m

f

I

►'"--•'
.•*'■

.,..:%

f^

OU

.yj

f

%.

7^-

^

'4

«»■ t.-Tt-

/ ^

m-

I

^ ->^oy^./^-^.^„

S A C R O R V M

CVM GLOSSA ORDINARI

lAM ANTE QVIDEM
A STRABO FVLGENSI COLLEGTA

NVNC AVTEM

NOVIS, eVM GRAECORVM, TVM L ATINORVM PATRVM

EXPOSITIONIBVS LOCVPLETATA:

Annotatis cciam ijs, quae confuse antca citabancur, locis:

Et Poftilla Nicolai Lyrani : AcWitionibus Pauli Burgenfis ad ipfum Lyranumracad

eafdcm Matchia: Toringi Replicis :

P€r Fratr^m FrAncifetim Feuardentmm Ordinis Mmorum , loannem Dadr^um,
^Iaco(nimCmlly,Dodores,l^eologosPari/tenfes:

TOMVS QVARTVS

Hacfancquidcm Vcncta cditionc a quam plurimarum di(flionum mcndis expurgatus ,
multis quoque vcrbis, 6C vcrfibus aliasprietermidis fuppletus .

Tn^

tvV^^^

/y\ -^^^^

r

o<

»r*j>

V F KI P* T T T Q

\\ T^ r> 1 T T

Jif

-t

/^

BRORVM QVrQVARTO

T O M O C O N T I N E N T V R,

^' A V T H O R V M Q_V £ Q V I I N

SINGVLOS CltANTVR SJBRIES.

IS A I AE.

In qucm fcripfcrunt.

^mbroftus . '
»4ugu(iinus ,
^thanafiHS,
JtquHa.

B
Bafilius,
iernojfdus.

t
Chryfoftomust
Ckmens Mexandrims,
Cyprianus .
CyriUus i^lexandrinfts ,

D
Damafctnus.

M
SpiphaHius ,
Eufebius.

G
Cregoritts Magnus.
Cregorius "Ha-^ani^tnus .

H
HieronymHS.
hilarius.
Haymo.

I
Irenaus »
Jfichius.
luftinus Martyr ,

L
LaSantius Firmianus.
Leo papa .

O
Origenes.

y

Trojper.
Trocopius.

^banus.
^upenus .

S
Septuaginta interpretes.
Seutf^s jiniiochenus .
Symmachus.

T
TertuUianus.
Theodoretus.
Theodotion.
TheuphylaHus.

IN I EREM lAM.

jlmbroftus .
i^quila.
^ihanaftMS,
^ugujiifius.

C
Chryjoflomus.
Ckmens ^Alexandrinus,

E
Eufebius .

G
Cilbertus.
Cregorius, ,\

H
Hieronymus,

O
Origenes,

Tafihafius,

t(ahanus.
Bjtperius,

S
Septuaginta interprnts ,
Symmachus,

T
TertuUianus,
Tbeodoretus.
Theodotion.
TheophylaSlus.

IN JJ A R V~^li.

r

Theodoretus,

IN EZECHlELfili
u

t^mbroftus.

,Anicetus,

^uguftinus.

S
Beda Fenerabilis,

C
Clemens ^omanus.
CyriUus Mexandrinus.
Chryjoflomus.

Conftlium quariu Carthaginefe .
Confsitim quartum Toletanum :
Cyprianus.

D
Ditnyfius ^reopagita.

E
Eufebius Emifjenus,

G
Cregorius magnus,

H
Hicronymus,

I

iftdotUS.

o

Origenes. .;

K

S^abams.
i{upertus,
^ffinus.

T
TertuUianus.
Theodoretus.

IN DANIELEM.
u

^mbroftus.
.Aphricanus.
.Aquila.
,Augusiinus.

B
BaftUus.

Beda yenerabiUs,
Bernardus.

C
Chryfoilomut ,
Clemens l{omanhs.
Clemens Mejcandrinus .
Cyprianus,

£
Ephrem Syrus.
Eufebius Emiffenus,
Cathena Crteca ,

G
Crtgorius .

H
MierotiymuS,
HipoUtus ,

iofephus,
Jrenaus.

L
LaHantiusfirmianus ,

0
Crigencs,

Tro^er,

B^bbi Saabdtas,

S
Septuaginta interprttts,
Symntachus.

T
Terf^lUanus .
Theodoretus.
The^dotio,

IN D V ODECI

ProphetasMinorcs.

,4,

jlmbroftus,
,Ana(iafius.
^thanaftus.
jluguiiinus,

B

Beda,
Bernardus.

C
Catena Grttca.
Chaldaus Taraphraftes.
Clemtns T^manus.
Clemens ^ltxandrinus .
Cyprianus.
Cyrillus,

D
Damafcenus.
Dionyfius Ureopagita,
Dorotheusmartyr,

E
Epipbanius.
Eujebius,

G
Cregorius. •'•

H
Haymo.
HebrM .
Bitronymus.

I
locacius,
IrenxHS.
Iftdorus.

Julianus Tomerius,
lufiinus Martyr.

M
MartiaUs ,

K
T^uatimis.

0

Origenes.

T
Tafthafius.
Tetrus VenerabiUt,

f^bbiionathan,
B^abbifamud. ,\

l^jibbi jilfeci.
I{abbi Salomon
B,abbi Brachias,
J{abbi piuhas,
J{abbi Jochai.
J{abbi Cabana ,

J{abhi Itdas .

^abbdnuHaccados.

Bsmigius Antiffiodmnfis ,

J{uffinus.

Bjfpertus,

5
Septuaginta,
Seuerus.
Strabus,

T
TertulUanus,
Theodoretus,
Theophylalius.

IN L I B RO^

Machabsorum.

jl
Umhtoftus,

,4rnobius.

M \^thanaftus,
jlHguftinus,

S
BaftUus,
Beda,
Bcmardus,

C
Canones .Apofttkruia,
Chryfofiomus.
Clemens E^manus,
Conciltum Carthagi.Terttum,
Cyprianus,

CyriUus .Alexandrinus .
Cyrillus Hierojolymitanus,

D
Dafnajcenus,
Dionyftus ^reopagit*»

E
EphremSyrus,
Epiphanius,
Eujtbius Cdftrmfts,

C
Cregorius '^'i^tiaa^tnusm

M
Hebrici,
HegefipHS.
Hieronymus,

J
Jacobus Frater Domini,
Innocentius. Tapa.
Jofephus,

L
LaBantius Fimianus,

M
Mttrcus EuangeUfta,

0
OptatHs Mileuitanus,
Origenes,

T
Tetrus Comeflor,

B^abbanusi
B^bbi ifaae.
J\abbi Simeon.
l{abbi Menachem .
J{abbi Ifaac. jtbuhal,
J{abbi Ifaae Haraurath,
I{abbi l{acanati .
I{abbi {{abueuachi ,
j{abbiDauidKimhi.
J{upertus.

S
Seuerus Su^itius,
TertuUianus .
ThcopbilaHHs,

5

P R O L O G V S

SANCTI HIERONYMI

IN ISAIAM PROPHETAM.

E M O cum prophetas
vcrfibus videric cfTe de-
fcriptos , mctro eos sefti-
mctapud Hcbrx'Os liga-

_ _ ri:6Caliquidfim]lehabe

rcdePfalmisvelopcribusSalomonis.Scd
quod in Ocmofthcnc 6C Tullio folet fie-
ri,vt pcr cola fcribatur dC commata , qui

fciipferot. vtiquc ptofa 6C non vcrfibus t cofcriplc-
runt.Nos quoque vtihtati legentium pro
uidcntes , interprctationcm nouam , no-
uo fcribcndi gcnere diftinximus . Ac pri-
mum de Ifaia fcicndum, quodin fcrmo-
ncfuodifcrtusfit :quippc vt vir nobihs,

ioqta6i. 6C vrbanc t cIcgantJ9,ncc habcns t quid-

'*"'^^'*^ quam in cloquio rufticitatisadmixtuni^.
Vnde accidit , vt prjccajtcris florcm fcr-

pbfaMrt monis cius translatio non potuerit t con-
fcruare . Ocindc ctiam hoc adijcicndum,
qubd non tam prophcta diccndus {it^,
quam Euagclifta. Ita cnirn vniucrfa Chri
fti ccclcficquc myftcria ad liquidum pro-
fcquutus crt,vt non cum putes dc futuro
vaticmari, fcd dc pra^tcritis hiftoriam tc-
xsrc.Vndc conijcio noluiftc tunc tcmpo
ris fcptuaginta mtcrprctcs fidci fux (acra
menta pcrfpicuc Ethnicis prodcrcnc fan
^um canibus 6C Margaritas porcis da-
rent,quxcum hanc cditioncm Icgcritis,
abilhsanimaducrtctisabfcoditam . Ncc
ignoro quanti laboris fitprophctas intel-
ligcrc,ncc fadlc qucmpiam poffc iudica-

rc dc interpretationc, nifl intellexcrit an-<
te qux legerit . Nos quoq^ paterc morfi-
bus plurimorum qui ftimulante inuidia,
quod confcquinonvalcnt , dcfpiciunf.
Sciens ergo 6C prudens in fiamma mitto
manum, 6C nihilominus hoc a faftidiofis
Icd:orib^precor,vcquomodoGra5Cipoft
fcptuaginta translatorcs AquiIa,6C Sym-
machum,6C Theodotioncmlegunt, vel
obftudium dodlrinas fua: , vcl vr feprua-
ginta magiscxcollationccorum intelli-
gant:fic6CiftifaItem vnum poft priores
habere digncntur intcrpretcm; . Lcgant
prius, 6Cpoftcadefpiciant, ne videantur
non cxiudicio, fed ex odij pr^efumptio-
ne ignorata damnare . Prophetauitaute
Jfaias in lcrufalcm 6Cin ludasanccdum
dccem tribubus in captiuitatcm dudtis,
ac dc vtroque regno , nunc commixtim,
nuncfcparatim texitoraculum Etcu in-
terdum ad prasfentem rcfpiciathiftoria,
6C poft Babyloniaj captiuitatcm rcditum
popuh fignificct in lud^am, tamc omnis
cius cura de vocationc Gcntium,6C'dc ad
uetu Chrifli cft.Que quanto plus amatis,
6 Paula 6C Euftochium , tanto magisab
eo pctitc , vt pro obtredatione pra;(enti
( qua mc indcfincntcr ^muh Ianiant,)ipfc
mihimcrccdcrcftituat infuturo, quifcit
ob hoc in percgrina: hnguae cruditionc
fudaftc, nc ludci dc falfitate fcripturarum
ccclcfijs cius diutius infultarcnt.
lom.4. A 3

8

VI T A I S A I AE

EXEPIPHANIO.

Epfph.inliS.
^ritisprofhe
taruhi.

S A I A S in lerufalem nobi-
li genere ortus eft,ibiq; pro-
phetauic : fub Manafleregc
le6lus in duas partes occu-
buit . Sepultusque eft fub
quercu Rogel iuxta tranfi-
rum aquarum , quas olim Ezcchias rex ia<flo
obftruxcrat puluere . Fontem quippe Deus Si-
loam caufa Propheta: cfficit:,quoniam priuf-
quam morcretur,pufiIlumprecatus eft, vti vn-
das illic effingerc dignaretur . Et confertim de-
mifit illi coelitus aquam viuentcm , vnde (brti-
tus eft locus illc appellationem Siloam^quod ii
quis intcrpretctur, fbnatdemiflUm . Sub Eze-
cnia quoque rege antequam ftagnum pifci-

nafque fabricaflfet, prccibus Ifaia: efFc<n:um,vt
exigua lympha fcaturiret , quod populus in
obfidionc hoftium tencrctur;, &:neipfa pcri-
ret vndis deftituta ciuitas . In cuius rci percn-
nem memoriam , populus accurate prophe-
tamifthicIoIocumgloria&Qhonorcreddidit,
vt per eiufdem interccftioncs in confumma-
tioncm vfque f^culi , aqux eiufmodi frud:us
impctrctur, cui fcilicct vfumrefercbantaccc-
ptum . Extat autcm monumentum lfaia:,fini-
tmium iepultura principum :, poft fepulchra
facerdotum vcrfiis Nothum partcmquc Mcri-
dionalcm . Solomon enim Icrofolymam con-
ftrucns rcgum cxcitauit Maufolea , proutilla
Dauid deicripferat.

GLOSSA ORDINARIA.

l,ib.t.m Ifa- ^ T} Vpcrtus.Vt materiam huiuspropheti^quafi bre

iain. XVuitabelladcpingamus.Chrirti aduetum tribusre

capitulat periochis,circa quem verfaturomnis fpiritus

prophetici intentio . Prima cft qucm contra interfefto-

rcs

rcs eius zelo doloris ime:hnur,dkcns:f^<e gentipeccatrid,
Secunda ab eo quod zit,Cantabo dilecio meo . Tcrtia ab eo
qd ait,f« anno quo moriuus e§l rex Ofias. Quarta ab eo quod
ait/Pfimo tepore alleuiata,&c.Qn\nt:iib CO qd ait, Egredie
tur-pirga,&c.Scxtim facit recapitulationedicendo,Co/«r
gf,confurge.Scptimi fic xncipit, Surge & illuminare lerufale.

POSTILLA NICOLAI DE LYRA
SVPER ISAIiAM INCIPIT.

Et primo eiu fdem Pra:fatio .

ErufalemEuangeliftam. ifa./\\.g. Secmdum
quod dicit beatus HieronymusinepiftolaadTauli'
num de omnibus facrfi fcrtpturx libris,! {aias no vi-
detur prophetiam,fcd magts Euangclium texerr.pro
pter quod dicit Hiero. in prologojuper librum Ifaift
quod non tam propbeta dicendus elt,qudm Euangelifla. Et ideo to'
uenienter dicitur verbum propofitum de ip/oilerufalem , &C. Irt
quo tangmtur quatuor caufa huius libri Ijaix , quemprx manibus
habeynus.f.efficiens,materialis,formalis,& finalis. Efficiens autem
caufa dupUx eft. ^na principalis.f.fpiritusfan£ius, quo infpirante
loquuti funt propheta , fecundum quod dnitur i. Tet. a. Non
enimvolutatehumana allataeft aliquandopropheria,
fed fpiritu fando inlpirati loquuti funt fandi Dci homi
ncs . Ethetc caufa tangitur cum iicitur : Dabo, quiu cogmtionem
prophetita dedit Ifai<e,de quo potefl accipi qnoi dicitur infra 4 2 b.
Dedi te in foedus populi.iyaMf enim inter alios prophetas cla-
rius defcripjit myflerium Chrifii. per quodgenus humanum eji ipft
Deofadcratum.

.Alia verb caufa efficiens inftrumentalis cftf. Ifaias, quifpiritu
fanBo diHante hunc librum confcripfit, qit.e notaturcum dicitur:
Euangeliftam. Et cum notaturetiam caufa materialis &forma-
lis.Ud cuius intelleBum fciendum, quod Euangelinadicitur abeo
quodefibonum,& angelusquodellnuncius. Diciturautem bonus
nuncius tripUci ratione . Vna ratio acdpitur ex parte mittentis.f.
quia <J bont domino mittitur. Et fecundum hocfub nomineEuan-
gclifl^, tangitur caufa tfficiens inflrumentalis hutus libri.f Ifaias
d fpiritu fanSlo deftinatus ad nunciadum verbo & fcripto tlta qua
eoncittentur in hoc libro.De quo potefl accipi quod dkitur infra 6l .
Spiritus diii fupcr mc,e6 quod vnxerit, me ad cuangeli-
zandum pauperibus miiit me. H^c efl litera lecundum tranf-
lationem Lxx.Eteademeftfeutentiaintranslationenofira^quxfic
habet:S^[iit\\s domini fupcr me.eo quod vnxcrit me.ad
annuncianduni manfuctis mifit me. Sccundomododicitur
aliquis bon^s nuncius, feu Euagelifta ratione boni quod per ipfum
n.inciatur, Eifectindum hocfub nomine^Euangelinte ,materiahM-

tus librt deftgnatur,!n quo myRerium ipfius Chrifti quod nonfolum ^
eft bonum,fed etiam optimum defcribitur:quiaficut di&um efl^ma-
gis videtur Euangelium quam prophetiam texere . vnde potefl di-
cere illud Luc.i.h.EuzgcVuo vobis gaudium magnum, qd
Cnt omni populo.7 wio modo dicitur quis Euangeliftafeu bo^
nus nunciusrationemodinuntiandi : & hoc eii quando nonfolum
tiunciat bonum,[ed etiam bono modo.vidtlicetlucidh& ornati. Et
ftcfub nomine Euangeliftatangitur forma huius libri.

Sciendumtamen,quu(ldttpUxefiformalibri.f.formatraaandit
^forma traBatus. Forma tra£iandi eft modiis agendifeu loquen-
di,quiin hocliho cft valde lucidus & ornatus. De claritate autem
eius dicit Rierojn prologo Jupe< librum iHum de Jfaia . Ita enim
vniuerfa ChriHi Eccleji^q; mylkria ad liquidum profequutus esi,
vt non putes eum defuturo vaticinari , fed depr^teritis hiSioriam
texere. De ornatu verb ipfius dicit in eodem prologo de Ifaia. Scien
dum,quod infermonc fuo difertusfit, quippe vt vir nohilis & vr-
ban£ eloquentitt , nec habens quicquam in eloquio rufiicitatis ad-
mixtum. vnde accidit vt pracfteris fioremfermonis cius transla-
tio non potuerit conferuare . Sic igiturforma traBati di huius likri
{qu£ eli idem quod modus loquendl ) dtftgnaturjub nomine Euan-
gelifl^ , eb quod talis modus efl optmus : vtpote lucidus & orna-
tus, proptcr quod dicitur infrd 40. b. Exalta VOCCm tuam qui
cuangelizas lerufalem . Hle enim exaltat vocemfuam qut or-
n^t^ & lucidh annunciatfu&m intentionem. Ftrma verb tradatus
efl diuifio libri.De qua dicetur Ineramprojequendo.

Caufaverb finalishuius libri tangitur fub nomine lerujalem.
lerufalem enim in fcriptura aliquando accipiturpro ecclefia mili-
tante,^poc.ii. a.Yidi ciuitatem fandtam lerufalem noua
defccndentem dccc£\o,Si.c.yitiquu!ido veropro ecdefia t.iu-
phante.Gal.i.d. iUaqu» furfum cft lerufalem , libera eft.
finis autem buius libri di,plcx efl . Vnus propinquus.f.infltudio„
fcuadificaiioecdcfie militams fub nomine lerufalem defignat.e:
propterqiioddiciturinfrd^O.a.SuTgciWuminziclcniizkm,
q^uia venitlumen tUU,i.prophetia Ijaijc lUuminans toiumlia-
tu ecdefi£.^lius aUt efifinis vltimus Cf remotus, vidditet confe-
quutiofupern<t beatitudinis in ecclefia triumphante qi'^ per Itruf.1
Itm tntdligitur,propter quod diatnrinfrd s ^.d. Oculi tuividc
but lerufalem ciuitatem opulentam. tabcrnaculu quod
nequaquam vltra transferri potcrit . Verpiopbetiam enm
Jfai£ videmus nunc perjpuulum & m xnigmate: jcdpcfiea in fu-
turo lucidi videbimus & apertL Qupd nobis CQnceda',^c.

^ CAP.

Ifaiac CaD.L

r r- C A P. I.

■ Ifio ifju, zsc. Tria runtgenera vifionis . Pri-

mum corporalcquovidemiis ca.'lum,& ter

ram,& huiufmodi. Sccudum rpirituale, quo

>va videmusfTcut in fomnijs imagines holum

& huiulmodi.Tcrtium in-

tcllcduale,quod eftrarione

per quod creatorem couno

fcimus, & Spiritulando re-

uclate intclligimus quodli

bet. Vidcrequoq; nrpc pro

intdligcreponitur.V^nde lif

pc interrogamus ,dicentes.

Vidcs.i.intelligis ? Prophc-

tsc quoqjhmc videntcsdi-

cuiitur.i.intelligentcs.Hanc

vilionem vidit ilaias Spiri-

tufando.i!intimante , quE

i propheta- *"• Vnde m pnncipio non

lerit Ifua*. ponit viiiones licut Danicl,

ncq; dicit quid vidcrit : fcd

ftatim dicit. Auditc cceU,3c
i i.e. Uai* aupercipe terra.

•J« Ba(ilius.Intcrfcnfusno
ftros,vi(useuidentilTimam
B obnnctcognitjoncm, & m
tdligentiam. Quz.n.formi
dabUiaiunt, ncquaquapo-
tcftquisauditunolTepcrin-
. dc,ac vifu . Addc quod alia
vis nulla ita apprchendit
quidexpcteredebcas, vtvi-
uo. Hincfadum cft,vtco-
rum qui vcritatc nituntur
fpeculatio,vi(io appcllata fit
ob euidcntcm ccrtitudinc .
Ideovocatur Prophcravidcns.
* Procop.Qiiod autcm vilionis vocabulum initiopo-
luit,libri argumcntum indicauit. Nequc.n.quam audicn
do cxccpit,Icd quam mcnti imprcflam habct,fentcntiam
dcnunciat.

Hicronymus.Non folum Ifaias,fcd ctiam alij qui ha-
bent in titu. vmo ^^.im yiUt die vd-.Ue non infcrunt quid
vidcnnt ( verbigratia.) i^idi dominumjeienum. fcd ftatim
narrant,qua: difta lunt ficut hic ^uiiiecarli,&c. Et hax di
cit Dominus Dcus ad Idumxam.Prophctx n iurcvidcn
tes dicuntur,quorum oculi lcmpcr ad Dominum,fccun
dumiilad. Adteleuani ocHios meof,iuihabiJn caUs. Etalibi.
C LeuMc oculos veftrjs,& videie regio -i es : ijuia dbtfunt^ &c. Dc
his oculis diciiur. f.«rpr«j cjr^jom tui efi ocuLs tuus. Et.popn-
lus ndebat voces.i. intclligcbat . Non crgo ignorabani fc •
cundum Montanum quific videbant.

Rabanus.iraiasintcrprctatur SaluatorDiii.Iudas con
fcflio.Icrufaie.viriopads. Ozias,fonitudo Diii,Ioatha,
pcrfcaio Dai.Achas.tcncns vcl robuftus.Ezcchias Impc
num Drii . Qui .n. pra:fideDiio faluatur , Sc cft Hlius A-
nios.i.fortisatq; robufti.ccrnit fpirituaiitcr vifioncm c6
fcftioni5,dum antiquapcccata plangit,<5c pacis.dum poft
p^nitcntiam uanfuad luccA mactcrna paccquiefcit,3c

ap.

lo

Incipit liber Ifai^e Prophet^e.

a
b

tSpui-

5 VcrecuiMl* de fe (jnafi de »lio.
tiuli». fHzccl).

a fSf liuiot domini.

b * Forti» vel roKulli.

a i,c.Ili.

Keg.ax.e.

Dcut./i.a.

Abdix.a.

»fjlitt.».

^itt.e.
ij(od.»o.c.

cunaa

Diuifio

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. I.

tlfio Ifaiz.Nic acctdendum eil adformam traaatus,f]uf
tft diuifto Ubri. Hui diuiditur in duas partes : quia primd
prtemittitur <]uxd3m breuis prxfatio . Secundo lubdiruf
narratio,ibh Auditc C^li. Circa libri huius expojitioni
intendo quaniumpoieroprojequtfenfum literaUm,vitando multi-
plicationem panicularum & concordantiarum: quiaper talia ma»
git imprditur intclleilus hominis quim iuuetur, in locis vero quO'
Tum mltlUHus a Itd/tis deprauatur,intendo diutius immorari,ficut
&fcci cxponendo libro Vjalmorun. I^^itiir inprsfatione hiiius li-
bri quatuor manifc/lantur. Vrimum eh ordo huius libri inter alios
libros CanonicoSfCum dicitur :

I Y\C\0.1dcH,prophetia,pcr quod patet,quod liber iiic in ordine
librorum prophetalium camputatur. sciendum tamen , quod vifto
proprih dicia eflcognitio prophetica,quje fit in vgilta prout diiium
fult dtfjufius in principio libii Vfalmorum,vt ditiumfm de dwrfts
gradihus

cunfta illius tempora fub fortitudincDominitranfeunt D
& perfeaionc & robore.Etcum omnia fecerit,dicit. Ser
uusinunlisfumjquoddebuifacerefcci. Lacir.e..

b Fiiij ytmos. Amos pater Ifaiae non duodecim Prophc
tarumtcrituseft. Diucrfis .n. apud Hebrzosfcribuntur

literis.Ifte.n.primam,& ex-
trcmam literam habet A-
leph,& Sade. illeautcrAin:
& Samech. Et ifle (vt aiunt)
interpretatur fortitudo vel
robuftus.Ille,popiilusgra-
uis vel durus . Sed iftcf.pa-
ter Amos propheta fuit (fi
Hcbrjeisconfentimus)qui
patresauos atauofquepro
phetarum,quorum nomi-
na in principio prophetiae
corumponuntur.Prophe- /

tas fuiflecontcndunt.
•J« Bafilius.Patris nomen vbi fiipra.
attexuit, vtoftenderetdo-
nuprophetalis eratisEpatri
prserogatum.ad feet, yelut
pcr manus perueniflc.
C Super ludam & lerufalem.
Ifaias principalitcr de dua-
bus tribubus .(. luda & Be-
niaminloquitur, exceptiSp „.^
dece quae Ifrad,& Ephraim ^ ' *
vocantur: quas fub Ozia
RegeIuda,PhulRexAfly-
riorum vaftare iam coepc-
rat. Deniquequinquagefi- ,

mofecudo impcrijeiusan- '"

norcgnatc iu Samaria Pha
cex rilio Romdia^.Therral
phalalar Rcx Aflvrionim
coepitcum multisaliisGalilcam, 5comnemterraNeph-
thali,3c tranftulit cosin Allyrios.F.xquooftcnditurvici
nacucrfioneSamarix,adcorrcdionem duarum tribuii
hxcpraKiiaacflfc.

•J« Eufcbius. Magnushic&admirandusProphcta to-
tiusprophctiz argumentum ob oculos poluit,cum dicit,
contra IudaEam,(X Icrufalcm.

f^ifto ifai.e,&i.Vto luda in quofignantur ductrib.Lxx.
& Theodotio polucrunt ludxam.qux figniticat i2.tri-
buumtotamtcrram.EtquodcxHcbr^ovcrtimusfupcr
Iudam,& Icrufalcm.illi pofucrunt contra lud^am, & Ic
rufalem.Symmachus.manifeftius de Iud3,& lerufalcm,
qui nec profpcra,nec aduerfa in titulo vult dcmonftrari:
fcd quod de luda, & Icrufalcm Prophetaprxdixerit.

Hicro Scioquoidam Iudam,6c lcrufalem de fupercc
lcftib.intcrpretari,& Ifaiam prxfcrrc perfonam Dni,qui
captiuitatem illorum in tcrra noflraprsnuntict:5c rcdi
tum ad montem fandu in nouiflimis diebus.Qux nos p
traria fidci iudicantej,vniuerfa dciJ3icimus,& fcquentes
hyflorixvcritatc,quidquidde icrufalec^leftifomniant,
ad Chriflircferimus Ecclefiam,& ad cos q ui vcl pp pcc
catum abea egrediuntur,vclpcr p^nitcntiam rcuertunf,
dcqua. >Mr^ei//Mm<n4re Ierujalem:quia vemtlumen tuum.
^ In

ISIO IfaixfilijAmo^s, J

1 tSp riiuiluCT. b ^^AIij co«a».
fQiulipoadustiibulaiianis. 5

clConlaaioacm.

quam uidit , fuper Iif. 4

a f ViliniMrai p.icit f Bcni;iiniBin ca-
lustribuIcTurtlnn fPopulura

dam , & Icrufalem ,

lib.i.deic-
nionft.c./ff^.

Vaiix lefiio
aes.

gradibus propbetitt, 9ecundum eflfcriptor minifierialis huius libri,
qui mamfcHatur hic ex duobus,fcilicet ex nomincycum dicitur.
2 Ifaig. Qui inter alios Vrofhetas fuit notabilis & famofus. Se»
cundo ex <(cnerationc,curn dicitur.

i Filij Amos. £t vtdicit hic l\ab.Sa .iHe .Amos, & ..^mafias
I{cx ludafueru::tfratres,&ftc Ifaias fuit dc gcnere Rjgio.i^nde
& dicit Hie.inprologo quoifuit vir nobilis & vrban^ eloqnentie,
yt fupra aUcgatu7n cfi. Et per hoc patct quod ille .Amos ejl ali/is ab
itlo quiinter i z.Vrvphetas poiiitur tertius.quia ille fuit pafior, &
rujiicanus,vt habctur in principio fut prophetix. Hoc etiampatet
pnliteras lhbraicasqu!b.ftribuntur,quiatVZH, 4mos pater Jfui*
hihet primam literam .Aleph, &rltimam Sade , &ideo robu-
ilus intcrpritatur . .Alius autem Oioy .Amos hahet pnmam lite-
r.im .Ain,& vltimam Sameih,propier quod auilfis inf rprctatur,
Tertium quod in hac pixfatwne manifcjiatur eji populus cui Ifaias
prnphiiauit,rum duitur.

4 Supcr Iudam,& Icrufalcm./w qSper lerujale,qtt<e crat ci-

4< H''tas

t

. r,T .r- ci ^ ^J^^x!' ' "^ ^ ^' ,. arguur. crqucpopulsChriftianus gfialitcr fignificaf.

r nfio ifat^lil!f.Amos,&c.]n hoc c pcccata popuh ludaici Spcdali.cr tfi clcricalis flatus,^ut fe cxtcdit adprxlatos,

Tom.4.

A

11

Glof ord. & Nicolai de Ly ra

12

Vbi fupr^

^a In diebut 0^i<fi Oziasipfc cftqui & Azarias.Vno tneo
A dcmq; tpe Ifaiam,Hofcc,Iohcl,& Amos, prophctafle ex
regib.qui m titulo ponuntur promptum eft cognofccrc.
Scd principium verbi dni fuit in Hofee • Quod in titulo
fub Ozia,Ioathan,Achaz,& Ezcchia prophetafredf , no
ficut in alijs prophetis quid
fpecialiter fub vno quoq,- ^
didlum fit nefcimus : quia
vfq; ad fine voluminisple
nediftinguitur.Sciendum b
quoq;Ezechiam,in lerufa
Romultis igncj i2.anno Romuli (qui
^"^^^'"^''"nominisfui in Italiacondiditciuitatem)regnarec?piflc,
vt noftrx hiftoria: apparcanr antiquiorcs qua Gcntiles.
4« Bafilius.Temporum oblcruatio non mediocre aftcrt
leftoricommodum.Pcream.ndignofciturantequantu
tcmporispoftquantum tcmporisprxdida euenerint .
Et quia cum abundaflet morb.fupcrabundauit Dci pro-
uidcntia.Nonnulli tn non afcripfcrunt fuis prophetijs te-
pora.Ali; autbarbarorumregnaobfignarunt, tanquam
c6pertiora,quod eo tempore rerum potirent^vt Aggeus,
Zacharias,Abdias,Naum,Abacub,Ionas,&Matachias.
b ^uctiie c^lij&c. Supra quis propheta,cuius filius.quidp
tra ludam & Icrufalem,& quo tcmpor^j viderittin titulo
p demonftratum eft. Nunccoelum & terram ad audiendii
prouocat. Inuocauit.n.diisperMoyrencoelum& terra:
cum populo Ifracl daret legem fuam. -Ancnde caelum (S h-
quar,audiat terra verba oris mi.Poft praeuaricationem popil
ii cofdem vocat in teftimoniu.vt omnia clementa cogno
fcant iuftcDeum in vltioncmmadatorum fuorumad
iracu ndiam concitatum. Vol uit aiit pluralitcr c?los dici,
& fingulariter intelligi , ficut fingulas ciuitates Thebas
vel Athenas dicimus vel vocamus. Audite coeli &c. Sa-
maim Hebreum.coelos pluraliter fignificat.ficutomnia
qux in fyllaba, im, finiuntur mafculina funt & pluralia,
vt Cherubim,& Seraphim quac in,Oth:foeminina plura
liajVtSabaoth.Auditcc^lij&c.Qaaeexcelfafuntmaiore
habentinteiligentiam,quaEhumiUoraterrena,vii (^«' ha
betaures anteriora aud^at. Qui ergo celeftis eft audiat allego
ria, qui tcrrcnuscrt hyftoriam . Quidam c?lum & terra
quafi animantia ad audiendum prouocaii putant. iuxta

««Fottitudinisdomini. b TPcrfcftionisdomini. cTTcnentij
ve1tobu:l- d ^imperijHomini.

in dieb.Ozi'?,Ioarhan Achaz&Ezechixregu i

TMyltice. 1 Attentos facit. b tCcelates c THiftoiic--. d TTerieni. iMcto
noMiicos^cf.tinens pro contcnto, tocli i cotlcftes.tertahabitatores tctrT, ^

luda. Auditec?%&aurib. percipeterra,C[m 5

Deui.3i.>.

Lnc. tji.
Plai.10/.

NICOLAVS DE L Y R A.

j{ uitasmetropolisintelligiturrex&facerdos fummus, alijquefacer
' dotcs notabiles & c^teri ibidem habitantes. Ver ludam verb reli-

auuspopulus de regno lud^-.quod dicitur regnum duarum tribuum.

Quartum autem efi huius propheti^ tempus,cum dicitur :

1 In diebus Ozix , &c. Tempore enim hums regis c^pit pro-
fheti^i^are : licet autem tempore CMunajfe fili^ ET^echiit Oropheta-
uerit , tamen de tempore eius non facit mcntionem : ntm qnia ille
peffimus fuit incultu idolorum , & in occifione & perfecutione in-
nocentum,vt habetur .\.l{egum z l.Tum (juia rb eo occifus fuit,eo
fcccata ipfius & po^uli arguebat , & ad colorandum fuam malitH
fecit eumadduci coramfe vthabetur in quodam libro Hebraico ,
qui vocatur Uthamoth & dixt ei. Dommus dixit Moyft. Non vi-
dcbit me homo & viuet. /^ jto. ? 5. rf. & tu dixiiii-Vidi diim
iedentcm fuper foliu cxcclfum,^» habeturinfrd 6.Moyff;sdi
xit Dc<.4. ,Non cft alia natio tam grandis q habeat Deos
appropinquates fibi:ficut dtis Dcus nofter adcft omnib.
ob'.ecrationib.noftris & tu dixifti.Inuocatceum dii pro
pt eft. '«/>■'•'. 5 5 .h.pti hoc injinuans ^ parum fit nobis propmqms

Cau(a mor- ^ ftc condemnauit eum ad mortem : & tunc prophetainuocauit
m Ifai», clomiium,qui aperuit cedrum in loco iUo exijlentcm,& intrafe oc
cultauitprophetam:fed Manaffesboc miraculonon fuitrctratlustt
tnalitiafua,frd vnacum arborefecit eurtt ficari ferra.

2 A\lditCC^\i.Hicconfequenterponiturnarratio.Circaquodfcie
Intenti If - '^'*^fS' '"*« "^ '"^ huius prophetia efl narrare Chrifli myflerium , vt
ije. didTi eflfuprL Qjuod quidcm myfieriufuit ad deieBionem fuperbo-

vu & exaltationtm himiliu,ftcHt dicitur in catico B. Viyginis Luc
i.e. Dcpofuit potcntes de fede,& exaltauit humiles. Tro-
fter quod S.Symeon L uc.z.cdixit . Ecec pofitus cft hic in rui-
nam,& in refurredioncm multoru in Ifracl . Et ideo ifa-
ias denmtiando (^ firibotdo tbrJli myiitriu fimul denunciat &
Jcribit deieSiionempeccatoru fuperbientiu & fe exioUcntium , &

illud Qjdrefplcitterram&faciteiimtremerc.Qwmhoc^Otc D
ftatisDw-i fit.necterrcnxintdligntia:.

4« Chryfoftomus.Cum pra:mifcris6Ifaia . Virio quam Ho.^.Jepji
■p7<i»V,ert'.&expe<n:arcmus vifioncm dimittensrationa-
les homines,cum irrationalibusdirputas?Ita,inquit,qrTi

irrationaiibus irrationabi
liorcs fafti funt,deindcMo
fes volensillos inducerc in
tc ram promiflionis.praBdi
xitcosexpellcndoscx lUa,
fi non feruaffcnt lcgem la-
tamaDeo, & teftatus eft

ccclum & terram.

.54 Procop Perterretauditores,tanquameaqua5fenfuca
rent,Dei voccs audiant,quasqui rationc prsditi funt rc
puleruntforfan non auditores fide dignos, fed corii qiio
rum erat populu accufaturus,poftulans quaj in c?lo & in ^
tcrra funt,virtutcs ftatim appellat,gentcs obfcure fignifi
cando.qujcin illorum locu vocat? : eorum peruicaciam
condemnabut . Vel certc,cfi corumqui tuncaudicrant
nullusfuperftes eflct futurus, diuinas virtutcs fcmpiter-
nafqj mudi partcs in teftimoniii vocat. Vel certe qm pau
cisexccptisoesreb. terrcnis addifti erant.fic vtrofq.-ap-
pellauit.Preterca qin creatur^fcruicrut potius quacrea^
tori, malitiam cccli & manufafta i^ola adorantes , eorii .^^
circa h?c impictatcm mira prudcntiapcr inuocationem ">«««•••
fubiunxit. idcoprophctaquedam ficalloquit ,^»<r^c£^
contende iuditioaduerfus montes, montCS appcUans impicta-
tcm quc in montib.patrar. Ad h?c memorie aculcum ip
fipr^buit.Ccelumcnim&terraperpetuo, fifpedentur,
bencficiorum acceptorum obliuioncm excutiunt. j^j,,^^ f^^
it Clemens. Alexander yiudt calum & uuf ulta terra. Au-
ditum appellat inteUigetiam & c?lum animam eiusqui
cftprgdituscognitione, quic?U & rerum diuinarum
fufcepitcontemplationem .

* Rupertus Auditcc^li.Qjafi dicat,Magnioratoris& Lib.i. e«Bi
cocionatoriscoqucftioifta cft,cuius oratio verbii Deus mentinlfa
eft,cuiusc6cio tota in ceUs angelorit, & in terra hominu ^^Pii-
ccclefia cft.Idci rco audite c?Ii, & aurib- pcrcipc tcrra , vt
cQ audieritis,qddfislocutus,quiddfis ?queftusfit,fitis ad
vindiaao vos c?U,defup ferrei,fis tu o tcrra fubtcr ^nea. ^

Dmittus

ereHionemhumiliu & iuJlorum.Et fecundum hoc procefus libri hu
iusin duaspartes diuiditur:quia primo cum Chrifli myflerio defcri Diuifio
bitur peccatorum dei e8io,feiudQ iufiorum erediio ,fecunda incipit
40.c.Confolamini,&C.7V/main duas:quia primocumpertine
tib.ad Chrijiimylierium defcribitur punitio peccatorum quantum
ad diuerfos populos fpecialitertfecundG^quantum ad omnes genera
liter i^.cap.Trima in duas: quia prmo ponitur punitio quantu ai
ludaos.fecundoqutntu ad populos extraneos.cap.lO.ibt.Vc Af-
fur virga , &C. Vrima adhuc in dms, quiaprimb cum myfierio
Chrifii dtjcribiturpunitio regni ludte ftue duaru tribuu. ^ec uio,ejus
liberatio a pi'rfequutione duorU rcgu , vt pofl vinu monificatiuu ap
ponaturoleu lenitiuu.Secundapars incipit 7.'«/-. Et faclumeft.
Tvjmain duas,qaprim6poniturpropheti^denuciatio,feciidQ eiuf-
dem corifirmatio.e.c. Trima adhuc in duas, quia primb defcribitur
regni lud<epuniti0.feciidb,per aduentu ChriHi ecclefti£,prornotio c.
feq. Sciendum tamen j hM diuifto non efl itapracifa^quin membra
diuiftonis CQincidantfrequenter,ita ^ in vna parte dtdtunponttur
etiam in alia. licet alijs verbis & atio modo : & idcm efl dicendu
dealijs fubdiuiftonib.quxfientpro magnaparte.Vr^fcs aut capi-
tulu m duas partes diuiditur ,qa primb oft. nditur populus puniendus
pro peccatis in Deum,fecundb pro peccatis in prox:mum,tbi. Quo
modo fadta Cft mcrctrix ciuitas.&C. Trima in tres,quta pri^
mb o^enditur populi ci4pa.fecudo,fubditur paenaibi . Tcrravc-
ftra defcrta.teytio confuliturmcdcla,ibi. Auditc verbum do-
miniprincipes Sodomorum. Circa pnmu declaratur pnmb
peccati grauitas,fecundj incorrigibilitas^ibi. Superquo percutiam
vos vltra.Circa pnmu dicitpropheta.AuditCC<Kli.i.Angeli qui
funtciuescalefli.

3 Et auribus pcrcipc terra././jo>»i«M habitantes in ev.vtra-
que enim naturam ./. ./ingelicam & humanam votuit habere in
teflem. '

4 Quoniam dominus loquutus eft. Cuitis verbum attenth
(Ji audiendum.Quiii autem dixttJubdttA.

* Filios "

M0\UL1TEI{.

my fticum arguuntur : & primo contra eorum pcccata
coelurn & terra pro tcftimonio inuccantur , cum dici-

•j- clericos & religiofos , quorum mala hic fccudu fenfum i\xujiuditu<xli,m'^t fubduur in Deiperlbna.

f Filios

5'

Ifai

3L]9t

Cap. I.

^4

^ a Domrnus li>ifuT»tt,te/{.K6vob\s,{cd mihi.vt quod in fpiri

A fii audiui refcra vobisqiii ipkim audire no mcremini.

•5« B3iiihas.iij'i.'donii>i.siotMt » e/..Ncglcdmi tranfmittcrc

ncc vclleaudircfcrmonesdni, rtscllproriusplcnafor-

inidinis & cxpaucfccnda-

practcr Caefarem , non habcre fe rcgemqnodprteclcdto D -
Barraba,crucifixerunt me . Hoc attoniti audite coeli , &
ftupefada rcrra.rcuerendo indignaminj. lo.t.a.

Co9imuic bos,&c. vnde. l^on auhn in v.tuloftmul &afino! Dcut.ix.b,

b f//wie «»'"«/. q.d. Ej^o

cos adoptaui in fiiios, & ap

pcllaui prmiogenitos. & ip

finccficut brura animaiia

benefici^sfuntvidi, vtin

lelligercnt nutricium fuu.

«lefccetunt Ncccomparatcoscanifaga

me (vel c6 Qjjjnio animali , qui pro

auciniBe; p2j.yQ ^jj^ ^^^^ domino-

rum defcndit, icd ftolido
lcnfui bouis,<Sc afinijquoru
altcrtcrram vertit, altcr ho
mincs lubuchit. Vndc & m
incntaappellatur,qiiiaho- g
mines iuuant. f.itos enutnu;.
Abhocloconarrant quid h
dominus loquutuscfladfi i
lios Ilrael quos fcruoscom

aiNoB Tobiiqutindigniefiisiredmilii. fScilicct hoc b l^ludxiiquosfilios
dignaniervocat, cfs<''> ^'''"'■(e^undumquorim ^ n natus ell cx Dco,
Doo peccat. * Benchc isiiuili piruulos dfMif.iulu.

a dominus loquutus cliPilios enutiiui &exalta ^

b a1 F.Jtccj.u ...ea abijciendo, Sc prophctas contemncndo.

TQu' tintj eis feci. ^Credendo. b «qui de ludx's rredid*runt.

c uijipfiautemtfprcucruntme.Cognouitbos ?

alChj.ilum

j pofTcflorem fuum , &afinuspra:rcpedomini
fui,l fracl autcm mc non cognou ir,& pdpulus

f alici.icet. b fCum dolotc pronuniiiodum c f Erf;o j^iciiia d.mnjtio
miDatat zi-ioummtenuim,i)uianoluatcredcT; aducnt.im filii Dei nun

ficut Ebion qui confudit Euangelium & vctus teftamen ^'' **

tu m : Bt.at>ts qui lemin.it jupcr
omne aquam vbi bos cakat &
flf/B»r.idcft,in eloqui js diui-
nis fc.licetlfandarum fcri-
pturarum veteris, fcilicet
& noui teftamcini,6c calcat

etrnt red.mptu-

mcus non intcllcxit. Yx'

d INon Hiij»

>.if.b.

icntipeccatncijpo

al^Voseipat diabolocDis.EtGciimiiii .ipc.

^lm nabi;i. q r^ vo'''^ ollendil tj(;'-'e . vciitun irai

pulograui iniquitate, (emioi ncqua hlijs fcc-

a f iuda.>.,,u. prius Hlii D..I beneficic.Sc filijs ini>]uit.nis luo vicio.

«Quia, f Ado'antrt .dcila,fil"'m Dfi non recipirmes

[A\

3 mumlcgccondidit,fcdin k lcratis.DercIiquerutdnm,- blafphemauerut
nliosconucnit.diccns.f; * ' *

>i44M.

'.i.a.
<uc.»t.b>

I

K

Uus mcus prioic^enitus //r-jf/.Aponoli.squoq; dicitur.Quia
fifcccrint voluntatcmdfii.non dicaturicrui, fcdamjci.
Primoccnitus aOt df lfracl,ne fupcrbiat : quia lunt 3c fc -
cundi filijcx Gentib. & tamcnf.ni myderia lcripturaru
non accipiunt hxrcditatc primogcniti.fcd fccundi. Non
Cain muncra, fcd Abcl dno placucrunt . Ncc IfmacLicd
Kaacccpit hxreditatcm. Nx Efau primogcnitus: lcd la-
cob tKncdiclioncm arripuit .Rubcn quoq; poftpofito,
bcncdidiofcministransfcrtur ad ludam.ludxi crgo iux
ta vocationisordincm fucrunt primi , ^ caputvocati.
Nosfccundi, &caudadicii : vcrfiliimusmcaput. &fi-
Uj Dci appclIamur,vnde.Df<<« eis pntrjtati*» tiUos Dn Htn,

* BafiUus.Gcncrationis du? funt nohis fpccics.Vna.qua
opcrib.conformamur Dco. Altcra incroitus ad hanc vi-
tam,Vteft lIlud.H-c lihcr tti f^enrtationn cai: & ttrrx. Vtrain
quc obijcit (Sccxprobrat.qdcx nihiloc6diti,ad imagine

, epift. infupcr Dci fadi fint . Hoc n.eft gcnitos ciTc & cxaltatos.

n. * Thcophylaiflus. Cur ludxi non vocabant patrc Dcfi,
cum tcriptura dicat. Ipfc cfl patcr tuus, &, Deum qui tc
gcnuit.dcrdiquifli Eifi hzc dicla fint dc illis,ncmo tamS
inucntus cfl , qui m orationibus Dcum vocarct patrcm,
vt nosvoCamuspoflbaptifma.

* Rupcrtus.Quiddominusconqucfluscfl^Filiosenutri
C ui,3(C.Enutriui,inqua,in Abraham,Ifaac,<Sc lacob. bene-

diccdo&multiplicado.ExaltauiinMoylc, lofuc.iScDa-
uid.<.duccdoillosmirabilitcrdctCrraAcgypti,duiidcdo
illis tcrra dccorado illos rcgalibus vidorijs rcgia ciititatc
Dauid & teplo.Paru cfl aut 9 fprcuerunt mc,9 dixcrunt
prg-

^ NICOLAVS DE LYRA.

t Filios cnutriui./; popuUan lirailpafcenao manna in deferto
& t^>ram UBe & melU fluentem ei conferendo.

2 Etexaltaui. f^egnum jlmorrhtnrim & Chananxorumeit
tribuei.do, u patet in librit 'h{unerorum ex lofue,

3 Ipfi iUt,8iC.I dolis fcrutendo ad tjux deilmaueriit poH mottem
Jofue vt pa itih Lbfis lud.^rg.C^ i .Vara.Quorum cgcitatearguit
ronfequtnttr comparando rnf ad britta antmalia rudif[ima,dicens,

4 Cognouitbospoflcflbrcmfuum. Quiaferuiendotiin
aratro rtcogn fi it pjbult fibt rxh bni bentficium.

5 Etafinusprifcpcdominifui.r»^«aiir//m/o'«/<rfowino ;»
aeportandis on rihus ptopjbu 0, quod recipit in prafcpio juo.

6 Ifracl autcmmcnoncognouit.ftij/>j/fr«i«i<fo/)ro/ot &
tantis bentficifs a mefibi impenfis,

M 0 \Ji"Tl T E 1{,
+ T Tilirstnutriui fclcricosgcncraliterfumptos. Ipfi nam
quc prxcxfcris carholicis panc Sacrx Scriptutz & Eu-
chariftixfacramcnto ftint nutriti.

2 tttxaltaui. AtcmporcConnantini Impcr.qui multfi
honorauit ftatum clcricalem,& dorauit teporaiib bonis

3 ip[i auitm Ipreuerwt mt.Mandata mcatranfgrcdicndo
manifcflc

4 Co;inouit bot poffeffortm fuum.& afinus . PcrbouciSc afinu
intclligunt fiinpliccsChrifliani.PcrII"racl(qiiiyidcs T)c\\
intcrprctaf clcrici,& fpccialitcrthcologi I^rcqucntcr aut
cotinc;it,qjChriflianifimpliccsd(:uoterccognofcutbcnc
ficia i)ci,(3c dcrici.ac pbcdati.tSc clcuati a D-o.Mltingrati
Proptcr quod Augu. cuiulcijiiVct vitam PauU fimplicis

4 aquamoccidentisliterx.vt

5 fru^ij mcfatfpiritus viui-
ficantis.Bos.ad Ifraclrefer-

6 tur.quilcgisportauitiugii

7 quafi animal mundum.
Afinusjfignificat Gontilem

8 populumpcccatorumone-

9 rc grauatum , cui dicitur :
to yeniteadme,qui labtratis &
II oneratirflis.

t * Origcnes.Vcneruntpa ^H^-^lt.in
I2. ltores,&inucncruntM.iria 'ucam.
1 3 & lofcph , & pnerii Icfum, E

iacentcm in prxl'cpio:illud irritauerCc.
erat,dc quo prophcta vaticinatus cft,C >i;»/o:.;r />o. &c. Vbi fupra.
■}« Rupertus.Dicat aliquis filiorum ciufmodi,Qijid mi-
rum filpreuimus>Noncognouimiis.Vcn flinimiumoc
cultus.Adhxc,'>)j{ o«/r bus,&c.

d >*/«"'j.Gcntilisvelconiierfuslarciuus, anteimmun-

dus.peccatisoncratu.s, qui incarnationcmChrinicrcdi-

dit, qui natus flatim rcclinatus cft in prxlcpio , vt carnis

fuz frxno rcficcrct vniucrfos .

c ifratl. Scribx <5c Pharilxi clauem fcientix & Icgis ha-

bcntes.Vnde Ifracl.Dcum vidcnfes,appelKiti fiint. lo.fi.%.

f ^oifojfw./t/rwif.Cuius.fdicmvidit Abraha&Ixtatus'^'"*^*

cfl.cuius aductii chorusproph cxpe<flado vaticinatus cft.

g ^.«o>«/;,^c.Inhoctitulopcrfonam,caufam,tem-

pufq; commcmorar.Sccundo.attcntos fccit .Tcrtio.nar-

rat quid locutus dt'is . Quart6,quafi cxccfllbus Gentc in-

crcpat pcccatriccm./^^: Uentt,&c. Aeternum minatur in-

teritum:quia rclpuunt filium qui falutem attulir.

♦ Bafiiius. Accrrima c fl hxcobiurgatio.quod tota ges

nuncupctur pcccatrix,quafi ne vnusquidcm in totagcii

tc bonusfii. Populusanfupcrplenuspcccatis,quafinul-_ , • v*

lum nongcnus iniquitatisabillocxerccatur. pS'//**

h /"iiiuttate.vndclitjuitatjedttfuptrtatentumplumbi.vn-

dc ilibi.iiuafi 0'iusgraue ^rauat^funt fuprr mr.

i A(f'/Miw,Alij,pcftimorum,vtnonfcminisfitvicium,

fcd malicix corum qui voluntatc propria Dcum dcreli

qucrunt.Non.n.boni & mali diucrfa putandaeft natura.

k BUfpljemauerunt.DiQcniCS. Oamonium habis. Et. Samjritc- Fo.g.f,

nut et iii£.t.}>(onbabemut regem nifi Cttfarem. Et. \onnc hic cfl F

fiUutfabrii ^ «^ba'ie.

7 Et pop.meus i.populus Ifrael qui a Deo recepit hg- ipecia'.e.i

8 Non i ntcllcxit . v/m btneficia &pr,tccpta intrafe legendo,
& rec lendOyidco liibditur,

p Vx genti pcccatrici. l. peccato affuet* ficut dicitur aittjuis
artifex ex arte lam actjuijita per operis extrcitium.

10 Populograuiiniquitate. Quiapeccatum quod perpctniten
tlam nO'i liUuitur ,viox lno pondtrt ad aliud trabit,

11 .Scmini nequa filijs fccleratis.i^«w/>fr taUa hnminrs ejfi~
ciunturf.mtiidiab(iii^eiusfilif,ficutp'.rcontrariabon.7opt>acffi
ciunturfitf Dtt.Etttla prccaia magis explicatinfpeciaU, dicens.

1 4 Dcrcliqucrunt dominum.£;My cuttum dibitu ne^Uieft.

13 Blafphcmauciut,(Scc.£;«jto';/r<f/;rf«)'<j';t'rfr.f;rfc(;«>-/i;c

janiius ipacl ipjc Dcus,q cftjandusfand i.u.Et dicebatnr Jan^ius

IfractfprciaU modoieb f illum pQpulum tlrgi^rat od fun m ciiUum .

dixit. Surgiintindofli & rapiiintcoclum,nosautcmc(j
litcrisnollrismcrgimurin infcrnum.

9 /^rf G'«/i;>«(flt..«/.f inucrcaindxiproptcrquod inuc-
rccudamcrctrixpcccatrix vocatur :& ficcfl dcapollaiis
rdigionis & dcalijscxponcntib.lciniicrcciindcpcccatis.

10 i'</'</oj(rj/<;;«(/«'/a/r.Cuiufmodifuntmaliprxlati,&
maliicIigiofi,qniaquato (latusaitior.tatocaliisgrauior.

1 1 w w/.;//f<;^M./,i.pcccanfib.cx ccrtamalicia,g; niagiscO-
tingit hominib. literatis : & fic non pcccant cx ignoratia.
t Hliis ff/'/<w/;j.i.(cdcribusafl!iictis,q5 frcqiicntcr cotia-
git ma'isclcricis,c6quod nontimcntiudiciuiu mortis.
1 1 Ucrcttquirum doniinutn.Pcr pcccatumomiflionis.

1 ? Bt.tjpct>iautrunf.i. Dcum fandifitatcm populum Chii
ftianum pcr pcccata commifiioius.

Tom.4. A 4

»5

Glof ord. & NicGlai de Ly ra

16

Mat.i» g.
Pfal.ir.g.

a ^halienatiJiint.Qai diccbantur pars & filij Dci. Dici-
A tur de eis,Fi!if atieni mentiti funt mhi. vndcXemo mitiens uia-
numji<amaddratrum,&c.vadc Apoflolus. Adpmrafc exteti-
densjpofieriorum oblitus.

■je Procopius. IRx calamitatcs non poflunt nifi ad ca ta
tumrcfcrritempora, qux
falutarem Chrifli necem fc

firmitas.& ficut fi caput dolet.oia mcmbra funt debilia. ^)
Ita fi piincipes & dodorcs iuftiriam ferualTcnt , populus
vtcunq; medicinahabuilfet . Sedquiaoesinfirmati funt
ablatacflniedicinaannnarum,vnde. .yi plmtapedis,&c.
•5« Procopius.Quidam(omnec3put languidum)vnum
. ^ ^u « r r. j r /ic quemque fisjiUatim homfc

jirSanftorum Chrmujn.Cqm Deum videnteslanftihcat. i- • ii-^ j

bfN-inomitiensmin;imfiiam»Jaratrum. UCm mteulgUnt,qUOmOdO

tlS.

t vltraaddit quoludxigrauius pcccare
potuerut,quamcumdixe-.
runt, Tolle, toUe.crucifigc
eum,&c.

b '^uper cf40 percutia vns,&r.,
QA. Fruftra percuffi vos:
difciplinam no rccepiftis :
quare& zelus mcus rece-

Tral.7i.a.

tintcgrutn

Hierony.

cutafunt,quibusgcntetra- a fandiim irrael,abalienati runcrecrorfuni.Su i

diCOnrigit. NeqUe.n.in ali- b fAlus.mquo. aTWultplicantes b^Priuaricatiojii. 2

per quopercutiavosfvItra,addentesprxua- 5

a f Mciaphori. bnrrincipes doftores. cl^Confuetudinejpeccandi

flmpietAte.

c ricationem?OiTinccaputlanguidu,6«:omne 4

aTS.ipientia-.quiaperattcftjm mcordc ,5cfipientia. in qaia intelliguni:& fua ^
Scaliotum peccitapljnJiitit b TA minimis vfqur ad fumiiios ^

cormcerens. Aplantapcdisvfqueadverti-

aHFopulo vU capitcvelcoipoic. b«rMentis:quiamedicumocciderunt. . q
.-.--- -- ccMalicix. . d tlnui-^ix. " , ,

det ate.Tale eft ilhxd.Hpefl d cem.,non eft in eo t fanitas . Vulnus,& liuor, t uenit, cui nuUum remcdiu

firmamei tum in vUga eorum. , ^supabia ludxorum. b f Lxx.non eft malagma imponere neque oleum ne 9 cft m qua implctUr lllud . ^

SiEpepercutitDeus,vtCOr- queaiUgatutas.j^ c tF»fci)5orationum^ lo Omnes dccUnaueyunt fimul inu- '^^^^

rigat.Hisautemquiincor- & plaga t tumens j non eft circuml i^ata, ir tiles faSiifunt.V vXwwshzcw- *

rigibilesfunt,dicit. Super

quo percutiamfC^d.Non inucnio medicinam quam ad
hibeam vobis:omniamembra vulneribus plcna funt.ad
B hibui fiBpius curationem. raodo nuliam partem corpo

& illud.Sumitcinitium ab
0'"nni congrcgatione Ifrael
pcrcapitaiplbrum,tanqua
nuUos ,qui minas iftas effa
gere poffit reperiatur.
d yulnns,&Uuor,&c.(XAm
Autvulneribus hiantcor-
pora, autverberibusliuer:
aut plagis tumet^quod pro
prie exrremx captiuitati c6

niora.

Ezechiel

risreperio.quccnofitiampercuflra.&plagisplena VeU
nuUasinuenioplagas quibus confringam duriciam ve-
flram. E6 n.crcfcitduricia,quomaioraadhibeoflagclla.
Quod autem iam non fit locus medicinje apius otten-
ditfic.

^< Bafilius.Hxc vox hominis cft non habcntisin prom
ptuquidftatuat, acdefperantiscorrcdlionem, quemad-
modum in Ezechiele , :^i'«r metis eceditate, non t.bi irafcar
amplius. Porro afflidionum quaedam contingere credun
tur fortuit6,nonnull:Epropterpeccata,qua;damadmo-
rum corredionem,alicB pro exterrendis & c terra dclen-
dis his, quorum fpescorrcdionisdeplorata eft.
4< Rupertus.Ac li dicat,non peccaftis pcr in firmitate m
non erraftis per ignorantiam . Si ita cfter.fcire vndc vos
percutere dcberem , nuncautemvnde vospcicutiam vl-
tra,addentes pisuancationem,addcntes,inquam,pccca •
to,defenfionem peccati?
Iniuflida ^ Omnecaput lunguidum . Sicutlxtitia animi aliqii dolores
prfeci pQ qd corporis mitigat, etfi accedat iangor mentis duplicaf in-
opcratur. , firmitas:

Vbiru.c.4.

12 lo, liuorvirgis, plagagla-£
dio, plerunquc baculo . Sciendum haec praedidla elTe de
domini aduentu & vltima captiuitate Romanorum.f.
quando iam nuUam curationem reccperunt,quia veru,
& pium medicum ad Ic miffiam occiderunt.
4< Procopius.VulnuseftcontinuitatisincorporefoIu
tio,cum partequadam modica connexio fcinditur: quo
poffuntecclefiae fignificari diffidia . Liuor autemplag»
veftigium fubcrucntum,cum teli quidcm impctucontu
diturcorpus,fed coitpartealiqua,vndcfubdola & falla-
cia corda innuntur.Plaga denique tumens fcu phlegmo
ne , tumor ingens , cum indcbiliorem partem decombit
humor,& affeftam caloreprjeter naturam accendit, vn-
deelatioaniminotatur Vbifdpri.

•it Rupertus.Malum cft vulnus,pcius Iiuor,peflimum
plaga tumens.Malum eft peccato laltem ad horam vul-
nerari,peius malo huius liuelcere peffimum cum tumo
re fuperbiaE,culpam defcndere. Talis veftra infaniacft .
Non eft circuligata,&c.Voluicircumligare,&ad poeni-
tentia aftringcrc,& noluiftis euangeli) ligamenta fufcipe
re.Effudi de latere meofanguinem,medicamentum falu
tis JErernae,& noIuiftisaccedcre.Dedi olcum,i.Spirituf-
landi gratiam crcdentibus , ita vt loquercntur omnibus
linguis idiotae,& noluiftis audirc. ^ ^ec

NICOLAVS DE LYRA.
^ I Abalienati funt retrorfum.^ Deo recedentesy & honore
fibi debitum dtjs alients tribuentes.

■i Super quo pcrcutiam.Hic confequenter tangitur peccato-
rum mcomgtbiiitas, cumdicitur. Superquopercutiam vos
\hrz.,quafidicat,fruHra,quia nonfequereturcorreciio vejira, idco
fubditH'^ '

3 Addentes prjeuaricationem . q.d. ex percuffwnibus meis
non efiis emendati.fea mugis & magis pdorati , ftcut Phatao rex
K^egypti. <^od ojienditur confequeater in diuerjis populi Hatibus
(um diatur.

4 Omne caput,&c Et per caput intelU^itur rex & principes
quifint capitapopulorumy& dicit.

5 Languidum.Qaia Unguor eH infirmitas incurabilisy& per
hoc oliendiiur eorum vita mala incomgibilis.

6 Et omne cor moerens.Pe/ cor intelUguntur do&ores & fa

cerdotes.-quia ftcut ex corde procedit fcnfus & motus ad alias par-
tes corporis , fic per doBorts & jacerdotes dcbvntaiij acciptrefen-
fum bon£ cognttionis, & ntotumfanfl^operationis , accipiendo ab
eis do3rinam& exemplum vinutis, Sed contrariodiciturhic,
Omnccor mocrcns. 'Hon marore contritionis depeccatistfei
nto:rorc qui eji defeSius d^Hrinte & virtiitis.

7 A planta pcdis , &c. Ver hoc intelligitur reliquus populus
procedendo a minoribus vfquead maicres.

8 Non eft in co fanitas./^»-<jfi<« & viriutis. Et per hoc intelli
gitur^ ibi fti contrarium .j.tnfirmitas citip£ ad moriem geljennje
deducentis.Et hancinfirmitasem fpecificat,dtcens.

9 VulnuSjScci.peccatumpatetis.

I o Et VmOX. i.'nuidia latens.

II Eip\3igAmmens.i.peccatumfuperbiainfians.

1 2 Non cft circumligata. £.?^(jf «r<i legis diuinx apeccato retra
hentis.

^ Nec

M 0 B^^ L I T E !{,

+ 1 ^halienatifuntretrorfum.Kf^O^SiiXXthgxonis.
2 Super qur,,&i. Hic confequcntcr defcribitur incorrigi
biIitaspra:didorum cumdjcitur. suptrquoptrcuttam voit
yltra aawi tts pyanartcati.Q.d.HoccGet fruftra quianonfe
quitur ex hoc cmendatio poenitcntiaE, fcd magis peiora •
tio culpaE.Percuffaefl.n.ccclcIiainfchifmatc Gr£ecix,&
in amiflione terra: fan6lJE.& noncftlequutahumiliatio
poenitcntia;,fcd augmentatio poropas.
4 Ortme caput .'a?;^«id«>».i.pra;lau langucntes ambitione ;
quianihilcisffficit.

6 Etomn< cormonrens. Pcrquod fignificantur dodores
Thcologi a quibus ficutcx corde,debet lenfus bonje co
gnaionispcreorumdodtrinam proccdere , fed docent

modovana& curiofapromaioriparce.
7 ^4 plauta pedis vlque ad vertictrn .1. a minoribus vfq; ad
maiores.

8 2Vu«f/?/Meo.i.incorporcecclefix.
t 5"««i/<Ji.Difpofitionisdebit?.Perhocautemg'dicitur
omnecaput & omnecor,non includunturboni vtdice
tur infra:fed eft hyperbola,' ad defignandum multitudi-
nem malelehabentium,vnde fubditur.
5? ;^j<^B/<i.f difcordix,co qu6d diuidit mentcs ficut vul-
tus corporis carnes.

10 £f./»«o»-.InuidiJE.

1 1 Etplaga fHweKr,fuperbiae.H?c.n.peccataregnantin clc
ricis praediflo modo lumptis.

12 ^pn eji circumiigata . Dei timorc a peccato rctra-
hente.

t Kec

i

i;

Ifaia: Cap.I.

18

'f.< i.a.

Uv/o.a.

^ nect curata medicamine, neque fota olco.

j ^ldco. b ^Frit

jj Terra veftra dcferta, ciuitates veflra^ fiiccenf^

f Ban/loniorum vel Roinanorum. a f '•amatit^ini »el RoinTi.

funtigni . Regione veftram cora vobis alieni

fReueca.

deuorat,& dcfolabitficut in vaftitate hoftili,

a 1 Ab honiinibii-.ve ■> Ppj b TleruUlem, wl lempltim.

f. EtderclinqueturfiliaSiovtvmbraculiiin vi-

a < Vioca iidemi tJ de qiu:Viacain de AcgypiotiamiuliUi.
b 'Q^od ablatoftuAucaftodes vacuum teliquerunt.
^CoIlcilis tiugibus.

nea, & ficut tuguriil in cucumerario , & ficut

a 1Chiiltu>,dc quo: Doininus viitutum iplc di tcx gloriz.
«■Crgo.

d ciuitast qua: vaftatur.t Nifi ddmin* cxercituu

16. i.

^ a Vft cuTi .ntedictt.vnd^-.Curtuiinms Babylontm & non efl c «-
A rjM.vrbcm.f.confuGonis,& viciorum.Lcgimusquoquc
defccndentcma krufalcm in krichoalatronibusvulne
ratum: a Samaritano curatum, & poft aufteritatem vini
jofuram oki molliciem .Etnotandum, g^exquodkit:
In quo percutiam vos , &c.
huaifque nSeftcurata me-
dicamine ncque fota olco,
translarionem feruauir: &
irrcmediabilem ludeorum
captiuirateni cxpreflit.

b Ttrra veflra aejtrta , c^f •

HJCcfubBabyloniispartim

complera funt incenlls cuxi

tatibuilcrulakm fubuerla,

rcgionem lud^rum Sama

ritanis incokntibus, Lconi

busetiam terram vauanii-

bus,fcd omnino iiib Roma

nis . Omnipotcns Deus k-

rufakm.dc iemplum,& po

pulum deferuit , cuiusipfc

cuftos fuit, cu affcrret fru-

dius boni opcris. vndc: \//i
JB ''jminits iuliodurtt cmtitem fruflra vit^i.&c.
■Mlog- * luftir.MS. Terram veiiram alirni deuorant. LetCC Cautum
n^uer. crat .ncquis I-.idaeorum prdcs inferrct in vrbes ludiac
Kado^rro» P®^ cruccra domini^joft vaftatas vrbcs Iud«x,& G quis
iJ«o». jntroiftct.pkdcbaiurcapitc.

•J* Tcrtullianus.Populus ifraeirccundumfua mcrira,

in fanftatti ciuitatcm mgredi prohibebatur , fccunduni

vcrba prophetarum. Vcftram rcgionem m confpcOu vc

ftro alieni comcdcnt.
h.t fsp. 1«. 4« Eufcbius.Lcgibus impcrarorum,p6ft vaftitatcm in-

PucOam ab Adriano ludxa ludxis inacccffa.
Allcg. Quj dc fanitare priitma corrucrunt, & contra-
rijspotcftatib.traditi funtomnia bonacorum indcfer-
tumvcniunt,& priorisiuftitixDcusnorcCordabitur, &
ignc diabolioia fucccndcntur & fiuntpabulumbcftia-
r um.dc quib.dicitur : >Vr tradta lnftifs animas conjitentn tibi.
c z>mii«<j«fn.>.VndcSurgitccamu$hincEtaUbi: ;f/'«-
ijtiitwr vobts dorrtui vciUa dcjcrta . Et alibj : i^r/'^M dvmum
meamf&c.

