg, GAA O000& vixcusvovg corovg ógüG0u,v bz0 vOv iyOgív émuuwcAs(u qondvóvqv. weyoAogoocuv qiAev9oozíxue sospyscíeig. Ubi longa enumeratio uti Dionem resipere videtur, ita in eis quae sequuntur & $éAsg dviv vov uuGobvre, wt) Ao.0óoe, xívaudov uuÓ$ ucA«xóv unà" &xólodvov puós QouoAórov ux! &vsisó9sgov (cf. Plut. x. qvyijc c. 17 tóv zvoxoóv Aoijóouue zowDvvoi. x«l vov qeAaxgüv x«l vov uuxgbv xal vw?) zx vov Efvov xol vov uévowxov et supra p. 29). Neque minus quae leguntur p. 88D évóvov cíj vvyij, xsguaxóme: tà 60094, wá víg doí zxo95v oxopOtyysta, xoxíx vó voU vgu- yoàov:
"AlAeov (uvgbg «rog &AxeGL fiov. (Nauck p. 003) in memoriam nobis revocant Diogenem illum Bionis (ap. Tel. z. «ovx. p. 5, 11), qui dxqxoécvai viíje Kexíag écvvijv. eivuopuévoo:
obruo éuol rvÀ AAog éxaívioc, &AA' éy& abri se dicit. (Hoc quoque Plutarchi loco in fonte 13; Koxío extitisse pro illo xexíx vue arbitror, quod consulto mutavit ille.)
Quae si omnia reputaverimus, non dubium esse poterit opinor, quin sententiae quoque huius de z«gg156íc loci vere Bioneae sint. lam accedamus ad exempla. Atque apud Mu- sonium unum quod affertur Diogenis Cynico fluxisse e fonte consentaneum est; sed etiam quis hic fuerit paulo accuratius demonstrari polest. Eadem enim exempla ze«og"u6íeo Diogenis quibus accedunt illa eolloquii cum Philippo et colloquii cum Alexandro habiti, leguntur in Epict. diss. II, 18, 24; similis
zz A. xs
autem sermo atque apud Musonium exstat p. 74, 16—18 in Epiet. diss. IV, 1, 156 (&g« y' Ovi i£ éAevOcgov qv; mávvsg "A9wqveio, x«l zxüvvse AoxsÓcuuóvio, x«l Kogív9io! Ouà và dx 0ovAov sive, o)x qj vvavro coroig dg éflovUAovro OwA£ysoSa;). Atqui quae narrantur in diss. IV, 1 de Socrate Bionem redolent!) simul autem simillima sunt quae narrantur
Epict. II, 13, 24. Aéyaw ó£ Zoxoérue dusiéra Ó zQóg rovg '" TUQÓvvove oUro Ó.cAsyóge- vog, ó z:góg rove ÜixaGTÓg, Ó £v và Occuotuoío.
IV, 1, 164 ó qi] éxubqgícas Ag«vaiov xsAsvóvrov, Óó vooc vTvQivvovg ozsgui0Ov, Ó vor- «va smx&gl &gevije xol xcAo- x&yoOíieae ÓL.cAeyóusvog.
Quibus si adicias, utroque loco Diogenem et Socratem inter se coniunctos esse, utroque autem loco quae de Diogene nar- rantur aliquid simile habere eorum quae apud Musonium legi- mus, haud audacius iudicasse videbimur, quod haec quoque in Bionem redire censemus.?) Quod si verum est fortasse casu factum esse putes, quod apud Musonium non narratur, quo- modo Diogenes sr«gonoíc in reges Macedonum usus sit, sed fortasse malis dicere, consulto haec omisisse Musonium, ne Caesarem offenderet, cum satis notum sit, propter ipsam zr«901- 6ícv imperatoribus Stoicos invisos fuisse. Quin p. 14, 20—28 a Musonio ipso apposita sint dubium esse non potest.
Aliter res se habet in eis narratiunculis quas Plutarchus annectit de Theodoro quem &9eov vocant, Bionis magistro, qua z«goncíc bis contra Lysimachum usus sit, de Philippo et Diogene quomodo apud Chaeroneam collocuti sint, denique de
1) Cf. Hense p. XXXVII, qui tamen non apte comparationem instituit: respondent potius inter se |
Teles p. 11, 10 xo$'czxto «ol Zo- xodtne: 7v c 0v £x vo0 Ótcpo- vnoéíov, ei éfosAsvo, Essi ev, xol vTàv Óuxactóv xeltvóvtov .. ov TQOGtb4S .., wol tQuÀvV TjuEQOYV «bv QoOtwóv vj zxoóvn Emisv..
Epict. IV 1, 162 ei9" 0r &zo- Aoysío)9 au fü, onio vob fiv ij tL àg tÉ£Xvo fyov ávactQégevot . .; tí; ÓÜvts TLEULV ÉÓEL vÓ qaopoxov TOS &vootoéqevai; Óvv i uev og Óuo- cogjvocu xxl vo9 Koírovog av A£yovtog e. q. 8.
2) Cf. etiam IV, 1,114 voóvqv TjAevOtoóóO zuoytvns mao! vct évovg x«l obxéru. fgm wavraÓovioOU$5vou. OóvacDon. ox ob0tvóg. (115) Qux vo?to
[M L4 — hd ^ Ore £dAo mg volg ztiQotaig iyoijvo; .
ifijvsu, &A& Ooblov.
. züg émoc0 n; pij vv woguov
me ud. um
Hannibale Antiochum vituperante quod faciat quae caro iusserit, non quae mente praeditus homo. Haec enim extrema cum ad lyjstoriam potius quam ad philosophiam pertineant, Plutarchus ipse ad philosophiam primus revocasse videtur!); reliquas autem narratiunculas cum vel propter personas ipsas e philosophia orlas esse appareat, tamen unde eas sumpserit Plutarchus pro cerio dici nequit. Inter ea enim potius numerandae esse videntur, quae tanquam nummuli philosophorum omnibus semper praesto sunt atque ab omnibus eduntur, quamquam nemo facile dixerit, unde acceperit hoc illud. Quod autem tales narratiunculae eodem nos ducunt quo sententiae antea expositae, quas ui confirment afferuntur, quod e. g. argumen- taíio, quam ad Bionem ,Cynicum paene Cyrenaicum"^ ut ita dicam redire verisimile est, exemplis de Theodoro et de Diogene sumptis confirmatur non est eur mireris. — Quae de Diogene ei Philippo narrantur eodem modo, scilicet ut z«goyoíov Cynici illstret, praeterea adhibet Plutarchus quom. adul. ab amico inlernosc. c. 30 p. TOB (xal yàg égóvuoig &víoig xal Óujyncic xci qógog óÓuoíov égp' évrégoug 1| Émowwog GoGmsQ évÓóOGiuov &íg m09Qn6íav &or(v) quamquam forma paulo novata, quam similiorem exhibet Laert. Diog. VI, 43 Dionysium Stoicum laudans auctorem, de quo quidem nihil scimus. Duarum illarum de Theodoro narrationum altera similiter disposita occurrit apud Laert. Diog. IT, 102 (Ove x«l zegonewtoucvo geiv ó 4veiueyog) scilicet ut. exulibus uti rjj z«oo16íc licere defendatur; altera nusquam praeterea invenitur ila uli eam ad integrum restituere non possimus; quomodo Telesphorus punitus sib saepius enarratur. (Cf. praeterea narratiunculam ap. Philon. Iud. quod omm. prob. lib. cap. 18.
Ea quoque quae hanc de z«9916í« disputationem sequuntur apud Plutarehum ex eodem fonte hausta esse, cum per se iam verisimile est — eadem enim continuatur orationis forma atque omnia optime inter se cohaerent — tum etiam demonstrari potest, cum eorum quoque paucis Musonii quaedam respondeant:
1) Cf. Plut. de cohib ira c. 9 p. 457 E 0i0 xol covdysw dcl mtoGuot xol &voyvyvóoxtuw oo ro0ro 0) uóvov và tÀv quAocógov, og qoot yoAqv obx f£y&wv oí vob)v fyovceg, dAlà u&llov và vÀv fciléov wal vo- Qévvoyv.
— 49 —
Plut. p. 606 D Tà à' &&fje vov Eogixióov zoic vuv' éGrTív; IO. A( ó' éAuí0sg Bócoxovoi pvydOag, óc
Aóyog;
IIO. KaAotc BA£zovot y' 0Óuucouv, ufAAovo. Od. xci vobro Tijg &cAvrsoíag ÉyxAque u&AÀAov 1 víjo pvyije é6vuiv* ov yàg ol uoO9óvrsg o90. éxióváusvo, qoíjoOa. votg zogo060iv, GAA of &sl vo ucAAovroc éxxosuduevo, xol yAuóusvoi vüv ümxóvrov óg éxi o6ys0íag Ówxgégovva, vijo dAx(Óoc, xüv wyüemovs voU vsíyovg Éxvóg zoo£A906..
Muson. p. 75, 9 rovrov Oi vct éróveov, s uiv &ya96g si ovoc xoà vàg &poerg égetg, oUx üv 6& BAczmvou 4? gvy)) ovÓ' Qv voxovolu Zz0gÓvrOVv yt TOV ópsisiv xol &z«íQ5LV — uAL- 6v. Óvveuévov.
IO. dio, à& xorgüg xal Éfvou, 6' oix — | si OS vu yy dveig
OQgoéAovv; xoxóg Qv, 7| x«- !/[ 5 EC EE EE NE xiu 6e BAdzvEL IO. Qi0" qoysvsía 6. jjgev eig Uyoc u£yo; | xal oog 4) py. IIO.
Hoc quoque loco Musonius virtutem Cynicorum, quae in usu posita est, cum virtute Stoicorum, quae in cognitione versatur, commutavit; personam secundam retinuit quidem, sed obsceuravit pristinam orationis figuram verbis (p. (5, 16) v«tv« xol sgóg du«vróv ZAeyov Gel xal mgóg 6b Aéyo viv, lanquam vereatur, ne quidquam eius perluceat, cum iam supra dixerit similia (p. 14, 29 oig 0$ Aoyueuoio..). Praesertim autem verba z«o- óvrov ys tóv OgsAstv xol émaígtuv udAuva Ovvaufvov omnino intelligi nequeunt nisi comparantur cum forma principali.
Quam genuinam apud Plutarchum servatam esse confir- matur comparato loco Teletis (p. 28, 12), ubi Crates interroganti »tí £6vo. uoi. guAocognjGavriA!) respondet. ,, i669 &gxoUusvoc roig zogoU6., vOv &xóvrov o)x &uO0vyuóv, vole evufis(xóo, o0 Óvco«gsorOv-. Quae cum Teletem per Bionem recepisse Hense demonstraverit (prolegg. p. CV), haud veri dissimile est hic in
1) Cf. dieta Chaerecratis et Platonis simili interrogationi respon- dentium in Gnom. Vatic. ed. Sternb. (Wien. stud. XI) n. 417. 430, Anti- sthenis et Diogenis Laert. Diog. VI, 6 (ró Óóvoacfo: $ovvd ÓpAAtiv), 68; Cratetis dietum VI, 86 0v. x giAocogíoag aov vtQuyévowo
Orouóív v& yoivi£ wol vó wnósvóg uélsw.
HEU
Bioneis Cratetea latere.') Sententiam Cratetis ut iam Bory- Ssthenita magis vario sermone exornavit, (eandem habes in [Luciani] Cynico c. 17: ousig 03 0ià vqv eoOÓciuovíiev ot0cvl vàv yuyvouévov doéaxea0e xal závra uéugsoOs xol và uiv mag- óvr& gégswv ox iOcAsve, vàv Ob ümzóvvov dgíso9s) ia novo eliam ornatu induta alio Plutarchi loco invenitur — unde haec sumpta sint adhuc in dubio relinquamus — de írang. anim. c. 12, ubi item vituperantur, qui semper futura sperantes vivant: ovy ipxave volvvv sóQvuu/ev xoAoUs, vó wi) Gvuuéroore goijGdo. zQ0g v)v nzoxsuévgv Ócvouww óoucto GGmso (Gvíowg, &AAA uetGóvov ipisuévove vaio dAz(Guv civ? dzovvyydvovrag aivicte, üc/uovo xol vóyqv, GAA& uw vv. eovóv dfcAvsgiev.")
Iam redeamus ad Polynicem! — In eis quae sequuntur (p. 606 E) quae de amicis et de nobilitate queritur ipsius verbis atque ipsis factis refelluntur, non ita ut argumentis philo- sophorum more dispositis Bio utatur. Quae rursus adfert contra Iocasten lamentantem, quod non ipsa faces nuptiales incenderit filio etl quod Ismeni patrii aqua eum defecerit — óg év 4oya wí9' $0oo vróv yauosvrov wv: zÜ0g éyóvtov, và vob vrOgov xoxxà xol vij &BsAvsoíuo vij pvyi] zsguvíoqorv.
Il. Eadem de re etiam superiore loco a Plutarcho agitur eadem ratione (cap. 6 p. 601 C): xaíro, ysiüusv vQv Gcfs- vsgíev v0O qdoxovrog év A91jvoug BsAviovo osMivqv sivo, víjg év KogívOc, voószov vwà vó cOvo zá6yovvsc, Óvav Guguyvoóuev éni
1) Similiter Quom. adol. oet. aud. deb. p. 21D singulis poetarum versibus clarorum virorum dicta opponuntur. Quae e fonte Cynico fluxisse recte cognovit Hense (p. LXXI), neque eum fugit, quaedam redire ,in eo Plutarchi libro quo Bioneae facundiae non nihil servatum esse facile evineas, in libro de superstitione". Alram partem in eis invenimus, quae supra Bionis esse cognovimus:
p. 21 E zgóg 0$ vóv yodwovco ,,IHovl vóv de cap. ez nim. util. p. 88B z0vnoóv oóx &yonorov Óxiov & zovnoía* | fru voí»vv moóclofes viv dio- toózov tivà GvvttouototoOc. xsitÜovvo | yfvovg &móquow quiócogov vois 7t0v1500ic, vÓ voO0 Zdioyfvovg mzaga- | oqóóo«a xol molwiwiv obcoov: Baisiv forwv* dgorn9slg yàg Ómcog Kv vig | ,móg Guvvobuor vüv àgOgó»;^ &uóvowo vóv iySgóv: eóróg, £pu, waAóg | — ,,v0róg xoA0g u&yaO0g ysvó- x&yodg yrvówsvog. |evog.*
2) Cratetea novo induta ornatu apud Aristonem Chium redire exemplo probat Hense l. c. p. 546.
mu ud uz
£évgg ysvóusvoi vqv yijv vqv S9üA«vrav vóv dég« vóv ovQavóov Gg éveQu xol Ó,xgégovro vàv Gvi9wv. Quae e fonte Cynico fluxisse compluribus argumentis probari potest. Atque primum quidem quod exemplis utitur Athenis et Corintho, quae semper fere in tali argumentatione afferuntur — quamquam propterea quoque nominantur quod maximae Graeciae urbes erant — Dio- genem in memoriam nobis revocat, qui Ó0re épvysv ix Zuvostugo &guxóuevog &íg vQv "EAAGÓn Ówjys moth uiv év Kogív8o, xoti Ó A)(vqcw: iípu Ób wuusio0e,. voD IlsgoOv foiAécg vüv Ocevrev (Dio Chrysost. VI p. 197 R. cf. Weber p. 86sq.). Quo loco simul ea quae sequuntur Cynico fonti vindieantur: inde enim a Diogene usque ad posteriores philosophiae Cynicostoicae auctores ilerum iterumque occurrunt, atque etiam in Clem. Alex. Paedag. II, 30 p. 185 P commemorantur flaciAsig &vóqvo, qui x«i v0 UOÓcQ éxo(covco..
In fine huius argumentationis denique Athenarum et Spartae exempla afferuntur (Cephissus et Parnes!), Eurotas et Taygetus), quae et una cum Athenis et Corintho coniuncta invenitur et cum solis Athenis, quippe quae clarissimae Graeciae urbes fuerint; accedit quod Cynici semper quodammodo Spartae favebant, quippe quae eam vitae rationem, quam optimam esse ipsi putabant, im vita cotidiana sequeretur.
Ut singula Cyniceum in memoriam revocant, ita sententia universa lpsa: nam ei solum, qui semper et ubique secundum naturam vivendum esse sibi proposuit, solacio esse poterat im commutatione loci, quod in eadem rerum natura maneret: atqui haec ratio hune Plutarchi locum regit. Denique singula quae- dam accedunt, quae ipsum Bionem notare videntur: et àfeAvsoía el yAuópsvor saepius occurrit in illa Euripidis refutatione; eandem sententiam, quae inest verbis 7] uiv yàg qois dAsv-
1) Eurotae cum Cephissus respondeat, Taygeto mons Atticus respon- dere debet; accedit quod haec ut nunc leguntur rationi minime satis- faciunt: nam aut montes et flumina coniungenda erant aut utriusque urbis mons et flumen; scribendum igitur est: roó Kwqquoo? yAwuóutvor x«l roO Iléovncog 7 vróv Ebgórov xal vóv To)ytrov imwrojo)vreg; quae coniectura eo confirmatur quod litterarum mutatione fere non opus est. Ceterum quod tum accurate inter se membra respondent Bioneum ser- monem redolere videtur (cf. Hense prolegg. p. LXXXIV).
9éoove qu&g x«l AsÀvuévovo ágínGw e. q. &., invenimus eliam apud Teletem (p. 15, 14); quod hie et in sequentibus verba. ecumulantur Bionem indieat (Hense p. CVIID): vqv viv c2 OdAavrav vv díga vov o)gavóv — justo Ó' corol cvvócousv éxvvobg, cv6rcevoyogoUusv, iyxorouo0ouoUuev, sig uuxod xol yAé6yoc GvvsAcóvousv. Eiusdem autem fontis e scatebris unde haec hausit Plutarchus ea quoque fluxerunt quae antecedunt, quorum et sententiam et formam Cynicorum esse facile probetur. Saepius enim ita de aliqua re docere Cynicos videmus, ut quam parva sib terra homines recordari iubeant, velut in Sen. ep. 91, 17 Alexander Magnus infelix nominatur, quod geometriam discere voluerit — infelix ob hoc, qwod intelligere debebat, falsum se gerere cognomen: quis enim esse magnus im pusillo potest? —, dial. VI, 21, 2 cum terrae parvitate brevitas vitae comparatur. Similiter apud Plutarchum zr. £09vg. c. 4 p. 466 Alexander zeol xóouov d&zxsugírg &xoocv flens dicit: ,,0ox übiov Óaxoísw, s xóGov Üvrov &zxsíQov évóg ov0émo xÜguos yeyóvausv;* Ubi ut exemplum Cratetis arte cum hoc coniunctum fontem Cynicum indicat, ita omnino Alexander Cynicis et philosophiei regis exemplum est et tyranni superbi (cf. Dion. Chrysost. or. IV).