^ Procopius. Eftucr6dcrcli£lionisabfolutc fic^num ,
dcfertum vine^ tentonum . Quamdiucnim frudusha-
bct vinca , acuftcdchabitaturkntorium, ijfquc collc-
fiisdefcrtumrelinquitur. "iic gcns vniucrlac^in fru-
(Xus cdcbat.diuinum conftabat tcmplum.indcquc velu-
ti dc Ipccula , illius nominc cxcubias agcbat Dcus , qui
b 7.JebcIIo ait, 'xofro ttmufusi^>,eus m f»>c»«'Mtaquc anyclicis virtuti
uAap.ii. bysianquam vailo cingcbaiur. Natrat lolcphus antc
*-" ceptam

^ NICOL AVS DE LYRA:

I Ncc curata mcdica./.vr r6o & ixtmplojaccrdotkm & do-

fiorHm.

2. Ncquc fota o\co.'. operibus mif ricordix,qujt impetrant re

mijfionrm cuipx .han.^.e.Veccata tua tUimofyms.redirnf.

3 TcmvcilTXHicconfeqiientir fubditnrdebtta peena. Circa
quod lciendum,f ftikt dicit Kah. sal.ljaiai dixilifladabi/s tribu
ous tepore E\tii)ne dectm tribubus iam anti captiuatis,^ dtterra
fuatransUtisin .Afiyrios,vt hibttur.^.t{eg.iS. Et iaeo prppheia
frimb rtducit ad memoriam iliam deflrucitonem.feiundb cnmmina
turre^no ludxfimUeta^bi^tt dcrehnqueiur . Cncaprimumdici-
|iir:Tcrra vcttn.idefl terra decem tribuum quxdicitur hic pcrti
nert ^dregnum ludx,quiafibi dtbebatur de iure eo quod fuit ae rr.
gno Uauii & Salomonis,jtd timport l{pboam rtbeliauit, vt habe-
tur.^.Hsg.\*'

4 Dcferta..'</e^ dtrtUBa ab habitMorib.fuit in Jffyrios tranf-
lalis. vl ditium est.

ceptamvrbem auditascfTefaccrdotibusangclorumvo- D
ces,qu^ ab ea difcedcndum monerent. I09.14.J.

c tilia Stoa,(i^ . . Affcdiu piiffimi patrisEt-, Omnes enim nc |-"^- ' Jg«
turafiltf D ifmttsXcd noftro vitio alieni cfticimur. Vnde ^*'*'** •*•
Babylon Ixpc filia nuncupatur.

Hieor. PcrSion(qux cft
fpcculatio & pomorum
paradifus,dicitur & vinea)

f Bonorum opetum. b TracDitentix, vt lachiyinis compiinftionis
coium du.iiia moKiretut.

a • r I b

anima accipitur quae in
contemplatione debet c6-
fiftere, & frudus accepta-
bilesafferrecui fi mens.i.
•-«V prxfitjhabetDcum cu-
ftodcm mentis . Si autem
vitia & peccatatanquam

8 beftiolx,virtutunigernii-

9 na depafta fucrint, illico '
Dcum cuftodeni amittir.

ymta dumini Sahaoth dom^ // rfi.y.l».

10 racl «//.Poftquam ergo va Pfal.7^. b.

1 1 ftauitcam apcr de lilua,& 1 R»'"- '>
vindemiaucrut tranfeun ' '"^pwft»"*

12

tcs viam derelifta eft a do- Ro,^a!y,f.

raL7J.b.

chir.t.

JutiCo.

mino. Aa.ig.

d Ty//? dominus . Hoc cx pcrfona prophctx,& fidclium E
cxcadem plchc. T^iift dominus . H:coftendunrqua:contra
ludam & Icrufaledifta funt.adcaptiuitatem Ron-;ano-
rum cfkrefcrenda.quando in apoftolis reliquiae ludaco
rum falux fadlc funt, & in vna diccrediderunt tria miU
lin,'& in toto orbc Euangelium fcminatum eft . Domi-
nus Sabaoth:quod.Lxx.pro locoru qualitatc, vel domi-
num virfutum , vel dominum omnipotcnrcm transfc j^^^y^ ^g j
runt. Chriftuscnim quidicit. o<3tijf//wj*/'/t)r>/WKpo/ei<aj
m calo ^ in t rra, ficu t Dcus Dci , & dominus domini, fic
omnipotcns,filius omnipotcnriscft.
•J< Procop. Fortaflis vcro illud cft , quojl fe Abrahamo

6 fcminiciusdarurumpollicituscft. Tanquam enim
dc vnodixitChrifto vidcliccr, qui ncSodomis& Go-
morrhxGmiliaparcrentur prohibuit.Scmenautem ct
Apoftolorum chorus intclligenduscft.non quidcm tan
quam impiorum.kd prophctarum potius,qui vniuerfc
gcntis (alurcdeplorara , a Dcoconfolationcm adcpti.ab
cokmincquod dckin luccm proditurum crat,illumi-
natifunt. .^

•>« Ruper.Non dicatis,irah^grandisnimis,multitu ' "Pf"»
do malorum noftris mcritis maior,nam nifi dominus rc
liquifTct nobisfemen ,nifipra:dcftinaflct ,vtreliquix*cx
nobisfalu^ficrcnt, non gladij Romanorum intcrficere-
mur,non captiui in oes gctcs duccrcmur, fed ficut fuper
Sodomam & Gomorrha pluit fulphur,ita iuftiflimc (u
per nosin vindicia fui ianguinispluilfctfulphur & ignis.

^ .Audite p

7 Et defolabirur ficutin vafti. hoftili. idefl hcftcs remane-
bunt tn ea : (^ ttafaSium eft : quiafiltj Ifrael in.Affyrios translati
nunquam poftearedierunt ad terram illam : vnde titera Hcbraica
ftchabet: Etdefolabitur ficut in vcrfionccxtrancorum,
quatllaterra futt ftmpliiiter verjaadextraneos . qumon erant de
Cente ifrael.

8 Et dcrclinquc. Hic prophetd conftmilem panam quantnm
adaliijutd lomniinjiwr ngno duarum tribuum,dicens: Et dercli*
quctur filia Si. ideft lerufalem , metropolis in rcpw ludxdvri-
linquntur a fuis hjbttatoribus transferendis i/i Uabylonem fcr h(a-
buihudonojor regem ,& per confequens atix ttuttatcs eiiifdtm re-
gni.

9 Vt vmbr.iculum in vinca. dtrtlinquitur a cufiode ipfius
vii.dimij collecia:riiiia 'wn lubitat ibi vtira.

10 Etficuttugurium in cucumcr. Cucumenbus tolUBis de
relinc^H luta cnfludc. tfl auiem cucumerarium locus vbi crefcunt
cucumeres.

5 Ciuitatcsvcftrcfucccnf?igni.^6.^]^/^rrfrr2//rjt/rfp n Sicutciuitasqu^vaftatur. Ciuibus inde capttuatis . Sed
itruentious.ti dicuniur hic ctuitutes tUius terrf prrtinere ad rcgnu quia ijia capitui:as reaucia fttit in terram ludx per Cyttm tegtm
Judx rationedicia. Eteodemmodotmelligiinr quod fubdttur. qui dedit populo ludt lueniiam redtundi in tetram Juam . idto

6 V<C%iOTicmvc^r3im,ii.C.f.SamarttaniquitrantGcntdts, fnbdiiuy. ,
i//Mt udMit ptr regtm A}jyriorum,vt habetur 4.^/^.17. u NifidominuscxcrcitUum,»c/f/i angelorum.

7 Et . * RcliquifTct

M 0 F^ A L I T E R.

J I T^eccurata mtdicamim. i.zmorc Dci ad Iionu attrahctc.
i 7^f^«c/bwo/co. Mifericordi? veniam impctrantc.
3 Tirraveftra defcrta. ideft animarumcura negkda.

5 Ciuii.ts vtftrefuc.!gni.(c'\\icci luxuri5,auaritif,& fupcr
b'^propterd;fc^um cuftodi^.

6 i\e^n,ntm vtlliam loram vo.aL.cui dtuorant, Idcft dcmoncs

aDco

a Dco alienati (ubditos vcftros fibi incorporant.

8 Et derclinquetur fiLia Sion . ideft CCClcfia.

9 yt vmbr,t.in vinea. qu^ derclinquuntur a cuftodibus
fruiJibus colIcdis,fic rCftorcs ccckfiarum colkftis pccu
nijs parum aut nihil curant de animabus.

1 1 hiifi .lorninns exercituum . idcft aliquos bonos in quoU-
bctccdefic ftatu quorum mcntis alij fupportantur.

19

Glof ord, & Nicolai de Ly ra

20

i ReUquis Ifrael (aluse fient.
c iiMoiiui in pcccstis liniilitct.
irterptctatur.G imotrj afpsfa

^ a ^!4dite verhum.S3\uztis rcliquijs per apoftolos.ad Scri

A bas& Phariraeos&populumdamamcm.Crucifigecru

cifis;e.rermoccnuertirur.>//«c//«e vcrhum. Hocad ludjEos

illius tcporis,fpecialitcr pertinet ad Scribas & Pharitasos

'Lvt.xj.c & ad populum dsimiLnmw.Crucifige cruafige e«»/.Sicur.n.

Sodomitae publice pecca-

bantcogitantes confilium

pcflimumcotravirum iu-

f ruperftitej ftumLothi&fineverccun

Geij.°i9.b. ^'^ dixerunt : Educ vims qui

ittgreH'1 lur/tadtP ,vf abutamur a

m . Si ifti contraChriftum

inuerecundedixerunt: ^e-

nite co'^ucn,HS cvnlra n^ji m co

}[itattoms.Et rms e(i mortis &

huiufmodi.Vndcin fcque

Icre.18. c tibus: Intquitaim fuam jtcut

lfa.j.h. Sodoma pt ddicauit , non ab-

. l^ Ccondit. ^uditeverbimdomi

■ "■: «/.TraduntHebrxi Ifaiam, b

vtiudiccs? Sic& iunum iUi iudjccm recufarunt,cum di D
cerent 7 o//f,f.<//r,crucifige . Praetcrea in cxtcrnos illi fucrc
iniuri):hiver6in cum quiin propria vcncrat . IUiitcni
in Angclosriftiin Dcum ipfum . Ipfactia Hicrofolyma,
propter impictatcm euaferunt. Nam ficut in ipfisnede-

ccm quidcm probos repe-

b •'Apoftolos & fequaces eoinra.vndealij.
d tMuti a laude Uei.SoetoiDa enim muta

reliauifletnobis \ {emcn quifi.SodomafuifTe

a ' /• ■ enoini.tnc I e.at riiu) b INeauctiii p<-ii-ji!s.

mus,& quafi Gomorra fimiles cflemus.Audi

a fNiCiic. bli^CJ^ vos uAatis tilius Abtah». c^Cui finiile:Pa-
ter 'uiis Amct h*us , 8f ni?'cr tiia Cethra.

teverbum domini principcs Sodomoium,

•fAutihus la'tcm extcriotibus. b tiVos cx patie (iiabo efts

rit Dcus.fic & in Hierolb-
lymis miracratintcgroru

1 virorumpaucitas. Porro

2 principcs tanquam acutio

3 resaudiendi verbopraruo-
cat,quodad mentem rcfcr
tur magis. populusautcm
craffiorcs, attendcndi,aut
vt alij reddidcrunt , aurib.

percipite auribus legem Dei veftri populus 4 percipicndi, quod tcnucm £

a <fAdquid?

- offettisi

5

fQ.fl legem non feiuatis,.,a

Gomorrie.Qii9 mihi raultitudinem vi^tima

:■ ■«Non incjium quein cfFcn.Hitis. b f Qui timcridiis ell.

rum veftrnrLim , dicit dominus . Plenus fum, 6
quiahocdixeratoccifum, c holocauftaarieturn,8cadipem pinguium,&

vel quia dixcrat . V\ii dom
««w,e>-( .Cum dixcrit domi

infra.(f.ak «"s ad Moyfen:Non vidc-

Exod.iV<I- bit mc homo & viuct : & non poteris vidcre faciem
meam.Necconfidcrant quidcm fac;cm vcl pcdcs domi-
ni vel fuos . In Hcbrso cnim ambiguedicitur Scraphim
texucrunt : & mcdia tamcn cius Iiaias fc vidifle fcripfit.
Angeli tamcnetiam,minorum in ccclefia,fcmper videt
faciem Dei:homo autem rcdirc no potcil. fidrmtis cnmi

X Gor ij.d. "'""^ P" jprculi4w in pnigmate,<rirc.Qu-in(Ao vcrodehomini-

' ' businangelosproficimus,gloriamDcircuclarafacicfpe

culamur,'licct fccunduproprictatemn3tura:nullacrca-

tura poflit videre faciem Dci : & nunc mente ccrnitur ,•

quando inuifibiliscreditur.

•jc Procopius . Scparato quod nobls rcliaum eft fcmi-
ne, aptercliquisprincipibushuiufmodi nominaattri-
buit,Sodomorum. quoniam vterat vrbs illa prxcipua ,
itaquoqucncquitiapra:tcrcztcrosabundabat,ipfiufque
principcs,fcclerc& maleficiolongcpopulu fupcrabant.
Conucnicntcrautem &populum addidit ,quod qucm-
C admodumilliincorrupteiuradiccntcmLothumrcicce-
runt,his verbislaceflentcs,ingrcfluses vt aduenanfiquid

vt

fangulnem vitulorum, 8ragnorum& hlico

ibnum auribus capcrc &
haurirc fignificat. Poflunt
pra;tcrca non male iftain
infolcntcs ccclefia; pra:fe-
dk)s , & in cx Icgc popu-
lumtorqucri.
b 'Pkhusjum.q. d. Putatis
me indigcrc his vcl delc-
ftari.Ego autcm plcnus fum.i.nullo indigeo. Mca cnim
eft terra & plenitudo eius . Vcl : plenus ium,ideit tadio <

aflFc£lus,quia non bcne ofFcrtis.

c Hidocw.jia arietttm,&c. vfquc Iudicarepupillo,&c.Sa- pfjj^^ ^
crificia ludaeorum refpuit,obedicntiam Euangclij com- prai.p^gj.
mcndat. Hdocauliaarittum,&c. Vltimam tcmpU dcftru-
dlionem indicat,qua5 in perpctuum perfeuerar:Poft Ba-
bylonicam enim captiuitatem a Zorobabcl templum
scdificatum eft.£t in eo diu facrificatum eft.
•siir Procopius .-Mcrito in principes & fubditos, qui ad-
uerfus Chriftum taliaaufifunt,fcrmonem inftituit. Ita-
que non ampliusaddit.rcmittampcccata vcftra. Rcmi-
(it cnimhisquiin Babyloniam abrcpti fucrant, cura
anni fcptuaginta pra!terijflent,at his qui Chriftum cruci-
fixerunr,rcmiirurum negat, quanquam vltimistempo-
ribusfaluandasfint reliqui^. CaufamafFcrt, cum ma- -
nus eorum plcnas cflfc languine Chrifti c^deminnuens, F
adiungit.

- ^Allc.

A

NICOLAVS DE LY RA.

4e I Rcliquiflct nobis Ctm&n.ualiqmsderegno litd^ redeuhtes
fub Zorobubel dace (S lefu facerdote , qui regdificauerunt templum
& poflca cuiitttem tcmpnrr t^exmie.

z Qaah Sodomz fmffcJ.deltruSi irreparabiliter,ftcttt SO'
doma & Gomorra , c? alia tres ciuitates fuerurtt fubuerj^ ab-
fque reparanonc,Get7.:g,

3 Auditc verbum domini principcsSodomorum. Hic

confequenter ponitur mcdela contra pradiifa mala. Ei primo fa'fum

remedium excluditur,(ecundb vertm confulitur,ibi:Lauarnini. i ir

ca primum fciendum qtwd habitatores regni lud^e , qui pro maiore

parte crant ita mali,vt pridinum efi . Tamen credcbant malitiam

fuam expiari facrificijs & alifs buiufmodi quiC ftebant in temldo

quod erat in Inrufalem.Et hoc cfi falfum,ftc'it dicitur Trok.\^ .t. Vi

Diuifio. (ftirax impiorum abominabilcs domino . Et h«c efl q^tod

hic dh.:tpiophctajatis diffusc.Et primb exdndit facrificia^jecnndb

fclia folcnnia, ibi-,: ^eomeniam. tertib orationumfuffragia, tbi: Et

cum extcnderitis . Circa primim cxcitat maiores popuii ad intel-

ligcndum, dicens:, hnd\it\cxb\xm domini principesSo-

domorum. ideli,fimilestUi-squta publich & inuerecundh facie-

bant mala jupradiHa , ficutSodomit<e,vt habetur Cene. ig. Et

ideb

ideb dicitur infra.^ . b. Peccatum fuum ficut Sodoma pr^-

dicauerunt, ncc abfconderunt . Confequenter exiitai mino-

res dicens.

4 Percipi te au ribus, &C. Et vtitur hoc modo loquendi: qttia

(icut populiM eratjubie^tis prmcipibns , ita ciuitas Gomurr^ erat

ftdbieCia Sodom<t,qute crat metropohs in quinque ciuttatibtM fub-

uerfts.t^lteritis propvnit inter:tum,dicens.

j Qup mihi multitudinem, &c.?. in quo placent mihi.q.d.

nullo tiiodOjideo jitbditur.

6 Plcnus Ciim.i talibns non indigeo,fed magts abhorreo, ficut
homo plenus cibo abominaiur ipfum.Ideo fubditur.

7 Holocaufta arictum . Deiftis enim fpeciebus animalium Sncr^ficjor
fiebantfaciilicia maiora.tt per reprobationem ijiorum iniclligitur reprobatio.
etiam reprobatio minorum, quaficbat de tutturibus & colurnbis.
Dicchantur autem holocaulta , qua: totaliter incendebantur ad bo-

nortm diuinum . De facrificifs autem propcccaco vna pars crat in
vfum facerdotum . Et ftmilitt r dejacrificijs pacificvnm vna pars
erat in vfumfacerdotum , & alia in vfum cfftrentium , fed in ortt-
nibus facrificifs efus adipis & /angutnis erat totaluer prohibi-
ttis , qttia adeps cremabatur in altari hclocaustorum iS fanguis
effundebatur ad crepidinem illitts altaris , vt habctur in Leui-
tico.

^ Cumvc-

fj\i 0 ^.A L 1 T E B^.
t2 J^rt/Z.fof^o7»a. idcft totaliterdcftrudli.
5 .Audite. Dcfcripta cleri malitia , hic fubditur medcla,
primo tamen cxcluditur falfa,qu? confiftit in diuinis ob
ii^quijspcrucrfc fadlis cum dicitur : .Andite verhum domini
principes.EzCCh. i G.f.dicitUf.HM fuit iniquiias Sodomie fororis
tUiCfaturitas panis & ocium,& manumpaupcri non porrigebant.
Hxc autem vitia in clero regnant , fcilicct gaftrirnargia
pcr cxceflSua & dclicata conuiuia, quod pcr faturitatem
panis intelligitur, eo quod in lacra fcriptura nominc pa-

nis

nisintelligitur omnis cibus , & acidia pcr ocium fignifi-
cata , &crudclitaserga paupcrcsquorumiuntccclciias
bona,prftcrconuenientcm vidlum & vcftitumccdcfi?
miniflrorum.

5 Quo mibi nniltitudincm viciima. idcft facri ficia vcflra in-
quantum funtex vobis mihi non acccpta.
7 Holocaufia aneiuM^^yi. Pcr omnia lcgis facrificia figu-
ratum fuitEuchariftia:iacramcntum,licut vnumpcrfc-
£lum pcr multa imperfcdta ; quod licct i!toptimum,tii
non proficit,fcd nocet offerentib. &'fumcntib. indigne.

■J t^comtuium

21

m

aiac

Cap.I.

22

ncu.

Ji W\c%.Uolocau^aatirtum. Pofcfl & dc illissccipiquicQ
A Dciprx'cepradefpiciant,voliint illum mulfitudineracri
ficioru placare,& pcccandi licenrjamemcre.Vtrl qui rapi
nam & auaritiam altari oiTcrunr , & paupcrib tribuunt.
a .Vu/.< . Pra:tcrito vtcns, oftcndit fe nunquam ludxo-
rum facrificiaamaflTe, lld
propter (igniticafum ad te
pus fuftinuiflc : & vcro fa-
criHcio implcto.pronihilo
rcputafTe.

-Jc Bafilius-Illudnolo^di-
ciconucnit in eos qui ad
infumcndas impcnfaspro
fufiorcs quidcm funr,non
mw.fX tatncn ipfos iniquc gcfto-
rum pcnitcr. Quamobrcm
fcriptura non reprobat vi-
Aimas , fcd cas rcijcit qux
ludaico ritu oifcruntur.
* Rupcrtus.OUmnolui>
B fcd tamcn tuli.
b Cum »r«jr«/j.HJtc facri
ficia non qunluit Dcu?
quafiindigcrct,fcd ncdz
monibus immoiarcnt, &

rtpcrcamalia&typicaad - •, h . c^ , .

fprituaic&vcrumfacrifi- h ucitras,aucrtaocuIosmcosavobis:«cumulti

•Je Orig.Quon iam in loco fanfbo, in die feniuitatis oc- D

ciderunt Dominu meu lefum Chriftum.dicit Ifaias.Nco i" «p.t».

menias & iabbata & diesfeftos vcllrosodiuitaia mea. Numcr.

* Idcm. Iuda:orumcft,dicscertos& ratosobferuare, ..

- — - - - ' Hoip. 10. m

\Kt,(X.

a rum nolui Cumtveniretisanteconipedum

Jj t<^'» •« fpuituilij cft.

c meum,quis qua:fiuit<demanibusveftrish^c,

fS(.- «Erpo.

vt ambularetisinatrijsmeis?tNe offeratis

a » nuiilc. b «Oria. ^Veftiiim. c fQuianon puiainirniione.

vltra faciificiufTu(tra.Incenfum abomina'tio
. clt mihi. t Neomeniam dc^iabbatum 6cjFefti-

3 4Cnc.nM,iab>lcaili b <Noar ftineboamplius.qaia iniquifunt cortus vdtti.

uitatcs alias non fcram. Iniquifuntcoctus ve

a t^'""nt''«'»- !> 'Non mc«. c ^NoiimMi.

itri. Calcndasvcftras& folennitates veftras
ddiuit anlma mca . Fa«fla funt mihi molcfta.

a 5I'<^'i:c''>:'<<'*^'*' bllxpcAans vctttam conurtlioocm. cf (^'od
S faaicbaol quali imiiantcs Mo]rten,qtti oiabai conita An.alech eleuaiit

■wnibus ,

t Laboraui fuftincns:Etcu cxtedcritis manus

A fivf.^ 'on "iMcticorJi», b l^ln.juis. c «EtlatD vcl ideo.

rl

& ideodicitDcus,2^fo»je/«MJ,e^c.Chriftiani omni die car G°|^j;m.'

nes agni comedent, & ver-
bo Dei pafcentur.

1 e Ini(fuijuntcatuswflri,&c. PCilio.i.
Qliia fpiritales hoftias non

2 olicrunt.vndc: Sacrificium Hcre.6,e,
Deofpiritus coHtribuiatm .

j f Odiuit animamta. Antro-
4 polpatos : Non quod ani-
j mam habeat. fcd noftro lo

6 quitur morcquafi orani-

7 no odiui.

8 g Lakoraui, &c. Symma-

9 chus.Dcfecimifcrans:qua-

10 fidicat.Nonpotuivltra mi

1 1 fereri , quia poft fcruos fi- „ .

12 lium occidis ficutilludHo "°'«srj- *-
I i (cqiVerditio tua ifraet : tantum p

in me efl auxilium fuuf»:quod
eft : Pcrcas Ifracl , qui non
14 tuomcrito, fcd mco taa-
tum faluatis auxilio.
h

cium faciUus pcrucnircnr.
_ . c Qiii qi4£fiuit. Audiant
^^^^"'''hoiEbionitx^qpoftChri- i
fti paiTioncm putSt lcecm
cflcfcruandam . Audiant
hoccorum focii,qui Ifrac-
liticotantum gcncri cuftodicndam dcccrnunt.
d 7^'0»?f>iitf»»,c?"£.Fcftum nou^Uinz.quodcclcbrabant
in principio mcnfium Ncos nouum , mcnc luna. vndc:
Buuinate dumtno m T^omema tuba.

* Orig.

15 h Mar.us emm , &c. Pro- ^,„fr,. ^;.,.
phctarum , randem domi- 1 De potn.

Il.to.i.

IQuaicquia. » Oprta

pIicaucritisoracione,n6cxaudiam. t Manus 16 ni corum . vnde: implete dnii.chu*

af rcccato.rndr^LiberaiBedcfan. DcutDcat fal.mo.i de prccitis. b^La- IHenfuram pattum veflroyitm» "^^^'

eht,mi.p«nitcn,.e tr.iv,,g.o,^ftu.iu,r,,n,,.„,..^ 17 Illi intcrfcccrunt prophc

cnimvcftripIcna:fangumclunt.tLauammi, .g tas.vosiugulatcfilium pa-

trisfamilias . Vtendumeft
hoctcftimoniocontracosqui cum quotidianis opcri-
bus fanguincas manus habcant, in orationc dics nodcf-.
quc inuigilant.

i Laiummi,(Sc. Q.d. Hoc odiui: placet veritas EuangeU'/. _

^^'Laua ^

eomeau.

NICOLAVS DE LYRA.

4e I Cum venirctis antcconfpcftum mcum,&c./.a</««K«

offerendum faicrdotiiu4 tn introitu at> ij jacerdotum ,qHod dictba-
tur tffe in confpeHu domini^ quod erat ante temptum,vbt daban-
tur diuina relptnfa.

z Quis quzfiuit haw: dc manibus vcftris . quaftdicat, ego
non qojt/iui.

3 Vt ambularctis in atrijs mcis . Hoc dicitur , ^uia prper
atrium Jjcfdotum in cjuo .fferebantur facriftcia , erant duo aUa»
ynumjn quo oraham munai,& atuid,iH quo orabant immundi.

4 Ncoffcratis.&C.^Mj'; diCJt talis obtaiio v<bi$ non uaittjed
magit nocet:t6 quod poUuti ptccatit ad locafan£ia accetlitis.

3 Inccn fu m. tdtst oblatio tljymiamatis in aitart incenfi intra
ttmpium : q:iJt obtatio erat facrificiorum obtatorum fnb diuo con-
ftmmatio.fcundum quoddicitur: Heh.9. In priori quidcm ta-
bcrnaculo fcmpcr introibant faccrdotcs faaificiorum
officia confummanrcs.

6 Ncomcniam, flcc Hic excluditfdenmtatts, dicens : Nco-
mCTii3m,'deH fftumquod fiebat inuouitunio apud ludxos pro-
pter beneficium diuin/t gubernationn,e6 quod in nouitunio frequea
ter appartt mutatio temporis . Et dicitur a neos quod efl nouum ,
(f mene deftHus , t6 quod nunc renouatur lumen Iwnt , quod defe-
(trat.

7 Et fabbatum , 8cc. Quod tfl ftflum apud ludaos in memo-
riam ben^hitf creatijnis,vi hgbetur Gtn.z.

8 Et fcftiuitates alias , &c. fcilicet Vafcb* , Ventecofles , tu-
barum, expiauoii.s & tabanaculorum , dt quibHs diHum fuit ple-

niiu

nitts Leuit.z^,

9 Non fcram,&C loquitwr fcriptura de Deo ad modum homi
His aggrauati onere.Et ptr hjcc omnia & fimitia ofttnditur quod ta-
lia non crant Deoplaciti,fed magis difpticcntia.

10 Iniqui funt coetus vcftri , &c. /« oHana tnim diefefli ta^
bemaculorum fiebatftflum catusfiue coUeHx.

1 1 Calcndas veftras,5cc. idcflprincipia menfium : per quodfl-
gnaturiitm quodfuprafignatum efl per T^omeniam.

1 2 Et folcnnitatcs vcftras. omnes generaliter.

1 5 Odiuitanima mea. Etpatet ex diHis fententia.

14 Etcumcxtcndcritis.Hicm/Mrfi.'orari(»»)i/m/K/rtf^»V, di'
cens: Etcum cxtcndcritis, &C. admedeprecandum.

1 5 Aucrtam oculos mcos a vobis. sicut hcmo aueuitfacii
fuam ab eo quem non -pnlt exnudire.IileoJubdituriEt cum multi

plicaucritis orationcm non cxaudiam . Et Jubdit ommum
prddidorum ratiunem.

1 6 Man us cni m vc(\Tq.'.opera reflra,quit per manus deftgnan
tur,e6 quod manus efl organum organornm j .de anima.

17 V\ci\X (inguit)CUint. IdeR peccattstnormibus , Erant
enim homicid^ iy idololatr^, & pauperum opprtfiores . Vr^diH*
enim facrificia & huiufmodi non habebant tjjicaciam ex opereope
rato , ficitt facrtficium noi4ie tegis ,fed tantum exftde &dtuvttone
offtrentiuni.Fides atitem cratin eis amotapcr idototatriam,& de-
uotio pcr mattttam obliinalam,

18 Lauamini. Hic confcquenter vera medeta confuUtur fcili'
tet per veram pmnitentiam & bonioperationem . Ei hoc tfl qnod
dicitur : Lauamini.4 pcccatorum maiulis lacbrymis contri'
tionit,

4* X Mundi

M 0 t{,,A L I T E I{f

1 6 T^eonreniam. pcr iftas folcnnitatcs vctcris lcgis fignifica
tafiicrunt noui tcftamcnti fefta , quorum tamen obfcr-
uatioper vacationcm atcrrenisopcribus non valcf, nifi
fiat ccftatio a pcccatis,quz tamcn f rcqucntcr magis fiunt

tunc

tunc quam in dicbus alijs.

1 4 tt cum (iflcndericis. in orationc.

1 5 .Awrtam oculos mtos. quia non cft fpcciofa laus in orc
pcccatoris.

1« z..ii«r«//,/.Exclufa falfa mcdcla hicconfcqucntcr poni-
tur vcra,cum dicitur. LaHamini. pcr vcrampocnitentiam.

t Mundt

^

Glof.ord.&Nicolai(leLyra 24

LauarTiiniranguineChrifti,aquabaptirmi. Mudieftote,

A manemcs in innoccntia vit^.Baptifmusenim (olummo

do potcft elle in remjflione peccati,vnde:iy.//' (\>i''S rei,aim,

Joa.j.i. j^c.Et zhbv.ltedoceti' omnes Gen.bapt.e.in no.pa.&r.

M«th. »8.d. Qj.Jq prxcipuus. Non fufficit,lauamini,nifi adiunga-

tur,mundieftotc:vt poft la

uacrum aqus. cordisha-
M^th. y.a. beant puritateni. Beau cnm

japerum vc- ffn,ndo rorde, efuoniam ipft Deii

roruia, T,>.lia.hk^ autcm cordis pu-
ritate, de mentibus luisdc-
bcntmalumauferre, non
fohim in confpedu homi-

i 87' Jift-'- """^' fcdetiam in con
4efenfionis. ftu Dci, cui nihil poteft cc- c
loM'C- lari.

•je Procopius.Quarecum d

ea a<kniffione quse mcdc-
^T^Y^' ^' '^"" noferant.etiamfiora-
' "^"" tiones fuas multiplicarent, c
jg eos fe rion exauditurum di

xiteofdcm iam tanquam

fanare poflit,alloquitur.lSIi

jnirum quod in legc defi'

c Qu^rhe iudlcium,&c. Vi fti m is lu d xoru m Eu angcl ica D
fucccdutmandata. Pupillis & viduisprouidetur,vtfecu-
ride coniugibus &lil3erismartyresadbcllaprocedant
d ludca-npiipillo. -jiTcrtullianus. Duoiftanominapu
pillus& vidua, quomagis habetur defpedui homini-

bus,c6 magis duiinx mife

Lit>. I ad V
rcm.

ir Netccidatis. ^lnnoccntia vitz b f Hoc modo lauamini.

fOpui. dflriquatum. ^Si cogitaiis, falt'mne jei^ciatis.

' — 1 c I a . • '-'

ricordiffuntcurg.
e Dcftnd te v.duarti, & veni
ie,&c. -1« Ambrofius- In
nuUo ludsi grauiusdomi
numljefiflTe prodfuur qua
quod viduegratiam mmo
rumque iura violarunt.

UUISk

mundi eftote , aiiferte malum t cogitationu

n «Nonmearum. b f Q^ ^ bominatio cft milii. c ^Vos bapiizati.

vettrarum ab oculis meis . Quiefcite agerc ^

a ^De.linaajnalo. 1"Ficbonum. bfHocmodo. c f A fai>ienti-
bus.quorurii eil iudicare , vndeSalomon fapientiam poltulauit ad iu-
,11,1- Hicandum populum ^ c . . |. ..v.-.^

fpe- b peruerse, difcitebeneracere. tQuajrite iudi- 5 Ha^ciola cauraddidiinui

t fV.olcmer. b fldcll iud.cto fubuenite ii ems caufa bona crt: 6 diam mitigatura memOCa
quia dlc.ur.Ne patcas pauperi in iud ci». c fldeft p.npH ^^^ ^^ honOrClUr vidua, in

cium , lubuenite oppreflo;, ludicate pupillo g honoribus^quiiuftitia m-

' J^'c;otr"a"me i„ iM.i..U'." e"t<i!u>. ingratL^^^^fn^n r^^inlbo'! dicij dcfcratUr . l.duatepu-

defendite viduam : et venite , * & t arguite

a fQui no.imeutitut. b ^Qjiali h*c fecetitis.

me dicit dominus . Si fuerint peccata ve-

lib. dc bid

a fVnde: Afperges medominc h^Ubpo.Et alibi:Ve-
itimenta eius .ilba licui nix.

IJh.4.C.l8.

ftra, vtcoccinum, quafi nix dealbabuntur j

ciebat,aduentu fuo fupple- g & fi fuerint rubra ficut vermiculus, veluc
uit Chnftus, noncorpons,
non vcftium imperata lo-

tione , fcd animorum per baptifmum purgatione , & ad
virtutum fupcrftruftionem adhortationc.
4« Laftantius. EtdixitEfdrasadpopulum.HocT^a/cfcd
Saluator noiier tfi & refughttn noftriim,cop:aie,& afcendet in cor
vefiruni,quoniam habemjts eum humiliare in ligno,&pofi hecfpe
rabimus m eum,ne deferatur hic locus in xterniim tempus. Dicit do
minmDem virtutumft non credideritis ei,neque exatdiefitis an-
mntiationem eius eritis derifio in gentibus . Vnde apparet, lu-
dzos nullam aliam fpem habere , nifi feabluerint a fan-
guine,& fperauerint in eum ipfum quem negauerunt.
a Q^iefcite agere peruerse.'\Vi\X^EmnZ,c\\\ (onat: Eccejanus
faBus es,iam amplius nolipeccare . Recedens ergo a viti js di-
fcat bonum.qujerat iadicium,oppre(ro fubueniatrpupil-
lum viduamque defendat.Si autem hxc fcccrit,peccata
quaepriusinmodutAcoccini languinea fuerant, dimit-
tcntur,& opera fanguinisin veftes domini mutabuntur,
ciuxde agni vellcrc confedafunt; qucm fcquunturin
Apocalypfi qui fplendentcandorc virginitatis.
b Difaie henefacerc.Non confifi naturae.virtus cft difcen
da & imitanda. vnde : lefus filiusSirach:/:jf//<^ej'j/^(/a/j/e«-
tiam,feruu mandata, & dominus tributt tibi eam . Et Ifaias:Ow-
nisqui non didictriit iuSlitiam (uperteiram , veritattm ncn fa~
fccfldmn Ixx. ^j^j Difcenda t^ crgo iuftitia , & magiftrorum terenda
funtlimina.

C Qu£rite

Apoc. i4Jt.

EccLid.
Ifa.^.b,

9 p iUo,iufiificate viduam . venite g

10 difputemus.

1 1 ^ Gregorius . Qui.d eft Lib.j.tno
quoddominuscum agere op jo.
{indh vfqs pr£ECcperis,adiu
uat, venite& arguite me ?
nifi quod aperte infinuat
quantam bonis adibus fi -
duciam prxflet , ac fi planc

dicat:Refta agite,& animaduerfionis mex motibus, nd
iam per dcprtcationis meritum,(cd per fiduciam autori-
tatisobuiate.

4« Auguft.QuideftdifputatiohominisadDeum,nifi j^pfj ,g,
confeflio peccatorum? confitere quod eft,& difputafti cii
illo, difputa ergo cum Deo, hocefl, te illi iudica fcienti,
vt illc (c tibi iudicet nefcicnti.

* Progopius . Poftulat pro fua clcmentia coram nobis
argui,vt quanta ille contulerit quantaquoquc ipfi repo
fuerimus bcneficia dcmonftret. Multis vero infcriptura
locis , Deum habcmuspari veluti conditione in iudiciii
cum hominibus defcendentem. Ait enim prophcta ipfc,
dominus venict in iudiaum cum facerdmbus , &c. Scd funt ifta
fcripturis vfitataiperfonarumfidiones, vt dcf>nfionis ^f»-J»
eiusquscaboperibuseft, nobis curam inijciant . Ne-
queenim quidquamtum audiemus vel dicemus. Erit
autem tunciudiciura inter fc mmum cogitatiohum accufan-
tmm,&c. ^°"»-*'

f Ft coccinum , &c. Idem eft coccus & cocci n u m & ver-
miculus , grandc, fcilicet pcccatum, & homicidium &
adulterium,&c. Quod autera per niuem,hocper lanara
fignificatur,purgatio,fcilicet,& ablutio peccatorum.
g Quaftnix. Quiafrigidieruntcontrainccntiua vitio-
rum . Et velut lana,quia veftiti contra frigus perfidiJE.

'^ Lana

NICOLAVS DE LYRA.

j^ 1 Mundi cftote. idefl a recidiuo cauete.
' i Auferte malum cogitationura,&c.f«<x non fuffcit mun
ditia exteriorftne interiori.

3 Ab oculis meis . Homo enim videt ea quapatent , fed Deus
intuetur cor.\.l{eg.i6.b.

4 Qu iefcite agere pcruersc. a malo dtclinando.

5 'DKcM.thtVLC^z.QCtZ.inbonisoperihusvosexercendo . Ifi^e
enimfunt du£partes iuiiititcfcilicet declinarea malo,& facere bo
num.

6 Quaerite iudicium,&c. idefi executionum debit^ iufiiti<e.

7 Subuenire oppreflb. eum reuelattdo.

8 ludicate

8 TudicatC pupillo. idefi pro pupillo in caufafua iufla.

9 Defendite viduam. contra eam calumniantem. ihas autera
perfonas exprimit , quia frequenter iniu§le patiuntur calimniam<,
eoquodnonpoffuntfe defendere:(^ ideo indigent iudicum &potea-
tum fuflentatione.

10 Et venite. ideilfi ita feceritis, tunc poterltis conquer!,nifi 4
Deo releucmim.-propter quodfubdim de reuelatione a peccatis,cim.
dicitur.

11 Si fuerint pcccata,&c. llii duo colores hicpofitifunt valde
tenaces & manfiw,&ideo pcr hoc intclligitur c^od peccata quan-
tuncunque ftntgrauia exgeHerc,& habitata ex confuetudine,diuina
gratia purgabnntur.Secundbfitbditur de releuatione a corporalibus
miferijs,cum dicitur.

■, ^ SivoJue-

M 0 ll^ L I T E !{.
* I Muniiefiote. idefl a recidiuo cauete.
2 ^uferte malum. Nam exterior munditia fine interiori
non cft Deo accepta.

4 Quirjcite. c\mz decUnarc a malo & facere bonum,funt
ouaspartesiuftiti^.

6 Quxrite iudicium. luftitiam exequendo.

7 Suhuenite opprtfjo . fcilicet peccatis ipfum dirigcndo

vcl

veliuiurijsipfum adiuuando.

8 ludicate pupiUo. ipfum in iure fuo fouendo.

p Defenaite viduam. abiniuriante iptam.

10 Etvenjte & arguite.fi vohisnonhtncfacism.

1 1 Siftmint.pcr ruborcm coccini & vcimiculi, fignifica
turfanguiniseftufio . Eft igitur lenfus : fi pcccata vefli^
fic horrida fucrint, ficutcffufio fanguinis innocentis, ta-
men expiabuntur.

f SivolttC'

^y

Ifai

aix

Cap. I.

26

^a Lanaall>t.C^c. Dcqua fiatv?flisChrifti,vndc Quotijuot
A haptn^ati tJlis^CbrtJiitm nidH.JiiS. Et alibi: ytuit iJom:nus,qiiia

Ijts ficut vejUn: ttto induens

* Procopius Aiimtquidamfacrofanftum lauacrum fa
tis cflc,vtqua(l nix dcalbcmur : quomodo nulia adeo ^-
uicax macula cxiflit , vt

DcOmudatCcluindqUCar, »»i>ci)liheniin «bitiium. TQii'fiin»»ftt2!TOluBMteeft. KObfdieririi.

Paulo tcftcin hax vcrba . a la^a alba eriit. Si vo!ucritis&: audieriris,me,

fbi tJfundiluit dtliH^flltftlpfra' b alViuentia'». »cl pcilVniisvtC.h-niluJii prirei.iibus mu taii obeJiant.

hmdamt , &gratia. alij in co ^ bona teiT? comcdctis. Quod fi nolueritis,&

purgandi vim admittunt , ,1 indic>an.. «sic.

fcd lamcn operibus ad tan- j ^-^^ ^d iracundiam ^uocaueritis,gladius de

tUm iplCndOre, quaiialunt ilQjcveiitJteneJubiietis. b«Ve:bunjp3tiis:T<:lpioi<bctapet cju^riuDru

■ Q^cveiitJienetlubiietis. b* Vetbuni p]tiis:T(;lpioi>licta pet cju^riuDrus
lov^uiiiurua rrcmi , cu''ii« ftnient a pdminenribns pcccatisnon inutaiui.

u«^rabit vos . quia os domini loquutum cft.

a< A'^'!' rarme. b^^Son 1 ifnopcrequamintntcrec^dcnJoi Dco. lOIim

fcnfum.Sion nwnseft in quoleruralcm conditaeft Sed D
poftquam a Dauid capta eft ciuitas', appellata cft ciuitas Sion ctuitas
Dauid,inquafandivirifueruntdumhabuittabcrnacu'^^""*"
lum domini. EtpoftcatempIumquandoNathan&alij
prophetaucrut:& fuper dioros, Afaph & Idithun, Etha,

Eman,6cfilij ChorcconftU
tuti funt:vt paulatim a facri

1 ficiis vidimarum ad laudc
Dci tranfiret rcligio.

2 Moraliter. Anima fidclis
5 & plena iudicij du Deo obc

4 dit,Deusincahabitat :qui

5 cftiuflificansiuftitia.Siau-
tem a Deo reccdit non loco:
fed mcrito habitatur a mali
gnis fpiritibus qui funtho-

pupillo iudicarc iScv.. opus

cflcconrcndunr. Eftporro

purpurarubriuscoccinum ^ h- • ... r r <=■ "^ '^

vndciftudadniucm.ilbm ^ Quomodo faCta efc mcrctrix ciuitas ndclis <5 micidzanimarum.

aurcmadlanamrcmlit.ld- ^ * \'^'-'^\ . a*Tjnqui.nin^domofua. 7 * Bafilius. Dcccclcfiaaii-

coautemrubrocftloripcc- -p!enaiudicij'lufutiahabitauitinea,nijcau ^ quandodicitur,(abfitvtdc

Cataainmilat,quOdsdani- «^Q2i«prophci3»h<iommiinprophn«ruaioccide:unit*Vetevbiiu- 9 T\O^X^.) QuomodO faHamert-i

h tcmhomicidx, Argcntum tuum vcrfum eft ^° ¥""' ^'"^" ' c"> ab exordio

-- luxtapatrum traditionem

B masnoftras lcprx iaflar fc

habcant, ciufqucalia^qui-

dcm pcrtinaZ; vcluti in co-

loribusnunquam depona-

tur, aliaiautcm in fummacotehacrcns facil^cluatur :

quomodo promptc vd difficultcr ab animo.pro corum

rationc (olcnt pcccata rcmoucri.

b Si mlinnis & aHduritis^&c Libcrum arbitrium rcfcr-

uatur,vtnon cx prxiudicio Dei.fcd cx ilngulorum mc-

ritispr«miavcl pocnasfcquiprobaur.

c Terr^. Cum cartcra dcmcnta funt in motu.tcrra im*

mobilisftat. Idcopcrcam fignificaturfoliditaslxtcrnae

bcatitudinis.

d C/4<<w.Babyloniorum vcl Romanorum.vcl Dci:pc

flilCtia rmortaIitas:famcs,pacna ztcrna:quidquid cnim

afiligitgladius folct dici.

c UmnHodo fjcia tjL H.tc ad tcmpora prophctar:fcd fpccia
..{, litcr ad incarnationcm Chrifti rcfcruntur quando pcni-

tus rcccffcrunt a Dco Barrabam digcndo,filium Dci oc-

cidendo.vndc admirans in.QHtmoaofMdj^Crc.
C f Cwi;4r^(i<f .Lxjcuddidcrunt Sio proptcr manifcftiorS

fcnfum

II

fpofalirio iurccopulata cft, ^
quicum cxhibucrunt vniviro virgincmcaftam. Multa
admittit& vcrfi coloria fcmina verbi ccclcfia., ab illis in-
dufta , qui puritatcm facramentorum contaminant, &
dogmata impietatis difcminant, ad cxtrcmam animaru
pcrnicicm , homicidae non modo corporum , fed ani-
marum .

p luiiitia. luftitia.in Hcbraco fcdck, quod magisiuftum
ficnificat : vt intclligamus dominum commoratum m
ca:dc quo:7M^«x aute quidfeiit.ciuod in Ezcchiclc per Ooli
ba fignificatur,quod intcrprctatur tabcrnaculum,vclta
bcmaculum mcum in ca. pf^j ^^ ^

h ^r^^nfMw.cJrt.CIarifcilicctSclucidiadvitiafuntreucr Eiec.j;j
fu Argcntum tuum,&c vndc: Etoquia aomini,tto(}uiu cajia,
a oininmydc.

"it Bafilius. Hoccftfcrmofideiveftr.'E quafimoncta
adultcrina.rcprobuscfl, ncc rctinci cxadam figuram rc- F
giximaginis.

NICOLAVS DE LYRA.

1 Sivolucritis 8c zudicTiUsmc.Trdceptis meis obe^iendo.
» Bona tcrrx commcdctis.Pcr hoc etiam intrtlr^intur alia
boHa fpirttualia^ifua in t^dibus promijjis funt priniipaltter inieUe-
(Uiquia prpnium non dcbet efje miiius honum quam meritum, fed
maius : bona autem tempotalia Junt mtnora bona qudm opcra yir-
tutum.

3 Qiiod fi nolucritis. Vrecepta mea tranfgrediendo.

4 G[Adnis..Aduetfjtiorum vefitorum.

5 Dcuorabit vos,&C. Mortemtemporaleminferendo,& ad
morti gehenna drducendo , qua fub morte tcmporali intelligttur,
Centes autcrudes quales erant in yeteri teflamtnto,potiJfimt non
attendunt,niji bona & maU fenfibilia: & ideo in diuinisptomiffio
nibus, & lomminationibus propheta mala & bona fcnfibtlia expti
meban Ji'b illis,inteltigendo fpiritualia & aterna.

6 Quomodo fafta cft.//'C confequeiaer oflendUtur populus iu
fHpuiatuaus yro peccatif iti proximum. Etprimodejcribitut cul-

pa,fecundopcenaJbi:VroptCt hoc ait dominus.C;Vf 4 primum
frmo defcribitur /jominum vulgarium cidpa,cum dicitur.Qno fa
&Z. cd.idcflfplena merttricio perpeccatum adntterij, frcundnm qi
dicitur lerem.^. c.Equi amatorcs in fgminas & cmiftarij fa '««>««"»
&i funtjVnufquifqucad vxorcmproximi fui hinnicbat. *^]^g"' ''"
Et hoc efl valde graue peccatum contru proximum.quiajit fibi in- "
iuria in refibi chari(fima:fcilicet in vxore , quic cii vna caro cum
ipfo,Genc.2.d. Et in prole quafubjlituiturfalja.
7 Ciuit3sfidc\is.'.priusconferuaiisfideliratemmatrimonij,
S Plcna iudif ij. Tempore Dauid& Salomonis. idcofubditur.

9 luftitia habitauitin CA.Iiunc autem homicid{,vt expofitu
ejl fupra.Copfequenter dcjctibttiir culpa doRorum &factrdoium ,
ium dicitur.

1 0 Argcntum t\i\im.ide(i,lingua doBorum &facerdotum,fe
cutidi>ni tltud Vrour.r. \ o x.^rgentum eltfium lingua iujii.

1 1 Vcrfu m cft,&c./(ff/f,<i veritate in fatfttatem per malam le
gis expofitioncm.

* Vinum

kl 0 \jl L 1 T m^,

1 1 Si voluerhis, & audieritis mejtona terre comedetis. fcilicct
terrx viucntium pcr fruitioncm bcatam.

3 C<"'/"»<'''<f '"J-Scquitur.

4 cladius deuorabit.{ci\icct fcntcntix mcx. Itc malcdifli
in ignem xtcr.&c.Mat.2 j .d.

« ■^MomodofaHa eli. Hic poft pcccata dcricorum arguG-
tur pcccatalaicorum,cum dicitur:i^t(mo(io/<jfl<j,idcft in-
uaecundcpcccaiu.

7 Ciuitai fideiis,idc(\ communita.spopuli crcdcntis. De

cuiusfidclitatc priftina dicnni ACt ■^■{.Multnudims ireden

lium ttatCijt vnumCi anima vna.

9 lufiiiia habitauit. fcilicct Icgalis qux continct omncm

virtutcm.

f ^uncautcm. quiaChriftianiquxrunt fc mutuo iu-

gularc.

I o ^rgentum tuum. idcft vcritatis cIoquium,Prou. t o.c
.Argentum eledum tinsiua iufii.

I I ytrfum efi. idcft falfitatcm.

f yinum

Glof. ord. &Nicolai de Ly ra

t SS.diR.c.
ciiciens in fi.
rial.ii.i.

^7

a Tn/(;oy/<inj.Scoria,Hebraic^ figgimr quod cft rubigo me
tallorimvvcl purgameta & fordcsquac igne excoquunt'.
b Vimimtmm,&L. Ahj. Caiiponesrui mi(ccnt vmum
aqua.Svmmachus.Vinum tuum mixtumeftaqua.

Moraliter. Vinum tuummixtumcft aquaiquiaprae-
ceptafandefcriptu ......

^ • - aTAufteritatisIee;scummollieleph»r;ft!c«trad.tionisvelh«r«i«peruetfioni$.

bTScrib» .\ PhaMfti. ^•.cn(i<n:squi*dehclMnt iudicarcp_.pulum. _ ^

in rcoiiam ; vinum tuum mixtum elt aqua. t Principes tui

a«InChiiftunin.>ncredcnieiiTbelicntss. b^tScribar.Jin S: Phar.u-orura. cfQu,ia
df Nonnin»' ici

.8

nC' .iunt inuneca.reddiliguiit-.peccatimcnrneftin voliintjf.noninte.
-K „ c II A ^

TX quibus corrige

re dcbetauditorcs.

adillorum volunta

tem emollit fcnfu

fuo admixto vinu

corrumpit. c- ,,,.c,„on;hiirpct:,nt bf Ac.u.itiue. c,cz,,..,^.er.„aa. aiucag..antut^^^^^^^ ^ fic diccrc ponfumus

Morahter. Vinu d retribuciones. I PupiUo non ludicant, & caufa vidua: non l dj.nitarem de-

tUUm,&C. H.^retlCi ^ a1Qu,poiens&t;raendus. ^ 8 {l nt OD 'tib Vcl

quoque EuangchQ jncriedifad eos. Propter hoc ait ddminus Deus cxercituu J^orlbus

"''P^^" ^i^^-r^'^"^?''^^^^''^!^!^-^:!"!':""!''^^^:':^';^^^^^!^ ro * Rafiiius. vxDo-

df Non nini.icr >'<;.. 'uni imi"<:'.'i'tu ....6"'"r •, - - •

infid^Jes locij furum.Cmnes diliguntmunera,lequuntur 4

aJiAqoo n;hiirpet.nt bf A cc,u:iitiue. c^iQjise ..-lerinda. dlDcd g-.antutaodire. ^

in culpa fitqui malumpromalocxigit,denteprodete, T)
oculi5pro*ocu!o,nonaudiensiUud: w reddidi retrihuentib. Piai 7-1»
nuhimaluYdi\\i\±T'ercMtnntiledabitmaxillirn,&c.^nz.V\%C.^^^^^ ^
licoenimvirodicitur . Qui te pcrcuiTerit in dexteram, ^l^^'^]^
prxbe ci & aliam maxillam. ideft patienter tolera.

e tonis Ijrael. Lxx.
Vx fortcs Ifrael.q. Sap<f.fc
d.potetes poientertor
menta paticntur . Cui
plns datur , pliis exigi-
turabeo. Quod coa
traprincipes eccle-

lo^n.z-h

COrrUmpUnc, pcill- ^ ji«Sp„„ualitetScribis5cWiaiila.is:<iaibus.licitur; V^vobisScnb* ' p-niJnc Vi» nrt

miCaUDOnesde vi- &pharif*i.Eialibi; Geneia.ioprui fignumquiril. birlde^V. IC * 13aUUUS. \X]p^^

ro aquam facietes, e fortis Ifrael: Hcu ego confolaborfuper hollibusmeis.et t ;en"bu^"/cobe^^^^

CUm aauam in Vi- f aT£xtendaroadpuBiendu.n fScil.cet. bfVindiaam.quam »1 tlDUS , mnrmiUrilJ.

^ .^ , • , paiiendodiuquali plicaiam t..:nui. 12 eninl DarablllS elt

numvertentdomig , , , ..,._.._:.:„ J„:„ t:...'.,.... '. i ? vcma. V^,quiacu

14 prxualcantjfublcua

15 re inopiam paupe-
«6 rum,opibusabuta-

tur.Vt etiam ei qui alterofolertior, abutitur natur.^ be-

& Pharjf^i, Ei alibi: Gcnciaiio ytm iignum quiril. bfrldrjj.

confblabor fuper hollibus meis ^ et

u.>> u ..- - aTExtcndaroadpuBienduin fSciIiCct._ bfVindiftam.quam

^u... uvj..»— ... ■ -_ - paiiendodiu quall plicaiam t..:nui.

Bus"\S miratuJ ^' vindicabordc inimicis mcis. Etcdaertammanummci

ArchitricUnUS Et ^r.uruenda.n bnPursandoignetcibuIationi.: cfSordesvitiorum. d«,Tnnc.

Kgina Saba in con h ad te, 6<f cxcoquam ad purum fcdriam tuam , er aufcram
uiuio Salomonis

B

Pfal. 4ftC

coUaudans pincernas & miniftros vini.
c i'ocr//«r«w.Accipicntcsaicribi'; & Pharifaeismunera,
qax pauperibus auferebant.ln pailionc quoqucdcmini
infiddes fuerunt nolentcscrcdcrc in Chriftum , & focij
furum jfcribarum& Pharificorum, Sc luda; proditoris.

Hicton.Socij /io-^w^jert.Nosquoq; debemus cauerc ne
abiUis accipiamus muncra,qiii dclachrymis pauperu
couregant diuitias,ne fimus focij turum,& ncdicaturde
'nobis:Si vidcbas furem currcbascum co & cum &t.

■Xr Bafilius.Fures cenlcndi lunt,quibusdaftandi circrci
tus dcmandata cft prouincia , aut ccnc hi qui alTumpto
principatu ciuitatum & gentiuclanculumquidcm (up-
pilanr,quseauicmadicmpub.attmenr,extorqucutvi.Et
qui proefidct ccclcfijE munera accipit,od iiiam oblcclatio
ne & vfum , obtento interim pra;tcxtu honoris iftius fe
contingentis.rationesprxfidcntia;, aut quodinirc ratiO'
ncm dcbcat.concrcditJE fibi difpenfationisin vfuspaupe
rum ecclefi£C,is plane furti eft particep.s.
d SeqmniHr Yetribuiiones.Qyiiz amicos non putant nifi qui
donant,quorum non os,fed manus confiderant Et tan-
tum quorum marfupiaexhauriunt fanftos iudicant.ll-
lisdonanta quibus fperant ,iliisfauent jUosextollunt ,
vcl laudant eorum caufam .

Summachus.Viciflitudines vel vltiones, vtUlequoq;

in

NICOLAVS DE LYRA.
, I Vinum tnnm.ideli cjrridiopoputorum per docl^res &fa-
• cerdoits , jecundum quod dicitur Lnc.x. in parabcL-ijauciati mftm-

dcns oleum & vinHtn,vbi per rinum intdligitur cot rc8i0,e6 qwd

eft mortijicatiuum.

a Mixtum eft,'rfe(? relaxatum a corr(ll'one dcbita,(juta doclo

res cuipabiles non habent frontem corrigendi peccato) es.Confcque

ter delcribitur culpa principumy um daitur.

3 Principestui.iarcgj?B/nc /?«/'«/».

4 Socij furu m. Suiteritantes eos , eo quod communicantfurtis
cornin.

j Omnesdnigunt.&c.Po-tfM^ntMm.

6 Sequuntur retributioncs,&c Tiruertentcsiu^itia.idco

fubdltur.

rj Pupillo non iudicant,&c.DWo pro eofententia iniufla.

8 Caufa vidux non ingreditur ad illos. Quia non vidcnt
inde liicrim ttmpoyale tonfurgere .

9 Proptcr hoc ait dominus Dcus exercituum. Hic confe

queu-

neficio,ad indaginem diuinorum . Va: item his qui oId-
tentam ccclefi«e dignitatcm non adornarint conuerla- £

tione.

f neuego. Affedu pij patris cos(licetinimicos)plangit&

percutit.quia pereunt & pccnitcre nolunt.

■r Bafilius. VtiqueDcoluntinimici,quiiniquaper-
petrant. Inimicaeft fumrao bono malignitas, iufto il-
h iniuftUia , fando immunditia, veritati mcndaciura.
Ob h.xc non conquicfcet furor meus, quandiu fuerint
inimici .

g Ccn/Waio), eJr-c.VItioneconfoIaturquippefupcr hofti-
bus fuis.dum qui in profperirate beneficia Dei cognofce
re dcdignantur, fupplicijs & affliftionibuscorrigunmr.
h Etexcoquam. Quiafupranominauerat argentum,l<er-
uat mctaphoram.£Aco^«aw,erc. Igne tribulationis fordcs
& vitia purgando,vtfeparato ftanno, purumrcmancat
argentum,quod abfque igne fieri non poteft.vnde: Quaft
ignis confians,& quafi herbafuUonum.Et3.Ubi.Frumentutncon- ^J^'-*''-
gregabit m horrea, paUas autivn comburet igni inextinguibili, In *^ '
quo fignificat eos tormenta paflnros.
4« BalJlius. Vide quam foclicem exitumfortiaturiuna
iudicium,acfuppliciaad rcilitudine iudicij inueda.No
cdquiefcet furor meus. ludiciu facia.Inducamanu.lgne p

''^ exami-

quenter defcribitur pcena debita,cum diciturcTropler hoc ait domi
nus Deus excrcitnuni:ideH ^ngelorum .

I o Fortis lCi.potcns ad puniendum malos de ifr.

I I Heu. Tro malo populi mei,

1 2 Ego confo.fupcr hoftibus meis. Et fubditur modus confo
lationis .

I j Et vindicabor de inimicis mcis. Et accipitur hic & pro
iiltfi.Vufjiones enim irajcibilii tervnnaiitur inpeffionibus coiiCnpi-
fcibiUs.lratus cmm deleB'itur cumpunit iniuriamfbi illatami &
Jictra tcrmir.atur in dtUSlationcw,

14 Et conuertam manu tncz.>potefiattm meampunientem,.

1 5 Ad tcDtbiu punienduni.ideo [uhdnur.

16 Etexcoquamadpurumfcoriatuam,&c. loquiturde
Deo admodim auiifal>ri,tjuiper vinutem ignis conjumn quicqmd
cji impuritalis in auro vel argei.to,&fic purgatur. Sic inpropojito
per ignem tribulcitiouis immijfe d Deo ludps per regern Babylonis
fuit purgatus populus Judprum, quapurgaiwne jaSiartduHus tfi
d captiunaie Babylonica. ideo fubditur.

•J« Ec

M 0 B^^ L 1 T E E^.

1 ritt«»» t««»?.Debit2Corrc£Iionis. •

2 Mixtum e/^.lndcbita: rtmiflion is.

5 Trirtcipes tui.Dati fibi poteftatc abutcntcs.

4 Soiij fmim. fuftinentes vfurarios & alios malos pro-
pter temporalc lucru m.

5 Omwejdi/i^anf.IuftitiJcperucrfiu^.

6 Sequuntur retributiones.peTUClsh iudicantCS.

7 Tupillo mi iiidicantS.pto eo in iure ruc

8 Et caufa vidue. Quia non vidcnt ibi lucrii temporale.

j) Tropter hoc ait Duminus Dcus tArfrc.'t/<'<»/.defcripta mali-

tia hic ponitur dcbita p9na,cum fubditur.

f Heu fjjo.Faciedo vindi<Sladecis. Loquiturenim Deus

deipfoad modum hominis,qui dclcctaturfe vindicaus

dcluisinimicis. *

14. Et co««mflm wrjwMwwedw.puniendumfccundumor-

dinem iuftitixmcae.

16 i:fe;rco(?«dw.HocmaximcfiettemporeAntichrifti,cu
iusperfequutiofietad purgationem populiCiidfliani.

t £.ire

^9

Ifai

aia!

A,cxaminabo,\'tpurum deniqucexhibcam. Sicprccatori-

^ busindignatiirDcusjVtccshcncficcntialuaalticiat. Ne-

quccnim ad cxtrcmaminanirioncmcosplcdir.fcdca-

Ifioatadmorumcorrcdioncm.Infcrtamcm ijrnchunc

Cap.I

30

eratl{exin Ifrael,fcdvnufquiffiecfuodplaceh4t^hncfatUhat.\\xt '"
ccrtc ex quo opus non crat Rcgu m fcric poft aduent trm ^
vcriRcgis.quipollicitusert fc ludiccscxhibiturum prio
ribusnihilodifparcs.idqucproprcrdifcipulos , dequib.

vtadnihilum perducatquod malum pcr ignitadiaboli feJebuis.i^cindicuntes fuptt duodecim tnbtt.

Mat ;

iacula mfcrtum cft

anim^nonhabcnti

fidciclypcum.

a Siamitmtfitm.Vii

famdoclrinamScri

barum,(5c Pharifaro

ucrz.ucut Oannum
argcnto.Et dabopu
ram.&pcrfeclamlc
gLs& EuSgdii fcicn
uam.

* Sepruaginta. Et

aufcram omncs ioi

quosatc. Bafil. In-

gcns bcncfkiu con-

- fcrtur animz,qu«

C Ciuitasihfii^-ohfi
ilelis Sion,Qrc. Fcclc-
fia in qua reuocan-
tur adiufli uiucn-
dum.Ertenimciui
tas congrcgatio ho
minumadiuOeui

liiiaK-

a T Moyre',& Airon,& Gedeon, tor.ie.St filij .

a omncftannumtuumj&rcftitiiamiudiccstuos^vcfuerunt j

U 2 1 »^ ci nulu L)",& f.-crsta tibj aperiant. « lllisreftitut.s

piius,& confiliarios ciios iicut t antiquitus.Polt harc voca j

a 1 Non puusl (iuiijsablcadi lufra inoiir^.upoGti. b i Chriili. c ^Iii Chnftumcrrdcns.
4 f Non omnislVJ ia difcieiione crcdentmra,{( non credcnimm reWquix Jlrael (lux fieni. '

, (,^. -,„ .A e Nai.gu.nchiii. minumai

c bcrisciuitasiuIii,vrbsnaciis:Sioniniudiciorcdimetur,& 4 ucndum.

■ f Ad&4cin Clintii Afultoli.Scalit pizd^nivreii. ^Ab inh'deliiatc b IQux ahduOaeti pei J *PrOCOpNoam

miaititiami 1S*d. « ^n.~minu,. ffer Ronuno>,»el in inleino d «haUtos. «.l:.._ __ ._;„ 4 j

. « 1 _ • hn.» • r « + r di o plius mcrctrix, icu

t rcduccnt eam m lulbtiam. tt contercc t lccIcratos,& pec e reccnti nominc, iu

a ^Subicc^os. «QjiinLhnlli roorte cpofenreiunt.iccicderenolueruni. b 1Contiitis(<cvcato- _ fti^irriliir-ls nnn

ribus.qu' Uoniaum dereliqueiunt. I.Ntcriio. ^l^cimanenie^ iii molitiafua. i^Hic & in ' lllll^tlUuaS , IlOn

fBfU'0. *salujii|iboai$. c «Intus.ic exteriu». 1 F.nibelcen-io. homicidii lcd lufti

clrorcsfimuljCtqui dcrcIiquerutdnm,cofumetur.t Con- 8 ti? plcna.non cmi- ; pude

a ^Moreprnphenc^) citomutatpeifonam. b vLoc s uolu,>iuol''<. taS tanlUm,(ed Ciu i **; ar

fudcnf.nab Idolis g.b.racrificaucriit.Et crilbcfcctisiup hor 9 latum magiUra uo h»^ t •"

fccicav

d ti$quoscleg'ratis,cumfucritisvcIut quercusdcflucntib. i

• i(^i debuii.it elTeboitiit ionclufat,f..>ns linaatn b ISa^icntiz. flofruAaoG. c iTunc
d ^ ID pcifeccooe.Jceaptinitate. e ^S-ipcrbia. ^ m oui conii. e^iii< .

foliis, & vclut 1 hortus abfq; aqua,et crit forciiudo vcftra ^

k mini
iiiqiuab

I 1 Uuurijc ve<us.

pcr occaiioncm jjcr
ucrscprxfidentium
dcfciuitaDco.qua-
do ab ca anfcrfitur
i ' iniqui pr«fidcs. Ob

\tniifus hoc & figna qu^di

Lebjncur circumEccicfiamftatuunturqu» dcprchenfosinintcr-
^* diQispcccatis arccnt ab ingrcuu , & fcgrcj;anta rcliquo
corporc Eccicfi* . Scd h?c iniqui irridcnt non intclligeti-
tcsquia ifiz dcclinationcs fcparationis ea fiibindicant,
qux in trcmcndo Dci iudicio ficnt. Porro quantum no-
XX rcfiliat,cx eo quod non tolluntur dc mcdio iniqui do
1'ohK.f. cuit Apoflolus.Corinthios incrcpans,quod luftum non
cmifiUcnt, uttolicrctur dc mcdiocorumqui ciufmodi
malitiam cflct opcratus.

b EtreliitH.im ifdi.es,&c. Non folum poft captiuitatcm,
ut Zorobabcl , Efdram,5c alios, qui vliquc ad Hircanum
przfuerutit populo, (cd <Sc poft aducntum Domini Apo
; flolostScaliosEcclcfizdodlorcs.

■l<Bafihus. CuromifiisRcgibus meminitiudicum}

AnquiaRcipublic^ adminiftratiopcriudiccs fucrit li-

berior, quod populus tunc folum Dcum agnofccbat

Rcgcm? Tandcm rc^ura inflitutio Ulorum tcmcrita-

C tc (ucccffit . Quarc non Rcgcs , fed iudiccs pollicitus

Idkp cupicns corun» Ubcrtati confulcre . 'Ham ron erat

b 1 Cum dcfccetit uobisaquafapieniix.cum aiidi.SclU-nlcs criiis.

c 51n*'U<^u"l'

cabitur, critqucrc
liquis dux , 6c au-
dorfalutis, qiiippc
qu^dcfecoctusco-
rum , quifolitario
uitx gencrc dclc-
Aantur , tanquam

£

a.«.

colomasemittct.

d yeut tjuercus drfluen. Sicut a qucfcu aridifatc concufr
fa,dcfluunt folia, Sc ficut hortus non valct profcrre fru-
Gus hcrbarum nifi irrigctur aqua.Ita uos nifi habucritis
folia vcrborum Dci,quxnon marccfcunt,& aquam Ipi
ritualisintclligcntiz.non potcftisbonaopcrari, fedom-
ncs laborcs veftri ariditatc dcficicnt . Vfquc hodic ludsci """•*'
lcgcntcs fcripturas fandas tcrcbinthus funt, ucl qucrcus
fccundumSymmachum, uelficus fccundum Euangc
lium . In qua Dominus poma quxfiuit,& non inucnit,
Sc ztcrna ariditatc damnauit.Ipfaquc folia,& pompacn
uctborum iamamiferunt,hortusquoq; irriguus.f (cicn
tialcripcurarum,ucl paradifus(alia litcra) diucrfarum ar
borum,quia finegratia fpiritaali nccolcra affcrunt.qu^
infirmus manducer.

♦ Bafil.Qui gloriam pcr fuccum aucupantur ab homi
nibus. poftoccultorum manifcftationcm , cum fucrint
omnia nuda,pr;bebunt de fc talc fpcdtaculii, qualc qucr
cus,autthcrebinthusfpoliatafoliis.

.b.

M

NICOLAVS DE LYRA.
* I Ft rcftituam iudic tuos../!ZoroA<i6</.(^ lefum filmm /♦-

fedech,MaLbubj!0Sf& fimUes.

a El confil iarios tuos./, Efdram & Xeemiam : Uggfum , (3
Zachariam prophetas.

3 Poft hzc vo.ci.iufti./5ei.

4 Vrbs fidclis./n diuino cultu .

5 Sion in ludicio rcdimctur.?'^' Sion,vbi erat temptum ai
tjuod populus tenebatui- ter m amo conucniie, intcUigitur ipfepo-
puluSfifHi redemptus fuit de Babylone per uiam iullttit, innuatum
pro culpafuflinuit poeiiamdebiiam . Et quod per Siouinteuigatur
poputi4S,ofienditur per hoc quod fubditur:

6 Et rcduccnt cam.Mo/jJ inim Sion/}M efi immobilit no fuit

tr*ut'

trantlatus nec reduclns,fed poPulus.

7 Et contcr.^ttij illi,q-ti erjnt in peccatisjuii ohflinati,fuerunt

mortuipanm incapiione lerufalem , & terrdincircuitu, or par-

tim i» capiiuitate Bahylonis.

9 Confundcntu r cni m ab ido. Videntet per experientiam,

quod non poierant eos tuuu>e contra Babylonios,

9 Eterubcfcctis{uperhortis.a<ico/c»«<i«7w;fci idolainlocit
amcenis & delitiolis,nbtetiamJuam luxuriam exercebant in veve P"ap««««
ratione idolorum,& Triapi maxim i, unde & dicebatur Deus bor ■
torum.

10 Cum fucri.vclut quercus dcflu.'.»«orti propinqui : ficut
folia difluunt a qucrcu,cum incipit moitijicari.

11 Vclut horius abfquc aqua./n quo mortipcatiturfeminata
& piantaia.

II Et cr it {ot.ijipplicata iehit£ pxnd.

«£t

M O JV.^ L l T E f^

1 £f rr.Quiatempuspznitcntixdabiturclcdlisab Anti
chriftodcccptis,idco fubditur.-

2 Tofl hrti vocaberit ciuitat.

5 sion in iudicio redt.EcdcCii militans pcr pocnam dcbi-
tam cxpiabitur.

6 £: itiu.f Enoch,& Elias pcr fuam pr^dicationcm: <Jc
hoc^uantum adcleOus.

Et

7 Et conff. i.dzmoncs, 5c peccatorcs obftinatos , diccns
illudMatt.XXV.d./<e mdcdiiU inignem fCernu , quiparutus efl
diaboL, C^ angetis eius.

8 Cont'*'identurcnimabido.'ii\i.nx idolumauari cftpcCU-
nia,& luxuriofi ribalda.

9 £re««ic/cciK.Adcxcrccndumlafciuiam &gulam.

10 Cumfue.vcqucrcus. i.propinqui gchcnng igni, ficut
qucrcusdcficcau combuflioni.

11 £iM<^^'/it.f.gratiz.

1 2 Et eritfcrtitii.i.non potcns rcfiftcrc.

t £t

m

31

Glof ordi. & Nicolai de Ly ra jz

^a rt fauilla. ^ Bafil.
A Vel h-inc liquct , fua

a T Syn^aclii» putgjmentum ftupjt'. T Cito conrumetut. b T Fortitudinis.vel ido-
loUtiix. 5 Oitinia inuniinin:(alias mbliir.int.) c f Seiluri.

il * Vul'liis rriomcnti.
-s .11 n « i h . n " tr r ■wd

. ... , cuiq.opcracamfup a vtfauillaftuppoji&topuSveftru quaTifcintilljjScruccen i

Tqmacitcu, pediratUracflemole a f Ab hofiioutae'»^^'""'"''- b ^Fottit do,.^us.vd .d.um, c; u-.ulalcminqua *

idolum. i CJ^oddom-nus inccndit.

d ctur vnumquefimul,6i non eiit qui extinguac. ^

fliaru.q in fupplicio
illoeiut.dumnosip
fos reddimus fu turc
con-

conflagrdtioni ido^D
ncos . Allcg.vcl Mo-.
ral.Hsc oia dc cotra
riisdogmatib.pofsut
accipi qa& magiftri
& dilcipuU paritcr
lunt penturij & op' Allcgor
corunijCibusignis.

Moraliter.

NICOLAVSDE LYRA. tc}tcthocrjfernadi<^nm,qHol>^u-{^rdumincenditdomtmtt<>

I Et optis,&C. 54 opusdemcritoriHgenerattribiilationisltccdiu. ■niini,& dvmtm I{cgts,& dovtos lcrnfalcmpcr circuitim. '\.^eg'

i Et {iic.vtru.fi.?H ignegehennx quatum ad obiiinatos in malis. ylt.St (ic illc ignis nonftiit cxtinQus ab homincfedfokm pcr con

S Et non crit qui cxcinguat. gitia ille igniseflperpetuns.To' fimptionem combuflibilis materi^. _' ' ■ ' '

MOB^L. 1 1-t opusycHrtm.\\mz\v[. z st fcintiila&c.Vy,ncgchcnnx. .7 Et nonerit (jui exiin.coqS cA durationis ztcrna-

monitionfs *fcnti c.dcifiv.tlanttir tanq proccdentia ad executionem. p

A D D I T I O 1. .

In cap. i. faix vbi dicitur in Toslilla.Tcrtiim quod in hac pr^ft
tione manifejlatur efi papulus cuilfaias prophetauit.
B Qjtp-itur hic quare no fccit metionc in hac pfatione de I{egibus
Ifraehvt de erobodfilio loas,qfuit cotSporanc'' Hofe£.I{egi]udis,
Jicut Hofcas fecit infua ffationc.Similiter quare Ifaias no facit bic
metione de Samaria,nec de Ifrachftcut Hofcasfecitjicet multa Ifa
ias de his fphctaucrit,prout patet infr.vij.c.& xvij. & in aliis lo
cis..yid^folet dici,^ Jfiiasprophetatntprincipalitcr contra duas
tribus.&ideo carit I{cges,&fua metropolim.f. lerufalcm tanttm
intitiilobabet.-SedHofeas cotravtrofq;prophctauit . Sedvltcrius
circa hocpojfct dici,^ c'u Ifaiasprout dicit Uiero.inprologo de ad
netu Chrijii,& vocatione Gcntiu,&alijs myUerij: nou^ iegis,qua
ft htsiona Eu.mgelicam videatur texercideo de luda , a quo Chri-

I

Cofeqneterfcctido ojledif brcttiterfuit attcslationis materia di Secundo
cri^Filios cnutriiii,& cxalrauijpfi aut fprcucrut me. n q~ \
bus vcrbis epilogat copendiosc rntdu,qfusrTit in',cariiiine Mofaico ■
fiipradiBctamlprjcambiilaaddcicfiioncm populi iliius .Di£luefi
.».?Z'?.Ni.inquid non ipic cttpatcr ruusqpoflcdit.fccit,&
crcauit tc.&c. 'n quo osienditu> ipfos fuiffejiiios Deiper creati»
nem,ftmiliter&peradoptioncm ciidici[:Va.riaiit Dni populus
ems. Similiteribifacitmentionem de ediicatione,nutritione,& e- '
xaltationeeoru,cudixit:C\rQM\x\itcu & cuflodiuit.&cCo
flituescos pcxcelfam terra Scc.ad qu.auerbaalludit Ifa.d.£i
lios enutriui & cxaltaui,ipfj ucro fprcuerunt me.

Confcquenter tcrtio,quiafecundtm ^posiolum ^p.xi.c.Qxci- Tertl©,
tasexpartecontingitinlfraeUitplenitudo Gentiumin

Jius dcfcendit fecundum carnem,& dc ltid.ca, in qna mtus esi, paf trAvcUdeo osiendit quodpr^diflu peccatupertinetad cacitatem.

fus,&fepuitusj&c.de quibus pnncipaliter intcndtt,tanttmmodo
facit mentionem aiijs dimiffis quafi incidetaiiter ab eo introdu£iii,
A D D 1 T I O II.
In eodem c.i.vbi dicitur in Tosiilia.Circaprimum dicitproplje

^ ta:Au(Mx.ccx\\.i.^ngeli.

Quod in hoc capittdo coiitinctuy circa deieflionem populi ludai
ci^& caufani ipftus & eius medeld:Tosliliator cxpontt dc captiui
tate Babylonica,& eitis caufa fimiUter in remedio, utpatet m To-
siil.Qu^ qiiide expofitio videtur apianojcnfu litcr£ dcuiare, nam
caufapr£cipua'pdici:e captiuatis fuit peccatU idoio!atri<e , utpatet
jjij.l{eg.& t;.Tara.tame inffcnti c.no exprimitur hor pcccatti vt
caufaffcd vt dcfcBus diuinx cognitionis,& aiia im iufmodi : Licet
enim infine capitidi dicatur.-Confundcnmr.rx.ah idolis qui-
busfacrificaueillt imc nonponitur vi c'aufa,prout ibidem decla-
rabitur.Item quia lud.ai in captiuitate Bab . ionica fuerut purgati
apeccatispdi£lisfcSm Tojitllatorem antequam reducerhur ad ter-
ram promi/Jionrs: qiiod eU contra lilud quod dicitur :Supcrquo
pcrcutia vos ultra addentes prsuaricatione:^ao(/e.r/7on;i«r

^ etiumj'ccundu eu de incorrigibilttate coru,vt patei in Tosiilla. It?
^uia manifejium eji, quod ludp redeuntes de captiuitate Babyloni-
capro maioriparte nonfuerunt purgati,Jeu mudati apeccatis :fed
erant itupiicati abominationibus Chananieoru,~& Jimorrl)£orim»
vt habetur exprcjfe Sfdrx.ix. quodnon confonathuicquodin loco
dicitur: Et ccce cxcoquam ad purfi fcoria tua y6i aufcrra
omne flannO tuu.- QuodcxponiturinToftdiafic,quodftctitper
virtutem ignis cSfumitur quicquidesi impuritatis inaiiro,&arge
to,fic per ignt' trtbuiationis immiffx a Dco ludais pcr I{cgcs Bab^ io,
nis,fuitpurgat' populus Iud.torH.quapurgationefaBa reduSlus csi
a captiuitate Babyl. Htec in Tofiii.Sx quibus , & aiijs qux patcbiit
profequedo veram expofitioncm vidctur pr£fens capitulu exponcn
dtm de Iuda,is circafinem templifeciidi m iud^,& :erufalsm reft
dentib.quj Clmflu ncgates dereiiquertint Dominu,&blafphemaue
riitfantlii Ijrael, & aitcnatifunt retrorfim ,prout literafonat, &
l)iJiori<£ Euangeiiac tesiantur,& ctiam expcrientia ccrtijicat. ,

.Adctiiiis cxpofitionis ultcrioredcclarationE' confideradumefl,
quod Ifaias tanqudpropljcta Suangeiicus profcquitur inprincipio
fuapropheti£,vbi intedit agcre dc eteilionc populi Iiidaici,& vo
catione Gcnttu,cunde ordine ,que Chriflus (nEHangelio prongfiica-
uit.f^ abicWio Iud.eoru ex corU dcmcritis pr^cedercdcbebat voca
tioneGentiu.vndematth.xxi.d.Clmflus loqucns cum doBoribus

Ci^t/f ^occ/iVi^Cognouitbospofleflbrem fuum,&c.^.rf.c- ■

tiamfi non haberentiumen natu ralis rationis,fedfolim J'enfualcm
cognitionem,ficut bruta , adlmc debuiflent cognofcere ex in^inBu
naturaiibencfaBorefuum,&nutritorem,ctmbos&afinusronem^
non imbentes Ijoc cognofcant,&fic manifefle concluditurfdiflum
peccatum pertincre ad ciecitatem,nofoiii mentis,fed etiam fcnfus.
Cofequentcr quarto o^cndit ex qtiibus caufis deueneriitadtan
ta cMitatem. €t de iwcdicit.-V xCcnn pcccamci.vbitriaajfi Quarfi,
gnat,ut cauj'asfcu occaffiones incurrcndipdiBu ccecitatispeccati.
f.de no cognofcenlo Cimflum. Trima eft,quia Gens iilapro maiori .
farte tantd cofuetudinem habebatpeccddi\(p ia incrut eis Ijabitus
vitiofus,adpeccatii inciindspe^ modu natur£.Et dc hoc dicit: ViC
Geti pcccatrici. vnde no dicit:Vx Gcti peccdti,fcd peccatri-
ci,Tf (ignificet aBU couerftm in habitu.^^ccuda^qmautdicit Gre-
go.Tcccatagrauiafuopodcrei aliatrahut.Stdchocdictt.-Topw
lograuinniquitate.q.d.pcccata huitispopidi tdgraniafuerut,^ ex
magno podcre ad td magnd c§citatem eos deduxcrut.Tertia,quia li
cet poptdus ilie afaneiis T.rtriarchis defccnderit , tamen totafere
vmltitudo populi dcfcendebatfecPJii carnem ab illis qHifrequenter
& enormiter in Deupeccauerut,ut iili quifeccrUt vituiu in Oreb,
Sxod.xxxtf.Similiter infepiiichro cocupifcenti^c&apudaquas co
tradiaionis,& inplttribus alijs,utpatet iniibris THofaice legis»
& ludicii,& Kegii.St de hoc dicit : Semini nc^q filtisfceleratis.q.d.
no immerit6\ad tantd c^citatem dcuenit lilepopidus , quia quafi a
natura fecundHfuam gcnerationem inefi eis peccare in Deum.

Cofcquentcr quinto dcclarat iiludq,pmsdixerat.Spreueriit me.
EtdcijocprimodicttiDcrchciViCrunt Dnm,quia dixerut Joan. ^ '
:tu-.f.No habemus Rege.nifi CGefare. Scio, qaoiafpl^cmaue ■
rutfoiUTu Ifrael,qiiia dixerunt 1 oanviij.f.Samantanus es, & df-
moma h.tbcs.Tertio,quia cu ipfi a veris prophetis etudtttfem^ ex '
pcaabdt Meffid degenere Dauid^cU tamen eis adefict pfentiaitter,
dicent s.Matt.xiij.g.mnc hic e filius hhri.de quo diat: A\ic
nati sut rctrorfum.- quiafpreto ucro Chrino .xdhfferut cutdam
pfeudo ■Meffie qui dicebaturBcnco-^Witpatet m Thaimud.Veiait
ur in quoddiibro qui dicittir Cabrid. sxquaadhafioncfueruntcx
eis midta miiiia intcrfcaa. ut ibidem &fic alicnati sut retrovftm.

Confcquenterfexto oslcndifipfos efi'e incorrigibiies pcr fiagcila Sexto.
G:titribidationcsJ!biaDcoinfliBas,fcuinflige)uias de qiiodicit :
Supcr quopercutiam uos,&c..Ad quodfcien.itm quod in tcmpon
btis q ante Chnsli aducntumjcu pajjloncm fcefi'crunt,cim dlc po-

&prindpibusfacerdotueispropofuitparaboladcpatre famiitas, u,,[,(sfreqiienterpeccafl'ct,Deusptm!ebat eum uartjs,&- dtuerjis

rrimo^

qm pidtautt uined,&Jepe circudedit,&c.Sx qiiaparahola,&'eiits
expofitione concludit ,ideo dico vobis, ^ anferctur.a uobis rc<!rnm
Dei,& dabitur Giti facieti fruUus eius,undc & \fa'tasjequis mo-
dtm Suangeiicu de Jimiii parabola vincte ludxis improperauii.inf.
y.c.yt ibtd.patebit. Etideo inhoc loco^qttoddenUtiatiiocationem
Centium,ut patet inprindptoJeqmMis ca.prxmifit exprejiam re-
frobationem ludaorum circa quod decemnouem facit.

Trimo.ji.tcnimoniainuocatcfiefltH,&terresiriu,dicens, Au-
ditc Cflcli,& auribus percipc tcm.Citius ratiojecudu glofidm
taiis efl.T-lamftcutpopuio .fraeliperMo^Jen diatmfmt.-^udite
cfli,qufioquor,&audtattcrrauerbaortsmei.ficpoH prmarua
tionempopuli i ofdem uocatlfaias inteslimcnmm,itt omnia cvno
fcdt Deum tn ultinnem mandatorumfitoram adiracundtd conctta-
tthunde Mluert^ai utruque capitidu,f.iilud Deut.x.xx:j. &prim'ii.
lfaix,Jatispatctj^ ea q in illo c.pronofHcaturf modn prophcticx

moni-

mo

,..^dts,adfincm,ttt adpc:nitcnti.tm rcticrterentur . tinde Deut.vij^.
Sicut patcrcorrigit filium fufi.iic Dominus Deus tuus
corngit ic.Tatcrcnimflagcliatfi'liun,utcomgatur,Jedm hoc
peccato.q m Cbrisio cbm ilcrut,^ cfl / i(m m u peccafu id Dcus non ■
ptmit illos tan-^i filios,vt conigantur.fcd tanq bosics , iitpptapro
pr^di£lo pcccatofcim ordinemfti.^ ,us'i!ti^patiantur..u.Maulud
?Aatt.xxi.d.M;xlosnva\cp,dct, & mnch lualocabitalijsa-
gricolis,i</eo dicit.-Supcr quo f?cutia vos.q.d.qua de cauja lix
beo vaspercutercquia id non esi caufa correiiiouis,cim ex ^ctij-
(ionibus magis dctcriorcs csiis cffe£it.Qiiiaomne caput Langiiidu,
'& cxponattirprout in Tosiiila rfqueibi:Tcnz vcltra dcicita.
Inquo confcqiicntcrfcptimo dehrtSionem icriifaicm^Cr.templt, Sc/.^
& totitisre<i^ionii itid.i.e per I{omanos prvpricprenosmat ,ideo
dicttt'.r.n dcfoiabitur,ftciit in nasiitatc bojtili ,fcdicct mcp.ir.t-
bditcr . luxta liiud D.wtciis.ix.g. 'Et iinis cms valtiias.

imo

•^

33

Add

ItlO;

34

A ft/«Wtr.Etderelinqncnir ^W^Sion.f.IcYnfalm.reltemplu,
^M non folunt ab bomniihtts jfed d Deofnit dereliBa. luxta illtid
a4i«fc.2?.rf.Relinqueturvobisdomusveftradcrerta.

Confequaaer odauo vt oslSderet ,quod licet maiorpars Crprin
cipaltor apudludfos prfdiSafceUra & pxnas incurriffent,mhilo
jninus oiiqHA reliquifparufvt feminaadfalutem remanferunt.
ideo fubditur: Nifi dominus reliquiflet nobis fcmen , &c
Vbigloffa.Bu ofienditur tjuf contra luda & lernjakm di£iafHnt»
tdcaptiuttate^H B^manorum effet referenda, quajtdo in ^po^olis
reliqui e faluffoRffunt,^ m ma die crediderunt tria miUa,&in
toto orbe Siiangeltum feminattm esi.hfc tn glofja.

Confequeruer nono vt ofiendat quodprediHf reliquiffemirules
non erant de matoribtis feu principalibns, nec tn tanta qiumtitate,
ytdiceraitiirpopulHs.Ideofubditur:Au<iitc verbum domini
principcs Sodomorum,percipitc lcgem Dei veftri popu-
JusGomorre q d.Licet domirws reliqneritfeme ex yobisjadhttc
tamen principes Sodemorumfunt,crpopultts commiaiitcr popuUts
Ccmorrf. Vndegloffa . In hocfaluatis reUqHtjsper aposlolos , ad
Scribas & "Pljarifeos &populum c1aniaiitcm:Crucifigc:fermo c3-
uertiturjicens : Audac verbum domini principcs Sodo-
morum,&C. SieutenmSodomitfpHbhcipeccabant &ftneye-
recundia dixeruntadLotb. Adhuc virosqui ingrcffi funt ad
tc,vt abutamur cis. Gen.i^.b.Sic tsti inuerecunde contra Clrri-
Hum dixerunt principes.Kcus eft movtis.Et populMs.Cracifi-
gccum.vndedeip^sdicitHr infra. Iniquitatcm fuam quafi
Sodomam przdicauerunt, yt m tcrtio capitulo.Hfc mglof.
B Confeqnenter ofiendit decimo, quod nofolum prfdiQi principes
populju erant a Deo eieSi ,fedettam cercmoniaiia & obferuantte
iegales erant cuacuadapofi pi^onem Cimsii^Quod declarat in duo
bus. Trimo, in yiBimit & bolocausi is & alus facriftcifs ,&hoc
(um dtcit : Quo mihi m»ltitttd:nemfacrtfictornm , & viBimariim
reslrarum &c. Secundi , in obferuanttts fcsiimtatum vetcris le-
%is,tbi: Ncomcniam&fabbatum &c.

Circaprimumfciendnm, tpddlicet in diQis quornndam prophe
tarum inuentantur altqua diaa,quf videntur fonjre,quod facrifi-
cia veteris iegis non erant Deo accepta,rt in TfaJ. Non in facri- '
ficijs tuisarguam tc,&c.vJr/fre.7uru/;c;rttr.Holocauftoma
lavcftraadditc fupcrlacrificia,& comeditccarncs. non
tamen expreffe leguntur huiufmodifacrifictaprohiberi ,fic vt non
9ferrentwr,prout m hoc loco. vbi nonfolnm Ifa.dixit ; Quo m i -
himultitudincm facrificiofum & vidimarum vcftraru.
Inquoosiendttur/juodDetu eisttontjuiigerettfedetiamfuperad-
dit expreffamprohibitioncm,ne vltra talta ojferrtt.vtuie dicit: Nc
oifcratis vltra lacrificiumtVuftra. Inquoofienditurmanifc-
fii , quodpofi tempus isiud de qno propheta hic loquitur, twn erat
licitum offerrefacrtficta iegalia,& huinfmodi:& ftc oportct quod
hoc inteiitgatur de yltima deslruQione tempUper {{omanos.quan-
do obferuatio legalium erat mortiferafecutidum doilores.-non auti
de desiruQtone Chaldaica.quaado legalia nonerant euacuata.vnde
gloffa ;n hoc loco vltimam tempU dejiruQioncm indicat.Tofi Baby
lonicam enim captiuttatem d Zorobabei templum fdtficatum efi, et
^ in eo diufacrificatum efi Deo. hfcin gioffa.

Ctrcafecundum dicitur: Ncomcniam & fabbatum & fc-
fliuitatcsvcftrasnon fcraai,&c. vfqutibi: Labor.uii fufti
ncns. m quo ofienditur obferuantiarum euacuattonem circa fefli-
uitates qu.ts nonfoUm dicitfore ittutiLes,fed & nociu.ts. vndc de
eii </;c«t.-Odiuit anima mca,&c. Stficpatet.quodtiia intelii-
gftaturpofi paffionem Chrtfli, & diuulgationem euangelti, qiiando
bHiufmodiobferuantiffiint mortiferf. Confequenter vndccimo di-
(itur: Cum cxtcndcritis manus vcftras,&c. ybi notandum,
^nonprohtbuit eis orare ficut fecit in facrijicijStdiccns.-tidoffc-
ratis vltrx 7<iam orare Deum non pertinet ad ceremonialia vcte-
ris Tefiam?tt [euadeius obfrruantias. T^ecfuit determinatus cer
tus modusfeu forma orandi in vcteri lcge : vt ftc effct cercmoiiiale
feu figHratiuum,fcdorarc pertinct adprfctptum Charitatisifeu rc-
iigionts:& ideo nonfuit euaciiatum per nouam legem,ficittfacrifi-
cia &fefiiuuatcs. vndc non prohibet eorum orationes : fedfolum
tommtttatur,^noneffeiutmpetratiuf.vndedicit : Cum multi-
plicaucritis orationcm non cxaiidiam.C«;«*rrf/o«m/«&
dit i;ccw.Manus vcftrae plcnac (anguinc (nm.y biglofia:fan
guine prophetarum tandcm domini.vnde : Implcte mcnluram
patrum rcftrorum. hfc tngiofi'a:0' Tdjtth.i^.d. Et fuhditur:
Vt vcniat fuper vosomnis fanguis lurtus, qui cftulus cft
abAbcliufto,&c.

ConfcqucrUcr duodectmuponit remedu< adprediQa dtcem: La-
uamini,& mundi efiote:Qiiod inteliigttur fr.i nndugloffam dc lotio
ne bapttfmitper quem rtte Jufieptum omnia pcccata mudantur: l'.t
qutapoH bapttfmum oportet faccre dignos fruclu^ panitcntif : in
tjuoprnno rcquiritur recedcre dmalottdeodtcit: Aufcrtc malu
cogitationii vcftratu ab oculis meis,&c Fbt notandum fecii
d" ■■'■■"' - malumrton folum debet auferri d conJpc£iu hominum,
I . onjpcUu Dei qucm nibilpotefi celaridn quo agitur dc

difeiln (tmtra fjypochrifim TharifcQrum & S(/tbarum,qii9rH nu-

litia tempore pafjionis ChriHi maximi vigebat. de quihus ipfe di-. D
cittAaith.^iui. Omnia operafuafaciunt,vt,videantiirab
hominibus. Ceteraexponanturprout in VoSiillavJque ibi,quia
os domini loquutum efi.

Confequetcrterdecimo rfi«>.-Quomodo fafta cft mcrctrix
ciuitas ndelis. In quofermonemfuum dirigit ad ciuitatcm lern-
falem,ficut direxeratfermonem adludam,cum dtxtt ;Auditc vcr
bum domini principesSodomorum& populusGomor ^
rx,&ficvidetttrtenereordinemfuititidi.vbidicittir;Yi{iolfi- ^
iae qnam vidit fupcr ludam & lcrufa.lcm.Etprocedit admi
ratiue,dicens. Quomodo fadaeft mcrctrix.vbi g[offa,no ta
corpore quatn mente reccdendo d Deo qtii quidem receffns licetp of
ftt inteiiigi perJdololatriam vel altapeccata quffepai\mt homin?
aDeo que contigerunt ctiam temporelfaif tamenfccundum glofil
fpeciaUiis adtempus incarnationis Chrifii referti{r,quandopcmtns
recefferunt ab ipfo Chrifio vcro Deo , & Barr.tbam vt liberaretur
eligendoyfilium Dei interfecerunt quodmaxma admiratione dt-*
gnum efi.& ideo dictt.Quomodo.Et quia ifludfcclus prfcipuepro
cefiitdfalfafHggesiioncSacerdotim,fcufcribarnm,veldo8ormn.
/rfeo/;<W;r.Argcntutuu vcrllimeftin (coriMW, pcrfalfasie
gis interpretationes & traditiones iniquas.vndc cis dicebat Chri-
ftusMatth.i<i.a.\rrix{x feciftismandatum Dei proptcrtra-
ditiones vcftras. Cftera exporumtitrprout in pofiilla vfqtie ibi;
Et conuertam manum meam & cxcoquam ad puru fco
riam tnam , quodnon inteUigitur implctum fuiffe in captiiiitate
Babyionica,qu ta ibi poptitus non fuitpiirgatus, vt patet exfuprar 1
diQts ,feddebet intciitgi depurgationefaQapot pafiioncm Cimfii
fer ignem Spirituffanili^de quo proprie pot dici. Exc»q ua m ad
purum fcoriam tuani. quia tunc difctpuU fucrunt omnitio pii- E
rificati dfordepeccati , quod per Jcoriam iraeUigitur,veiperfian'
num argento mixtum.

Confequenter decimoquarto dicit. Et rcftifuam iudicesfuos
vt fuerut prius.f.vt THoyfcs & ^aron & lofiie , vt inglofia. Et
confiliarios tuos, ftcut antiquitus . €t tntclUguntitrfeciindim
gloffam,qui confHta Dei , &fecrctapopulo aperiunt quodproprii
pertttict ad apoHolos ,non autem adZorobabelnec Sfdrani & huiuf
modi.qui nuliafecreta confiUa leguntitr aperiiiffe populo ,fcdfolii
iegem Mofaicam plene legtjfc.

Seqnitttr decimoquinto.Pod hoc vocabcris ciuitas iufti,vr
b«! fideli s , quia pofi prfdiOa ecclefta quc intclligiturpcr leriifale
voc.it ur citiitas tufii.fciltcct Chrifii,& vrbsfidcUs,fciUcct incim
fide fundat.t.

Cnfequtlter 1 S.dicit. Sio in iudicio rcdimctnr,& rcdncct
cam iniuftitiam.</;<f qnidcrcdanptio nonpSt mtclUgi dcBaby-
lomca^quia nonfuitpcr iufittiam fa£ia,fed pcr Dci mifericordiam.
Vnde Zach. i .d.de rcfdificationc tcwpUfccundi dtcitur. Hfc dicit
dominus. Rcucrtar ad Icruliaiem in milcricordiis.domus
mca rca;dificabitur in c.Cuius ratio eii.nam Sfdre p.depoputo
iam reduQo in lerufaUm lcgitur.No cft fcparatus popuUis If-
racl & faccrdotcs & Lcuitx a populistcrraru, & dc abo-
mtnationib.coru.C/7(OT,?/>/;j yidcttcet & Sthfis &c.Et tbidem
rnfrd Sfdras c6fitedo peccatapopuli t^poreficrificij vefpertini Dei ^
diccbat.A.<\icb. patrunoftrorij& nolipfipcccauimusgra-
uitcr vlq-, ad dic hanc. THilachias etid quifuit dc rcdeuntibus
d captiuitate Babylonica in primo tempore tenpU fcciindi de mut-
tisgratiibus increp.ihat poputum dicais tnprimo capituiofacerdo-
ttbus.O (accrdotcsqui dcfpicitis nomcn dommi. & infe-
cuiido ctpit. Vos autcm rcccfTiftisdc via (candalizaftis plu
rimos in lcge. Et ibidem argiicbat populum dcpcccato infidclitx
tis feu blafphemif diccns cis in capitulo tertio in co qiiod dicitis.
Omnts qmfacit matum,bonus cfi tn confpcQu domini,& talispla-
cct ei. Quf quidem verba manifefii dcrogant diuinf bonitati & iu
fiitif,quiafunt btafphemif.Ex qutb. &attfs fimiUb.fatispatct,rp
popiilus itie nonfiut rcdcmptus d captiuitate Bahylonica pcr vtam
iujlitiftfcdin mifcrationibus Dci,vt dictum cfi.]\cdemptio antcm
dc quahic agitiir,propric mtclUgenia cfl ad iitcram dc redcviptio-
nc eccteftfper mortem Chrifli.QHx quidem rcdcmptiofnit »; ludi-
cio dinino.f.difcrctionis,quo iiidicio iiiflo ticct nobis occulto, qiios .
etegit vocaHit,&c.fccundum .Apofloliim ad t{om.^.f. St d: hac p-
prii mtelligitur. Sion in uidicio rcdimctur.ff quiahecrcdcm
ptio Sion.f.ccclcfifpcr mortcm Chriflifuit fa6laper iufiitiam,non
p cr potentiam,vt magificr in tcrtio pcr aiitoritatnn Jiiigu. dccia-
rat.idcofubdi. Et reducct eam in iufti tia: quodnonpot^fl lom
petcrc rcduQis d captiuitatc Babylonica,vt diiinm efl. yndc & ali
qui cxpofitorcs Hcbrforiim moderni , vt tam I{abbi Daiiid qnam
Hug. omnia ifla applicant adtempus McJJic,non adredcmptionem
Babylonice captiuttatts.

Cofcqucntcr i j.dicit.Et cotcrct fcclcftcs.;./t c/fr^/^ov & pcc
catorcs fimul, & q dcrclinquutdfini conlunKniur :</kc
verba rcfcruntur ad ca quf prtus dixerat circa principium ca. vbi
dixit.Wx Gcnti pcccatrici,&c Filijsfccicratis,&c. dcrcli-
qucrui dommum.Scc.St cfl fcnfus,ficiit iiidicio difcretionis di
uinf Sion rcdmetnr, vt diilum eft, quod intcUigitur dc clcQisjfic
Tutn. 4. ^

3S

Add

ICIO.

i6

eodemdicio cotermturfcekrati , & cojkmentur qtii ■dereliquerut
A dominu,(fuodimpletur in perfidis ludm & dm ChriHum mditio
se negantibus,qui quotidic confumuntur, vt injra dicetur.

Confequenter decimoo6lauo dicitur: Cofundentur.n.ab ido

lis,quib>facrifi.&c. qnodprimafacie yidetur contrapmdi£lam

expofitionem. Tslam vt dtftum efl in templofccundopro maiori &

frincipaliparte nvufuerunt idololatrx..^dquoddicendug>hoc in-

telligiturfectindtmfalftm ajfertionem ludtsorum y qui cu interro-

ganttir de caufa huius ditititrn^ captiuitatis in quafunt, rcfpondet

^caufaeflidololatria qttam commiferimt patrcs eorim intemplo

frimoj,& etiampeccatU vituli quodfeccrunt in Orekquodefl ma-

nifeflifalfim.T^lqn-enimpunit Detis filios pro patribtis vltra quar

tamgenerationem j vtpatet Exod.zo. prefertim cimfiiij nonfunt

imitatorespaternortimfcelertmM efl inpropoftto. Ittdxi enim in

hac captiuitate exiflentes nonfunt idololatm,fedproprie imitattir

fcelus patrum approbantes occiftonem Chrifli, & hoc cfl quod dici-

turhic: Confundenturenim abidolisquibusfacrificaue

r un t. quafi diceret : hi qtti dereliquerunt dominum conftmentur,

j) non confundentttr.ffgnitentcs de hoc tp Chrifltm dercliqucrunt ,

fedpotius conftmdtmtur ab idolis qiiibus facrificauertmt, hoc mali

tiofe fingentes ratione prncdiBa . €t eodem modo intelligendtm efl

quodfubditur : Et erubefcetis fuper hortis quos elegcratis.

i Confcquenter decimonono dicitttr.Cum fueritis velut quer

" cus defluentibusfolijs,& vclut hortus abfq; aqua :vbi de

clarat illud quod dixerat partm fupra.Qui dcreliqucrunt do-

minum confumentur. Qm quidem confmptto jit tribus mo-

dis,quorum duofunt in hac vita. Conftmuntur cnim perfidi ludtei

infua malitiaperfeuerateSiVelut quercus defluentihusfolijs, quia

fiatus eorum quafivetuflate confumitur . luxtailludHcbr.ii.D.

Qupd veterafcet prope interitu m cOi.ponfumutur ctiam alio

modo velut hortus abfque aqua.f.fapicnti£feu gratix.Tcrtio modo

cofumitur ftatus pradi^iorumfinaliter in ignegehenn^ inextingui

bili.de qu9 dicit.Et erit fortitudo veftra vt fauilla,&c.£t ex-

fonatur fecundumprimavi expofitionem, quxponitur inpoflilla.

P^plica. Circa Ifaiatn prophctam &primim ctits cap.CimVo-
fiillatorcs exponit de ludm temporeprimi templipeccantihus, &
ftmitis propeccatis fuis, & redu£iis ad captiuitatem Babylonica.
Qualiter etiani S.Tho.boc capitulim expotiit.Eurg.immemor pro-
iogifiii valde redarguit Toflillatorem , quiafape di£iafan6ii Tho.
dcclinat, quie tamen vt ipfe dicit funt igne charitatis examinata,
&naturalisrationisdi£iaminemtdtiplicitcrpurgata:ipfei}iceum
& Toflillatorem redarguit , t.mquam eos qui aplano fenfu liter^
deiiiarum pro eo, quia vt dicit culpa deicBionis hic defcripta fuit
idololatria.qtiodinhoccapitulononaffignatur . Hoc&qu£dam
alia motient ipfum adexponendumprxfens capitultm de Itidm cir
cafinemtemplifecundiinludea,& lerufalemreftdentibits , qui
Chrifltm negantes dereliquerunt dominum : blafphemauertmt fan-
lium Ifrael,&c.frout literafonat , & euangelic^ hyflori^e teflan-
C tur, & expcrientia cettificat. Sedhuic expofttioni ohuiant multa,
qu<e primoponentur,de hinc refpondebitur tpfius motitiis.

Quomodo adprimum primo obuiat, quia dicitur in litera de te~

fore huiiM deieiiionis , qubd eo tcvipore oblattones , fcfliuitatcs ,

fahhaia,&c. enumeratafuerint Deo molefla , eie£ia & reprobata.,

Tempore autemfecundi templi Deo fucrint accepta tanquam grata

vtpatet d capitulo i o.TS{eemia,& infra,& Sfdr£ tertio lihro a ca

pititlo oBatio vfqiie adfinem libri. £t de redeuntibus a captiuita-

te Babylonica exponitur ibidem ad literam td qiiod in hoc capitulo

j.Efd.s.f contimtur, videlicet: Nifi reliquiflct nobis dominus le-

raen,&c. quia dicitur cap.Z.qubd orauit Efdras dicens : Et ntmc

quanta mifericordiafaBa eftfupcr nos abs te domine Detis vt relin

qneres radicem noflram,&c. qu£ in illo capitulo contincntur. Si-

militer in ifto capitulo continetur: Conucrtam manum mea

ad te , & excoquam ad plenum fcoriam tuam . gfdras ad

Ibja.p.g literam exponere videtur de redetmtihus a Babylonica captiuitate,

yt patet cap.vlt.^.Efdrje , vbi cum Efdras nilnl irreprehenfibile in ■

fopulo reperiffet,nifi quodhaherent vxores alienigenas,adeiusper

fuaftonem dimiferunt ea4 cumprole . Quibus fa£iis & facrificijs

confummatis dixit Efdras. Ite manducatc nunc:Ian6tus em

hic dieseft domino . Nolite contriftari , dominus enim

Clarificau i t VOS. Ex quibus patet qubd deie£iio de qua dicit hoc

cap.fuit di£ia de captimtate Babylonica , & clarificatio de redttu

ab ipfa captiuitate. K{am re ye/a deie£iio & facrificiortim &fe-

ftiuttatum deteflatio ,prout hic enumerantur non poffunt intelligi

de temporefecundi templi, & circa eius finem,prout Burg.quiafta

tim ante Chrifti natiuitatem ceremonialia legis erant accepta Deo,

yt patet Luc. i .de Zachariapatre loannis BaptiHd, cuiiis oratio te

fore incenfifmt exaudita, quando meruit ctiam angelum videre,

immo & dominus nofter lefm Chriftus tempore tcmplifecundi no

yenit foluere lcgcm ,fed implere : & ipfe lujfit difcipuios ad diem

feflum afcendere,& ipfe afcendit,opera legis fecit,Tafcha mandu-

cauit , prout in hifloria euangelica clar^ continctur : & .Aposioli

poflmortem Chrifli multalegaliaferuaucrunt,vt patet ineptsiolis

Tauh, & aciihus apoflolorum. l^am &fi m morte ChriHi legalia

fuerunt mortita,antepuhUcationem tamen euangelij non erant mor B
tiferaprout haberi potefl ex epifl.ad Gal.& alibt. Legalia enim to-
to tempore templi & vfque ad mortem Chrisli valuerti7it.afiisien-
te opere operante , fcilicetfide & deuotione ,quo tempore idolola-
triapublica nonpermittebatur. Detesiatio igitttr legalium,de qtta
in hoc cap. dicitur , tempore fecundi templi non habttit loctm ,fed
tcmporcprimi templi , quando reges & populifuerunt idololatris
dediti, tunc deficientesfide.

Seciindum quod obuiat expofitioni Burg.trahitur exhoc cap.in
quo dicititr: Quomodo fada es .neretrix ciuitas fidelis.5Mff
retriciitm aute& adukerium infcripturapro idololatriaponitur :
quA tcmporefectmdi templi locttm non habttit;immo prccfides illius
temporiseam excordeperfeqttebantur. Quod atttem Burg. merc-
tricittm illud exponit de Ittdms negantibus Chrislum &petetibus
Barrabam,non vidctitr rationabile : quia meretrix & adultera di-
miffio verofponfo adhxret alieno . ludxi atttem Chriflo abieBo cx
malitia petierunt Barrabam, no vt ei cx amore adhfrerent,vt adttl
ter£ confiteitcrunt. Et hoc innuitur cum dicititr: Ciuitasfidelis.
Ision enimfidelitatem quam adDeum habere debtterunt, ad Barra-^
bam contterterunt , cum ettm nonfidelitatefedmditiafaluarttnt i
morte. Tempore atitem primi templi iilepaffus locum hahet , qtiia
tempore Datiid fuit ciuitas fidelisper culttm vnitts Dei veri ,fcd
temporibus mttltorum aliorum regumfa£ia eTt meretrix & infide
lis defluens adidola, ideo affignatur pro Babyloniae deie£lionis cttl
pa & caufa . p

Tertium quodobuiat cxpofitioni Btirg. dicitur in hoc cap. Et re
ftituam iudices tuos ficutprius,& confiliarios tuos ficut
antiqui tus, quia apostoli de quibits Burg.exponit non erant tales
itidices &populi confiliarij ,fedpotius dpopulo reputati aduerfa-'
rij qtti etiam non fuerunt ficut prius & antiquitus : qitiapoptdus
antiquitus confenfit in iudices , &ftetit eoritmfententia & di£la-
mini . ./ipo£iolis aittem & verbis &fa£iis manifefte contradike.'
riint. Item iudices antiquittts confiliarij cumpopulo remanferant,
&propopu!o qnantumcunque pcruerfo intercefferant,ficut Moy-
fes qui dixit domino: Autdimittcnoxampopulo, autdelc
me,&c. .yiposloU atttcm monitu Spirituffan£iiab eisrecefferunt
dicentes: Quia indignos vos feciftis rcgno Dei,ecce couer Exod.
timuradGcntcs..^(2.i5.^.Noncnim eftbonumiudiciii.
& conftliariorum bona conditio, cos quibits confulendtm efl reUn-^
qttercfed vfqite ad mortem confttlendo non dcficere itafecit & do-
cttit apoflolorttm magiflcr domintts leftis.Sxpqnitjixigitur hic paf-
fus dc lerufalem terresiri & iudicib. Zorobabel, TS^cemta & c<ete-
ris.^am exponcre de eccleftaprout Burg. & Gl.ord.efl potius Ute
> am myflicare,quam ad literamfenftm exponere,&c. ■

Quo adfecundum videndum de viotittis.Burg.lSion cnim conclu
ditprtmum eius motiuum , cum dicit cattfamhuius deie£iionis fo-
re.qtiianoncognouerunt dominum,igitur non idololatria.lUa cnim
confeqtientia non vdet,quiapotius ex antecedente infertur oppofi
tumquampropofitum. CttmmimDeus dviatore cognofciturper
fidem,& in Utera affignatur defe£ius cognitionis, igittir &fidei. F
Defe£ius autem fidei reducittirad idololatriam : qtiia nemo latrite
colit nifi eum quem Deumfortefide cognofcit. nihii enim amatitm,
nifi cognititm. Qttia igitttr verum Deumfidenon cognoiterunt :fe-
quitur qubd nec verum Deum coltterunt , &per confequens idola,
qitodefi propqfitttm.Fcritas httifts confeqttentis patet exiitcrafytt
ius ca. vbidicitur. Confundentur ab idolisquibusfacrifi-
cau eru n t, & c.Sed Burg.huitts di£ii extqrtam ponit expofittonem
dicens , quodludtei confunduntur ab idolis non quibus tpfi fedpa-
tres eorimfacrificauerunt temporeprimi tempU. Isiaautcm expo
fitio Ixditfidem noHram,quiafaitet ludaifmo moderno, qtiifalfam .
excufattonem huius extremni eie£iionis fttmunt ab idolis patrum
ftiorum.Vt etiam Burg.dicit: Quando enim quxritur d Iiidxis cau-
fa tam extremai &protenfe capiiuitatis eorit refpondent,vt Bttrg.
qubdesl culpapatrum coicntium idola:fic autcni fe falfe excufando
non eriibefcttnt ,fedgloriantiir , qubd nonfit ex demeritis eorum
ifla captiuitas:& per hoc perfuadent fimplicibus qttodperpatien
tiamfttsiinent hanc captiuitatem propeccatis nonfuisjfedalioru:
&fic perfalfam cxciifationemfibi fofmant vanamfpem:cui Burg.
Incferttit. ISlon igitur confunduntur & erubcfcunt ab idolisfic cx
pofttis,fedpotitis vt di£litm esifperant &gloriantur.

2S(ec valet Burg.fecundu motiuu,quia dicitur in lttera:Sxcoqtta
adpurumfcoriam tua ex quo arguit,qitia ludm in captittitate Ba-
byionica nonfuerimt emendati.fcd manferunt incorngibiles,,fptcr
hoc quoddicitur incodem cap. Super quo percutia vos vltra
^<idc.lcsysV3imTiczx[onc.Di£iaigitttrdepuratiofcoriiC7tonh.t-
bct locTi in Babylonica captiuitate . I{efpondeo hic ^ Burg.hic ftcut
multoties factt Utere trdjpofitione. T^a illiidfuper quopercutiam
vos,pertinct ad luditorum captiuandorum incorrigibiiitatem. Hoc
aittemqtioddicitur infinecapttuU. Excoquam ad purum fco
ria iuZyfccundum Glof.nihdpertinet ad purificationem rcduBorii
de captittitate , de quapurificatione allegatim efl ftipra vltimum
capit.gfdratertio. TsQincautem nititurBurg. improlpare cmend.t~
(ioncm reduiiortm d captiuitate per incorrigibilitatem nondiim .

c.iptiuo

3x.e

37

Ifaix Cao. ll

A CJptiucrum.rideat Buro.^randlpenjor (juantii raleat.Exmutatlo
ne.r.temporunt^jufx' um <o- circunftuntiatumf^pein fcripturis tali
tti in confonataia teptriuntur.ficutMatth. 26.d.flatitn correpto Te
tro & difcipulis,quia dormierunt.pcliea feefuitur : Dormite iam
& Kquicicitc.ttfiatimfequitur:Su[gitc camiis. T^ec valet re
fkca Bi*rg.^popklMsreduHus nonfuit pMrgatusJidpotiusimpli-
catus abominationibus Chan.xnxctu:quia didum eflfupra.quodad
fetjuafiontm Efdrx dimiferuHt vxores cum prole. &fic ilarificati
fuerunt prout dicitur /» loco per Burg.aUegato.f 2. tfdrx rl.c Cu
aiit Burg.dicit illam purificarionem ad apoflclos pertinere,nd ride
tur vtru ad literam : quia litera dicit de purificationc ciuitatis leru-
talemjdeofubditurpofl purtficationcm.Ciuitas iufii,rrbsfidetis^cM
lus ciuitatis adliteram apofioli, nec erant ciurs, nec parsprincipa-
lii,na fortafiis iiuegtalis^ncc quantitatiua. Si dixeris,^ ciuitas ac-
tipiiurproecclefta, chins ciues&principes erantapojttli, non ne-
gofecundumfenlum allegoricum,fednon ad literan, .ifec valetter
tium motiuum Burg. fumptu ex Ijoc capituto. cum dicitur : Uon in
iudicio red.mttur,& reduceteam iniufluta.^rguendo fic:Captiui-
tas B4bylonica non efl reduCU per iuflitian:, fedpotiusper miferi-
ccrdiam.l{eJpdd£0,^hcc argumentnm fu/idatur /uper falfa imagi-

uaiio

38

ap,

natione. Sonat. n.qiiafi mifericordia & iuRitia in omnibus operib E
diuinis non concurrant.quodefl contra magifirum,in ^ disiin 46
y»dc &fi vna videatur redundare in vno efalu, alia 'inalio 'ma-
vent tamenjcmper infeparabiliafeci^diifanHos do6iores:Mifericor '
dia exhtbcturfinemeritis , iuflitia antpro meritisaut demeritis,
'Hunc igiturgenus humanu non merun redemptione per Chriaiim
fadam.ideo dicit .Apoflolus ad r/ww.^ .fc.Secundu mifcricor-
diam fuafaluos nosfecit,noncxoperibusiuftitisqu«
1 ccmius nos. Male igitur nititur probaie Burg.^fitfafia p Chri
iti lujiiiiAm nobis occultam,quia ccntradicit.Apo§iolo in multis lo-
asdicenti, ^folumfecundHmifericordiam. Idigitur quod fjic dici-
tur jccunduM expoftiion em Toflillatoris populu de Babylonica ca» '
ftiuitate iudicio & iufiitia redemptum, efi verum, inquantum pro
fua culpafufiinuitpanamdebitam^oncurrentetamen mifericordia
inpw.itionecitracondigni. EtcH Burg.inhacmateriavitinw ad-
ductt, quod v.deluetpopulus reduaus a captiuitate Babylonica nS
futt mimunis a pcccato: idem potefiarguidcpopuloper Clninn re
dempto tn tcckfia,(iuinoufmt finepcccatis.ftcutpateideprimo re
dempto latrone:& hodie infagena ccclcfu capiuntur pifces,bo„i cU
natis admi.xt!,qut omnesfuntper Cbriflumfufficienter redcmpti.

P. I L

Erbumquodj&c.
* Chryfofto.
Curtam fscpc a
in^phciis itc-
ranturhcc vcr
b2'Dixitdor>>inus,fjciM( ffljer

mo domini , Quoniani Spirituflandus dcfccndebat qui-
demin prophctamTcd rurfasrccedcbar.Quomododici
turcrgOjfaauscft fcrmodomini.oncnditurquia Spiri-
tuffan^Jusqui rccc(Icrat,rurfum vcnicliar.vndcloannis
J dicitur dc Chriflo./n^ «r quem vidtrts Spiritumfandum de-
Jtendentem c tr.anenttm.

* Procopius. Dc ludxa ifta funt infcripta : quia cum
gcntibus dcquibus fcrmo cft, ludxos ctiam ad vcritatis
notitiam vocat.hisvcrbisSr nunc dimus laub,venite&am
bultmus in Itif doinini, Vd intclligitur hoC dc Iud« alia ,
&Icrufalcm alia rcccnj;cm cnimlcgcm,aliudqucvcrbi'i
&montcm nouum alium,antcdq~uidcmobfcuru nuc
vcro illuftrcm , domumqi Dci gcntibus notam:non lu-
da:isinducit.

♦ Bafilius. Quid eft quod alibi.verbo adiicitur,il!ud do-
mini,alibi vcrono. vt vcrbum domini quod faQum cft
ad Ofcc Hic item, vcrbum quod fafium cft ad Ifaiam.
HsEccaufacrt. NamquandoconcioniEhabituricrantad
populum impcrfuafibilcm,coniradiccntcm,& qui pror

fus

C A P. II.

1 TVratnniiii in rarne vifibile. tSciKcet. bflntellncit.
(«•>i.-><atai]atuiadignuin <}• vMtiit cui oporirat ctedi

Li bum quod vidu liaias /ilius

a f Idell de luda & leturatem.

A mos fuperludam &lcrulalcm.

fus dcfciuerar a Dci cultu ,
filcntio pr£Emcbant nomc
domini liium fermonem
hac tempericmoderantes ,
vt comodius exciperetur.
Quaproptcr expfona dni g
concionabantur apud eos.
* Hicronymus. In prima vifioncpoftcomminatio-
ncm prolpcra promjttuntur. BsJIituam iudices tuos,vtfue-
tuntpiius &c. In iftapoflprofpera aduerfa nunciantur.
Ecce domtnator dominus exercituum auferet d lerujalem , & luda
validum &fortem,&c. Ergo iuxta Hcbraicum.Sc in illa &
m ifta no contra ludam & lerufalcm intclligendum eft:
vcl pro luda & Icrufalcm vt voluere. Lxx.fcd fccudum
Symmachum dcluda & Icrufalcm , in qua pofllint Ix-
tc & triftitia contincri. Et notandum.quia ibi vifioncm
vidit, hic vcrbumquod crat in principioapud Deum.
EtinillaIudariscomminans,vcnitadfalutcmgcntium.
In ifta autcm a gcniium falutc incipiens, punito Ifraelc
ex vtroqucparutccredcntc5 inccdcfia coni>rcgat.Quan
do hsc fiantjoflcndit : cum vcrbum fict caro quod vidic
idcftintcllcxit Ifaias.Caitcra chim vcrbaaudiuntur,nori
vidcntur.dc hoccnim di^um cft: S^prr tctram vifuseft,&
cum hvminibus cvnHciJ.,tiis ,fl. & dc hoc fubdif : Et irit in nouif
ftmisdie,&c.

C

a 7»

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. II.

VErbum quod vidit Ifaias. ToHquamprophetadefaipfit
regni lud* d<.e£ltot,i, hic conlequrnterdcfiribit tc^ni Chri
fli.J i ulejif erefitonem. Et diuiditnr in duas partrt.quia pnmo hfc
eccle "'^*^ defcribitur. &JecHndo prophcta addefcrihmduwptxdtad
dneciiontm rtutrtitur. tbi: Proiccifti c:mm.TiimapaTs a Chri.
fliants & lud^is de tempore Chrifii exponit„r,cont>ario lamen mo
do,quia Cbrifliani rUcunt hanc fcriptutam fuif,e impleiamtn aiui-
tu Ujii^a:^areru,quem confitentur cfje Chniiumwlegt & prophe
tispromijfum . luddi vero dicunt ipjam implendam fore tempore
<^effi£,quem expt£lant:quia lefum T^a-j^artnum negant rffe Chri
Jiuni.Elatguuntrx titerahutuspmis. Trimo:quia dicitur hfc Et
rumracriiin nouiflimisdicb.pracparatusmosdomusdtii &c.
Ttt flc ^ ^" '" '"""^""" *'"*"' ^^"■'' ^""♦^ P""'» '/' tmplenda. Dits an-
w im- ^""7*^/" ^''K!'^">t»onfueruntnouiffimi,quiapoflmottcm etnsflu
xtrutmutti anni.fiic^i.trgo ndfmtChiflus:jtd alius expcfhtur
quieritin »o«#wif./<f/«iAd;r«r.Monsdomusdniin vcrticc
montiu,& clcuabitur fnpcr collcs, &fic m aduentu ChnsH
mons iivn eleuah:turin attum,quodnd cfi adhucfaHum,cr^o,&c.
Itemfequitur. Et flucntad eumoes gcmcs.f.ptr crrduiitatim
in Chriflum.Hocaiitnon eflfailum de hfu ^a^^^artno^qtiia Urace
ni,tartari,&piures Gentilcs altj, &ettam Iiidjti pro maioripartt
Kon crtdideruntin lefum Ha^^^arenumtergo^&c.lum fequitxir: Et
coflabutgladios fuosin vomcres, & laccisfuas in falccs.
1^6 lcuabit Ges cotra gcntc gladium, &c. Ex quo vidrtnr,
fud tn aiuentu Meffi* debeat tanta pax efic in mundo,qiiod ceffct

vfus

rumra
ikt.UeC-
■ Tniflc
Ipwiin-

yfus armoru,& materia corimt in inflrumenta pro agricultura co-
uertatiir.lfla non folH poffunt folui ,fed etiam in aduerfatios rctor-
qnert,faltcni pro magnaparte. ..^dprimum diiendum,quod iifluiffi Nonifllini
mum vno modo accipitur ftmplicittr & abfotutc,&fic tempus no- jics!'
uifftmumjeu dies notvfftmt dicitur tempus fiiturutn prope iudicium.
.aUo ttiodo aiitpitut rijprcliue , &ftc tempns gratix fiuaduentus
Chrisii dicitiirn9u!fiimum,quia legi tuangelicxalianonfucccdct,
proprcr quod argumentum non valet: qiiiaiflud tcmpus nouiflimn
hibet longum traClum. Sicut vttima xtas Ijominis aliquando tantu
durat quantiim omnes alix prxcedentrs. Itc Cen.^g.a.dicitur. Cq
grcgamini filij Incob,vt annuncic qux vcntura funt vo-
bis in dicb.nouiflimis,&c.£roij///a iam diufuntatimplcta.
etiam fecundi-m opimonem luditnrtm. ficut ihidemfuit expofitu.
Tropttr qucd ex illo verbo.ln notlifllmis dicb.Hon hahentargu
mentim.itimibid.fubdttur.Ko aufcrctur fccptrfi dc Iuda,5c
dux dc fcmorccius,donccvcniatqui mittcnduscft./f/c/?,
Chnfius. ynde in i ranslatiorv C haldatca qua tanta: auiotitatis efl
apiid Hcbrfos : qi nullus vr.qna fiiit aufus ci (cntradicerc, habetur
Mrfs:as.i.Chrtfius,vbi nos h.dxmns quimittinius rfi. Ciim igitur
Jceptfum & dommatio ftnt totatiirr aUata a Iudxis,& iam dtu rfl,
Jfquitur qiiod aduentus Chtifli traifit in ptxtctiiiim. Et cutnfucrit
ahlainm lempore liervdis ad qncui deuolutum fuit regnum ludfo-
rum, ci m eJJct aiitnigena , & tcttipore ipCius natusfuit lefns T^a-
^artnus : frquitur quodfatt & cft vere Chrtfius, quia ilio tcmpoie
hullusalius apparuit q.ii cx dofiiina & operib. dici pcfl^rt Chrifius:
& fic argumcntumrtduciturai propofltiirn noflrum. .Adfccundii
diccndum , quod ratione itlius dtcli uliqui doilores hebrxi dixetHt,

■}< qubd

A^^ogice.

1 ir, L j '^j^.i'^^^^ I ^ ^-^ . gogicc.vcropotcftcxponidcdilationetriuphantisChr'

lirrr.i'. '^ i"Vf'' P''"*^'?'""" »^"»"5 capitu. flo cum dcdis , qui a prindpio mundi dctenti fucrant

i1tcral1tctexp.1l1turdcdilat10ncmUuantijccclcfi9.Ana inlimloillucafccndcntc.&ficdicitur.

gogice, Tom. + B 2

39

Glororcl.&NicoIaideLyra 40

Ioh.t.C
Dan.>.g.

f Mie.4. 1
Cant x.b
Pral.ta4.a

^ a /w nouiffimis.Bietony.Ve quibus lacob dixit filijs fu is :
A Congregamini vt annuncim vobis , quodfutummfit m nouijjmn
diebus. Et paulo poft. lipn deficietprinceps de luda.donfx veniat
cui profsimum eJiAndc lohiLnnes-.HouiJsima bora c//,in qua.f.
lapisabfcifus de monteftne manibus creuit in montem magnmi.
b Mo»x.Montes,angeli,pro-
pheta:, patnarchae, apoftoli,
niartyrcs,& alij qui miracu
liseffiilferunt. Colles,mino
res a maioribus lumen acci

a TVbi venit plenimdo tcmporis.mifit Deus filiu fuum. bfln vltima itate.
cTPr»dcft'na[usa Deo .ignus occiftis aborigine mundi.

tEt eiitin nduiflimis diebus pra^paratus

a*Qnemqua(i lapideui vid.tDajiiclabfi:ifliim demunteiinefflanibus,
&c eJf f in nioniem roagnum: b^Ecclefiac

aflncarnaium. b ^FIuicsde gcntibus

gentcs

pientes.vnde: Saliens in monti-

buSftranfthenscolles , Etalibi: b
Ii.aduerfi» Mo»tes in circumitu eius,&c.
ludzof. * Tertulianus. Monshic c

Chriftuscft, fine manibus d

praecifus,implens omnem

terram: apudDanielcmo-

flenfus.

* Procopius. Montemdi-..

xitecclefiam Chriftijdequa

quce fupra montem eft, ciui

tatem abfcondi non pofle le e

gimus.Montiporro, Chrifti

comparatuseftmterramdcfcenfus.quiamonscftquoJ

in terramultum eminet, ipfaquediii caro,terra alioqui

natu rae comunione exiftens per ea qua habet cii Deo affi

nitatefurfura aflfumptaeleuataqueeft, quaqui imitant
B montes iUi , & petrx domum Dei fulcientes vocantur.

qualis Petrus extititqualiseft itequifqnis tuper hxc ca-

ducaeuedusrerudiuinarucognitionc |?fruitnr. lidcni

vero ipfi montium vertices, in quibus con ilrudta cft do

xnusdomini eleuata luper collcs , idcft , terrcK cumulos,

mo-

nndns domus domini in verticemotium

a ^Defid-tio fidei' b f Citoabund^.

& eleuabitur fupcr colle.s. Etfluent ad

c f Poftula a me, & dabo tibi
d TPaffibus fidci.ludai.

ciim omncs gentes : &: ibiint populi

atNon omncs.quiapauciorcsdeludaEis. b TNon contenti piopna lalute
hoftabuniut fcinuiccm. vna:. Venite afccn &c.

itiiilti, & dicent : Venite , afcendamus

^Chiillum.fDci. a^Ecclefiam. bf^Iunioris poputi.i.Chriltiani pet lacob
fit;nitic.ni.

ad montem domini, &c ad domum Dei

modicequidem aterraelatos. Chriftusverofuperom-

nescoUeseleuatur.

c Et tleuabitur.Supct omnes fandos,quia de plenitudine

eius omnes accipiunt (de quibus : Montes in circumitu

eius) qui a monte Chrifto montes dicuntu r.

d Etjiuent. -itProcopius.Ve-
nientenimfalutari pradica
tionevocati quoniam prx-

1 dicabitur euagclium hoc in

2 vnmerfomundo,Caeterum
quo padlo venturas gentes

t omnes,deindemultasambu

laturas fignificat?Nimirum,

^ vt ad fidcm , quod prxcedit,

4 quod fequirur autem ad vi-
tiEgenus rcferatur.Fidcm.n.
nulli non profitemur, cum
tii Qm prsECcpta non omncs

5 ambulemus.Atvero vrgcn-
tes multas dixit,cum paucos
cfte , qui viam inueniant, tc-
ftctur Dominus? Qiiia aliud
eft,getem dicere vniuerfam,

aliud fubiediam genti multitudinem. Suntcrgogentes
multae. inter quas non defunt , qui redie viuant , ex iUis
aut , qui fingul arem gentiu m nomine c6tinentur,pauci.
c Oomum. Quod ideo dicitur,vt vetus teftamentum fu-
fcipiamus,non fecundum Manicheum aliam quam do-
nium Dei lacob qusramus .

Fiasfuas. quas alij triuerunt.Dominusquoquc afcen-
dens in montcm docebat difcipulos fuos. Prius ergo di-
fccndx vix.poft arabulandum in femitis.

^DeSion

D

Pral./t4.
loh./.b I
Pfal.cod.

Eterlt. &c
illud(et) ac
pi debet p
cjiii caufae
additur cu
vattanda et
lerufaleni.i
fcil. crefcer
ecdefia Di
&lexcuan|
lica.

Matt.^4^

NICOLAVS DE LYRA.

* ^«od in aduentu M.efiu muns iinai ZP" mons Tbabor&mons Car-
mehquifuntprope monte Sion fmt adducenii diuina vihute & fu
per illos mons Sicn dtbet ponr:vt ftc implcatur quod dtcitur : Erit
mons domtis dornirii in vertice motium,&c.Sed boc dulii reprobat
J{a,Sa.fuper locuifiu,dicens:Quodtalis cleuatio non cji mtc.ligin-
dafecundum loci mutationem,Jedper ftgnorum operatiom m, ^a ma
iora fignafiendajunt tunc in monte Sion,qua in alijs iribus Jmt fa-
Ba.Et in hoc dicit veritatem :Jed in hcc dffitit,^ dicitfmurum qi
fer Iffum ^'i^renum fuit fa^um,quod fic paut: Maius ftgnti fa-
Bum in monie Sinai,fuit datio legispcr angtlum loquertcm in per-
fona domini ^61 j.maiusfignum ftne cornparaiione fuit,qubd Chri
ilus verus homOyVerus Deus,in templo docuit legem cuangciica: in
quo legitur plurics docuijfe . Quod quidem templum erat in monte
Sion,vt frtquenter diclurneH,vbi etiam ctcos & claudos curauir,
& multa alia miracuta Jtcit : Vbi etia ianuis claufis ad difcipulos

^ intrauit,fuam refuri(e6iionemmatiiftsiando: Etibi Juper apoftolos,
aliofque difcipulos,fpiritumfan£ium in diepenttcojies rniftt. S^od
fuit maximu miraculuj.^ homines jimplices C^ illiierati cesjcii-
pturas intelligerent,& linguis omniugentiumloquerentur. Etper
hocpatet, quodmaiorafecit lejus na^arenus in mvnte Sion, quam
ynquam fuerunt fa&a in tribus montibus pr<tdictis.Ex quib. tddu
ditur ChriHum veniffe in perfona lefu TSla'^ren!..Act tenium diie-
dum.^ loocfignum omncs,non dijinbuitprofingulis generibus ftn-
gulorum , quia de omnibus Gentibus aliqui conuerfi funt ad fidc m
Chnfiij^etiam d tempore apo(iotorum,ftcut dijjufusdcclaratim Juit
Tfal. 1 8.a. fuper illud verbum : In oninc tcrram exiuit fonus
eorum : Suut htecpropofuio vera efi : Omne antmal Juu in arca
7^oe,quia aliqua indiuidua de Jingulis gcneribus animuliurn fuerut
ibi, ^dfidcm verb Cljrijli nonfolu aliqui de gentibus finguUs ,ftd
muIr''funtcoueifi. Etquiafecut,dum expofitons cathoticos & Hc-
brtos pi icd.^a diHributio fic eji inteUigenda,ex hoc cocluditur le-
fum T^a^^arenum ejfe vere Chrifium . .Ad quartum dicendu,^ per
hcc Oi^od diciiur^^hjon exercebutur vltr» adpr^lium, non habetur
^ poH aduentum Chrijii nullum dcbeat cfft pra:lium,fed g, dcbetef
je magna pax teporcfui aduentus,& itafuii: quia Chrijtus fuit na-

tus

tus tempore Cafaris .Augujli,fuhieclis omnibus gentibus J{omano
impnio ($ paiatis intantum,(pfub eo numcratus fuit totus orbis,vt
hahetur Luc.z.Et durauit i^ta pax per magnum Jpatiiim temporis,
Klecplus habetur perillam diBionem vltra-.loco cuius ponitur in
Hibrto ^iy 3d.& ftmititer^.I{eg.6.e. habemus : Et vltrd non ve^
ntrunt lati ones Syripn terram ifratl, quia cejfauerunt venireper
aliquod tempus,tamen pojieapturies venerunt , vt patct cx^.1{ez.
S nutiterGenefi') .b.dicitur ad lacob; Non VOCaberis ultra la
cob,fedIfracI. &tamenpoftea vocatus eft lacob multoties.Ter
bcc tonctuaitur lefumT^aT^arenum cfieverum Cbriflum, quia na-
tum tpe maxime pacis,& temponbus d prophetis prxiiuntiatis.Ex
pr^cdi&is patet fenter.tia huius partis . Tamen adhuc ad maiorem
inteitt£iu dijcurrenda c§l brtuiter applicando ad propofitum,f.de
ecttcjiicpromctione , & prxmittitur breuis prttfatio , cum dicitur:
Ver.quod vidit Ifaias filius Amos fuper ludam & Icrufa
lem.q.d.verbii ep Jubditur efl notabite,qma de maxima re, &ideo
n.ax mt attchdcridum.Etquidfttitludo(tenditur,cum dicitur.

1 Et crit.i.terr,pore grati<t,quod dicitur nouiffmum,vtpr^d:8um
ffi.tt hoc modo didtur.i .Icb.z.c.T^uiJfima hora eft. p

2 Prjeparatus ai6s.i.eccte(ia,qux dicitur hic domus dcmlni, Tu
quia f-hdatajuit perpr^dicatiomm Chrifir,& eius miracula in mo
te Sion,vbi erat tcmptu domini,vt pr^diHum eft, Th qula ecclejia
qu£ e(t domus domini,dignitate exctlUt omnem aliam congregatio
ntm d principio mundi ad Dei cultum crdinatam.

3 Et eleuabitu t.i.fuper terra principes, quia tempore Confianti
hi I fprruntfefupponere iugo Chrini.

4 Etfiumt.i.aliquide omnibus gentib.vt prediBu eH. Felpotcfl
dici quod h^c eft locutio hyperbotica.ad dejignddum muttitudinem
Geniilium,quc fidem Cimfiifufcepit, ludeis pro maioriparte excf'
catis in infidelitate remanentibus.fecundum iltud ad B^m. 1 1 .c.C^.
citas exparte contingit in Ifrael, donec plenitudo gentium intraret.
ficut dicitur.Omnes de ciuitate currunt ad tale f^cBaculu adJignS-
du multitudinem currentiuni,licet aliquando maior pars remaneat.