Neque minus similitudines de animalibus sumptae Cynici sunt (cf Weber p.106sqq.) Similiter quam parva sit terra exemplo formicarum et apium demonstratur im Dion. Chrysost. or. XL p. 178 R II: reliqua in mundo omnia ordinem servant, uuxod Ó8 oro mzoÀUyvux vOv ixwvvoxyóvtov dvOodnxov xcl £)9vg &G95vij xerouobvvo àv uégsu yijo o0 ÓUvava, v1v qj6vy(av üysw ovóà óOooUfoc dGAAfAove vyeuviüv; GAÀ ÜpviOto obUx ém- BovAsvovaiv: ebroig o90& Ó.xgégovra,, .. o908 uógunxseg . ., ovób écuol sAs(oveg ueAuvvOv .. Oigpégovrai. Quem sen- lentiarum ordinem etiam sequitur or. XLVIII p. 245 R IT, ut eoncordiam civibus commendet, et eadem fere ratione qua hic Plutarchus Seneca progreditur quaest. nat. I prol. 88qq.: quam ridiculi sunt morlalium termini! ... siquis formicis del intellectum hominis, nonne et illae unam arcam in multas provincias divident? ... Punctum est illud, àn quo navigalis, in quo bellatis, 4n quo regna, disponitis minima, etiam cum illis uirimque oceanus occurrit. Denique ne primam quidem huius capitis partem a reliquis Separandam esse puto, cum et sententiarum nexu omnia bene
cb ex
inter se cohaereant (e. g. tres illae urbes Athenae, Corinthus, Sparta hie afferuntur, quarum binas infra bis coniungit) et Cynicam sententiam esse demonstrari possit, quin etiam Bioneam. Quamvis enim Ántisthenes, cum 49yevste 49q«voíovg ludificaret tanquam uxyóiv xoyAóv xci &vrtAffev sbysvsóvégovg, praecipue nobilitatem quam sibi finxissent castigare voluerit, tamen his verbis simul professus est, quantopere contemneret eum qui glaebae adhaereret; atque hoe modo simile illud adhibetur a Plutarcho c. 3 p. 600 À: multi Sardiani malint cum tuis opibus exulare, quam »xe9xeg oí xoyA(e. voto ÓGTQéxoig Ovugvsig Óvveg, &AAo Ób uwóiv &ya80v fyovisg, vv olxow yusviyew &Asmog. Sed etiam Bioneum hoc esse apparebit. Quae enim apud Musonium p. 71, 3 sqq. leguntur e Bione fluxisse propter similitudinem illam de qua supra (p. 26) egimus, manifestum est; quin eliam formam fideliter servavit Musonius, cum com- parationis illus membra accuratissime sibi respondeant (cf. Hense prolegg. p. LXXXIV) et Ozwozc9stv illud vere Bioneum sit (cf. Tel. p. 18, 2; 44, 15; apud Plutarchum legitur hoe loco Esvoztd'siv); utrumque vero et quod Musonius et quod Plutarchus habei arte coniuncta inter se leguntur — quamvis coniracta quodammodo — in Epict. diss. I, 9, 2. Ubi cum philosophus dixerit, qui unius urbis civem se esse profiteretur cur non potius de angulo illo nomen sumeret in quo casu natus esset, pergit (83): 13] óijjov Or. &xó voD xvgiovégov xol zsQguégovrog o) uóvov «otv éxsívqv v2v yovícv xol OÀAqv Gov vqv oíxíav, &AAQ xol &mAGOg O0cv 60v vÓ yévog vv zooyóvov sig 65 xovsAj- AvOev, évvsüOsv zto95v xcAsig Gsavtóv 'dOqvatov xal Kogív- 910v. Quae omnia cum confirment ea quae hoc Plutarchi capile continentur e Bione fluxisse, accedit quod ea sententia, unde universa haec Plutarchi argumentatio pendet — scilicet ubicumque terrarum eandem esse rerum naturam —- apud Musonium quoque invenitur, atque ita quidem permutata, ut quodammodo eam iam ingressus sit viam, qua postea 5tolei magis magisque processerunt. Exilium, inquit, malum esse non potest (p. 70, 10), ijrue U0erog uiv xol yijo xol d£goc, i, 0 $jA(ov xal vüv &AAcov ücvoov oox &xsígysev Tuc ov0«udOoc, &AÀ ov08 &vOgózov ÓuuA(xg: ÓxovrayoD yàg xcl zévvy rovrov usrovora dóviv. Paulatim igitur in locum naturae
uus 4T
terrestris, in qua homo versatur, quae familiaris amica el est, in qua propterea semper atque ubique tanquam in paria est, suecedit natura caelestis, quam homo admiratur atque veneratur, quam non iam eorporis sed animi patriam esse sentit. Quae quomodo perfecta sint — utriusque rationis aliquid habere vi- dentur quae Democriti feruntur in Stob. flor. 40, 1 (II p. 65 Mein.): &vógl cogó zücc yij Bord: wvyiüe yàg &ye)iüje zoavglg Ó t£óuzxecg xóouoc — locis quibusdam alüs quoque illustrari potest velut Epict. diss. III, 18, 16 (r«tv& vig év9vpusioQu. Éyov x«l DAézxov vóv fjAvov x«l GsAívqv xci &ovQa xcl yijc &zoiaóov x«l €9«Ad6096, £ouuógs iru ov u&AMov 14) xol &Bo9v0g), Cic. de legg. I, 283, 61 (ódemque cum caelum terras maria rerumque omnium naturam perspexerit .. seseque non unius circumdati moenibus loci sed civem tolius mundi quasi unis. urbis agnoverit, .. quam se ipse noscet). Paulo iam longius abest Epict. diss. III, 22, 22 (Debys — Kol mob; Óvvova( rto éxfioAstv £&o v0U xócyuov; o0 ÓUvora,. Oxov Ó' dv &x£AOc, Éxet Ó djALoe, éxet 4) GeAnjw, dxet Éovoa éviózxvic oíicvol 7) zoóg 9tovc óuiÀAéc): quibus quamquam inscribitur zr. xviicuob, tamen évózvix ila atque oícvoí male quadrare mihi quidem videntur in illum zeige &Ay8síouo Kvvixóv. Denique relictis terrenis inter caelestia omnis versatur Seneca, qui loco iam supra allato (quaest. nat. I, proll 12) secure, inquit, spectat occasus siderum alque ortus ei tam diversas concordantium «ias. .. curiosus spectator exculit. singula ei. quaerit; quidni quaerat? — Scit illa ad se per- linere: lunc contemnit domicilii prioris angustias. Neque in con- solatione ad Helviam ipsa similia desunt (cap. 8, 4—6), quorum quantum in Varronem redeat, pro certo dici. nequit; quam- quam id fortasse affirmari potest, e verbis, quibus Varronis sententiam reddit Seneca. (quod quocumque venimus eadem rerum natura utendum est, commutatio loci malum non est), potius concludendum esse, Cynicam huius sententiae formam apud Varronem extitisse (cf. Epict. diss. IIT, 13, 16 &zoAeisw). Eo quem supra commemoravimus loco (diss. Epict. I, 9), quo utraque et quae apud Plutarchum et quae apud Musonium leguntur coniuncta invenimus, tertium aliquid cum illis cohaeret, quod idem apud utrumque, et Musonium et Plutarchum, extat, aique ita quidem, ut bis praecedat illa utriusque propria, si ea
— 48 —
quae ad sententiarum nexum non pertinent exemerimus. Quae enim leguntur apud Musonium p. 10, 27—31 a posteriore manu addita esse vel ex eo apparet, quod in his xóeuog Stoicorum ratione definitur (,,006rQu« ix Qsbv xai iv8gózov* cf. Laert. Diog. VII, 138); quae autem apud Plutarchum interponuntur (p. 601 AB), plane diversae esse rationis atque reliqua huius partis vix est, quod dicam.
Tertium: est narratio illa .de Socrate, qui xóoquov se esse dicebat, óe v vio 'Póótog sixzsv 1| KooívO9ioc, ui apud Plutarchum legitur, quem hoc quoque loco genuinam formam servasse arbitror: omnia autem haec quin unum redeant eundem- que ad fontem dubium esse iam non potest. Id quod eo quo- que confirmatur, quod eandem illam narratiunculam legimus in Cie. Tusc. V, 37, 108, qui per has paragraphos epitomam commentationis nescio cuius zt. pvyije exscripsit. Neque enim ipsa dieti illius ratio in dubio relinquit, cuimam fabricae haec debeantur, ut Zeller (IT, 1 p. 140 adn. 6) iam adnotat , Es lautet dies nicht eben wahrscheinlich... Im Platon. Kriton und Apol. 37 führt (Socrates) eine ganz andere sprache als die Spáteren kosmopolitischen philosophen. Vermutlich hat ihm einer von diesen die obige aussage in den mund gelegt. Tum Duemmler (Antisthen. p. 68 adn.) hune Socratem ,Cynicum, fortasse Antisthenicum^ appellavit, cui illud certe verum esse concedere debemus; atque id ipsum, quod vox xóo6juoe non ita affirmat civem universi mundi aliquem, quam negat, civem cer- tae urbis eum esse, hoc dictum e fonte Cynico fluxisse indicare videtur. Eodem enim modo ut Cynicus in Luciani vit. auct. c. 8 interrogatus ,5100ozt0g £i; ^ respondet ,zevvoóezósc^ (postea demum »xoGpoztoA(tnc), ita in versibus quibusdam tragoediae Cra- ietis id tantum dicitur, unumquodque oppidum patriam nobis esse posse, non id affirmatur, mundum unam urbem esse, cuius cives nos ipsi simus (Laert. Diog. VI, 98).
Huc alia quoque pertinent, velut quod Crates Alexandro promittenti, se patriam philosophi Thebas denuo aedificaturum esse, respondet, se Zyew . . zzergíÓ« &0obíev xol ztevíav ávéAcvo vjj vÓgu xol Zfuoyévovg sivoat zoA(vv üvemuovAsórov q9óvo; quod inter Sem. rem. fori. VIII, 1 (p. 103, 15 Rossb. i. Bresl. Stud. 11) haec leguntur: non patria mihi interdicitur, sed locus:
x. d. uus
in quamcumque terram venero, àm meam venio; nulla terra exilium est, altera patria est; quod de Diogene narratur (Epict. diss. IIT, 24,66): à1& votvo xà 6o yj zovglo tjv éxe(vo uóvo, i&at- optvog Ó' ovÓ0suíu (similia tribuuntur 4vrwyevvíióe và «vAqcfj a Philone Iud. quod omn. prob. lib. c. 20); quod Iulianus imp. (or. VII p. 238 B) Diogenem non tamquam impium recusavisse ne in mysteria reciperetur dicit, sed quod 6vveig Üv. vóv uvoUusvov &yoijv ztoAvoygogneijvoi zoórsgov xol A9«vaetov, si x«l uw?) os, TÀ vóuo ye ytvéoOo, roUro Épuysv, o9 v0 uvgbijveoi: cum e& quae tunc sequuntur «)róv sivc, voU xóouov zoA(tvQv, ad ipsam narratiunculam explicandam non pertineant. Itaque etiam in descriptione vitae cotidianae Cynici (Kvwvuxóg c. 15) verbis oíxov 0h róv xóóuov vouítswv non id significatur, mundum esse unam aique magnam domum, sed mundum qui habeat, ei domo non opus esse, atque Cynicus est qui sibi proposuit in Sen. dial. VII, 20, 3: ego terras omnis tamquam meas videbo, meas tam- quam omnium. — Recte igitur mea quidem sententia Zeller (IIL 1 p. 298) de ea quam habebant qui mundum pairiam hominis esse arbitrarentur cogitatione haec dicit: ,Teils hat sie auch an sich selbst im Cynismus mehr nur den negativen sinn, die unabhángigkeit des philosophen vom vaterland und heimat, nicht den positiven, die wesentliche zusammengehórigkeit aller menschen auszudrücken.^ Stoicorum igitur est xoouozoA(tuc ille: qui ubicumque nobis occurrit, Stoiea in manibus nos habere necesse esb putemus — sive dietum tale Diogeni (Laert. Diog. VI, 68; cf. 12) sive Chrysippo tribuitur (qui pro Chabria cum Wachsmuthio Apophth. Vindob. 150 et Gnom. Vatic. ed. Sternb. ( Wien. stud. XI) n. 559 reponendus est) Neque enim est cur mireris quod Diogeni Stoicorum sententiae tribuantur, cum Stoici, atque praesertim Stoici recentioris aetatis!) Cynicum putaverint respondere singulari cuidam perfectionis imagini, quam animo conceperant (cf. Epict. diss. IIT, 22 ,,xsgl xvviouoQ inscriptam). Atque hane Stoicorum illius sententiae formam etiam in Senecae consolatione invenimus cum exilio coniunctam c. 11, 1: édeoque
1) Itaque recte de dicto illo adnotat Sternbach ad Gnom. Vatic. l. c. »Sioicorum enim est dogma inprimis a posterioribus Stoicae disciplinae alumnis decantatum'',
4
e. E. us
nec exulare unquam polest (animus) liber et. dis cognatus et omni mundo omnique aevo par et in rem. fort. VIII, 1 (p. 108, 13 Rossb.): »ezwlabis": erras; cum omnia feceris, palriam meam ransire non possum. omnium wuna esi: exira hanc nemo proici polest elt in Cie. parad. II, 18 (exilium autem ilis quibus quasi. circum- seriptus est locus habilandi, non. eis, qui omnem orbem terrarum unam urbem esse ducunt). Neque illa ,7& Óvri zevgíc* (Epict. diss. IV, 1, 153) Diogenis vere Cynica sunt, sed Stoicum resipere videntur.
Sed ui iam redeamus ad propositum, addendum est, quod Musonius eliam versus Euripidis quos affert (p. 11, 1 — fr. 1047 ed. Nauck, qui etiam Ovidiü imitationem [Fast. 1, 493] com- memorat) eodem e fonte Cynico hausisse videtur, quippe qui cum eis quae antecedunt minime cohaereant, sed confirmare iantum possit, quae Cynicl inter naturam terrenam viventes statuerunt. Neque exemplum Herculis a Plutarcho allatum cum exemplo Socratis atque omni hac parte quae sequitur non cohaerel, ut item apud auctorem Cynicum id extitisse necesse sit, id quod vel propter ipsam Herculis personam verisimile est.)
IH. Iam ea quae et Musonius et Plutarchus exhibent porro percurramus. Atque primum quidem ea quae uterque de &Óo£íe disserit e Cynico fonte fluxisse probari potest, quo in loco ita consentiunt ut uterque non argumentatione, sed exemplis virorum in exilio clarorum refutare conetur eos, qui obscuritatem eo effici putent. Quamquam enim satis exiliter Musonius de hoc loco disputat p. 73, 12 sqq., tamen et quod Diogenes nominatur eorum qui évóo£óvavou geoyovrsg éyévovro, potest quidem fontem significare, qui a Plutarcheo haud diversus fuerit, e& quod addita legimus verba «el GAAove
1) Ceterum quod versus illos e tragoedia Cratetis quae Hercules in- scribebatur sumptos esse abfque haud procul ab eis positos fuisse, qui ap. Laert. Diog. VI, 98 e tragoedia quadam Cratetis afferuntur, denique verbis illis Teletis (p. 20, 10) 'Hoexiijg à' iE '4oyovg fwmscóv €»jfno: LevoxtL argumentum eiusdem tragoediae contineri putat, Duemmler l1. c., num multis probaverit vir doctus dubito. Equidem ut potius offenderer, si paucis tantum versibus alterum ab altero separatum utrumque traditum esset, cum eadem fere sententia atque eadem fere verba repeterentur, iia duod e verbis illis Teletis satis suspectis (cf. s.) talia concluduntur audacius mihi factum esse videtur. .
tc UE zs
üv vig Éyov fovAóusvoe Aéysw szoAAoUg. Ceterum Clearchus neque apud hunc neque alibi commemoratur ita ut Musonii ipsius memoriae deberi videatur.
Apud Plutarchum primo eius capitis (15) loco, quo refelli- lur ó vouibov &0obícv rfj qvyij mooosivu, notissima illa de Diogenis atque Alexandri Magni congressu narratio legitur, cui hie talis sententia subdita est: Cynicus igitur cum a rege numquid opus sibi sib interrogante petat, paulum recedat e sole, indicare putandus est his verbis, quanti se ipsum aestimet, eum reliquis locis, ubi haec narrantur, ad e«$vr&gxswwv Diogenis referantur (Laert. Diog. VI, 38. Cie. Tusc. V, 32, 92. Sen. de . benef. V, 4, 8). Atque sic omnino intelhgitur, quid altera illa narratiuncula huic adiuncta sibi velit, quod Alexander éxxAeyelg vó goóvque zoóg tovo gíAovo sixsv: JEU ui) 4AcEovógoc ijuqv, Zoyévge &v djuqv*, velut eadem dixisse fertur, ut. Plutarchus narrab (de Alex. virt. c. 10 p. 331), quod Zpoi&e xal xevenAdyn vóv fiov xci vó &&(co ue vo0 dvópgóc aut (ad princip. erud. c. 0 p. (82) &avudcag vó poóvguo xcd vó uéyst)'og vob &vógóg. — Eadem ratio, quae hie, simih ilh Diogenis dicto subest, quod tamen alteri Alexandri Magni imagini respondet, quam sibi finxerant Cynici. Cum enim rex ad philosophum adiens dixerit "iy siu, AAéf&avógoe ó u£yoag BoaiAsig , hie ,xd&yi zluoy£vgo Ó xvo»" respondisse narratur ap. Laert. Diog. VI, 60. Neque minus ea quae sequuntur in libello Plutarcheo Cynicis deberi lieet contendamus, cum exempla de Romanis, Camillo et Cicerone, petita a posteriore manu adiecta esse facile evinci possit. Eodem autem forma, quae huie sententiae induta est, ducit. Ut enim hic exemplis probatur, etiam in exilio sevóóbové quosdam esse, interdum magis quam in patria?) ita apud Teletem (p. 36, 10) zevi«v non impedire, quominus £vriuog aliquis sit ita demonstra- tur, ub Aristides Calliae opponatur, Lysander reliquis Spartiatis. Denique eadem forma redit in illo s. xvviouo? capite (diss. Epict. IIT, 22, 78), ubi Epaminondas liberis carens reliquis The- banis opponitur, Homerus autem Priamo (Aeolum et Danaum
1) Cf. Sen. ep. 79, 14 Rutilii innocentia ac virtus lateret, nisi accepisset Wfwriam: dum wviolatur effulsit. nwmquid mon sorti suae gratias egit. et exilium suum, complexus est?
4 *
satis inepte postea adiectos esse manifestum est) ut demonstretur, magis eum hominibus prodesse, qui doceat, ví zotot6t, xg óut- yovai, vívoo émuusAobvroi, vívog GusAobGu spüg TO zQoOijxov quam of óo 1] voíc xoxógovyyo soi0íe &vO0' «brüv siGdyovvsg. Quae cum arte cum cíj vo0 Kvvixob ecuAc(e cohaereant, Cynieo e fonte quin haec fluxerint dubitari non potest: atqui "recentioris aetatis Cynismi quaedam his z. xvvióuo? Epicteteis subesse supra demonstravimus. Neque enim veteres ilh Cynici hac ratione rem iractassent: nimirum mon id egissent, ut exempla indagarent, quibus etiam in exilio et in paupertate honoribus quosdam affectos esse probarent: respondissent potius velut Antisthenes, qui vr:|v &üo&£íav &yat90v xal (dov vÀ móvo putabat (Laert. Diog. Vl, 11), aut Diogenes, qui seUyeve/oag xol Oó&ee x«l vowbre spoxoOwÜuere xoxíxg appellabat (ibid. 72), atque haud ita urbane definit in Epict. diss. I, 24, 6: ,,2500&íc Vógog icri uawvouévov &vO6gósxov*, aut Crates qui profitetur, se Éysuv ztovolíÓe &Oob(ev xal msvíuv &vdAovo Tij vóyn (Laert. Diog. VI, 93).
IV. Quae argumentatio cum apud recentioris aetatis Cynicos non propagata sit, qui hunc de &o&/g locum tractarent, similem semper secuti sunt tractantes locum quendam vicinum, igno- miniam dico. Qui cum a quibusdam arte cum altero illo con- iunetus sib — ut a Musonio verbis (p. 78, 16) xa/vo, zóg &v sig ToUro x«xoüotíag airov, iv à vwig ivüobóvsgor ysyóva- 6Lv 1| zoóvrsgov —, lamen principio separatus erat, ul etiam a Plutarcho separatim utrumque iractatur. De ignominia iam Stilponem egisse supra cognovimus, quem tamen e posterioribus quemquam secutum esse negavimus, quamquam singulorum Stil- ponis argumentorum rationes diversas in figuras redactae in- veniuntur. — Átque primum quidem cum illo &yo906 àv ÓtertAÓ Stilponis conferri possunt quae in illa Tusculanarum parte legun- tur, quae est de exilio (V, 31, 101): .A£ enim sine ignominia (sc. egressi sunt philosophi multi, qui enumerantur in anteceden- tibus). — (4n potest exilium ignominia» adficere sapientem? Quae pendere e Stilponeis haud rectius dixeris, quam quae apud Ciceronem et Musonium de iusto exilio leguntur, eum sua quisque respondeat, Stilpo: 7] ovy otro cóv P£yxAquo; Cicero: mam iure exwlantem. consolari non oporlet, Musonius: ze zovs
— 58 —
óg80v 1] zgocijxov üx9509«, vote Óixe(oig; Contra inter locum Ciceronis et Senecae de exilio dialogi cap. 13 similitudo quaedam intercedit, reseclis eis quae interposita esse postea ($ 2. 3) apparet vel ex eis quibus inducuntur verbis (Adversus hunc, quisquis me malorum urba, terrebil, his verbis utendum erit): (1) pauperlas lolerabilis est, si àgnom?nia, abest, quae vel sola animos opprimere solet, (4) Ignominia iu putas quemquam sapi- entem moveri posse, qui omnia in se reposwit, qui ab opinio- nibus volgi secessit? Socrates .. carcerem iniravil ignominiam psi loco detracturus (cf. dial. VIT, 21, 1 ecce Socrates ex llo carcere, quem inirando purgavit omnique honestiorem curia reddidit, pro- clamat: e. q. s.).
Neque tamen ita hic consensus explicandus esse videtur, ut Cicerone usus sit Seneca, sed ut Ciceronis liber epitomam exhibeat eius fontis, ex quo Seneca sua hausit. Qui hie fuerit foriasse exemplum Socratis indicare nobis potest, quod una eum antecedentibus ex eo fluxisse videtur. — Ceterum Senecae consolationis omnis haec pars ad exilium omnino non pertinet, eum exemplis im universum demonstretur, ignominiam non esse malum sapienti: in extremo demum capite ad propositum redit eum quem habent verba &ye90g àv OjwtAd sensum ita . Bignificans (8 8): hisce ego respondebo, el exilium saepe contemptione omni carere: si magnus vir cecidil, magnus iacet: mon magis ille contemnilur!), quam aedium sacrarum ruinae calcantur, quas reli- giosi aeque ac siantis adorant. Quibus opponi possunt quae de eadem re dicit Dio Chrysost. or. LXVI p. 353 R II: voig évíuojo &Biíovog sóAóyog Ó Bíog qoaívsva, xal zoAAol u&AAov algobvvo, Ocvavov 1) Gv viv &vuov &xofeAóvrse; quamquam haec ali- quo modo inter se cohaerere negandum erit. In universum de hoc loco — quomodo sapiens ignominiam accipiat — disputare non meum esi; id modo adnoto, iam Diogenem respondisse zQ0e TOv sizmóvrea ,xoAÀoí Gov xuveysióGu. 4GÀÀ yi o xevaycAópuo (Laert. Diog. VI, 54; cf. Plut. de cohib. ir. c. 12 p. 460), ut paradoxon illud a Stoicis decantatum Cynicis deberi appareat.
Item apud Stilponem occurrit alterum illud, quod respon-
1) Sie pro illum contemmi codd. scribendum esse verisimile est.