5 Et dicent: Venite,afcendamus ad monte, domini,&c.
Quia illi qui recipicbantfidem Chrijii,hortabantur atios adfimili"
ter acendum, '

*Etdo-

M0II.ALITEI{.
1 1 Eteritin nouijfimis pr ^paratus woK.r.idcft Chriftus.de quo
dicitur Dan.2.e.Lapis quipercuflctatftatuam,fadus eft
mons magnus.

2 Domus t/owi«/.i.triumphantis ecclefig.
•j- I» vertice montium,&c.\<ic^ angdorum.Pfal.i 24.a.M5
tesincircumitueius,i.angcli,vtcxponitAuguftinus.Ho
monaqueChriftuscftfuperomiKsangelosexaltatus.Et
quia triuphans ccclefia nofolu eft dilatata per fanftos

arccn>

afcendentescum Chrifto , fed ctia per illos qui poft eius

afccnfioncm fufccperunt ciusfidem,fubditur.

4 Etfiuetit adeumomnesgentes,&c.Credcndo. nam aliqui

exomnibus gentib.in Chriftum crcdiderunt a t£porc

Apoflolorum,& credentes alios exitauerunt ad credcn-

dum.In quorum perlbna fubditur.

f ycnitc aji endarnus ad motitem , &c. & doccbit nos vias

fuas , & ambulabimusin fcmitiseius. pcr Apoftolos 5c

fucceflorescorura.

4»

Ifaia: Cap. iL

42

a De 5"iti».Non de Sina perra,fed de monteSion in quo

cfS.g.

tiftunjs.

ligooes.

^a iJCiwff.xNonuc j>inapcira,icu uc iinjiiiconjiiiiiijuu Spiritualifcrgladi; mutanturin vomcfcs, & lancca: D

'^ Ierufalem,inqua templuni& religioDei. Dominus infalces, cumfeditionesdifcordiarum &ir3epelluntur,

^ quoque in templodocuif, quod non oportuitpropheta & duritiacordis vomere , idefl vcrbo Dci frangitur , &
mori cxtra lerufalcm. fpinx vitiorum cradicantur, vt femcn fcrmonis crcfcat,

b Z.^jrcrTfr^ttw.Sicutfupraverbum&lcgemfimulpo & tandem labores manuum noftrarum manducemus
fuit , vt principcs audirent ^ ^^^ ^,,^^,^^^ .„ ^^^^ ,,^^^ ^ .Faciiiora ma„d.« quib*. i" tempore meffionis/ciU-

vcrbu,le?empopulusau- gT«d,amurad<rum. cfpoft. ^ cct mottis.

rcperciperet.Qui.n.fecerit a lacob, crdocebitnos viasfuas, ctambiilabi- i c i<ionleuabitgenscotra,&c.

lcgCm,pemCniCtad Verbu b aTArft.otibus. htVcniteafccndajnus. cTVetu$,rpiiitualircrintrllcaa. ^ luftiuUS . OUm antC Apolog.S.

Dci,cxibit lcx d vcrbo qua mus in iemi tis cius:quia dc Sion exibit lcx,&^ 2 Chrifti tempora , multis pro Ciuift,

a TEuangelium. b TScilicet. cffrimitiua ecclefia qux rll fpeculatio fic ^ .- -. ~

«iliopacis. < In qua teligio. d rSupet percatls.-pro diuerfiiate ciiiiu
mericotum,diuerGtaspaenatumerit.efGenul.-s cicditurot.Qui noncre
ditijm ludicjtus di

dc Icruialem , quod fic fa- c vcrbu domini de Icrufalem. Et iudicabit gen

^Um C(Tc VidemUS. A ICrU a*Corrigendo,qiiiaDei6Uunnonreceperuriu b «fludxos Cld-i ,

ialcm.n.viri duodccim nu d jcsA' arguet populos multos.Et coflabut gla-
S^Sl'& VSed n! d^- ^"-^ ^n vomeres.6U£ccas fuas infalccs.

B XiOpcdiUina,COnUCrterUt C .,- , »'^-<P"-^fi««™P'«J«PO«".n-quam'a„grauia.

^ totum orbem : miffienim ^^ leuabugcns cotragentegladlu,nec exer-

1 Mccum.

cebuturvltraadprsliu.DorausIacobvcnite,

^Ds vinjie in viriuirm.

£<^ambulemus in lumineDci noflriProiecifti

fi dc fontc, vtaliosirrigcr.
olog i.pro ^ luftinus. VcrbumdO'

mini ait prophcta cxijflc

funt a Chrifto, vt doce- f

g
h

rcntomnes gcntcsfcrmo- g

ncm Dci.

C luduabit irucr ventfs

* Tcrtullianus . ludica-

.j.f ontri bit in ter gentes de crrorc earum intcliigc , & concidcnt

rtj«»acin. machoeras fuas in aratra.animorum noccntium, & lin-
guarum infcftarum, & omnismalitiaeingcnia conuer-
tent in ftudia modcftiac & pacis.
•Jt . Procopius./«diMA«/»<rr^MfM,fcccrncnsfibidignos,
&eligcns vocatos.rrrfor^jwt popdum niuUum,i.nb crcdcntc,

I tanquamfuaipforumculpapcrcuntcm.

: yniafr. jj iiuoB//46tt/i/?/adioj//«oj.Omnc ftudium bclUndi vcrtc
turinpaccm, quod incarnato domino apcrtcfattum
cll . Tanta cnim antccum in orbc difcordia fuit vfq; ad
vigefimu annum 0£lauianiCa:faris,fubquonatuscft
vt non cflict dc prouinda in prouinciam tranfitus.Eo au
tcm nato.qui cft pax noftra.qui fccit vtraq; vnum,in cu-
ius natiuitatcangcii cccincrunt; Gbrijin exctlfn Deo,&in
terrapax bomimbus bonx roluntetis, omnia bclla Ccflaucrut,
& agriculturx cxcrcitati funt.

Spiri-

8

bcUis fc conficiebant gen-
tes.temporibus Chrifti,n6
folumnonbellabant cuni
inimicis , vcrum libcntcr
moricbantur, &fubibanc
omnc cruciamentoru ge-
nus nc viderentur mentiri
aut deciperc , in his qua: de
Chrifto polliccretur , cuin
de Chriftianis haberetur
quaftio , aittcum tormcn-
tis vcritas fidci qu^rcrctur.
f Domus lacobf^i.PoRyo

lt'uit.

l.«.C.

».b.

cationcm gcntium & ofte
fioncm montisDci , inui-
tat populum fuum qui cft dc Iacob,vt cxicns de tencbris
infidelitatisfufcipiat lumen Chrifti.

■J< luftinus. Ncccflceft duashicintclligi domus lacob, indwJogoca
altcram fccundum carncm.altcramfccudum fpiritum. Tnphoac
Neccnimpar crat candem & vnam domum lacobad
promifla admitti,& ad Dcihaercditatcm:& rurfusrepu-
diatam dici : dereliquit enim populum luum domum la- loan.ia.f.
cob. ^f^li-^-

g /» lumint. Dim lucem habetis,credite in lucem . ^cccdite ad it,i^cm. 8. b.
eum,& iU.'tminamim,&c. Qiiafi d. qui male agit,odit lucemifed
yemteinecum,ambuUmus in luce domini qui dicit : Egofnm lux
munii,&c.

h Vroiccifli enim. Vo^qw^m cxhortatus cft vidit in fpiri-
tu duritiam corum,5c fubito oculos mcntis ad dominCi
conucrtcns ait:Pro/«///< enm,&c.Qnz(\ dicat,& ideo hor
tandifquiaProj«/;^/,Cirf.

'0 Qnia

NICOLAVS DE LYkA.
4« I Etdoccbitnosviasfuas&ambulabimus in fcmitis
cius . Qifi^t adklti vententes ad fidem Chriiii^tequam bapvj^are
tur,catecbi^abantur,& inflruebantur de ois qu* pertinent ad fide
1 Quia de Sion cxibit lcx,&c. //yt non efl refertnium ad cre
dentef,quaft fit vabum ipfotum:fed efi verbum Ifaije reddentis ca»
ftm CS modum de ditia multiindine gentium adfiJem Chnfli con-
Mcrtenda : quia de Itrufaltm & ludxa exiernnt ap'jfloli,altf(jue di-
fcipuli ad prxdicandum gctthus fidem ChrifU,propter qund dicitur
^^.l).g.yobis oportebatprimum loqui verbum Dei: fed ifuia rr-
pellitis ikud:&indi^nos vos iudicatis stemji vitjc, eece conuerti-
muradfcntef.fic tnim pr^cepitnobis dominus.

3 Et iudicabitgcntcs.///</ifro(^ycrf//o»/i,^MOprrpra'(/;c4«o-
uem apofioloTum alicjuos degentibus votauit adfi'icm,aiift in infi-
delttate dimiffts . Q^od ftidem iudtcium iuflum efl,^'uetnobis oc-
cuitum.

4 Et arguet populos muItOS . de infirmitate & alijs malit
piis jicuc patet inaciibis ^poflolorumC^ legendis fanilorum.

5 Et coroflabunt gladios fuos in vomercs,&c. Hoc didtur
addtftgnandum diuturnitatem pacis,<fux fuu vbiq'te tempore na-
tiuitatis Cbrifli, vt prxdiHum efl,&duramt in ludfa, de q'ta terra
IJaias principaliter loquebatur aio. annis & plus ante natiuitate
Chrifii vff,poft morte eius per 40. annos vel circitcr fub dominio
1{omanorum,vt potefl colligi ex dilHs lofephi & aliorum hiflorio-
graphorum,Jed ludft flnakter rebeiiatihus ^mants, .ieilruBi funt
& captiuati per Titum anno^zapalfione Chrifli . f^erifimite au-
tevteft quod inpace tam longa ccffancibus bellis multa arma&in
firumita bcllica fuerlit ioMrfa in infirumita agruultur^ apca,ftcut
fenfibilitrr pidetur in terris, vbipoii betla feqmtur pax diuturna.

6 Non lcuabit gcns,&c. Hypirbole efl ad deftguadum paus ^
diuturiutJtcnhpront tonnmter dicitur de diquo negotio,quodpro-
trahitur vltra mQdum confuetum. iflui negotium nnnquam termt-
md)itur.,licet atiquando tcrniinetur infra annum vel infra menfem
feu etiamin minori jpacio ftcundum conditionem negotij.Etlfn: mo
dus loquendi liyperbolicus,freqHcns efl in prophetis.

7 Domus lacob vcn itc./i/c pofl conuerfionem Centilitm po
niiur conuerfio ludxorum , qui circa finem mundi recipient fidcm
Cimfligeneraliter : & a tempore Clmfli vfqt, nunc recipiiint ea ali-
quiparticuluriter. Et quia ad hoc indudijunt per dotiorcs couerfos
adfiiem dc Gentitttate vel injc, ficut patet de .Augiiflino & .4m-
brofio, & aliff muUis,vel in parentibiis fuis,Ctcut efl de illis dofiori
bus,qui natifunt deparentibus Chriflianis : tamen parcntes eorum
propinquifVel longinqni fuerunt dc Gentilibus conuerfi ad fidem
Chrifii,& in pcrfuna latium dicitur hic ludfis: Domus lacob.i.
in lummefidei Chrifliane.

8 Proiccifti.n.populum fuum . ^liqiii doBores noflrihanc
Uterami^ feqnentem vjqueadfcxcimcaputexponunt conjequen-
ter adpr^cedenum, referrendo eam ad tempus Chrifli, dicentes ^
inilUs capitibus del<ribitur p^na ludeorum propter ntortcm Chri
fli. Sedljoc non videtur m:hi,quia h:c prj:miititHr culpa pcenf :qtif •
defribitur infeqiientibus. Ciilpa aucem ifla efi principaltter multi- ^
plicatio idototatrifyvndefubdiiur:Et rcplcta cft tctra. ui t£pore •'^-
autcm Chriili & ante pcr loiigum tempus vfquead defirUiliotJtm IuJ«i imagi-
(iuitatis lerufatemper l{omanos, qi^ffuitindutiapropter mortcm "'^f,"^^'"'^'J|^
Chrisii vt patct Lu, t g.non fuit idolotatria apud ludeof.imo etiam ^^^ ^^j^- g^ -
mirabiiuer horrucrunt,intantum quod ciim Hcrodts fub quo natus

fuit Chttflus,Jnpraportam tcmpltpofuijjet aqutlam auream, qnod

^ efi

IH O l\ .4. L l T t l\.
. 1 Qma de Shn exibit Ux & verbum domini de lerufdem.i. cc
• clcfia.

3 tt iudtcabU gentesS. iudicioidifcrctionis , quo crcdcn-
tes a non crcdcntibus difccrnuniur.

4 Et argHu poputof Mitltos.dcpccciiis commiiiis pct prac
«Ucatoresvcritatis.

5 Et lonft.ihunt gladios f-ns in vome. &c. ptopricdi^dc do-
<^orib ad tidcm conucrfisdc Gcntilib,& Iuda:is,qui gla-
djjsfcripturarumfidcm impui^iubant antc conucrlio-
ncm fuam , & conucrfi vfi funi lcriptmis ad agri ccdc-
f fuftici

fiaftici culturam. ' ■ / _ '

6 7V».-J lcuabit\[ins contra %cn.gladium,&c. Hoc intcltfgitur
dclud.ris&gcntibusin vna ccclcfia charitatc coniun-
ftis,qui prius aducrfabantur fibijpfis.

7 Domuf /flco^.i.fupplantatorcsvitiorum.

■f .AmbuUmufin tumnc Oci nojtrt . hic pcr fidcm,& poftca
pcrapcrtam vifioncm.

H vroiecifU Mic rcucrtit prophcta ad fcribcndij punitio-
^iics & peccata ludaxiru.pcr qua: fignificauc punitioncs,
& culpa; malorum Chriftianorum,cum df : Vroiccijti.n,
fQ.tuum.dc tcrrafan(aa,& dcAphricain muUislocis.
Tom.4. ^ 3

43

Glof or3.& Nicolai de Ly ra

44

a iluh repletlfioityVt r/2w,eJrc.Romanis.f.ei:cicntibus Tu-
dxos, in ludxa habitauerunt alienigenE, vndccunq; ad-
^ d\xQ.i aTito&yefpafiano.velciterisprincipibus.Vel,
priufquam a Babylonijs vaftarcntur, haec commifcrunt
jiibimpijsregibus.
4« Procopius.Qiianta ma
}a pariat diuinatio ( habet
.n. caufam cur a Deo relin

fNatuiam.

a f Scilicet. fQticndam. fCui dcbetent efTe iimiles.
b uEt merito ptoieri(ti:quia.

a cnim popiilum taum domum lacob , quia

j ^lniquit.iie 8c Uolis. b f In Af jrptOjVel in teria promi(Tioiiis , temi.otibus
. iu-*icum. c fQuja j:atntii auium futuraprsclirunt veljpratfigiunt.

treplcti funt vt olfm, dTaugurest habue^

alLxx.Alienigens.vnde: alienigenae mihifubditi lunt. I^Vel Palelimi.alia

liteia:quihuic(uperftitioni iiiaxSmeli^ruiunt. b «r\ Deo teccdendo:vel

ilibu

qui erantabipfonafcendiprincipioa Dcoah'ei.ii,ah*cni- D
gena; nuncupantur , & ob id forfan quod aud i fornica-
tione,demuUcribus ahcnigcnisnati cflent.
d AUegoricc . Tueris alienis, vel fateUitibus d^smonum. If».i8.<f.
Habent enim pucros ficut & Chriftus,qui dici.t:P.:<eri mei

Rotnani 8

d.-Et aiiari
mi.

Gentilibus qnr<s cmebani ad abutendum cf UiSiiinofe.

quantur ) eorum exemplo

intucre,qui fidcmprofefli

eiufmodi rebus agitantur.

Videtur autem Phililhno-

ruminuentumeffediuina ^

tio,vtCaldcBorumaftrolo b runcvtPhilillijm, & pueris alienis adha^fe-

gia, Aegyptiorum incanta- C afQjrmnabundentd.uitijs.cupidifuntScauati. b «rTam-ti.

t]o&veneficium,Creten d mnt. Rcpleta elt tcrra aigento &auro, ec

a f.S'-raperamtuseg-t.bfCuriditati5 thefaurum.Auarus no implebitur dtuiiiis

ndn elt finis thefaurorum eius . Et repieta

a f Viftorum vel ludiorum. b f Quia non eft dignum numcro quod
contra Deum eft. c ^ Hi in cutiibus,?{ hi ineanis. nos &c.

b

quos dcdit mihidoininus

e B^epletaeftten-n. EtRo

manorum , & fudceorum Coila.

ai^jiaritia fuggiUatur.Grtccje

.n. & Latinx t(;flantur hi- fabutid

floriasnihil vtr.ique gente p'"'"'!"'"'

auariusefle.Intcridor3aua "''"""* *

ritia condemn;itur ,

Paiilus: .Auaritia qux efl ido

vndeitt.

iium.auguratio
•Je Bafilius. Nequaefote
dedashuiufmodi diaboli-
os artib. Diabolus.n. mox,
vt animam fic dudiilem ac
B ceperit ad perditionem,nil
ilii indulget, nec remittit
impetum. Tantaproindc
eftinimiciaduerfushominemproteruia, vt in fclisaut
muftelaj figura fe oftentet , nonnunquam vt canis fe di-
lirerpens, fub hominis etiam forma dihiculo coipicitur,
vt is fueritex maxime beneuolis.
b f^tvhiliflhtjm. FhiMhijmqni hodicPalcfthini,quia.
p.literam fermo Heb. non habcr, fcd pro ea PliiUfthijm
Gr£Eco vtitur.

c Vueris,&c. Vidorum fignificat libidinem in hidKani
gentem. Grxci .n. & Latini diu hoc vitio laborauerunt

f eft terra eius equis, &;^innumerabiles qua-

a «rNtmiam abunaantiam Oquitur idol"latiia. b fTcireni.

drigceeius. Et replctaefl terra eius idolis:

4 lorumferuitus.

5 -5« Procopius.Diuitiarum
t ftudiumqudm graue ma-

6 lum fit,ex eo oftedit, quod
intantorum fcelcrumnu-
mero & hocetiam crimen

t haberivoIuit.Hftenimque
iniufte partis opib.caret ad

7 pietatem dux & magiftra
paupertas, diuitixver6c5«

tumeli^ & iniuriarum adhortatrices.
f . E(j>*is (jr mmmerabiles . Et hoc contra dominum, qui
multiplicari currus prohibuit & equos . HEcenira ani-
maliadatafuntad adiuuandum, nonadfuperbicndu,
vnda & iumenta dicuntur.

AUegorice.Fj//a.r equusadfalutem Et aIibi.E^«H»33 & afcS'
forem cteiecit in mare. ^

Opusmanuum fuarum ,&c. AUegorice. Omne dogma
contrarium veritati adoratopcra manuumfuarum : &

m

fcdfubConftantino Imperatore&corufcante euangCh^ incuruarur homocoUigatusadiaboIo ,neccrigiturni-
Iio,cumcxterisdeletaefttiirpitudo hsec. fiadomino. Sicut mulicr euangelica , quam aUigauit

•jc Procopius.Septuaginta. Etfilij alienigenKnat? funt fatanas.

in ipfa.Cu.n. fceleratos mores femel amplexa eft"ei*i^tas, «^ a Jncur-

ad pofteros tang[ in lege.parentu flagitia tranfeuntificq;

- ' T

l *-- NICOLAVS DE LYRA.,,

eftfigntm I{omani dominij,eo quod regnii Inda rcceperat a I{pma~
nis,non ad boc ip illa aqmla adoraretur , fedfolumad port£ deco-
rem,& imperatoris bonortm, (^ tamen ludxi :^elo legisaccerf!,di
cmtesnonejfe licitum aliqUam imaginem quaiunque decaufaeffe
in templo vei circa ternplum,Hlam ad terram deiecerunt,fcientes ta
mert qub d ex hoc immineb^t eis mortis pericuUmficut & cotigit:
quiapUiresrationeshuiusfatlifuemntabHerodeoccifi.liemtem-
pore Tyherif fub quo paffks eft Chriflus , Titatus ludxx pr.efeSus

l imaginem C^efaris portarifecit in lerufalem. Quod cnm cognitum

lujxi indi

gnatione im- ^iVP; "'l' -"•'.-." ^" ' "'.'."' "' "■>" ^T 'V, * "

peratorQ pro /«'//^' <* Iudteis,in magna multitudine veneruntad Tnatumjrogan

p ter repulfio tes vt illam auferret,afferentcs non ejje eis licitum aliquam imagi-

nem itnaginu nem effe intra ciuitatem.Et Titatus videns multos effe paratos ma- ■

jocurrermit , ^^^ j^^^j quampermittereimagines inciuitate, fecit illos in Cafa-^

ream deportari ad pracauendutft diffenftonem poputi .Et fimHe fa- -

fiu legitur tp Caij quifuccefftt Tyberio,eb ^ Vetronius Iud£<£ pr^'-

feBus volebat imaginem cifarts ad lerufalem portare,vt refen /o i

fephus libro de ludaico bello, Etideofaluo mdiori'iudicic,mihi vi-

detur ^ hiec litera & fequens vfqne ad -j.cap. referenda eft ad tem- >

pus prpcedens captiuitatem Babylonicam;qu£fuitindu£iafuptr In

d£os maxime propler idololct(riafn,qUte tunc ineismuhum viguit

vtpatet ex^.I{eg.& z.Taralip.Igitur fecundum hanc fententiam

litera ifla in qua Ifaias retiertiturad defcribendam punitionem rc-^

gni ludxie , quam dcfcribere fuprd inceperat, Vtfuprd di3um efh

"Primb in duas partes diulditur,quia primo e.xprimitur culpa.Sccti.

Q. .- dbfubditur pcena dcbita,ibi:7<[nn ergo dimitt4s.Circa primum di-

cif pro/^/^e/a.Proiecifti.ri.popuIutuum^domii Izcob.i.proif

(ies. Loqiiitur enim de futur&per modum prxteriti propler certitu-

dinempropbeiiji,i!4^ fuit iniplrta quando T^abucbodonofor ludaos

de lcYufalem & de ludtta eiecit ; & captiuos in Babytonem duxit,

ConfequentcroftenditurratiodinJtcaptiuitatis,ciimdicitur. '

I Qitia repletifunt, ScCi-Infiebrieoliabetur.ficpletifuntab

Orienfetdefi magica arteyjux repertafuit in partc Orientali refpe

B' lud££, vnde & Balaam arioltis & magus habitabatin partib..

OrientiSyVthabctUi T<{umeri Z4^.Etcademfententia eft in transla- '"

iione communi,cum dicitur.Qniz. repleti funt,Vtolim. quia a

tempore iudicum ludaii ccepourit magica vti.

2 Et augures.i.^ittiwoj diuinatione fuperftitiofa:cum augurium

propprie eit diuinatio per ganituvi C^ voiatum auium.

5 Habucrunt,vt Philifthijm. qui talibus intendebant.Scien DiuinatiM

dutamen^aliquadiuiaatio per garritum& motum autum eft li per augui

cita,videltcet inquantumfe e.xtendit cognitio naturaHs.Aues.n.& ^" ""'*•

bruta animalia citius fentiunt immutdtioncm aeris,ed qubd non ha

bent intelte&um difirahentem vim fenfttiuam.Et fecundum tatem

immutationem incipiuntgarrire, vel moueri de toco ad locu aiiter

qudm ante: ad hoc quod fequitur pluuia vet ficcitas,vet ventus,vel

l}uiufmodi,fecundum diuerfttatem naturie auium vel brutorum.Et

e«taliexperiemittcognofcunthomines,quodtalis garritusfeuvo-

latus eftftgnum eff^eBus naturalis fequentis.Et hocmodo etiam nan

t-c pronofticant defutura tempfftateper motum detphinorum infu-

perficie maris . Sedfi diuinatiotalis extendaturada^us humanos

qtti dcpendent ex libero arbitrio , fuperftitiofa efi talis diuinatio,

qua vtebantur /udei ficut & Vhitifth&i.

4 Etpuerisalienisadheferunt.tJrcrcmw/^m-p/V/ajB So-
domittcum,vt dicunt commmiter expojitores noftri.I\ab.Sa. vera

cxponit atiter dic€ns,quod ludp acceperunt vxores alienigenas ido \

lorum cultrices,ficut dicitur de Salomone ^.^g. l.a.Et fitifqui na
fcthantur,cx eis fequebantur idolotatriam matrm,&ftc dtulpfa-
eiebantjiliosatienesacuttuDei. . s\x--"i \ : ,\\ufi\''-. rv>^A.. ■

5 Replcta eft tcrra argento & auro & non ^ &c. J» boc
tangitur peccatum auaritie ad quod ludct Jtmper fuerunt proni.

a Etrepletaeftterraeiusequis,&c.Z»/;o£fa«^;?«y.;)acar«
diffidentie, cjtud in dejtnjione per taiia contra aduerfarios magis co
fidebant,qudm de diuino auxitio.

7 Et repleta eft terra eius idolis. Hic tangiturpeccatim eo-
rummultiplicis idotolatri^& quantumadidolorum fabricatione^
&quantiim ad veAerationem,ideo fubditur. Opus nianuiJ fua-
rlimadoraueriint.£;/«^c[/f/<i>'. :,C,~Trr ^ t Et

t

''•^'■"J; M 0 K^ .A l 1 T E i^.' ■ ' - 0
1 S^k rejilfti funt vtolim .i. ficut olim cie^i fuerunt Iii-
d^ide terrafanaapropfereorum peccata.fic & Chriftia
ni tempore Cofdroe , & poftea tempore Saladini.
a Ei augures habuerunt,&c.ytcndo diuinationibusfuper
ftitiofis, . ,

t Etpuerts alienis ddkfferunt . in vitio contra naturam ;
Hec enim vitia dicantiiir fuiflc inilla terra , antequam?
Saracenis caperetur.' • •' '

5 l\eptcta eJlterra.f.cccicGc.

yj .i.;,iSis\»;>.l .:■.. ,;>iiipv ■■■ .. :« "t, xji ^:v v j;imZ'?^ v,v-^v' .s ^_
f t^uro & argento &non efl ftnis thefaurorum . quia fatidif i *
ftOn potefl; cupiditas mulDOratti.

6 Et reptcta eft. adhuc.

-t Terra eius e^«»f.multis & magnis ad pompam.

t Et innumerabitrs quadrig^ eius .1. fummanjs propfer f u •

•pelledilis abtindantiam.

7 Et repleta eiltrrra eius idolis . Idcft paftoribus fidis, fc-
cimdum illud Zachari. 1 1 .d. O paftor & idolum dcrclin
quensgregeni.

t OpMS

^

4T

liaix Cap. II.

4^

"^ ibi ftatua Adriani & idolum louis.vnde : Cum videritis

"* ** 'a abominationem defolationis ilatem in loco fando, &c.
^ Bafilius. ExaggeratiocftmalitijE.quodvirquilon-

^e erat princeps dono intelligcntia: & idem prxualcbat
in digerendis opcrib. fuis ,
propris dignitatisobliius.

ie eo dciecerit, vt adoraret
idola . Is inquam, qui ima-
gocft Sc gloria Dei , Chrii
Hum habens fupra fe caput
infra idolum fcfubftrauit.
tNe Hisadde,quiavir.Hocom
nem vinat calamitatem.
b T^on cgo . Non malcdi-

f Eta^loria maieFijtis etus . Quia vcnict cuni potcflatc D
magna,& maicftatc Luc.ii.c.

Moratiter . Abfcondercin fofta hu. Utra incubiculum, Mat:h.*.a.
& clxufo oftioora patrem, <arc. Vcl in foffh iiumo abfcondi-
tur, quiintra fpeluncamcarnis malam occultat quxco

gitat , ne per operationeni
, carnis prodeant foras.

opusmanuumluarumacIorauerunt,quodfc t g ocuU (ubiimis^&c.Nec di

a1^Adignitatefui,vnde:Homocuminhonorcefletnonintdlexit. bfTei- Ultiaj.nCC pOtCntia,nCC UO-

.cn«siidequarcuoa.o^bhumod.a.ur. , „ ^ I bilitas gcncris qucnquam

ccrunt digiti eom . Et mcuruauit lc homo,8C faluabi>,omnibus fuperue

alQ^i v.rcuofu^ciVcvidebatoi.quia vit avittute. btQuiauntacomnulciuiit. niet vm r-irvriii ii-ic VnC

cfAliisd.mittam.fecunduinLxx rxpcfoniDfi. niCC Vna CaptlUUaS . 1 Ol-

•* -'• •« •• t funt, &deiudicij dichjec

afEt. YStatnas 8( huiufmodi. f Admiiabilis demeniia. Quidmelius:quo4
taSumelt.an qui tccit.

3 f Quaado pci Romanos vcl Chaldzus fe v.ndicabit.bTldeo hzc venient
cfQujlupetbisieiiftit.humilibusautem datgiatiam vnde.Quia omnis qui le
cxaltai.humiliabitui.

te (olus dominus in die illa. Quia dies ddmi-

'egorice
Co.ioi.

humiliatus cft vir.t Non crgo dimittas cis.In

ai^Q^ianon visconuccti.bTTuncdiccntmonubus:Cadite fupernos: jc col-
^ • libuvcoopeiiienos.c llnfpelnncis quod & fjftum efl.ficut hiftoricinairant

dtlfaias,fcdbcncdicif.quia c gicJcrcin pctra,&: abfcdndciein fdfla humo

imOrCCatUr eiS qUOO lUllU U af Baby!unio(umvelR.omanoraiii, perquot Deus probauit le limen

Cft,'&OemftumbonU Cft. - dum^Sc glonficaodum. . . . n •

ScddcRomanismcliusin f atacictimorisdomm!,&a gloriamaieltatis

tclli<^itur nCPrOpheta COn- aTEttunc.fSuprrha bfPotentis. cTVaftaniibusRomanis.velBabyloniji.

tra^pulum fuum imprc- g cius.Oculi fublimis hominis humiliati sut,&:

CSri Vidcatur. AbcolOCO a f Sobilitas generis bfOjiia nemoiiameiu* effij|!'-t. fMalishumiliatis.

quo di£tu cft:Repleti funt, h incuruabitur altftudo virorurexaltabitur au-

vt olim vfq, ad hunc locu:
B quidam tamad ludasosrc-

feruntvtdiximus: quam

ad Romanos ChaldatofqM

qui ludasis captiuatis,tcrra

eorum incoluerunt,&re-

plctifuntidol!S,&c.

* Hietonymus.Scpiua-

ginta vcrtcriit. Non dimit-

tam cis . Si Deus loquitur,

ita intdligcndum cft, quia

tanta feccrunt non parcam

cis . Si propheta , fic fcnticndum , nc ergo dimittas cis

quiatanta lcclcra pcrpctrarunt.

c /n^^rfrfm in/^marw.AUcgon.Confugc adChriftum.Dc

quoalibi.Pctra autcm crat Chriftus.Et Pfal. vetfartjuim

hermaiifs.

d tyibfcondere tn foffx humo . AHcgo. In protcdionc car-

niscius in cruce foflac vndc Fodtrunt manus me.&pe.crc.

^c Bafilius. Ncmofcriptur.Tcalumniator,putcteahoc

loco confulcrc incundam fugam a facie timoris domini

vt fe ab(condant in pctrarum concauitatibus.Quo ibo a
C fpiritutuo>&c. Meliusfortiinnuit libcrationcm malo-

rumquxfupracnumcratafunt.vt ingrcdiantur in tegu

mentum pctrx,hoccft, fc fubftcrnant folido fu ndamcn-

to fidci,qua in Chnftum crcdimus. Illis ait ingrcdcrc,&

abfcondcrcin tcrra,hoc cft,vos ipfos fcpclitc Cur id?Vt

conlepulti per baptifmum & commottui in nouitatc vi

tx ambuletis,mortui pcccato.

e ^facie timoris dont:ni.Ab ira iudici/.

f £t
Nl COLAV S

2 accipi, cumomniscrcatu-
j rainconfpeftuDcihumi-
t liabitur,& nihil le efle lcn-

jiet comparationc eius .

h Exaltab tur aute,n foius in

die illa.

•{< Bafilius.Ad dicmom-

nium vltimam,quam ne-

7 que nox intercidct, non ex i-»l» 4-c.67.

8 trudettempusautdcfiniet.

9 Dicigitur illa cxalrabitur
lo Dominusfolus quia cclft-

tudo & faftus fupcrborum

concidct.

•Je Ircnxus. Significaturp

4

5
6

• f Sacerdotes.faibas & pharifsos : vcldies iudicij fupeidiabo
lum ic mcmbia e.us. Qoi recxaliai.humiliabitut. _

nicxcrcituufupci omncm{upcrbumt&cx- n his verbis quomam poft'

^Vcniet. afCumexoieinianiium&Iaatnliumlau» paffionem,& afl^umptione

ir orr P*tfici.u,.v..„.micusdclhuo.ur. 1 2 OmUCS qui COntta Chriflu ..!,„;.. ,„.„

cclfum:8^^fuperomncmarrogantcm,&thu ,j fi,crunt, fubpedibuseius'''"'"'^'"""

.,. , . p, •*';^''';'"';''T'''*^ 14 fubijcicnjiiraDco.&ipfc

mihabitur : & lupcr omncs cedros Libani ^ Chriftusfupcromncsexal

tabitur.
i Dominiexertituum. Vbicunq;devidoriavelvindiftapn,i8a.
domini loquitur,dominum cxcrcituum cum comme- ibid.j«r.g.
inorat,nc dubucmus dccius vidoria, cuius tanta cft po-
tcntia.

k Cedros libam.t^ox Domini confrin^entis cedros.Et.yidi im- J-p"""-*-^* ..
piumfuperexaliatum & eleuatum fitut cedros Libani,&tranfiHi, dmLKX^
& ecce non erat . Sunt tamcn ccdri boni odoris ,qui cum Dcute.j.ai
Apoftolo diccrc poft^unt: ':hrisli bonus odor fmnus, Vnde cc E
dri Libani quasplanta.&c.Etalibi:Pon<jTO in terram ahfque
aquicedrum,& t.«x«w.Libanus mons cft Phocnicis rcgio-
nis,ccdros habcnscxcclfas fupcr omnes arbores . Bafan,
rcgioArabixjCuiRcxOgimpcrauit.Qucrcushabctglan
diferas,quicibuscft porcorum,non hominum. Pcr ce-
dros Libani,dcnobilitatc fupcrbi : Libanus.n.candida-
tio PerquerciisBa(an(qu?ignominiaintcrprctatur)qui
in cocnolibidinisvolutantur,accipiuntur. quorum fru-
dus dxmonum cibus cft>non hominum.

^ Proco- *

D E LYRA.
^ I T.tinC\xtUiaitkhomo.IdoUstnclinaHdo.Omnli,n.islapec
^ cita muUipUcata fuerunt inter ludjios ante captiuitatcm Babyloni
eamyVt pJtit..t^.I{fgum.& maxmi tempore Mana[fc,^yH^.z t .
a Non crgo dimittas cis.Vr^miJfa culpj^hic confequenter de-
fcribitur pa:na,& primi in ^enaaliyfecundo magis infpecijU,c.Jt-
quenti.Vrima in duaf-quiaprimo defcribit pinam,fecundo ojiendit
tnedelam,ibLfluiefcite Circa primum dicit propheta.7^on ergo di'
mittas eis,qua(i diceret: Ex quofaciunt iflj turpia, vt prxmiffim
«/?, non elidimitiendum tantum dedecus culpx fme decoreiufiuix.
Confequenter conuertit fermoncm fuum adpoputum dicens.

3 Ingrcdcrc in pctram,& abfcondcrc in foira&c Quia
multi depopulotimore regis i^^abucljodonofor & excrcitus eiusab
fconderunt fe in cauernis petrarum,& in foffis terrx.

4 A facic timoris domini.', ipfmt 'Habuchodonnfnr a Deo
miffiadpumedumpr£diHapeccata,quifuitin ijoc fijgellii dotnmi,

5 Et a gloria maieftatis cius./. a malefiate eiusglonofj , quia

fecit

fecit t^abucboionofor vcnire cum raldemagna & excellcnii potC"
flate cui nttUus deregno ludx potuit}eftflere,ideo fubditur.

6 Oculifuhlimis hominis./.Jcrfw/* regis,quieleuatiisinfu'
perhiam rtbtUaucrat Cbaldxis.

7 Hu miliati funt . Quia fuit captus & cxoculatus,rt babetwr

8 Et incuruabitur altitudo virorum . Quia viri bcllatorcs
fuerunt occift & captiuati.

9 Exaltabitur autcm folus dominus in die illa.'.(«»c ap
parebit cius potcntia in puniendo peccatores . Ideo fubditur.

10 Qmadomini cxcrcitnnm.r.tempus vindi^i/e eius.
ii Supcromncm fnpcthnm.t.corde etatum.

11 Et exCcKum./icA- ambitwne.

1 j Et fupcr oem arrogante i.fuperbi loquente conira D%um,
! 4 Et fupcr omncs ccdros Libani fubl i mcs & crcdas,&
fupcr oinncsquciciis Ba(an,f. machinjTuctJ txtalibus lignit
non potuerunt eos defendere.

4< I Et

t^OK^I-lTEIl.
t Oput manuum fuarimadorauerunt. SciVicct illi qui COS clc
* gcrunt.
I £t incuruatntfe homo.2 re^imdine rationis.
t Et humiiiatus eft v/r.i.dcicdus a ftatu virtutis.
% 7{j)nergo dimttias eis.finc dcbitapunitionc.
3 higreden . Dcfctipta culpa.hic fubditur mcdcla.dini
dicitur:Ingrcdcrcinpctram.IdcflChtiftum,pcrp9niten
tiam recurrcndoadipfum,

t yi>liftwUre mfofii bum.uiti carne Chcifti confofta cla

uis

uis&lancca.

4 '^ facie timoris domini,& a gloria maieftatis eius.f. in iu-
dicio finali,in quo Chriftus apparcbit in maicftarc.
6 OcuU fublimis homtnis htimiliati funt,& incuruabitur altitw^
do w>or«»w.i.fupcrbi tunchumiUabuntur.

I o Quia dies dumini exertituum fupcr omnem fuperbum. fcil icct
cordc.

II £f c.vcc//«w.i.abutcntcm potcftatem.

1 3 Etfupcr omnem (jrrogdHifWJ.locutionc.

14 £»y«pfro»»nc/ fcrfro^. i.principcs fupcrbos,

Tom.4, B 4

47

Glof orcJ. & Nicolai de Ly ra

4B

/iS 4c Procopius . Eos per Libanos cedri intelligit, qui fa-

% ftu occecati intumcfcunt.Na & ipfe procera: valdc funt

necvfibusidoneosfruaus gerunt,vixquevelfcnefcunt

vel putrefcunt. Erat vcro omni idololatris genere reter

tiffimuslibanus. Hinc&quseineovagabantur,maias

Ezech.Zt b,

,quib. df:£^o iniwm. b pei; omncs colles eleuatoSj5i fuper omne rur- t Heb.putant hngua lua ma
Zoladmm^c i-.ii '^ ,r ^ r " ^ , . f fc proprieTliarfisappeila-

;St««m^^^^ rimexcelfam, &fuperomnemmurumuni- .\i Sialiterdicitur,Syrueft.

Allegotice,

poteftates:credi fignificant.
a Montes excelfos.Vto varic
tatevirtutum.alij bonorii
inontes,aIij colles appellan
tur.Pro diuerfitate vitioru,
ali) impiorum montes,alij
colles
fuper vos
b Et ftipe

Ad literam . Venientibus
Romanis, & turres & mu- c
ri funditus euerfi funt . d
Allego.Qiiia qui vita,&vir
tutib. eminebant,vel pree- e
minere debebat, in illadie
fubuertantur . Turris, vcl
ad munitionem vrbis eft ,
vel ad fpeculum fit . Hanc
computatis fumptibus de-
5 bemus jedificare omnes .
Sed fi fuperbierit, cadet fu-
per eum a quo aidificata
fuit:ficutillainSiloa vel le
rufalem qus 18. homines
interfecit. Muri ecclefia2,fa
picntes viri & omni ratio-
ne firmati , ne dogma per-
uerfum praeualeat veritati.

aTScilicetTNobilltate:

bfSupetbia.
b

c f Luxuriofos qui fruftificilit
pords.i.iiamonibus .

fublimes 6^ered-as , ^ fuper omnes quercus

csuperiores.

Bafan.Etfuper omnes montes excellos^& lu-

fSuperbos.

naues onercnimio grauat? facile fubeuntnaufragium,
ita coipora multa aUmoniaobefa.per voluptatemillcce
brasjin voragincm perditionis demerguntur.
d Tharfis . Cuiuslibet maris. Heb.n.quodcunque mare
Tharfis appellant , & quafcunq,- congregationes aquaru

maria.Iuxta i\\a:Congregatio

nes aqnaru appellauit maria. Si
cut narrat lofephus , adue-
nicntib. Romanis,q in por
tib. erat coprehenfi funt,&
naues eorum fuccenfx.
t Heb.putant lingua fua ma

D

Bcn.i.b.
lofephus

a TEos qui manibus lucra feftantur

tum, Scfuper omncs nauesTharfis, & fuper

aTTemplur.i quod valde pulchrum.virgines & iuuenesbf Humana tatione con
ftruari erieens fe cotra ratione p-'.cTAlij venudati,alij occili.alij fame mottut

omne quod vifu pulchru ell. Et incuruaoitur

a f l^oientia, nobilitas.

omnis fubh'mitas hominu , & humihabitur

a f tdeft altus apparebit, vel in iudicio.

altitudo yirorii, & eleuibitur dominus folus

a f Cum drderir inimicos fuosin captiuitatem. fldola. fHoc ad vtrunque.

f in die illa.Et idola penitus conterentur.Et ia

afldeft l?tibulacordiuniinquibuscotidiialunt. b f Vtabfccndanturprae

cipiiikterrahiantis.
n

troibunt in fpelucas petraru , & in voragines

a 1 linmink a domino.bfOu.indo apparrbit glotiofus qui contemnebatur.

terr^E a faciefbimidinis diii , et a gloria ma-

sf Q^^ii videbaf dormire bfPer Roinanos vel Chaldjfos vel i luditiocfTerrenos

ieftatis eius:cum {urrcxei itpeicutcre terram.

fPromiffionis. f Captiuitatis.
i.^.». .w»»...v... . 1....V. ~ a fFalfa dogmaia . b f Eloquentia;.

i&,49.j.Tecu vnde"'domrnus ad icrufaia S tln die illa proijciet homo t idola argenti 10 de vtraq; & de die iudicij

dumLXX. loqxiitm. Suptrmanusmeas a finquibu confdebant. bfssp^nta:. t ^um dicat lioc fpcciaUter

fui &;^ limulacra auri fui, qu^ fecerat fibi, ad priorem fenfum rcfe-

1 rendumeft.

5 e Incuruabit. omnis . AUeg.
Humanus fermorationa-
bilis videtur, finon fit diui

4 na: fcientias comparatus .
Cum autem mendacium
veritati, quafi ftipulaigni
appropinquauerit,voratur

5 &deperit:&dogmatafalG
tatis qu£e idola vocantur,

6 ab eo quoqj quoconfifta

7 erant, penituscoterentur.
f Etidolapenitus . Hocm
captiuitate Chaldasorum,
quando ludsorum idola

8 comminutafunt, &inBa»
bylonem afportata metal-

9 la.Invltima.n.captiuitatc
non leguntur ludaei idola
coluifle. Ideocommiftim

AUegoricc.

Ibidetn5>.e.
-1- infraji.d.
I Oginia.

;.Reg.ii.a<

Pfal.47.b.
Pial.io<r.c.

depinxi muros tuos .
/J« Procopius; Muruseft

ars dilferendi, eos qui dogmata diripere,& diflbluere co
nantur , propulfans . Inde & vrbis lerofolimitanx muri
in Domini manibus defcripti efle dicuntur . Hiericonti-
nae autem fola lofue voce oeiedi,proftratique. Superius
ergo excelfa quae eflent fola reprehenfa funt, hcec autem
quae robur aliquod celfitudmi coniunctum nada funr,
.i.qui perfuadendi facultate potentes attoUuntur,excelfi
muri nomine a propheta figurate defignati,in die Domi
niperdendiveniunt. .£-<•■

c Vaues. W^hvxit lofaphat naues quas mittebat in Thar
fi,fed contritje funt in Afiongaber . Habuit & Salomon^
naues quae ibant in Tharfis, & reuertebantur,cum arge
to,& auro,& ebore,& fimijs . Sed quia vterqj peccauit,
alius voluptate Gentilium ff minarum,alius regis Sama
ris focietate ; vterqj ad ethnicos refertur & ha;reticos,in
C quibus fulgor tantum eloquentias & fenfus diabolica ar
te conftruftus, & fermo mortuus .- quod fignificatur in
cbore,&fimilitudo humanxrationis,quam veneramur
in fimijs,vnde:r« fpiritu vehementi conterts naues Tharfts.Sut
& naues bon»,de quib. dr: Qui defcendunt marein naui,&c.
•5« Bafilius.Per naues corpora defignantur,per quae ia-
aaturhoies,in falfuginofa huiusvit^fluduationc,vt.n.

Beda. Aedificauit Salomon rex in lerufalem Aflaroth
idolumSydoniorum,&c.vbi (ni fallor) oftenditur,quia
Salomonnunquamperfedepoenituit, quiaidola quas
edificauerat,non deleuit,

•j: Bafilius.Quandoquidem fcriptura multis locisedif-
ferit de Chrifti in carnem aduentu, & deeo quod ad iu-
dicium venturuseftnonnuquam de vtroqueenunciat.
Quae autem nuc occurrunt deprimo aduentu: ftudium
.n. illud ,quodnianufa<ais idolisadhibebatur innihilu
abijt.Non iam fignifices& ftatuarij,non etiamquxcun
que olim erant venerationi,pari ftudio perfruuntur fcd
in (pelxa & caucrnas deieda funt.
g in dic illa . Allcgorice. Argentum,eloquentia,aurum
fapicntia,qu9 a Dco dantur hominibus vt feruiant Dco,,
& de Dco loquantur. lUi vero abutuntur in idolorum fi
inulatione,vnde: Dei eis argentum.& aurum:ipfi vcro inde ope
ratifuvt Bial . Cum ergo quis perterritus primum in fpe-
luncapeftorisfui idola condiderit, & in voraginibus
terreabfconderit,non audeqs proferrcquodmalcfin-
xit , Yecundus profedus eft vt proijciat, & in fe effe non
patiatur,

" a n

5.Reg.ii.b,

Salomon ai
pe uituent.

Allegorice
Ofee.i.b.

F

NICOLAVS DE LYRA.

1 Et fuper omnes montcs excelfos,& fupcr omncs col
les clcu^tOS, i. fortalitia in rupibus,& locis quaft inaccejfibilibus
dejlruentur per regcm Babylonis, quantuncunque ftntforua in mu-
ris.ldeofubditur . Et fuper omnem turrim excelfam,& fu-
peromnem murum,&c.

2 Et fuper omnes na. quia Sedecia & popub fuo defecerunt
omnino viHualiajIer.j i . quafolebant apportariin copiaper naues
Tharfts.

3 Et fu per omne quod vi. &c. quia Chaldtei abflulermt de
regno luU quicquid erat pretiofum & pulchrum.

4 Et incurua om. fub ho. /. deijcietur per captiuitatem &
mortcm.

5 ^t dctmhiim 6iO. exponatur vt fuprL

6 Et ido .pe.con. ^«m ChaldM confregerunt ipfa,portantes fe-
cum aurum & argentum & alia metaila,Iere. 5 z.d.

7 Et introibunt in fpe. pe. ibifugientes & fe abfcondentes a
Chald£is,vtpr£diBum eH. nam & ipfe Sedecias rexfugitper via
fub{erraneam,vt didum fuit ^. J\eg. 25.

8 A facie formidinis domini , jtc eft in Hebrao,C^ expona-
turvtfupra.

c, Cum furrcxit percuterc tcrram./. ludxx perT^abucho-
donofor,tanquam perfuum Hagellum. '% 'i- k.m'; h...^ .

I o In die illa proijciethomo id.ar. {ui.quiaplttreidepbpulo
fugientes portabant fecum talia. Sed quia propter pondus impedie~
bantur a velocitatefug^jproiecerunt ea ne caperemur a Chaldxisjfi
cutproijciuntur merces in mari,ne{}ominesfubmergantur.

•J< tVt

MOI^.ALITEB^
t f Etfuper omnes quercus Bafxn.i. fuper luxuriofos, eo 9 Ba-
fan interpretatur pinguedo.

1 Etfuper omnes mortes excelfos &fuper omnes colles.i. fuper
pr^latos maiores & minores fuperbos.

t Etliiperomnemturrimexcelfani.i.do^orcn\(\iperhnta.
t £^/;'peroOT«e7ww«r«w.i. congregationem fuperborum.

2 Etf'4prromnes naues Tharjis.i. fuperbientes de fortitudi-
ne daftis.

4 ^t

4 Etimuruabituromniijublimttas.l fuperbia quocunquc
modo fafta.

6 Et irfo.pc.coBf c.i.paftores fifti, & religiofi falfi.

7 Et intro.infpe.&c.i.iattztent fi poflTent.

10 /ndiei//ijj?»-o^"ciet. i. proijciendacognofcet.
t Idola ar.fui,&c.i. fiaionesfanftitatis & fapienti?, quas
faciunt hypocrit^.vt honorentur ab hominibus:parum,
autnihUdecognitione veritatis hxbentibus : pp quod
per talpas& vefpertilionesfignificantur&idco cum dc.

49

Ifaias CaD. II.

A a rt ador. tal. Non i n te ,
^fcd ficut talpjE fimulacra
gcntiumoculoshabent &
non vident.Et ficut velpcr
tilioncs quelucefugiunt,
cecc.n.funt.Sicomniadog

ap,

w»xv-

yo

vt adorarcc talpas & ucfpertiliones . Etingre-
dietur t fifluras petrarumA' in cauernas Cixo-
rum a facie formidinis domini,8^a gloria ma
ieltatis eius , cum furrcxerit percuterc terram.

1 tHicverfu-ia I-XX. non habftur. b tCht.ftj.

1 tem pcrucnitur. - D

2 b QHJifcite er. Quia h.TC
cucnient nifi quiefcatis.
Qmefcite ergo ne fa:uiatis
in Chriftu , qui purus ho-
mo videtur:quia fpiratna
ribus,<5c viuit ficut alij ho
mines.

mataventaticotraria:qui nni<?r/-if^ Arn-^ -,k O.^;.," " • r--9- x
bus proieftis ingrcdiiitur: b ^"i^lcitc ergo abiiommccuiusfpiric^mna l
qui preicccrantin fiffuras * Ta--,.e,u..Bcu. ^-^^^^^^-c^^ 4 ^ ^^

pararum , & m caucrnos c ribus cius cftiquia t cxcclfus, reputatus eft ipfe. 6 ocsgentes dominus. Et ip.
,uor.pufaxorumvtnonmpulue- , \. „, ^ ^ fcfundauit eaaltiffimur

s eft ipfc. rc & vih luto , (ed in hrma rationc vcrfcntur , & inuc- Hebraium tamen cxccUum fignificat.non excelfus.Ipfe

Pfal.rii.«.

c _ £.vcW/-«y.Excclfusfupcr ^^'^■^^'^

niant fibi diucrfa virtutum foramina, quibusadvcrita- eftcnimipfa altitudo, non tantummodoaltus.

NICOLAVS D£ LYRA.
♦ I Vtadorarcttalpas5cvcfpcrtiliones./»w//^«i'fn»»»im4
gtr.ibiis prr artem negromantit Jadn dimones aliquanJo dabant
refponfa.

i Et ingicdic fiC pc. Erponitur vt fupra quia efi replicatio
Wifdemfententtxad rmiorem ttrforem.
3 Quicfcitc ergo ab homincHic confequenter oft;ndit me.
delam contraprxdicia maUparnf.fccejfationem a prouocatione irJi
diMin^maximi per peccatitm idololatrix, &hocejt qnoi dicitur:
Quicfcitcergo ab homxncldeft a Deo^eiuroffenfm cauenio.
:>iripture entm veteris teftamenti faera frequenter lo-juitur dc Deo
morehumano. Etftmiliter vocat eum jti-juMtio hominem vd v'.-
^ rtm,& maximc,qma erat hummanius. vaie dicitHr Exjd. i j.a.
Dominus qua/i vir pugnator. Jn Hebreo hubetur, Uominur virpw
pmorjiue qHjfi . Etticutibi vecaur vir pugnxtor , itj hic homo
iratMs,quafi ad vindicfam parjtus^tdeo fWdit tr.

4 Cuiusfpiritus.'.a«/.)e/<ft<f.

5 In m.SiCC.Homn.n.iratusemittitanhelitTtfumofimpernares.

6 Quia excelfus reputatus eft ipfc. ab ^ngelisfanais,qui
eumfumm^ reuercntur, & multo fortius dehet timeri ^ reuereri
abbominibiis cauendo ab offenfa ipfius.fecundum Hcbrfos litera
eft ifta. Quicfciteabhominecuius fpiritusin narib.eius
ci\.quiaittquoappretiatus'eftipfe,&fecundum ipfos non intclli-
giturde Deo,fedde homine moriali , &ideo noneftponendafpcs
in eo,fed in Deo,& hoc eft qwd dicitur.- QuicfcitC erf^O ab ho-
minccumsfpiritus in naribus eft.'.'/«* viuitpcriefpiratic-
nem aeris , &{ic eftfragiUs & mortalis ficut alia animalia refpi-
rantia:quia in quo appretiatus eft ipfe > quafi diceret,fn nihilo refpe _
Bu Dei.Etexbocfubintelligitur,quodadhttcidolaquiefuntabeofa
Hi,funt minus appretiania, vtexponit l{ab. 9al. & rationabiliter
qujntum ad hoc : quia effc^us non exceditfuam caufam efficiente,
fedmi^isdeficitabea.

M 0 1{_.A L l r t i{.
^ I Ftado.txponendum efl. idcft, adorarc faccrct.f.fcipfuni
apr«di<ais ,

3 fliiefcite. Hicponitur mcdcUcontramalaprxdidla
cum dr:Qiiic(citc &ci.Chnfto cius offcnlam caucndo.

C A P.

III.
Cce entm. Hucuf

qucdciudicio

diciputant,qd

fcquiturdc ca

ptiuitatcvctu-
ra:quam alij ad Babvio-
nios, alij ad Romanos rc-
ferut. Sed mclius cft cuaa
rcfcrri ad paflionc Chn-
flj, poft q oes gratiar dona-
tioncs a ludcis ablata: sut.
i^^^ Tcrtullianus.Qiionia
ad.huc contendunt ludii,
rccognofcantcxitum fuu,
qucm pracdiaum crat a
CprophctiscospoftaducntumChrifti cflc rc!aturos,ob
impictatcmquaipfumdcfpcxcrunt,5coccidcrunt. Pri-
mumcnimcxqua dic nationcs fccundum vaticinium
iiaia:,in finc fccundi capitis, rcccpta lucc cuangclij abic-
ccrcidola, abHulit dominus a ludora intcr ca:tera,fapien
tcm architcftumqui cdificatccclcfiam Dci,& ciuitatcm
lanaam,& domumdbmini.Nam ftatim apudipfos cra
tiaDcidcfijtcflc. r r &

* Procopius.AbfoIutode vltionisdic fcrmonc.aliura
cxorditur dc p^nis a vctcrc populo aufcredis, quod ad-
iicrfus iuftum confilmm inierunt.

Hicro-

C A P. III.

4 Cutus ipiritus.&c.i.icritcr punicns peccata.Talis cnim

puniens fumum dc naribus cmittit.

6 iiHiaexcelfus,&c.{. a Dco patrc qui conftituit cu iudica

oIum.Ioa.5.d.Patcrnoniudicatquenquam,fedomnciu
diciudcdit filio, g iudicabitin formahumana gl or io fa

1 » Q^ii ■ol<ii(li« <fx,'nfttrf *h hoinine ta-
U, ledraJiaU Cuiguiuem iaftum lUco
inoneu. b ^Cui ■icmo leCllit.

Ccc cnim dominator do-
minus cxcrcituum aufc-

a YDuabut iiibuUii. ^AUcctdoti-
bu» b f A pnncipibui.

rct a Icrufalcm & a luda

• f Omniaeii lan^uida , omiiia infirroa quu
Clififtum occideruni 'nrjob roloconfoiiiiio.

validum & fortem : omnc

» "" P'""" la-cquid come liiur , hoc ludii$ fic abdulit dominuf
n «c filio» deuof»ient.Tqi» de ci*lo 4efeendii,qai coafirmat coc honMiiis.br Pet
aquarn ,juic<]uM bioitut. i Quj bibetii ez hic aqua, liiiei it^jin.

robur panis, &:omnc robur aqua:. 6c^for-

I

2

3

4
5

6

7

NICOLAVS DE LYRA.

C A P. III.
Ccc cnim do.Hic confequenterdefcribitur prna commi
nata magis infpeciaii.Et primoprophetaofcendit propo
fitum ,Jecundo aihoc iniucit exemplum parabolicum
cap.e.tertio confirmat diHumfuum,capit.6 . Vrima tn duas, quia

frtmupanadefcribitur,ftcundoabeaparspopuliexcipitur,feq>*en-
ti ca.ibi: Indic illa eritgermen domini. Trima cli huc in duas : auia
primj de/cribiturpeenafexu virili.fccunio in muliehri, ibi. Et di-
xit domtnut Deus pro eo.Vrima ad huc in duas: quia primo iefcri^
bitur poenj.fecundo fuhiitur caufa,ibi: RuitCnim lerufalcm.
Circa prtmH premittitur paena tranfmigrantiTi, &fecunio fubditur
— pcena

* Hicronymus . Ordo
cft, quoniam noluiftis ccf-
farcab homine,cuius fpiri-
tus cft.in naribus, qu i cxcel
fusrcputatiiscft.fed e con
trario fudiftis cius insagui
nc,& coeitaftis in cu confi-
Jium pcflimum . Ideo fiu-
£lum adinuentioniim vc-
ftranimcomcdetis. Nihil
apud ludxos poft pafllone
dominiforte& validum,
fcdoiainfirma& laguida.
b Omne robur pa. AWcgO.
Dluina fcriptura , quando ^^"^' "-^'
attritionc cxpofitionis in- -'"*"•'• ''•
digct,cibuscft,quandofacilc& finc laborcfumitur.po-
tus. HancabftulitDcusIuda:is,(5cdcdi6gcntibus. vndc:
^fereiura vobit regnum Dei, &c. Et alibi .• Mitiamfamem in
terram, nonfamempanis, ncqueficim aqu£,jed auiicndi vnbum
z>fi Habcntludxi pancm.habent&aquas^fcd fincforti-
tudincvclroborc.Lc^untfcripturas,&nonintclligunt:
tcncnt mcmbranas, lcd Chriflum ibi fcriptum fugiunt:
& laftc aluntur quafi paruuIi,non folido cibo.quia forti
tudincm pcrdidcrunt , infirmi funt, & olcrx comedunr.
Athcltarumfoliduscibuscft , qui vitam fufteniat, cor
confirmat.

t0 a f^irtim

pana remanencium,ibi:Et dabo pucros,&C.Ora primu dicitur.

1 Ecccct\imdomit\itor.quantumadaiiumgubernandi.

2 Domi. qua>itum ad poiejtatem.

3 Excrcituum./<fc/f Angelorum quifuntcxecutores diuinc v9
luntatit.

4 Au fcrct. pfr Ch ildcos in hnc fihi miniftros.

5 A Icrulalem & a luda validum. quantum ad agilitatem
mcmbrorum.

6 Et tortcm. quantum ai robur.

7 Omncroburpanis &omnc robur aqua:, &c. Quiain
lerufalem obJe[fa a Chatdas defecit omnino cibus &potus vnde de
bem robur beUatorum fuftentari.

*i Etiudi-

r.iu

M0I{.ALITEJ{^.

1 1 tcce Oow.Hic prophcta dcfcribit macis in fpcciali poc
nammalorum Iuda:orum,pcrquam fignificaturpuni-

tiomalorum Chriftianorum, cumdicitur.
2 Ou.ex.au. idcft aufcrri pctoiiuct.

5 oilerH-

5 .A lerufalcm. idcft abccclcfia mctropoli & circunftaii
tc dia-ccfi.

t (^alidum. ad fuftincndum pro iuftitia laborcm.
7 Owne r«/;«)'^4m.i.fpiritualisnutrimenti,c6qdin fcri-
ptura pcr pancm & aquamjois cibus & potus fignatur.

j 1 Etvirum

J»

GIofyrd.&NicolaideLyra 52

Num. 14. c.
I. Reg. i.a.

l>roue.xc.i
Eccle. 2^.a.

Firti bellatorm. J^OR cft apud ludfos qui pro lcge bcl-
^ let qui f m eam iudicet:cmnesenim vani & flulti (unr.
. b Et ariolum . Qma ahqii vera ariolantur vt Balaam,&

diuini quinquevrbiumPalaEfthinorum.quoru confilio

arca domini remifla eft.q.d.Et veri propiieta; & falfi aufe

renturaludaeis.

c Senem. Quem LXX^re

sbyteru tranftulerunt. Glo

riafeniscanicies.i. fapien- a

tia,de qua.- Canicics homi b

numprudentiaeft. Solus c

Abraham presbyter.i. fe- d

nex appeHatus eft,quia pau
cioribus annis quam mul-

I.Reg.u.b. tiquiab Adam vfque ad
Sem vixit.Roboam perdi-
dit regnum quia prcsbyte- e
ros audire noluit. f

d Trincipemfuper cfuinqua-
gintay&c. Aliego. Princeps g
poenitentiae, & eorum qui
faluantur per p^nitetiam h
Chriftus eft . vnde dicitur:
Quod fi quinqnaginta viriiujli
inueniantur in «'«jVarCjfaluan
B da fit.Iubileii quoq;quin- i

terigetfe in quagenariusfignificat, cu

Allcgorice.

Ccne i8.d.

t pueri.

£blcfcet,
Match. i2,i.

Et dabo pueros.Cxxm Cffitcra in pcrfona f fua dixiflet.fu
bito inducit dominum loquentem pro maiori authori-
tatc, oabcy&c. Talis fuit Roboam qui fecutus eft confilia
iuucnum,cum quadraginraduorum annorum rcgnum
ccpiflet.Salomon aiit.i 2. annorii , nec tamen iuuenis di-
. .^L,-,_ ■ r ,. ftuseft,quiafapies.Daniel

» TVtnemopomtrefifterchoftibus vinbilibus l!Ueinuifibilibus,quiirrqueho- ' :,,J;^;,- „,,„,.

die iicuiunt. b fQuia Romanosiudicespoa taptiuititem habueiunt. c fliam qUOq, aniC lUaiLlU pUCl ,

nontltprophcta:;6£nosnoncog.ampliis. ^ ^ poftq iudiCauit,feneX ptC-

tem 5^irum bellatorcm , & luaiccm & pro | sbyter diftuseft , quia fa-
TMotibus. ^ I picnslndcprohibet Apo-

2 ftolusepifcopu ehgi neo-

j phytum,ne fuperbiat ficut

diabolus.vnde: Fidebamfa-

tanam ficut fulgur de coslo ca-

dentem.

h Ejfar.LXX.illufores.Qiia
leSji.illufcrunt concubina:
Leuit£e in Gabaad effoemi
nati dcliciofi fafti in foe-
minas Allcg.Magiftri quo

^ ^ »rc ji^-L" c.f que populorum illufores

rum,& t ciioEmmati dommabutui eis.Et f cor ^ n,nt,qui deuorant populu
. Tcontta f^ .r aV^""""- 10 Deificutefcam panis, &

ruetpopuIus,uiradvir:vnuIquilqucadpro- „ peruerse fcripturas inter-

a fQiyru,dci.ctd,ligc,eficutf.meiij|unbTSinerat.one.c1Aetateveh j^ prctant . SiC & iu CCClcfia

ximumluum:t tumultLiabiturpuercontrale- \^ pppeccatapopuliaufcru-

t tur boni principes, religio

D

t popuC
Dan. ij<

phctam 8^ariolum & fenemrPrincipem fuper

a l^Qujnquagefimum caputaccipiuntLaeuitsianitores. b f Qu^i {ola vultus reue
rentiarolt;thonor.in. c fVf inconfulr-oainiapricipitcnt.

quinquaginta' & honorabile vultu,& confilia ^

\

a TPrin"<;ipcm artificiim, fuit Befeleel. b 5r Qnjbus petditis omnis aEdificandi
■ ' ' Sicutfapic

gtatiaad eccUliam ttanilata eil vnde . SicutTapicDsarchitedlus fundamen- T

tuuipofui. c ,5 Qui fcilicercxertit.itusfitin lege& euangclio. 4.

rium,6?rapicntem de architedis, S^prudcnte 6

fHisablatisqiios dederam. b TMotibus non Ktatc. c ^Vi cmitati , cu- -j

ius princeps iuuenis ell,8c princeps mane comedit.

eloquij myllici . Et dlbo pueros principes eo- g

a «tLalciuifluxi imbeHes.b fTunc.cfvbi non eftgubcrnaicr, coiruitpopulus,

- h " ^

r.Tim.j.Si
Luc. lo.c.

ludic. tf.

AUegorice.

t vi facict »
affliget.

3 .^Gt^iicre vd viia.

b f Alij alios non communiter eligunt.
b

lUS

Chriftuscftprinceps,fi- k nem,&ignobiIiscotranobilem.Apprehcndet 14 fi,doaores,confiIiarij,&

cutfabbathi & aliarum fo

lemnitatU . vnde : Dominus cji filu! homiiis etiam Sabbathi,

Poenitentialis Pfal.quinquagcfimus ponitur: Mrferen mti

De«j, Perquinquagenariu apartctotumintcllige. Pcr

hos omncs principcs intellige ablatos,& idco no eft mi-

rum,fi apiid cos omnis digmtas perit , quib. ncxi conce-

ditur bellandi potcftas. 'J,::'

c PrMrfewfew.Doaorcm velauditorem. Primus.n.bea-

ruseft,qui fapiens eft.Sccundus qui fapietcm audit.Pru

dentem LXX.auditorem:qui in ecclefia neceflarius.Vn-

de facerdotes olim conftituti funt,quidiiccrnerentquo

fpiritu prophetx loquercntur.

Mattb. ij. g. f De archittdis. Ipfc Chriftus f abjri filiu9dr-.& in Parali-

Aiicgorice. pomenon vallem artificum legimus.Ibi quippeerant ar

I* Co7!''i jtb! tificesquos non inflabat fcientia , fed humilcm Chrinci

j.Regii.b.* fequebantur.vndc:Ego fum minimus Apoftolorum.

•J« Amhx. .Ab§iulttluct(eis.nob'\s dedit.inuenimus,Iud3EO-
C lu fpolia multa,pentatcuchu Mofis,RegnorQ Iibros,pro-

f»Jietas,pfalmos,proucrbia, inuenimus admirabile confi
iariiiChriftQ,PauIiiprudent€architedi3,fapienteaudito
re populii Chriftianu, qui nouit ea qu^ leguntur audire,
lud^ushetlibros^fenfum librorunon habet, het prophc
tas, non habet quem illi prophctaiut lefum Dominum.

g £t

prudentes.Confiirgitpuec
contra fenem,nullufq; ordo honoratur. Sanftus eccle*
fiaeftatus confunditur.

i ■ Ttter cotrajenenu Bafil. Mctuo.ne mala hn»c ad nos vfq;
pcrueniant, vel et adfint nunc teporis.quo pucri quidem
a:tatc adolcfcetes, morib. aut iuniores,presby teros offbn
dant ecclcfix, minimeagnofcentescoru fadta,necobfer-
uantcs decorum ordinem ecclefijc: cumq,- ipfi flagitiosi
vixcrint etiam bellum inferant hisqui probe vixerint.
k .Appnhetidet. Ad littcram. Dum lud.Ti Romanorum
obfidione clauderentur, in trespartes diuifi erant . Alij
tcmplumarccmquetenebant,aIiJfuperiorempartemci
uitatis,alij inferiore,& quos volcbanr, fibi prjeficicbant,
ctiam vcrnaculos patrum fuorum diccntes.Veftimen.i.
cftprinno.&crui.autemh^cfub ma.tua.Hoceft vidlii
habcs& vcftimentum,princcpsefto noftcr ,dfimodo a
famecruasnos,& ruinanoftra tuofuftentcturauxilio.
4« Bafilius. Vcrusprincepsnonperhecexternainfignia
dignofcitur, cuiufmodi funt purpura,'torques, fed quia
virtuteobtinet principe digna . Praifenti quide loco ar-
gumcntiiquodpoflitgcrereprincipatu, fumitur non cx
co quod aiam expoIiuerit,fcd ab ambitu & cultu vcfti-
metofii.Oremus &nos,vt qui prxfunt ecclefijs,autqui

^ duces

OiuifTo I
dxorum.

NICOLAVS DE LYRA.

1 Et iudicem, tdefi iudices ad quos referebamur cafus var^ in
Jerufalem de alijs ciuitatibus,

i Et prQphctzm.ideflprophetasfa!fos qui decipiebant Sedecia
regem & populum,afferentes quod non traderentur in manu regis
Babylonis,vt habctur lerem.^ 7,

3 Et arioIu./.<Jtt'o/of ,^«i immolando dtemonib.in aris diuinahat.

4 Etfe.^KW Chald^ino deferebnt gtati aut dignitati.io fubditur.
5Principcfupquinqua.&hon.vul.&pfi./<i^J/'<//^.(i«%r.

6 Et fapicntem de archi. ide/i principaUs in mecanicis.

7 Et prudcn.elo. my.i.doftores magnos qui intelligcbant legem
etprophetasinotantumfecHndufenfusUteralesfed etiammyliicos.
Quod autem de omnib.^latibus pradidis multi fuerunt duhiin Ba
bylonecum loacim l{ege luda.patet ^.^eg.Zj^.Et diciturillacapti
uitas proprihrafmigratio,quia loacim reddiditfe regi Babylonis.

5 Et dabo pueros principes eoriJ.Hic cofequenter poniturpf
tia remanttium. Et primo a tranjmigratione loacim vjq^ ad defiru^

3icnem ciuitatis fub Sedecid.fecundo pofi deJiruBioncy ibi: ^pprc-
hendet. Circa primo fcicndum,quod tunc populus rtmanens fuit pc-f'
ftmh gubernatusipropter quod inpopulo fnrrcxerunt contttiones &
diuiftones & alix miferi^yita quodilli qui duBifuerant in Babylaiie
iudicabantur melioris conditionis quam illi qui remanJcrant,S hoc
efl quod dicitur: Et dabo pueros principes eorum quia pofi loacim
prtedicim regnauit filius eins iS.annorum. &poflillu Sedecias.
zi.annorum, & ftc fuerunt iuuencs ^tate, & iuniorcs moribus, &
per confequensfueruntpe/fimi.

9 EtcSo.do.cis.qa fuerHtignorates,et mutabiles sutficut fnulte
rcs:Vterq; .n.rebellauit regi Babylonis in malTtjuu et totuts populi.

10 Et cor. po.i» peccataet miferias ff defeclu regiminis,fecundu
quoi diciiur Trou. i .b.t^bi nonefl gubtrmtor,populus corruet.

11 Vir ad virum. Idefl contra virum.idco jubditur.

12 TumuI.puer.con.fe.&c./Ji/i/i-fJt^^i oi rtucrentia & honore.
1 j Et ignobilis cotra nohWc.fubiraHo timore ex defeciu regctiU
14 Apprehcndct.n. vir fratrem tuu. Hic defcribitm miferia

CMO^^LITEl^,
t Et virumbellatorem. contn vitia.
I £ri«dicm.fcilicetiuftum.

X Etprophetam. ideft prasdicatorem dcuotum pro falu-
te animaram,& non proptcr quaeflum.

3 £f a/io/«. i.diuinatorefuperftitiosu,i«quoc6fidi5t ma-
li Chriftiani. ppquod in poenam eorum df hicauferri.

4 Etfenem. moribus & astatc. nam in ccclefia praeficiun
tur iuuenes,quantum ad vtrunque.

5 vrineipem fuper quin.i. dominantc quinq; fenfib. cii ob-
leruationedecalogi:quinquics.n. dcce facifuquinquag.
t Et honorabilcm v<i/rM.i.vcrum religiofum.

t Et co«y»/wri«»;.i.confcflbremdifcrctum.

6 Et

6 EtfapientemdcarcbittBis . Illceft qui difponit opus, &
alij excquuntur . ideo per ipfum fignificatur dodor fcri-
bendo, cuius fcriptura alij exequuntur legcndo vel prae-
dicando. 7 Et prudentemtloquijmyjiici.i. cxTponcrzicitntQ
fcripturaliteraliter & myftice.Di^aenamq5perfon? pro
magnaparte defeceruntpropeccatisccclefix. SEtdabo.
Hic ponitur mutatio q no eft dextcra; cxcclfi , cum df;
£tda/;optte>-oj.fmoribus,gtate,&fcicntia. 9 Etejfcminati.
delicijs &Iafciuia. ic ptcorruetpopulusvirad,&c.Pi-o^
Uerbiorum lt,b.ybi non eftgubernator,populuS corruct.
1 2 Tumttltuabitur puer cotrafene.qS frcquSter fit in rcllgio-
ne. X 5 Et ignobilis. motib- f Cotra nobile.ihcnc morigeraiij.
14 ^pprebendet.n,virfratrernfuum,&c. Scquitur: Et dicet v(>

t fiimmion

53

ralher.

i.4.<L

^duces funtpopuli,non quidcm tcnificationcm reportet
A abcxternocultu authabitu feciab ipfavcntate

a l{ejpondebit. Hoc in Hebrx-o non eft, fed de LXX. hoc

additur. SccJm Hebreum.n.itaiungitur; In diciiladicet.

b J^onfumtne. Non ftatim muUitudinis mdicio acquie-

fcamus,fed eledi ad princi

patum , menfuram noftra

nouerimus , quia DeuslU-

pcrbis refiftitjhumilib. aut

dat gratiam.Multicfurien

tes & nudi , cum nec Ipiri-

Ifaias Cap. III.

T4

rabit.

medicos iadant.non timc
leC/j, tcs quod dicitur: T^equxias
iMde.xjiiri^forti' nonfoJftsaH
fetre iniquitates.
C I{uitenim lerufjtfm . Ex
pcrfonaprophetcQuafidi c
car. Ideon6inucnient,qui d
B vcliteis fubuenirc.quia do
mmum blafphemaucrut,
diccntcs; Dtmoniinn babts ,
& huiufmodi.
^^ d i^utatiugua. Quamuis
-^ j^. RomaniquantG adfcpro
•coiraTOi "'t)uto quod ncgabatur , c

f Eram. fVfrnaculum.

viifratrem (uumjdomcfticum patris fuij& di-

Tldco.

cet: Vcftimcntum tibieft, princepsefto no-

b r>efenli'^ne. c •'l.lc.lusin frincifcni.

f ^cmjiia.

Dixeruntenim ad Lotii : rbi fmt ytriquitn^rcffifufitadtc? D
4< Greg. Nazian. vtSodomitx quorumfcelcra vulca- ini.ii.deni
tiflimafunt toto orbe, poena tamen multo nobiiitntior, Athanafij.
igne & fulphureconfumpti iunr, italuda:i ,quoru faci-
nus illud immane crucis domini,toto orbc nobilitatu m

cft.«5cpcnamccndijvu!ga
tifllma, ferro, famc & in-

ccndio l'untconfumpti,3c
Sodomitisfimiles eftcihi.
f i^tpeccatHw.MorzVncT.
Peccatum fuum quafi So

corrumpit.

g y4;a)!im.€enrum.UXX.
Vx aiae corum , quoniani
cooitauerunt confilium

a fQuilutficiat mihi &: vobis.

in domo mca non eft panis , neque uelhmea- x

tum.NoIiteconrtitueremeprincipcmpopuli. t p?§lmumcontrafemetip

R MTr'."^r^\?r'rr"''' iTi^^y'"'""^"'-? • 7 fos,dicentes:.^//:?.7««n«-, _

Ruitcmmlcruralem, &Iudasconcidit. quia g (hm,quoaiaminutitisefl - ^'^•'■''

a 'Ciuciiigeaucitigeiun. San^iisciuslup:inos2(fupcrfil.nolt. /...

d f roljuindefltueietemplara hocmanufailum.

lingu.i cof um & adinuentiones eorum contra

f ^ljntutfu-n. i '\diiain. b *T^efpe<lum mifericordii.

dominum ut prouocarcnt oculos maicrtatis |

a « V^uf» *QjiaCh.irtu.-iiin tafne iriJeatetcicderenoluerunt. bfQjjndo
» poliiiinii.ir-nt.agnofcrnirepropieineccin fil.j Dcihccl'ui\inere. ,

cius. Agnitio vultuscoiutrefi^ondcbiccis, &: "» incorpusfolidum,ncccc-

^ Bafiiirs.C6fili3.n.ad-
9 ucrfusinita,incapitamaliE

t gneconfultantium rctor-
o quetur , quemadmodum
telaquaifemel inciderinc

- _ aft>olluii^uvA>.iiit:<:o vitiovc|.^fino. bfClainanics.Crucil-rrriu.f lauerecOdc.

I^m.nni^fo'!!/!..!.";;'' ^ pcccatumliiumqihG Sodoma nr.-e^dicaueriit

tamcn praxipuc mors do- *^, j . .^,.,». *

' f y. » 1 ^ccuodapoitnaulrij; uni (ahulaelt,inipictatemal.uondeie. b f Ergo.

minl CaUia lUlt. c fNunrt.Ii.nicofpoii. d«t(tuali,Mctitofi<opuniCDtac.

C ^gnitio
proptcr pcccata

t densifcdrepercuffiuujin
12 luos iaculatores refiliunt.

h fru8i< adini<entionum,&c.

•5« Bafilius.Illorumopc-

i\

contigiflc
mcntis fupc

habcbunt. a^Mrrr-lcni. b IQinctcmin-uetjt homo, iia;c& tnetct. .

iRfvei^ septHaginta.CofaCioCiac h nc,quonia fruflum adinucntionum fuarum

'*»"" pador VUltUSCOrUm rcfti- * lul»-oene,quiiiinpio¥«mali»oii)ui».nquov«lcmpcrdutat. blTeodeuii.

r»«'- ..«1A«.-._ » e fCiMi»pnBcipcmfumnRoman«poicnittiiadidit:flt ipfclubiaccbiiei.

titcis, vclltctitcontracos, nmpnM.

* Bafilius.Hoccftnulla comcdct. Vs impio t in malumrRctributio
illisrclinquif fiduciaocu- ^"

losfuftullcndioculosadDcum,9pcccatnm coru non
qualccunquc, fed talc, vt merito comparctur Sodo-
mitis , quod quidcm non clam aut fuppudclcentcs
(^ commiferunt , immo ca pal.im omnibus prodidcrunt.

Dixc-

t non finens tollcrc ad Dcu

i<5 acicm mentis. E< ''''« '«ge

70. vCoi teiii

t, TT- T /■ monium Hir

* Hicronymus.Iuxta fe- piciicn.

17 ptuaginta intcrpretes, qui

dixcrunt:

(^<e animiecorum,
quoniam cogitauerunt confilium piffimum dicentcs: Altiitmiis iu~
jium quia contrarius efi nobis: itaqnc friHis oprrum fiiorum CO'
medam , pcrfpicucdicitur dcChrifti paftlonc , quod inie-
rint confiUum pcflimum.

Vopulum

NICOLAVS DE LYRA. ^^
"^ remancntium pofi ciuitatis de/irudUonem,quia lUi qui euaferant pa
diuerfasfocietates,fugiebant ad loca deferta,iterant pofitiin tatJ ti
mote & miferia,^ nuUus volebat recipere curd re^minis aliiuius
turm^Jeufocietatis.& hoce/i quod dicitur:ApptchQndci cnini
Vir fra.fuum.w//;/j<i cura & protcclionettusjdeo Jubduur.
1 Et dicct:vcftimcntum,(5{C.prin.cfto.no.i:^//«»»«f cww
bus dcnudati, in ciuitate enim cccorum moaofulus eft ie.x.

Ruina autcm hxc. sdlicet popuii nofiti.

Sub manu . idcH,l»b cura tua ftt.

Rclpondcbit. lUc renuendo,diccrs.

Non fum mc.'. non habeopo{e(late nec fcientia vos faluadi.

Et in do. mca non eft pa.idefl,in tama panpertatejHm ficut

6 vot,ideo noto vnbis prxejjc.

7 Ruit cn im Ic. Hic conjequenter ponitur caufa panx prtcii-
Hx.Licet enimfn fiiperius pofka caufa,tamcn l)ic replicatiir & ad-
ducitur alia . Caufa autem i/iafuit nulttplicatio pcccatorum , intcr
tjuaprimhponuntur peccata contra Dtum .fccundo contraproxi-
mum:ibi.Topulum meum.Circa primnm rf/cJmj-.Ruit cnim leril
falcm. quantum aiciuitatem & populum.
8 Et ludas COncidit.f. rcgnum ludxtcuius mctropoHs erat /f-

rufalem

M 0 /^^ L J r E ^.
I fiimenium cfi tibi:princeps nofler ello. Siccligutur modo pra:
fidcntcs in ccdcfijs communitcr.f ratior^e propinquiia-
tis,fanguincvclnationc.Quodnot.itiiraimdi'citur.v/ff-
frehendetvirfratemfuumy&c.Vclrauonc lucri tcmporalis:
qupd notatur cum dicinir-.^e/imentum tibt tfi.
^ K^Jpondebitque. Idcft,dcbct refpondcrc-
i 'hion fummedicus.i. habcns fcicntiam alas mcdicandi.
6 Etin dovio mca non cjt ;?a«u.Scilicct facra; fcriptur^.quo
poficm ftibditos pafccrc.
t titaueveiimentum. Scilicctvirtutum,
t HfHnr conliiturrfmf.\oh\>^ p<iftorcm.,Scdocsqnantun-
cunqucdcfccluofircfpondcnt ficutrhamnus, ludic.p.b.

si

rufalem,& fubditur caufa,cum dicitur.

9 Quialingua corum,&c. Ver hocquod dicitur: Lingua.

cfiaidtmr quod erant blajpljcmi.Ver lioc autem quodfubditur.

I o Et 3Ai{i\itm\oncso/iendJtur,quld nonpcccabant ex paffm
ticvel ignoraiitia,fedJiudiosi,& e.x certafcienuafiue malitia,quod
exttt grauiffimum.

II Agnitio Vultus cor u m. Ide/l, ita erunt excxcati in malit
qudd malitia relucebit in vuttibusfnis,ficut luxuria mereiricis relu
cttinfaiie cius. Et nonfvtummodo in eorum vultibus,fcd etiam in
rei bis,& geJlibus,idco Jubditur.

1 1 Et pcccatum fuum quafi Sodoma prardjicaucruntf

inuerecunde &pi,blicipeccando.

I i Vx ani mx cor u m . Vropter culpam , & ctim penam /e-

qiientcm.ideofiibditur.

1 4 Quoniam rcddita.5'ci7/fef malapanapro malisculpc.ve
rui:t4ucn,quia, quifucruiit iuUi iiueurrunt tiinc Habytunios propi
tioSfVi patet drlrrcmia,Icrem..^o. ideofubditur.

15 DiCilc iiifto quoni.im bcne. Scilictt/ibi erit.

1 6 Qni frudum adinucntionum, &c.'. retributioncm ho-
tiorum JuoTumpercipiet.tt contranJi dicitur de impio cum dicitur,

17 Va; impio in malum. Cf /'a/er/twrfnrw.

•a Topulum

St fotmeytgcm confUtuitis,vcmtc,& fub vnibra mcarufuiejcite.
7 liuitenim jcrujakm. Mic confcquentcrponiiiir caufa
dia.-epunitionis, quae fuitpcccatum contiu doinmum,
idcofubditur.

t Li/igua corum,&c.ccntra do. Blafphcmando.
10 £t<jiJn/m»/on«for«>w. Adnouitatcmalorfi ftudcndo.
'I» .Agnitio vuitus eo.i con\ malitia apcita in mo & vcrbo.
t !{p/poncicbitcis : Pa-na dcbiia fuftincndo.idco fubditur.
1 j yit uUeorum. Quod cft comminatio ctcrna: ptjcna;.
ly Z5/mc/«/?o,eirc.Supplccntfibiin rctributione.
t FruHum adinucntionum. Qnx funt in bono.
t Comedct. In beata fruitionc.
1 7 f^.t impio in matum. Scilicct in pocna gehcnnx.

t Vopttltm

55

GlGf.ord. &:NicoIai de Lyra

5^

^ a Topulum mtum.^ Hierony.Loquitur fermo propheti-

A cus contraScribas& Piiarif£Os,quiturpislucri gratia,

vt accipcrent decimas & primitias filin Dei negauerunt.

Caueamusnefimuscxaftoresin populo,ae iuxtaim

pium Porphirium matronae& muliere* fintnofter lena

Porphifijfiul tus,quxdominentur in ec

titia. clcfijs : & de facerdotali

•j« Bafilius . Perfpicuum eft in nos intendi fermonem D
hanc,qui quidcm in presbyterijordinecooptatifumus.
Veftr.x fidei concredidi vineam iftam, vtqam excolerc-
tis,vos autin veprcs rcdadam abfumpfiftis. Fitaut hoc,
dum docemus qua; non conueniunt , dum palmites ari-

dos,& frudu vacuos exhi

ffllTugradufauoriudicct foemi a

crifunt. narum.

b Toptle nieuf.-^ Bafilius.
Qai adolefcentulis fubij-
ciuntur,quiiugo premun

tduftore. ^"'^il^.
uu. nb.ad

mumexii

ria rerunii

debita,m feruitute fcdadi

funt, iibertateinfuper per

immodica feruitute perdi

dere,digniores funt quorii

mirereantur exaftorcs ,

quam vt eos beatificent.

C Et ■ptam gre(p4um,Scc. In-

b ^AHomino. f Vcrba domini. c BenequJa.
~ b ■

a fOpCTationum.

enim manum eius ficcei : t populum meam

a f Non doftores. 5^Sciibx& Pharifaeiexhibentesiidniitias & decimas.qui doce
ledebuerant. b «rEoium,vel ipii elfTminaii.

cxadldresfui {poliauerunt,& mulieres domi-

a fQiyfi:Sedne treda.eis,qui3 Popu.m:;. b 5^01eumautem peccaiorisnonim-
pinguet capuc raeum.

ISaceiloiesadulantcs eis ; quibusaccipiunt.

ulbru, &abcxaao- b natasfunt eis.PdpuIemeust qiiibeatum tedi- +

1 Vltimum ViqUe CUl , ftlandisverliis. b*^Ne laudeshominemin vinlua. ^Rcftirudineiu operum.

guntur,qui pcnu cunt, ipfi te decipiunt : dc viam crcfTuum tuo- t

nqUib. eXOluant C ^ : f Malelaudandr.

rum diflipant.Stat ad iudicadum dominus,& ^

f Tandem. ^Ariernum.

flat ad iudicandos popuIos.Dominus adjudi

a tProphciis & patnnchis vnoe. Quandoledeiit cumfenatotibusterix.

ciumvenietcum scnibus populifui &:piinci

Iere.(f.cl.
]|zech.ri.

|oa.i4.a.

a f Apoftolis Dcquibus.Conftitucseos prin f o.t. o fO Phar fzi & ictibi.

c ^VioIenier exigendodecimas,& huiufmodi.

tsnogate qu^ fit via hona , & e pjbus cius. Vos eiiim dcpafli eftis vineam mea.

■" ambuUte inea.Std fi erraui-

f Innocentis.

mus^audiamus dnm in
Ezechieledicentem: D<iio
els viam altera . De qua: Ego
fum via,reritas & vita.

* Procopius. Viascon-
fundebant,qui vmbris ac-

teonfunditis quiefcere doccbat. Nequc
vero paru nocet, qui adu-
latoriebeatos dicit, cum
* adempto fcelerum fenfu ,
quaead pocnitentiam du-
cit, viam claudat . Parit.n.
affliftiohumilitatera, ti-

t&llacib.ocu niorcm autem & fuperbia
foelicitatis prxdicatio.
d stat ad ludicandum. \zm quafi iratus. Non fedet paratus
vnicuique reddere iecundum opera fua . Vcl,Non fedet
adhuc vt in pra:fenti iudicet, fed ftat , confiderans & di-
fcernens omnium opera ,quafiadhucpoenitenti^locus

ji eft,& fpatium referuat. Populusquipropterimperitiai

& fimplicitate deceptus eft , ad huc vocatur, vt faluetur.
Nonfedetdominusquafiiudicas , fed ftat ad iudicandii,
volens populum ftare,cuius via diflSpata eft.Cotra prin-
cipes & presbyteros venit, vt indicet, dans eis locum de-
C fenfionis.vnde:^<i«/^j^'cfm injermomljustuis.

* Tertullianus.Sgnificatiudiciumquoconftitutuseft
iral. yo.i. dominus in iudicid, atquc ex inde omne fcriptum pro-
Martionem" phctarum paflionisfuaj impleuit.

Tertuil.fumit ^ luftinus. Stat ad iudicandos populos,ideft,propedie
adiudican- fcniores & Scribas & Pharifxosad iudicium vocabit,

mum)paffiue. immiflb Romanorum exercitu.

Tr^^hon™ ^ yosenim depalit. Hieron.Rcor hoc fuifle inter fenes &
W on- principes veteris populi, quod inter praesby teros & epif-
copos noftri temporis.

Domum Ifrael. b Senfu vel (piriiu, qui folueie fi poteiat nec Ce dcfwnderc.

c Elt. d fQuaii.Ideodamnabit ves in iudicia. Nanque

o pniicpcs.

S &iapinanLi paupcris inddmo veitra. Quare

3 f Vel affligitis alialitcra. b TOrphanotum, viduj^rum. ^

atteritis populum meum, &: facies pauperum "

a ^Faine aitenuatis.vnde. Demoliuntur enim facies Uas.Scc.
h «■ Quem timere debetis.

•f commdlitiSjdicitdominusexercituum? Et 9

3 *^Inlufeibiam.

dixit dominus Deus:Pro eo quod eleuat^ funt

lO

a TM'noiesjciuitates,vicl, oppida.ijua: inlibiu Icfu filiarnominantur.

[-• Devitio in viiium. c «iln «^iio notaiur fupeibii.

fili^ Sion, &c ambulauerunt collo c'xtento,

a 5^Signi'. lafcmtx. b Tt.udendo.

&;t nuabus oculorum ibant, &plaudebant.

II

12

13

buerimus,dum populi vi-
tia non extinxerimus , dfi
exemplo vitaenoftrafolu-
aoris, finimus permulta
admitti praeter decorum.
f yineam meam . Vineam ^^^^- '
de Aegypto tranftulifti.^i- '^"''" '
neadumihi Sabaoth domus if-
raelefi.

g Quare atteritis pop.meum.
Noftri quoque principcs
cum pauperes dclinqucn-
tespublicearguant& con
fundant, diuitibus pciora
peccantibusnec nutumfa
ciufit. hi quorum domib.
rapina pauperum,du ecclc
fixopesfibi thefaurizanr,
& in delicijs abutuntur.
Qiise ad (uftentationem E
pauperumdantur , & fibl
referuar, vel propinquis dt
ftribuunt, & aliorum ino-
^iam , fuas vel fuorum di-
uitiaseflcfaciunt.
h Vroeoefwdeleua.HoCzd
vxorcsScribarum, & Pha-
rifa:orum praicipue: & ad
aliasquoque poteftrefer-
ri ,obquarudelicias &Iu-
xu , viri caru pauperes cx-
poliabant . Ne fe ergo im-
munesexiftimarenta pcc-

cato.dicit dns:P/-o eoy&c.

* Bafilius.Quamuis (ermo pracedens acrioraquedani
infinuct,continet tame quiddam per utile onerofae mul-
titudini. Vitam.n.mulierum procaciumad moderatio-
nemreuocant,queipfohabituafpcdu , inceflli, ftolaque
adtalosdemiflafuamoftentantprocliuitatem ad libidi-
nem explendam . Colh exttntc.

•^ Idem.Nam qux pudica eft mulier,prs pudorc ince-
dit oculis in terram dcmiflis, \uubus oculorum . Probatio
redditurmulierisfornicariceadopera ipfa anhclantis fa
fcino ac noxio afpedu . Ipfo enim contuitu obfcoenam P
denuntiatimpuritatem. laftu enim oculorum fagittam
plane exitiale emittit , vt bafilifcus qui afpedu folo fuos
corrumpit ipeftatores. An non etiam filia: ecclefijcob
eadem in ius vocata: funt?

* TertuUianus. Caput maritis fubijcite,& fatis ornata:
eritis, Manus Ianisoccupatc,pedesdomifigite,&pluf-
quam in auro placcbunt . Veftitevosfericoprobitatis ,
by ftuno (an£l:itatis,purpura pudicitia:,talitcr pigmentar^
Deumhabebitisamatorem. ^' mol\^.

NICOLAVS DE LYRA.
•J« I Vo^\^\lva.\yM:\xmHiccoifeqi*enterponunturpeccatacontra
proximum cum dicitur^Vopv.lum mcum exafto^rcs fui. idcftt
fuperiorcs qui erant tyranmnonprincipes,
a Spoliauerunt. Bonisfuis.

3 Et mulieres dominats funt cis. Quiapertrahehant viros
Jiios ad idololatriam.

4 Popule mcus,&c. tfli crant fa'ff prophet^ promittentes eis
projpera,cx quorumpromil]ione populus rebellauit regi BabyloniSy
Cjr jic cum ciuitate perijt . Et quia hoc fa^umfuit iudicio diuino.
ideo fubditur.

5 StZiSLAindic^mAnm.i.adpunitionemmalorumparatus.Et
tjuia ijia mala erant principaliter infnperioribus, rt diBum efl,fe-
^«ir«>-.Dominus ad iudicium./. vtiudiceteos defuis tyranni-
dibus,ideo fubditur verbum ipfius Dei ad eos dicentis.

Al O K..A L 1 T E B,.
t I Topulum meum. fcilicet principcs & pr^lati tyranidem
exercentes.

} Et wrt.i.principes & prelati per moIUticm carnis efFoe
jninati.

4 Toputc meus. Adulanda

•{■ jpje tc dcci.in malis nutriendo,& a bonis pcruerteriido.

5 stat ad iudicandm.i. ad pumcndum pr^ diitos malos.

6 Vos cnim,SiCC.i.populum ljrael,qui dicitur vinea domtni in-
Jra cap. y .b. cuius bona dcuorabantpriiicipcs, & populus rcmave-
bat pauper & nudus. ideofubditur : Etrapina paupcris in dO'«
moveftra.

7 Quare 2ttcritis.6cc..AngaTijs,& iniurijs.

8 Et facies paupc.^ wawe attenuatis,quia in tantum rapichant
bonapopuli,qu6d hon rcmanebat ci fufficientia vicins.

p Et dixit do.Hic conjequenter defcribitur pava in fexu mtilie

bri . Et primo quantumad fubtradionem ornamentorum, lecundd

quantum ad mortern virorum,ibi:Tutchcrrimi quoque viri . Circa

primum pr^mittiftr infolentia mulierum,cum diciiur.

lo Pro eo quod eleua. Elationementis.

I r Et ambul.exten. col. Quodefi indiciuinterioris elationis.

1 2 Et nutibus oculorum ibant. Impudicd refpiciendo.

13 Etplaudebant. DiJJolute ludenio.

^diudi.ve.i.cnm Apoftolis,&eorum imitatoribus.
6 ^oycw^«.i.popuiumChriftianu vos tyrannides.

9 Etdixit dominus.Hic confequcnter ponitur lualitia 6c
punitio mulierum,cum dicitur.

» o Tro eo qubd.i. male Chnftiane fuperbiendo.
n ftami.Superbiamcordisexteriusoftendendo.
J 2 Et nutibus oculorum ibant . Impudice inipicicndo,
I i Utplauiebant. Diflblutc ludendo.

\ Tedibm

(

57

Ifaia! Cap. 111.

a T Vt ctJam IncrfTu videntcs aHicfrent.

58

dcbaCj&ambulabam^rpcdibusluis.&com- f ad militiam Chrini,queEzech.8.c.

a f Oriute rapini paupeniin.

b1 v'! pro {^matu Ct Jgronnnia.
^ bl '

^Moralitcr. Pro et*,/fttoJ fleua
A ujimr. Corripiuturanima:
inp«dib. quxinrupcrbiacriguntur ,^ • i" •- 1 1 - " bi . - ,

^?^'"« &non virilcmduritia,iccl a politogradumccdebat:Decaluabitdominus

,^^"' d;fl"olutione feminca le£ta . a » QHopeccafadetcgumut.

tur, & pcrdui' ornamenta verticcm hliarum Sion,& dominus t crincm ^

VirtUtU,qUetOrgbUS, mO- a «r B.omsnisirruent.bus.

nilibus,armillis,&huiuf- b canimnudabit..lndieil]a aufcret dominus 4

niOdidcfcributUr.COntra » f LiinnIxEcrlcfixoinamcnta, quialole iulliti^iHuminantur. J _^

quoquc foeminas harcdi- c ornamentu calccamcntorum, & Itanulas, 6<;, 6 caput Dequo. Sicktvnguen t Nate».

CUntUr,qUZambulantCX- a *'Oin3mentumcollivf'^ueadpcc1usdcpenden$,inquoiniclligentia,ir!ftii tum tn Capite,^UOd defcendlt m „. ,

tCniOCOUO nUtUjllgniiq, ^^^ KcKcca.nronfalibus. dTCapiti..nauoeftomn.sfcr.fus'^ barOambar. ^aron,&C.

locjuuntur.
tl>.io.e. a Df «/«j/^tf.Qiiod occuUu
cftpafcbir, &foedacalui-
cicsapp.ircbit. Nihil enim
B opcrtucft,quodnonreuc-
iciur.

!t.x».a. b /B<^»e/7/rf. fcilicetEaby-
i"fc lonicxcaptiuitatisLVclvc- d olfacloralia, &inaurcs,&anulos,6^gemmas 13 h 77.eWf?rtf.Veftis mulie
'^ rius quando capti funta e a^ Dequ.buj:ibunidc»irtut.-invittuicm. b 1 Qu; u* hnraeti , ac M bris tcnuiflima , & vifui p

Romanis,& omnia orna- . ^ ...w.s^usop.^.stp^winqu.husf.nrns p,otcgj.nM,r i^ uia xftati idonea, &indc E

inrrontcpcndcntes,&: muratoria,& palliola

a ^ Quiuu, f ncepiocum omnium rc^la llringiiur. b<r Vidcmut
tnim quifi pci fj^cculum.^c. c ^ 5ub'il.i vel.im.na.

& Iintcamina,& acus, & Ipccula , & finddncs

a ^Q^bus opciiuatci bumu. . f Q.^bu> iei;imurconira itdotem v.tioiii.
^ 1 libi. !><i'''u<um » *utru'-rtiot,at cotiupfjt 'iint cicatrice» Stc.

nafiis, &inraocn;buspu- &vitta';,& theriftra. Etcrit profuauiodorc
bliCiS.Moralitcr ,quoquc l '-- •^ -.. --

a ♦'Oinamentum colli vtque ad pcclus dependens,iii quo iniclligentia.inctii
b f Q^atlibetoinamcnia. cT Bracbiorum.lcilicct bonaopcia.Hisacccpit
KcKcca.nf onfalibus. dV Capitit .n quoeiiomn.sfcr.fus.

torqucs,& monilia,&:armillas,& mitras^ 6<

a l^ Ciiia,uiu.i)ux jcfcriooncsdicuntux f In qu'bus uiHretiono. b5^ Taloiii, ^
limilcs .itmillis.vndciFcs non offrnd;t. Et, E i!a'int pcdcs meos i Lipfa. 8

c rCo'l. .)u«8t .'•i.-i.&.-argentitexuntHr viioulis, fcilicctlenfu ,&fcrmone. _

dilcriminalia,& pcrifcelidcs,& murcnulas,&: ,o

a <| In (;uibw>mulcnmpoitjb3nt,&al.aodoramenta vtiiinusbunus

f Ncaudiamuk .udiciumfangui-

o4oi CbiilU

I poit.
^bau

b t Ab aunbus.
nit, fcd <)u> habct aiircs , audiendia.idiat.

b ~ '

11
12

pater fignauit.vnde.-rtt/i. i-uc-«s.c.

gi.acuUmlitHilitudinis. Yilius

quoquc prodigus cum fto

la anulum rccepit, & cal-

ccamenta .

e Cininiasinfronte.Quihus E«ch. ij.a.

oranoftradecorantur, &

f Urteamiha. Hicronymus

vt latis in dfio perfrua pfai.,. j,,

mur deliciis.Vnde.ro>-re«-

tt voluptatis tn<£ fotabis eos.

g Fittas. Qus animu huc,

illucquefluentem coftrin-

gunt.

t' .•ra& "^^"''* pcrdidcrunt. Siuc
< . .lum mctaphoricc mulicrum ,

tiioooe idcft vrbium ornamenta
licalui- dcftruftafunt.qujcinpla-
teis,porticib' foro & gvm

_ 1

adanima ha:c rcferimus.
C Cali eamenioium . Qux in
lolitudinc nofuntattrita,
fcd ita,vt cxtraxcruntdc
Accypto, pcr quadraginta
anuos in dclcrto habucrut
Hiscalccaturqui a<jnicar
ncs funt comciiuri.Calcca
ti pcdcs in pra:parattoncm
tuangf hi pacis. CaUeamen- j^
icr«fw.Hxcdurarcnonpof j
funt.li cxtento collo am-
bulatur. Si pcdib' veftimc

s ^ viito.-uni, J< peccatorun
cin^b lumtx s .cilitis in Minitc.

1 Mcndaci. d ^ T->iia> *( icflcso

b * Auica. T^Vciit-tis. ^Slatcac-

cf recoiorumquoqu.fque conltiiDgi.

^ l^iovrtuic viiium

i6 nominatur: f iheriaenim t Thcros.
17 sftas dicitur:' a.Cor.ti.44'

iS i Fjfiiape^oraliciliciH.Qua.

19 caftigaturvbcra,neexube

20 rcnt. Dtfpondienimvos ,&c.

21 Et al ibi: In ^egypto mammte
li tujtconfraSi.tfuni.
2j k Etmcerebuntatque.Qaicvi

quelocum fuum diabolo

foctor,&prozonatfumculus, fi^^crifpinti *J dedcr°t?&corfuumomni

• f Cj^iis dciuipatio b «r Qnscum locum tcnn in facmu.is quem >- n j- r ■^t

latiooalcincp.fcopir' tPior-ttiMteamiQa. ^ 26 Cuftodia nOU fcrUaUCnt,lU

ciinccaluitium,cVprofafcici pcc^orali t cili- *7 gcbuntportxcius, &ab-

a ' i"a:nile»'i '.k>'

cium.Pulch

bTIuucor» , iiiU.tiaiuftincni tviabiteom.«rRomano. 28 k'ntCfpOnlO lcmpcrinlu-

icrrimiquoqucvirituidadioca- ^9 aucrit,&corrucnsinpul
f Miiatoic, ^ io iicrcm (cdcbit.

dent,&:foitcstuiinprxlio.Etmcrcbuntatq; ^' ^ Lugebuntportxeiusy&de.iCin^Mr.c

.1Qu5,<ioc«l»cc.n.u.u.. ,V.U^u-di.u.eueHacit.vcl,lcbsomn,mo ^ 3* /o/-/^ l'l tma /erfffczt . MctO- " j.duft,o »

d.iefla j3 nomicos, iudiccs, regcs, P""^"'^!'"'*'"

lugebut porta: cius,& dclbla ta in tcrra fcdebit. 34 principcs, qui folcbant fc- i4J.68.c.

dcrc in porta,vndc: .Aduer
ta trahuntiir, vt pro munditia matronali tcrrx fpurcitia fum tne loq^ebantur, quifidcbantin porta.
vcrtatur. d ^nu

C NICOLAVS DE LYRA.

« I Etzmbuhbant. curiosi,&Ulttuci"cedendoperqu.tprouo-
cabuniur homlnes ad luxiiriii,ideo fubditur pana dtbua t« dicitur
a Dccaluabit Dominus: auferendo naturale ornamenium.
^juUiriius a naiura datijunt multeti in ornatum .

3 Crincm earum. decUrando falfitatem capillorum extraneo
tum ad compufttionim capitis addidorum.

4 It} diciWi- fcilicetdiuin£ punitionir.

5 Aufcrct dfis. quiamuUeres fotulartbus airiofis rtehantur.

6 Et l unul: idefl incifiones ad mod-4m lun^faHa f in fotulat ibut,
yt dtcunt alnjui. .Alif verb dicunt, tjitod lnnuUt eraut t^UAdum par-
uc bulle auref dependentcs circa collim.

7 Et torqucs. idesi ornamcnta in fuperiori parte veflimentorum
faiiacircacoUum, & dejcendentia vfque adpeHts, ficut, c^dtui-
fio vefiium erat tn fuperiori, parte pefiorit.

8 Etmonilia.a(/(o«(Mn^en(/«mi//4m diuifionem.

*/ Et armillas quejunl omamenta braibioru circa fapulas,tdeo
duunturabarmo. lo Et mitras. idefi cw.ufas.
11 Etdifcriminalia.»</c/?/»cci"i". li Etpcrifcclidcs. ^n*
funt oriiamtnta brachiorum , vtl proprit manuiim.

13 Et murcnulas.7M.r^fi(inf infinibus vefiimentorum contcxtf
ex diuerfis colorihus: ideo vocabantur mureniiLe.

14 Et olfadioriola. idefl vafa parua arginua,velaurea,vbire'
ponthantur redoUntiaad magis bomiucs prouocandum.

15 Et in aurcs. idnji omamenta aurium .

16 Et anulos. idefi omamenta digitorum.

1 7 Er gemas in frontc pcndcntcs.lnbihstenim fcrta in qui-

. M O l{ .yi L I r t t(. ~

• Tedibus,&c. ad luxuria homincs ,puocado,Scqr pocna
a Dfc<j/«at/r,i. manifcftabitcaru vilitatc latentc, fcilicct
earu adultcriu,& fornicatione.&ficquicquidboni vidc
batur in cis,amoucbitur pcr carum infamia,idco fubdit
4 <n die ilij. Pcr iftaornamcnta fignificaiitur ocs condi-
tioocs, quae vsdcbantur in cisbon»,& aufcrunturpcr

ad~d1 t I o.

In cap.ybi diciiur i« poliil.Et prophcta.i. ^phctas falfos.
Hoc quod diiitur W'i :Etprophrta ircunaH^lo. ihicUriintr de ve
)phita,prout plani Uttrafonat/i lia cxpuiuturfiHndim iLlud

quoi

roiro.

#Cap.

bus etatgemcpofitf pmderttsinfionte. i8 Etmutatoria. /V-
tji diurrfa ve/iiii paria. 19 Et pall iola.i.cttf riora vijiimcnta.

20 Etlintcamina,/j/f// intinoia luxta carmm . ^

21 Etacus,& fpccula. inlirumentc funt , ctmquibus muticres
fiptal<ant ornumenta corporibus fuis.

2i Etfyndoncs./rf'".^ fnbtiliavclamina,tiuibusoperiunturhu-

tiiert in iei ra ilta. 2 J Et v ittas. idcfl pepla.

24 Etthcriftra.E'//tf»<if»7/y;e'r//?r»«w vifiislinea,quavtuturmu

lierrs m {fiatc.& diatur d tero ttris.nuiu unmiir, vt ibi fiat ruge

tnulie, & tenues ad curiofitatc. 2 j Et cri t. mulieribus prfdifiis.

1 6 Pro fliaui.f Jr infirrnitate,cir mijeria.Lt quia multiifuerunt tn

carccrate in locis fatidis. 27 Et pro zon^.(\uoligabatur ,vt ca

pttujr. 28 Et pro crifpanti. quta tral^ebaniur per capitlos, ex

infi>mitatibus,& mijcrtfsjiuebatit capilli aecapitibpsfuis.

2 9 Et pro fafcia £// amemfafcia ptHoralis vtta tenuis, C? ddi

catOj-iu qua flringiitur mamillx,nc ex fua gro(/itie tu-pitiidn.c ipge

rant.Ola tntm ijia infiiiiafunt mutieribiis tcpore captiuitatis Baby

lonicf. jo PuIchcrrimc./7/c covf quemer dejcribitur earutn

pcena tx norte virotu.Etprimo circa hoc oflcnditur propnfnum Je

cumio mfertur quodda corretartu,ibi:Et apprehendcnf.rirca primu

(/it//«r.Pukhcrrimi quoq; viri twi.idefl iuucncs cu qitibus mu

lieresimpudicfdtiiciabaf^tnr: ji Gladiocadcnt./^p/r»' Chatd.

3 1 Et fortes tui in prelio. non pvttnusje defcndere.

J3 Et mocrcbunt./c///tf//pr/</j/cw,eJr aliurumiiuitatum.Qjie

dicuntur lugere mttaphorici propter populi dcjtruiiioncm , ficut

praium ridcre diiitur, quaidvfluret.

3 4 Ft dcfolata. C^</a muri per Cl)aldfns fuerant ad terra deicHi,

malum infamia:, idco lequiturT
2 j U citt prnjuaui. fcilicct fama* pra:ccdcntis.
/»ior.fcilicct infamix, 27 /ii/>r«. 1^"««. Namomnia

Sua: vidcbanturincisbonaproptcrinfamiam fcqucntc
dta fuiftc iudicantur, & falfa.
'Pulchcrrimivtfi tui. fcilicctlingux:namproptcradulte
riumvxorum fuarum vitupcrantur.

quod dicitur in Vjat. la no cft.pphcta , & nos no cognoicct
zmp\ius:vndefecundumhoc,lMi.prophetia,qtticipitabiUotoco:
Ecccn. dominator dns. nvn pcrtinetad Hatum Babytonice ca-
l'iiuitatiSfin qua mHltiJuerunt prophctgfVt hrem' Et^cIj. Dan,

&hniuf-

\

^9

Glof ord. &Nicolai de Ly ra

60

A & hulufmodi vnde ajpiclenti beneftngula que de hac materia con
tinentur in boc ca. magis videntur pertinere adftatnm huim cupti
uitatisyin qua nullum robur habentyfeu valetudiiiem , necprophe'
tar», ncc ariolum,& fic deftngulis bic contentis. Qux inglo.^ pro-
pib appUcantur huic ilatui eorum bodierrio,& fpecialiter cu red-
ditur caufa buiufmodi panarum, cum dicitur. Rjdit lerufilem , &
concidit ludas, quia lingua eorum , & adimuntiones eorum contra
Deum,proprit videtur competere ludxis modernis, qui quotidie in
fuis expofftioniJM<j & fcripturis conantur admuenire aliqua falfa
contra Chriftum. Similiter quod fequitur:PccCitlim fiium qua
iiSodoma praedicauerunt , non nifi eis pioprit compau , qui

I publice approbarit quantum in eis eji occiftonem Chriil ,-:on abfi 0
dentes atiquid de maliciaibidemperpetrata . ^nde exp'tia mifena
eorum, tam infexu virili, quam inftemineofiat^m pri.pbttat de fiC
licitate eorum^ quifaluatifunt de Ijrael , abieiiis non credinubns

& hoc

&hoccum dicitin cap. feq. f. 4. In die illa eritgermen domlniin D
magnificentia, &gloria,&c. exponatur prout inpoJHlla.

t{ET>LIC^. Inc. i.poHil-&Burg. differuntin appUcationc:
quia pofiill. applicat aU capciuitatem B <bylonica, fimilitcr, & S,
Tiiom. Burg. autemapplicat ad csptiuitatem ludxorum hodiernd.
Sed cum VoltiUator exponit primam partem huius cap. Quod Dcus
auferet d lerulakm foriem,vaitdum , & prophetum, fcilicetfal-
fim,inqito confidcre folebant,& fuerunt decepli. Bur. di.fecundu
gl. intelligi debere de vero prophcta.Et ex hoc arguit,quod hoc ca.
in captiuitatc Bibytonica lociim no.t habuit,in qua quum plures sa-
cii prophcta: fuerunt,fcilicet lerem. Baruch,E7^echiel, Daniet,&c.
Svlnai lyocargumenturnThomifiaf qui expomt de captiuitate Ba-
bytonica, & cim lioc de prophetadeinfiin^u diitino.Voflil. auttm
cxponit depropbctafalfo : ideo argumentum eficontrueum, nifi
qitantnm efi degl. per Burg. allegata, quam, & Burg.& pofiil. no
reputant authenticurn.

in

Cap. XV.

T apprehendentfept^.
Cu Nabuchodo j
2 JJI^S^ nofor Sedecia re-
ge,o^ principesIud?oru,&
^ tribu Iud^,& Beniamin ca
ptiuauitfalieenim 10. iam
abdndae erant vltramon-
tes Mfdoru,&i'erfaru nec
poftea reucrfsE funt)potuit
fieri , vt multoplures mu-
Iieresremanferint,& fcpte b
vnu apprehenderint, dice-
tes:Pane,& veftimentum c
habemus, nefine femine
jiioriamur, & hoc malcdi
^am legis mcurramus.fci
liccw^uLediSialieitliStqn^nd
di mijerit leme fuper tfrram-.zxx
fer opprobriia fterilitatis d
nobis, Inuocetur nomen tuumfupernos, vtvirdica-
Q ris nofter.Septenarius,& dcnarius numerusproptcrSnb
batum,& decalogum Iuda;isfamiliarisert.lamcniuxta
ambiguitatem Hebraei fcrmonisquo vcrbufabbanunc
feptcm, nuncplures, nunciuramentuminterpretatur,
hociocoplurespoflumns intelligcre.
4e Cyrillus:Cum finiflet dfis minas aduerfum ludxos
quiChriftum inluceiuftuUflcnt, &aducrfus fceminas
ludsas qus vtla(ciuarentluxu,gemis,acmargaritisnite
rent, non induere Chriftum, & iuis viris caula fuerc,'vt
plebem. a Chrifto auerterent. Subiungit Propheta tanta
vaftitate per Rom. futura,vt viroru mira paucitas fit.
Tnfraii. 9. ii/'«tw?w«//tm.SeptedonaSpirituslancti. Spirituifapie.
tig,& intette5lus,fpiiiius confitij,&- fortitudmis,fpiritusfii'.ntiie,
& pirtatis,& replebit eu fpiriius timoris dmini.QnxmvxXicrts
dicuntur.quia ncmo generaturDeo,nifi per fpiritum.Et
pluraliter,quiaplurafuntdona, cumlpiritusvnus

Allegor, Septe dona Spintusfandi fcpte mulicrcs sut.
Vnde.- l^tonHiLct juper eu fpirnuf doniim, fpintus fapicnti^, &c.
vir aute Chriftus diciiur,vnde Zachar. Ecce vir orus eft no
rnen cius.ln die illa,ideft,dominice incarnafionis apphcn
dcnt fepte dona Spirituslandi viru vnu lcilicet Chriflfi,
quianulliialiumucnerunt,in quorequiefccrcnt. vnde:
i« r) (jt4im videris fpirituni delcendente,& manentt, &c. Hi siit
fcpte oculi,de quibus Zachar. ^uper lupide vaufuntfep.eo^ u
li, & in vno aurco cadtlabro lucern^ feptc, fuffuforia /fp/e.NeC
tuncprimu fpirituseurepleuit,quandofupcrcu baptiza
tu mcolCiba apparuit fed in teporeconceptionis.

Moral. Apphedent,vt firmiter teneat, & no dimittat.

C A P. IV.

T apprehendent feptem

a ^ Chc Itum folum , qu! fine peccato.

mulieres virum vnum

f Cum incuiuabitur altitudo
vrotum.

dic iila dicentes: Pa-

a f N 'li indigcniustuo vel vcfte.
f Noflct cibusellpanis, qui de cilo dc-
icendit: rermo Dei mulietum panis.
& patT.

nem noilrum comede-

3 ^SiriTion- Pti qio om.iniur firgu!ac hr.rum mulicrum.

mus , & veitimcntis noitris operiemur : tan-

a t Vt oinncs dicsmut nominetuo.idelt cimnes voccmur lefus, vt
omniain omnibusnoinm tuura fiat. b 1 Vtimperfectio legisin

euangclio coiHjileatu.- ^ lclus

tummodo inuocctiir nomcn tuum fuper nos

a t Capi uit.itis.

aufer oppiobrium noftrum. In d!e illa erit

Omnes viros tranfeunt»
vfquead Chriftum nullu ^'^'^■^•*
apprehendunt.TV(p« f/?e«r>»
homo, qui nopeccet.ln homi- „
nibus alijs hofpitium ha- ^
bet fpiritus tribulationis,
non manfionem quictis.
Fuit cnim in prophetis, &
inalijsiuftis: fedquiaho-
mines , & ideo peccatorcs,
in eisfuit, fed non manfir.
vndcdefolo Chrifto.SM-
perquem videris Jpiritum de- ,

fcenderitem,& manentem, hic
eflqnibaptiXat. ^""•'•*

Auguft.Septe muUeres, q^^q. ^^
fepte Ecclcfis sut gbus fcri ex vet. tcft,
bit loan.in Apoc.per quas Apoc. i. c.
cesdcfignantur.Hx appre-
hcnderunt Chnftum per
fidem poftaf ccnfionem,pcr Apoftolorum pdicationcm.
b Vanc Mj/ii^/l.Panis noftcr Xpseft, virgaderadicelefle,&
flos mulicru panis pater eft,ficut,& Chrifti,g ait: Meus ci'
hns efl,vt faiia voluntate patris mei.Taninofiru cvrnedemus.Cot
pi^sXpi. C ye(lirnetisrioflrisoperiemur.OTm\r\C[\s\\xt\xlvt.
d luuuceturrMnctuu. AChrifto dicamurChriftiani. I^an.^.e.
e .yf</eroppro/>ri».quodpatimuraIudjEistaquafincDco ^

fine lege.vnde: 'a non cflis hojpi!es,& aduen^,&c . Vane noftru

Ephcf.

2.i

Znch,(?.c.

loan. Xt c.

.^jch.j. i.

^

NICOLAVS DE LYRA. Cap, .v.

j{ in' T apprchcndet.WJc ex didis concluditur correlarium.Cir-
j X2i ca quodfcicndu,tjUjd in hebrp non incipit bic caput. Sed iiie
r.i ifia : Et apprehendent,&c. immediatt coniungitur curn pr^-
cedenti abjquc aliofpatio vacuo inttrmedio, qtiod eji fignum atte-
rius fententie , ftu capitis apud Htbr^os: ideo efl conclufio fc
quens ex pr^diHis . Ex hot enim quod ditium eH , qubd viri in-
ttrficercntur inpr^lio , fequiturqubd mutt£ remanerent mulieres
finevins : quia mulieres non /ic interficiuntur inprftijs. Ethoc

cowe«/e»^«f,c?<".QiiodeftSpiritufandlii, cumpatre,& filio
equaliterpoflidcrcomnia,& nihilo indigere.Inuocctur
nomen tuum fuper nos,hoc cft a te diciuur Chriftiani,
q noftra habitatione cupiut perfrui: Aufer op^briu no-
lku,ncampliusfoetore vitiorucxpulfi.acordibushomi
nu larpe cogamur muiare hofpitium.

^«/er.Qiiiacofurgetcotra lapientia falfae dodrin9,&
cotracxtcrasmulieres ideft,v/rtutcs.Vnicuiq;luuinfur
gitc6trariu,cum nomecaru falfx virtutcs luunpiunt. |

f /n die illa eritgcrmen. ^ Auguft. In illo die in quo pro- . . '
miffum Dci adimplctum cli , & fidci facramcntum de- ' "^'^'
claratu hominibus illuminati funthomincs fupcr tcrra,
vt pcrcognitionccrcatoris punficati,qui rci fuctat mor
tis,lficret ancrna; vitc ha:rcdcs.

4« Eufcb. In dicilla in qua predicla c6plcbuntur,de vo- Lib.t.det
cationcgcntium.de ruina Iudcoru,fplendcbit Dcus lup monitr. c
terra.ad cxaltandum,& glorificandum rcliduumquod 37'
fucritinSion,&quodfucritreIiduii in lerulalem.
•J< Grcgor. Pronobis incarnatuscft,frudustcira:fadus f^'''"!''^'
eft nobis,fcd ia fruc\us tcriJB lublimis , qui liomo natus ^''^ '
in terrafupcr Angelos ivgnat in coelo. ^ In fpi ■

cft qitoU diatur.Ei apprehendct Icpte &c. qujcremes tiibuiere
fponfum.Et quiu fponjtr,! pcrcii.et Pn.Uiidcrt v.xoribi4S , ($ filijs de
ntceffarjjs, quodeji cHjjiulepro tut vxoriLus:& fic vnus vtrnnue
i et cont^^gi tot vxoribiis,idco hoc >emouct!ir,ciim fubdi-.iir,

2 V M\C no?i:.v\. .nrouidtbiihus nobis,& fj.tjs de rifiu,& Vf§i.

3 Tantumodo wMiOCetuv. fcilicetqudajitnns "vxorestu^ .

4 Aufer opprobriu./i:i/'ttf Jteril,tatis,& iiibilpluspetirrJ' d te

5 Indieilia. Hicincipit capHtinHebreo : quiaibiprmittitur.

ii fpatium

M 0 K^ .A L l T E K^.

I Et apprehendent. Aliquado c6tingit,quod meretricesad
Chriftu dcuotiflimereueriutjficutpatetdcMariaMag.
& dcMaria Acgypt,&alijsplurib.&detalib,p6texponi
gj dicit.Et apphedet fepte mulieres viru.fecundu fp dicit
B.Greg.hom.25,quiafeptediebusomnetepusc6prchea
ditur.refteleptenario numero vniuerfitas figurat, Gre-
gor.Pcrfcpte mulicres, vniuerfuasmerctricu adChri-

Hum

ftu reuertetiu defignat:ideo dicif, gi apphedct viru vnu>
ideft Chriftum Dequo dicit 2.Cor. 1 1. a. Defpondt vos v,.i
viro virgine cafia exhibere Chrifio.Licct cnim virginitas qua-
tu ad id cp eft corporis rccupcrari n6 pollit, tamcn quau
lu ad id, quod eft ex parte mentis, p6t rcparari,diccntcs.
X Tanem nofirum comedemui. ideft nolumus amplius otio-
se viuercfed dc laboribus noftris.
3 TMtnmmodo inhoistnr ticmn tuum fupernos . Ideft mbis

^l

Ifaia^ Cap. 1 V-

upra.

a Eterit. •jcEufcbius.IlIifuntquosappcIIorcfiduum,
A quicxVaftitateludxi.inuidaaRomanis rclidi fuerint
in populum Dei, Apoftoli difcipuli omncs & fideles, re
liqui autcm fame, aut incendio, aut pcfie, aut fcrro ab-
fumpti funt.autpulfibonisomnibuspcr totum orbem
funt difpcrfi , foli Apo-

JC)9»

ftoli, ^ fidclcs fcruatiex il
la cladc,pcr omnes terras il
luftrcs,&inclitifuntfadi,
inidificatis ccclcfijs.
b Qjafcripmefi. -jeBafil:
In fupcrna Icrufalcm crcdi
i>iIccftc<TcIibrum viucn-
tinm,in quoconlcriptisut
Chrifti difcipuli . Caudctec-
nim,zit,quia nomaa vefirafcTi
pufunt m ccclis.
C Siabluerit.^ Ircn.Cuvc
nitplenitudo teporis ipsu
VCTbu p icipfum abluitfor

"*»"*" dcsfiIioriiSion,culauitpe

iuando. des,difcipuIorum,vtglcr
5 uieramus mortis, ablatis
quxfuntmortis» invitam
vcnircmus Dci , qui cnim
pcdcs lauit dilcipulorum,
toium fanftificauit cor-
pus,& tunc miniftrauitc-
fcam.ideft.vitam.

' <i«re- Jfi Clcm. Alcxandr.Opti-

''■"•^'mnmlauacru

Hfordcsanimx
talc.dcquodic
phcria. ^bluit

a T Apfriatur ttrra, & germinct Sal. rilius. f Reliquif Ifrael fal. fi,
b 1~ln Hocquod Deus: Dominedominusnofler, quam admiiabile cfi
nomeniuuniin vniueifa trria
h

des filiorunj, & fillarum ifrael, & mundabhpingulnem ex medie D
ipfoTum,fanguinem inicfuitatis, &janguineni Trophctarum. Pur-
g^tionis autem modum fubiunxit dominus dicens : In
fpiritu iudicif, & infpiritu vfiionis .

d Infpiritu iudictj,(^c. fcilicet tribulationis , & paflionis,

quibus purgantur eleclij.

germ cn domini in magnificetia, & gloriaj &

»^ FiliusMati». f Peftuftu vcnlris lui ponam fu. fe. t. ^ meo qnod ho-
mo,&c. b Y Super omnes Angelos, & homines. cf Abco. dfQincie-
dideiuni in eum, ahts ttH-^tia vt faibis, & phatifxis.

fruclus izux fublimis , & t exultatio his, qui

a <^ Abco. b ^ Hoc fcilicct. cf Non omnes, led rel'qurx.

jj faluaci fucrint de Ifrael. Et ent : omnis qui rc-

a S AaoocrcdeniibusabicAus. bf Ecclelia, quz Dcttm cuntempU-
tui. & pacis vi(ionc peifruitur.

licliis fuerit in Sion , &: rcfiduus in lerufa-

»f A ChiilioChtiftianus. bf Scilicet Aportoli,Scali|s fideles,dequibus.
Nifidominiiscxeicituuniieli.no, fe.qua <o. fu. c f Ptzdelhnatus.

b lcm,r3ndu>vocabitur,omnisquifcriptuseft f

af lo lihro viix. f Gaudete. quianomim vcttta fciipialunt in coel. (5
bfQiiP''""- vexleai. cf Quia alfirmitiuum .

Q__VereabIurtin baptifmo.

c tin viu in Icrufalem. f Sf ablueric domi- 7

a f vitiofum bfAninuaium c^Ecelcfii. d f Fiophetaium quem
fiuideruntipfi.Sc pitrescoium. £t liturode quodixeiunij Sanguis
eios fnpeinr». Srfupej filio* nofttos.

nus fordcm filiarum Sio'n , &: fanj^uincm le-

' f rcr txrniifntiam , vn.lr: Lauamini mucidi ciiuie. b» l.cuiora.

rufale laucritdc mcdio cius, in fpiritu iudicij

a c Giauioia. f Fcrucntis charitatis, qua ranguinein fudic
b f Veiera iiinGcrunt in Chnrto e!l noua crcaliira.

8

Vnde .• i^afa nguli probat for-
nax. Vnde Ioannes:£go ba-
ptiTlo vos in aqui , iofe in fpiri
tufahBo, & ii^ne Homo eih
aqua tth tribuit, Deus Spi-
ritumfan6tu,qui fordes ab
luir, & pcccata fanguinis.
Spjritus ardoris.q datur
inbaptifmo.Extucn. ap- tGlona.
paret,quibuspoena fit pde
ftinata.quibus corona.
e Etcreubit : Septujginta . Et
veniety& erit omnis locus mon
tis sion.^ Hyppolitus Chri
flusaProplietis diftuseft
veniens , 6c quoties vcniec
abfoIuteIegimus,dc Chri-
flointclligidcbet.
^« Bafilius. Poftexpiatio-
ncm in qu^Iauacrum rege
nerationis fit. veniet tepiis E
quandoomnis locuscon-
ucnictur monti Sion .
f 7^«/;^ ideftobumbratio-

icunque

congre-

gatiooc« tiu(.

Uho.

NICOLAVS DE LYRA.

"* fpacium vacuum. Superius cnim defcripta eii punitio malorum,&
h:c confequent-rponitur confolatio bonorum ftenda pcr Chrifium:
Ouiafickt diHum eflfupra modus Ifai^tefi cum altis, qui tradatfi
mut defcriberc myflerium Chrifli quod mtendit principaliter . tt

C i^iebrdireftduumhuius capilis refcruntad tcmpus Mcl]ix , Fnde
quod dictiur hii: In dic illa critgcrmcn domini,&c.!n tran-
fljtione Chatdaica ({ui apud Hcbrtos dtcitur Thargum ,&efiau-
theniica, apud Ikbrxos dicitm : In tcmpore illo crit Mefiias domi-
'ni,&t. & iieo expofitores Lattni boc exponcnies de profperitate
redeuntium decapituitate Babylonica magis ludaij^ant , tfuantum
ad hocqudm Hebrx'. Igitur fecundum hinc fententiam hxc litera
in duas partes diuidiz,<juia primb ponitur diHa confolatio bonorum
ijuantTiadcorTt exdtationt, fecTido (juantu addiuina proti8ione,
iti.Et crcauit.C jrcd primu dicitur: In dic illa crit gcrmc.&c.
idefi tempore gratitctfux dicitur dies propter claritattm noiitix ad
]{pm.i j. d. Noxprxceffit,diesautcmappropinquauit.

1 Gcrmcn dommi.Ideft Chrifius , ^«i dicitur germcn domini
cfuia non fuit conceptus virili femine, fed virtute Spiritusfanfli.

2 In magnificcntia,& gloria. in miraculorum operationejin
fua rcfuTTcctione, & afcenfione.

3 Et ftuftus tcrrJB fublimis. idcH virginit,de qua dicitur in
fra, 45.f». Apcriaturterra^&gcrminct Saluatorcm.

4 EtcxuItatiohis,gfaluatifucrintdcIfrael. idcfl ^po-
Jtolis, (J alifsfidelibus , ifuiposi Chrisii refutredionim vifo dorr.i'
»0 gauifi fuerunt, loan. lo. t, Et in die Tembccofics recepto Spi^
ritufjncio. .Att.z. a.

5 Omnis.qui rcliftus fucrit in Sion,&c. idcfiin Ecctefij^
vt dtcium eitfupra 2 . cap. Sed hoc cfi intelligendum de iilis,^ui m
Ecclefia funt numero,& merito,& idcofequitur.

6 Omnis,qui fcriptus cft in vita. idefi in libro vite.propter
quod f\ah. Sal. jicgtoffut, omnis firiptus, fciliccl fxculi vcniuri.

7 Si ablucritdominus.W/f aLcipitur fi,pro quia.

8 Sordcm

8 Sordcm filiarum Sion.ideSl ecclefiam fpiiitu iudicifiquia
Cbriituf per viam iHtinix pro nobis fatisfecit.
p Et fpiritu ardoris. (luia bocfccit ex maximoferuorecharit.
10 £tcrcauit,Nicco///t-^Nfnrer ponitur confolatio bonorum, ^
quantumaddiuinamprote£iioncm.Circaquod Jiiendum, quodin
exitu de ^egypto dominus pTotexit plios Ifiael pcr colTina ignis
^n«/'/V.£jro(<.i?.ToUenfqueAngclus dominiqui prx-
ccdcbatcaflrafiliorum Ifrael, abijt poftcos, &cumco
paritcrcolumnanubis.'ic<7<«/ttt): Etcratnubcs tcncbro-
fa, & illuminansnodcm, ita quod ad fe inuicem toto
nodlistcmporeacccdcre non valercnt. Fuitetiampojiea.
cotutnna nubis in protetiiontm lontra fHum folis de die,& cotum
na ignis contra tenebras de noiie:& boc fuit infiguragrutitt Spi'
rituffanliidandc Cljr.fio difcipulis in figno viftbili. ^fl. 3. qu4$
pTOtegit ardortm contra concupijcentiam , C? iUuminatcotitra ff-
nebras ignoratif. que tanto meliorefi ijta columna ignis & tiubis
quanto veritasefi mclior vmbra.Et ad titeram: fignum itludgra-
tif ^pofiolis datc habuit fpfiicm ignis lucentis,non comburentis.
Totefi etiam probabititer dici, quodapparuit ibi nebulalucidain
fignum diuinx prxfentif fpecialis ptr gratiam, ficut in dtdicatio.
ne tcmpti Salamonis 2 . 1{cg. 8. (^ in crctiione tabernaculi,Ex .^0
de quopotefl exponi quoddicitur ^8. 2. Et implcuit tota do-
m u m,vbi crant fcdcntcs,/ccMn</«i» hoc iguur du itur:Et crea
hit dominus,idefi crtauit,loquendo de futuTo pcr modum prete
ritipropter cettiiudinem prophetix .

1 1 Supcr omncm locum mortis Sion. idtfi ecdefix mi-
lilatii qux Sion dicitur,vt ofienfum ejt fupra tap. 2 .& quia adlite
ramin monte Sionfuitmiffus Spirituffaniius in figno vifibiti^fu-
p( r u^pofiolos in die Tentecofles , vt dicit Hieron. in epifiola ai
Tautmum de omnibus facrx fcriptura itbris .

1 2 Et vbi inuocatus cft. C^/ro idefl vbiinuocatus efifideli~
bus, quiaejt totus oraiionis.

13 Nubcm pcrdicm,& {iimum.ideft gratiam SPlrituffan
fiimodopredido prote^entem. * Supcr

hl 0 V^.A L 1 T E ^.

t

admittitur, fcquitur. ,^

7 .3'; ablutru aomiuns fordem filiarum sion, & fanguinem lerif

fufflcittibipcrpocnitcntiam rcconciliari. Et quoniam yj/f»»/d«fmdcwif.Scilicctinfcrioris. Etfubditurmodus

plurima: talcs Chrifto rcconciliatae, fcccrunt frudum

bonorum opcrum multipliccm cx dono gratix dium^,

ideo (ubditur.

I Cetinen dumini in ma^nificcntia (S gloria , &c. & exultat':o

ltts,q'4ifatuatifufrint. Idcfl fanclisquigaudcntcum Angc

li$ dc bonis opcribus pocnitcntium, Luc. 1 5 • b. Gaudiu

cnt Ant^tlis Dv.i, fupcr vnopcccatorcpocnitcntiii agen-

te. Ltqiiiatalcspocnitcntcs, cum ciuibus coclcftibus

alcribuntur, fcquitur.

t Sniiciin voc>ibituT vnnif qui fcriptuf eft in vtta in Icrufalem,

Et quonianihil coinqumatum m lcrufalcm fupcrnam

admitti-

ablutionis cum dicitur.

i^//p/m;4<«(/<c^. Idcflpcrfc£la: contritionis, &fatisfa-
ftionis .

9 ttfpiritti ardoris. Ideft fcrucntis amoris, Luc. j.g. /^r-
mittuntur ci pettata niutia, quoniam ditexit.

10 £f o-cdim. Poflpocnitcntiumconucrfioncm hicpo
nit Prophcta bonorum confolationctii diccns : Etcrea-
uit dominus,<Ti. Idcfl ccclcfia: tntlitantis.

12 fbi inuocatus tft. Nomcn cius pcr officium fo-
lcmnci

»3 2v(_m/'cw/»c»'(//cw. idcftEucharifli^ facramcntii cpdici-

t turnubcs

<jj

Gloford.&NicolaideLyra 64

A

Cxod.rj.d.

Ifai.«.d.

PfaLjoj.b.

t T Perdiem foi non vret te, nequelunapetnoflrcni. b 5" Compunflionisvn
delachryni?. c 5^ Ad illuminationem ni viam fcrdant . d^Dv:u»noUet
ignis ronfumens eft.

pei die,&fumiim:&lpIendore ignis fiamaii-

a T Aduerfitate , ne frangantur . 1 lcclefia:.

tTcgme*.

a Ef/«w«w, ^.".vnderDr-
»M«y mpleca ift fumo . Et ali-
bi : Qiii tangit montes , & fu-
migant. a

b super omnpm enim . Plu- tis iii ndcle.Siip omne enim gloriaprotedtio.

rinii lud^OrUm.- & heC, & b ^chrifti. TEcclefia. * ubproreaioneDci. ^ ttit. a f .erf-n.iionu.

quibus funt fociata de Ba- £t tabernaculu i vmbracuJu diei ab eflu,& in

bvloniCaCaptlUltate, OC de j^ocus meusadlutor.&c bf Protegat in velair.enroil.iam tuaium,

reditU in lerufalem fub ^flmpemperfecutotum. dTMinojiperiecutio„,. v ,H •

Zorobabel , & Efdra , & tiecuritate & abicolione a turbine & a p Ju ui a

NICOLAVS DE LYRA.
Superoem enitn.columnie ighii,& nubis dau filijs ifratl.
?iote€tio.f.Spirituf[anBi,qt4ia exceditea vt veritas vmbra
Et tabernaculum.7"«c« Spiritujfatt^u
In vmbraculum. contra concupiJcenti.t eftum.
Etinfecuritatem,& abfconfionem. y«fcrW4?.
Et a pluuia. carnalis lafciuig . yelaturbinepe.fecutioms g

M 0 B^ J L I T E l{.
tur nubes refrigerans concupifcentias jeflum, & ignis fla
mans propter charitatis incendiu:idco dicitur amoris fa
cramentum. Dicitur etiam fumus, fcihcetincenforum
quia celebratur cum orationibus fanctorum Apoc. 8.a.
Et afcendit fumum incenjorium de orationibus janH-. rum.

l Super

Nchemia intellignnt.^wc^r D
omnim tnim , &c. Hunc lo •

1 cum ludxi ad Antichriflu

2 referuntquem turbinem,
^ & tempeftatcm fignificari

4 conijciunt , feque virtutc
diuina ab eo defendi con-

5 fidunt. Nosautemadpri-
nium Chrifti aducntum.