— B4 —
detur eis qui ignominiam exilio inesse putent, cuius primum Cynieorum exemplum est in eis quae de Diogene hanc in sen- tentiam!) conversa narrantur ap. Laert. Diog. VI, 49: obicienti 2wvexsig ov qvysnv xocvéiyvoGOew* ,64y0 Ó' éxs(vov uowrfv* respondit; atque in prima quae fertur Diogenis epistula, quam lpsis civibus misisse philosophum fingit is qui eam composuit, prima verba óustg uiv $iuo0 qvyQv xevupupícacó:, iyo à? vuv uor(v ab his excipiuntur ($ 2): vó. uiv oóv zgóg óuóv ue qvyaüsvüvo, 6vvqyogst, xol siGvtóo ocorÓ qüAAov oU évégov' xgstvrov yàg zo«gà mzoÀo Óie«füAAsoSn, zoüg ouv 1| éxouvstoO9's.. — Quod enim Anaxagorae (ap. Laert. Diog.II, 10 el in gnom. Vatic. ed. Sternb. [ Wien. stud. X| n. 114) similia tribuuntur (zgóg vüv sizóvra ,£0vegu8ms AOwvaicov 00 uiv oov, py, &AA. éxstvo, dyov A), ut saepius factum est, translata sunt in alium quae de alio narrabantur: quin Cynica sit huius apophthegmatis origo dubitari nequit. Similiter Ánaxagorae illud dictum tribuitur, undique aeque longam ad Orcum esse viam, ita ut utrumque propterea tantum factum esse conicias, quia Ánaxagoram primum philosophorum e patria expulsum esse notum erat. Neque forlasse casui tribuas, quod cum priore illo dieto coniunctum in gnom. Vatic. alterum invenimus, quod ap. Laert. Diog. quoque illud sequitur: 4ve£oayópgag ipo, - &(g ví ysyévqvai, Ípq, sig v0 víjo p0soc Éoya 9eogijoer, (ut hie qo:g legitur n. 116; ap. Laert. pro ea habes s/g $sogíav ép TÀ(ov xal csÀQXvugs x«l ovg«vob) ut patriam (Laert. IT, 7) caelum esse dicat (cf. Zeller I, 911, 5).*)
Ilud quod fertur Diogenis dictum ab alis varie retracta- tum est: velut à Cicerone in parad. IV, ubi illud Orc ze &goov uecvera, Ya tractat, ut potius in Clodium invehatur, quam ut philosophi more disserat. Ubi qua erat modestia poles aulem, inquit, esse iw ciis, propler quem aliquando cwitas non fwit? e
1) Nam voce zcàAw hoc apophthegma cum antecedenti cohaerere indicatur, quod ipsum verbis zgóüg Óà vàv ÜÓvsiO (Ga vta abr vijv qoyiv inducitur. — De alia huius narratiunculae usurpatione cf. infra.
2) Eiusdem generis est dictum illud de mortis condemnatione, quod Anaxagorae praeter Socratem tribuitur propterea, quia primus erat philo- sophorum, quem Athenienses capitis damnaverint (Laert. Diog. II, 18. 35; Gnom. Vatic. n. 116. 487).
TE |
me luo womine appellas, cum. omnes meo discessu exulasse rem. publicam pulent?, u& supra vidimus eum in eodem hoc loco (8 29) Stilponis illud dictum imitatum esse. ltem Brutus in libro, quem de virtute conscripserat, de Marcello dixerat (Sen. ad Helv. c. 9, 4), visum sibi se magis in. exilium ire, qui. sine illo rediturus essei, quam 4llum 4n. exilio relinqui, atque Seneca ipse Brutum imitatur (8 6): w£ omnes illo die Bruti habere animum viderentur el non. pro Marcello sed pro se deprecari, ne exules essent, si sine illo fuissent. Denique magis propter novitatem rei quam propier gravitatem commemoretur, quod Dio Chryso- sbomus in ea quam de exilio suo habuit oratione haud igno- miniam esse in exilio vivere oraculo demonstraturus est, haud ita felieiber rem gerens, cum non intellexerit in versu extremo responsi illius ab Apolline Croeso quondam dati (deiysiv uno? uévswv uwnuÓ' ociüsioO9n, xoxbg sivar) qsóyswv non significare ,exulare^ sed ,fugere"^.
Cum igitur in eis quoque, quae de ignominia a diversis seriptoribus disserantur, sententiae ipsae Cynicorum esse vide- antur, pauca de exemplis adiciam. Atque de eis quidem quae Plutarchus adfert praeter duo illa Cadmi Herculisque, quae a Bione eum accepisse supra cognovimus, certi aliquid dici non potest, neque obloquar ei qui haec Thesei et Eumolpi et Codri exempla a Plutarcho ipso collecta esse dicat; Cynicum vix dixeris esse, de templis et mysteriis honoris exemplum peti. Extremum autem illud Apollinis exemplum vel propterea non principalem hic locum obtinere dixerim, quia similter ille Aeschyl versus (Suppl. 220) occurrit de orac. def. p. 4171 F, ubi omnino vera esse ÁAeschyli verba negatur.
Aliter res se habet in exemplis eis, quibus Musonius et Cicero (Tusc. disp. VI, 36, 105) demonstrare conantur óri x«l Óíxot moÀÀal Ouxdfovvor. xoxóc xcl éxfkAAovva, moAÀol vijo zovgíOo0g &Óíxcg x«l vi ijóv vuvig üvÓgQse &yaSol Óvveg é&nAdünoav oz tüv zoAwGv aique hanc ob causam non necesse esse exulem male audire (x«xodo&siv) Quae quin e fonte optimo fluxerint, qui etiam ex Heraclito ipso originem ducat, nulla est dubitatio: quem cum Cicero certe non inspexit, bum in verba eius malo enim. Graecorum quam nostra proferre quadrat illud Franco- galorum proverbium Qwi s'excuse s'accuse: nimirum fontem
xus Dr zx
Graecum secutus Graeca ,malebat" proferre; denique explicari non possit, quomodo Musonius, si apud Ciceronem in uni- versum morie muliandos scriptum legisset, in dzyEoco9o, iud ineidissetl. Apparet igitur utrumque e Graeco fonte optimae aetatis hausisse!) cuius ut nomen investigemus, fortasse locus Dionis Chrysostomi adiuvare nos polest. Dubium enim esse nequit quin haec ex eodem fonte fluxerint:
Cic. 8 105. Quid? Aristides Dio or. LXVI p.358 RLIL ^4o:- .. honne ob eam causam expulsus | Gvs(Óqv é&oovodxiGev 49 0«votor est patria, quod praeler modum | xaívou xexevouévo, o«qüg Ov. iustus esset? Quantis igitur mo- | Oixoiog Tv. ví Ost Oótqe im- lestis vacant qui nihil omnino | €vusiv, Ze xol àXv vóym vig cum, populo contrahunt. oUx im &yoa9d mxoAÀdxig dx-
Voto;
Atque haec Dionis verba illa subsequuntur: và Bícovi Óoxs wu) Óvvevóv sivc, votg zoAAoUg &oéGxeuv si wu?) ztAexobvro ysvó- u&evov 1| G&6.ov, quae eUn9Gg sibi dicta esse videri in sequen- tibus exponit. Ubi id tantum quaeritur, quomodo utraque inter se cohaereant, cum hoe Dionis loco bonus sententiarum nexus neque efficiatur exemplo illo neque discindatur.
Haec fere sunt quae communis simul et de Plutarcho et de Musonio habita quaestio doceat: ut reliqua quoque cogno- scamus in singulos scriptores inquirendum erit; atque primum quidem cum reliquis Plutarchei libelli capitibus res nobis erit.
Caput III. De Plutarchi fontibus peculiaribus.
L 1. In exordio hie fere est sententiarum ordo: ,|Optimae consolationes sunt — ut optimi amici — eae quae miserum adiuvent atque nobis persuadeant, ut in rebus adversis non fleamus atque lamentemur, sed ratione usi cogitemus,
1) $81 & Philone accepit sua Cicero (ut Hirzel unters. 2. Cic. philos. schr. III putat) hunc ipsum haec ex alio deprompsisse verisimile est, quo- niam Musonius, quippe qui Stoicus esset admodum severus, certe Scepticum ilum non adhibuit.
ura M nem
quid tandem passi simus (1.).)) Omnibus enim in evuzvóua«ct id summum esse, quomodo ea accipiamus (2.), ita ut vel in veris calamitatibus non statim omnis spes abiclenda sit: immo in optimam partem eas accipiendas esse (8. 4.); ubi autem in malum nos incidisse tantum nobis fingamus, debere nos obrog éyyog &mvou£vovg xal Gvvsgt(0ovrag vóv Aoyicuóv có Gu990v xol vó xsvóv xol vevooyoOnuécvov &zoxcAUmzrsw, id quod ad ipsam quam Plutarchus tractaturus est rem his refertur verbis: oióv Z6vuv 1j vov Got zeQobca uevdovaoto x víje voputo- uévqg zu«vgíOog* qos, yàg oóx ZG, mxmavglo Gasto oUÓ o(xog ov0' &ygóg o$05 qnÀxciov, dg 4o(orov £&Asysv, ov0 (ovgsiov, &AÀG yíyvevat, ukAAov à ÓóvoudGsvon xcl xocAstvou vovrov £xoóvov &&l zog vóv oixobvra xal yoousvov (D.).
Videmus igitur haec deberi viro ingenio firmo praedito, qui cogitationem suam ad .vitae usum conferat, ut res quan- tum fieri possit in optimam parlem accipiat; qui ubique in- dustriae suae campum quaerat, non ut externum sibi comparet bonum aliquod, sed quia ad officia praestanda tanquam natum esse hominem putet. Ubinam vero in hoc de exilio libello talia redeunt?
Sententia quae cap. 7 tractatur his comprehenditur: uóvov éyevv. Oct. zo0g voUroic (puevoíous zog vov Díov scil) voov. xxl AoyiGuóv Gong Gyxógav xol xvfegwvícqv, Uva mavtl zoijo9wu Auu£vu sxpocoguiG)clo ÓUsvqrc,; cap. 8 praefixa sunt haec: àv yàg 6xomio üvsv xevijo Oó&gg vQv GAN95av (cf. cap. D éx xevije Óófqg) el summa est illa: &Aoó zóAw vQv &oíóvqv x«l dó(ovqv, moroíó0x 0 aóviv Ó yoóvog zoníjca. Quod autem initio eorum capitum, quae exulem in insula versantem respiciunt, adhortatur Plutarchus, ut animum inten- damus in corporis, non terrae parvitatem, revocat tantum certam rem ad eam quam cap. 3 exposuit rationem. Quae eadem varie iraetlatur in eis quae sequuntur, velut quod cap. 9 illud cé yàg y xÀ«rt(u qox zQóg vov üAvzxov fov; exemplis explicatur, aut quod initio cap. 11 legitur dvo ó3 uz vervgouévog
1) Cf. Sen. ep. 123, 1: mecum enim de hoc ipso loquor, quam nihil sit grave quod, leviter excipias, quam. indignandum nil, 8$ nihil ipse in- dignando adsiruas, ubi verba exirema paene ad verbum reddere videntur illud à» ui; zoozo:ij.
c BH.
zovecázoóu. unÓ óyAoucvàOv ox üv oluc, viv vóyuv uéu- Voiro OvvcAcvvóusvog síg vijov, &AÀ émowvéosutv, aut quod cap. 12 vituperantur ei qui Archilochum imitentur, qui ríjc Gáícov và xxgzogópa xol oivózsÓOo zopogív Ou vo voaqo xol &vóuaAov OiéfaAs vov viov. Denique cap. 18 et 14 exempla afferuntur quae verbis coneluduntur eandem illam ratio- nem sequentibus: z&vrsg obvou x«l sA£oveg (Aou vOv mutQí- Ócv éxmsGÓóvvsg ovx üzxéyvoGOuv ov0' fpgoupav éovrove, &AA éxoijóovvo vutg eógvtauvg àpódiov zogà víjo vóyue uiv vv gvyqjv Aeflfóvtse, atque finem huius 'sententiarum ordinis effi- ciunt extrema libelli verba, quae illo &vOgószov o)0slg &qoi- oeire, vózxog soÜcuuovírv dGoztg oU0 dgsv|v oU$0à qoóvqgouw inducuntur et quae exempla eius qui haec omnia continet sensus de Anaxagora et Socrate petunt. Quas sententias profert Plutarchus sermone usus, cuius tria potissimum pro- pria esse videntur, quae iterum iterumque occurrunt: simili- tudines, exempla, poetarum versus.
Cum igitur oplime cogitatione fingere possimus, qualis fuerit indoles fontis illius Plutarchei, plane nihil seimus de auctore ipso: laudetur enim quamvis Áristo quidam (c.5 p. 600 E), iamen quis sit multorum Aristonum (cf. Laert. Diog. VII, 164) ignoramus, quantamque ad parlem libelh Plutarchei nomen eius pertineat. Atqui e fonte aliquo haec sumpsisse, non suo ingenio debere Chaeronensem ex eo apparet, quod eaedem sententiae, quin eliam eadem verba alis quoque in scriptis eius leguntur, interdum aliquo modo variata: id quod ut nullo pacto, si putamus, haec ipsius Plutarchi esse, ita probabiliter Sic lantum explicatur, ut ille aliorum e libris deprompta compluribus locis adhibuerit, magis minusve prout res ipsa postulabat ea novans. Neque minus haec respondent rationi, quam Plutarchum in conscribendis libellis secutum esse aliunde probare possumus, praeserlim illis verbis, quae in commen- tatione z. eó9vuíoeg leguntur (c. 1 p. 464), ubi ózourvíjucre sua commemorat. Multos igitur Plutarchus legerat libros atque excerpserab quibus in quoque delectaretur; quae postea modo hae modo illa ratione componens nova efficiebat.!)
1) Recte haec iam cognoverunt Schmertosch de Plut. sentent. quae ad divin. spectant origine p. 28 et R. Weber in Leipz. stud. IX. p. 169 80. —
— B9 —
2. Atque in ipso z. s09vuí«g libello plurima leguntur eorum quae modo in commentatione sz. gvyije invenimus, ut utraque eodem e fonte fluxisse manifestum git. Compara modo haec inter se:
z. pvyije z. eÜOvutec
c.l. vróv ÀAóyov dgíovovc e. l. qyosutvog xol obi vóv x«l Bsfietovivove .. poalv sive, | AÓyov vobrov .. qyoeíeg foq- vovg Év vais Gvpipogeig zxogóv- | O1c7(«ijc (fvexa) émitqvetv. Toe ogsA(uog xol Bon 9 00vcog.
Ózov Ó' covà và zQcyyeo c. 17. (émel) và mAsiovo OóEn Oíücciv Oxó roU Aóyov wwuAea- | ÓveysQatvsew — é0ttóusD — xol quüécvra xal &voxcAvgOévra | ucvOdvousv, ox iyoravóv &6v. zQ0g évvTOv sizsiv z00c vobvo uiv E£ysv dd v
vo0 Mezvcvügov zQgóyeigov: QO$óiv zézxovOoag Óswvóv àv O$ó0£v z. Ó. Qv y. x.
uU) x9o6zorij, xopuÓi; ysAoióv éGti gw) cíjo 6xgxóg zvvéevtotor, (iD vt z£0v05t, unÓs víjo voyijo, &
ví yàg zQóg o£ iGvi, üv ure Ó.À v0 GUuzTOUOC TODTO vycígtov dE
6o09xóg Gxvqvo, wijce vvyijoc;
yéyovev, &AAQ .
o) yàg rovduxgvóvtos xalcóvvezuQ9ogvobvcov.. voíé &éovAQvow xostav éyousv, | &AAA zxooonue.etouévov xci ÓL- Üo6xóvrov Or, ..
c. 0. £vvou Tv quAocógov xol vov é£Acov wéyovoi zog &vvyobvrag &v)goxovg yuyvó- u&vov, Óg xcÀAoU roO Boudsiv ov vob GovuAysiv xal Gvvtv- Ói.Ó vou volo zÀnGíov Óvcog.!)
Parum ingenii Plutarcho tribuere videtur Fowler (Plutarch mol s09w- peg in Harvard Studies I p. 151), qui Plutarchum gnomologiis et flori- legiis usum sua componentem facit. Quamquam enim non tali erat indole, ut nova atque inaudita in lucem proferret, tamen optime de aequalibus meritus est, cum ea, quae ipsius animum aique mentem delectaverant, cum illis communicaret. — Haec quae exposui confirmantur eis quae adnotat Hense l. c. p. 550.
1) Heinze l. c. de hoe s. &ówyg. capite haec dicit: ,Móchten wir auch vielleicht c. 7, das sich mit den fehlern anderer beschüftigt, über die wir uns nicht grümen sollen, mit seiner an Paccius gerichteten warnung noch als einschiebsel betrachten, das sich eng an die anecdote über
m- CBS uu
c. 9. éov,. ÓÀ xol goóuuto c. 8. &áyadàv roívvv £v vois Avztoc Tjj Over zoo Q yéyvera, | éfovAdvoio GvuxvoueouxQoc r0 GvygzcioQ«, xal uegovystv | e09vuiov xol vró uw) zegogüv, 0.à 6xÀqgóvuco xal Bícv &víxq- | 06e xQocquAT x«l &ovtto mágs- TOv. &i vro(vvv luu viíjo Óvo- | 6vww Tuv, &AAÀ uwyvovtag xonovíuo éxsivug duiSapuev viv | é&xuevgoUv và sígova volg 6xuXv c'ovotg 1) v3)v Ovuv &zs- | BeAvíoo. vüvóS vàg ubvÓOwverg GrQéyausv éxí vu. vóv gAos- | oxàó vv yov AauxogGv vvcQo- QÀv xol zgocqvàv,vobv iisorw, | Oxoucvag &zoóvroégovtsg zoLslv xol zg0g rà dvuztÓ- | Tuig GvOqgaio x«l modo- uera, xegovvovvug cUroig và | ÜtGu qoóotg — zoguyogotpusv, qoíeiue xol guAdvOgosae .. viv ó$ Ouvowxv ..
c.4. a uiv yàp iavQuxal c. 8. 4AA' Gozso al euxvat 6.XU0xL T0 gavAórtaTov éx | TO qgeíguGTov £x víijg Gagxóg vo Goyucvog &veAcuB&- | £AxovGiv, obvo và xdxiova
Stilpon anzulehnen scheint" e.q.s. Sed quamvis haec inserta sint a Plutarcho, certe eadem ex materia deprompta sunt: eadem enim ratio in consuetudine hominum commendatur, quae antea in accipiendis rebus: non mutandi sunt hominum mores, sed quales sunt accipiendi: xoyzggoig igitur «ol owxoAwoig &v dg voLoÓTOLG . . zEqvxÓGL xocpevog, Dose levoüg Ódovvoyootc wol &yxvijoow, Timog qoaívy xal uévguoc, &x vàv évótyo- uévov sógoovij vj 6j Qua Qéctt u&Aov 1) lvmrjog vois évígov &nó(oug xol uox€9noío:g, ut recte in eis quae de suis addit Plutarchus Paccium adhortatus utrumque coniungat: ó óà roig zodypoacu $9100clg élogqoág evpjmttoupéoeoU et wol weroíog, sbxolórotog &v4 oósoig ówAsiv yíyvevot xxl zoeórorocg. Neque enim sermo alius est, ut vel ex eo cognoscas lice, quod paucis his versibus complures insertae sunt similitudines. Iam igitur in ipso fonte Plutarchi haec de quibus agitur verba aliunde sumpta esse verbis £»viou. vÀv qgilocógov indicatum erat, quippe quae arlissime cum sequentibus cohaereant: eandem sententiam in illis in libello z. pvyíje servatis liberius reddidit. Qui hie secundus fons fuerit pro cerlo nunc non dicam, id tantum adnotem, haec et es quae sequuntur verba ó óà ueitóv éorw o00! cóvüv GuoQrovóvrov xol Ówxst- Uévov qo)Aog rà 190g eicD9'ovou£vovg &Ovyusiv «ol Oveqogsiv éBow, &A Gtooztósuw» &vtv Aómug vv xaxícov plane cum argumento Sen. de clem. IL, 58qq. consentire, quod Zeller (IIT, 1 p. 289) sic describit: , der weise werde jedem unglücklichen zu hilfe kommen, aber er werde seinen affekt nicht teilen, ihn nicht bejammern und bemitleiden; er werde nicht nachsicht üben, aber er werde schonend beraten und bessern.* Fortasse etiam quae apud Senecam extat arboris similitudo ad hunc fontem redit.
au d. xx
vov6a.xovgpltovei x«l ogtovo, | vüv. iOrov Gvvdytig inl Gov- tO Aoutóv: ol 0$ guAÓAvzoOL xal | vóv.!) giAcítr.oL vÀ và qsíguOvo vv iü(ov Gvváysww ds xol Ow- AoyítsoQut, x«l sooGrsux£vot voig &viegotg üyonore xol v goo xoLiob06tv écvrols.
vobg y&g ÓQovovg xí9ove, c. 14. 0v. 0^ £xaecvoc àv écv- à qíAs, oe Ouggoc épr xqoàv | vÀ và río sóOvu/ag xol viíjc éuzAs(ovg iv otgovd xstcD«., | Óvo)vu/ag Éysu vopusta, xol Tóvulvàyag9GvvóvObigaó-| vroSo vróv &yagd!v x«l Aov, o)y ó Zsiüg vcuieóov | xaxóàv zí€ovg ox év zig xdüüwvu, .., GAA. Tuv córóv | ob0zt xovoxeuévovg, &AA' év «ij o( u$v vobv égovvsg .., voig | Vvgij xeuuévovg a Óuegogol vóv
05 zoAAotg..e. Qq. 8. zx96v ónAoUcow. ol uàv yàg &vóqvot .., obl 0$ poóvipor e. q. 8.7?)
c.D. óv Ó' 4 gVoie ov0iv e. 18. 4 03 (yg) xol vócov £yeu xaxüv, GA. OAov xol züv | xol móvov xcl qvyijo ueAevóoc t0 ÀÁvzoÜv éx xcvijo ÓóEuo àva- | govracíov — ógíavooDa, — xol zEmA«GTGL, vXUvo Ósb.. éyyog | zooGfi.atouévg và Aoyuouó &ászTtouévovgo xci Guvsosí- | soQ1j6s. z0ÀAU TO xoveUevouévov Üovtag TÓóv AoyiGuóov t0 | xol ÓOLcxcvov xol aGa99o0v év G9 90v xcl vÓ xevóv xol vc- | roig OoxoDo, yoÀAsmoig xol qo- vooyoónuévov &xoxaAUmvew. | Bsgotz.
1) Ex Hensii commentatione (p. 550) iam addendus est tertius locus z. T0ÀvztQUyU. C. 6.