6

>wn timebunt SpnitufanHo roborati . Et a pluuia. profperitatis
temporalis, neper cam mollificetur homo ad vitia I{a.Sal.dicit hic
quodper ti.rbinem,& ignem, & huiufmodi intelliguntur gehen-
ng panf, ii duens ad hoc iftud Vfal. io.b. Vluet fuper pecccatores
laciuco ignis,fulphur & fpiritus procellarum, &c. & quantum ad
hocconuenit mecun:: quiagratia Spiritujfan^iprotegit abillapoe
na,& maximcgyg^ia confummata, quf ejtipfagloria.

1 Snper vmnem gbriam. idcft fuper locum ad Dei gloria
confecratum, cuiufmodi eft ecclefia materialis .

2 Troteaio.idcik Xps in facrameto g protcgit a d?monc

3 EttabernaLuluYn.Sci\\Q.e.t cupidiratis. . _
5 Eri«/ec«nfate,€^r.tribiilationispervirtutepatientia;. g

6 Etd pbiuia. fciliCet caiHalis concupifcentiae,per victu

temcontincntisB. ..

Liic.i.?.g«

tlerem.i.d.
t Platisvitis
«pUinz.

C A P. V.

^ntabo dikiJo, (^c.

Canticii aliquado

in laEtitia,aliquado
in triflitia , vthoc , fcilicet
quod ille copofuit, qui vi -
dens ciuitatc fleuit,dicens:
Quia ft cognouijfes ,& tu, &c.
4« Theodoret.Cantatetia
homines Threnos , & ver-
fus lugub res, & elegias, q-
bus deploratur calamitas
eorum quos diligunt .
Tatruelismei. «jsRupertus.
Patruclis prophetx eft or-
do leuiticus , & facerdota-
lis.lple etia propheta de tri
bu fuit ludapatruelis eius
quodammodofuit Leui.
* Hieronymus. Cantaboomnipotenti Deopatrica
ticum Chrifti qui eft patruelis meus.
b incornu, •$« Bafiliuseximialauspaucis cSprehen-
faverbis. Cornu reliquaparte corporis eft eminen-
tius, acfolidius , fimul ornamentum affertcapiti, fi-

V.

Vinca fa-

aa.

cx ca, Z

Ec fepiu/t

t&plantauit t vineam ele6tam. Et iedifi

mul vero armatura efl ad
repellendas iniurias . Qu in ,^^^^
etiam fua ficcitate eft torri- de vine»
du,quiaomni humoreca-
ret:coqj cornigera anima-
lia noadcornu matrisim- f Amid
pctu feriuntur,fednullo li
,cet docete matris mama re
qriit,locu humidu , & pin-
gue . Declarat hic fermo g>
ludEoru regio eflttex fc ad
vtraq; fufficies, qu^eos ^-
tcgeret ab hofte , fimul,&
capax efltt eorCi qaea inco
lcrevellenthuicconiunxit t"^-.''»"
vtraq^particulam in cornu *^^P"*o"
&inlocofertih.

yintd eUfld . Aliaeditio,
vinea Sorcth,quod eft gen*
vltisoptim:e,& vberrimaeperpetuis frudibus. Ci5£Iaq
de vinea diciitur: ad ftatu animae referuntur,qu:E a Deo
plantatanonattulitvuasfed labrufcas:&traditaeft be-
ftiis conculcanda,necimbrem dodlrinjefufcepit.qui do „
naprxteritacontempfir. >0 Bafi- ^

a f Populo Iad;orum , vel Deo patti.

Anrabo * diledio meo

a T Carmen lngubre. b 1 Fi)ii patrui.
T Chrifti exeadcm gentc qua cgo gcnerati
quod canricum ipii: compofuit vineae
fuat.

canricum t patruelis mei

a «r Vinea dora n: Sabaoth domus Iftael eft.

vine^ fux .

a 1' HiccftfiUusmeus dileiius.
,b i In potentia in lobore. c T Vnxit
te Deus olco 'a'titix prx fon.

eft diledo meo in f cornu filio olei

a T Cuftcdia Angdorum. b T Idolalapidea, & omnia diuinii
cultum impedient'-!. c^ Abitcn.

eam , & lapides elcgit

a f Lege inftruenay. b l^ Ej; ouinibus grtitibLis
T'Non ex quolibet gctmine, vel penete.

9
10

&

DiuiCo.

Vinea dAi.

NICO LAVS DE LYRA.

Cap. V.
I Antabo. Voflqua propheta defcripfit punitionert'
gni pcr verbu narratiuum,hic confequenter hoc ide
facit per exemplumparabolicu, Et diuiditur in duas
partes,quiaprimd ponitnr parabola , fecundo argui-
tur multiplex populi culpa ibi : Yx qui coniugi.
Trima in duas, quia primofubparibola vine^ defcnbitur ingrati-
tudo populi, & fecundoreBitudo diuini iudicij,ibi:ltXn\xnco^Q
dAtn.Circaprimum,fcieudumquodparabolaifia eH devineacu
magnofumptu,&diligentiaexcuita,qu£ tamenfru£lum nonfecit
&Jic d domino vine^ contempta fuit,& dereliBa : & per vineam
intelligitur populus lfrael,vt habeturinfra eod. cap. Vinea aute
dominiexercituudomus lfraeleft,?«3w 'pineam Deus exco
luitfuis beneficifs,&tamen adidololatriam declmauit, &fic eam

eontempfit fubtrahendo fuum auxilium,& pcr confequens tradidit

in manibus aduerfariorum, dicit i^ritur.

I Cantabo. idefil alte pronunciabo.

a Diledlo meo. ideji pro diledo meo,in perfona eius loquens,

ficut apparebit infra, & ijie dikaus intelligitur Deus, quiftc voca

turin libro Canticorum quafiper totum.

3 Canticu patruelis,&C.i<ie/Z quod cantauit de vincafua.ln

^^_________ fcriptu-

fcriptura aliquando accipiuntur parabole, feu fimilitudines ex re-
busgeflis,& ideo dicunt atiqui, & fatis probabiliter, quidam pa-
truelis lfai^,idefl filiuspatris fui habuerat vineam cum magno sri
ptu, & tabore exculta,& acquiJitam,C^ tamenfuit fterilis,propter
quod de ipfa ficut de re infolitafecit diBamen,quod vocatur hic ca.
Ucum,& quia Ifaias fimiliter locutus efl hic de populo Ifracl Jiih
nominevine^, ideo fubditur.

4 Vinea f3.dz,Scc.iiesiDeo,qui dicitur dile8us ratione di&a.

5 In corn li. ideft in loco excetfo , & eminenti, quia Icrufalem
metropMsin ludjea erat in alto toco refpedu terrf adiaccntis,fat
tcm quantum ad illampartem in qua erat templum , & domus rc
gia in monte Sion.

6 Filio olei.iden in locopleno oliuis,ex quorum fruBn eXpri'
matur oleum.^nde & iuxta lerufalem eft mons Oliueti fic nomi-
natus d fertilitatc oie!,& tali modo loquendi dicitur atiquis fitius
mortis, quia plenus eflfcelere, pro quo dignus efl morte.

7 Et fepiuit czm.mandatis legis,& fua & angelica proteBione

8 Et lapides. Chananeos cultorcs lapidum de terra itta cijcien-
do,vt hahetur lib lafue.

9 Et plantauit vincz.idefl populu ifrael,quem ad cultttm fuum
pr^ cfteris populis elegit,& in terra promifjionis plantauit.

1 o Et gdificauit turrim in vncdio.idefi teplH ad modu turris

•ii faclum

MOE^^LITEB^.

I Cd«fafeo. hicarguiturecclefi£malitiafubvine2B para-
bola.cujdicitur Cantabo d. ideft pro Chrifto , qui diledus
in canticis nominatur.

3 c<jn«cMw,fcilicetlugubrede ecclefis fterilitate.

t Tatruetis mei. ideft Xpi, g cft naturalis filius Dei patris.
t yinesfua. idcihde vineafua.quaEeftecclefia.Etlubdic
c antici forma cudicitur:

4 ^i«w/(jflaf/id;fcffojMco.ideaChrifto.

5 InCQT*

5 in cornu.i.in charitate,& pietate poteti,ficut dicic Adl.
4. f. Multkudinis credentium erat cor vnum,& anima vna.

7 Etfepiuit eaw.Cuftodia angelica,vnde ecclefia primiti-
ua antcfubuerfionem ludeaz per Roman. angclico mo
nitu tranfiit in regnumAgripp?,& ibi fuit faluata.

8 Et lapides elegit ex ea.ideft malos amouit , fcilicet Ana-
niam.& Saphyram,vt habetur Aft. 5. & alios fimiles .
10 Et sdificauit^&c.iAc&^EMzn^. &doftrinam Apoftolo-
rum, QU» funi turris contra infuUus hareticoru m.

- t^OKo^' J

«T

Kaix Cao. V. *^

66

- .05.

ttftBaait.

^ •}« Bafilitij. No ccfTaf vbiquc fcripturae vitibusnortras

A animascompararc.EascircundcditlcptOjtum eakcu-

e«- ritaccquz cx pra:ccptisrclultat,tum ipiaangelorum cu

Hodia- Immittet enimfeautmedmui /t conjiiiuti an^tlus Domi-

ni in tncnin timnjiumium. Dcindc quafi valla, fjue perti

cas nobis dcfixit, pofitis in

ccclclia primum Apoilo-

lis, fccund6,prophcris,ter-

tibdodoribus. Ejtcmplis

vetcrum renfus noftros m

fublime crexit,ncquc pcr a

mifit nos in humu cflc de-

icftos. Vult ctianosquafi

clauiculis,amplexibuscha b

ritatisproximis inniti.

Qiiin& anobis dcpofcir,

vtdumdcfodimur, lufli-

ncamus.Dcfoditurautcin

anima.dumfccxuitmun- c
di curis. Opus eft caam, vt
ncvitcmhanc noftramfi d
namus farmcris noxiis fyl
ucfccre, & luxuriari.oftcn
tationcm , & laudcm fu-
E gicntcs.
hcb. 4« Idcm. Turrisinmcdio
ition. zdifkata . templum eftin
^F' mcdio ludxx. Torcular
ipfe (ynago^a , vcl prxpa-
ratio p legis obfcruationc.
^* Ambrof. Torcular fic
didum cA, vtpial. dc tor-
cularibusr co quod in his
myncnjsdominica: pafilo
nsfint.modo mufti fan-
^o ipiritu fcf uctc prophc

» T Teni[.lum. T In quj ffuge» rtmnirttmiSi inCdantcs benias profplcetfra
b «.Alt»ie vh^ fundebatur fannuis hoOiMu. c »Vt :n cojem loco vu» prxmer.

cauic ruriim mcdio ei',& torcular exmixitin

a « Fruc^us bonorum uperum. b n Ubrulc» drftx , quia in labris viarum
n^lcjntur • Ainaritudin<rra vitiorum.

ca.Ettcxpc(n:auit vcfaceret vua'.s&fecitlabru

a « Quia fcci qiir d debui.

fcai-Nunc ergo habitirorcs lerufalem, 6c viri

a f AuJita rationemca, cui oon contiadicit viiica. b 5 Cieationis beneliMo.

f Vliia

ap. V . »^iiT )

rcfpondcboprovobis, i^

c .Ai.tnam,&c. VtfciHcctqui Dcum non fcnfcrunt
pcr bcneficia lcnriat per fupplicia.- & idco minatur poc-
nafur,vrconuertaturadpcenitcntiam. ^

* Bafilius. Clcmcniia: diuin.t crga homines, pcculia- Matth.ii.

rc hoceft.nocla aut file-
ter ingcrit fupplicia. fcd in
tcndcnscominationes , ca
pdicit aftorc , pcr hoc pcc-
catores inuitans ad pocni-
tcntiam.

* Chryfofiomus Cu tan-
tacdcrcntura Chriftomi "°"- "i^
racula, cum vox patris de ^*'«'«""'

Iudaitiaicateinterme,6cvVnSme^am.Quid f tXtll^''''-' ''"" '"^

Supraairti. a f Q, Hi.c v.d or fcciflVfottevltra debitum

clt quod debui vltra facerc vinc? mc9,& non

~ , , * t ^'necolendo.

fcci ei?An quod expcdauivt facerct vuas,& fc

•!''""''"*''""'", '»^"iS!»P«<>l>on.smalaieddt,hoc i«»d.eium lubiicit.

citIabru{cus?£tnuncoflendam vobis, quid

C , r SOD tUos.Cti nnno telillit. b iTranleam-.s abhis leJibus cf AuxiL ang

cgo hciam vine? me^ . Aufciam icpem cius,

*^ '•♦"••'•"«• bi Iderj^eil, fedrepctitiu.tonfirmatioelK

5c eritintdircptioncm:diruam macciia cius,

» T R.elin4uetut domus »eftia delcita.

& crit in conculcaiioncm, & ponam cam de

«f FalceiTtbi Des.ac cum peccaueni, non cuuirietni. b<| AdmoBiiio-
nc timoris non hitiuiliabitur .

/ertam.Non putabitur, & non fodictur, & a-

• " Opi»tini'iBr .i.uituua ne peccjtorum.

8
9

10

1 1
iz

jCurludfeinocrc
d derfu^Nccirasqtiomodo
crcdiderunt , fcd an ola fa-
fta fint,quac illis fidcm fa^
ceredcbuerint. Vnde pro-
phcta. iluid debuijaierey&na. 9«Reg-i8-«.
feci .

f Etnubibia.QnxCllbEMa
(quiaoesidololatra; crat) p
tribusannis, & fex mcnfi- \;^^.^ ^^
busnonplucrunt, ncpro Dcui.*z8.£
vuis affcrrcnt fpinas: fcd p
ariditate rogarentcum,g
dat imbrcs virtutum , vn-
dc . Tonam vobts caelum ftr-
reum,& terram,(neam:Et ali-

fcendcn,fupcrcamvcprcs,&rpin«.& nubi- l^ '^irr^t^TI.X'""

*C fiXdlCltOr.DlU OUt Dluiinr tfMK^. r^. ..!'.■>-. ..:..^.i:. r.i - - _ * ^^ ' ^

rea.Etnu.manus . Hoc poft
afccnfioncm domini,qii

ista.

»t

• f r»dicaior.c>us()uipluunt iretbis.coiulcaai.uiiaculit, fijlMnt
^ TiftutAus b T Oonrini guttas.

f busmandaboncpluantfupcrcam imbrcm.
xarum, rcdundantiuszftuaucrint.
•J< Procopius. Quoniam viticolc hic nulla mcntio ha
bcturobidChriftusipfc apponit parabolam vbiaddit
quod dccfic vidcbatur.dum populi prmcipibus vincain
fuam Ic localfc fignificauit.
a la/^-a/.HcbraiccbcuiTim 0'»»«3
b ^^{'«'«tfci^o/^fl^.e^t.SimilitcrNathan Dauid intcrro-
gat. vt dc fc tanquam dcaUo fcntcntiam profcrat.vndc
^.'/of male perdityir vineamfnam loiabitaltjt agrtcolis. Agn-
colxApoftoIifunr.

c ^m quod expca.JUi,&cHoc fccudQ quofda fuprd apud
li: dixjt, hic vcro quod cogitaucrat,alios intcrrogat.
d £f"*"»co/?fr.vo,j/^Quianonvultisrcfpondcr'c, cgo
^TCO L AVS

»5

nccprophetashabuerunr, . ^ ,,

w

.^ ^ DE LYRA.

^faHum,ltcuidtclumfm. 3. f\tg. 6. quodjuittdificaiumper Salo
monrm lu Icrujalem in medio ludxx cxinentt taquam mttropoli,
I Et torcular Cxtr in czi.altare holocauflorum,quod dicitur
Lic tuniUjr,tj quouib, (fundcbaturjanguis vidimai uniJicut in
torcularijangutf rujrum.

1 Et cxpc^a.vt fi.vu3s.i.operabona Dtum colendo.

i El fccjt labrulcas.ii<<y/ opera inuiilia,e nonua udidohla-

trtam deUnundo.

4 Nunccrgohabi.rcrufaIcm.&c//ocJi'«/Wttf««/opo.

fulum ad con.deratwnem prxdiHorum bentjHciorum.

5 Quid cft quod vl.dc.fa.vi.mcx.l^.rf.wj7)/7 defuit expar.
te meayijuin deberetfacere optima opera,&fccit pejfima.

6 Elnuncoftcndam. Hicconjequenier defcribitur reclitudo
diktni iudu tf,qu!a propttr iiigratitudinem debct contemni,& in ma
tiu aducrjartorum dimitii,ideo fubditur.

7 Aufcram fcpcm ciUS.;. verum legis intelleBum , non quia
DeMsinJuiataliqutmaderronmfeu faljum Aflimaudi,fn,fidquia
hcados (S U^fperiudecUnaneruntadv tii , propter qd Deut iu-

& apoftolosrcpulcrimf,dc quibusdicitur : (^,ijunt ijti,
qui vr nubfs volant.

•Jc Thcodorct. Nubcs appcllat prophetas ,& Apofto-

os.quia ficutnubcsbaiulant pluuias&cftunduntcas

aipcrtcrra«r, ficprophctx&Apofloliaccipiuntverbaa

Spiritulanao&cftunduntcafupcr rationale crcatura.

* T^tuU. madarum cft nubib ncpluercntimbrcuvi.

coclcftibus bcncficijs ncproucnirentdomui Ifracl, fc-

ccratenim (pinas.ex quibus Chrinumcoronaucrar, 6c

ita lubtraais pnoribus charifmatis, lcx & propheta:

vlqufead loanncm fucrunt,& pifcina Bctfaida vfquc ad

aducntum Chriftj, curadoinualctudincsab Ilracldcfiit

A^ncficijS- ^ 00. IJrael. p

Jiiraraxttab cis lumenfujigrati^: &fice.xjua dcfemilitatcce-
ctderunt in trrorum cfiiiatim.

8 Et crit in di.Quu d^mones ex Ix.c babuerunt fuper eos potefin
te dirtpitndofptrttualia bona, & dijpofitiones adipfa fcilictt bona,

9 Diruam.ma.cius. Utiiiei Tncampr(,tiiiioncTn,&aupelicam
(uflodamfubtriiljendo.

I o Et crit in com. iden in deprefionem ab aduerjarijs,& ma-
xtmi dDabyLt,ijs qniterramdcjiruxcrunr^^-jfpopulitmpariimocci
dcrunt & partirn cap:iuauerunt.

I I Et ponam cam defer. a Vroteaione mea.

12 Nonputabitur. L>uia ad verba profhetarum noluerunt fe
lotrijitrcauferendomala vit.elua:

1 3 Et noti fo. i>uia fojforiodiuini timoris nonftieruut retraHi
ab Dmuitaiibus (i^ts.

14 Et afccndcntfu ideflcalamitatespungcntes,&miftria:- et
^utaad liuram populo dutio ni capiiuitanm vepres,ctfpine crcue
runt tn tcrra p> 0 Ucft 8u culture.

1 5 Et nubi ma.&C Quia inttrra illafetuta eJlftcciMs magna.

* Vinca

MOll^LITEI{.
1 1 £t tor.extruxittn ta.i. conftantiam martyrum , proptcr
quam exprcflTus cftfanguiscorum.

2 tt,xptcia.vtfa.vu. jdcft,opcra bonapcr imitationcra
prjtdittorum.

3 htfccuia. Nam multi qui funt dcccclcfianumcro,
icdnon mcnto carcnt fruaibusbonorum opcrum.

4 'Ht"i ■r.ha.LruJalem.lMQ^ angclj & lancti qm habjtatii
. *n icrulalcm fupcriori.

t Ua.cateintcr me.j- w.wMw.AngcIi namq, & fan^i iu-
aicant cumDco dcagcdis in mundo,ficut dicitur Dan.
A'^*nJ utt.tita vigilum tUcfrtum efi lcrmo Ja*iciorum:
I.. ^"'f-Vo^ W.e»rr.q.d.nihil omifidcpcrtinentibusad
■cjus truaificattonc,fcd ipfa dcfccit pct lciplam Olc?. r ^.

Ttrdtiio

Et

Terditio tua exte IJrael , lauiummodo ex tneau.xtlium tuum
fubditurpunitiocum dicitur
7 -^i^fcramltpir/i t/<4Ki.angclorum cuftodiam.qui aliqil
ab hac cuftodiafcrctrahut diuino iudicio proptcrhomi
num malitia. Vndc in pcrfona coru dicitur, Icrcm. j i.a.
Cur^iitmus Babyloneni ,& nonefijanata, dertlin qunmus eam.
% Et eritin di.Vci dxmoncs & malos homincs.

Diruam ntaceriam t/wi.i.dirui pcrmitfS virtutudaufiira.

Et erit in com.f.dxmonum Sx. infidclium.

"hlonpKtabitur. falcccorrcilionis.

Etnonjtdictur. foITorio diuini timoris.

Etafcendenthrfipeream vcpres,& Jpinx.i. multiplicium
pcccatorum.

I ; Et nubib.ntatne plnantfuper imbrcm. fubtrahcdo frudti-

Tom.4, C

9
10

iz

13

«4

^7

Glof.ord.&NicolaideLyra

6E

S a Do. iftitl &c. Ex quo diuifum ctt rcgnu , dece tribus
A Ifracl diai funt. dux aute Iuda,in c]uibus reges de luda

rc"nauerunt. Cuius virigcrmcndclcaabileDco,quia

apud cos erant facerdotcs Lcuitx viri rehg.oli , quonia

hxc ifaias loqucbatur.vcl quia Chnaus ex cisnatus cft.
Genef.4.b. b £(Cf c/a. Vd clamorem

pro iuftitia fccerunt, quia

Chriftu mtcrfeccrunt , cu-

iusfanguis clamat addo-

minu: t^cx fiingmnis fratris

tui ylbel dam. ad nie de terra.
♦ Vir C r*(?MiconH(nlHocfpccia-

literadludxosqui auarif-

fimi ; Gencraliter ad oes

auaros. qui aliorum neccf
t Donec non fitatcm , fuam faciunt vo
iiclocus.

&vuaeorumVua felUs. .,, .

* Bafilius. pierumqueDeiuiftitiafuturnmiUudan-
ticipatiudicium ,&:aEdespriiisnumerofa hominu tur-
ba cultas , fucccdcnte iicct luculento annonx prouentu
c6 ramcti adducit,vt deftituathabitatoribus.quod^difi

ficat? fint fumptibus pcc

D

* f Metaphor»m eTDOnit. f Hoc fieiam vinc* me;:Vinei enira.
i^Metapnor.n. )/ ^ ^ Decemtr.bus, vel lotus populu5 ^

cxercituum domus

cl^Com
d T Dci.

Vinca cnim domini t

. C Dux tfbu.. b <r Qn.,1 repar.nis aliis trib..bus poftea pullulau.t
^ p rat.one Ifrae^ni vitulos cnlebat: vnde pnuj! «pr.uatus. d f Des

Ifrael eft, & t viiiludagermedeledabileeius:

T Vu.15.

Expcaaui vc faccrct iudiciu , & cccz t iniqui- ^

a C Lrbrufc, b , Sufcipcret. c T Chr.llum fufcipiendo. d , Tolle cruc.hge eu. ^

tas: ec iufticiam, & ecce clamor. Vx qui con- ^
^- ^ iun2itisdomumaddomum,6iagiumagro 7

hiptatCm.r.C<7«' f "«'"»• »-0 C , t> , c Etdeficlen.e !«,>,& nonimpletuiauariri.r

tra hxreticos hxc dicutur, - - . . ^ .

iniuftitiam comparatis.
f DecemenmiugeYa.StcxA\- tSabahot
tasterrx, quxcaptiuitate
fecuturaeft, oftcnditur. ^ ^

g i^a (jui confurgitis.q.d.Ca.-
ptiuitas imminet, vosta-
menUixuri.^B vacatis.vndc tPlaga,
v£vobis. Noftrisquoque
prxlatis hxc dicuntur,Qui
de mane bibunt vfquead
vefperam,qui delicijs oc-
cupati, cx creaturis non in

B

qui domos domibus idcft
dogmata dogmatibus con

MaKfa.7. i. iungun t , firhiles viro ftul- d
to, qui xdificat domu fua
fupcr arcnam.Coniungut
autcmnouavcteribus,do c
ncc deficiat tcrra.fcnfus fci
licct & fcrmo humanus.
t Domlni * Crcgor. Nazianz. Non

ciercitttttin. cumuiabif domos fupra f
domos , ncquc agris agros
adiungcs,neque opprimes
paupcres. Nobis plura im-
perat Chriftus, vt nos pro

• - , 5^ Etdefac.enteterra,Ocnonimpiciuiduai....^ tupaui, CX (-tcaiurii IIUH IH

copulacistvfqucadcerminumloci.Nuquid 8 telligunt creatorcm , nec

tBathnin*

a 1 A n rtoptet vos folos tanta terra creata eft. T Aliis excloiis . if Si-atiof*

habitabicis vos foliin medio terr.x ? In aurib.

a CAdliuc fonant.a. ^ Apofiopelis. q^no.i rcquicfcet ira mea:Nil:,&c.

f Qn.Tfunt. 1 icihcct. xT./*

meisfunch.aec, t dicit dns exercituum .Nili

a f rortc.iptl.iitatcm. bf Inquibus dj-Vftamini.

domus mult? dcferte fuerinc grandes, 5c pul

. a T Quifacra^us numcrus eft. b f Centum vig.nti pcdum in lo..gum.

lusera vbi «. iug.i boum rperabantut. ^

chr?,& abfq;habitatore.Deccm .n. iugeravi

al iJoaplu». finqLiobjptizatur^ominus.b^Coruslcilicet.qui rtcbi.gomet
' iiQjjifolebant multiplicari decrefccnt. ^

neai^ faciuctlagucu la vnam, & trigi nta mo-

aCNimiaOctiHtate. ., f Aliaseph .o..ieft menfura ar.a..iim ^ Studiofe

10

SSS^r^P S dijlSs&S&tmodi<5stre,.V,atc5argi

pcribus, fic cxpediti magis
baiulabimus cruccm .
d viauribus. (^afidicerct
propheta , Wxc vcrba intc-
rioribusaunbus audiui.q
funtdomini cxercituum

U

12

confiderant opcra eius.v» Pfa!.j.?. b.
de: l^erbo dommi Ccsli firrnad
funt,&c. ye tjtii fnrg, ma. ad
cbriet.Scc. Omnis perturba
tio animi, ebrietas cft.qu?
conficitur devinofuroris ■'
draconum,& venenoafpi
dum. Hocmulti bibunr,
de mane vlquc ad vefpera E
ideft ab adolctccntia , vfqv
adfencdutem. Alijhora
tcrtia, fexta, nona, vel vn-
decima fufcitantur ab hoc^
vino . Et dicitur eis illud:
Expergijcimini quiebrij efiis dlocl i.h.

— 7 -| • j — — C/

i „ * ' o 1 • fi, ;.,„«,;„ ^^ eobiberitcomburetur.va

&lyra,&tympanum, &tibia,&vmumm

ELech.4. b.
Luc.j. e.
Deut. ^.t.e.

17 dc:(^i"um&ficeramnonbibe

c tJShm*^^ d^^.^Ponlpa fcilicet, & ftruaura hxreti- tis, quado in^rediminiin tabemaculum: Rcquirunt citharam

corumverborum, &diarcaica argumenta. Agricul- &pfaItcnum,cuiusrepertorTubaldeftirpeCaingenc

turaquoq«c,&^dificatioh2reticorumeradicab.tur.Ec ratus.Hxcmufica mftrumcnta rex Babylonis habuit, [5««^ -

dedenario &triccnario numcro (inquoprophctauit quibus populi proftratunterram, adorabant Itatuam -.r^ftmi.

Ezechiel icdominus baptizatus cftrtdigentur adephi aurcam.Infoelicifllmicnim fimtquiad feneautemgu Dan.j.a.

qui adcomparat.onem multiplicis numcri vnione con la,& ebrietatc. & duicrfis voluptatibusoccupati,non m F

Srin^^itur.quiadcvineaSodomorum.vinumeorum, tcUiguot in lc opera domini. _

° & vua ' ' ' -^ Etopus

C

NICOLAVS DE LYRA.
I Vinca enim domi &C. «» Im oilenditur , quod parabok
prifiiBainteUigitur de populo Ifrad, &fic e(l expoftta.
X Et viri luda. hoc potiffimb diciturpro Chriflo , quia erat de
tnbu illa/ecundum carnem nafcitnrus.
^ j Expeaauj vt facerct iudicium. iullam fententiam profc
rendn. quod peainet ad iudices, quorum eji iudicare,

4 Et cccc iniquitas. ideSliuflitiiein.tqualit.is : quiaperuerte-
bant 14 Hcia infamrem patris,& propter munera.

5 Et iufti. ideji optra iujiiiix inpopulo comuniviuendo iuflh ad
inii (em .

6 Et CCCe damor. dc iniurijs vnius contra alterum .

7 Vx qui coniungitis.Hic confequeter arguitur popuU mul-
tiphx lulpa Etpnmd pr.pbcca arguit culpam . & comminatur
fanam (onvintim,f<.cund6 profeqmtur pena.m feparatim,ibt:Ueo
irutus efi. Pnmain trn : qda primo arguit populum de cupidita-

Diuifio . te . lecuiido de (.arnjlit. te,ibi: ya qui confurgitis^tertio defiper-
bi£ vanhate,ibi. y^qui traintis,& in qualibet parte comminatur
pa;(im. CiccJpWw/iv; f/i. t. Vaequiconiungitis, &C. ludp

ladzi auari- enimfemper fucrunt ad a;uritiam proni,& ideo in illo popido mul
ti per pc.eiitiam cuf rebant poffffmes aliorum,& aliqni perfrau
Uulenfas.

S Nunquid !'abitabitis,&C. q. d. videmini hoc quxrm, &
tamen tcrra fuil autu d De . Iil:;s Ifael communiter pro babitatio-
ne pauperum ficuth & dUitum. Etf bditur comminatio pa;na,cU
dicitur:

9 In

^ Jn auribus meis funr,&c. Quia exaudiuit iniuHi oppref-
fcs ad vmdicanduni:ideo fubditur, clamorem inittfih «pprcfforum.

10 Nifi domus mult? defcrt» , &c. idefificutfuerantmalh
acqtiifttit , & hoc impletum eft quando poputus du£lus fuit ca-
pttuiis.

11 Deccmcnim iugera vinearum faciunt, Snc-ideSl
ftcut vins^, '^ agnfteruht male acquifiti , ita efficientur fieriles
in pcen.mt. Efi autem iugcrum fpatium terra , quod par boum in
dce arareconfuenit.

1 1 Vx qui confurgitis manc. Hic confequentcr arguit po-
pulumde carnalitate duetis : Vx qui COnfurgitiS manc, &C.
Sic enim folcntfacere illi, qui fuerunt ebrijprmdenU vejpert , eo
qtiodin manefunt fitibundi.
1} Ad cbrictarem feaandam . Sicut prxcedenti. Ided

fubditiir .

14 Etpotandumvfqucadvefperam. Et quia ex taii pota-'
tione calefit caro, &inducitur ad luxuriam, & ad alia maia,fcili-
cet ad rixas, & ai homicidi.i, & confimilia, ideo fnbiitur.

1 5 Vt vinosftuctis. Etpotefi teneri hic ly, vt vno modo caufa
liter , quantum ud iUos , qui fic vacabant potationi, vt ad maiafe
quentiaeffentmagisapti, cr proni. Miomodo confecutiu^ ,quia
talia mala natafuni [cqui ex ebrietate:etiamfi inebriansfe iiiebria
renonintcndat.

x6 Cithara,&lyra. .Adexdtandumiuxuriam perdiffolu'

tionem .

17 Etvimm\.fcilicftfortei&ele&um.

4? t Etopus

M 0 II .A L I T E Hj,
4 feram doarinam , quodiampromagna partcfaaum
cft,quia multi doaores catholici , & prjcdicatores Deo
pcrmittentc, & diaboloprocurante,magis ftudcnccu-
riofitati,quam vtilicati.

7 l^jeqti i niurgitis don u n addomum,& a{nt agri cnpulatis.
Hicarguut aliquama'a nfpccialiEtprimomala cupi-
diiai poilcflionu,& dum ji;u,cum dicit.>^^ quiioiiiu -^itis

&c. quod frequenter contingit in Chriftianis principi-
hus pra:latis& religiofis.Et fubdif debitapoena,cudicit.
1 o A(;// domus r».iU f tuerint deftrt£ grandcs,& puUh> f,csfc.
Hoc enim videmusfrequenter accidcre , quod xdificia
magna iniquc conftruaa propter ruinam funt dereliaa
& pofleffiones magnae dclerte.
iz y^ quiconjw^gitis.Hic arguit vitiu carnalitatis , & ine-
pt? l?titi?, & patet fententia.Et fubditur poena cii dicit.

i t Tro^te-

6^

Ifaia; Cap. V-

70

lap,

rcntia, & ruperbia miferabiliter humiliati. , n

* Procop.us. Quodinfernumanimamdilataflc air
id vt eorum. qu. perierunt, cruciatus expnmerS addt
dit . Neque enim huncanimal quod in monuoVHui
tur cxiatmaadum eft.Demde cn os ei alS^buk, £m

-A Va-^ A ^TA*^^^'Qi'3'n-femporispartepofrent

A &'fti.gdu.sdeDeoedocen?mane.Scdc6feftimns6no

y^ fupr.. afecxcuflb lurrexerunt confe<flantur Gcera. Med a d^^

Sed tunc augdcu hbido bibend.. Vefpercne? Sed & tum

^^JJ^J^Etq"'demillosdeftim,tdies, noncos defcruit

nidilucuh, quofiat "^^^^ ^ ^ ^P"^ d°^/ni non rdpicitiS, ncc . nlaim,peccati a5-

cxplanatuis fciedu b opera manuum eius confldcratis' t Pronrrrr.,r.^^-. ' tO'Cs defcendentes

quia a tenebns rc ^ . f a ao™an.s.,c] di,boio b i o "„ . 'k l ^^Pf^^ca CaptiUUS cxcipientem fiani-

greffioeft,fiuceius ,. "■ ' ' ^''"trp';:?;»'^. '^^"'"-°'- ^ ficat. ""'

auctus clt populus mcus, quianon ha^buit fcientiam *^ ^texMmr,&c,Uu<i-,.c.y>i.

aTGchem,,. T KmH vel vcrl i Dei. Non m folo ' * Idc. ExaltatUr in '1""=^ **»"«*•

cxaruit.Prop.erea dilfuuit infernus anima^m fuam.S: aoe '

f . /. ■ * "nr.MJbilitcr. ' r

't,t!^"!?,U^'^Tl",^'"fj;''°Adcfcendentesforres
cius & fublimes cius,glorio%'i eius ad eu^Et inc Jmabi

mcntur.Etcxalfabiturdominuscxercituuminiddicio & ,

T III..S remou.. « ^ ocrtrina patri. '^ ""''

:entur

gvitioadolefccti^
priuatvfurationis
autccrte'^;'»'** dici
turcius qaabigno
rationc Dei reuo-
catur, inditurpri-
marius aditus ad
cognitioncmvcri-
rem"'' "" tatis . Hzccoliafcs
" cxprophctis:£m/r-

tc mani: pfopbetus : Et
iilud : Mane exaudtes
>oc«w mtaMine alia
bo tibi,& videbo. Dt*
Heus meus ai te de Itt
et vigUo , in matutino
intcrficiebiim oespec
ettores terr*. jtd ve-
fperurs demorabitur
fiet6t,& ad tnatMCinH

fin^ulis

rem

PCA <.
n.
-.. 5».
•fal.ioo.

B

Iktitia,
b Vropt(rea,^J(Mo
ralitcr. Quicquid
dcpopulo ludzo-

Dcus lanaus fanaifiabitur in iufticia. EtVafce*
'^"'^.^T^fn.^.'^'"'"' ^"""^» ^'^^^'''^ in vbcrtircm vcr

pr^terca

rebus bene geftis
exaltamus.
d Et palcentur agni.
luxta hiftoria ide
eftquodfupra,re-
gionem veftram
alieni dcuorant co
ram vobis. E

C ^dume . ^ufere-
iuri -pobis regtiuDei
&da.fa. fru. eius.
f y^ qui trahitis .
H-EC ad principes W«tfi.ir.«r.

[defipcrgi rum diximus,*ad ^^ ^* ^^^<^^x comcdcnt. Vx qui t trahitis iniquitatcm

ia ioiquj- cos,quidciici(s (a:- ^ .

t

ludxorum, qui Va '""^SHualiter

ticinia prophctaru %SZor^

K.

qulioccupantur rcfcramus . Qui non rcfpicientcs ope-

raDcMnpcccatumducunturcaptuii.ncchabcntfcicn-
ham Dci, & pcrcuntcsIamcA htiopcifi.ac virtutu dc-
irahuniur in gcbcnnam m pcrpetuu cr ucundi, pro po-
^ tcntia

ncgligcntes,pecca vocabuiur..
le tispcccata anncda anaihcmadz.
II bint.l'f,qnitrahiti{.

Dicuntliecadprin
C,thTfl "„0™^"°'"" »"'"'en,a.iza„. voLbi

^, r,„ NICOLAVSDELYRa.

' ^'"'"".''"■"""'•onrdpici.is HM„gv,d>«d ««*.

UmpcriliHm ..

3 Ncc opera manuum cius confidcrabis./c;//«/ qualiter

f««««-cr«,r >;,«,;„ carnainatispropter ip/im mundumdUu^
u^ojub,teriend.,G,n.^,^^ ^un,^,,„„,^,,Z«, ^T/W/./,«rc>«
"ndenu.,Gen.t9.Confe,]uenierJubdituriu

Lur!f2T'' ?P"?"' ^"'^"^ *^" f^P"i"^ mcus./V.,1 du-
tetur./fatas emm iof.eOaiur de futuro vJmodum orMerM »f«-
pter urtituditrm {ueHOtt. ""aum pr^KrtU prih.

4 Qi^ii^non habuit fcicnfiim >«/,/;, j • ' • /■-
^ Aa,,u^^i. '«-«cntiam . ^ppltcando ingemumftiu

Lt; '""'f-»nie.&c.ai«>/i»d^Mortf(/jr/w,

f«/i;a^'^ !;«.;"*.?/"" '"^"""* *""^^ foi.6cc:,dejrcapl

??/ 0 «.2 . '"''^'P''^'''^^' Ponuntur mortuorum cadaucra.
"fulT^rl"''' "^' '^'^""'^'"' ""'"'^ damnaforuadpur.a.

^niatuc nullusadeam admtttebatur,quantumcunque iujius idco
t^ omues mortui , ^uantum ad antml ad infernZ iTenierZ

»aa,aputrefatia:^f„ .nfernus vtroque \nodo bic accipttir.

Cfttra

>0 a Infunj.

t i Tropurea captium dua^s efl populus wf «x.Dicitu r cn i m n,
antecaptioncm Achon talia vitia vigcbat ib & in ahX
lociv pluribus captis a Saraccnis. ' ^'

4 il^'^'"^'^/>-^«'^/</*«//i.ltihcctpra<aicabcnc opcrandi.

5 ti ^•■'>i>.terte,utjumc. in carccribus rcclufi

durL . c, ., : ""^Z"' '""-•"• propicr Jaborcs magnos, &
«u'Oi.»i»aiattni«fibiimpo(itos.

Rnifiandr! 1 -"''■!'" -'^""r "'■'"''"'' ^'""»- ^oc dicitur ad fi
f ^ Jr?" ^•^"atoru multitudincm.Matth.

P",

>^fp<u.oJa na,qufuucuadptrd,umm, & Lht Jim qu,

intrant

Ceterapatent vfqueibi.

7 Et incuruabitur homo,& h u miliabiturr&c/t/f/? dtii

cientur totaliter djua Juperbta. ^

8 Et cxultabiturdominus cxcrcituum in iudicio./rff/Z

P':^'^J'^od'ud.ctumpr^dtaumfactetdepucatoribus,mamJeJia
Ottur cHlttudo ipjius . ' t '

9 Et pafcentur agni. ide/l,comedentur agnifiliorum ifraelab
hottibus , VI panunt do^ores nodri.

10 Et dcfcrta in vbcrtatcm vcrfa aducnx comcdet.'Ao-
JtesfcUuet,quia nonjolum comederunt Babylontf animalia luJ^o.
rum,fed ettam terrf uafcentia. R^ab.Sai. ad comrarmm Jenfum ex.
ponttiJiamUteramJic:Etpafcenturagni,,dtfi ,u{i.,qu,a Jilif IJrael
duaiin Babylonemhabebant viaumjujjicientem fecundum ordi-
nemfuum^idesijecundumfuifiatn^decentiam.Hoc de Danide pa
tet,<crfoc,fseius Dantel i & de loacim rege 4. i^e^um vtt. Et
tdemeji dicendum de al,fs iuJiisfatiempromaioriparte.Et de-
fertatnptnguedtnem verfa.ideji. domos peccatorum pin^uibus ple
nas. ^duent comedent.idefi iujii de Ifraelinter Centtles vt adue
njhabttantes. Sedmelius vtdctur imelligi de Jilijs Ijrael reuerfis
dccaptiuitateBabylon,ca,vtJitfenJus, Deferiain ftnguedtnem
verla,,defi,fruausterre Ifrael.quf fuit dc(ertatempore\aptmta
tyuia manfit inculta. Cs tdco quando incepit coli dreuerteniibus
de capttuitate. protultt Jrudus vberious, & meliorcs. Aducna:
COmcdcnt. ideji J,itf Ijrael de captiuiiate reuerft, quifucrant ad-
uene tn [iabylone. '

II Vc qui, trahitis iniquitatan.«/c confequenterpropheta ar

— . •" ''•■• • - ^■jt guit

intrantper Mw.Ht quia ficut mali puniuntur, ita iufti prc-
miantur.ldcolubditur. ^^

9 i://)a;u/;t«, «^„,. idcftinnoccntcs in pafcua cxlcfti

.. t /«^'jf^^^iwf/w/i.idcftrccunduqualitatcm mcritorum".

10 Et d(ferta tn vbcrtatem Vi rjaaduen} cumcdcnt.idcli fcriptu
ramvctcnstcftamcntialudais quantumad intcllcari
lanumdclcrtam, Gcntilcscomcdcntpcrlpiritualcm in-
tc [igcntiam.,ConlcqucntcnaTguitur fupcrbia maloru
Chnllianorum, cum dicitur.

11 l^xqitnruh,tisini<iuttau.m,n funiculis vanitatis. Supcrbia
namquctr.ihitpoftfcmulta pcccata: proptcrquoddici
lur inmuai oranispcccati.vt diciiiir tcclcf..o. b.

Tom. ^, C a

y^

7»

GloCord&NicoIaideLyra 72

a n Vinculum peccati.

^ a Infumculus Samtath. In quibus erant.quibus dixit do
A minus : Exitc . Vacca quoque rufa , nec iugum traxit,

nec funiculis fuit aliigata. Achitofel quoque , & ludas,
Joan.z.e. quoruhi alter Dauid, alter Chriftum prodidit, longo fu
rReg7/f. "^ trahentes peccata, fufpendio perire , tanquara malu
Matthi^/.a. confcientixpolTent prcsfen
' * ti morte finire,putatcspoft
Pfal. 1 1 8. morte nihil cflc Funes pecca

toru circupkxi Junt me.Etfuni a
Pfoucri>.j.d. buspeccatoru fuoru ejuifquecon

ftringitur . Merito.iniquitas

infuniculisvanitatistrahi- b

tur.quia peccata peccatis c6

neduntur,& inaniafuntjVt

fila aranearum. Sed fi exire

voluerimus, tanqua fohdif

fimis vinculis tenemur.

4« Bafiiius.Exeplahuiusse

tcntias.Sitaliquispropefus c

ladiubricitatem expledam.

Obieruaperquotfibi alci-

fcit peccatii luxuri2B,primii

corpusfufi coponit. Crines

hocmodoei circutonden

Barrabam elegerunt,Chriftii condemnauerutGencrali D
ter adoes,qui iniuftuiuftificant,iuftu condemnant.Ma
lu, tenebras amaru, in fimili fignificatione,& figura po«
nuhtur.In Barraba diabolum intelligimus, de quol;6e*
ranos dmalo.

^ Cortiglam fecundum.Lxx.
b ir Peecatis onerati.

in funiculis vanitatis,6cquafi vinculum plau ^

a f Vatvobis. bf iMonputattsiiamDciVentuiam,

fedpoplietias firaftraminari , ' 2

ftrijpcccatum.Qui dicitis:Feftinet:& cito ve-

al^Captiuitasiruamptatdicit^vos Ptophetac. b ^ Si verum fit. 3

niat opus eiuS:,Vt Videb amus: 6^ applOpiet & 4 reHa>,&nouifftma eorn in infer

a Quod vos (oli contemplamini. b ^ Qui modo non ctedimus. nn .V(\ iiifl-nc . nm nf i-if in

veniat confiirum fan^ti Ifrael , 6^ fcicmus il-

Allegor. Vxqui dicitis, M«th.54i
&c.Omniadogmataveri
tati contraria,amara funt,
veritas dulci. Cauendu eft
ergo ne pro veritate fequa
mur mendaciii pro luce,
tenebras.M«/f^ -vig videntur

S

aTConfltium. b1 MotCiticantanimas,quzmoiiuntui,Scviuificantquznon
viuunc. cflniuftum. I^Barrabam. f Diabolum. dl^Iultum. ?

T Chriftum: Ego fum paftor bonus. ^

lud. t Vae quidicitis malum bonum & bo- ^

a f DiaDolum, qui eft nox, & tenebrz, transfiguiat fe in Angelii o
tucis, vnde: Qua:.fociccaslucis ad teneoras? "

num malum, ponentes tenebras lucem & ^ potentiam, & bonos de

aTChtiftmnjEgofumluxmundi. b.flFalfitatem. lOfpiCiamUS ptOptCr mO- t

luc5mtenebras; poncntcs amarum in dul- '^ piam.vnde: AauilafigniM«th.i;.,
t . 12 ficatms:Va5,quidicitisma

no . Eft iuftus, qui peritin Ecclefy.c
iuftitia fua,cuidicitur.-We ^lT'
\is nmis tuftKf,vnac:2^n de-
clinabimus ad dextera,ncq; ad
fmiflrai DiflScilecnim vita ^, j, „^^
mus hocmale di£bu, cum qui dicids.
malis adulemur propter

a "T Veiitatem.

tur,taliterver6vefteamici d ^^ ^ ^^^^^ -^^- amamm. V? qui fapicn- '^ lo,bonuses:&bono,ma.
tur.Perhxcoftentatambi ;^ af s«petbicordis. bTNotletreptuLte. »4 luses. Scnb?quoque,&

IaPraI,iof.

Amos.^.
M4tth.27>

tiofam,& fuperflua curam

ac ftudiu fux honeftatis.De

xnde fuppeditat pccunias,

Vtredimat fruitionempul

chritudinis fcorti. Vcrba

adornat,compotationes,&

conuiuia. Hisomnibusfibi accerfit flagitiii proftituta:

pudicitia:.Hiccft,qui attrahitpeccatu in funiculologo.

■J« Auguftinus.Inmodumfunisquiexpluribus mini

mis creicit in multum , peccata femper tanquam longo

funetenduntur.

b ff/?'«rt,C^c.^«Procopius. Diuinamiram prouocabat

his vcrbis, prophetaru minas , & Saluatoris ipfius eafde

inculcantismagnaperfidiaicontumaciain fuam perni

ciem inuocantes. inde quidam propheta imprecatur his

verbis. i>"<e defideramibus diem domini.

c y^ qui dicitis, &c. Hocfpecialiter contra ludxos ,qui

apud vofmetipfos.

I J Pharifsi verba Saluatoris

tcs cftis in oculis veftiis , 6(;coram vobiC i6 nonrecipieriics, fcdtradi-

a T VndefupraiVsquifonfurgitismaneadfeftandam ebrieta- Ij tiOUCS homiuum, & fabu

tem bflPo.enti<jriudicaturmagisebtiofu.. i8 lasaniles,feceruntbonuni

mctiplis prudentcs . Vae, qui potcntes cltis ,9 malum, & malubonum.

20 d ye quifapientes esiis . Dc-
fpeda Dei fapientia, dc vcftra apud vos extolliminf.
Sapientiacftdiuinara hamanarumq,- cognitio rcrum.
Prudentia tantiim cft humanarum fecundum Stoicos.
Hxc contraScribas, & Pharifaeos , qui habent clauem I-HC.n.|w
fcienti£E,nccintrant ad Chriftii,nec permittuntintrarc.
^ Bafilius . Sapiensapudfemetipfumeft^quicunque
proprio fenfu vtitur,& non fccundum fidcm verba Dei
loquitur. Faquifapierts.

^ Rupertus. Sexicshoccapitulo vasSpirituflrana:.per
propheta clamat.A'/ qui cogiugitis domu^y^ j cofw^gitismane

yaqui

-J.

NICOLAVS DE LYRA.
C

* guit populum depeccatofuperhi<e,qu£ trahit hominem ad alia pec
cata,fecuttdum quod dicitur Ecci,io.b. Initium bmnis pccca-
ti fiiperbia. Et hoc e(i, quod dicitur.Vx qui trahitis iniquita
tem, vobis aggregando eam .

1 In funiculis vanitatis. ideflfupcrbia, qua eSl occafio om-
nium aliorum pecca:orum,rt diBum ei}.
X Et quafi vinculum plauftri peccatum . idesl proceden-
do vlterius adpeccatagrauiora . Vinculum enimptauflri eSigrof-
fus quam funiculus , &fic per hanc fmilitudinem defignatur,quod
fuperbia, primo efi occafto peccatorum minorum , &poflea maio-
rum , & ftc erat inpopulo regni Iud££ , ir.tantum quod incide-
rat in erroretjt circadiuinam prouidentiam , tenendo quod Deus
tion haberet prouidentiam de iflis inferionbus , necper confeques
inferrepropterea,qugfiunthicaliqu>.mpainam,ideo{ubditur,

3 Quidicitis. diuiiamiuiiitiam deridendo.

4 Feftinet, & cito veniat, SccTropheta cnim comminaba
tur eis panam dD/oinft rendam pro malis fuis : Et ipft dertden-
do rejfondebant. Feftinet , & cito veniat opus eius. ideflpce.
na, qmm comminamini nobis, quafi dicant non timemus cam,vti-
de de ipfis dicitur ETiech. i g.d. Dixcrunt : dereliquet Domi-
nus terram, & non videt nos. Et ex hoc errore cecideruut vl
terius in aliud malum , dicentes quodcultus diuinus non eratali-
cuius valoris howinibus. Hoc enim fequebatur ex eo , quodpone-
bant Deum non habereprouidentiam de humanis a£iibus,& Hon
trariocultumidolorumdicebanteffebonum, quia in illisdaban-
tur aliquando refponfa hominibus de agibilibus, & tanquam effet
ibi aliquid numinis habem prouidentiam de aHibus humanis , &

hoc

hoc e!i quod dicitur.

5 VsE qui dicitis malum. idefi cultumidolorum.

6 Bonum. >dtli vtilem hominibus.

7 Et bonu m. fciiicet diuinum cultum , qui efl bonus fecundU
veriatem.

g Malum. idefl effe nuUius vtilitatis.
9 Ponentes tenebras. errorw.

I o i ucem fciluet veritatis .

I I Et lucem.'/ci/j(rt'^rff/.

12 Tzncbxzs- effeignorantice.

1 3 Ponen tes amarum. idefl idololatriam, qua ducit adgehi-
ne amatitud utm. .

14 In dulce. 7««g«4W per eam hmoconfequatur optatum
finem.

i j Et dulce. idefl,fpfm latriam,qua coniungit fummo bono.

1 6 In amarum. quodfn ibi labor inutilis^ expenf£,(^ ex hoc
fequtbatur, quodiflificerrantesfuamfcientiampraferebant noti

tia prcphetarum contrarium afJerentium,ideofubditur.

17 ViE,quifapientcscftis.?^c/? cognofcentes diuina , nonfe-
cundum veritatem, fed tantumfecundum opinionem veflram,ideo
fuhditur.

1 8 In oculis vcftris . fcilicet, &ftcutfe aflimabatfcientes cir-
ca diuina. ita & circa humana falfo tamen , ideo fubditur.

1 9 Et coram vobifmctipfis prudentes . Trudentia enim efl
froprtecircaagibilia,humana. Ex pradiBis autem erroribusfe-
qucbatur,quod abfque vth timore implicarent fepeccatis carnali-
bus, ideofubditur.

20 VaEquipotentes eftisad bibendum vinum. Dehoc
enimiaSiabantfe, quodi>nus pote^at tantum bibere,quantumplM
res alii: & ftc poterant eos inebriare.

M 0 B^.A L 1 T E t{,

j Qui dicitis: dcridendo pccnas fcriptas , & praedicatas
pro peccatis reddendas.

4 F( flinet , & cito veniat opus eius, vt videamus,& appropiet*
Peccatorcs enim obftinati non timent alia.
j y£ qui dititis bonum malum,(^c. Hoc cnim faciunt Ad-

uocati

uocati mali , falfas caufas fcienter fuftinendo, & legiti-

masimpugnando.,

17 y^ qmfapientes eflis in ocuUs veflris , ^ coram vobtfmet-

ipfis prudentes. Ifti fnnt vani doftorcs rclinqucntes v tilia

&curiofadocentcs.

20 ra quipctentes eftis. Ifti f unt ebriou.

73

Ifaice Cap. V.

74

^

^e V£qmtrMtU.V<eqiii dicltis mjlM^&c.yf qul ftplentet^&c.
yf (jmpotentes,(fc.Duo \'x prjetcrca fiint fubaudicnda.in
^ hisduibu$ircCcnKmi]Sy'^i diittis,fentnet,&:QHi iuiiiHu-
tis impiumtirc. P\inc hiicomnia de can tico funt.quod di-
lcito fuo cantare propofuit.qui & malis decantac agri-

colis,i. intcrfeaonbusciiif , .P„^^„i, ^, ^,„ ,,^ f^,;^.. „„„ „«,,„ ^a.u,.

demd.lcaiScnbis&Pha- a ^abibendumvmumj&^viriforccsadmifccn

I a •"luimiam liabeiednMis.

j. dam ebrictacem Qui iulbficatis impium prb

a ^Non caufam penlime») fcj niuneta- f Quod iurtr e\ iud ci riur

b f Ptopief pridii!>as in iiuit "»

munerib.&iuilitiaiufti aufcrtisab eo.Propicr
hocficutdcuoratftipulatlinguaignis,o:tca-

Exabudantia"panis3c vini pcccatumSodomotii creuit. D
C Littitujtificitts itnptum pro m-*' enb -s .- Supradiilum cil, fupr.co.b.
quiaprovuisattulcruntfpinas,& fa;nuni,&ligaa,& fli ,
pulas, & vcprcs arfuros .- quia non tantum ifta feccrunr,
fed&lcgcm abiccerunt,&cloquium Dci blafphcmauc

runt.Dcquibus.Of Sion

rifa:is.Tcftificatur ipfcdile
€tus qui catata (ibi ab ipfo
prophcra totidcm vx.i.
o^o, rccantat, cum dicit
poft paraboiam dc vinea .
y { rtbts Scribe & Tbartfet,
tjui claitditis regiiMC4lcru,&c.

ijMCMitiuiisre^nMc^uiru,K:rc. ^ ■ a o ^ ,

E--r. yfvobis bypocrittquicomrdi d lot flammx cxurit,iic radixcorum quafi t fa

i

iii<{mliK tis domos viduarum , &c.yA

%mx. yobis qui circuitis mare & ari-

► redo. fiam,rtfaciatisvnumprofely'

tum, &c. yfvobisduces cano-

tum quidicitis. Quicuii^e iura

ueiit per templwn, &c, l'f vo-

bishypocnte, qui deciniaits rne

tharr., (^c. yg vobis hypocritf^

qui mundatis quod deforit eli

n calicist&c. f^f vobis hypocntf, c

quijmiles efltsfepuUhris deai- f

P,ulu fuO. ^'"' ^^' "J vobishypocriit,

qui £<iificatis jepulchra mottuo ^
runi.

a .ytd hibendum vimtm, &c.
AUcgoricc. Vinfi quod-
libct vitium Ipfi .n.cbrij
incbriant populos , vt bac-
chantescontra dominum

aflgnis xtcioi.

b vJfinmaluai.
h

1.

f .Von lic impii non li- ,led t n ^uam
puluis quem utoijcit. ^-r

uilla crit, &gcrmcn corum vtpuluis afceJet. 4

r£tmriiio. a * Souam.l cuaiigeiii. 5

Abicccrunt cnimlcgcm domini cxcrcituij, ^

afliieo. bflxlem. Q^ii Sa:nariianiiscs t^,8t

ixrr- n um habes

cc cloquium fandli Ifiaclt blalphcmaucrunt. 7

afrioptriffccaia principam bfVmdiAi ^ Oomine non in turoic o
luoatguas mc.Ei Ieremiat:Cocripeme dneiniuJicio,^ non infucore.
< * ' Btei" patiibus. 5^UtobfunicuIu^hTtediiaiiseius

Idco' irams cft furor diii in f pdpulo (uo , &f ^

afreicufluius. bf Filium,Tnde, Brachiu... >ioiuini cuireuclatum elt.
Eiaii^i.Manusdotnini tetigit me. cTropulim.

cxtcndit rnanum (ua fiipcr cum , 8^percuflic

9 «ropulum. flnde. tHypeib,-«li-i pix manniiudnie in-^iiurn.

cum.Ecconturbati (iint montcS;,& facla funt

iXl

bu le.x,& verbum dominide le

rufalern.

•J« Ircn^us. V^vobisScri^''''»''^-

hx & i^harifsi , qui coepi-

llisa tcmporclcgiscotcm-

ncre Dcum,diligerc mune

ra , abfolucre nocciitcs, in- ■

noccntcs opprimcic, vnde

nunc in maximo omniu
cnmine , vcftra non trcpi-
dauitaudacia, cum Chri-
num dominum mortcfjc-
nilinvia multanis, noccnic
liairabamlibcraftis. _

d f^.«/'.veftm/-.Prauacogi ^"l'^*'-
ratiOjCX quaproccditopns .
tanqnam gcrmcn. Vndef,^(,,jj
Apof\o[lls: \e quaradix arna p '
riiudinis futfum germinavs,&c. icontempfc-
C Ideo irains. Notandum, ruiit.

9 noncxprobrat idolola- Biafphcmb
triam,&c.pcccara,fcd cp ab ^;;J,t'f„
icccrunt Icgcm cuangclij. pfoperatur.
&blafphcmaucrunt fandii
fcrmoncdomini . Qui ira-
tusfucraccontra principes jficutexciilo

Ii a 9.C.&

clamcnt.Saccrdotcsingrcl

a 'Pio<'caia a {Loinauis.

mdrticina corumt quafi llcrcus in mcdio pla

V'r" , . "''^' '"' T ^"'" """""" n , tcs fibi & muncra fcqucn- " 'X

tcarum. t In his omnibus non elt aucr- u tcs.quosdcuorauitlineuaCT

& potentcs,quicrant fapie »« fofcicuius.,

» *roientia peicutiendi.

luritabcrnaculum non dc
bcnt vinum biLxrrc & ficc-
ram , ncc Nazarci , quibus

necvuapafla,nccacctum cx vinodatur. Vndc : T^i// W-
num dare refibut . ncf.obliuifcanttir fapicntiam , nequi
pUis ponuntactcris viti)s , & ira prxcipuc (ubicdlis , no-
ceant. Mifcctautcm ficeram.quicum cbricratc plcnus
lit.vmbrasquafdam & imacincs virtutum mcntitur.
b Ebrtetatem.\l\nyx cotinct vnu vitium. Ebrictas (quj Hc
bcaice ficcra;ikni6catomniaqux natu mctiscucrtunt.

E.X

b vraoquam «dhuc pcrcallijra.

ad inccdium
s
;- .-i o-Sap6.a

c c r I II ■ » ■ ^ ,/■ ignis,vtporcntcspotcntcr

ius ruror cius, lcd adriuc manus extenta. ^^ tormcntapatiantur.

f / ratHs eii. Non fp hu ma-
nis fubiaccat paflionibus : fcd qui dclinquimus, nifi do- ^°^-^''
minum irafccntcmaiidicrimus, nontimcmus. Vndc:
Tatientia Dei ad panitcnttam teadducit-.iuautan fecundurtt duri
ttam tuam & impcenitent cor the.tibi iram in dieirit. rfal.i^Sa

g Et percuJfit,&c.Taiun quafiprancritadicitprophctali
CCttitudinc,vndc : Dedemin tn ejiam nitamjel , <iir inftti mea
fo.&c,

<0> Etff

NICOLAVS DE LYRA.

I Qui iuftificatis impium. i-indo lt:'itc>iii.tT» tniquam p-o eo

contra lufium pauperem . Conjequenter p.opter prxdiUafubditur

dedita pcena,citm dicitur.

1 Sicutdcuoratftipulamlinguaignis/n//r/»rj") ($•/«//

britcorrefitshabetHr: Proptcr hoc ficutdcuorat flipulam

lingua ignis. Quando enim ignis modicum tangit fiipulam , quafi

lambendojiaum exuritur . Etftc dicit proplxU,qu6d pama ptddi-

Borum pcccantium cito veniet a Deo,ideo (ubditur.

) Sic radix corum quafi fauilla crit./.totd/;<<r exterttum"

titwr Ocut arbor,cuius radix efl totaliter tncinerata.

4 Etgcrmcncorum.;.;)ro/trcor*w.

5 V t puluis afccndct . quia ftcut piiluis eUuatus in aere pfr
vtntum ad alium locum difpergnurjic fiiif eorum exira terram fua
fuerunt duBi in captiuitatem.Cuius cattfa adhuc repetitur in geuc-
raliyCum dicitur.

6 Abicccruni enim l^em domini.«<im abfq; titnore traf-
grediendo.

7 Et cloquium fanfti Ifracl.i.»py/«r Dei: quodper prophetas
eit mandabat.

8 Blafphcmaucrunt. verba eorum deridendo,fecundum quod
babetur.i.Varaltp.^^.

9 Idco iratus cft./Zit onfequenter propheta comminatur pena
popuUfcparattm . Etprimi) pcenam qu£ prxcefftt captiuitatem Bd-

bylonis

hylonis.Secundhpctnam huius captiuitatis,ihi:\n hisomilibus. Diuifio.
Circaprimimdicitur: Idco iratuscft furor domini . proptcr
pfccatapyfdin^.ln popuUun fuum.. contra rcgnurt; ludcyvlii
trat temptum dottnni.

1 0 Et cxtcndit manum fuam fupcr cu m. multiplicitcr afjti-
gendo populum & principet per regcs .dffyriotum & Babylonis
ante capttuitatem B ibylon!cam,vt patct .^.I{eg.& z.Varalip.

1 1 Et pcrcuffit cnm.fpopulum.

12 Etconturbati funt niontcs .i.principt s . nam & Ma^affes
rtx Ittdatunc fuiicaptus & catenalus dutlus extra terram fuam
perrrgem .Affyriorum,vt habetur z.Taralip.^^. Etfimiiitcr Joa-
tban filtus O^aperregem ^e^yptt.^.l\eg.z^.

1 5 Et fa£la funt morticina coru quafi ftcrcus in mcdio

platcarum. quia lcclwmas rcx luda fuit uaijus, (^ cadauercius

(Xira tnuros lcrufalem proirclum ficut dixerat lcrem.de co.zi.c.e.

Scpu\tUTi3.CmiCcpdictur.& ita fuit de pttiribus alijs.

14 In his omnibus. Hic conlequentfr defiribitur panaBabyloni

cxcaptiuitatiS,ci4mdicitU(:lahisomnihus.i.cxpa.nispriedi8is

a Deo illatis.

I s Non cft aucr fus furor cius.7M/d expcnis illis popnhs non

fuit emcndatus:fed magis ubfitnatus inmalu,vtpatet ex ^'l{fg'(^

Z.Varalip.ideo fiibditur.

1 6 Scd adhuc manus cius cxtcnta. ad punicndimpopidi cb'
Uinaitoncm pcrexvrcittitnitgis Babylonts,idcoJi:bditttr.

•3« I Et cle-

M01{^.4LITEB^.

A 1 Quiiuflificatisfmpium,&c.\(\i funt iudiccs iniqui.
t Tiopter hoc. Hic ponitur pcEna pro pracdi£lis,cum di -
0.tXU:Vropter hoi firut deuorat Itipularn,&c.qui3. prxdidi ma
lefa£lorcs funt digni pcna infcrnali, & ctiam imitatorcs
corum.idco fubditur.'

4 Et germen eorum f &c. Etfubditur caufa cum dici*

tuc

tur.

6 .Abiecerunt cntm Irptm </t.w/w/.f.cuangcIicam,qu:c tradi,
tacflimmcdiateadominoIcfuChriQo , propK r quoJ
multiChriQi.ini ab infidcUbus grauitcr (iint aftlidi in
terra fandta & ali;s locis pluribus, prout frcqucntcr fu •
Pcriuscxprcflumcft.Scdquoniam adhuc rcltat niaioi:
tribulatio Anticluini tcmporc futuro, (cquitur.
I j In hit omnibut non rfi amrfus,furor einsfcd adhuc, &c.
'Jom.4. C 5

7J

Gloford.&NicoIaideLyra ■ 76

#.

aEleuabitfignum.
•J5 Baniius. Pr.-e-
^ dicit Romanum
cxcrcitu, incxtre-
niaiUa obfidione.
Ineoenimprocin
&a bellico.formu
\x militares&de-
ledus legionum
■ complcbantur cx
gentibustumelo-
emquoaccitis, tu
cvicino.Porrohoc
fignum eft crucis
fignii eius qui per
camdilatatuseft.
Et quidem gentes
adfideaccitaefunt,
^ Icrufalem vcrofo
lo adxquata . Sane
illitam citovcnie-
bantadbellum, vt
eis in obliuionem
vcniretratiopara-
di commeatus.
b Etftbiiabitaieu
de finihus terr^,&c.
Hebr.-Eihunc locij
t Tribulatio. de

»fQuii«loquiumdon)inifcJ»fph«mioeiUdt. b^^Vocitionis, quo congrfpabit Romanosconiri
ludios. c «Hom^potum. df Hoccft (ignum. <■ TliiOiTabit.

Et eleuabit fignum iii nationibus procul , et fibilabit ad ^

a tB.oinanuiii excii,auin coiig(?gaQdum.

b ^^'cicepio figno.

, «T1W......U...V...W .«..8.-e - ^. --„.-. cilNonlu3,l(d

0 Dfitliluspotcntia. *

cum de finibus terra: : S^^ccc fcftinus veniet velocitcr. 5

a f Hypcrbolice. bf rantoitmCK aliquis. c 1 Vi videiui pro Jelidcriocfticiendi. 4

d TExerr tu. <■ ^"Ardoreprxliandi. .

No*n efl: dcficicns nequc laborans in eo : ndn dormita- 6

a T^Noftc, VI <'niper pJiati fint y

bit, nequc dormiet, ncquc (okictur cingulum rerum 8

aT^Vetultate Plusluiitodur.-ibunt omnia. b liQoal:tas atmorum

dcrcribil'!r.

eius, nequerumpctur corrigia calceamcntieius. Sagitta^

a INon rrmiin.

cius acuta?, 6c omnes arcus eius extcnd. Vngula:equorum

a 1 lnlaii[!,alnl

bfrCurr\iutn.
n

cius ut filex , & rora: ems quafi impctiis tempeftatis . Rugi- j^

a «iMetapharaiNon ain ail i>iigiundum quam ad piaidanililni. &deuoranduni licut Itro vciet.

tus cius vt leonis, rugict vt catuli leonum. Etfrcndet j^

13

^ Tindros 6; lua.

bl^Cupide.

& tcnebit prasMam , &: amplexabitur, 5cnon crit qui eruat:

a f Sttepitus victoruni

&fonabfclupcreum indie illaficut (onitus maris. Afpi- 14

a TTupc. TCompaiicndoadiuni;it lc populo iuo pio^heta. f Qm moJo fuperbi. j^

bf Dcfjieraiio. c «jSpei quam in do- ^

C minohabuimus.

cicmus in terram, & ecce tenebra: f tribulationis , & liix x(J

a TTi^lnilaiionis.

obtenebraca d\ t in caliginc eius.

de Babyloniis in- D,
tcl!igunt:Nosaute "
confequentia atte-
dcntcs Romanos
inrelligimus, qui
infimb.tcrrjecom
morantur. Vndc
Italiaeogjibi Hc-
fperusoccidat , o-
limdidlaeft Hcfpe
ria.Si.n.dcBabylo
nijs fermo eflct,
prophetali confue
tudincdixiftet: Vo
cabo eum qui cft;
ab,aquilone,c6c|>
iuxtaludxx fitumE
Alfyrij atq; Chal-
da:i in Septcntrio-
nali plaga finr.
Vcl apertius Baby
lonios Aflyriofq;
demonftraflet.
C ^fptciemus.t^otx
aufi refpicere c^lu,
cuiushabitatorcra
DeuofFendimus.