2) Cf. Maxim. Tyr, V, 3, 69: cotró uoi x«l steol vÓv (jov "Ownooc qj" (Soco-
Zoiol ydo v& zí9oi woevowslovat àv. zig obOs.
qnotv .. 'Eyó ób ógà uiv vijv uituw, wol mslOoue, vÀ Aóyo, eb nuócve- eov Óà óvoudtfsiv OéAo viv (Aro magi zig vouiv. fysv yào Ó1, ó0s* (4) 4oezi) wvzfjg xal uoyz9moí(o, aovo. z0yol vóv zig mi9ov e. q. 8. cef. etiam Plut. quom. adol. poet. aud. deb. c. 6 p. 94À (o9vo 1, v& z0ÀÀà vv &vómaog mzsQl voO zig AíysoOo. doxoóvrov imavogOoréío»). Hense 1. c. p. 547 adn. 1 recte comparat Sen. ep. 99, 5, qua in epistula Aristonem resipit etiam illud ($12) esta nec bonum nec malum est: boni ac mali locus est.
m uBO vun
c. 12. &AAà uv và* Oox &p- c. 10. ooxobv xol ?)psio Ótav qgousv ov$0à fováAsvousv | dxovGopuev évégov A£yovrosc, c ov0' iycovoUQcroüusv àv &vvi- | uuxgà và x«9' qu&g ztotyuova 095ovó: Ov o6vaci.átousev,oox | xal Avzwqoà Ócvüg ui: boza- &vaA(Gxoutv ov0À szooG- | revóvvov uqÓ éxivQosxsv- qovíuston $ocig Tfysuó- | óvrov,Ebeavuv einsiv: Aau- vog. zoÀí Tí x«9' Qu&gc zxQodyuoro
xài fuAcvog "uv Ó fíog" ov zoo6civobusv, oox &y90- gogobusv,oUxoAoxtiotv.
e. 17. &AÀ' "Mdvatfayógog &iv c. 4. xcl Zoxgoérue uiv
. Éygage, Zoxgévug 0$ qág- | év và Óscpovqoío guAocdo- uexov zxívov égiAoGógei xoà | pv ÓicAéysvo vroig évaíc- mugex&AsupuAogogeivrotg | gore,
Ovvi9tuig | &bOouuovibGóusvog *
ox corÓv: vróv Ó$ Oaé-|6 0b GOaíg9ov &vafàg sic Oovva xol vóv TüvraAov sig | vróv obQavóv £xAcisv, si ur- róv o9gavóv &vc(&vvag of | Óclg cbrÀ vovg ToÜ sevQóoc ztoLmvol A£yovauv vato ueyidcoug | lsxovg x«i và opere soa- 6uugogetg ztEgumeotiv Oud v3jv | ÓÓcGLY.
&gpoocovqv.
Quibus addas in utrisque proverbia illa Emdgvov éAoyeg, voO- vov xóousu (m. Qvy. c. 8; zx. eDOvp. c. 13) atque £Ao0 fiov &ügu.ovov, Zóov 0$ coróv h GviXOs zouj6tu (m. vy. c. 8; m. sU09vp. c. 4)!) adhiberi, quamvis ita, ut diversa efficiatur sen- tentia: haec igitur non premami.
Atque haec quoque sz. e$?9vgu«g conscripla quamquam ne una quidem vocula significat Plutarchus unde sumpserit, tamen certis argumentis mihi Heinze (Ariston von Chius bei Plutarch und Horaz in Mus. Rhen. vol 45 p. 491sqq.) demonstrasse videtur, ipsi deberi Ariston Chio; neque igitur illa commen- lationis z. pvyije capita aliunde sumpta esse possunt.
3. Nostrum igitur erit, libello z. pvyijg pereurrendo de- monstrare, singula Áristonis ingenio respondere, quale Heinze
1) Eadem ratio, qua hic proverbium illud corrigitur, subest illi Lacedaemonii responso, qui interrogatus, tí stoéytu sroudoyoyOv, ,, TG ««ià, fgn, voig stavo» 1)0£o mov (Plut. vert. doc. poe c. 2. Ad ea quae sequuntur cf. de fort. c. 5 p. 99 D.
E NT
l e. descripsit, praesertim respectis eis quae non similiter in illis x. e09vpucog leguntur, aut in commentatiuncula illa zr. &geríje
x«l xexíxg (cf. Heinze l. c.) velut his:
cT. pvy. c. 2 p. 599D .. 1 ó$ yvgy)) vote xoáyuucu zoà- Ado vo Bigog d& éevrijo ooc- Tio 86iv. .. qvy&g 0$ xal &Oobí/ag xal vuv ástofoAdg, Génso «o v&vovcia 6vsgivove xol dgy&g x«l zos- Ópíug .. ÉxeGvog &xvrÓ xobyo x«l peoía x«l cU qípsuw zoLst x«l vobvavr(ov.
zT. & Q ET. X. X0. c. 1. p. 100C. ó &vOgoxoc rotg z5ol aóvóv zocyuocuv 0oviv xcl ydow éx mwyijo roD ij9ovg mpoGrí- 906v. | . . «xl zAobvoc Tjóücov xol Oó&c A«uztooréoo xol OUvauug, &v vÓ àxà Tíjc Vvrijo £yn yij9og" Óxov xol zteviev xol qvynv x«l yíjoac éAepoüg xoi szoooqvág xoc
&UxoA(ev xol mocóvqgre roózov qégov6otv.
Quae similiter redeunt in Dion. Chrysost. or. XIII (p. 419 R), in qua de exilio suo disserit: u1] (ga xol vó qeiysuv xol vó zévEGO n, xal yijQug)) à" xal vócoo xol zxévr« và toiwbre voie u&v flegéu qevstvou. xol qaAsmdá, Toig Ó' &iA«god xol sÜxoA«* éxst (explanavit sententiam similitudine alia atque Plutarchus, tamen haud iia multum diversa) uiv i6og9 x«rà v5v vo sQockyperoo Ó.eqopikv iA«ggóvovroo roo Ó«uuovíov vÓ pígoc, àvrabO9« Ói olyeu xoóc viv vo yocoucvov Óvvauw x«l yvoumv.
In similitudine Plutarchea quod voie zo&yuo6u opponuntur ó Aí9oc csi OxÀuoóc, Ó xoiorcAÀAoe Gs, wvvuyoóc — sub- sequantur licet pauca de singulis quibusdam utriusque libelli communibus. — in memoriam nobis revocat quae leguntur z. £0Ovp. c. 1T p. 415: xo&óAov Ó' éxzl vv &flovidvov và uiv qU6su vo Avzobv xcl f«güvov éÉmipégs, và Ó5 zxAsiova ÓóEm Óvoycoaívevv é0i6óusDe xol uovüdvousv, quae iam alio loco attulimus. Quae notio item invenitur z. pvyije c. b p. 600E:
1) Haec igitur tria jn communi fonte extiterunt; in loco z. gvy. talia pro eis reposuit Plutarchus, quae ad r5]v gvyiv pertinerent. — Ceterum nescio àn huic Aristonis loco respondeat Bionis ille a Telete (p. 9, 7) servatus: (enarratur urbis similitudo sumptuosae simul et simplicis) obro xol và mzocypoeto $àv uév (rg ebroig oUto xoa. süztt xol
QUU, govstro, éxv ó* obvog Óvoytoij. ;
iSt. yàg o)x £6vu zxevoíc, Goreo oU0. oixoc 000^ dygog ov05 quÀxsiov, ov0' (evgsiov, &AAG yiyverat, u&AAov Ó0' óvoud- Cevau xal xaAstrou rovrov £xaGrov zo0g Tróv oíxobvte x&l yoóousvov neque dubium esse potest quin Aristo, qui hie a Plutarcho laudatur, idem sit atque is qui virtutem 1in- ducebat x«vrà v0 xoóc vu z 06 Éxyerv (Laert. Diog. VIT, 161; cf. Galen. Hippocr. et Plat. VII, 1 p. 590 vous, yào ó &vyo éxelvog uev ovGuv v) dgeviv óvóuec. zAc(oow óvoustsad a, x«tü v)v zxgóg tv Og£GLv). — Passim in utroque occurrit lbello notio xsviíjo Óó&ngg (m. só9vyu. c. 2 Aóxot 03 xol va- gexyol xel xoxotüvwíx, Óià PbuAovuxíag xol ÓsuGiÜeLuovíog xol giAovuuíug xal xsvóv OofóÀv; c.ll a( 0$ vOv zxa060v qovol zgóg v1)v xev1v Óó&ov £vàoOev dviuegrvgobtor; x. vy. c. 5 GAAA ÓÀov xol müv r0 AvzoÜv ix xsvijo ÓóEng &vexémAc0toi; c. 8 àv yàp óxozijc üvsv xtvije Óóbgo v1v &Aj9cv) id quod uliro nobis in memoriam revocat illa óxouwváuere óxig xsvo- Oobfíag, quae inter libros Aristonis Chii commemorat Laert. Diog. VII, 163, — erant igitur haee non commentaria de inani gloria (sic praeter ceteros Saal de Ariístone Chio p. 14) sed de vana opinione.) Nullus enim dubito quin Stoici sint hi libri, non Peripatetici, praesertim cum recte Heinze (Ll c.) mihi ad- monuisse videatur, etiam Mareum Antonium S101ci Áristonis scripta legisse. In universum autem in diiudicanda illa quae- stione haec observanda esse puto: cum tituh librorum traditi sint, qui a veteribus et huic et illi tribuantur, cum utriusque iudicii neque argumenta nobis noia sint, neque alterum auctori- tate gravissima viri cuiusdam fuleiatur (nam talis non est Panaetius: cf. Hartlich in. Leipz. stud. XI p. 214), argumenta e re ipsa nobis petenda sunt, ut Stoica Stoico tribuamus, Peri patetiea Peripatetico, et in librorum tituls (id quod post Krischium (forschungen) persecutus est Saal l c. p. 158qq.) el in ipsis sententiüs, nimirum respicientes ea quae cuiusque: propria a testibus quibus fides habeatur dignis traduntur. Sed redeamus ex hac digressione ad exilium.
1) Nullo enim argumento probari posse puto, haec ómopsduera eun- dem esse librum atque illum, qui laudatur in Philod. de vit. 1. X (col. X) z£Ql vo) xovgíftuw óxtongavíaug émi vó xoi? ab Aristone quodam con- scriptus.
IL 1. Atque in initio cap. 7 libelli Plutarchei narrati- uncula legitur, quae originem Cynicam nimis fere aperte redolet, nescio an praecipue ea in re, quod inducuntur Aegypti!) ilh non solum dicentes, sed etiam haud sane decorum aliquid facientes émiósuxvovrso và cíÓotc, ut Diogenes ,ut res cum verbis consentirent^ in Dion. Chrysost. or. VIII (p. 287 R) évvoróog oiu, v0 vov "HocexAfovo rovg uiv Aóyove gie, quuol Ób xoO:tfóusvog imoís. vu. vv dÓóEcv (cf. E. Weber l. c. p. 140). Simillimam autem universa ex indole dixerim illam de Lacaena narratiunculam, quam Dionis esse supra cognovimus (Teles p. 45, 1sqq.): gvyóvrov yàg c«vvíjo vOv víOv éx tío pXyue xcl zegeyevouévov sgg cUr(v, 200^ quov ixovs qeUyovvso; 1| Ósboo xc«roÓvoóusvoi 00tv &&6Óvre;4 &vacvQoa- uévg x«l ósítaca coroic. Dioneum igitur ,sal nigrum" cognoscimus, sed mitigatum quodammodo, cum dictum illud .Xvvuxdtsoov esse dicatur, atque aliud opponatur, quod e$soe- zméOvtQov sil xol osuvóvsQov sixtiv. Cum autem hoc ipsum Aristonis sit, apparet, vituperationem illam narratiunculae Cynicae eiusdem esse, id quod re vera optime in eum quadrat. Ut enim in universum sententias Bionis minus magisve retracta- vit (Heinze p. 508), ita in singulis colorem Cynicum detergere studuit, id quod iusto minus pressisse mihi Heinze videtur. Narratiunculae illius — ut exemplum adferam — de Athenis, quae simul urbs zoAvvcAde, simul sbvsA»g sib, quin universa indoles ac ratio Cyniea sit, dubitari non potest: atqui apud Teletem (p. 8, 12) et genuina forma et vere Cymica persona, Diogenes scilicet, servatae sunt; in Plut. zx. &09vyg. c. 10 Socrati tribuuntur eadem, quae praeterea satis languide re- feruntur?), id quod a Plutarcho demum factum esse non est verisimile — hie enim nihil habebat, quod nomen mutaret, quippe qui etiam ahis locis Cynicos reciperet, velut in libello z. Qvyíje —: contra Aristonis intererat, haud nimis aperte
1) Aegyplios saepius commemorari apud Bionem recte adnotare videtur Hense 1, c. p. 549.
2) Quomodo Heinze p. 509 apud Plutarchum genuinam formam cognoscere potuerit haud intelligo: immo, illud vere Bioneum, :à QtarQuixóv, quod tanquam in scaena omnia fieri videmus, plane evanuit, neque minus verba paulo fortiora (égów, &véwQo yev) eiectasunt.
£x cB uu
Cynicum profiteri. — Eodem modo res se habet in altera narratione — est de muliere illa, quae coniuge cum amicis accumbante z«gsAQo00c0 v)v vQézs£av &vérQewsv, — quae de Xanthippe narratur atque Socrate ap. Tel p. 12, 11sqq., de Pittaco eiusque uxore, quae altera Xanthippe fuisse videtur, in Plut. x. só9vy. c. 11. Genuinam enim formam, quam quin hic quoque Teles exhibeat dubitari nequit, mutavit Aristo — nam Stoicum illud o? uéya uhv &vÓgsíoag, uy 0$ Gogíag xul Óuxciod voc xAéoc indicare videtur — et quod Socratem nimis suspiciebat, quam cui talia accidisse narraret, et quod opus ei erai viro, cui externa AeuzQG x«l zsguónvo fuerant. !) — Ceterum his ipsis refellitur, si quis Teletem ex Aristone hausisse putet, id quod per temporum rationem fieri potuit.
2. In eis igitur quae ipse cap. 7 pro Cynicis illis prae- cipit, primum ea nobis occurrit sententia, unde omnia fere pendent, quae huc spectant commentationum et s. só9vuag el z. gvyije, scilieebh nos vobv xal Aoyuwuóv, mentem ac rationem, adhibentes rà zodyucero, res externas, superare posse. Quare non inutile esse puto, paucis verbis adumbrare, quid singuli philosophi, qui quidem in nostris alicuius momenti sint, de ratione censeant, quae inter homines atque res externas intercedat, ut hac via postea ad singulos referre possimus,
1) Haec quae exposui nescio an confirmentur loco Plutarchi (Amat. c. 24 p. 770 B), quem Bioni vindicatum prolegg. p. LVIII Hense denuo affert l c. p. 558. — Sed priusquam iudicemus relegamus eum: oic9« tovg zxoi0wObg Pooreg dg sig éfefoeióvqro mxoÀAA Aéyovao, wel owdzrovo: Aéyovteg, doztQ cv obróv tQuyl OioiQsiíoO9o. v)v gulav, cbrobg OP? voudóov dx» ivtooífovrag roig vtOnAóc: xol &vOmgoig &0006 (og) àx tijg mwoÀeuíog GvoctQaromtüsósuv. fru Ób qogruxórtQov Ó cogiov)g Bíov tàg vÀ» waióv volyog AouoÓ(ovg $xdAs xol Moiotoyeízovog, àg Guo xotg vvQovyvy(Oog &rolleavrouévovg óx' «ótóv totg égacrdg. Totum igitur hunc locum ,,eex Bionea quadam diatriba adsumptum" putat Hense; sed quo- modo id factum esse potest, cum expressis verbis dicatur, posteriorem lantum partem Bionis esse? Quamquam quin recte demonstraverit vir doctissimus, Bionea etiam in priore parte latere dubitari non potest: dicendum erit, haec ex AÁristone sumpsisse Plutarchum qui illud ,,goez:- xóttoov»* detergens eandem sententiam profert. — Id quod cum eo con- firmatur quod Aristo hoc ipso in 'Egovixó laudatur (c. 91 p. 766 F; cf. infra p. 86 adn. 1), tum eo quod inter libros Aristoneos commemorantur igovixol Qieteifot.
zu. P. oce.
quae tradita sunt de exili ab hominibus sustinendi ratione. Initium igitur faciendum nobis est a Stilpone, quem rv &z&95.&v sapientis professum esse iam supra cognovimus, ita ut omnino non sentiat hie quae sibi aecidant. Quam rationem quamvis interdum Cynici atque Stoici secuti sint (cf. Hense prolegg. p. XL), tamen ipsi Cynici docent, non negle- gendas esse res externas, sed superandas, secundum veteres Cynicos ut contemnamus, secundum recentiores ut nobis illas subiungamus: habes igitur in his idem inter utrosque discrimen quod in omnibus fere sententiis, quale est inter eos qui unam rationem adhibentes sapienti praecepta dant, et qui usum respicientes praecepta hominis naturae adaequant. Ilud igitur etiam Crates docet, cum ap. Tel. p. 28, 9 dicat: &AÀ& xel zAijosc Óv aUrO (vó qooxóAnv sci.) obvog Ove x«l xtvovusvov (óov ox ÓóÓvvsjon, hoc Bio, qui in his de Cyrenaicis pendet (cf. Hense p. LXIV sq.), cum seribat (ap. Tel. p. 8, 88qq.): 69 x£goqe«: vote zoAAotg xeAGg, dyó à) roig ÓóÀíyow o) yàg và zoAvrtAi, quot, voípsu, ov0? éxs(vo:g uiv &dvu uev! &peAs(ag!) yoijoOui, rotg 03 ÓA(youg xol &UrEAÉ0L usrà GoqoocUrgo o)x Lor, xol drvgíag. Cui adiciam
1) ógtisíag codd.; cum enim demonstrare velit, et magnis xoóg zoijo&u, aliquem posse et parvis, atque cum hoc ita significet, ut. haud recte negari dieat, usr& cogoo0ov»nc xol &rvgíog eis nos uti posse, se- quitur — ut illud similiter de more Bionis dicatur — in voce ógels(íeg latere notionis eiusdem verbum: atque nulla fere litterarum mutatione induci potest &gsie/a (&peA)g legitur ap. Tel. p. 29, 10; 30, 9). Zxgoocóvr in altero dicto Bionis redit, quod depravatum traditur in Gnom. Vatic. ed. Sternb. (Wien. stud. X) n. 162: vv uiv qgóvqow ign movromowov siva, tÀv &yoOOv, t)v Ó8 coggooóvqv ctQerovoíov — ctQoarovoyíos scripsib Sternbach, quo quid significari voluerit nescire me fateor. Expectatur vox, qua similem per imaginem definiatur 7j cagocovr ita, ut simul eam esse minoris quam T?» poóvrncw indicetur, quam rocobvov Ótxgéosu vàv GAAov &oevàv, 000v vij» 0gacw càv &ALov aiof1j06ov censuisse Bionem tradit Laert. Diog. IV, 51. Atqui tabernae quodammodo opposita est officina, ut conicias pro CTPATOYPIAN scribendum esse CPCACTHPION. Dixit igitur fortasse Borysthenita, eadem te prudentia tanquam e zavro- voÀío facile simul comparare licere, quae temperantia tanquam in ieyaerneío singula labore tibi quaerenda sint — quamquam rem sane lubricam esse sentio, frustulam talem e sententiarum nexu exsectam emendare, |
5*
TRE. Mem
alterum apophthegma, ut cognoscas non semper fidem habendam esse eis nominibus quae dictis illis praefixa leguntur. Si enim apud Laert. Diog. VI, 29 de Diogene legeris haec: éxáve vovg uéAAovrag yaueiv xal uv yoagtiv, x«l vote ucAAovrag xoca- mÀsUv xol pu?) xovoxAstv, xal ro v6G uéAAovrag soAvreUs0 SaL x«l wu) zmoAuveUE0O Cu, xol voto zou00rQogetv xol ui) zou00- vQoQsiv, xol vo)e zogoóxsvatouévovgo óvupiobUv volg ÓvváGvau xol u?) 1906tóvv«c; non veteris eb vere Cynici esse Statim adnotabis eos laudare, qui omnibus qualescumque sibi offerantur rebus utantur!): canis ille vetabat quemquam uxorem ducere, ad rem publicam accedere, consuetudine regum uti. Confirmantur autem quae de origme apophthegmatis huius suspicati sumus eo quod similia in Áristoneis redeunt, quam- vis paulum variata ita ut vituperentur contrariam rationem sequentes: (z. eDOvp. c. 3) v0 ux ÓUvac9a, uuÓ' émícvacO9o. 40ij69«. voie zegobouv ó0g89o — votre xol ysyoumxócoag evi. xol &y&uovg* Óu& vabro petyovo, vtt v &yogáv, situ t2) q6vyíov oo gégovov. Ó.& vaUvo zgooyoyüg év abAatg ÓLÓxovG. xal mogsi9óvcvso só9Uce fBagívovctau?) Neque apud recentioris aetatis philosophos, quibus aliquid Cymnici adhaeret, hac ratione disposita desunt; leguntur enim in diss. Epict. II, 16, 42 haec, quae Deo dicere hominem vult: &oyewv ue OéAnug, (Ü,ovsósuv: uévew, qebysuv: zxéveoQat, mAovrstv; iyd 60, ózxig óxávrov zog voveo &vO9gdíxovo GzoAoyádouo., üsíto vqv ÉxáGvov qVeLv ota dórí(v; quamquam manum Musonii vel Epicteti novantem nemo est quin cognoscat: non enim homo ut per ipsius virtutem rebus uti possit studet, sed
1) Hunc inesse verbis sensum e postrema parte elucet, cum priora etiam ita intelligi possint, ut Diogenes et eos laudasse narretur qui in matrimonium ducant et eos qui non ducant e. q. s.; ultimis vero verbis nihil aliud significari potest nisi laudari eos qui una cum regibus vivere praesto sint, non tamen ultro adeant. Aliter, neque tamen rectius hoc intellexit Turnebus (,qui sciant cum regibus vivere, sed nunquam adeant), qui propterea mutare volebat priora in rovg uéAlovroag yogutiv x«l uj yapoU0vcvog e. q. s.
2) Locum qui me fugerat Wachsmuthii debeo humanitati. — Cum hoe rursus comparat Heinze (l. c. p. 521) Hor. ep. 1, 1, 87, cuius alius quo- que locus (ep. I, 17, 118qq.) apte afferatur, ubi & narratiuncula illa quae est de Aristippo et Diogene proficiscitur (Laert. Diog. II, 68).
NEC
voluntati dei oboediens omnia patienter fert, ut ipsis illis — verbis praecedunt haec: zo ow Aowuróv àv 96Age, Óóuoyvo- uovà 6ot, 6óg eiui. Quam rationem saepius in dissertationibus Epicteteis — statim haec inseram, cum non respondeant rationi Epicteti propriae — ad exilhum ipsum relatam videmus ita ut sapiens dicat (IV, 4, 34): 9é£Asv' eig "Póuqv; sig 'Póuqv. Eie I «ga; stg I'age. Eig 4915jvag; sig IOsjvoag. Eig qvAoxiv; &g qvAexuv — üv mat mnc ,uóve vig sig d Ojvog ixéAO1, &zxóAov: multo enim honestius quam Athenis, in urbe pulcher- rima, versari và eUOoiuovsiv, .. vó dzxoO4j sivot, v0 &váQoayov; multo honestius quam Romam, urbem tumultuosam, evitare ró &Ugosiv. Neve igitur Gyaris recorderis Romae neve Romae Athenarum (III, 24, 109): atque si Póug Óucyew Óxvsto, viv *EAAd0n zo9sig, licel ex te quaerere: órav à" dzo&wvijoxew £n, x«l vórs ucAAeug Tuv xevaxAcítuv Or, vào AOsjvoo oO usAAtG BAéxsuv. xal iv duxsíp o) msgumavjosuo (IIT, 24, 707); Nam si fles, quod non eosdem vides neque eisdem in locis versaris, dignus qui x«l càv xogdxov x«l xogovóv &O4uTsgoc To, oic &Esovwv Uuvoot. Oxov €9£Aoveri xal usroixoüousiv vkg vsocoLxg xol ve zxsAdym ÓwaztQüv ui] Grívovoi uuÓb mxoOoUGo. và xoüv« (III, 24, 6). Exemplo tibi est Diogenes: num hunc vides xAe(ovro 3| &yavoxrobDvtu, Ortu vóv Ósivc ov uéAAe. DAÉmew ovO: vqv Ótsiva, oU02 £v dOxjveig aso, 1) év KogívO9w, &AA' &v obvo vUyn iv Zoucoi 1) év 'Exfevávow (II, 16, 35). Hunc igitur imiteris, qui «roig voto zeigavolo Gvr50ns éyíyvsvo (III, 24, 66), neque eos adulabatur, f»' evvóv 4O«voíov cw z04x606wv, Vv [05 zov? rov Ilags v0v xoAóv xal và ucxgà v&(ym xol viv d&xgómoAw (13), aique licet tibi dicere: ví ér, z09s(c rovc Gvvijü tig Tóxovo; éxÓsbau fgeyU xol vosrove zw &Esio GvviOs.o* sive v obvroc &ysvvào Eyne, xdAw xol vosrov &xoxAÀeTrÓusvog xA«is x«i evívs (56) Quae etiam iocose sic dicit (id quod in memoriam nobis revocat illam locastae irri- sionem in Plut. c. 16; cf. c. 6), ut inducat querentem (II, 16, 30), Or, oUxévu. vO víjo zd(Qxugo 00oQ mívsw uéAAs. — TO yàg Mágoxstov q4sigóv idv, toO víjo zf(oxuc; — 44A éxsivó uoi GUvg9sg Qv. — Kol voUro zxáAw Zovou Go, OívgSsgc siv üv uiv xol voUro zgocza9jc, xol roüro zdAw xAets xol füvs 6róyov ópoiov v EUgutí0ov ztovijooat
es CHÜyS must
» e
Osoug tt vag Néogovog Mcgxióv 9 000g. Quam ludificationem versuum illorum Euripidis (Phoen. 361 qq.) zoAv0exgvo Ó &quxóunv
qoóviog i(üov u£Aa9Q9« xol Bouovg 95v
yvpváau.á 9" oicw &vevoágmv Zíoxnug 9" 60oo,
àv o) Ouxaíog &xsAct0cdg Eívqv xóAw
vaío óv 000v ÜÓup £yov Óuxovogoobv non suo debere ingenio Epictetum cum per se verisimile est, tum eo probatur, quod et sententia et forma Bionis memoriam affert, si cum eis quae sequuntur verbis i|Ó0s ze vQ«yoOíc yívet&t, Ürav sig uopgove &vOodzovo zQckyuora và vvyÓvc éuxsei comparas illa, quae leguntur in Tel z. pvyíjs sermone p. 22, 2: àAA' d msgl vagijg &yovía moAA&g vQeyoOíasc éxoíqSdsv. Eodem mos ducit illa huius versus Euripidei zegoc0.óo9c6i; — ex qua praeterea cognoscas licet, meliorem philosophum quam poetam vel metrieum fuisse Epictetum —, quales, ut Homericorum versuum detorsiones, a Cynicis ad- hibitas esse apparet ex exemplis a Webero 1]. c. p. 210 adn. 1 allatis) sicuti hune ipsum versum ad uxgoAóyov filos?)
1) Complures habes ap. Plut. quom. adol. poet. aud. deb. c. 12 p. 33 Csqq.; de garrul. c. 1. — De Homero tin apophthegmatis usurpato cf. Teuferi dissertationem.
.2) De his enim agitur, non de Megarensium filiis, ui praecepta ila non horum sunt, sed avarorum, id quod dilucide scriptum extat: o0 y&Q póvov x«vt& róv EbgurtíÓqv
"Axólacta zxdvtn yívevat Óoólov víwuva, éAÀk wol vv uixoolóycov, quibuscum artissime cohaerent quae se- quuntur: x«l y&Q o)g Óoxobci ztei0sótuv &ztoAlvovo, xol ztoocÓLcoTQÉQOvOL éupvtstovreg Tiv cótÀÓ» gueoyvolav wal uixooAoyíav. Qui enim in- tulerunt , puerorum educandorum rationem Megaricam" et ,,Megaricos" Hense (prolegg. p. LXIX) et Heinze (de Hor. Bionis imit. p. 19) non vide- runt, illud Diogenis apophthegma obiter inseri (Gg zov xol) neque arte cum tota hac argumentatione cohaerere (neque enim verba consentiunt, cum x«i y&o o9g ÓoxotGc. e.q.s. ad singulare Meyagéog á&vógóg vix referri possint ', ut plane alium sensum efficiens narratur apud Laert. Diog. (VI, 41): 'Ev Meydgowg (00v và uiv mxQóflvo voig Ofoueow cwe- czXGU£vo, rovg OP zoiücg cbrtóv yvuvoóg, iu ,Avowreléovtoóv ior. Meya- Qécg «gióv elvat 7| víóv^. (Megaris oves pastas esse, inde concludi potest, quod inter eas res, quas Megarenses Athenas exportasse Aristophanes dicit (Ach. 519; Pac. 1000), commemorantur z4evíoxw vel zAeviox(óio.)
c MS um
relatum legimus apud Plut. z. giAozAovt. c. € p. 526: mortuis patribus
yvuvdew à' oicw évevoág zfíoxug 9' UO zego0evroL, xüv simy vig ,00x &xoUor voU quAoGóqov;" ,ztóDev - éuoí; pqoív: o9 6yoAdto QU xoevoóe rtOvuxórog.*
Quae igitur ad recentioris Cynismi fontes revocavimus, id commune habent, ut nihil certi profiteantur de ratione ac via, qua illud x«Aóc xoijG9«t voic zodcyuocww tibi comparare possis: atque hoc ipsum accedit in eis, quae ad Aristonem referenda esse commentationum illarum cognovimus, cum in eis doceatur, qgoóvye.v aut Aoyiouóv aut vobv adhibenda esse, ut rebus uti possimus, xev?v Óóbfav aulem causam miseriarum esse. Sed eum singula per libellum 7r. 9vyíjc iam supra perlustraverimus atque idem per duo alia scripta (zx. ebQ9vuag et zz. &gev. x. xax.) Heinze fecerit (l €), pauca per. aha seripta dissipata adiciam. Velut in ilo Plutarchi z. róz9e libello quem Duemmler Áristoni vindicavit. (Akadem. p. 211sqq.) &ic 7] oóvgo:g de- finitur (cap. 6 p. 99 E): o9 yovoíov écriv ov0' &gyguov o00? Üófa o00à xAoUrog o)0. Oyísus ov0' (GyUg ov0À xdAAog, sed tó süou. voUro.g xceAOg xoijoOw,. Óvvausvov. — Pro goowvéíost (ró goovsiv z. £00vyu. c. 4) modo ó Aóyog reponitur (z. &ger. x. XXX. c. 4 vo,órqv Ó Aóyog éuzorst vij Vvyi) OutOscu e. q. s. cf. z. eo0vp. c. 4; Laert. Diog. VI, 29) modo 7j &oev1j (Plut. quom. ddol. poel. aud. deb. c. 14 p. 36 D: poetae verba quae- dam &g' o)x ázxóüsbío écvw, àv ol quAócogor A£yovei mol zAoUrov xol rüv éxróg &yoO9üv óc yoolc &gstiíjo &ávogsAóv Óvrov xcl &vovürov oic £yovo:), quae quomodo inter se Cohaereant infra: paucis explicare i animo est. Viríus et malitia inter se opponuntur atque similitudine ni fallor vere Aristonea explicantur in Sen. ep. 31, D: fac te ipse felicem: facies aulem si inlellexeris bona esse, quibus admixta est. virtus, (urpia quibus malitia coniuncía est. Ut nihil sit splendidum sine luce, nihil atrum sine tenebris, ut nihil calidum sine igne,
Neque igitur ex his effici potest, Megarenses praeter ceteros puxooAóyovg fuisse neque — cum nihil tale de eis sciamus — haec e Megarensi scriptore sumpsisse Plutarchum velut e Telete: atque ideo omnino tanti esse putavi, quod adnotarem.
cO Lc
sine aere nihil frigidum: ifa honesia et turpia virlutis ac malitiae societas efficit.)
Temporibus illis, quibus Stoici severi florebant, fere nihil deberi, quod huc referendum sit, non est ut mireris.) Nam in eis quae docebant solam rationem spectabant, non vitam, iia ut hane secundum illam conformare nemo posset: modo cogites, quantum inter se differat quod docebant, sapientem ad rem publicam accedere debere, et quod re vera omnes in olium se recipientes vitam degebant — quem dissensum satis spinosis arguments tollere studebant. Quali e fonte fortasse fluxerunt quae in Sen. dial. c. 9, 3 leguntur, quibus exponitur, exilium propterea non malum esse, quia virtutes nobiscum ducamus, ita ut impediat quominus miseri fiamus id ipsum quod virtutes habeamus, non quod virtute miseriam vincamus.
Ea demum aetate, qua philosophi rursus ipsam vitam spectabant, in lucem eduntur quae ad nostram rem pertinent. Musonius enim quid de homine et rebus externis senserit cognosci potest ex ecloga illa zegl &ex16cog inscripta (Stob. flor. 29, 8) ubi docet (II p. 14, 28 Mein): ài& 0$ víjc vvyijo doxqois éóv, zQGrov uiv v&àg &zxo0s(bsug xQoysípovg zxowtGO0ci, vig Tt zEeQl vOv &yoO0Gv rüv Óoxoóvrov Óg o)x dycOG xcl vàg mtol vtÓv xaxüv rüv Óoxoóvcov dg oO xcx& xcl và &dAgy9Oc &yaO yvooítsu ve xal ÓuxxQívsvw &xó vàv ut) &Ay09Gc éOtcaOnr, tum haec assequi, vere mala evitare, non illa quae videanbur bona eti mala appetere et fugere (cf. Maxim. Tyr. II, 2). Epicteti denique sententiam, unde fere omnis eius pendet philosophia, legimus in man. c. 1: vóv Óvrov cà uév éovw ég' dquiv, r& 0i ovx ég' Quiv: ég? Tutv uiv OxóAmWug Óógu) PxxAwu xol &vl Aóyo, 00« quévsQu £gya. oix ég' Suiv Ob vó cGuc xvijóug Oóba. &oyot* xcl évàl Aóygo, 06€ ovy quérsQe £pyo, quae
1) Neque ea quae sequuntur (Quid ergo est bonum? rerum scientia. quid malwm est? rerum imperitia [cf. &z etoío zx oeypudvov m. ebOvp. c. 8]. llle prudens atque artifex pro tempore quaeque repellet aut eliget. sed nec quae repellit timet, mec miratur quae eligit, si modo magnus ei eb invictus animus est) quin Áristonis sint dubitabis, si memineris eius virtutis definitionis quam Galenus servavit (éztovs uv &yodóv «ol xoxàv), cll. eis quae infra disputaturus sum.
2) Zeller III, 1 p. 297.
mo. WO. dec
si recle dignosces, ov0síg 66 xoAUGst, ov uéuwym ov0ÉEvo, oUx éyxaA&Gsto Tuví (8 9 cf. eliam diss. I, 1, 1); contra s1 movemur, vxQdGos, voUg &vÜgdzovge oU rk zQcyuera, GAAA rà mgl vÓV zo«yudvov Óóypovc (man. e. D) Videmus igitur, Musonium Epietetumque neque docere cum Stilpone, nos externa omnino non sentire, neque exhortari cum recentioris aetatis Cynicis el Áristone, ut externa nobis subiungamus quodammodo, sed admonere, ui externa accipiamus quidem, sed tanquam aliena, semper animum altendamus ad vera bona, ad v& ég" mQuiv, id quod Epictetus sic reddit (diss. IV, 5, 6): Zrgovqyijoc:; — Ov &AÀ. Qv 0LO vaL, énl voívqe víje UAne vo lOtov T)ysuovixóv vqoijoot. Düucu; — Ov: &AA Qv Oi0ícvo. ycuog, éxi vavvuo víjo Axe xorà qUOLV Íyovra aor0v cqugijóc.. — Quam rationem iterum iterumque explicantem atque adhibentem videmus Epictetum. |
:8. Quae cum in universum de hominum atque rerum consuetudine singulos censuisse cognoscamus, jam videamus, quomodo ad exilium haec redegerint, ut non exilium ipsum malum esse dicerent, sed ab aliis pro malo accipi, ab aliis non.
Talia cum de senectute atque paupertate tum de £svíe dicuntur Tel. p. 8, 8: otbreg iiv cou Ósít£o Óvo yégovrag Óvo zévqvag ÓUo pebyovtag, tóv uiv àv vij ztáan eoxoA(e xol &xottíe Óvre, vov 05 év vij ztáor vogegij" o0 qavsgóv, Ot, ov tO yíjoog, ov T1)v xtvi(cv, oU TQ)v bsvíav aituevéov GAA &xegóv vi. Similia ut de sola:paupertate dicuntur p. 26, 7, ita de exilio ap. Sen. de rem. fori. VIII, 2 p. 104, 1 Rossb., id quod in libelli Plutarchei cap. 2 exemplis Polynicis Euripidei et Alemanis!) illustratur; utrumque coniunctum, Stoico colore paullulum tinctum habes in Sen. ep. 85, 40: sapiens virlutem. si. licebit àn. divitiis. explicabit, si minus in. pauper(ale; si poterit in. patria, si minus in. exilio")
Aristoneam huius sententiae formam habes apud Plutarchum (c. 17 p. 607 E): dv99ószov Ó' ov0slg dgougstrvo, vrómog sbOoL- uovíav GOxso ov0 Ggstqv ov$05 qoóvqowv: nam vocem óoz:Q -
1) De epigrammate cf. Cobet Mnemos. N. S. I p. 383. 2) Talia lepide atque urbane iocans imitatur Horatius (Sat. II, 1, 57): Ne longum faciam: sew me tranquilla, senectus Eaxpectat sew Mors atris circeumvolat alis, Dives inops, Romae sew fors ita iusserit exul: Qwisquis erit vitae scribam color!
ix UR luc
sic intelligendam esse (ut causam quasi indicet) sequitur ex AÁnaxagorae atque Socratis, qui carcere inclusi sunt, Tantali atque Phaethontis, qui in caelo versantur, exemplis: ut enim ill in miserrimo loco bene se habent, ita hi in pulcherrimo loco infelices sunt óÓi& v5?v d&goovvqv. Socratis exemplum similiter a Seneca afferri supra adnotavi (ad Helv. c. 13, 4): nescio an rivulus quidam ex Áristoneis usque ad locum illum Ánnaeanum profluxerit; certe sapiens qué ab opinionibus volgi secessit Àrisbonis esse potest, quamquam et hic et ei quos infra cum Graecis comparabimus consolationis Ànnaeanae loci (p. 100) non tales mihi esse videntur, ui eis insistentes quidquam certi affirmare possimus.
Quae apud Plutarchum obiter commemoratur sententia, exilium nos virtute (de goo»ijoec cf. infra) non privare posse, in universum de externis rebus dicitur in commentationis z. £08vp. c. 17: xal yàg 9j vóyu OUvavau vóado zxtQuoAsiv, dqeA£aOo. yo"nuocot«, OiwMkAsiv zgóg Oi4uov 7) tógavvov, malum non potest facere bonum ov0À sz«gsiéofou vqv óudS960iv)), fj &si z«goU6nc zxàA£ov 1| xvfsov1rov zxgóg Q9dAcvruv ÓgsAóg cov. zoóg tóv fíov. In quibus illa timendorum habes (ria genera: timelur inopia, ltimentur morbi, limentur quae per vim poten- (ioris eveniunt (Sen. ep. 14, 3), quae in talibus saepius occur- runt, velut apud ipsum Senecam, qui animum opponit: (ad Helv. c. 11, 7) corpusculum hoc, custodia. et vinculum. animi, huc aique slluc iactatur, in hoc supplicia, in hoc latrocinia, in hoc morbi exercentur: anus quidem ipse sacer el aeternus el cui non possit inici manus, velut in diss. Epict. IIT, 24, 28. Duo habes in loco Epicteteo Ánnaeani simillimo (1, 9, 12), ubi dis- cipuli queruntur &gsg AvOijva( move vOv Ósóuüv voórov róv &moTquuévov xal Bagvvóvtov: évraoOc Angovol xal xAémtaL, x«l Óuxcaovqioi« xol oí xcAoDusvo, vóQavvou Óoxobvcsc éyswv vw ég! uiv ifovoíuxv Ó.à v0Ó 6oyuátiov xal và tOUTOU XTQ)UcTc atque eadem in altero, ubi sua respondet Epictetus (IIT, 22, 105): Ageov?e zxQo«tgécótsoo o0 yíyvera,, vópuvvog ov yíyvevon atque idem I, 18, 17 de tyranno solo. Qui
1) Eadem verba in Stob. ecl II, 8, 82 leguntur ix ro) IlXiovtdQyov vtgl giAcag sumpta.
En Me uem
locus sinceriore forma legitur I, 1, 22, cum sapiens atque ille hie inter se colloquantur: E/z& cà &xógonuvo. — Ov Ayo vobvo y&p éx' éuoc éovuv. — 4AAàA ÓYjoo 66. — "Mv8Qoms, ví Aéytuo; &u£; TO Ox£AOc uov Oxj6sie* vijv ztgooíoeGu.v ov0. Ó Zeog vuxijoo ÓÜUvetot. — Eig qvAcoxijv os fuAG. — To eoucriov. — Axoxs- g«Aícco es. — Ilóve oov 6ou sixzov, 0v. uóvov duo ó vQáqqAog &vexóvuntóe édruv; vobva £Ósu usAevüv voto quAo0oqobvcag, at- que horum simili magis minusve mutata extant I, 19, 8; 29, 5—'I. — Quod autem fuerit exemplum talis inter tyrannum atque eirum bonum colloquii recte mdicavit Uptonius ad locum illum priorem, nimirum Penthei atque Dionysi dialogus, qualem finxit Euripides in fabula illa quae Bacchae inscribitur. Nam similia, ut idem recte adnotavit, in Hor. ep. I, 16 leguntur, ubi mirum in modum neque tamen nobis ignotum mythologiae res el recentioris aetatis inter se commiüxtae sunt, ui manifestum fiat quomodo Epictetea cum tragicis cohaereant: (v. 13) Vir bonus ei sapiens audebit. dicere ,, Pentheu
Rector Thebarum, quid me perferre patique
Indignum coges?2" ,adumam bona." ,nempe pecus rem
Lectos argeniwm. — tollas licet." — in manicis et
Compedibus saevo le sub custode tenebo."
»Ipse deus simul atque volam me solvet."
Non igitur dubium erit opinor, quo ex gymnasio haec petita sint, praesertim cum addamus — id quod Kiessling iam adnotat — extremum illud
Àvos; u^ Óó Ocíuov cotóg, Óvav iyi 9610 eodem quo apud Horatium medo in Plut. x. £$?vyp. cap. 18 ad mortem voluntariam referri. Ut vero de exilio hoc mors ultima linea. rerumst dicitur in diss. Epict. IT, 6, 22 atque similitudine domus exornata I, 25, 17 sq. (ne quid coactus facias uuó' ozo- A«ufiivov iv x«xote sivo vrobro yàg oU0s(g G5 Gveyxáa. Konvóv zmsmoíqyuev év vÀ obujuevi; àv uévguiov, uev &v Aíov zoÀsv, éfoyouor. Iuberis non Nicopoli non Romae non Athenis habitare, sed Gyaris: oíxà. — &AA& zoAUg uou xémvog qoívevot vo &v I'vdgoig oíxsiv: &zoyogóí, Oxov u' ov0sle xoAvUGtL oixstv), ita prior illa ratio in eodem adhibetur (I, 1, 22): gvyodsvéivot (us Ost scil); uitio obv xoàAUos, ysAGOvvo xol só9vuobvca xcl eooobvro (cf. I, 20, 6; praeterea quae de Helvidio Prisco
ux S uns
et de Vespasiano imperatore narrantur I, 2, 21), atque idem fit in Musonii de ipso exilio commentario p. 74, 21: xol yàg si vv zovoí0c vig Tug &qroqurou, vó ys ÓUvacQo, qégeww gvyltv oox &grouvc. (eadem forma de fame sitique Epiet. diss. III, 10, 8), apud quem eandem sententiam in universum dictam e Stilpone depromptam supra cognovimus.