#CAP.

tincxlMi

NICOLAV S DE LYRA.

C

z
3

Et clcviabit.t.fadet eleuari.
Signum.f. w.vi//«»j, adcongfegationem bdlatorum.
In nationibus procul.^«w ex longinq-m partibut venitil
leexercitus contra lerufulem.

4 Et fibilabit ad eum de finibus terrx .?. faciet eum ve-
nire.

5 Et eccc velociter,&C.(7«M ille exercitusquamuisfuerit val
de magmsytamen fuit in brcui tempore congregatus: & cito venlt
ad lerufalem,qitia nonfuit impedimentum m via . Quod declarat
confequenter,di.

6 Nou eft deficiens neque laborans in eo.Ex tanta.n.vo-
luntate veniebant contra lerHfalem,qu6d quafi non fentiebant tabo
rem,& ftc tolUtur impedimentum laffttudinis.

7 Non dormitabit.'.c«»w magna folicitudine fefiitMtionis ve
niet,& ftc tollitur impedimentum pigriti<t.

8 Neq; foluetur cingulum rcnum eius.&fic tolliturirr,-
pedimentum,quod aliqudoUo prouenit in excrcitu ex diffipatione ar
tnorum ad fujlinendum. Simititer & impedimentum armoru ad in-
uadendum,cumJubditur:Szgittx eius acutas . Similiter toUitur
impedimentum,quod atiquando prouenit ex defeEiu equorum, cum
dicitur:Yngu.\x equoriun eius,vt Gicx.q.dJn via non Ixden-

tur

tur quamttis cumfefiinatione veniant. ^

9 Et rota: eins.ucurrHseius,in quibuspugnabant antiquitus.

10 Quafi impetus tepcftatis./. ternbiiesad modum tempefla-
tis,cui non poteii refifti humana virtute.

1 1 Rugitus eius.^.rf.no« Heiietur mifericordia, vnde & rex Bi
bylonisplios Sedecia regis occidi fecit in eius oculis,& pofleaocu.
los eius eruit,& nobiles de regno luda captos occidit.^.l\cg,vtt.Sc
deciam autem exoculatum duxit ligatumin Babylonem, &populi
terr£ captiuum,vnde fubditur.

1 z Et frendet./5er iracundiam.

I j Et tenebit praidam . quia nec a Deo nec ab homine fuerunt

de manibus eius faluati.

14 Et fonabitfuper eum in die illa ficut fonitus maris:
qma in tanta dtfiru^ionc fuit magnus ctamor & terribilis tam ex
parte Babytoniorum fe ad cxdem poputiexlmtatium, quam expar
te morientium & aliorum in captiuitatcm duHorum,ideo fubditur.

1 5 Afpiciemus in terram,& ccccpra confuftonenonpoten -
teyocuLos furjum leuare, & afijciat ftpropt^eta cum eis, eb ^ erat
pars iltius poputi,quamuis mortuus fuerit diu anteiftam captiuiia.
tem,fcilicet tempore Manaffe rcgis,rt diHum eft fuprd,cap.\.

16 Etlux obtcnebrataeft in caligineeius. quia tributatio il
lius captiuitatis fuit tanta , quodtota gloria qux fuerat ia poputo
Jfrael videbatur fimpticiter extinUa.

♦ In

(M0II.AL1TEI{^.
t 1 E< eleuabit ftgnum in nationibus procul,&c.f.e\enzri permit
tetjf. ad congregandura exercitura Antichrifti de diuer-
fis partibus mundi.

5 «

5 Et ecce feftinus veniet velociter.nzm in breui temporc vl
trahumanam aeftimationem aggrcgabirur fibi multitu-
do magna & ad bcllum cxpcdita,idcofubditur.

6 T^on eil deficiens neque laborans,C^c.

\ Inanf

v

Ifaias Cap. VI.

78

C A P. VI.

Wj>/ne,tf"f.Oziasipfceft Azarias,qui cum tetnc

re facrificium ofFerrcr,lepra percuflus eft.Eo re-

l^t^:^ gnantepra:didavifalUnt,|quo mortuo Ifaias

Vidit dominum fedentem fuper foliumcxcclfum.Mora

li. Dumn. Rex leprofus.i.

diabolus regnatin nobis,
necdominumin fua ma-
icflate viderc, nec myfteria a
Trinitat^poflTumus agno-
(cereifK filij lerufalcmor-
tuoPhiaraone ad dominii
potuerutdamarcEzechiel b
mortuo Phacca peflimo c
principc.cadensin facic cx
celia voceclamatad dnm.
;! JTill'1" -J* Origencs. In dieb. Re •
gis iniqui & pcflimi non
potuit Ifaias vidcrc vifum,
ron poturt viderc Dfim fe
dcntem fuper thronum ex

d I^^^^^S ™^"""^ fcdentcm fuper

1P "^ ■•"' *— a f Angelo» in qaibas redet , «c pet quos

iilu<licun).

iolium cxcelfum & clcuatum , & plena crat 5

a fEcclelli. tQuilurf:im non quzdeoifuin,quamlapicnsinulierzdificat,inli
pten» difliptt b TR.es"^'"-'e. f Maieftas tuperiora,angeIi inferioia lepleni
tf Agniin' An^eloiuin r-l miuaila. d Infeiioia Deo

cclfum . Sed exquomor- c aomus a maicftatc cius : 8^t ea, qu^e fub ^

tUUSCftrCX nCqUam,tUnC aTMimlleiiofuo. fr»iuei»isdonis. b^ldeft .Eccleilaquzdeorfuin. ^Mo- 7
pOtuit VidercPrOphCta Vi- MUtet Faft.templjvnviimpieaiis. c f Duofcilicct vel duofunt teiUintnta,

V; pj • qaodmeiiuscft Ardentes, »el incendentesamoieDd. ^Vnde: Et miniliros

lIOneiTi L^CI. f„^^ isncMi vienifm.

n

ft»''^ igncii» vreniom.

mucc. tcRcgeimpioDaim non

B vidcbant.quia nobis crat iratus, vcnit mors impij & fol-
uit iram. Vidc Domini benignitatcm,non crant hxc be-
ncfafta , alia mala non irrogabat , tanrum expcclaiut, vt
cxirctimpurus. Scdvidc Dciclcm.;ntiam non irrogat

f)^am vrbi, qaam qu? Iblct irroa;ari intcr amicos cqua
cs cum incidit aliqua ofFcnfio,abftincnteconuidu & c6
fuctudine,Uiblatacaufa umultatis.rcditur in gratiam.
b y^e.rO^»4r.Rcx,f lcprol"u$,qui faccrdonum.vfurpauit.
c i^iii «foTWinfcm.Chriftum.f.vndeloa.Hj-ctiijr/t ifjus,fjita
t» viduglouam tiHs . Et Paulus in Aiflibus Apoftolorum.
Brne tocutuf efi ipiritiilfaniiui per Ijatam : jture andittis &mn
i>nelliietis/< videntef,viJebitis,&non perfpi.&c. Vifuscft fi-
husin habitu rcgnantis. Locutus cftSpiritufTjaclos j^g

confor-

confortium maicflatis.vnltatcmqj fubftantis. Deunemo D
w<<«rn^«aOT,f.oculuscarnis.P6tautquiseumvidcreccu '"=">•»•'»•
lis COrdis,ficut vidit lfaias,vnde:Be4« mundo corde,quomam Wa«-5-»"'.
ipfiDeum videbmt. Vel certe non in natura fua,fed in fub-
iedta crcatura vifus eft a Prophetis.

* Eufebius. Hoc caput fi ... , ,
milumus cft initio Euange monftr. cx.
lij loannis. Inprincipir erut
rerbum. Nam ficut poftqua
dcmonftrauit Deum rerii
omnium eff"c£torem & au
torem, fubiecit . Et verbum
carofaBum efl , ita Ifaias, vbi
defcribit Deum fede.ntetn
fuperfoliumexcelfum,di-
citcap.^.il/a vcrba.^a^M?»
carofa&um f^.Quid.n.aliud
fonat. Eice yirgo concipiet &
parietfiUum , &• vocabittirno-
men eius Emmanuel i Quid
aliud fonar. £mmanuel,qaz,
rerbum caro fadtm efi, p

d S-iper fnlium excelfum, &c, ^ g^i,jj, ^,^
Qui videt Dominum re-
gnantcmin coeieftibus vir

A P. VI.

TExtat libei Hieio.dehac vifione.

N anno quo mortuus

»TB.«Snampeccati. b I^Sub quo pizce-
dentia lunivifa. c^Regnantefilio
loaihan qui fecit leftum in coofpc-
Aii Domini.

cftRex Ozias, uidi Do-

a f Filium. b fQuafi legnantem.
c *^ln habituirenantis.

qaiDUS leaet , <v pet quos
fua iu Jicia deceinit. b ^Non modo
in hominibus re«n»ntem.
b

it.e.

4e Chryioflomus.Rcgna f ipfocrant , rcplcbant templum. Scraphim ^ tutibus, vidct eum lupcr
ppeimnioDeiimnon r x r r foliumexcelfum -Sc clcua

tum.quac funt throni & domi .&c. Dm.t-c

Moralitcr. Danicl viditDominum fcdentcm,fed non I«elj«c.
fupcr folium cxccIfnm.Et alibi dicitur. Sedebo,& iudicabo
poptilumin valle /o/lrpW.Quipcccator eft.vidct Dominum
fcdentcm in vallc lofaphat.i.iudicij . luftus vt Ifaias lu-
pcrloliumexcclfum.Dumconfiderasquomodo huma
na difpenlat, & pro noftra falutedefcendit ad terras , vi-
des humilem & proximum tcrrx thronum cius.
c Do'nus a maiefiate «j<r.Superna Ecclcfia plcn^ cognofcit
maieftatem cius,idcft,quantusipfe cft,quod non facitea , .
quidcorfum. \S\l!i

f icj-j/j/^.TM.Scraphim intcrpretat inccndiii.De quo: Ign^ pfai.xV!'b.*
ytni mittcrc in ierram,&c. Et: ?{pnne cornofirum arrlcns erat in

<^ nobis.

NICOLAVS
C A P.

DE LYRA.

vr.

Difig

■ 1 N Mno.Utc confequentcr Ifaias conftrmat di8nmfitf<m.\am
X poffet diqitis dictrr,ip verbum eius non «(fetatitenticum , c6 3»
frxdiiU non dixiffet Spiritufan3o:yropttr quod in hoc capite ofien
dit ft locMum f 14 ffcfpiritu diuino. Et diuiiitHr in dujs partestquia
frimoponhur diuina apparitio. Secundo Ifai^ legatio,ibi:Et dixi.

^ ^dintclligtntlam primf partis fciendi4m,q'i6d Ifaias vifimt ima-
ginarta vidit Domintim in fpecie cuiuflam magni virifcdtntis, cu
iusfeiile erat in c>^o,& fcabcllum pedum tius in ttmplo, fecundu
ijuod diciiur infj 66.a. Coclum mihi fcdcs cft,& fcrra fca-
bellum pcdum mcorum: & duos ^ngtlos tlantesin vtroq;
l«iereeius,& intelle.xit fignificationem vifi(mis:aliter non tffet vi-
fo prophe(ica,fuut Tharaoq<ti vidit fpiias ,Gtntf,^\ . & Baltha-
far,qui vidit manum fc-ibentem in pariete, Dan. 5 . b. yifione ima-
ginariaille dormtenf^ifle vigilans:nautertamenfuitTropheta:fed
Iofeph,& Daniel qui viftoncs inttUe.xernnt,vnd'" dicitur Dan. i o
«■Infclligcntia opus cft in vifionc . ftcut diifuftus dtdum fuit
inprinctpio libri Vfalmorum . ybi diiium fuit dt modis (igradi-
ius propheti£ txnquam pr^ambulum ad omnes libros Vropheta-
rum . Igitur circa iliam vfioncm Ifane qu£ fuit intdUdualis &
imaginaria.Vrtm6poniturapparitiodiuina.Secund6^ngelica,ibi
Scraphim.C/rcd primum primn notatur tempus,cum dicitur.
I In anno quo mortuus eft,&c.y««nd5 quod dicit {{a-Sa.
IHe nonfutt annns mortit Oi^ix !{^gis,accipiendo Mortem profepa
tatione animf a corpore,fed annus quofuita Deopercuffus lepra,e6
^ voluitftbt offiiiufacerdotale vfurparf,vthahttur Z.Para Z6.c.
^uia ex tunc mnndo reputatus fuit mortuus:quia tx tunc habitauit

1 Vidi Dominum..$'t;c«« /«»1 Dionyfnm in j .c. cceleflis Hte
rarchif,angelus fuit,tamen Dominus nominatur, to ^ ad reprefen
tand-tm perfona Domini apparebat, jr in eiusperfona loquebaturp
ficut & ^ngelus loques Moyfl in monte Sinai, Dominns nomina-
tur,vi patet in Exodo in plurib.locis. Quod autem fuerit .A ngelus
habetur .AH.j.e.vbidicjturde Moyfe:Hic cft qui fuit in Ecdc «
fia in folitudinc cum Angclo, qui loqucDatur in monte
Smai.iSc cum patribus noi\ns.quia pracepta decdogi dedit m
diente pnpuh,vt habetur Exod.io.

i Scdcntcm.Sedereaiitproprii eji iudicantis: ilta autem appit
ritio fiebat ad proferendum fententiam contra O^iam I{egemthuri
ficare volcntem de prxfentiiquia tunc leprafuit percuj}us,vt diSii*
efi-.&contra populum de regna ludf de futuro,vt videbitur infri:
& ideo illa apparitio fuit in effigie hominis fedentis . Ver illam cC
apptritionem in effiiie Ijominisfedentis fignificabatur Deus humtt
nandusin perfonafitif.Ethoccfl quoddiciturlo. 12. vbialle^atur
fcriptura,quje ponitur^infra in hoc capite.ExcqCi cor populi hil
hn,Scc.Et fnbdit Euangetiflj.Hocdixit Ifaias.quando vidit
gloriamcius.&Iocutuseftdc co.

4 Supcr folium cxcclfum. Hoc eiifupri txpofttum.

5 Ft plcna erat domus./.fe/wp/«w a Salomone <edificatum,ibi
enim fttbat itla vi(io.

6 A maieftatc cius. i^<w ah illa tffi^ie videbatur fntgor mira
bitis proiedere. suendum iy«oJ/y?«(/.Etplcnacratdomus a ma
icftate.no»! cfl in H-b.nec m itbr<s corrcHts.

7 Etea.qujE fubipfoerant,&c.f«Hf/».feji««<^Etor.'ccius
rcplcbaiur tcmplum.KMcc piturjjic or£,pro Hmh.veUmrnto
ru feu veflimentifui. Hta.n.ejfigiis apparebat quafi ir,d/ita ad Ime

m domofeq'4e(irata,Cf lonathanfilius citts regebatpatatium,& itt flatem: & finis veflimcntt dcjctndebut vfii ad tcmpli pauimrntH,
dicabatpoputum terrt,vt habetur ^.^eg. iy& i,Varali.i6.Huic fuut communiterfit de oris vcfiimtntorum horninum fedentium.
Mutcm diHo I{ah. Sa. confonalltterafequtns tn hoc cap. vt vtdebi- g Scraphim.>//cfon/c<7«c«/<rr defcribiiurapparitio ^ngeticacu
tur. Conftquenterpon<tur tpfa apparttto Dn,cum dicitur. rf»at«r.Scraphim ftabant./iC". apparebant tanquam paratiai

OW O H^^ L t T E R^.

I in anno,&c.Pcr Oziam Rcgcm & Icprofum,fignatur
diabolus, de quo dicitur lob 4 1 . d. g> ipfc cfl i^exfilper o:n-
nts filtos fuptrbia. Ipfeetiamcft lcprolus.inquantum pcc-
catu ciuscft incurabilc . Ipfc vcro fuit mortuus in Chri-
flipaftionc, inquantum eius potcftas fuir notabilitcr di-
mmuta ficut dc hominc multuin dcicdo dicitur,9 ipfc
eft mortuus f.t in iilo anno homo Chriftus fuit ad dex-
tcram patris m cjlcftibus aflrumptus,& fic vifus a crcdc»

tibus

tibus per fidcm , & a bcatispcr apcrtam vifioncm , ideo

fubditur.

2 ^''idi Dominum fedcntem fuper foliHm,&c.Cc(x\c({is.

6 .A maiffiate e/wx.Nam ciucs cclcflcs rcficiunf intcrius iii
afpcclufuxdcitatis.exterius in afpedufux humanitatis.

7 Et ea qtif (ub ipfo (rant,&c.\. Spirituffandus ab iplo pro-
ccdcns infigno vifibili rcplcuitcollcgium Apoftoloru,
A6I.1 2.Etreplrtifunt omnct Spiritufanlio,&c.

8 Seraphimflabm jupcritlud , <Jrc.f.tcmplum. Naman-

Tom'' C 4

l^

Glof ord. & Nicolai de Ly ra 80

nobis,cum apemet,&c.Et,elo(]'*ta Domini argetum igne examma
tumM crgo falutare incendium in facris Scripturis.qui-
bus peccata purgantur. Vcl initium oris,quod fignificat
linguam Hebrseam , qua vctusTeftamcntum fcnptucn
cft.Incendiumcrgo.&initiumcrisduofuntteftameta,

quscircaDeum ftant, &

a
b
c

«f AngelifuperEcclefiam tanquam cuftoJes

•ffuos

•f ieRgaire.
■\ Apuc.^.e.

fCal7fJt'

B

Exod.39>b

lafta^l.f.

pcreacognofcitur.

Allegorice. Duo fera-
phim.duo funt teflamenta
muice fe afpicietia,per om
nia.f conucnientia, quibus
media tantii cognofcimus.
Origenes.Duo feraphim
Dfis mcuslefus &Spirituf-
fandus.Ne putes Trinitatis
t difcindcrc naruram , fed
nominu feruantur officia.
Quod Hier. impiumdicit.

Quidamdicuntferaphimvirtutesin coeloDeo affifte
tes, & laudantes, qua: in minifteria mittuntur , maxime
ad eos qui purgatione indigent,&propter peccata aliqua
expartefupplicijs.

Hicro. Cherubim,multitudo fcientix,fupcr quosDo
minus in modum aurigx federe
oftenditur, vnde . Quifedes/iiper che-
rubimma.co.eif.be.& ma. Seraphim au
tcniprxter hunclocum in (criptu-
ris Canonicis melegifTe non memi-
ni.Errant ergoqui in prccibus folet
fcribere.Qui fedes fuper Cherubim
& Seraphim.

a i^ra^-int.i.ftantafliftentiaDeOjVO
lant demonflrantiaDeum , nudant
quafi mcdictate: non manifcftantq
Velata funt ,n6 velat qua: nota funt.
b Sex al<e v»?.Hiero. Viflorinus duo
decim Apoftolos intelligit Nos aut
duodecim lapides altaris quos fcrru
non tctigit
cerdotis.

Alas haberc dicuntur angeH:quia in fuperiorib.com
morantur,veI propter velocem in omnibus difcurfum,
ficut & venti alati dicuntur.

C Duabui velabant faciem eius . AntC h aec q UX fucru nt nc-
fcio,cxhisqua:funt,Deumintelligo,vndeIfaias : Vriora
annuntiate mihi,& nouiffima quxerunt,& dicam qwd dij efiis .
Seraphim,i.prsdifta teftameta duab.alis fuis(do«arina,n
fua,qu£ habetalas.quialeuatadc^lii,& duas .quia duo
funt teflamenta. Vcl duas alas.quia docent dileftionem
Dei & proximi)veIabant facicm Dci,i.nihU docetquod

antc

_ b irTempIuiii.

ftabant fuper illud : fex al^e vni , &ricx ala? al-

a fQuia quxantemiindum fueruntne('-imus. b f Dci, non tuatn.

teri . Duabus velabant t facicm eiuS:, 6l dua-

ante mundumfuerit.Angeli quoquc& prxdicatorcs ni
hil inde docent,fimiliter velant pedes.
d reUbantpedes. Quidpoft huncmundum futurum
fit,ignoramus : media tamen qus fex diebus,vel cetatib.
faftafunt,vel fiuntjCognofcimus tzx\i\xi\\.Duabus vetabat,

1 quia de praefcnti tantum-

D

a TPoft hac quac futura funt quis pronuntiabit. b TMedia apeiiendo. TQuii.
pei duo teftamenta femper ad fupcrna piouehimur.

bus velabant pedes f eius , S^duabus vola-

a Tlnuicem ftad laudem Dei cohortantes. b sVctus teftamentum comi-
netur in noua.eccconuerfo.

bant . Et cllmabant alter ad alterum, Sciice-

aTPater. b fFilius. c TSpitituflTanaus. d 5^Non Domini vnusin
fubftantia. tDominus virtii'um ipfe eft Rex glorii.

bant : t Sandus Sandus Sandus , Dominus

3

5
6

modonotitiam habcmus.
Hieron. Hebrxus meus
longealiavia ingrefluseft. tf«icmnni
Ait .n. nullum prophetaru
extra Ifaiam vidifle fera-
phim circa Deum ftantia ,
& nec ipfa quide feraphim
alibi leditari.De hinc con-
fummationis & captiuita-
tis leru falem, qua: fub Na-
buchodonofor fada cft fi-
gnumefle prsmiflum . Ab

Et duodecim gemmas in diadcmate fa-

Ozia quippe fub quo prophetare orfus eft vfq; ad Sede-
ciam,qui extremus rcgnauit : & quica:cusin Babylonia
duauseft fuiffcReges vndecim,& duodecimum Godo
liam , quem conftituerat Rex Babylonis fupcr tcrram,
qucminterfecitlfmahcl fiUus Nathanacl intcr medias
cpulasreliquiarum patrixparrici-
da.Ethaseflre12.alasexquib.qua-
tuor facicm velent,ficut in quibuf '
dam exemplanbus inuenitur, qua
tuor pedcs contegant . Ex his quip-
peduodecim Rcgibusquatuor iu-
ftostantiim fuifleconftat: Oziam,
Ioathan,& Ezechiam, & lofia, qui
fublimesper fingulas captiuitatcs
glorificarc audent Dominum.yflw-
dus Sancius San&us Dominus Deus Sa"
baoth. KcViquos vero propter pecca
ta faciem velarc,& alios quia in ca
ptiuitatem dufti funt, pcdum vela
reveftigia.Superliminarc vero fub
latum,& domum implctam fumo(ficutfupradiximus)
euerfionem Icrufalcm , & inccndium tcmpli expofuiti
Forcipende qua altaris carbo comprehenfus eft, & labia
purgata,propriam Ifaix aflTerit pallioncm.quia fub Ma-
naffe intcrfcdus eft , & tunc vere purgatus labijsdixi ad
Dominum.£tcce^o,»wmf »ip.

e Et clamaba nj.Non lcuitcr dicuntjfcd falutarem omni
bus confefl[ionem clamore pronuntiant ; Sanftus San-
ausSanftns,quia &ipfa f Seraphim fandla: San(flius .n.
his nihil eft . Mirantur aut,quod de filius tantum fehu-
miliauerit,&cruccm fubierit,& terrenis innotuerit.
f SanRus Sanausy&cMy^cxm Trinitatis.In vtroq; tefta-

^ mento

^ NICOLAVS DELYRA.

miniflt*ndum De0y& exequendum eius imperium.Sciendum tame
quod non erant ie fuperiori ordinc,qui dicitur ordo feraphirn : fed
erant de ^ngelis qui mittuntur in minifierium ad exteriora^nomi-
nanturtamen feraphimah effcBu propter purgationem lahiorum
Jfaix perincendium,ficutdidum efldealio.Angelo,qiiod nomina-
batur Daminus.eo qiiod loquebatur inperfona eius,
i Super iWud.f.fuper templum,vt dicunt expofttores noflritta.
tnenin Hebrx.habeturydefuper ei.i.Domino-.quiafiabant fuper tem
plum parati ei objequi,ideo fic apparebant,qudd vnus erat ad dex-
teram Dei,alius adftniflram.

2 Sex alas vni.Pei' alam contemplatio deftgnatuTyVt dicit Greg.
fuper ET^ech. Igitur per duas alas fuperius ere&as intelligitm con
templatio diuinorum,qu£ funt fnpra naturam ^ngelica. Ver duas
protenfas inferius ad cooperiendum corpus,& pedes ipforumfera-
phim,cognitio eorum qutgfuntinferiora .Angelis defignatur,^ duas
medias ad volandu extenfas,cognitio angelicje natur^,ideo fubditur

3 Duabus velabant./« Hebraio habetur : Facicm fuam.f.
ipforum Straphimfecundum Hebraos, non quod effcnt extenf^ ante
faciern corum,fed fuper capita,quafi tranfuerfaliter,& ftc velabant
caputfuperius: &per confequcns faciem,qu£ e(i pars capitis.

4 Et
t

M01{.ALJTEB^.
gclorum cuftodia ftabat fupcr Apoftolorum collcgia.
Vel pcr tcmplum intcUigitur Ecclefia.Pcr Seraphim Vrq
lati, qui fuper curam Ecclefis debent ftare, & non exte-
rius euagare.

a Sex alx vni,&c. Per quas defignantur corum motus
ad bonum . Nam per duas alas fuper caput ereftas (i-

gni-

4 Et duabus velabant./» Hebrao habetur.Vedcs fa05.tdefi,
ipforum ferapbim : quia tranfuerfaliter verfus inferiora protende-
bantur:&ficcorporaferaphim,&pedes velabant.Et hoc adquan
dam decentiam & honefiatem . Apparebat .n. in ftgurahumanay
qu<e honeflior apparet operta quim nuda,

5 Dnsbus.Scilicetalijsmcdijs.

6 Volabant.>/i<i dcfignandum,^ .Angelifemperfuntparati ai
diuina afcendercy & ad inferiura defcendere fecundum Domini vo-
luntatem:ideo volatus inmedio loco difponituryquafi advtrumque
paratus.Etadmelius capiendumpofuihicfiguramfecundum inten
tionem Hebrteorum.

7 Et clamabant alter, &c.i. fimtd concorditer,vel quia vnus
primo dicebat,& poflea idem alius repetebat,ficut duo chori in Ec
clefia aliquando idem dicunt alternatim,

8 Sandus Sandus S3iaikiis.Secundum Hebr^os diciturterfan
Hus ad maiore diuin^ fan£lnatis expreffionem,ftcut lere.z z.g.dici-
tur.Tetti. terra rerra,audi verbu Dni.ad excitandum maiore
attentionem.Secundu vero Dodores Catholicos hic dicitur terfan-
£ius,ad deftgnandum in Deo perfonarum trinitatem,& fubditur.

9 Dominus Dcus excrcituum . e^^d deftgnandum effcntig
vnitatem»

^ Plena

gnificaturmotuscontempIationis'in Deum. Pcrduas
protenfas verfus pcdes, motus compaflSonis adproxi-
mum.Et per duas medias,motus debitie confideration is
circa feipfum.

7 Et:clamabantaltcradalterum,(^dicebant. Namexcitarc
mutuo fc debent ad laudandum Deum trinum & vnu,
idco dicitur ter SanciuS;& femel Dominus.

t Etcom-

8i

§

. mcntotrinitaspraidicatur ,drisChrinus, f. qui hicqua-
A tuor literarum cft:quod proprie de Deo ponitur.Iod Hc:
lod Hei.duo ia.q duplicataincffabilc nome Dci faciunt.
in .ncoratu. ^ Epiphanius-iieraphim cum tcrclamant SandusTri
nitatcm declarant, non enim pcr duas voccs , ncqucpcr
quatuor Dcum glorificat,

IfaicC Cap.Vl.

82

ncquc pcr vnam fola fed
per tres,& finguhs vocibus
numerofingularivmntur, a
non cnim dicitur , fandi,
fanftj.fandi, vt multas per
fonasfingularinumcrodc
fignent,patrem &fihum b
& fpiritumfan(fhim . Etin
claufula orationis , domi-
nusDcusSabaoth.vttrini
tas pcrfonarum, & deitatis
vnitasdeclarctur.
jij.c.19. * Damafccnus. Teftatur
(. <j. j.c. totus diuinonumine affla-
'** * ■ tus patrii chorus,quod fan
P ftailiaSeraphim pcrtripli
ccm fan£htafcm,ircs fupcr
cifcntialjs diuinitatispcrfo c
nas nobis fubindicent , pcr
vrxam autcm dominatio

a ^Olim noras in Indjta Deus.In teinporc gratix, plena eft omnii «erra.
TOde;DomiBe dom.noftci quim admii eit noraen tuum in vniu.terra.

, b f Non tancum ludza,

l

w

_- k ' tantum Uii

Dcus cxcrcituum : plcna cft omnis terra glo- i

a T.Chiiiti. b T Sciffo velo. f Vicina templi pcr Romanos cuerfio
lignatur mde: Rehnqucliu vo.dom. vcftjj dder. c ^Vi fint alt.ota
vjide: TolU-epoitjrr.cp. veftias. d TDuoiumicftsmenton.m!

ria eius.Et commota funtfuperliminiria car- ^

a fChiiltl 8c SpiiiiafTanAi.! T Multitudlnis. f Tranlcjmus
■ ex hisledibos. b fTemplum. <r Aeni^atica. fla'-..b.

dinumauoceclamantis, &ciomusimpIeta ?

a Mgnoanti«at intidelitJtis, vclpeifumuminccndiunitciuplipix 4
diciiuc. lEm llioDcignis, tumuscnim vaporigms ell.
«MortuaOzia b fCiuia Oziam Scalioslibcienon rcprehendi , iJeo
tum angehs Oeum )audaienamcrui,& timeo ne diuiur mihi.qu.iie
tu enjpas lurtiiias mcas. c fA laude Dei.vide quantum fe huiuilui,
agnifcii peccati.ideo mundat ir.

cftfumd . Etdixi: t V^^raihi^quiatacui.-quia \

a f Indignus laudare Oeum vi<lete 1 Non eft fpcciofa Uus in
< re fe cuoris. b fSicut apofteli pollurispedibus, quos
dorr^nuslauit.

uir poliutus labijs cgo fum , & in mc- 7

a IQuibusiJolalauaauit. TNon plus qujmle vel miaus a
acculaiporutuio. f ropulasimpocnitcns , immunditiani
, .. __>w... ...w..iiiaii V '«biorum lucium ncltiens. non fiicreiui purgaiionein

ncm,vnamdiuina:Tr»ni. d dio populi polluta iabia habcntis Ciio ha-

tatlS/UOllantia impcrmm. \ .^a.c. ^ t, cCum ponde,cpion?n,iandum.

qucdcclarcnr.Qmn ctiam c bito : ct rcgcm dominum cxercituum Ui- o

narrat CCClc lait.Ca hlflO- , ,ramen.^b .dcftm.„..terium.omp,em.. t Spont., quia hulc ^

ria , CUm plcbS Conflantl- . <ninopatui offi.io. c ffotiiPUm. d f Chii lus a patte mifli.s

nopohtana,obminasquaf di oculis mcis
damdiuinitus intcntatas,

fupplcx Dco prcccsadhibcrct , pucrum qucndam cplfr
bc in iubhmc raptum fuiflc.atque angcUsquibufda ma-
giftris tcr fandum hunchymnum didici(Ie, idJK^/itf i)fw,
^MiHits fortis,Sunci>ts immonaUs^mijerere nubts.
a vUna eft omms lerrj.Et implcbiiur cum hoc implctum
( I,. fucrunt.F/j/ volmtas tua,&c. Adhuc voluntas patris in c^
lo cft.qua: in terra nondum implcta crt.vt crcdatur, (cili
cct in tcrra,qu6d nondum in omni tcrra habuit . Primo
in omni tcrra gloriadomini prardicat ur , & poftca tcm-
plumfumorcplctur, quiaprius cuangdium totoorbc
praedicatum cft, & tunc tcmpium a Romanisinccnfum
eft,poft 42 .annos a paflionc domini.
b SuperUminaria. In vctcri tcftamcnto locutus cft domi-
nus ad oftium tabcrnacuh , quia nondum introduxcrat
in fanfta fanclorum, i. in coclum , fcd Chrifto ad tcrras

dcfccndcntcfupcrliminarcquafiobftaciilumquoddam
fublatum cft,(5c totus mundus implctus cft, fumo.L glo-
Q ruDci.DeusnoJierr^wsconfumensi/l.Scdq[ii3. totafubftail-
tiam cius capcrc non pofIumus,lcuior quzdam & quafi
rarior naturain mundodifpcrgiturquafi fumus,quc ca
pictes dicima5.Lx parie cogno/itmus,&cxpartcprophetamus.
» Cyril-

M-b.

w*.t}.C

I

NICOLAVS DELYRA.

♦ I I lcna cft omnis tcrra, Sccquia tn omrus creaturis relucet
virtus & bonttas tpjtus.

2 Er commota funt,&c</itM hxc viCtofaHa efl die percuffio
nis 0\iJi,r>t dtiHum eflfupra,& tuncfuit tcrremotusttrriOtlis, fe-
lundum r,uodhabetur Zach.^.a.Et fugictis ficut fugifti a facic
tcrrzmotus m dicb. Ozia: rcgis luda : qui terramotus faHus
futt ad oflendendum indignationern domini contra pr^fumptioncm
0-{i*. Ex tUoautcmternemotu, mottfuerunt parietes tcmpli,&
fcr confequens fuperliminaria & cardmes ofiiorum.
Z A VOCC climzntis.qnia talia fiunt in inferiorib.rcr anoflot.

4 Et domus. ad defignaiidim ii^endium Juturuia domutdomi
mper Chald£os,vt habctur.^.f{eg. vit.

5 Et dixi. Uic confequcnter dejcribitur Ifai^e legaiio . Et primb
defcrtbitur difpofitio debita,fecu»dd,legatiofil>iimunaa,ibi;Et au-
diui. Dtfpofttio autem ifiafaaa eji primdper Ifai* coniritiomm de
to quod pcccauerat per omtffionem, ideo dicit.

•5« CynIlus.Ante cruccm dominipcrcclcbreillud fcm- D
plum fuitxstcrum poft ci uccm.poftquam ludxi Euan-
gcli) lucemrecipcrcnolucrunt, dcreliquitdominusdo^
mum fuam & tranfiuit a J genies , & ois tcrra rcpleta eft
gloriadomini,omnisIuda:a vaftata eft, & tcmplum ince

fum, quodfignificatvcrba
i\\a,Superliminjre tcmpli cunci
dit,fum$que impUtum efl.

* Procopius. Talibus*
afyli fiduciam, tcmplo vide
licct fpoliato , adcmpta iri,
& domum conflagratura ,
cum gentibus innotuilTet
Chriftus.fignificabaf. Qiio
temporc,non vna amplius,
fed plurib.& pr^eftantiorib.
pcrorbem vniucrfum con
ftrudlis domibus, diuinita-
tisipfiusglorijcapparuit.
c Vollutus. \\oc dicit pro fo
cietate populi, cum quo co
gcbaturloqui. Noxium cft
cum pcccatoribus viuerc. E
Oiii tangit picem, coi>,qttinabi- Eccl. 15.3.
turabea.

* Grcgorius. Nazianzc- •" ^poW^"
nus. Ifaiasantcquam vide- '"•
rctgloriam domini,Iudeos
rcprchcndcrat, (e non Vc-
prchcnderat, vt vcro vidit,

, ,. ,..., coepitdiccrc , 6 mifcr cgo,

htuolauit ad mc unus J^ VaTmihiquiatacui. ^

* Procopius.Comoarata
hominum natura cum eaquam vidcrat, mifcrum fccx-
clamat.non animi,noncorporisvniucrfi, fedlabioruni
impuritatcmconfcftlis ,nifiquiscxparte totamintclli-
gat.ConlcicntixfpicuIofc iamcompuns;i,aif prophcta,
qui hymnum duo diccnribus potcftatibuVadem ip(c cu
illispcrfonarc non \ alcat.qui ingratam Dco in ore pccca
torum laudem cdc non ignorarct . Sed pr.-Etcr cas ratio-
ncs,modcftixcaufaprophctafcfepopuIo admifcct. For-
taffe vcrohumanxnaturx morbum c6fitctur,iuxta Da-
uidicum illu'i,0»»«» homomrudax.

* Origcncs. Apparet vcrbo tcnus pcccaftc prophctam, Hom! V^ ia
alioqui dixidct.quiaimmundi^m corpus habco vcl im- Lcuiticum.
mundos oculos, fi pccca^Tetin concupilcentia, vel im-
mundas manus.fi in rapicndo.

d Ego habito. N6ta cum pcccatoribus non e(Tc moran-
dam.

C Et regem dominum exercituum vtii oculis meis . Et volauit ^«°* *••<••
admevnus. Sic Abraham poftquam viditdominum,& ^
voccm cius audiuit,fc cincrcm & pulucrcm eftc confitc
tur :quia quantacunqucfithominum dignitas, vilcfcit
in comparatione cius.

^ Defera-

gis defuaprffumptione. erat entm Ifaias degenere regio vt diHum
eiifupra \.cap.& propter hoc magispoteratad regem accedcrc, &
defulus fuos ftbi oflendercquam alius dcpopulv:ideo peccauit hoc
omittrndo,ideo fubditur.

7 Quia vir polIutu$,&C. Sicut cnim polluuntutlabia loqueti-
do quod non dec et ila etiam taccndo quod dici debet.

8 Etjin mcdio popiiVi, Scc.non folum per omi/Jionem,fedetta
per iun,mtJJionern,quia multi dcpopulo tflo erant bbfpherni, vl di-
Hum cfifupra.

9 Et r^cm dominum cxcrcituum.frff^ angclorum.

10 Vidi oculis mcis.^.(/.f.v </«o/ww pfccafor,/fl<i wy/fl no(^
nuhiadprofeduni,fedadint::rnim. Et fic etiarn dixerat Munuc ad
fxoremfua>,i,iud.i^.d.Monc moricmur,quia vidimus do
minum . Sicundoifi Ijaue dilpQJuioperavgdumpurgantemcuf
pectata , hoc tamt n fuit folum tnflrument.ilttcr , quia folins Dei e(i
purgare peccata piiniipjiltto. Dicit igitur.
i« Et VoIaait,6cc Ver iflurn volatum intelligitur vclocitas an-

Vtmihiniiiararn.J ,/.«,«; r 1 ^ rr * SL[.\ij\Mn,ot.c fertitutn voiatuminteUtgiturvcloci

V l mihl quia tacui. d rcprehenf.one velrepreffionc O^u re geltca ad excquendum don.tni mandatum feu bcneptacituw.

&" * Etin

M01{.4LJTEII.

I » £f commota funt (uperliminaria, &c. Pcr fiipcrliminaria

fi;?nificantur intcllcaus & voiutasfupcriorcsanimx po-

tcntix.!>cr cardincs,elcaio boni & dctcftatio mali . pcr

voccm damantis.voxprxdicatoris.pcr qu.im intcllcau.s

«voluntaja-iditorummoncridcbcntadcli^cndumbo
f ;jm,Cc dctcftandum malum.

4 Et

4 Lt dnrnus irnpieta efi fumo. quia domus confcientix dc-
bct impicri fumo pa-nitcntix.

5 tt dtxi.y.e mihi. Pcr Kaiarrt qui tacuit,donec purgatii
fc cognouit, fignificatur prxdicator, qui confcius fibi dc
pcccato mortaii dcbct a prxdicationc ceflarc. doncc pur-
gatus (it vcra confcflionc vcl faltcm contritionc, alitcr
vcrbum Dci traftarct indignc, P(al. 49.C. Teccatori autent
dixit Deustquaretu cnarras iujlitias meas,&c»

•f Excaca

3^7

w

Glof.ord. & Nicolai dc Ly ra

328

t earbo

Luc.xi.a.
Mattb. n,i.

Aa.8.f.

Apoc.j.c.
P£>l.t/.b.

6

De feraphir» . Seraphim per,m, in mafculino genere.
^ per,n,in neutro genere plurali dicimus.Scraphim tameii
^ fingulariter dici poteft,ficut cherubim & cherub.

b fctm waw|f/«j.i.operarioneeius,i.Chrifti. Calculus,i,

charitas, qucm forcipe,!. doftrina duorum teftamento-

rum,de altari tulerat,& Ifa

iasin excmplum pofuerat.

c c<j/c«/«J.LXXcarbuncu a

lus,lapisignitus,quipro. b

pter flammeum colorem c

igncus dicitur. d

d forcipf. Haec eft fcala la- e

cobgladius bis acutus.H^c

funt duo minuta, qusc mit f

tit paupercula in Dei do- g

na. Hiceftftater duorum

denariorum, qui in ore pi-

fcis repertus pro domino,

& Petro redditur. Nouum
. teftamentum habens vtra-
fJpluV^''" que,mandata,rfua & vete h
- * ris teftamenti , Dei fermo

nem duplici acie praecepto i

rum comprehendcns.

e De altari. Quod loannes

vidit in Apocaiypfi , quod

eftplenum calculis igniris,

quibus|pofluntpcccata pur

gari , vnde: Catbones fuccenfi

junt ab eo.Et alibi:/^wcw veni l

mittereinter.

f Ecce tetigi labia tua.vndc. Qi^id d^tur tibi,aut quid adijciatur

tibi ad lin^uam dolofam f' Sagitt£potentii acutx cwn carbombus

defolatorijs.Hic eft fermo Dei.de quo dicitur:Habes carbo

nes ignis:fedebis fupcr e05, hi erunt tibi in adiutoriu m. ^

g Et auftretur inlcju.t r.Ieremias qui puer erar ideo pene

immunisapeccatofolius manusattaftu purgatur. Ad

Ifaiam vero qui dicit.vir poUutus labijscgo fum : ange-

lus cum calculo mittitur.

h Quemmittam . Non cogit, fed voluntatcm quarit:vo-

luntas enim fola prxmium mcretur . Ifaias autem tan-

quam purgatus, offcrt fe fpontaneus.

* Procopius.H?c vox probantiseft, &alacritatemiUius

prouocatis, boniq; inftituti tan|mercedempollicentis.
Orige. Nota filius a patre mifliis.folus hic dimittit pec

cata qu? dimittit tota trinitas.Qui.n.in vno credit in orn
nibus credit.- ne putes filium quafi minorcm apatre mif
{um.Similc didum-.Faciamus homnemadimaginem& fmili

tudinem noBram.Ego & pater T?«»7w/«ww.Vnum,propter na
C turamfumus,proptcr diuerfitatem perfonarum.Siciu-
bentedominotrinitas imperat.
i Mitte me . Putat fe bonum nuntiaturum, & ideo di-
cit: Mitteme. & ideo fe vltro offcrt . Sedquiaaudiiut;
I)icpopulo huic: ^uribusaudietis,&nonintclligeiis, &c. cum
poi^ea dicatur fibi; clama: non ftatim clamat,fed interro
gat, quidclamabo? lercmias quoque cui diftumeft:

^ccipe

^ccine calicem,&lpropinabis omnes genteSt&c libenter acci- D
pit.Cumvcroaudit.primopropinabis lerufalem.refpo- iere-»j.i
dit; Decepiiii me domi'ie,&c. ]<ios autcm dicimus non tcme-
ritatis efle,fcd obedientia;, quod fe obtulcrit.
* Procopius. Cum duo diftinfl:e, quem mitta,5c,quis

ibit, eflentpoftulata, vnica

t Similiiudinem homtn;» vidit ne timertt b T l»itut fermo Dei.

a ^f Similiiuainemnominis viuii iiv i.i...v.^. ~ 1 ■,

dc rcraphim,& in manu cius t calculu.s, quem i

a iDuobustcfta.nentis quat Spitituflinft» vnione loc.aniui. ,; Q»o a
vitijscircunddit.neampliusimmundus fetnio exuet. b Ty.od
j.rP""'""'"*''''^"*- tl'nealt3rispurg.-.ntut lab.a. c ^Calculo.

forcipetulcrataealtaii, & tccigit os meum , ^

« TQuan iNetimeatis. b f Igno i.ibulation.s.fcilicet vel i
tharitatis ardore = ' ^"^- ^

ec^dixit: Ecce tctigi hoc labia tua , &^auk-

a Cin alios. b n\n nos.

retur iniqiiitas tua , S^peccatum tuum r

3 1N: nlpopulo.ndign. .fc.licetqu.non confitentut fic.t tu.b^Spi.i

Cn alios.

mun-

IpopuloTndign. , fc.licet qu. non contitentur iirni lu. u.ioi.iMtunan4ti.

dabitur . Et audiui vocem domini diccn-

a ^Subftantis vn.tas. b lAd prid.candum populomeo.
UAcquifitiuf

5

ambobus rcfponfionc fatit
fccit , cii ecce ego dominc
mittemc, nonautcmam-
plius iterum fc, adiecit. Eft
.n.innoftra fitumpotcfta-
te,Apoftolati3 admittcre.
Vircsautcm adobeudum
fufficere,Dei vniusqui ifta
gratiamlargitur.HumanJE
itaque imbecillitatis con-
fcius, nihil ad id refpon-
dens, Ibli Dco rcliquit, 6c
quod fibi no arrogauit,do
minolargicnteacccpit. rum
k .yitidice.Auditntes.huCiS
fccundum LXX. in AGtib.

Luc. u.f.

t impingua

Xere.itb.

f Perfonaru.n plutaUtas

tis: t Qucmmittam &: quis ibit nobis ? &c

V-v.ilum. IQMia purgaius. , a »Ergo. itv.ujiumii j_,v».a. ju ii.i/iii^.

dixi : Ecce ego lum, mittc me. EtdixitrVade, 5 apoi\olomm: .dureaudieris,

a iChriltum p.i>(icantem. C Permim»e,non imperatlue. ^ eiTnOn intclllgettS, Sc CnwWli. ^

k &dices populohuic: t Audite audientes, & g In quo facilis interprcta-

a 10uafi;.^ianonvultis.noninteUisi!is. b T Deum in homine. g tiO, qUX dicit quid pOpulo

^^ ' c <Hom.nem f Chtillum corporalitet. ^ - -^ ., „ ^ .f '

ndlite intellic^cre : & videte vifidncm , 8c no-

Mat /j

a fDcum. b 10"i(i : Si vis mui.du.n faluati.quod volo ^ ego.TQ:i.od
iuftum clfprec"ur/non i.j,precatur. c «ram i. -quam.

lite cdc^nofcere.tExcaecacor populi huius.

Genef. i.b«
Xoa. xo.f.

^

NICOLAVS DE LYRA.

1 Et in manu eius calculus./. carbo igniius . CaUulus enim
plwrafingni^ica!. riw enm modojigvilicat lapidemparuulum.Mio
modo [ignliicat numerattonem . quiaantiquitus folebavt homines^
cum Idpillis numerare.Significat etiam carbonem ardenterHy& etia
qu<edam alia vnde verfus : Calculus eft ratio, numerus.fen-
tentia,carbo . Calculus cft pondus, minimus lapis,enfis
tiCatus.Ver calculum autem ifitim fi^nificabatHrprophetiie donum
tunc IfaiA datum.

2 Quem forcipe tulerat de 3Xt^r'uf.holocauflorur»,vbi erat
ignis continuus vt babetur Leuit.6. Sciendum tamen,qu6d non ac-
cipitur hic altarefeu carbo ,mai(rialiter , quia ifla ficbant vifione
imaginaria,ftcut diHum ejl,qua videbatur angelus accipere carbO'
nem de altari holocauflorum.

2 • Et tetigit os mcum. ad deftgnandum purgaiionem peccati
fui per taciturnitatem prddi8am,ideofubditur :Et aufcrctur ini
quitastua,&pecc'atum tuum,&c.
4 Et audiui VOCem . Hic confequenter defcribitur legatio in-
iunHa Ifaia a domino . Trimo quantum ad illHd quodperttnet ad
affliBionem malorttm.fecmdb ad confolationem bonorum , ibi. Et
multiplicabitur . Trimum defcribitur cum dicitur : Et audiui
voccm domini.<i/)/>dre«//5 in effigie pnediHa.

, 5 Dicentis

fa£turus fii.Quam intcrpre

10 tationem Paulusquoq^ in f
epiftola adt Hebrxos po.T^*" "

11 fuit.Vndeeicontradicitur,
quia HebrsEis tcftimonijs

non vtatur.Ncc ludxi antcfcripturamf alfaucrant. Do- col<»r4.(
minus enim & Apoftoli hoc non tacuifl^entmccapoftoli
vel cuangclifta: ita protulcrunt , vt ludsei falfaturi erant.
Tradunt^^autem Lucam medicum fuifle, & magis Grai-
cas literas quam Hebrxas nouiflle . vndc in vtroque vo-
lumine fecularem redolet eloquentiam, & magisGrx-
cis'qiiam Hebraicis vtitur teftimonijs.
* ' Origenes . Prophetizat hoc loco de his, quai in ad-
uentu Chrifti erant futura, audituros ludaeos Chriftura
corporaliter,non audituros fpiritualiter. Siquidem cuni
audirent dominum meum lefum Chriftum,vocem taii
tum audierunt non fenfum . Et hsecde aduentu domini
efle dida ipfe faluatoroftendit,cum ziuBene propbetauit de
vobis lfaias,aureaudtetts.

4c Procopius . Chriftus fiquidem quia luxerat,ita ani-
misomniumillucebat, vt cxcis vifum etiam rcftitue-
ret. At qui oculos claudcre volucrunt,videntesipfi
jionviderunt, ideft,cum vidcrepoflent, noluerunt. Ef- F
ficitur autemiftud vel cumemsquodcernitur contem
ptu,oculos auertimus,vel cumeaquaevidemus, non vi
dcre fimulamus.
l Excaca,&c.C\li fimile: Sufcitmi te:vt oflendam in te virtu Exod.y.
temmeam.Etdedieisoculos,vtnonvideant: &aurts,vt honau- lerera.f.
diant. ExcgcacorpopuU, &c. PrjeuidensProphctac£Ecita-
tcm fuperuenturam in Ifrael , ut plenitudo gentiu m m-

traret ad fidem.dicit. «^ _£'^.'"."^_,

"j Diccntis.Quem mittam,& c.Hoc non quafiuit ex ignoran
tia,fed ad conuementius iniungendum negotium Ifai<efe ofjereti ad
obediendHtftcut Cen.s.b.dicit^Dominus Mam: Vbi cs? Pt ex eius
refponfione conuententius arguereteum de tranfgrcljtont.

6 Et dhit,&CC.paratus adobediendum.

7 Mittc mc.necfeofferendopeccauit,quiaante difpofitumfe
vidit per purgrtioKcm pr^diiiam.

8 Et dixi. Vade ad arguendum peccata regum lud^f. Ex hoc di'
cut Heb.& rationabilitcr,vt videtur, quod ijtud qS diciturin hoc.
c.prccefftt tepore ea qujefcripta funtfupra a principio huius iibri,in
qmbus Ifaias arguit multipliciter peccata eius populi ad ea qutc ar
guendamiffus fuit a Deo,fict4t alij propheta.Et inhoc cap.ponttur
prima eius milJio,ut videtur.T^ec obfiat qu od vlttm6fcribitur,quia
frequenterinfairafcnpturafcribunturpofierius prius fa£la, (^
econuerfo.vt frequenter diBum efifupra in alijs libris canonicis.

9 Etdicespopulo,&C.a«n/;«xtor/50w. ^

10 Etnolite intelligere.'£ic/2,»o/e/«. tipn enim incitauit eos
Tropheta adnoninteiUgendum, &nonobediendum fed pradixit
hocfuturum, prjenuntiando ,fcilicetpopuli obflinattonem in malo.
ideo fuhditur.

1 1 Excsca cor populi. idefi denunlia ad excacandum pcr er-

.roreminintelk^u.

* Etaurcs

tMOR^.ALITEB^.
1 1 Exc<6ca cor populi Imus, & aures eiits aggraua,idcA CXC»-

t candum

%

Ifai

aiae

Cao. VI.

xj Domin' cxcxra rnr populi 'mus.QaiCi dicat: Si totii m mun-

■^ dumfaluarcdcfideras,cxcseCdCorpopulihiiiiis. Si cnim

ii.d. populushiccxca:catusfucrir^cntcsilluminabi;nir. Ncc

eft Dci crudclitas,fcdmili:ricordia,infiddibuscxc.xca-

tishumiles illuminarc. vndc: Qiwties volm congre^are JtUos

tf.os,&(.f.t, Condxjit Deuson

ip,

u

eem.

MJg

Mufnb ptccato, vt omnium mi
/frMtwr.Erpaulo poft.O;>ro
fundum diu lurum jafitmuit
C^fcientui' Dti.
a EtconuertatUT.Ouzmms
crauc pctcatum fit,fi con-
ucrtatur quiSjpotcii filua-
ri:Scd hi pro m.ignitudinc
li-clcris, poenircntia funt
indignl vndc : f^vUa ton^ri -
}^jrt filios tw s, & r.->le^f.
b Etgdhm.ctpto.i.adhnc
cxgcntc ciccimafio,quafi
adhuc cfr-cima par» illius
gcntisrcrmanebit.
a Tiicodorctus . Dcfcri-
bit prophcta mala quse pa-

» f Cordis. b Pcccaio.

c Et ent. Sub AdrfMioTiidrra t.tcrnm vanat.-' cft 1 vero D

annopo(lcaptiuitatcmKoinanorum. Pirohibiticnim

funt pubhcislcgibus Iiid cam intrarc.

* Eufcbius . Poftcladem inucOain ludv.-ra Vcfpafia

no,reliduum foredccimam parrcm Iuda;orum invrbi- Lib.dcdcm^

bushid.x-a;, 6c poOcarur- '^faccap.i».

fum futura Ibb Adriano

2

3

c f Intf rlore». d f Oflio peccatorum,

& auies cius aggraua, & oculos cius claudc: ne
forte vidcat otuJisfuis, &auribusruisaudiar
& cordc 1 uo intclligat, & coucrtarur, & fanem

s^^Conueilo" b C^iid|^,lcna.. tnpulo inco. c 1 EiCicahKui

ciim, Et dixi; V(qucquo domine? Sc dixit: Do-

» • .A R,.injn - '..Ixfijnt . f h.>Ctft jblquf liibitj. &C fSint.

ncc deloicntur ciuitatcs ab{c|uc habitarorc , Sc
dom us finc hominc^dcjerra rehnquctur dcler

'*'"»'"''» l "'*'"* Tlmerra.licnjDarceiKlo .nf u.iuicn.

ta,6clongcfacictdominushomines,&rmulti

f Alut,;^„,„* > 1 AOro b l'^. 1"« CfVbici.tiualcncbi.ur

piicabitur (]u? dcreli^a fucrac in mcdjo terrc.

a^Tamc.. b f Vuinea d eiinaj>ars icmmcbit.wel in tot.) orl-e,

Bt..murIudc.,vtvolnntans b Er ■idhucln7-,\WiZT^^^^^^^^ c

® rebellespoen^sluant.qua ^ •»dliucm cadecimatlo :& conucrtetur, & l

dominumaudirerwlncrc,
Sc ipfosaitfibifururoscaii

- ■ ,- - "-r— -■ "— iu..cir,.Fnoc ts.iiaom.nussjba.ihtelino. leflcc. »»l^* O^CUpCnt, OC lOlltO na

(jucrcus ^uxtxpanditramos fuos.Scmcn lan s ^i^^cf^rdincfruaus ed.it ,
_ . ^' '«THdcm.oe.-jdjtpcriotiJcJititein. '"'s cotra.fua ct nihil illis

ctum critid quod ftcrcrit m ca.

famtaniorum malornm,
vt inccndio,i;fadto, famc,
pdkabfumantur.

c Et

crit in ollcnfionem, ficut tcrcbinthusi 6?ficuc

a TAri4i b lA|>'>i»oli«caUifirtcI«.»ndeNilidom.nusSjba...htelino. feflcc.

6

7

in pabulum ignis,vrquer
CUS&: tcrcbinthus,qn ca-
dunt dc loco fuo auulfa;.
* Procopius.Noniam
amplius cos vincam do-
mini Sabaoth.non vt Dei
paradifum.non vt oliuam
pulchram,n6vtpaJmam,
aut cicurararu arborum
aliquam, (cdvehitiglan-
dcm, noneanTquidem .'i.
bi confhntcm amplius,
(cd dcciduam, rciidtaquc
ilicca . Hiimi iacercm,vcl
tanq tcrcbinrhu amaros
frudns cdcnrcm,picdicir.
Ncc hisabfinijle ibre hi"
dcorrigcnrem , imo dcte- E
rioi c, cfi (.'^ fuas ifti regio-
ncs occupcnr, & folito na

NICOLAVS DE LYRA.

* I Et au rcs ClliS. Idfji, a^gta»andss dfnuntia in affecJn per oh-
Jimatwntm. Cina (fuodfciendum^quod talis e.vcacatio Cr obdura-
tio non ijl a Dea direfii,Jed tx libert arbitrij defcHibilvate. Homo
enim aueruus le a Oeo,meretur vt iufi^ Dr.s retrahat ^riUamJua
abeoiuius<ti'ilustniUuminare inteUedum, & moUi^eare affis
{iuni , & ideo ipfafubtracia horr.o extJtcatur & obduraiur ix fka

maliiia.Hoc a(iiitcramfi,ic implttum^ijuandoad pr.edicatiot'e Chri
fii ludJi pro mjgna parie fuerunt obduraii,fetundum tpiod dicitur
txprcffe, loa. 1 1, Proptcrca non poterant crcdcre.qui.i di-
xit Ifaias.Excaccauit oculos corum: <5c indurauit cor co-
rum,i(.c.ufcquiiur . Hoc dixit Iiaias.quando vidit ffloria

CiUS. nilUetCbriJii&. loCUtUScndc DcO.Ci,g.ww tumtunc
^ Trinitatem perJinarMm,& fil.um im ari,adum, vi pr£hiium cji,ct
fic tunc viditgioriam Chrifii,idefi, eius diuinitatem.

2 Et dixi. Vfqucquo dominc.Scilicet,diirgbit bxc cvcccatio

& obdutatio.

3 Etdixit:Donccdcfolentur,&c. Quodimpletumfuittfm
poreTiti,qut deitruxit ctuiutcmCr lemptnm ©• icrram IuIa^xT'
& duxttpopulum captiuum, & difpcrfit pn o,brm,vi rm,. h :h,ta
retamplius m ludxa.idcojubditur : Et long^ facictdominus
"Omincs.

4 Et multiplicabitur,& C. Hicconfcquenter Trophcta denun-
ftat in confoUtionem credaium, quod frcquentcr fit in hoc Vropl>e
ta & aii4s,f. denuntiatio lonlolauonis bonorum i^xta drniintiati'^
ntm defolationis malorum, vt oppofita iuxta fe pofiia ma9i> iluce-

/(""(,& hoceJiquoddicitur.Etmu\tipncabitUr,SccrKiaante
aduentum exercttus P^-manorum contra ludxum , Chnfl^ani nui
erani ibiper admonitionem angeli tranfierunt in regnum .Avrip.
p^, qui erat conforderatus f{nmanis,et ficfucrmt dcreliai alus par
tm captiuatis,& partim trucid.ms.quipoHeamuiiipUcati/im per
orbem vniuerlum,rtpatetadfenfum.

5 Etadhucdccimatio in ca. Quia decimx dantur afidctibus
ectlefu.

6 Et con uertctur. ^b abir[iione, & paucitate,& perfecutir-
ne,quam pajja ejt tcciefia.Vrimo a principibus ludforum,^: patet
.ylil.S.-J in pluribus locis altfs tiufdcm (ib>i:&poslea ab tn.pcra-
to. thus f{omanis,& eorum pr^eOis^vt in JanHorum lc^CHdis, &
tn (hronicis habetur.

7 Et crit in oflcnfionc ficut tcrcbinthus . Quad impleium

vide-

talcproducetccxcidctinr.
# Cap.

ydemus maximi a tempore Conflantini, in quo incepit eccUfia no-

tabtliter & mnahiiiter ixaltari (Vf dtlatari.

8 Scmcn fanflum erit id quod flc. 'ouiafideles nou multi-

f"(*ntHrpcrgencrationcmcarnalcm:fedpergratiamfanaifitanie
I" bapnfmo.vcruntamen quiaexcxcationis & cbdurationis ludco
rtm tcmporeprxdicatiows Cijriflt & .Apof^olorum eius figmafuit
cbdurjtto prxdecefforumjuorum tcmpore prxdicationis leremie et
rdiorum prop\>ctarum,q»ifuermm inueuti tcmpore defi riHliomi'fa.
firtpcr Xabutliodonofor regem Bjbylonis. idco litera ifla p,tcfl
expoui pro illo tempore , licet principalis intcntio propbetx feralur
ad obitinattonem I<idxor,m temporc prxdicationis Chrift, & ^po
JtolnrHm.Etfe(undumifl.imfentainaM,,licitur: Et dixi; Vfque-
quo dominc./«op/f durabit ijlj excjcjtio & obdurutio<Et di- I
xit:Donccdcfolatifintciuitatesabfquchabi.LJ/Wae/»»-
plctum fut temjiore Cedecix,ffuando rex Babyionis desiruxit ciui-
tates rrrnilud£, &populum duxitcaptiuum in Babylonem,idro
fubditur :Etlongc facictdominus homincs,(5c multipli-
CabitU r. Htc conjcqutnter proptnta denumiat corijolatiuncrn Ifo^
norum ,Ci iflud fit frequcnter iithoc tibro & in alifs Ubris prophc-
tatibus inxta conjolationem malorum , denutuiando con/olauonem
bonnrum,vt oppofttaiuxtafepoflta magis elu.^ hoc cfl quod dici-
tur.tt m ul. idcli, terra luda, quai dcrtliflaf,>eiat afuis habitato-
ttbus m captiuitatcm diiflis : multtplicabitur adhnc nihominibus
aiiimalibus, & alifs bonis, quodinipletum fuitpi.fl captiuitatis re-
dituni fub 7.0)olmh,l,& \ehcmia,& Maciiab.vis.ln rncdio tene,
hoc dicitur, quia Udcj ifl in quarto climaie terr^e habitabiUs . k *t
adljuc in ea decimatio , idcfi , adhuc dabuntur ihi dn imx bovorum
Sacirdotibus & Leuitis Deo minijlranttbus , ficut hjbetur 7^-Im -
mu lo. Et conucitetura captiuitatein profperitatcm . Et ent irt
oflenilo,iem{icut terebintbus,&c. quia pnjpcritas eorum p, Htan^
t.-!m c.iptiuitaicm fuit magis admirabilis: & hoctempore Macha-
bfo>ui,^,(juando rccuperaueruitciuitaiem & tcmpi.m ronha .Jn
tiochumrrj^cmtuni valde pottntfm . Scmen fanftum crit, id

quod fle.in ca. Q^uiapofl rrditum captiwtatis Bjbytonuetidlivi
tur ludcoumpoputus adidololatriam dicH^ajfe ,mfi alumi pauct
ex Ytolintia regis uiniiocbi, vt haietur i. Machab. &z.& tuiw
eiiam atiqui tuet pauci comparatiut njpcau totius poputi acceie •
runt at:quas conditioncs Ccntitmn,,facicndofibi prcputi.i,pateii,a,
& rphibiam,vthabciur t.Maihab.l.T^ontameu 'aicitur ibi.qubd
deciinaicruntadidolvlatriam.

* Cap.

tJ^{O^^LlTEI{^.

t S^'^"'" dcnuntia , fi pcrfcucrct in malitia , proptcr qua
Dcusrctrahitgratiam fuam ,& ficcxcarcatur mcnspcc-
catoris& obainaiur,quoddcbct pracdic.itordcnuniiarc
populout caucata malo.Etconfcquentcr lubditurrcmc
aium.cum dicitur.

J Donec dtjolcntur ctuitatis/ibfque.\^t^,\\om\ncSftCCJitQ.

rcs

rcs per amaritudincm pccnitcntiac . Et

hoc bonorum opcrum trudiificatio, fu

4 lii multiptujbitur qux dirciiCiu Juerat

pcccatum.

7 Et erit in oftrnCiorem ficut tcrrhinthiis .

dificatio peccatorispcr pornitcntiam

.-...^.v p -o^va 1.7 f^Vl p\;CII 1 IV J I i lai

niturali;s in cxcmplum pa*ni;cndi j

lcna.

quiafcquiturad
bdini'-.
A Dco proptcr

Nam bona fru-
conucrfi prt po-
tpatctdcMjgda-

8;

AdJ

ino.

88

talitercontrad,ceretfH^propheti^:qnamqmnegarctM'l'tcrpor qtamalue-rahienfufu^iptaaUegat.
rctnc?arepr£rentcmviftonem,&ideonooportctdicerc,quodh€C ^"^ ^; i^

fctnsgareprxfentcmrifto _ , ,

Ti/;'j /Jcnzrwr a^ confirmationem prxdi£lorum,fcd ejt vifio perfe re
ltelataprophct:c. , ^ , ,

ADDITIOII.
/» co.c.6.Hbi dicitur inpofi.Sicttt ler.ii.dr.-Terraterra tcrra.
Qtiodlegitu^inlere.Tcnz.tcnn, rerra,aucli verbum dni.
T^onoportetvtintelligatur adexcitandam maiorem attentionem
(fcut ludfi dicuntjSedad dcnotandam terra cui loqucbatur,cxpref-
fam difiinQioncm.Erat enim terra cui loquebatur tripartita,cuius
vnapars dicebatur tcrra Iudief,alia Galtlff,alia vero trans lorda-
nem , vtpatct in libro qtii dicitur Canhcdrin. Vndc ad denotandam
talem diuifionem ter nominat terram,& ideo in hoc loco cimfera-
phin terfan£i!ts clamabant,ad literam pland intelUgendum efl ad de
fignmdam trinam diflinclioncm in diumis perfonis, prontfides ca-
tholica tradit . Vnde & qitodlibet ifloritm trium nominum in con-
creto fignificat fan5iitatem, vt denotetur plurditas fuppofitorivm.

III.

lneo.c.vhidiciturpoflil.Etdixit,Yz<ic ad arg.pcccata re.&c.

Licct Ifaias inprecedentibus a^gueret multipliciter poptdum de
peccatis eoritiit,nunq tamcn eorum obflinationem prfnutiaitit,que
obflmatio in hac viftonefuit primofibi reuelata,citm dicitur: Au-
dite.&nolitc intelligiAc.exc^cacor populihuius. We
mn efl necefe dicendiim, quodhec vifioprpcedat alias prophetias
predi5las,ftcut Hebrp minits rattonabiliter dicunt.na inprfceden
tih. arguebat peccata,etfcelerapopuli de mandato Dci,vt diSiit efi.
In hac aittevi vijionefibi iniuntium efl,vt exc^cationcm & indura
tionem eorum fiituram,tempore dduentits Chrifti eisprpinntiaret»

A D D I T I O. IIII.
In eod.cap.vbi dicitur in poflil.Et adhuc dccimatio in ea,&c.

vbi nos habe7nus:Et adhuc decimatio in ca.inHcbreobabs
tur qufdam di8io qu^ licct deriuetur d dccem,tamcnno fignificat
decimationem,fedfignificat denm.i.numeru denariit ingencrcfa-

cretovinincat anctitatem,vt aenoietftryuirM.n.a5 Ki^l^uiuuiniit, ii^^„„....,.^„^.,.,j~.-j.^-j-- - i ■ r -^i

PoicLimtelUgunutr.Verbumautm^^^^^ mnino^&eflfe-nfusfcimHcbrfos^^atemporeht^^^^^^ ,

^ intelle£ium,infinguLiri numeroponitur,vt ejfcntiis, vnitas intelli-
gatur.Et notandum g» quidam expofitores Hchr^orum attedcntes,
q, in vnitate diitina quffumma efl, periculum ejfet iterare nomina
m§ omninofimiiia effent, ex qiio necejfe erat vt intelligeretur ali-
quaplurditas , ideo diter interpretati fiint hgc di£ia,fcilicet , vt
fantius qui inprimo loco dicitur : & etiamfan£iits qui infecitndo
loco dicitur , intelligantur in vocatiuo caju,fic ^ rterqnc jeraphm
damabat adalterum,dicens:0 fancle ianftusdiis Deus excr
citimm, Sic. & Ijoc audent dicere, eo qttodinlinguaHcbraicain
his nominibus non ejl differcntia cafudis .Sed hoc no valet afpicien
tiproprietatcm harum di£lionu,proiit hocponuntur. vndc trunsla-

~cTP. VII ^

^i^ '-^^^2^ bus ^chaT^. &c.
49* QS ^ ^" pra fcri

buc rcmanehant decem rsges in luda vfq; ad trunfmigrationcm Ba- ^
hylonis inchifiuc.qui qnidem reges apudeosftmt loiiatha, ^cba:^,
ST^echiaSiTvianafl^cs^^mon^lofias^Ioacim^lechonias^Sedecias.To-
teftetia aliter mtelligi iflc numerus denaritis, vt referatur ad illud
quodleqiturGcn.^.vbi Deiis coccffit.Abrahf,quodfi innenirentnr
inSodmis deccm iufli ,parceret toti ciuitatiproeis . vnde inhoc
loco dominus dicebat Ifaix quod licctpopulus effet ita mdus.-ficiit
popHliis Sodomorum,proutfupra dixerat i .cap. Audite vcrbu a\
domini principes Sodomorum . tamenadhuc remanebat in
ea.jcilicct ludisa & tertifalem dcna videlicct luflorum , qua vok'
but cosjhflincre & tolerare doncc conttcrterentur.