Senecae unum loeum iam attulimus, cui illa induta erat forma; ali sunt liberius conformati. Velut complectitur duo illa argumenta a Varrone et Bruto contra exilii malum allata, dico naturae et virtulis, his verbis (c. 8, 3): Jd actwm est ab illo quisquis formator uniersi fuil .., ut. in. alienum arbitrium nisi vilissima quaeque non caderent. quidquid optimum homini est, id extra humanam potentiam iacet, nec dari nec eripi polest; velut ep. 66, 21 exemplo est vir bonus pauper aut exul ac pallidus*) (ubi fortasse notandum, quam accurate his respondeant verba res honesta sed íristis. atque aspera). Eiusdem epistulae 8 8 virtutem omni loco nasci ab ipsa natura eo significari putat, quod potest et ex deformi hwmilique corpusculo formosus animus ac magnus exire, ub ep. 14, 28 exponit, semper aeque magnam esse virlutem: «odo latius virius funditur .., modo arío fine concluditur paupertatis exiit orbitatis: non tamen minor csl, 8 .. ex publico ei spatioso ?wre 4n angustias domus vel anguli coit et ep. 92, 18 similitudine solis haec illustrat: hoc ?faque adversus virlutem. possunt. calamilales el damna el ànwwriae, quod. adversus solem polest nebula. Contra quod ep. 51, 2 dicit, sapiens ut eolorem aliquem vestis evitet, tanquam munus aptum frugali- lalem vrofesso, sic regio quoque est, quam sapiens vir aut ad sapien- (iam tendens declinet tamquam alienam: bonis moribus, id ad ipsum hunc locum factum esse videtur, non omnino in doctrinam re- ceptum.
Iam vero illis locis quae sunt de accipiendo exilio adiciendus
1) Cf. Plut. quom. quis s. (n virt. sent. prof. c. 15 p. 8& F otvoc T)usis pü:e pvynv "Aquors(óov wj9^ s(íoyuóv 'Avobayógov wire ztvía» Xo- *o&crovg T xcavaÓ(xgv Ooxiovog óxoócwuoivousv», &AA& xol uerà vo)tov &Éiégeorov Tyoóusvo( tiv &osti» Óuóos yooíusv oórjj vó EüguziÓsuov igp' Éxdoro qOeyyóuevow De voic. yevvo(oiv àg Grov waAóv. (cf. Plut. z. pvy. c. 17. — Senecam dial, XII, 183, 7 pro Aristidis nomine Phocionem scribere debuisse iam adnotavit Lipsius).
ce a.i
est Musonianus is, qui respondet eis quae a Plutarcho cap. 7 exponuntur: 000( uiv y&o &oyol xol àwjyovot xol oíy oioí v& &vOgítsoDa,, obro, uiv xàv vij movgíÓ. Óvreg dxogobow óg ro z0ÀU0 xol duugavobauv: ot Ó$ ysvvuxol xal quAózovoi xol Gvvecot, xüv Oxo, zovi £AQ9€600ww, cÜzogobtG. xoci Óikyovow &vsvósüg. Quibus nihil Áristonei inesse apertum est, quamquam senten- tiarum ordo idem est apud utrumque: Plutarchi enim verbis Óxov xol vo usrQícv zxQóg vOv fov soxogeiv Gvufépuxsv respondent Musonii haec: x«l yàg ov03 ÓtóusQ« xoAAGv, üv "i poviAóusüe vovgüv:
éxcl ví Oti fgoroiouw zxAqv Óvoiv uóvov:
Zhíjuyrooe dxvijo, xo pevóg 9' bÓouyóov,
&mxmep mégsór, xol méqvy qu&g voéQsw; quibus formam illam ipsum Musonium induisse verisimile est, cum Chrysippum potissimum illis versibus usum esse sciamus (Plut. de Stoic. rep. XX, 8 p. 1043). Ipsa sententia in Senecae consolatione redit (e. 10, 1): Qwantulum enim. est. quod in. tute- lam homnis mecessariwm est? et cwi deesse hoc potest. ullam modo viriutem habenti? .. corporis exigua desideria. sunt: frigus Submoveri vult, alómentis famem ac sitim extinguere; ubi notandum esse videtur, virtutem hie non illam per rationem computatam esse, sed quae in vita cotidiana tentetur.
Cum igitur verisimile sit, Musoniana et Áristonea ad unum redire fontem — qui quis fuerit expresse dici vix opus est — hoe eo eonfirmatur, quod. duobus Plutarchi locis similia legun- tur, quorum alter in libello exstat, ,cuius quin ex Bione colores sumpserit auctor haud ita paucos non dubitat Hense (cf. prolegg. p. LXX XIX adn.), quem ego etiam Áristonis ingenium reddere putaverim:
An vilios. ad nfel. suffic. c. 4 p. 499 D.
tíveg OUv voOvo xoxoÓc(uoveg ZO0Lti; TOUS AvévÓQovg xol &AoyíGrovge, vo)g ivOQgó- zrTOve xal &Gyvyuváóotove, TOUe6 £x vyxíov de Ééyovei Oóboc váAdvtovrag.
quom. adol. poet. aud. deb. c. 5 p. 22 C.
o? y&p &xAGg sime xol xücww &vO9odozois ozó O9)v imxAÓ- 69x. Avzwqoov Bíov, &AAG oig &goo6uL xal &vo5toig, o)g Ós,.Ax(ovg xal oíxvgovg 0 uoyo"oíov óvvagc elo0€ ÓsLAovg xol oífvooUg ztooGuyogsbsuw.
zx EB. uus
Quibus locis divisam legimus generalem illam sententiam, tale aliquid esse exilium, quale accipiatur, ita ut fortes exilium non tanquam malum metuere dicatur, ignavos suae culpae tribuere debere, quod miseri sint: id quod breviter sic Sen. de rem. fort. comprehendit (VIII, 2 p. 104, 1 R): sí enim sapiens est, peregrinatur; si stultius est, exulat. Cynicum originem redolet Persae illius quae fingitur epistula ap. Curt. Ruf. VI, 4, 18, qui ad Alexandrum scribit: Ceterum si cw fides daretur indignus, multa. exilia patere fugienti: patriam. esse, ubicumque vir forlis sedem sibi elegerit. ldem im Aristoneis habes ap. Plut. x. áger. x. xcx. e. 4 p. 101 D: vowitqv ó Aóyog uxori ó.&Os0ww)... o) Buóor quAo6ognjGac áxàóg, &AAR mavvagob tijv f0£oe uoO10r xcl íáxó mávvtov, et duobus locis supra inter se comparatis (v. p. 61) z. gvy. c. 5 p. 600 E; z. eo8vyp. c. 18 p. 476. Similiter Epicteti Óóyuovo ad exilium referuntur diss. IV, 7, 14: à4A' é£oguióuóv (8éAcc scil.); óxov érovéA9o, éxst uou. xcÀAGg ior xal yàg ivOdÓs o0 Ó.& vrÓv vómov tv uou xxAGo, GAAG 0.& v& Oóyuoca, à uéAAo uet. ÉgovroO &xo- gégsew. Stoici sapientem vides in Sen. ad Helv. consolatione c. 9, 7, ubi Marcellum se ipsum sic consolantem facit: ?ía le disciplinis imbuisti, wt scires omnem locum sapienti viro pa- iriam esse.
Contrariae vero rationis causa xex(« est cum in aliis rebus tum in exilio: (Teles p. 5, 9) 44A Qusie z&vvo u&AAov atvuo- Uca, 1) vi]v éxvróv Óvovooziav xol xoxoÓcuuovíav, vó yijoeg civ zevíav vóv &xavoijocvco t1)v qju£oev v2v Ggacv vóv vózov, ài quei ó zhoyévgs, qovije dxqxoéveau Koxíeg $cvviyv eivuoutvge:
Obr.o éuol vóvó' &AMoc éxaíruog AA iyi eorij. Tales locum et aetatem culpantes habes im Sen. ep. 50, 3, qui ambitionis e& sumptus causam Romam atque urbem, adolescen- tiam iracundiae esse dicunt. Sed refutantur: (S 4) quid nos decipimus? non est exirinsecus malum nostrum: inira mos est, tn, visceribus «psis Sedet, el ideo difficulter ad sanitatem pervenimus, quia mos aegrotare nescimus. Haec extrema fusius exponuntur
1) Quod Crates Demetrium Phalereum (ap. Plut. de adul. c. 28 p. 69) adhortatur &ue óà Owoosív fovvà xol vjj ÓuxOícri, verba singula non ad Cratetem referenda sunt.
anc UMÉ- ien
in ea Plutarehi commentatiuncula, cui titulus est amimine an corpor. affect. sint peior., ubi conferas quaeso praecipue c. 2: xol Üsi' vv qvuyuxóv. zoítov xal u£ywrov &guOusiv vv üvouav Üv $e &véjxsavoc 17) xaxío voic zxoAAoio Gvvouxet xol 6vyxata- Brot xol evvazxotg«1j6xe.. — Ubi in sequentibus nova forma illud se ipsum excusare induitur, quae similiter in frustula £x ríjc émiovoAio zsgl guA(ug Stob. flor. 2, 35 (I p. 66 Mein.) servata redeunt: O9vuóv 05 zoAAol xcAobciv &v- | xaxíac crbrv mAdoOovro vwsg Ógs(ov xol &oova quA(ev xci | Óuuctov tóxgemsío c0 uiv g9óvov GuiAAav xal ÓsuA(nv | quAo0xóuotov &xAobv, vo Ó &ogáAsuxv qgiA&gyvoov zoouu9ig dGmxoxa- | Aospevor,
nec non in Sen. ep. 45, 7: vilia nobis sub viriutum | nomine obrepunt: temeritas sub titulo fortitudinis latet, moderatio vocatur ignavia, pro cauto timidus accipitur. Quae hic in proprüs vitiis excusandis vituperantur, ea laudat in alienis Hor. sat. I, 3, 49 (cf. etiam vv. 55 sqq. et cum his Dion. Chrysost. or. LXVI p. 357 R. II sq.): |
Parcius hic vivit: frugi dicatur. | Ineptus
Et 4actantior hic. paulo est: concimnus amicis
Posiulat ut videatur. |. At. est. truculentior. atque
Pius aequo liber: simplex forisque habeatur.
Caldior est: acres inter numeretur.) Neque vero in illo z. zgeyuéerov Aóyo Aristonis talia desunt; aegroti comparantur c.3 p. 466: xei y&Q *] yvv:] Avztet xol róv (evQ0v aiv.Ovvro,. xal Óvogsoaívovoi có xAw(ÓL.ov, atque eadem sententia simpliciter reddita occurrit c. 4:
voie zocyu«cu. yàg ooyl 9vuobtotoei yosóv, el — quae cum his arte cohaerere videntur?) — c. 8 similitudine eadem exornata. Saepissime in Epicteteis talia inveniuntur, quorum ratio continetur eis quae leguntur mam. c. D: Ór&v oov éuzodiGóusÜ« 1 vugcocousDe 7) Avttóucüo, uuóézove GAAov airuóus9 o, GAA éavvroUg, voür cv. và éaevrv Oóyuaco.
1) Eiusdem satirae Horatianae alia vindicat Bioni Hense 1. c. p. 543.
2) Id quod verbis 09v ixsivov eó946 mol rv mooayudvov Aóyov &veldousv mihi significari videtur. Heinze haec initium cap. 6 subse- qui putat, ubi tamen de zeeyuect nihil.
— 80 —
Universa illa sententia, nos ipsos miseriae nostrae auctores esse, non res, ut ad alias res separatim refertur — velut ad paupertatem in Sen. ep. 17, 118qq.: non est ?n rebus vilium, sed in ipso animo: sllud quod pauperiatem nobis gravem fecerat el divitias graves fecit; ut aeger in lecto aureo atque ligneo aeque aegrolat: sic mihl refert utrum aeger animus in divitus an in paupertale ponatur: malum suum illum sequitur et de rem. fori. X,1 p.104, 15 Rossb. —, ita ad exilium, vel potius ad commu- tationem loci, quam inter exilii mala numerant. Similem huius Annaeanae epistulae loci dicas Horatianae illum (ep. T, 14, 108qq.)
Rure ego viventem, iw dicis àn urbe beatum:
Cw placet. alterius sua. mamárum est odio sors.
Stultus ulerque locum inmerilum causatur inique:
In culpa esi animus, qui se non effugit unquam. Atque alteri duo loci mire consentiunt inter se poetae atque philosophi, quamquam non verisimile esse dixeris, hunc quo erat ingenio ex illo sua hausisse, Hor. ep. 1, 11, 25: nam. si ratio el prudentia curas, | Sen. ep. 28, 1:
Non locus effus& late maris ar- biter aufert,
Caelum non animum mu- tant, qui irans mare currunt.
Sirenua | nos exerce inertia: navibus alique
Quadrigis petimus bene vivere. Quod petes hi est,
animum debes mutare, non caelum... (5) non peregrinaris, Sed erras ei ageris ac locum ex loco mulas, cum illud quod quaeris bene vivere omni loco positum sil")
Est Ulwbris, animus s& te non deficit. aequus. |
Bionea quae huc pertinent supra iam commemoravimus, cum de Plut. capp. 16 et 6 egimus: quorum similia etiam in epi- stulis. Cyniceorum redeunt (Diog. ep. 36, D o) yàg «órà doov BA &AAà uoyO910oíc), quas Cynismi recentioris esse monu- menta notum est, et in Luciani qui fertur Kvwvuxó (cap. 1T). Vides ut haee omnia, quae omnibus fere temporibus magis
1) Cf. narratiunculas de Platone et Epaminonda (Gnom. Vatic. ed. Sternb. [ Wien. stud. X et XI] n. 440 et 282) quaeque ibi adnotantur et quae de Demetrio Phalereo refert Laert. Diog. IX, 37 (oóx 2x vóxov óó- £uv Aafgtiv Bovióusvos, &AA& vószzo Óóbav msQuO sive zxtQosióusvog).
— 8 —
minusve mutata valebant, referri possint ad Bionem vel Áristo- nem ita ut nostra quoque aut ab his ipsis inventa aut in eam formam redacta sint, quam apud recentioris aetatis scriptores invenimus. |
Iam igitur ad Plutarchi c. T revertamur!), ubi pauca adicienda erunt de exemplis. Quae enim apud Stilponem Phoenicis Themistoclisque exemplis probari cognovimus, eadem ut demonstrentur hie praeter '"hemistoclem, qui apud Muso- nium quoque legitur, Demetrius et Diogenes afferuntur; in Phalerei locum apud Romanum succedit Zfíov ó Zvgexóotoc, eui Ulixes adiungitur, quippe qui zvróg qvydáóog óg v vig eio, d&9AuÓTtQov OLexs(uevog tamen potuerit rovg Geíaxag qouueríc«c)9w«,. &q)96vogc. Qui etiam alibi similiter laudatur in Epict. diss. IIT, 26, 38: 0ve voveyog é&sooíq 9n wj vc évostet- voGsv cboróv T &zxoQío; uj vu. énéxAnGsv; &AAO müg &xyL voóg vg zxe«g9£vovg aivijcov và &vayxata, v el6yuovov sivo, Óo- xti ÓsiGUa. zxco AAov;
Gers Aéov Ógsoíroopoc &AxLl zsmoidds.*)
1) Dio Chrysost. in or. XLV p. 201 ER. II gloriatur, qui exilium tulerit wi gov» ionwíeg TrvgOsíc, u7) yomnuévov &zogíag, uj oópuarog &c9 vz(ag.
2) Hoc loco Ulixis exemplum eum Hercule (cf. Sen. dial. IT, 2, 2) con- iunctum, qui, quamquam deus ei non zo4À& oóx Gq90vo zogtizt, kamen magis rex erat quam Eurystheus. Uterque in universum exemplum est exulis diss. III, 24, 13: alter enim
Iloàià»v à' &vO99ózov iÓósv &cvsa wol vóov £yvo alterum AvOoózov oflo(v v& wel sóvouíqv épogóvco
scimus. Conira inter ea, quae ut exilium malum putaret, commoverint Dionem Ulixis exemplum affertur or. XIII p. 419R: &vóoóg 1jooog otóeuós vt &ÓvvérOov «ogrtoei» 70ÀÀA&, Oucog &vátux Aéyovrog wol S91nvobvcrog éwkcrort zo vjj Qolevto Ovx mÓU0v ríjg vo«19(005; atque eandem ob rem vituperatur in Epict. diss. III, 24, 18 sqq.: 'Oóweosbg sí uiv fwAae xol dósosto oix 7» &yo9óg. Denique illud virtutem ommi loco nasci (cf. s. p. 76) duobus locis qui ex eodem fonte fluxerunt ad Ulixem refertur (or. XXXII p. 696 R; or. XXXIII p. 10 R ID), nam ó ciíjc "I9*xne xoA(cns ixógünesv oov» (Troiam), ó víjg pagg xol &Óófov oqóóge obcov só- e?zogov. — Ceterum idem versus Homericus (Gore Aéov..) redit zr. eó9vp. p. 472, quem locum recte Hense (l c. p. 549 adn.) aliis argumentis nixus ad Bionem referre videtur. .
6
-— 89 —
Diogenis exemplum, quod supra ita adhiberi vidimus, ut ei qui exilium ignominiae esse putant refutarentur, quodque hie de "rebus externis dictum affertur, apud Musonium ad exercendam virtutem spectat p. 71, 19: 4jóg ó£ viG. xol mxovréxeou v qsUytuv Oviijveyxev, Goss Zhioyévs,, 0g éx ukv iOuovov quAÓ- 60pog éyévsevo qvyóv, &vrl Ob vob xoüio9e,. sig Zuvónwqv OLévosyev év vij EAAdÓL, acwjot, 03 vij moóc &osvi]v vv guào- eópov Oujveyxev. — Stratonici hospitis comis adhortatio minus apte a Plutarcho huc illata esse videtur usque quaque patriam hominis esse demonstraturo, mov xol Orco usvoíov zoo vov Bíov sóxogsiv ovuféBuxev.!)
III. 1. Quae initio cap. 8 legitur sententia àv yàg 6xoziíjc &vev xevijo Óóbyo v)v GANOunav, Ó uíav zóAw Éyov Eévog dcl vüv üAAov &mocüv xol &AMóvoiog" o) yàg Ooxst xeA0v od0À Oíxci10v sva, xavaAutóvra v)v «vro véusv éríoav cap. 8 p. 600A similitudine cochlearum illustratur, quae nihil boni habent, nisi quod cum testis coaluerunt, eadem breviter attingitur infra, ubi ad hune sententiarum nexum Plutarchus redit inter- positis capitibus illis, quae id spectant ut in insulam religatum eonsolentur, c. 12 p. 604: eol Ó' o)x évóg ÓsÓoucvov uóvov &AÀ' &zsiguuévov vóxzov zxecüv é6vwv &bovoín zxóAsov Jj wc xoAv6i. Praeterea similia non nisi apud Musonium inveniuntur, qui tam magnum esse negat quod parte terrae atque hominum aliqua privemur: ví voUro Ósuvóv; o$0à yàg olxo, Üvreg óx&og vij yij éyodusO9« ov0& &vOgdmoi Ux, cvvijusv (p. 10, 15).
2. Cum eis autem quae sequuntur Zogrov &Aoysg, otov xócusu xàüv üÓofog 7), xüv vocdóóue, xàv vogdvvqvau cvdascuw bg écvrijo x«i zodyua6. ut) oy.cívovauw coniuncta apud Teletem
1) Comoediae versus principio fortasse artius cum narratiuncula con- iuncti erant. Ceterum depravatus est locus, cum sensus flagitet versibus ilis illam evrevoyoeíe» probari (falso igitur Kock fr. Com. I p. 79 ad id tempus haec referri vult, quo Seriphus, antequam Gorgonis capite a Perseo in rupem mutata esset, frugifera erat). Scripserunt óec» (oo) 0e Cobet, melius zd»! (émumóvog) Reiske, omdvu pro szd»ra Duebner, quibus sensus rectus efficitur: verum Wachsmuth, qui neque in his mihi defuit, vidisse mihi videtur reponens (6zo»u«) zdvro; idem recte illud tà GÜxc« vwig GpsvOÓvoug vQvy&oOcr ila explicare, ut tam duras et imma- turas esse ficos dicatur, quas fundis deicere opus sit, cum decuti non possint.
"E p
illa sententia similitudine domus mnavisque exornata nobis oecurrit, quam particulam supra Bioni adscripsimus. Quam- quam igitur aliquid differt inter rationem utriusque loei — nam apud Teletem exponitur, neminem neque in eadem domo remanere etiam puiri ac ruenti, neque in patria quavis con- dieione, apud Plutarchum, pro bono accipiendum esse, quod patria solvamur: nam si minus, etiam in mala remanendum esse — tamen utriusque tanquam materiam ad unum eundem- . que referendam esse fontem arbitror. Neque enim verba, velut vooóónc, uw) Ooyuxívove,., & Bionis sermone abhorrent; similia in similitudine domus dicta leguntur ap. Plut. de curios. c. 1 p. 515.
IV. Cum igitur hae ex ratiocinatione recte admoneatur: &Ao0 zxóALv viv dgí(Gvqv xol Tj0(ovqv, novoíÓe Ó' corijv Ó yoóvoc zowj6s., addit Plutarchus verba haec: xal zevoíóe wt) msguomó- 6«v, u?) évoyAoUGov, uw) zxoocorárrovoav: siGÉveyxe, mocapevaov tío "Pouuv, oxódsfe) vóv d$ysuóvo, Atwovoynoov, quibus trans- itum sibi parat ad parvulam consolationem. in maiorem in- seram, quae ad eos pertinet, uu non ex uno oppido eiectis reliqua terra universa pateat, sed oí &íg vijdov &mzcexuGu£voig &vexiuuxvo và GAAx stoLst
zÓóvtoe &Aóg, 0 xoAsig déxovrag dgüx&, ut Plutarchi ipsius verbis utar.
Quae ab hoc composita esse et inserta compluribus pro- batur causis. Nam ut hie orationem non bene fluere apparet, ita male cohaeret ubi eo unde digressus erat revertitur; accedit quod ea, quibus illie transitus fit, subsequuntur verba quae eandem sententiam, quam modo Romanae aetatis rebus aptatam legimus, ita reddunt, ut Graeco mori respondeat: .. col à? zc0üv £6rwv é£ovoío 1| uio xóAveiwg. — AAA wv vó' Obx Gpyouev e. q. s. (c. 12 p. 604 B). Neque omnino talis est horum eapitum ratio, ut e fonte aetatis prioris hausta esse possini; ,nam immanitas illa, — ut Odofredi Muelleri verbis utar — qua exuli etiam peregrinae terrae in quas expellitur interdicuntur, Graecis incognita erat.^ Collegit igitur Plutarchus atque inter se coniunxit quae de commorationis in insula commodis dicta inveniebat: sic explicatur, quod eadem sententia saepius repe- titur, velut nos a publicis officiis vacare (c. 8 p. 602 C; c. 9
06*
; — 84 —
p. 602 F; c. 11 p.603 F), atque etiam eadem verba (6 go£vag éyov xal M) zoavcázoc, vevUQouévog c. 8 p. 602€ — &v1jo óà u9) vevrvgou£vog zxovtánaoy, uy OyAouevàv c. 11 p. 608 E) Qua e re simul apparet, haec fere omnia eodem e fonte petita esse: hune vero eundem esse atque quem reliquis his capitibus subesse vidimus, cum universam rationem spec- tantes (cf. supra p. 97), tum singula perlustrantes demonstrare possumus.
]. Eadem enim sententia quam hic Philippum eloquentem facit Plutarchus, parvitatem corporis nobis cogitandam esse, si plura necessariis eupimus, ut hie ad magnitudinem terrae, ita apud recentioris aetatis philosophos atque Horatium ad diversas res relata occurrit. De cupiditate m universum dietam habes eam in Senecae consolatione (c. 10, 6) ubi quae praemittuntur verba libet dicere proprium fontem indieare videntur: mon vultis cogitare quam parva vobis corpora sint? nonne furor el ultimus mentium error, cum iam exiguum capias, cupere multwm? Licet itaque augeatis census, promoveatis fines: num- quam. tamen corpora vestra laxabilis, quae de exilio separatim in fine eiusdem capitis repetuntur: nullum ergo paupertas exulis óncommodum habet; mullum enim tam $nops exilium est, quod non alendo homini abunde fertile sit. .-EKodem e fonte ep. 89, 19 fluxisse manifestum est, cum hoc quoque loco propria verba praemittantur, quibus inducantur ea quae sequuntur, cum item, id quod ad nostra pertinet, argumento sit corporis humani parvitas (cum mulia aedificaveritis, cum ingentia, tamen el. sin- gla corpora estis ek parvula), quamvis ita, ut luxuria im- pugnetur. Totus autem locus a Seneca satis libere retractatus est, ut et F'omanas res respiciat — quae 1n altero loco omnino desunt — et vehementer in luxuriam invehatur, quippe quam increpet, ubicumque fieri potest. — Ceterum ex ea quae inter duos hos locos intercedit ratione apparet, quomodo Seneca sua alienis usus comiposuerit. Alia etiam Aristonem significare videntur ubi simili argumento virum bonum non debere ebrium fieri exponitur (ep. 88, 18): an non illius est, vetare syllo- gismis agi, iubere exempla adferri? Denique de helluatione similia dicuntur ep. 114, 27: metiatur simul corpus, sciat quam nec multum capere nec diw possit, inter quem locum atque
x BE onec
Plutarcheum ilum tanquam medius intercedit Horatianus qui- dam, quo magmitudo terrae, quae alicui suppeditat, ad ventrem refertur (Sat. I, 1, 45):
Milia frumenti tua. triverit. area. centum:
Non íuus hoc cagnel venter plus ac meus ..
Vel dic, quid referat intra
Naturae fimes viventi iugera. centum an
Mille aret? Quibus cuni versibus quos Plutarchei libelli zr. giAozAovríac comparat locos Heinze (de Hor. Bonis ómit. p. 20), ad Graeca nos reducunt. Ceterum in universüm dictam eandem sententiam habes in Eipict. man. e. 39 similitudine calcei illustratam: u£rgov xvíjósogc t0 Guo £xdGTo, Oo Ó szobg ozoó5uerog!) ut apud Dion. Chrysost. (or. XVIII p. 472 R) sic vestis omnino adfertur (xal éG9ijra uiv ov0slo BosAsva. usíto vob Gduerog PÉysuww óg ÓvG6yon6órov Ov e.q.s). Videmus igitur apud eosdem hanc sententiam circumferri, apud quos alias illas, ut non ita longe ab altera utriusque origo distare possit.*)
Neque eorum quae in sequentibus (cap. 9) exponuntur tanquam principium diversum esse e verbis quibusdam illius Senecae loci ep. 89, 20 elucet: hoc quoque parum. est .., misi insulae, magnorum dwcum domicilia, inter vilissima rerum nominantur. Accedit quod et argumentum illud de corporis parvitate desumptum 1n Senecae consolationis loco eodem modo adhibetur, quo apud Plutarchum, et quod affinitas quaedam inter utrumque locum Ánnaeanum intercedere videtur (quousque finem possessionis propagabilis? cf. cum his: licet $taque augeatis census, promovealis fines). Atque e fonte aliquo illa hausisse Plutarehum, non suo debere ingenio alia quoque via demon- strari potest, dummodo recte ea constituamus atque intelli- gamus. Traditum enim est ijo O0ovoíug évrabOo zxAyoíov
1) Caleeus quoque saepius in his scriptoribus occurrit: Plut. z. tÜOvg. c. 4; Hor. ep. I, 7, 98; 10, 42; Clem. Alex. Paed. III, 39 p. 2977 P; Dio Chrysost. or. XL p. 164 R II. — Eadem similitudine con- trariam rationem probat Aristippus (Stob. flor. 94, 32 — III p. 197 Mein.) 2) Cf. etiam Iuven. sat. 10, 146: Erpende Hamnibalem: quoti libras (n duce summo Invenies? | Hic est, quem non capit Africa ..
-
— n
ot69ec, quod Holstenius (ad Steph. Byzant. p. 337) correxit ríe y' Toí«c seribens: quem secutus Benseler (würterb. d. gr. eigenn.) recepit insulam 'Togícv prope Naxum sitam, ubi Orion habi- tasset, cum évvxü)« ad vocem Nátov referret. Aliamen cum de insula illa praeterea nihil sciamus, Orion autem Hyriae vel Ouriae Boeotiae natus esse dicatur!) sequitur víjg y' Ovoíag Scribendum esse, ut oppidum illud Boeotiae significetur, voce évv&U9c vero is quo Plutarchus hune de exilio libellum con- seripserit locus, Chaeronea. Atque ita solum illud zi óà wj recbum sensum praebet: nam si Sardus ille insulam prope Naxum sitam cognoverat, verisimile est, eum ad clariorem atque notiorem quoque adpulisse; ex nostra autem interpretatione ita res se habet, ut Plutarchus parvum aliquem locum afferre voluerit, quem amicus ipse vidissei: atqui cum non certe sciret, num Naxum ille cognovisset (otiueu 6&5 vijg N. yeyovévo, $sa- vv), addidit portum illum Boeotiae, quem illum visisse pro cerbo habebat. Invenit igitur in fonte suo Plutarchus Naxi atque Ephialtis Otique exemplum, adiecit Uriam et Orionem, haud ita felieiter rem gerens, cum haec non insula sit, sed oppidulum (cf. infra praedii Xenophontis et Academiae exempla c. 10 p. 6083 Bsq). De Alemeonis exemplo fortasse dubites: potest de suo addidisse Plutarchus ut Tiberium, quamquam similis fabularum explanatio atque Stoici exercebant (cf. Zeller IIl1.1 p.324sqq.) ad mores eas referentes, quae tamen ad vitam spectare videatur, non tam insane rationem solam sequatur ut apud illos (cf. Zeller l.c. p. 334 8q.), ab Aristone non abhorret.?)
Idem sensus atque illi Philippi dicto subest eis quibus initio cap. 10 admonemur, ne v4v s$0oiwovíav G6*oívoug xal z«gc0éyy«uc ueroobvrseg in parva insula lamentemur: aique illud ví yàg T] zAevsie xogo zgóg vróv üAvmxov fíov; optime explicat quae in universum dicuntur cap.17 verbis &v89oózov à' ov0sie &gougsira, vóxoo v1)v ebOctuovíav. Atque ut hoc duobus viris inter se oppositis illustratur — quam eandem figuram
—
1) Cf. Preller, gr. mythol. 1? p. 3708q. — de nominis forma ibid. adn. 4.
2) Simillimas dixerim eas explicationes, quae afferuntur reiectis physicis à Plutarcho quom. adol. poet. aud. deb. c. 4 p. 19 F (de Phaea- cibus cf. Hor. ep. I, 2, 27 [I, 15, 24], Clem. Alex. Paed. II, 72, 212 P) et quae ab Horatio in ari. poet. 391 sqq.
DE A
in z. &O9vg. c. 4 redire vidimus — ita hic duplici Tantali et Nausithoi exemplo idem demonstratur. Ceterum eundem verbi Levoetv usum habes in libello z.zógyg c.1: vfj yaovol usrooóv- veg xol voig aiógídrorg v1)v £0O xcu ovíav, alque ea qua Niobes Aeschyleae versus afferuntur figura eadem est quam habes in z. &0Ovp. c. 9: (xavàg 6 Mévovógog ozouuwijoxsu A&yov: "ODuiv éyb rove zAovoí(ove, Ó Oovíe e. q. s. Eit T900016A0 0v, bg xol vote zAovo(ove éóoe vebrà xd- Gyovrag volo zÉvuGOww: "4o! éoóví — qw«oí — Gvyysvég vL e. q. 8.,
et in Epict. diss. I, 24, 15, cui loco similis subest sensus atque illis de Phaethonte et Tantalo z. vy. c. 17 dictis: év vote zAov- 6ío.c xol fecuAcOGL xol vvQivvowg «i roaycie. vóxov Eyovew: oj0slg 0b zévmo voeyo0íav avuxAvgoi c wi) óc yogevrde.) o£. ó& facustg &Koyovreu uv áz' &yagv: ,Zvbhore Ódwevo* eive z 6g) vroívov 1| vévoovov u£gog' ,,Ió Kuioi9óv, cí Ww £Oéyov** (Soph. Oed. Tyr. 1391), ut eadem latet in eis, quae Seneca ep. 115, 14sq. de Bellerophonte Euripideo narrat. Qui cum versus pecuniam super omnia efferentes pronuntiavisset, ioíus populus ad eiciendum et actorem et carmen consurrexit uno impetu, donec Euripides (n, mediwm pse prosilivit. pelens, ut expectarent videreníque, quem admirator auri exitum faceret: dabat in illa fabula poenas Bellerophontes quas in sua quisque dal. Ubi adnotandum fortasse est, et laudari ÀAristonem in hac epistula (8 8), et reliqua illus rationem sequi videri (cf. Heinze 1. c. p. 520). Fortasse etiam exempla vóv émupovíüv &vógóv, qui isulam habitaverint, ad illum fontem recte referemus recor- dantes eorum, quae supra de évóó&orig (p. 51) diximus et
1) Cf. diss. I, 4, 26: ut Socrates venenum accepit, sic nos omnino res accipere debemus, non est clamandum: ,,zcAeg éyó, yégov &v$'orog éml voa)rdí uov vàg xoÀukg éváonca; víg Aéysu vaUroa; Óoxsire Ort ouiv &óo£ov égà wal vaz£wwóv; IIo(euog eóvà oó Aéys.; Olóízovg o0 Aéyeu; dA ómócow Buciieig Aéyovoi ví yàg GAÀAo dot voayoO(a 7) &vQoó- zov zdí)09 ttÜavuoaxórov rà Éxvóg, ÓwX uétoov roiw90! imt xvóutvo; utrumque &utem coniunctum habes in loco or. XIII Dionis Chrysost. (p. 428 R) ubi exponitur, óvt z£vnc &ori» otóslg o0 Évtxo voo- yodíov vu; iO(On6s. vobvavríov yàg mtol vovg Mroéag wol rotg Ayouéuvo- veg x«l rovc Oióízoó«g ior tug üv mdcog tàg toeyoÓ(ug oi zAsiovo éxéxrqvro goriuava govoob xal &oyvgov xol yfjg x«l foownudtov.
D.
quae leguntur s. e8vg. c. 6.') Accedit quod eaedem tres vir- tutes commemorantur quibus Aristo z. sU. c. 11 Pittacum exornai: qiAobevórerov enim iustitiae respondere cognoscas e Sen. ep. 94, 11, ubi illud: sic amico were, sic cive, sic socio illum de iustitia locum tradere dicit.
2. Cum his, quae perlustravimus, exemplis praecipue rem agi viderimus, cap. 11 perpetuo sermone exponitur, in insula multo quietiorem vitam agere nos posse, quam alibi, cum non amoenis rebus carere debeamus. Quam sententiam paucis verbis expressam vidunus in narratiuncula illa de Cratetis eb Demetrii Phalerei colloquio, ubi philosophus adhortatur, óc ov0iv Zyou x«xóv ov0 tuv gégsw ficgéog zooyudrov 6paAsoóv xol &fBefiucov &xqAAeyut£vov, vir autem ille . amicis dicit: pe vóv moá&tov éxsívov xal &coyoAvov, àv &üg &vógu vowoÜrov oox Éyvousv. ldem de pauperibus et divi- tibus dieit Teles p. 85, 2: 4] zéAw oU ópüc, Óote of uiv zAov- GLoL zÀAseíO zt oárrovreg xoAvovcu, oO GyoAdtew, ó 05 gzé£vmo otx é£yov tí mpo&rtrtu. zQü0g TO quAoGopsiv yívevoi, atque idem nostro loco narratiuncula illa de Zenone significatur. Prineipalem huius capitis sententiam etiam in Ejpict. diss. IV, 4, 26 invenimus, ut illius z. zgeypvov Aóyov rationi respondere videatur; ubi postquam $ 25 admoniti sumus sic: u?] yíyvov Óvedgsórog uuób xoxoctóucyoc zog tà yvyvóusva, si dicimus 6yoAqv o) 9640, &pquio écrív: óyAov o9 9£Ao, OópvBóc dor, de singulis docemur, velut de 6zo4i: &AA' &v uv ovo gor vé
1) Heinze ab Áristone haec abiudicare videtur (p.499) cum dicat: ,in z&ol £68'vj/ug wird ungeschickt genug mit den worten Óió xal ro9ro voóc tó9vuiav uéyc ein bekannter vózog der consolationes angeknüpft: bei unglücksfüllen solle man sich umsehen, ob dieselben nicht auch berühmten máünnern begegnet seien, ohne ihrer stellung oder ihrem ansehen zu schaden.* Cui adsentior, non apte haec inter se coniuncta esse, quae e diversis locis sumpsit Plutarchus: sed cur non possunt fuisse hi duo Aristonis loci? In illis enim exemplis diversa inter se mixta sunt: nam aliud est, videre num clari viri aliqua re afflicti sint, aliud, cognoscere non claritudinem obscurasse hoc vel illud: hoc autem nostrorum pro- prium fuisse videtur, quamvis commune fuerit illud: cf. etiam «ol cíg &y éfoólov sivau. n&AL1ov Bovovàv 17 Exopwavóng; et m. qvy. c. 15 p. 605: xol oóótsíg dew» obvog &quAótuuog o$0! &ysvodc, 0g nGAAov àv éfosisco A4roflevne Ó yooweusvog Tj Osuuovoxlijg Ó qvyoótvOsg sivar.
zQUyuoro, GOOts uóvov 1) uev. ÓóAiyov Out&cyoysiv, Tovyixv «oto xcAtL x«l yo TQ zQdyuer. cio 0 Ost. Ut Plutarchus miserias, quae domi subeundae nobis sint, describit, ne nimis patriam repetere cupiamus, sic apud Sen. de rem. fori. VIII, 3 habes haec: In exilium eo. — Immo forsan in requiem: iam. saltem. ab invidia, tutus eris.) Apud Musonium ea quae his Plutarchi respondent (vs uj9' óxó szevgídoo vijo Óoxovonue msQusAxoué- . voto &g QOmuquosoíog zoAuUXOg Wwüte vxó qgíAcOv Tüv Óoxoovtov 1 6vyysvàv évoyAovuévow p. 11, 15) ad ipsam virtutem re- feruntur, ut apud Plutarchum vitam ac usum spectant: (p. 71,12) zg uiv ov oóx üv 1| qvys) ovwvsgyoíy zQóg vÓ votobrov zX6o£yovoc ys GyoÀqv x«i é£ovoíav voU uavOdvsuww vt và xaA x«l ztoivrsuv uAAov 1j xoóregov. Quae his opposita sunt — apud Plutarchum ita dieuntur: ài &bvowev 08 xal xó90v o( BcAviovoL . tüv &vayxoaíov xoci oíixsíov sA£ovcuw — a Musonio comme- morantur inilio commentaltionis, ubi exponit, nos neque ab hominibus neque a natura separari posse: (p. 70, 17) vois u&vro, qíAotg xol vóv evveíqusv &v, volo ys dAg9uvoig xal àv 7ztpoc1xeL ztoLELOO'G( vuve. Aóyov: o) yàg àv ooro, zooÓoisv zov? Tu&c ov0 éiyxeraACtO(cv. Üynicorum hane esse sententiam vel ex eo apparet, quod ,Crates Thebanus suum proltrepticum ad Philiscum sutorem eo consilio scripsisse fertur, u& multo facilius pauperes et humili loco natos, quam divites et nobilitate in- signes vitae felicitatem consequi posse demonstraret^ (Weber l e. p. 200). Exempla plerumque afferuntur Cynicorum, velut in Plutarchi commentatione — eam Bionem redolere memini- mus — quae inscribitur an vitios. ad infel. suff. c. 3 fortunam sic alloquitur homo: &g vo/flove xol sev x«i mooccóruew &gn- uégov voogíijo xovrátsug; vobvo sbOeuuovíag doyal zfioyévsr, vxUto éAsvOtgíuo Kodvuvu xol OÓóbuc, vel ut ipsum exilium nominetur de cap. ez inim. util. c. 2: xol và xoayudvov Gg z0AÀA xol dzxsyOi] xol ÀàvvímeAe roig évvvygdvovot .. Éviou Óà xol zteroídoc Gvé£grou xai youudvov &xofoA)v épódtov?, 6xoAijc émoujGevro x«i quAoGogíag Og zZioyévue xal Koévqo; cuius
1) Similia de paupertate Sen. ep. 17, 3; Clem. Alex. Paed. II, 5 p. 166P. 2) 'Egóótov saepius sic in hac scriptorum serie invenitur; similia verba sunt dw».ov (de tranq. c. 2; de cupid. divit. c. 1; quom. adol. poet. aud. deb. c. 6), évoéxiov (Gnom. Vatic. ed. Sternb. [ Wien. stud. X] n. 15).
zs 805
utriusque loci quaedam habent illa Max. Tyr. verba VII, 9: xoi ysyóvacw «í zocod Tíjo vTUz9c 6vugogoal z 00g quAoGogíov égó0io. Denique huc pertinent verba illa, quae exemplis rerum scriptorum in exilio conficientium opera addit Plutarchus.
3. Ad animi tranquillitatem sanitatem corporis — illud óuoíog Zorww éxl Eévgo Üvra bywivew xal (6yosuw") .. 3) év víj (0g u£vovto iam in Stilponeis legimus — addit ille qui dicit (Epiet. diss. IV, 11, 23; cf. quae de Diogene narrat Dio Chrysost. or. VI p. 200 R): "Ióeve, à &v99ozo, 0r, o00àv £yo, Ovu ov0c- vóg Ócoua, iÓsvs xg ouog Qv xoci ümoAug xc gvyáàg àv oUro tóym x«l àvédriog zdvrov rv sómzovrQuÜUGDYv xol zAov- ó6íov &rogoyOTrspov Ó,.&yo x«l se$ogovoregov. GAAG xol t0 Gou&t.ov Ópüre Or. oO xoxobvor vx Tíje cvo6r99&g Óuxírqo, quae de tenui victu dicuntur in Musonianis (ap. Clem. Alex. Paed. II, 5 p. 166 P; cf. Wendland quaest. Muson. p.21): oí vai &UttAsGTÓTOLG q9oouEvo, vrgopotic oo uóvov QcouxAtdTEQOL &AAC xxl pooviudórsoor Óc quAódoQor zAovaíov, ad vitam magis quam ad philosophiam referuntur in Hor. Sat. II; 2, 10sqq.: -
Accipe nunc viclus tenuis quae quantaque secum Adferat. In primis valeas bene. .
: Quin corpus oU Hoa vi animum quoque praegraval una.
Alter ubi dicto cis — Spon Membra dedi, vegelus praescripta ad munia, Surgit. Quibus locis cum id moneamur, ut quascunque res quam optime accipiamus, aliüs exponitur, paupertatem atque exihum eorum mores corrigere vel non volentium, quorum nimis in- veleraverint vitia. Complures igitur dixisse feruntur (Gnom. Vatic. ed. Sternb. [ Wien. stud. XI] n. 414) v2v mevíev cro- Ó(üxxrov qiAoGogíav sive, ,Q yàg Éxseíviy voie Aóyoie mee et, cUrm roig &pyoig &veyxdtc.. Similia leguntur apud Teletem p. 34, 10: 14 ovx ógüc Or. Ó.& uiv évÓsiav xopvsgsiv piá- fovr«t, Óu& O5 zxAobUrov và évavtíu, et iam sub Democriti
1) Duae hae notiones inter se coniunctae etiam leguntur apud recen- liores scriptores, velut in Clem. Alex. Paed. II, 2 p. 168 P; II, 5 p. 166P (cf. Wendl. p. 27).
xa Uf oi
nomine feruntur (ap. Stob. flor. 40, 6. II p. 65, 3 Mein) haee: Eevive(ug fBíov oorkgxsuuwv ÓvÓOdoxcv uQa yàp xai Guifàg AuuoO x«l xómov yÀvxÜrora hjucvo. Neque in Senecae scriptis talia desunt: dicuntur enim in universum de exiliüs calami- tatibusque dial. IX, 9, 3 atque de ipso exilio in consol. c. 10, 3, ubi tamen paupertas interponitur: ?sía si quis despicil, quid 4lli pauperias nocet? si qwis concupiscil, illi pauperías etiam prodest: invilus enim, sanatur, el. si remedia ne coactus quidem recepit, interim. certe, dum non polest nolle, volenti similis est, | Apud Musonium de corporis sanitate ista ratio adhibetur p. 11, 23: üAAoig Óf ys x«xàg vó 6íue ÜÓvwxxceuuévoug x6 weAox(eg wel tQvgije £gooo zv 1) gvyr] Bu.eoSeiau.v &vógixovegov Ótxirüat at. Ceterum omnis hie locus arte cum paupertatis tractatione con- iunctus est, quoniam non per se haec omnia exilium efficiat, sed proplerea quod 1d paupertas sequatur, velut Diogenes (Laert. Diog. VI, 21) &ve ogvy&ge àv Gougotv ixi vóv eovsAd] Béov. Quare copiosius haec tractare non est nostrum: imitemur igitur Ciceronem, qui in 1lla de exilio particula (Tusc. disp. V, 31, 106) respondet opponent: 4A muliantur bonis exules. — Quid (um? parumne mulia de toleranda paupertate dicuntur?
Priusquam ad sequens Plutarchi caput transeamus obiter commemorem, etiam singula quaedam ibi redire, quibus Aristo vel Bio subesse videatur, velut quod Fortuna laudatur x£vvQQ x«i ÓicGTüeTL zeguygeioda viv cv &vayxatov yosíav p. 603 E eisdem fere verbis quae extant z. qiAozxA. c. 4 p. 524: voío y& voUv É£yovew Ó viíjo qcsog mAoUrog Qpicoveu, xol vÓ rÉQpuo. zosovL vijo yoEloo xaO dst Eo xévvoo xal Ó.xGv1uaTU ztguyooqóustvov, vel quod praecepta ad mores spectantia Heraclii physicis exemplis illustrantur (p. 604 A), id quod occurrib in eommentario z. vUyyo 6c. 9: xol GozsQo TA(ov y) Óvrog &vexa vv GAAov ücroov cógoóvqv v ijyousv, óc quoi "Ho&xAsvcog, otvog Fvexo vàv aiaO1,6sov s ui) vobv ugs Aóyov ó &vOgozog éGysv, ot0iv v Oiéqege vÓ íp vOv O934gíov. Cf. etiam Clem. Alex. Paed. II, 99 p. 229 P.?)
1) non potest illa nolenti A; alia Madvig et Gertz.
2) Herachtum ipsum physicis ethica illusirasse ut existimen non eo adducor quod illud dictum cj» moidtíav Ézsgov ijAwov tivo voie stexouódtv- pévoig Gnom, Vatic. ed. Sternb. [ Wien. stud. X] n. 8314 — flor. Monac. 200)
— 99 —
V. 1. In eap. 12 Plutarchus paucis verbis interpositis redit ad priorem illum fontem, quem cap. 8 reliquit (cf. s.): respondet enim ei, qui id exilio opprobrio det, quod magistratum non geramus, ità ui vel ideo in Aristoneis nos versari manifestum $t: opponuntur nimirum malis bona, ut praecipitur in cap. 3. Nam omnino hice de magistratu locus particula est universi de ralione inter homines atque res intercedente: videmus igitur sua quemque opprobrio ilh opponere. $Stilpo enim respondet ilud ví Oói«gégseu Goyew 3) (Ovoveósuv; (cf. s.), Epictelus Óóyuevo sua infert (diss. IV, 6, 22: ox &oyo, &AAot 0 GQyoveow: &AÀ' 0 Ost óxsAqgévou, 6psíAngoa zspgl vot &oxsuv xol ur) &oxysuv vel IV, 9, 1: Orav GAAov i0nc, &gyovve, üvvrtQeg, Ov. 6o Éyug v0 jw? ÓcioO9o. &gyijo), noster adhortatur ut e malis quae nascantur bona spectemus, illa neglegamus. Huc referendus praetér illum commentarn sz. se09vu. locum, quem supra com- paravimus, Epicteteus, qui tamen non bona otii, sed incommoda magistratus premit (diss. IV, 7, 18. 9éAee dgxyde; qéos xoi zóvove, ubi fortasse non casui tribuendum, quod statim sequitur &AÀ' é&oguGuóv e.q.s.) — Eandem rationem sequitur, sed ita ut contraria efficiantur (cf. supra p. 68) diss. IV, 4,2: &zAóg yàg oiov &v Tj vó éxvóg, 7| vu) abroU Oxorioos, LAAo. ví ovv Óuxgége, GvoyxAcrov émOvusv i ToO uw) sivo, OvyxAqtuxóv; ví Owegéos, &oyijo éxuOvvuetv 1| &vagy(ag; (cf. eliam 8 19), ut apud Plutarchum s. &b9vy. c. 2 illud uifve zoAA& zojoosuv wis i0í wijve &vvij refutatur, quamquam eodem 1ure diss. III, 22, 27 v0 sÜggovv xai vó soücuuovuxóv quaerentibus ,Zv &oyj; ovx &cr.v^ respondetur. Stoicorum denique proprium est argu- mentum, quo consolentur eos qui magistratum amiserint, quod eam rationem sequitur, quam his exponit Seneca dial. VIII, 4, 1: duas respubl«cas animo compleclamur, alteram magnam ei vere publicam, qua di atque homines continentur, in qua non ad hunc angulum respicimus aut ad ilum, sed terminos nostrae civitatis cum sole metimur: alleram, cui nos adscripsit. condicio mascend?, unde effieitur: wie maiori reipublicae et in. otio deservire possu-
sub nomine eius fertur, cum idem Platoni tribuatur (Stob. IT, 81, 80 W), atque alia quoque eiugmodi falso ei ascribantur, velut illud Bionis de obrjóe, et zooxozjj (Gnom. Vatic. [ Wien. stud. X] n. 306 atque alibi; cf. Hense prolegg. p. LXXXII).
zx u59 uen
mus, $mmo vero nescio an in olio melius (cf. etiam ep. 68, 2). Suo igitur iure respondet Epictetus magistratum concupiscenti (diss. IIT, 22, 83): ,,Zovíov, usitove zoAwsíov tqvstg, ?)o z0At- vtUstoL;, ubi in eis quae sequuntur utrumque szoAuvevso?«. de- scribitur, ut in Cratetis quae fertur ep. V exponitur, quid intersit inter zoAwsUsoQ«, eb guAocogstv. Denique accuratius quam superiore loco ad exilium haee sententia refertur dial IX, 4, 4: officia ciis amisit, hominis exerceat: ideo magno animo mos mon wnwus urbis moenibus clusimus, sed in totius orbis commercium | emisimus patriamque mobis mundum professi sumus, «t licerel. latiorem virtuti campum dare, 1d quod confirmatur eis quae sequuntur: nunquam iia tibi magna pars obsiruelur, ui non maior. relinquatur.
Qui a Plutarcho afferuntur Archilochi versus, quem ne imitemur admonemur, e fonte translatos esse una cum ante- cedentibus supra adnotavimus; reliqua tuo permittam iudicio, id tantum addens Cynicam indicare originem et quod rex Per- sarum affertur (cf Weber p. 86, in additam. p. 260; nunc Sternb. i. Gnom. Vatic. ad n. 201 ( Wien. stud. X]), et quod ludi enumerantur, quibus interesse possit v sso 4Jj quAo9éoQoc, eum in memoriam revocent Diogenem ad Isthmia et Olympia migrantem (cf. Weber p. 136), et quod Diogenis apophthegma narratur, cum ratio eius sit vere Cynica (cf. etiam Laert. Diog. VI, 45), quamquam de Euripide similia narrantur — óyovobvroo «Oro0 émrtAcferó vig Afyov Üvru. ZogoxAio tobco Ó.& ÓobAov zxoust, (5pu»' vouyagotv ZogoxAijo uiv do9(c. Üwov óxotov và o/xérn &géGxn, iyi Ó& Óxoiov àv iuoí (Gnom. Vatic. ed. Sternb. [ Wien. stud. X] n. 215).
2. Ex eis quae Plutarchus affert cap. 13 clarorum virorum exemplis, qui uróevóg &voyxdtovrog «ovol vó &yxípiov dgdusvor ue9couíocvro rove Bíovc!), unum saltem Homeri iam ita com- paratum eum invenisse demonstrari potest eo quod idem oecurrit in Dion. Chrysost. or. XLVII p. 222 R II, quae óqus- yogíe iv vij zevo(Ó, inscribitur. Ubi cum inde initium faciat, ub non mirum esse exponat, quod viri sapientes e patria
1) Cf. Sen, dial. I, 6, 2: in exilium mittuntur (viri boni scil). quidni, cum aliquando ipsi patriam non repetituri relinquant?
n. WO ux
emigraverint, inter eos Homerus commemoratur o6 qóvov zowv)s é&ye906 Ov, GAÀAÀ xol vÀ vQómo qiócogog, qui Dion videtur vróv zxevvrc é&moóqusiv xoóvov, óGovs wwuóeve yvàveaL v)v zcrQíÓu ocoroD x«l u&AAov dg &fousv a(gstoOc. z8vve xol sixoó. Ógeyuàg zoocGouróv A«udvsv x«l vobva ie uuvópsvog, 1] oixo, Oucyswv. vovyagoDv Gxevvco Vavsoov s)uguo- fhívuoev xig «)rov. Quae simul eum sensum praebent, quem apud Plutarchum expectamus, ubi tamen eo quod argumentum inseritur, ex quo illum permigrasse urbes concludi possit (Or: w)) ui&g deruv. éyxcueovtjg) detortus est ita ut id ipsum quod demonstrare voluerit Plutarchus omittatur, commemoretur id, quod revera ex illo argumento concluserunt, nimirum non constare, quae sib eius patria. Ut in Homero, ita in Herodoto et Aeschylo talia argumenta adduntur, cum huius Atheniensis quod sepulero Gelae exstructo inscriptum fuerit epigramma adferatur, illius historiae duplex inscriptio; e contrario Euri- pides quam patriae amans fuerit versibus ipsius Athenas prae- dicantibus demonstratur, ut vel talem virum e patria emigrasse appareat. — Cum igitur quattuor haec exempla eidem deberi ingenio videamus, parum apte insertum esse apparet Simonidem satis aridis verbis (x«l Zicowvíóne szoórsoov scil see ZuxsA(av &zijos) Simile Plutarchi additamentum habes in cap. 14. Ubi cum in fine veterum exempla enumerentur, quibus oí Mob6c. và xáAAi(0Ta vv Gvvrayu&ttov xol Ooxudrcto qvynjv A«Boboa,. 6vvspyov é£msríAsGav, historicis "Thucydidi Xenophonti Philisto "Timaeo Ándrotioni BaxyvA(ógo 6 sowvquíe additur, cui nullus hie est locus, quoniam poeta non con- scribit. cvvréyueva, Musae igitur ei exuli talia imperare non potuerint.)
Iam igitur ad finem perduximus quaestionem, qua 1d effectum est, ub per maximam libelli partem Plutarchum Bione et Àristone usum esse manifestum sit. Quod enim dicat aliquis Bionea per Aristonem accepisse Plutarchum, non recte mihi iudieasse videatur, cum Aristonem, quippe cul sua et propria fuerit ingenii indoles, minus arte vestigia Borysthenitae pressisse
1) Recte igitur verba ipsa se habent, neque cum HReiskio ó Keíog
neque cum Cobeto ó '"oviu;vze scribendum pro ó zouqt5jg; rectius cum Reiskio scribas supra dXAicrog (ó 2Z/voewóciog).
£x dO. ez
arbitrer, quam ut etiam apud Plutarchum color Bioneus tam sincerus servari potuerit, velut in irrisione Polynicis. Hane igitur saltem partem ex ipsius Bionis diatribis hausisse Plu- tlarehum mihi persuasum est. '
VI. 1. Restat ut breviter perlustiremus quae de suis addi- disse vel de alis fontibus videatur Chaeronensis, velut in cap. 5 illum Platonis Timaei locum (p. 90 A), quem tamen paulo ita mutavit, sicuti ad suam rem opus erat. Cum enim apud Platonem illud Zyysiov notioni o?ocviov oppositum sit, Plutarchus verbis ov0' Gxívyvov appositis eum intulit sensum ut terrae inhaerens" signifiearet. Quamquam non Plutarchus primus hanc imaginem ad exilium retulisse videtur: leguntur enim similia cum apud Plutarchum ipsum arte cum Aristoneis coniuncta tum in Epicte- teis, ubi de commutatione loci agitur. Hi sunt loci: Plut. c. 7 zXvQio Óà yíyvevau müGo zóAug só9v0go &vOQózo yoijd9«. usua- Onxór. xai óítag £yovvu mavvrayoo Civ vs xal vQépsoOun: xol s«vrl tvóxo zxooógpUscOo, Ovveaufvag; c. ll xao gvtóà uiv foro vig yóQoo u&AAov éréQog évége ztQóoqogoc, iv $ roégevo, xol fAeovdvs, BéAviov: dv9pdízov Ó ov0slo róxoec e. q. S. eb similia Epict. diss. IIT, 24, 8 1] z&vreg £6vocov &9d- vero, xol wuÓsig dxoÓqusíro' uxÓ Justo zov ixoüquousv, &GAAÓ uévoyusv óg và qvtà 1 906coo.&£ouévor 812 6 0 ív8goszoc.. évt xuxsivo Éoguxe, vó u1) éoo.GG 090i unÓ& xooGzeqvxévat tij yij; 8 96 sivd uo. 9éAso óg gvróv zooeqocijoS9o. votc e&oroig róxoic xci zooosogrtOGO o.
Item extrema illius capitis verba inde a 950e «&gyXv vs x«l uécc x«l vsAsvtiv &yov voO sz«vróg e Platonis de legg. . lib. IV (p. 715 E) deprompta a Plutarcho alio e fonte haustis apposita sunt, quae Duemmlero Akad. p. 211 una cum antece- dentibus e Stoiei cuiusdam libro sumpta esse videntur, cum dicat: ,Dies ist aber nur ein beweis, wie gern spütere Stoi- ker, namentlich seit Panaitios, für ihre lehre bestátigungen aus Platon suchten^: nàm solet Plutarchus sic pauca Platonis verba inter ea quae aliunde petiit inserere, cum praeter ceteros Platonem magni aestimaverit atque philosophiam eius amplexus sit (cf. Volkmann, Plutarch. YI p. 52).
2. Idem de eis quae antecedunt sic iudicat:. ,die grund- lage jener ausführungen ist sicherlich kynisch und jedenfalls
e Dt resi
auch das Euripidescitat, welches uns ja vorwiegend in stoisch gefürbten quellen erhalten ist und dessen materialsmus mit Platons lehre unvereinbar ist^, id quod copiosius eiusdem libri cap. VI (p. 968sqq.) demonstrasse sibi visus est, ubi Xem. memorab. c. IV, 8 comparat. Quae cum accuratius examinare et longum sit neque ad rem nostram spectet, nunc omittamus: nam non id curamus, quo tempore omnino primum illa de mundi ordine certis legibus descripto sententia nata sib — similia enim iam in Aeschyli versibus illis apparent (Agam. 4 sqq.):
&6rQüv xéroi« vuxréQav Óóunyvouw
xxi rove pégovcvag qyetuo xal 98goc Boocotc
A«uzooUvo Óvvcorog éuzxgéxovrag oigo, — sed quando a quonam sententia illa ita conformata sit, ut mundus reipublieae compararetur: id quod tum demum fieri potuit, cum haee ipsa mundi et reipublieae comparatio usitata erat, i. e. inter Stoicos: apud Senecam igitur atque Epictetum similia huius loci Plutarchei invenimüs. Apud Epictetum his quoque illud zsgli xvviouo? inscriptum est: sed cum veleris el recentioris Cynismi, genuini et, adulterimi Bionis frustula in his inter se misceri viderimus, haud ita ad verbum fidem ill notae habendum esse apparet. Ubi in initio statim (83 postquam expositum est, domus non unumquemque dispen- satorem esse posse, sed dominum eum designare) haec leguntur 84: otro yívero, xol év víj usydAg mÓóAsu vac. £v. y& vio Xol évOdÓ oíxoÓsczÓórqs Éxccova ÓvxvdoGcov: oU fjAvog c. ÓUvaoa. zttQueQyÓuevog évivvrüv sojwiv x«l Goog xoci vovg xe«gzovgo cUbcuv x«l vroéipsw xal àvéuove xivel'v xal &vié£vo xol và Gore rüv (vOgózxov O€soucívswv GvuuérQoo" Üxys, ztspu- égyov xol oUro OÓwwxóvsi dz vv usyíOvov và wxgóvaro — iam sequuntur praecepta quae uooxycoío dantur. Apud Senecam inter alia praecepta — qwé haec facere proponet volet temptabit, ad deos iter facie, additur — haec afferuntur dial. VII, 20, 5: pairiam meam esse mundum sciam et praesides deos): hos supra me circaque me stare factorum dictorumque censores. Co-
1) Dio Chrysost. or. XII p. 381: deus est «owóg &vO9ózov xol $95óv Beoiisóg ve xol &oyov xal moóvovig xol zovüo; Epict. diss. III, 22, 56:
Kvvixd) 0$ Kaicng vig Éovw 1] &vOnorog 3) &Alog 1) Ó xavememoug og «o- v» xol à Aoarosóri. Ó Zeog;
4
"MAE A
piose denique exponuntur haec atque similitudine Syracusarum urbis illustrantur (cap. 17), in quam peregrinus venit, dial. VI, 18: pula nascenti me tibi venire 4n. consilium: ,iniraturus es ur- bem dis hominibusque communem, omnia complexam, certis legibus aeternisque devinctam, indefatigata caelestium officia volventem". 'Tum sequuntur — ut apud Plutarchum — singula sidera: sol, qui per ommia lucet, diem noctemque di- vidit atque tempora anni, luna, quae certis spatis crescit et minuitur, planetae, qui populorum fortunas regunt.!)
Qui loei ut enumerari solum possunt neque qualis inter eos intercedat nexus invesligari potest, ita tantum adnotem, eundem sententiarum nexum, qui apud Plutarchum verbis Or: u«ó Zovvío e. q. s. efficitur, occurrere in Max. Tyr. diss. XVII, 12, ubi inducitur verbis floóiouer Óé£ cor ÓOcitoi. có Aeyóusvov Gogsóréoe sixóvi: commemoratur doy1) xol BecuAsto, cuius fines non flumine quodam, sed caelo atque terra eireumseripti sint (cf. Sen. nat. quaest. I. prol 8; s. p. 45), illo ówot, hac évsgfbtv, ut in mentem nobis veniant ill versus Euripidei
ópüg vüv OvoO vóvà maugov «(9c
xxl yijv méQub £yovO' Ooygoio év &yxáAoung (fr. 941). Domus denique eadem in re vocatur mundus his Varronis saturae Dolium aut Seria versibus:
Mundus domus est maxuma homulli,
Quam quinque allitonae flammigerae
Zonae cingunt, per quam limbus
Jis sex signis slellumicantibus
Aptus «n obliquo aethere Lunae bigas accepíat. ,
9. Iam unus libelli Plutarchei restat locus, ubi sententiam huie, quam modo perlustravimus, plane oppositam invenimus, quae tamen eandem sequitur rationem, nempe patriam hominis caelum esse: nam ut proptera, ubicunque est mundi, in patria
1) Quod in sequentibus enumerat terrestria spectacula, non sequitur id quod sibi proposuit, scilicet ut, urbem illam mundi certis legibus de- vinciam esse demonstraret, et quod initio eum sequi ex eis apparet, quae de planetis disserit: ez horwm levissimis motibus fortunae populo- rum dependent et maxima ac minima proinde formantur prout. aequum iniquwmque 8idus processit. Li
— 98 —
est, ita, ubicunque est terrae, in exilio est. Quae a Plutarcho primis Empedoclei carminis probantur versibus, quibus ille oUy &cvróv (uóvov»'), &AÀ' &g' &wvroD müvvrog &mo0síxvvoi uevovácorag dvraUO« xal Eévovo xal vyáóag qj&c Óvrac. Cum exilio coniunctam alibi hanc sententiam non invenimus, quamvis a recentioris aetatis Stoicis recepta atque exculta sit, nisi for- tasse compares Sen. ep. 24, 17: adligabor. — quid enim? nunc Solutus sum? ad hoc me matura grave corporis mei pondus asirinzit. Plutarchus haec mihi ex ipso Empedoclis carmine hausisse videtur, quod legisse eum crediderim, cum et saepis- sime in variis scriptis laudetur, et una cum aliüs carminibus ita enumeretur, ut ea Plutarchum ipsum legisse verisimile sit (quom. adol. poel. aud. deb. c. 2: và à "EuxsÓóoxAéovg £zq x«i Ilcousvíóov xol 99uouuxà Nuxdvógov xci yveuoAoyíei. O£ó- yvidog Aóyo, sicl xsygonuévou ze mzowujruxijo oxso Óyuue vov Óyxov xol v0 uévoov, Vva v0 zsfóv ÓwugQiyocw). Neque quin ea quae sequitur explieatio ei debeatur equidem dubitem, quam- quam fortasse