^^^ ptafuntvfq-.ad
* locum fub O-
zia & loathan fiho eius, vi
fa funt quxlequuntur fub
Achaz rcge impijflimo , g
a Deo dereliftus ab inimi-
cisexpugnatur.
b .^tyw:^.Quiclaufitianuas
C tSpli, & Baalim adorauit,fi
lium fuu idolo cofecrauit.

C A P. VII.

T facSlum ell in diebus
Achaz filij loathan , filij
Ozia; rcgis luda , afcendic

a Idrft, rex Aran.- b TQuj ante cxx. milia bella-
totum pciculTerat dc iudsta,Sc ducenta milia
mulierum , puetomm & imcllarum.cum in-
'^nita {irxda in Samar^am du.-ceiat.

Rifin lex Syria: , & Phacee
fihus Romeha: rexlfi-aelin
lcrufalem ad prxliandum contra eam , dc non

altarea^neum abftulu,& al
tarc idolorum in tcmplo
pofuit . lure ergo a domi-
no dercliaus eft, &j'itirrxe
runt aduerfus eum inimtci. a.Par.*l
c ^/cenrfit.fecundo.Primo
.n.Aflyrij tribu ludx mul-
toslterfeccrat, & captiuos
i Damafcuduxcrat; & hac
fiducia reucrtunt tpc A-
chaz fed no pualet auxiiia
te Deo,no meritis Achaz,
fed fola mifcricordia Dci. B

.Ajcendit.

<^

\\alm

tue.io.f.
Diuifio.

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. VII.
5 T faaum eCt.VoJiquam Ifaias dmuntiauit regni lud^ pu
nitionern,hic denuntiat eius liberation^S a perfecuiione dua
rum regum,vt tanqua bonus Samaritanus po(l vinu mor^^
tificatiunm infundat oleum lenitimm. Sciendum tame,quod princi
palis intentio prophet^ efi denmtiare CbriJiiadHentu qui interponi

'nisbeneficiim,ibi: Et dixit dus. tcrtio datur iMusliberauonis (i-
gnum,ibi.Et adiccit.OVffl primum pYtcmittitur timpnstii dicitur.

1 Et fadum eft. Quia qttarto anno regni fui fadttm eft iliui
qwd (equitur.

2 Filij Ioathan,filij Ozi?. Secundu quod dicit I\a. Sa.hic ex-
primuntur pater & aitus ip/ius ^cloa"^, ad oftendendtim quod bcne
ficiKm\diuinumfa£lum ipji Jicha-^^proutin hoc c.defcribitur,iion

tur.vnde dicit \a.Sa.fuper g.ca.Zach.Quhd vniuerfi prophetg non fuitfacium propttr bonitatem tpfius .4clm-^ , cum cjjet idololatra
r ... ;.....; ..-.r. fi./,.„ .„„/,, v.<,y;«#,v,«;, (/n- ^ii dif< Mp.fHp.auod eli in veffimus.vt hahetur 4..Rc'.i6. & per conjequcs indi"nus diutno be

funt locuii,nififuper annos redeptionis,& ctd dies MefJie,qtiod eft m
telligendum de principali intento. Et ideopars iiia in trts dimditur.
quia primbinfignumdia^ liberationis denuntiatur Chrifli incarna
tio.Jecundb eius refur\e8io,fe.ca.tertio eius afcenfto,ca.g.^ciendtm
tamen g» h^c diuifto non eft pricifa,quia infecunda et tertia parte fit
mcntio de contentts inprima quantum ad aliquid,quia propijctf fre
quenter repUcant idem,alio tamen modo:qui(t thodo exhortatiito lo-
tjuuntur.Trafens autem ca.in trespartes diuiditur:quiaprimb poni'
tur rcgni luda imminens periculum.fecundo promittitur liberatio-

nis

peJfmusyVt habetur ^.I\cg. \6. & per conjeques indignus diuino be
neficio.fed fada csi propicr meritumpatrisjui loathan, qiiiftm bo
ms & iuftus,n habctur ^.\eg. i J. E< 0"^* auijui, qui didfs e^
etiam .yi^arias,quifuit etiam bonus & iufius, vthabctur 4. l^g.
1 5 . t^eruntamen pojiea anno 2 2 . regnijui juperbiuit,& ojficiumj.i-
cerdotale fibi vfurparc voliiit : prupter qmd a Dco lepra ptrcujjus
fuit , quam patienter portauit habitans in domojequcfirata , & jic
peccatum eius purgattim fuit per panitentiam &ppiam illatam.
$ Afcedit Rafin rex Syne & Phacee fi.Ro.&c.//?j duo reges

^ non

M 0 B^ U L 1 T E ^»

♦ I Et faBum eft. Per lerufalem fignificatur anima fidelis
fecundum fenfum moralem,in qua ciuitatc dcbetChri
flus rcgnare ,contra eam venit Rafin, qui interprctatur
iniquus.i. nonKquus,&fignatfupcrbiam. Namfupcr-
busvultahosexccdere, &fic refugit a:qualitatem , &
Phacee qui mterpretatur oris apertio , & fignat auaritia.
vndc auarus diciturquafi asris auidus : & ficosapcrtum
habcredic!tur:quia nunquampecunijs fatiatur . Et hxc
duo vitia dicuntur hic titiones fumigantes & caudas ha-
bentes:titiones .quiaconcupifccntiaminflammanr, fu-
iriigantcs ,quia mentis qculos tanquam fumusexcaEcat:
& caudas iiabentes , quia' poft fe alia vitia trahunt . De

fupecbia

fuperbia namque diciturTccl. 10 h.Iniiium omnlspeccatifit
pe»/;;a.Deauaritia. i.ad T\m.h.l\adix ornpiHmrnalorum^efl ai
pi.Vct Ifaiam verodiclam ciuitatem afllxuraotcm.prcdi
cator fignificaturvcritatis,danspro figno libcrationis
conceptionem&natiuitatem fpiritualem Chrifti in ho
minibus bonx voluntatis . Per Achaz vcro recufantcni
fignum,fignificamr peccator obflinatus in malo. Dc bel
lo verovitiorum contialerufalem moralcm dicit Bcrn.
fuper Mifluseft,'; Vcnitauaritia,& vcndicat in mc fibi fc-
dem, iaaantiacupitdominari, fuperbia vultmihicne.
rex.luxuria dicit:cgoregnabo,ambiiio,inuidia,& iracfi-
dia certam in mcmct!pib,cuius potiflimum eftc videar,
egoquantum valeo refifto,renitorquatum iuuor,dnm
mcu Iefumreclamo,& dico,nonhabcorcgcnifilcfum.

■\ Indie

So

Ifaia CaD.VlL

90

a TQaia dominus aaxiliatus eft, vt filium raara de viigine
n-rrtiutumhacoccalioaenuntiuet.

potucrunt debclLire eam

aTRegix.C >----- ■■

fctnuntiaucrunt

0 \4tnrcx. Hic cft rex Ara qui interpretatnr exceirus,fa tici non crcdunt: fic idco no intelli«unt iuxta ScDtuaam n
^ pictia,Uccuiari tumidus^ Et Pha^cec fiii' RomcUef rex.f. ta qu* d.cuntur.qui dicunt.TaS ^'P^"'°"'- ^

* Procopius. Non defuerunt qui typum baptifmatis pi

icinam habere docueru n t.

b Dertliansea. A fratre f uo Rabface, qui ad Anyrios tra

fierat,vt tradunt Hebrai.
c J^fubfilius tuns.Qaiimcr-
pretatur rcliquus comcs &
conuertens, quiapopulus
luda demanibusduorum
Tcgum liberandus erat.
d jnvta. Ibi Rabfaces,
poftea cx prarcepro Senna-
cheribDcipopulu blafphc
mauic.

fentnSm?am^S afacic;enti.Etixitd"n7a7l/aiam7Egrcdere « da. Sum^Rafm r?x1y:
Aio,nonmprinapioaqux , . .. . . . .5 _„ ria;, & Phaccc filius Romc

liaeiquiainillisfinitumcft

dccem tribuum f m prophctam Ofce ) rcx hsereticoru.

Hi.f.vtcxpugnentecclefiam.conrentiunt. Quod audies

domus Dauid.i.fimplcx populus Chrifti pcrtimefcit , ga

ro arboribus frugiferis,fed

infruc}uolo coparatur fal-

tui. Hxrctici.n.&Gcntilcs

argumentorum gladijspu-

gnantcontradomu Dauid,

cu difentiant fibi.vndc:Fa-

&i funt amici Hcrodcs, &

Pilatus m paiTionc Chrifti.

a £^rf</CTf. Tropo.Confidc

randumcft,quod impiorc

gi Iiaias iubetur occurrcre.

b f Idcrt in Vice.ii amicitit vnitaeft cura x.tribubu».
cuirum tfx eiat PhaccetiliusRoni<-li«.

n

domui Dauidjdicentes cRccjuieuitSyriaru-

a «Ideti.x.uibubus «ju» adtizferunt Roboam, cjui fijit de uibu £ph' tim.
j btProptcrhuncnuntinm. CfRfgis.

perEphraim, &commotum eftcorcius,&

IDomus uiuid, «»Fo!ia arbori.iti. Tlnfruftiiola.

cor populi eius, ficut mouctur ifgna fyluanl

fuo,noninprincipioaqux . ,- , o

" " '-■ lextrcmisfini-a moccurlum Achaztut &quidereliausen:

2
i

4

6

7
8

9

«/.?Sef',bf '»'"'' filiustuu.adcxtrcmum aqux duftus .o i^lSS" ,.,»,..
eraiiagroFuIIonis.vbilor .Tsoiicer. i;ideft.qu,e,traciui„.cmet„.,.r.nfon,2e,.i,tio«ontani.. Nam TKcelathphamafar fub
Qu^mS&rtna'' P'^'^^^ ^^P^^OTV; m via agri Fullonis , 6^ H interfccii r! fin.rofecin'.
\^amiuis.n.Acfta2rcgna- ideft.pauo«^co°isneprodas. 12 tcrfccitPhaccc&Droeore

^rs^c^^finclTm^rfiX di^^^deum: Videvtfileas. NoIitimere,& 13 gnauitnoucmS,&obE
SnTmor?h,f. K. r ' ^^."'o-i- p«T- «.T.^n, finiendi. fcfllis d Salmanafar tribus

^^onoraciusm^^^^^ cortuumncfformidctaduabuscaudis titio- H annis,captuscft:&duaus

«„,mn,^J.,f r ^ 5 •- ^ fsc.-ic«ne,imc,.. ij cum dccettibubus iu moQ

tlZrfSmlgandrvi^ """^ ^^niigantm iftoru mitafuroris Rafin i^ tcs Mccdorum., &Pcrfa-
fapict.amfccularcm,ach?- regis Syria:,&fihj Romclix^c^ quodconfi- I? l"%Vocopius Fum.Van t"»»"»^"''
Srufti^TqSffi ^^^™"^°""^5.^y"^^^-^^""^ &^ testitionc^^sregcsvocluit.

'^

.fSubdiii.

- . ----^-. ..~...« --lo-™!.,. D »''tl«'<«. cTQu.aludiamoniola.

'^.1"?'-'°"? ^"-T'^^"" Ephraim,&filius RoWlie,diccntes:Afcc'nda

dcrcn t COtra luda & ponc- '^ . ,Q..cfcc„.cm.dctm.ent.n,. b TTtabara^ 1« potefta.cm no.ri

rcnt lupcrcum filmmTa- , » veiaueiv.mus.

becl.ibonu Dcum. Vtcrq; niusadludam,&uifcitemus cum,&cuella-

rpirml^WD^fuSamc ""'"'"n ^d "o^ ^ & ponamus regem inmc

non ftabitconfiliumcorfi.

Quandiu autcm ftabit mundus & quac funt cius,in fini-
busfuisdominantur. Cumautem finis mundi aduenc-
rit.hoccft <Sy.annis,(5ctammundircx,qua:tf. dicbusfa-
««lunt:quamomniaquxad ^.fcnfuspcrtincnt, finem
acccpcrunt.vnmcrfafolucntur. QuodGcntilcs,& hxrc-
^ tici

NICOLAVS DE LYRX

^ non T>tnerut tunc ftmiliter contra regem ^cha^, fed quiltbet per fe
<T (ticceffiut, & licet noexpugnauetint Jerufatem ciuitatem reciS,
tamen de regno .Acha^ duxerunt magnam prxdam^quia non pote-
rateis reftHetetn campo,fccunduquoddiciturA.TaraU% a.Trz
diduquccumdominusDcusinmanurcgisSvriar.qui
pcrcuffit cum,magnamqucpra:dam cccpit dccius impc
rio. f^AA^^f-r/^rf^w.ManibusquoqucrcgisIfracl tradi
tus cft,& pcrcufruscft plaga grandi .

I Et rx\iMizucTum,&!.c.idcfi^cha7,qmdefcenierat de iomo
Lauid & pnpulo eius.

« Diccntcs.r^/4 exercitus duorum regum non poffuntftc cor.
grrjjar, ,«,., lurrat rumor,& potiffmUd illot contraquos inten-
dunt bcUiic. Et quttfucr:t ilU rumor^fubditur.
3 RcquicuitSyria./!/f/?,rf;f5mrf.

tanquam qui luce ipfa,iam

19 vrcndi facultate extincta,

20 priucntur. Pcrhocautcm

21 titioncs,nccpIaufibilcsge-

22 tiumnugasvcrcriamplius

23 nccmalefcntictiumhomi
num blafphcmias metuc-
rc moncmur.Priuaricnini

titioncs non communi modo plantarum vita dcftituti,
fcd ligni ctiam roborc, iplo dcnique qui folct in ignc rc
luccrciplcndorc, hoc folum habcnt virium.vt a q^^uibus
prxhcnfi fucrint, cofdcm qucant denigrarc tantu, & in-
lucntium oculis lacrymasprouocarc

^ Tahecl c

^ <ii.nArPnhr-,.-r^ r« , .^ * i ^^^^ ^•^^^'-■'^iJfypcr quam itur uu agrum iUi4m ,-pbi f

^ ; ^^P^i^P^^^""- fP^regnim Ifrael, fv^e decem tribuum, pannos ab eisfctos inpifcna cxtendebantad deficcandum.
q*iaIeroboapTimusrexfuttdetriJiuPt,l,T^i^^.i..l _ - n.. .. r.A:^^ ..j ^..L' . . u,.ji,.,.unu»m.

& qui derelifHts eft lafub afratrefuo ad alienigenas tranfeunte. Et
dicuntibi expofitores hoc dia>4m H^bjicishai>eriabHebr.tis,fei
rbi habeatur nefcio. -pnde & F^. U.aliter exponit fccundum inter-
prelatiotttm huius nominis Jajub,qui interpretatur reuerfut, & ftc
dixit dominus:tu &qui dereliaus efl lafub filius tuus,quaft dicat
dominus :pjuci depopulo ludx quireuertenturadmeperpa^niten-
tiamM dtaum tuum rrunt tibi ficut filius tuus lafub. Jnfcriptura
enim ficra iUe quiper d(,arinam juamatiquos conuertitad Deum,
dicittir patereorum , Cjr ipfi eius filif. fecundum huncmodum dirit
.Apofiolus i.Corint.4^.d. In Chrifto cnim Icfu pcr cuangeliu
cgovosgcnui,

10 Adcxttcmum,Scc.€rantettmibidu^pifcin^, vbicolligc-
banturaqu* , Cr vnaerat fuperior aliera , ita qudd de ipfafiuebat
aqua inaliam,ficut fitfrtquenter infiagnis.

1 1 In vi3,&CC.idcfi,per quam iturad agrumillum,vbiFuUones

qnaleroboa^mus rex fuit de tribu Ephraim,rt habetur ^.f{eg.
f I.& alu pofi eu comunuer.Ver hoc aut quodfiibdiiur : Rcquic-
Uit Sym,&:cinteUigiturconfederatio duori regum ad vemendH
(imul iontra regnum luda, ex hoc enim quod quilibet eorum per fe
yiaoriamhabuerat contra ^cha^,cogitauerunt quod ambo fimul
fojrer,t dtflruerr regnum & transferre ad alium, vt habetur infra.

5 Etcommotumcftcorcius.S-fi//c«i^ea«^(/jrtr

6 Etcorpopulieius.Pr«w»,/or/worr.

7 Sicut moucntur ligna.E<J enim q,fuerm deheUati d quoU
bet regeperfe,vt dia,m iji^n campo,fuaimt valde territi,crrdcn

tesquod non poffent refificreambobusfimul.etiaminciuitatibus
rnii>iiiii &ff)ralit'is.

8 EtdiXirdominUS. Hk corfequenter promittitur Lbrratio'
itubemhctum,cum dtcitur: Etdixitdominus adlfaiam. pro
Ufolatione regts & pnpuli,Ucn mn meruifftt^vt pradtaum efl

9 Egrfdcrcinoccurfum,&c.O/c««M%«/e;r;.o/i/or„'„o-
ttrt,qHoa i{abiui ei eratfitius tfa$4, qui nSfuit honoratus tt reze Ju
'i^Jccundudecenliamfui flatus,cum effet dtgenere regio,ficut &
P»tetfuus, vtlxpraatciumtfi ,propttrquodindignatustranfiuUt
/f "d rtg^m .AJiyriorum, qui pofuit eum interprtnctpts fui exerci-
tus,jecundum qued habetur .^.f^egum ii.& ideofubditur hic: Tu

&qui

1 2 Ef diccs ad cum. Exparte mca.

I i Vidc vt filcas. idefi,fism bonapace & qtdetejideo fubditw.

Noli timcrc,&c.5'f<7«/7/«r.

14 A duabus C3udis.idcfl,exercitibus reges fequentibus.

ij Titionum fumigantium,&c. Titioncsfumigant,quan'

do exnnguitur fiamma. & quiaglorta tegis Syri^e, & regis Ifrael

crat extinguenda, ficut denuntiat propl;eia in /joc cap.idto aquipa-

rat eos tiiionibut fumigantibus.

16 In irafuroris Rafin regis Syrix.idefl,regnieius.

1 7 Et filij RQmc.idefi,regis & r<gni Ifrad.fupple in ira inoru
contra te.^oU timire , eo quod con/tUum inierit contra te Syriain
malum.Et Ephraim,idtf},rcgnum ifrael.

1 8 Et filius Romclix. idcfl.rtx eius.

1 9 Diccntcs: Alccndauius ad Iudam.S^/»;///tfr &concordi
ter,&diiit:

20 Afccndamus.£o^,rcgn/<»iZ«</4c.^ ineminentiorilocoqui
regna iyna er Jfrael.

2 1 Et fufcitcmus cu m . ./f /«a quicte ipfum impugnando.

21 Et cucllamus,&c./.rt»</f)V7WKJ' & ditioni nolirttfiibijciam*.
23 Etponamus rc^cm.ideft,l<^m<U<t,quivocaturhic Jabeilt
ridicnhicJ[a.ia,

* Hxc

91

Glof.ord. &Nicolai de Ly ra

92

15.7 deraon-
flrac cap.i.
t.Iacelligetis.

B

mortisfaucibuslibcratus, fignuinferni&accepit&de- D
dit . Quia prioribus propliets non credidit verbis,iuber
fi^^num petere.cuius autoritate cogat credere. q.d. Vis yt
fcmdatur terra,& p3teantinferi,quicorde terrxeffc dnr
an aperiantur coeliiad quod vtrunque mortem domini,

& afcenGoncm refpicit,vn-
de : Qui enim defte>idit,ipfeeji,
(ircjuiaafcendir.vndc-.^edi-
xerisin cordetno, eju:s afcendit g^^^j^"
in ccelumA\OCc(\,ChriHum de-
duc(re,aut cjuis defcendit in abyf
fum, hoc efl Chriflum de mortnis
ducerc.

f 7VoM/5«4.Nonhumiliter,
fcd fuperbe. Miilti enim le-

futur.icrcdiiit.vndeaaaif.Mr.on creaiac. T>jviniuja. guntUT 3 dllO ilgUa pCtlUlIiC

put Samarix filius Romelis.Si non crcdideri 9 & acccpiife : icd Achaz ita

* a tm terra veftta.fcd & voscaptiusbimini. rcfpOndit taUquam aUtOri- Verior

tis^no t permanebitis.Et adiecit dominus lo- tatem habens. npn tentabis t.a de 1

a TLibfrationis vel viftoris. bfCLuiauxiliumpolUcetur. IQ domtnnm Dcumtuum. Ydtl- ^^^'^-

quiadAchaz,dices:Petctibi%numadomi- n muit 9 in figno Deus glori "=•*

a«rNonabi<iolisqua:adotas. Tlnoptionetuaponitur. blAblnferis.

c <[Dec?lo,velvtElias(f'coelo,Moyfesveniatabinferi$.

no Deo tuo in jpfundum inferni , fiuein ex-

fCumdebuitobedire. a TAltas exaltabo.Hebraium enim
vttunqucfignificat.Uaias.

ceirum fupra.Et dixit Achaz: Non petam , &

a TQ^ia Acliaz non vult audite:

a Tabeeh Tabeel bcnusDeus.q.d.Ibiponamusidolum
Dei noftri.Vel ad literam,filium hominis,fic vocat.
b .A.hi4Cjexta,^c.c\A. Interim cotentierunt finibus fuis,
& Damafco tanquun metropoli Syriae imperabit Rafin
& caput ciuitatuEphraim Samaria erit, & in ea intenm

regnabit filius Romelix. -,.^_, ,,, j--j • r^ 9 z

c sexagintaquinqueami. Aa dio cius filiu Tabeel.HaJcdicit dommusDc : I

vigefimofextoanno rcgni tQupdminatur. , . ^ , .

Ozije quando lepra percuf- Non crit iftud, 6c non Itabit:led caput Syri^ ^

fuseft, ex tiicloathanfilius b «Erunt. i

eius rcgnauit xxvij. annis,

patre adhuc viucnte : Poft c

mortem eius xv). poftque

Achazalijs xvj. Pofteare-

gnantcEzechia fex annnis.

Ephraim,ideftx.tribusin ca d

ptiuitatem duftse, ceflarunt

efle populus.

d Smoncredideritis. -JeEufe

bius, Valde neceflario pro- e

phetavirginispartui&nati

uitatiEmmanuelisDei, in-

terhominesprxtulit. Tijft

credidtritis nun inttU'getis.

* Idem.Vnde funt qut cx f

circiuicifionCjCum Chriftu

Damarcus,& caput Damafci Rafin.Et adhuc ^
fexaginta & quinqj anni,&definetEphraim 6
cflfc populas:& capuc Ephraim Samaria,& ca 7

*■ ^ --.^ r 1--..,.« k«/- nf*H r*.ntr. Afh.iz & noDulus'nQn

a f Domino per propiictam ha:c prxd cente,Achaz & populus.non
futur.icrcdidit.vndeaddit.^iir.oncredidf. fOviriluJa.

8

la

ficaretur
rentur.

"S — "

& idola viUfica-

* Auguftinus.Achazapudp

13 Ifaiam tiniet fignum pcte

14 re, neDeumtcntarevidira
tur i cu hocciiim dominus

nonacdant,hxcnonintcl-g ,' . ^'^^V^^^^^^A^y^"''"'"" i5 adm'oneatper prophetam^

hgunt, quemhicprophcta ^^ tentabo dommum.Etdlxlc : Audice ergo ^^ ^^^j^ exiftimans.cp abipfo

VaticinetUr, aVndeChnllusnafciti.tus. bl-Quafi. Nonfolum prophetatum difta

C VetetihifirnumNtC\W\p comemniiis.^a^iia -.^iubentidominoco^nradic.t.S.

phetx non credidit,domini domus Dauid. Nunquid paru vobis elt mole

^,',t,^^,tr„at,.rrp-,ttyr n rl flif. , PrnDhciis.ouorum vertacomemmtis. b Tlnuidentescius figivs & glotiat.

pr.ii.ij4«.b

Ibid. 104.3

m.?8.b
loflie. lo.e.

i.Reg.jS.b
lonr i, a

a Piophetis.quoruin vertacomemmtis. b 1"Inuidentescius figivs & gloiis.

f Onerofi. v deiLaboraui fuft ncns.

ftos efle hdminibus,quia molelli ettis,& Deo

f Scllicct nffcitis molefti.

mco? Proptcr hoc dabit dominus iple vo-

autoritate terreatur.q.d.dif
ficile videtur tibi , quod re-
gna potentiftJima breui fi-
niantur,& tu libereris & po
pul us tuus : fed pete tibi fi-

gnum, . ' ' j

Tcte tit;//gnw»7.'Mov(esacccpit fignum aetcrra. vnde:
Mifit fi%ya& p'odiiiain mediotui^fgypt. Ranas,locuftas,
cynifes,& cynomiam:de coelo grandincm,ignem,& te-
nebras triii dierum.Ezechias quoque acccpit fignfi de c?
lo,quando Ibl x.lineisrcgreflus eft.Et lofue in Gabao 5c
Hailon ftanribuslble & luna. Pleriq; putantSaulem fi-
gnu acccpifle de terra & de ^fundo inferni, qn peif inca-
tationem vifuseftSamuclelufcitafle. IonasdcabYflb&

m^tis

16 credo exiftimans^q^abipfo
^pheta exploraretur vtrii
praecepti mcmor cflet, quo

17 rentareDeum prohibetur.j^ ^^^.

it 4« Epyphanius. QdAchaz perGcj
per humihtatemrcfpondit. tfj.

19 N.on pef a?w.hanc rcgis humi-

20 litateduobus fignis remu-
- nerat dominus, qui prius

vntim tantum erat poliicims . Largitur enim dommus
duoab exceIfo,verbum fuuquod mifit a profurido,car-
nemquampropriavoluntatc;verbum afliimpfit.
g ,At'.diteergodomus DMid., *Procopius.Achaz vcluticol In ano
loquio indignum dcdignatus^ qui fuam alioqui contu-
niaciam pictatis fuco prxtexerat , ad domum Dauidex
quo fecundum carnem Chriftus oriturus, ad ipfam pri-
nnimperuenturus erat,fcrmonem conuertit.

c ;.v''rl bi'. !/.«■'

■V

i^VV

.;?..■>"

I

2

5

NICOLAVSDELYRA.

HxcdicitdominusDeus. Cuius verbHndpotejJefalfum.
Non erit iftud, icdtcet g, transferatur ad eos regnum tuum.'
Non ftabit./^e/i confilium eorum non habebiteffeBum.
SedcaputSyrixbamafcus.£t«o»icr«/fi/m. ^ ' -
Et caput Damafci Rafin. q.d. non erit capttt,fiu dotniiiiH
Jerufatem.vnde luijditur. '' '^ ' ; '■^■•i^

6 Et adhuc fexaginta & quinque annis. ide^iregnuin de^
cem tribuum.

7 EflepopuIus& caputEphraimSamaria.iffe/^.i-awtit-w
deftnet efj^e mnropolis inre^no Eobraim F ..';•''-■."• ' >

8 Et caput Samariae filius Romeli ae. Idefi ^fiUus i{pmelU

deftnet cfje caput tn regno Ephraim: quia in fine 6f.anncrum Ofee

rex Jfraeljatis cttb fuit captus,& in captiuitatcm duSius cum po-

pulo fuo per Salmanafar rcgem .Afjyriorum,vt habetur.^,l{eg.l «.

Sciendum tamen,qu6d ifli 6$,anni nonfmt numeradiab illoanno,

quo ifaias loquebaturifla: qmaaprincipio regni .AchA^j^cui loque^

batur,fiuxerunt tantum zz.anni. ^AchaT^emmregnauit i6.annis

tantum , yt habetur ^.I{eg. 1 6.cmfHccejiit E^s^echias^in cuius an-

m Z.CaptusfuiiOfee, vt habetur ^.l\eg.iS. & ideo dicitI{a,Sa.^

numerandi funt a tempore quo .Amos c^pit prophetare,qui prophc-

tic^auit contra regntm Syri<e,&contra regnu ffratl, &c^pit fphe

tare per duos annos ante terramoiii, quado O^T^ias voluit thuriftca-

re,vt di^veflfupra , & fic propheti^auit duobus annis antequam

O^ias percuteretur lepra. yixitaut leprofui % S.annis , cuifuccefjit

Joathanfilius eiusin regno i4.annis,&pcifi ipfum .AchaT^id. &

E^^echias 6.annis ante captionem Samarix ,qui fmuliunHifaciut

hyann.Mvj vero dicut ,^iflianni funtnumerandi a tempore quo

Oi;iasfuit kprapercuffm,e6 ^ ex titc reges Ifrael & SyritC acccpc-

rujitfrontem infflandi regnu luda , c6qu6d rex erat percuffusk'

pra-.fed dicunt eum vixiffe leprofum 27. annis,&ftc in idem rcdit

J]mntitm adnumerum annorum,& antefilius I{pmeHxfuerat occi
its ab OJce,&fic dcficrat ejje caput SmariiX .

$ Si

j) Si non credideritis. Scilicet in veritate.hoc dicit Jfaias-, q<t
Jciebat A.cha7;^idololatram pej]imum,verbis fuis non credlturum,-
Quod patet ex hoc^quiade diuino auxilio diffifus,refugit ad auxi-
liHm regis .Aflyriorum,vt bixhetur 4. i{eg.i6. / '■'';*

10 Etadiecitdomi.Hic didxltberationis ponitur ftgnum''&di-f
ittdiiur in duas partes,quiaprimopcnilur fignum liberationis ab bo
flihus tcmpore .AchaT^jfecundo temporefitijfui E-^ecbix,ibi:j9ddu
cet dominus.Vrimain duas,quiaprim6promittitur fignunuftcm-i
d6dacur,ibi:Ecce virgo.Circapnmum dicitimEt adiecit.domi-
nuslocoad Achaz,/'f>-7/a«^m. ^

1 1 Dicens:Pete tibi fignum, Liberationis tu£& populi tut,

vtpr<tdixi. ■

12 Adomino Deotuo.Etwa«(i&irfo/;V, ^«.cr«co/«i-.

1 5 In profundum inferni. Secundu I{a.Sa.hic accipitur infer
nusprofoffaftueJcpul:hro,ide(i,VetetibtfignumperreJujciiatio-
ttem alicuiusmortui. 'x^, •>■.'. ^

14 Siue in excelfum [apn.Slcutfiiduntfm temportlofuc
per flationemfalis, loCucio.C^ •:'''■ ^-- ■' ./ ■ ' -f ',/ '"'^
I j Et dixit Achaz:Non petam* Etfecundu quod'cticit'R^h,
Sa.cum efJetidotolattapeffimus,ftgnum rtnuit,noletiS quod aliquii
adDeigloridm monfiraretur,idetfubd'itut.

16 Etnontentabodominum. Fuit excufatio fiiia ad coope-
riendum malimfuum:propter quod Ifaias intulit,dicens.

17 '^anquidp^iLamvohis,8cc.ideft,prophetis,quosfxpe mo

lefiabm deridendo,affligcndo,& uHquando occidendo,vt pdtet 4.

Rjsg.&i.Varal.inpluribitslocis.'

i8 QuiamoIcftieftiSj&Deomco.S/gmoB^i&fooWrffMffj re

nuendo,ne nomeneius glorificetur. ...

19 Propter hoc. idefl,ai dedaratione nominis fui principalitcr.
ZO Dabit dominus ipfe vobis. "icilicet Liberationis vefire co-
'Jequentcrquamuis fttis ingrati, quia Deus multa bom facit mgra^
tis & inuitis.l^-nde dicitur Matth.') . Pater vcftct cslcftisfolc

fuuni oriri facit fuper bonos & malos.

*Eccc

I

9^

Ifai^e Cap. Vll

nant.

e

^ a Ecceyirgo conctpiet. Hcbraice alma, Larine quoquc al-
A madf lancta.Omnium penelinguarum verbisvtuntur

Hebrxi. Vndein c|pticis de Grxco f^Mv ideft ferculu fc

CirrexSalomon.SicenimHebrirolegiraus: Alioquinq

nouitas c(i miracuU, fi iuucncula conceperir,vt metiuat

Hcbrari? Alma rii vii^ineni

nubilcm & adclclcetulam

figniticat. Nonampiiuslo-

quctur vobis pcra:nigma-

ta : Ecce virgo concipiet, hoc

critnouum & mirabilclu-

dximentiuntur adolclccn-

f ulam concipcre , fcd alma
B quodinHcbrxofaiptumcft.Iingua Punicavirgincm fo

nar. Alma apudHebracosadoIelccntuIa dicitur. vcl ab-

kondita,idcllapocrypha quxnunquam virorum patct

alpcchbus.fifc yirgo fo«<:.Hebra;i dc Ezcchia hoc dici pu-

taiu

loirJ

P4

' fSaluti] !c libcrationis. THocfcilicct.

bisfignum. t Ecce virgo f concipiet& pa-

»fDci;uu;Orculetu'm«Qfculoctti$lui. Ctdnt virtutum iprecilrcx glo.ii.
b'Oludi. f In periculis. f ^lUsbif virgo.fecunduHebratMn n.vuuiaque.»

iignficit. vocabiiutautem.quod inMaiihcocft, in Hebizo noahabetur.

fed MatihTus lenfuin non veiba feqiiiiut

riec filiuin : &: t vocabimr nomen eius

tat.quiaeo rcgnantcSamariacapta fir.;ScdAchaz filins D
loathan rcgnauit annis i6. cui tucceflitEzcchias filius, '
& rcgnauit annis 29 qui crat 25. annorum cum rcgnarc
coepinct.QiiomodoergoprimoannoAchazdiaaeftad
cum ^phetiadcEzcchianafcituro.qui iam cratnoucm

annorum,nififortefc'xtuni
r^ni Ezcchia; ann um,quo
capta eft Samar ia , infanria
eiusapplicaridicant: Noa
aetatis.fedimpcrij : Quod
violetereflc cxtortumctia
ftultispatct.
* Tcrtulianus. Signuma
Dco, nifi nouiras aliqua monftrofa tam djgnum no fuif E
fct. Dcniqueludxi hicrcuincunturquodnihilfignivi-
dcri poflit rcs quotidiana ,iuuencule,fcilicctprcegnatus
&partus.

^ 2i SviVMnnel

i

i

NICOLAVS DE^f-^RA.

* T Eccc rirgo.WjV confe<]Henter poniturJtgnum,& quiafcriptu^
ra isia mitltipluiter peruertititr d ludxis, intcndo hic aliquMUulli
, imm«rtri,& fic prt^cedjm : Quiaprimo ponam obiediones tjuikus
■ nituntur oflcndrre.ip nonpolfitintelHgi de Cbrislo ad literam. Se-
imdip9n.m ftlpts exporniona eorum,(jr eas exclud.t;n . Tertio
fmtm expofittonenicjthtlicjm & vcram. Quartd obicCnones lu-
ieorumfoUam.

Ctrcaprimum arguunt exhoe auoddtcitHrhic : Dabit domi-
na$ ip(c. vobis fignHm,fctlicet Itbcrauonis .AchoT^ & populifui
k duobug regibm regmm eins deflruere voientibHs, vt diOum esi.
Jefu4 aiitem f^^a^arcnus natus fuit poli tempus ^chx^er quingH
tos anuos & emplius, vt po/fet defactU oilendi pcr tempora regno
mm:fei dmitto propter proltxitjteiu vttandam, & quiaho^ con-
teditur ah omntbiu Chrijli.tms : ergo conceptio,feu natiuitas lcfu
T^ts^reni nftllo modofuttjignum dtile ItbcrJXwnis . Itcm ex hoc
quoddtcitur : Eccc virgo concipict,& parict filium.&car-
guunt , quu 1« Hebrfo habetur : Eccc al ma concipict, Sc pa-
rict Sccqnodnomenftgnificat virgtnem,fedadolefccntu[am:quod
nomen indifferenter dicitur,de virgine& corrupt.t. Quod Cimfita-
ni negM de Mxria.quam dicunt virginem conceptlfe. hcm ex boc
quodfequitur : Et vocabitur nomcn cius Emmanucl, & in
Hebreohabctur: Et vocabil ipfa.fcilicct alma, nomcn ciu?
Emmanucl. lefus autemT^ip^jrenMa non futt vocjtua d matre
fua, nec etiam ab alus £m%muel ,fedlef»s, vcpatet exeuangcltjs
eorum: ergo hfc litcra nonpoteji tntelltgt de ipfo.ltem arguuntex
hocqtiodfubditunnhoc f.ipjrc.Antcquam lciat pucr vocarc
patrcm & matrcm &c ex quo patet,quodin pucro de qmfit
htcfermo , fuit ignorantia qttod Chrifltitni nc%MU de lefu \jc^are-
no, dtcetues eum hjbuiffe plenttudinan f lentu ab tnfljnti conce-
ptionifinqHantumbomo: & tnquantum Dcus ab £temo.

Circafccundum fiicndum quod proptcr isiaqux diBafunt, ali.r
qui Hcbrei exponiintfcriptura iflam de ET^cchiafilto rc^ts .Acha^
quipoH dinumprophctf natuafuit.vt dicunt tnftgnum liberatto-
nu regnt ludx a prfdiais regtbus. ¥x ad hoc inducut quod habetur
Dtfrd fequenti cjp. EteritextcnfioalarumeiHsimpsn: Lauudt-
nemterrftufoimmanuel. E-^^chiass autcm ftiit dominus terre
foft ^cha^jjotremfnum. Scdhocdiaum rcprobat l{aa. Sj.per
hoc,quiaE:^chtas crat z^uutnorum quaio cfpit regnarcposl .A-
cha(j)atremfuum tmmediat^,vt habetur ^.\egum i 'i..Acha^v2-
ro regnauit i6.annis tantum vt habetur .^.l{eg. 1 6. ergo in princi-
pto regnt .Acba^ antequam diceretur tsiapropi)etia,S-^chi.ts lam
erat natus & erat ^.annorum & flc nonpotefl hfc fcriptura intel-
ligi de ST^echtaJt adhuc addiRum f{ab.Sa.potefl aidi.qitiafciun-
dum ipfum &fecundum doSorcs catholicos prophetij ifljfuu di-
Rj quarto anno regni .Achtn^&flc S^chtas tunc nofolnm babuit
nouem annos,fcd ettam tredectm,ergo nopotefl intcUtgi dc co.Tro-
fter quod l{a.Sa.dicit , quod hfc prophctia tntelltgcndj est dejilto
If jta. DicH entm quoilfaiasacceperatm vxorcm quaniam ime-
(Htam,& quod tam conccperat de eo.viiie iuu.quoitalts eli Itte-
ra: Eccc adolcfccntula conccpii,& parict filium, & dcnun
tiatio huius partHs fmt fignum ab copreitclum quij dcpucro exi-
ilcntc tn matris vtcro nejcttur,anfit mafciilus vclfoemtna:& tdco
^uanio catttudinaliterprfdicttur,figmm c(l credibilc, qund illud
quodpromittitt<rjdt.tle figmim (itjuturum , vt fit fenfus verbi
lfau:Eccc adolcftcntula conccpit& pariet i\imtn!,& qud
do m natiuttate eins videbis verbum mcum vcriftcatum,fctas tc d
d^obusregtbustetnuaderedtfponcntiljuscitolibcrauium . itita
ti*it vt iiie /{ab. al.profequuur.qiuj citopofl aipctittonS^iha^
rcx .Afjytiorum vnvt in Datnafi um c ontra l{afin rcgcvi Syrif , &
rum imtrftut^ &populHrn tiHS transfulit tnC)rcncn , vt habctitr

qitarti I{cgum,decimofexto, & eodetn amio vt dicit Ofeefiliits Ela
coniiiraujt contra ThaceefiiHtm l^fnehf rcgemt Ifracl , & cm in-
terfecityVt babctiir qttarti I{egitm 1,6. .Adfuum autem fropofitu
confirmandum adducit illud quoifi.ribitur cap.feq. Et acccfiS ad F
prophctiflam,& conccpit& pepcrit filium . Sxquopatet^
fuod isla adolcfcentuU de cuius conceptu , & partufit bicfenno ,
fuit vxorIfaie,adqu.tm acceffit maritaii affcilu.Et puer coceptiis,^
& natus de eafuitfilius eius. Std ifla expofttio non potesl Rare ,.
quiacap.fequentidicitur depHcro /f4to. et erit extenfio alarum.
eius,idcsi exercitusrcgis .Ajfyriori{itt implois Lttitudinem terrf
tuf 6 Smmaiiucl. & loquitur ibi dc terra rcgni Iudf,ini;ts nunqua.
fuu domimti Ifaiaa nccfilius eiua :.&fic Emw.mHel d§cnius con-
cepttonc , & natiuitjtcfit hicfermo , rm fuit filius Ifiif . Itcm
quodduttdcnuntijtionemnjtiuitatitpueriinfcxum.ifciilino ejfe *
ftgnum d domino promijfum videtur falju;;}, quia de mandato do-
mini dixit ifji.u i^ Pcte tibi fignum d domino Dco tiio in
profundum infcrni, &c pcr rcfurfcRione mortui velperaUq
nutattonem notabilem &fHpiemrtHralem in curfu celesii , vt di-
Hnm esifHpra.€t idem dictt t{ab.Sa. &fH illudfignim debnit ejfe
aliqutd v.tlie m.tgmim , & cvcedcns totam cre.iture facult.ttem ,
cuiiifmodtnonesi talts dcHunt^uioUfUoniam aliqiiando medici e.r-
perti ptValiqua fignj & experienti.xs precognofcunt fcxum pucri
nafcituri. FJ fi dicatur.quod non cognofcunt prr ccrtitndincm:ta ■
mcn negart ncmpotefl , qatn dcmonesprfcognofcant ccrtitudtnati-
ter, ciimai bocfe txtendat eotrmp notttia mturjlis , que rem.mlit
integra in eis : &per confequens talc figniim ptcsi certitudinaii^
terprfdictddiabolo. Item quartkm /{egurn dccimofeptimo,dtci-
tur, qu6d Ofeefiluts fla rcgnjre cfpit aime 1 2 . ^ch.r^. & fecun-
dum hoc ThaceefiliHS /{omcltf vixtt vfque ad i z..mnHm Jyicba^.
Etficfalfum vtietur,quoi dtcu I{a.Sa. ififum interfcEium ab Ofcc
eoicm anno , qKonatHsfuit emmatutel,qut feinnium eum n.uus
futt anno ^clu7iitu.velv.ai t.trdius. Item ctp.a.dicuur: Antc-
qua fciar puer vocarcpatrcm & niarrcm. iufcrcrur for^
titudo Damafciy& ipolia SaourioBcoram rege Aflyrio-
ru m. Scd non legitur Samanjfpoltatad rcgc .AJJyriorum,ante no
num annum rcgni Ofee , m qiio fuit capta d SalmanafOr regc .Afiy^
rtorum,vt habetur..^.f{cg. i ;<. licct Ofcc anti}fueru tributarins re-
gis .Aflyriorum.&Jic a njtiuu.ttcpHcri de qiio efl bic fermo,qu<,d
fiiufiliHs IJaifJccundum diOiim l{a.Sal.vJ quc ad captioncm s ama
rtffluxcrunt anni t ■j.faluct a.de rcgno .Acl)j::i^: & 9. dc Ofcc,vt
patctperprfdiilj, quij pitcr fuicnatus .^.anno .Acb.i:^ vcl <y.ai
plus :&Ojcc ccepu rcgnarc i i.anno .Acha^: vt diBiim csi. ante
vero 1 7. annospiicrfat vorarcpafircm & m.urem.St auccm dica-
tur qitodOfie cfptt rcgnare .yumno .Acb.T7,vt dicittU aliqui adimc
fcqiiitur qdpHcr infpolt.uion- Samarif hahiiU 9. aniios ante qiios
pitcfcu yocarc patrcm & matn-m ad t.irdiHs. Itcm qiiod .tflumit
aiconfirm,ttionefHtpropofiti,cudicitHr.Et acccfli ad ^phctil-
lam accmagts cit .rJ oppofitum,vt oitciidctur ca.fcqiicnti.

Circa tcrtiH atiiptcndu csi,quod dicitur Mjtth. i .t/. H oc au tc
totii facluca,vtadimplcrcturquod diaum c(t a diiopcr
prophctam diccntcm;cccc virgo habcDit in vteio & pa-
rictiiliu & vocabitur uomecius V.mmzn\ic\.£x lioc patett
5, iHa Jcriptura Ifaif loquitur de domino lefu Clmsio, cu Mattb.
.ApoHntus & eitmgettsi.t, SpirituJfjn6loplrnus magis quafneriit
prophc, fvetcrit'ti^.dir.n cjfuijjc rmptetam tn natiuttJte Chrtjii.
Etjecitniumhoc Jiccxponitur dilolioribus cjthottcis. Eccevir-
goconci}ilct& panct filium, idcsibcatavirgomjriadpro-
fhetis iienmtt.ita,quc coiuepu & pcpcrit vutncns virgo.
i Et vocabiturnomcn cius fcmmanucl, qi^j^vocatus esl
ChriHus, quodesinomcnjignificans dupttcem njturam in vnojiip
polito,dtiitn.vn,faltcct & humiWam,& hoc tdemfigmficat Emma
niici,qitoi cst mtcrprctatitm nobijcum Dcits.

* Buty-

.■j: \

[S» f «liJ

95

Gloford. & Nicolai Je Ly ra

6

^a F.mmmul. Quldam Ifaiani diios filioshabiiiflc diciint,

A lafiib & Fmmanuel.Hmmanucl dc vxorcprophetifTagc

ncratum in typnm faliiatoris. Et lafiibqui intcrprctatiir

rcliflis vcl conucrtcnsin typum ludaici populi qui rcli-

6luscft,& poQca rcucrfuriis Emmanucl^idcftnobifcum

Deus ) gcntium vocatione

«CNobifcum Deuj.quod in deftruAione duoru regn patfbit. bf Aparteto-
tfiideftomncnicibuinhqminiidoneum, in quo veruihomo monfti3tur.

c 1 F.t etiam ncus ecit.vi Trilicet.

vcritas humani corporis probaretur.Itifantia enim non D
praciudicabatdiuinx fapicntis.

* Ircnxus. Dii igcnter fi<z;niticat S||^ituflanftus. hunc ^
natum c virginc Deum cflc , cum dixit. yocabnur Emma^
iiud, ideft,Dcus intcr homincs,& declarat hominem ef-

lc, appellatcniminfantcm

fignificat ,proptcrquavcr-

bumcarofaaumcft. ■ ^ t .„ s ^ « i j r-e

in>. ieTrini * Tertulianus.Quomodo a Emmanucl Butyiu & mel comcdet ^, vtlciac

inquit IfaiaS 5 VOCabiS nO- atHeiodem, fcribas&Vhariltos.lNunquamviti>rum patet sffrftibus

tite.

c 1 Benedico: auditcdomus Dauid I
b

gnum vellrz

menciusfimmanucUidcft, "^]^^;^^

nobifcu Deus,ficChriftus b i-epj-obaremalum, & elii^erebonum: Quia

ipfedicit.EgOVObifcu(um ,,L,^„,,fi„ oeushomo.

antcquam (ciat puer reprobarc malum & eli-

i^Annofexio reg. i tze.hiz ab Anytijsc.ipta elt Saniaria.

crerebonii^clcrelinquetur terra quam tu de-

aTQl!?'' Hi nonfunt tibi metiieiidi,fed AiTyrius. bfVenieiite Aliyrioillis
lup?tJtis,in Einiiianuelis liberabeiis pra:letitia, 1 Vndedeiclinqueiuitet-

rt abhisret'ibus,

Ln>'4.cap.»

Luc. g.

vfque ad cofummationcm

fcculi . Eft ergo nobifcum

Deus, & quoniam nobilcfi c

cftChriftus.eft nobifcum

is,cui nomcn eft,nobifcum

Deus.

* Ladantius. Emmanuel

nunquam eft vocitatus,fed

Icfus.qui Latine dicitur fa-

lutaris fiuc faluator, quia
BcuClisgcntibusfalutifer vc

nit.Sed propheta dcclarauit

hocnomineqdDeusadho

mines i carnc vgturuscflet

b l\eprobdremalum. q d.in panis infantiaj pofitus habcbit

bonimahq.-difcretionem.Hisverbispercipimus lalua-

torisinfantiadiuinam ineo non minuiftc fapientiam .
' Quailis dicatur: Vuer autem proficicbat <xtaie^ fipitntio, vt

' • vcritas

cum dicit,6«i}'>t»»2 & meL co
mtdet, & cum dicit, priufqua
co^riofcat bonim aut tnalum .
HcEC enim omnia funtin-
fantis .

-c L)eyeim(^uftur.^c.c\u:iC\(ii-
catTerra Syrie & Samari^
ab iniiocatione nomims
eius vaftabitur, & domus
luda a duobus rcgibiis libc
rabitur.

* Eufcbius. En deletum Lib.7
cftregnumSamarix, &re- moni

teftaiis,a facic duorum rcgu fuorum. Addu- 4 gnum Damafci, hoc figou

j • /:,..«.-,- Sr /,',.,«,- «^i-iii fnm rnri % datum crat aducntus Cliri
cet dommus fupcr sc , & lupei populum tuu 5 ^. ^ ^^^, ^^^^^^ ^^^^^^^^.

a f Tiibul.i ionis & captuittatis. >^ lam m

5

Cr 6

& {iiper domu patris tui dies, c]ui no vencrilt ^

aTNabiirhodonolot cum i|UO v-neiunt Mndi & Perfi.&.Aegyptij St^Chaldsfi, '

adieb. feparationis Ephraim aludaciirege g

C NICOLAVS DE LYRA.

1 But'V.& mc.CO./;oc dicttur ad denotandum reram eius buma-
M^ nitatem qM talibus uutritur maximc mpueritta.

2 ytfcl.i:c.mi.livt,nonteneturibicaiifaliter,fed(onfecutiui,
(iuia abinfa'U!afua habuit plenitudinim fcientite adreprobad *rn
malum,& eUgendumhonum^loijuendo de jcimtlalmHana.Ei quict
islam habait ab inflanti conceptionis & non ante ideo fubditur.

3 Quiaan.pu.fci.re.ma.&c. dere.ter.&c. /d(y?orf/o/w^«
tauquam tibi noiinamjcilicet terram Ifracl & tcrram Syria.

4 A fa.du . reg. fu. (juia rex ^Jfyrivrum regem Syri<e interfe-
cit,& populum eiiis transiulit in Cyrcneny vt dthum eHfupra, &
pojiea Ofeertgem lfraelcepit,& populum eius tranjluiu in ^jfy-
rioSfVt habetur /\..P^gum 1 8.

-. , circaqtiart^m dicendum. xAdprimum quodinfacrafcriptura

ri cueotus. ponitur dupUxfignum alicuius euentus. Vnum pronofiicum, quod

eH indicatiuum effeiius futurij ficM ludic.6. datum fuil fignum

Gedeoni in vtllere indicatiuiem fux vi^ioriicfutttrx:^ talefignum

frequentius datur infcriptura,.Aliudtfifignurememoratiu'tm ef-

feHus pretcriti,ficut Exo.^.c.dixit domifius Moyft : Hoc habc-

bitis fignum quod mifcrim te , cum cduxcris popuUnn

meu m de Aegypto,immolabis Deo lupcr montcm iflu.

ide^t immolabis Deo de ifta miffione,qu£ tibi tniponitur ad Ubera"

tionem populi reddendo gratias Dco.Etficpatel qucdiflud fttit fi-

gnum rcmemoratiuum mifUonts pr£terit<t,*iec obsiai magm diflan

tia temporis, quiafignum rem^moratiuum ita refpicit prxteritum

in magna di!iantia,ficur in parua,ficut'& fignum prononicumre-

fpcciu futuxi. Siiendum etiam quod iiberatio regni ludtx a perfecii-

toribus fuitfignum figuratiuum faluationis mundi fiendx per Chri

flum.& quia .Acha-^ erat incrtdulus verboprophetx , vt difiu eii

Jupra,conuemeatiusfuit, vtfibi daretur fignum rememcraiiuufu'

turum in longinquum , vt ipfe in propria perfona non videretficut

in mente non crcdebat: illi tamcn qui defcenderunt de eo viderunt,

yt Maria , & Jofeph.idcofiimnter propbeta non direxit vnbu7/t

ad .Acha-z^4icens. Audi Achaz: fcd ad domum Dauid di. Audi-

tC crgo domus Dauid. de qua domo fuerunt loJcph&Maria,

non tamen ad eos refertur quod ibi dicitur : Nunquid parG vo-

bis &C. '>ed illud quodfubditur: Dabit dominus vobis fignu.

Ad fecundum dicendum,qubd almuth in Hebt eo fignificat abfco

ftonem,& inde dicitur alma,<ibfcondita, quod ftgnificat iuueculam

afpeBihus hominum abfconditum,ita qubd de eius pudicitia (^ inte

gritate non dubitatur,maximh quando preponitur Utera He,tucfic

fonat haalma.1{ec inueniuntur in tctafacrafcriptura aliquxficfcri

ptis,nift tantum tres.l{ebecca,Gen.2^.b.vbi dicitur deea , PucUa

dec'oranirais,virgo pulcherrima& incognita viro.£r/e-

^K»«r i/>i</e»» ; Puelia quae cgredictur, ad haurienda aqua.

in Hebrao i^etur : Haalma quae egrcdictur,&c EtMuria

fifrjr Moyfi,Exoi.2.b.vbi dicitur de ea.Et fuit puclla,& VOCa-

uit matrem pucri. inHtbrp habttur t Iuithaalma,&c. &

ift* 'i«/ JcribituT in hoc eapite ; ideo.cum dmprimafuerint virgi-

vides6Iudaje,aduenitergo

Chriftus. Vides hicomnia

completa , pucrum e virgi- E

ncnatum,quimelle& bu-

tyro paftus, qui infantiajie

pus exceflfit, vt reliqui infantes,in quo dolus non fit inuc

tus.videsduo rcgna dcleta Si videsha:c duoregna ftarc,

cxpeda adhucdum vcniat Meffias,fin vidcs hsc ia olim

diruta, venit ergo Meffias.

S^^fii

nes purjlfimx, quando nominatx fuerunt nomine haalma. idcm te~
ncndum efl de tfia.

{^dtertiumdicendum,qubd duplexefl nomen alicuius,fciiicet i".'
impofitionis,& natur^ficut fortes tsi nomen impofitionis , ho»io u,ojo
yel bocmmen homo nomen natur^. lefusfuit nomen impcfiium ip
fi Chrifto,vtpatet Lucz. Emmamel auttm csi nomen naturp.,feu
proprietatiSfSignificat enimnobftum Deus,vt di£ium tflfupray&
hoc esi proprium nomin ipfius Chrifti,in qito diutna natura (^ hu-.
manafunt coniunii^ in eodemjuppofito . Et l)oc modo vocatus efi
pUribus alijs nominibus proprictates eius fignificantibus,licut vom
catus ijt lapis,Daniei z.& Danid Ofee.^. & nvmine dcmini tetra-
grammaton. hrem.ii.b. Et hoceftnomcn quod vocabuat
cum dominus i\xi\\XSnof\zx. vbi l^emus^dvminusyin Hihrto
habetur nomen dominitctragrammaton, & pluribus alijs riomitii-
bus confimiltter nominatur in fcriptura,

vAi quaitum,iam folutttm eft exhis qmedi^iafmt, quia Lcetin
Chrifto nonfucrit aliqua ignorantia, tamenficius eft hvmo in tcm-
pore,& fic habuit fcientiam infufam in tempore, & antcquam iila
haberet,liberatio populi per Ifaiam dcnuntiatafmt impleta.
5' hAiiucZt don\mns. Sciendum,quodparsiiiaad finem capi
tis muitiplicitcr exponitur a diuofts: Sed vnam tantiiih expofiuc-
nt m intendo proJcqHi,qu^ rationabilior miln videtur, & eam p) 0-
feq'itur I{a, Sa.vidclicet quod in hac parte defcribiturfignum Ibc-
rationisa Dcofa3.ctcrnpore E^i^cln^filij .Acha':^,quianx.Afiyrio
rum cum magno exercitu venil coutra cum, lui t^^^tchias rcfifttrr
non potttit viithttrnana , & ideo conttatitfe ad diuinum auXiltum
implorauditm:& idco mijit dominus angelum fnuryi,qni vna noUe
percufjit in exercitu regis .Afiyriorum centu ociogintaqtunque mil-
lia bellatorum. Quud videns rcx mane territus & confufus fugjt
ad icrramfuam cumpaucis, & ibi tnterfe£lus fnit afilijsfuis.^.t\e
gum 1 9. ^gitutfetUitdtim hoc refiduum huius capitis in duas partts
diniditnr , quiaprimo tangitur hvc fi^UYfi tn generab.f.cundOjCX-
plicando partes clus iiifp(C!ali,ibi:Et trit.Cina primum diciinr ip
fi Acha\ : Adducct dominus llipcr tc.quia Thvglathphalna'
jar rtx .^fiyriorum vaftauit lerram eius nuUo nfiftchte , & tum
(iffiixit,vt habctur. t.VaraLp.z 8.

6 Et fuper do ]>.lui.ideHfupcr E-^chiani fiiittm tuum & ezus
populum.E%ccbias tnimfuit iuHus & bonus : & ideo magis dtfi-
gnatur hic ptr auum fuum loathan,quifuil ii-Jius, qnaptr .Achn-^r^
patremfiutm,qui fuit pejftmus,cum dicttur.Supcr do patris tui.
fcilicet loathatr.de q^ta domo exiet E^echias fiiius tuus.

7 Dies qui non vcnc.d dicbus fcparationis.//?a/f/5^rj«a
fuit facia ternpore l{obxian,vt habetur. ^.P^eguta 12. a tempore il-
lo vfque ad tcmpus E^^^cchix non venciunt Uics ita tembiiis & co
folabiks diutrfis rtfpicttbus, ftcutvnicnitn itthpore E.^uhije ,
quanio Sennacherib venitvltimb ad dciiruendur/t tius tegutirtj,
ideoftibditur.

8 Cum rcge Anyriorum.?«o«M»J in aduentu eius adlertifalS
fiteruttt illi aics ratione eius &formidit,is cxercitus ,&pro J{ab-

* fan

97

Ifaix Cap. VII.

a«rrnfpirabit.

Afryrioru.Etcnt in dieillarfibilabitdnsmu

a 'Nili

^a A:fffrf^.i'.Aegyptijspopuloimbclli &idoloIatriaror-

A dcnti. Lc^imusab AegyptijsIofiamoccilum,& populo

'. rum Ifraei (ubiugatum, ne multo poft tpeNabuchodo

■^ noforcuir. innumcrabili cxcrcituccpitlerulalcm, tem-

plum rucccndit, & habitatores Anyriosin ludxapoluit.

•}« Procopius. Muicarum

nomine,militaresA^yp- a

tiorum copiasintelligir,vcl

quod idolorum cultui intc

ti , fanie& cruorcgauden-

tes mufcas imitantur,vcl

quod eorum ita multitudi

ncm, vocirquccxilitatede-

nionftrat. Oftcndit autem

Dei nutu, tanquam fibilo,

non ab omni quidem Ac-

f;ypto, fed ab iplius partc a-
iqua, vtludxaminuade-

rCnt,CXCitOS AeSjyptlOS. Ve o ^.■Musconauaa iii.mtera. c ilEujihratrn,

Bturos ctiam Aflyrios ait, b nus in nduacula acuta in his quitrans flu

qUOS apum nomine fignifi «TVt mhtl fone. iiihil pulcfanjm remaneat.fed efeu.inatis hominibu» iino

Hlineti Q^f VCl /PPtCr militarisaCU ig^cminiotisinuliedbuscompaiemur.

lei vfum , & imperium in
gcntcs reliquasjvcl propter

98

t

peresrdiquit.quivincas&agroscolerent. VndeGodo- D

has dercgiogcncrcqtii cis pripofitus crat , dicit : Scrme 4.Rcg..j.f

rejitBabyto>,Lt,&beneerii vobis. quo tcmporctanta folitu-

do m ludia fuit, vt necgrcgcs ouium habercnr,ncc ar-

mentaboum.

•ii Procopius. PoftChrifti
natalcs hoftilis cxcrcitus
omnibus viribusfradis5c
difljparis.in fpontc fadtis re
ccptaculis colJigcntur Ifrae
iis filih tumq; captiuitateli
bcrati.magno infidiantis rc
gis dcdccorercquielcent.
Qio tcmpore tanta anno- ]^.«'«"oruBi
na: fcracitas futura cft, vt q ' ^""''
vaccam vnam &oucsduas
poirodcrit.ei in alimoniam
fitfatis.Deindcvt ludiosfi

8 gnificct,fcrmoncm dc mil-

9 lc vitibus inftituit.Vincam £
de Aegypto tranftiilit.Htcc

10 enim bcneculta multos &

11 fuaucs frudlus cdebat, fcd
-,.-., . . ■ _ T rrm?oregra:.t. " neglcdla tandcm in amato

& nThnri".'rS' c P^J^m &Lbarbamt vniuc^rfam. Et crit in die ' » ^^•'? ^^^'- ^ Lib.x.d.*--

&pulchritudmcm,quali- c r *" '^ 14 * EuJebius.Diesillaaduec' moua.ca.3;.

fcx qu^eftin extrcmofluminum Aegypti,& 2

a f Aii,ti|s »el Chaldatis nimiuiB fetocibus ic iaculis poteniibus. ^ Ale auho i
ra:r ptofe^n tur.m hu^ulniodicnim locis tnulct -ifesquecongtegani ur.

ap/quxeft in terra Aftur,& veniet 6(^reauier "*

fln icrr.i tua. J

cent omnes in torrcntibust vallium,& ih ca- 1
uerni-s petrarum,& in omnibustfrutctis,& in t
vniuerfis foraminibus.In die illa radct domi- ^

a ■Q_^ii<iataeftei Aegypiusprolaborequo retaiuit domino apudTyrum. ^

b ^.Alias conduda aii.ilitcra.

ig:icniiaioiis inuiicriDUs cumpaicniur.

mcn luntjinregeAflyriorum caput&pilos

a TDecof .-m & triitutcm. bi ideft cum omnia translita tuciwt in Chaidzam.

bus vcftiri folcnt AflTvrii
quos facla in ludxam imprcflTonc,in vctita abfcondita-
quclocapcnetraturos, ncduni ab vrbibus cftc tcmpcra-
turos dicit,idcft,omncm regioncm ita pcrlcrutaturos,vt
nihilcoslatcatquodoccultum fir.
b \oujcula. Rcx Afl"yriorumfqui in Icrcmia,columba
Dci vocatur)in co,&in hisqui trans flumcn fcilicct Af-
fyrijsfunt.radcrdominus, in ludaeacaput&pilos pc
lcilicctomncm fortituduicmrcgum, & principum, 5c
fubiedorum.

c Et etit in dieilla. Poft fubucrfioncm vrbis Nabuzarda
princcpsmiJitix,qucm Lxx. Aichimarum vocant: piu-

pcres

Saluatorisnoftrieft. Inilla
cnim dicqui rcliiftus fuerit de totius gcntis interitu,hoc
cft ,quicunque cx his in Chriftumcrcdiderit,nutriturfi
iuucncSbou&duas ouesprcdicit.&cx ijsbutyru & mcl
comedurum. Ha:c fi myfticecontcplabcris, intellit^es ia
Apoftolisfuum finem acccpiffc.Quorum finguliin fuis
ccclcfijs binasoues, hoccft binos ordincs inftarouiu ad
grcgem Chrifticonuenientes, alteru quidc in primiscle
mcntisvcrfantcm, altcrum quiiamper lauacrum fitil-
luftratus:acpracterca iuucncam vnam,idcft,ecclefiafiicu
principatum: diuinisfic rationalibuscibis nutrieurcs,fce
cundum cx illis lac 5c racl perccperunt .

Tropolo.

NICOLAVS DE LYRA

j^ facii blafphemattonibks fHtrunt terrihtUs & trijlaOiUs . Sed rt^
^ tione miraculofdUberationitfucruntctnjdabilts,

I Et cr it. Uic defi Tibitur facium pcr parics infpecialt. Et primo
ifuantumadadttntum exercitus .fecundo tjuantum ad penu//ione
ipftus « ibi. In dic illa radct. tertio quantum prouifiouem vHUu
l.'^chis.,t!r populi aus,ibt. Et cri t.CjcM primim dititur.
1 In d I c i 1 1 a . ide(l in tempore tUo,qMa congregati o tanti exer-
titus non potutt ftert vno die.

3 Sibilabit domi. idefl infpirabit voluntatem ireniendi contra
M^echiam .

4 Mufcx qua: cft in cxtrcmo. Ver mufcam intelltgitur bic
populus ^egyptif^ut cum magna turba vcnit cum Scnnachenb co-
tra E-^cchiamyVt dicunt aiiqui. Sed hoc videtiirfalfnm,quia l{abfa
ces tunc volens terrere ET^chia & populu eks dixit 8. Kjg. i ^e.
In_quoconfidis,vt audcas rcbcllarc? an fpcras inbaculo
ariidinco atq;c6fra6to Ac^-pto}Hocarftnondtxiflet,!i popu
lus .Aegypti ejjet in exercitu cS iennachcrib conira ETiechiam, &
ideoalij exponunt de rege .Aegypu qui aUc tepore vmtt contra lu-
d4amJ'.tcmpore loacha^^filif lofiM,quem vinxit&impofnit terrx
tentum taUnta argenti,& taUntum auri ^.{{eoum jj.Scd videtur
mhiquod meUus petefl exponi depopulo L)bi.t,qiti erat fubiecUts
*'g^ -Affyriorum, & ideo vcnit ad eius exerciium. vnde nb diiitur
hic:Sibitabit dominus mufcjequje ejl in .Aegypto:fed,qux efl in ex-
tremofiuminum .Aegypti. Et vocatur ilU poputus mufca, ad dcfi-
gnandum quod venit cum magna turbaftcut mufcx. Dicitur autem
hic fkminum .Aegypti,quia in .Atgypto raro pluit,fcd terra irriga
turper irrigationem J^ili,qui adhocabiniolis per muttos diuiditur
riuostvt habctur Deu.tl.

5 Et api quz cft in tcrra AflUr. Focatur ilU populus jtffy-
riorum apis,non a dutccdine mtllis,fed ab aculeo:quia illepoputus
fupugitaUas nationes i dnuitu, eas ffcquJJdo,vt hahctur.^.Keg.8

6 Et

6 Et vcnicnt Sc rcquicfccnt oes in torrcntibus &c. Ter
hoc deftgnatur quod ejfent occupaturi ^ dcuaft^turi cmiiiu toca re-
gni luda.ficutfaciuntfuit tempore E7iec/ji/e,excepta lerujall qtta
Sentiacherib non cepit Deo exetcitum eius penutiente.

7 Indic illa. Htc confequentcr defiribitur ifia percuffio,qu}a do p
mtnus mifit angelum,&percujfitincaflris .Affyriorum 1 8 <i.mtlia
ita quodcorpora redafiafucruntin cineres, mtalUs vtfiibus & ar-
rms: quo vtforex Sennacljeribfugit, &diuino iudicio in tetraJUa
gladio fiUorum fuorum interfecius fuit 4. f\egum \ 9. & /joc efi qt
dtcititrhic: Jn dic illa. idefiin ttmpore quo Sennac/jerib venict
contra Ierujaitm,vt dejiruateam.

a &adct do.ideJi acuta; quia lUud qucd acmtur,fuper cotem,de
ducitur. Ver nouatulam acutam qu.t veloctter fcindit mtiltitudine
filorum.intelltgitur diuina potentia,per quam vclociier ceciJit rex
Senaachirib & exercitus eius.

9 In his qui Scc.fciUcet Euphraten vltra quod erat terra ^fiy
riorum rejpedu lerufatem.

10 In rcge Affyriorum. hoc dicitur adexcipiendm aliospo-
pHtos,qui habitant vltra Euphtatcn,qui non veneruta cum Seuna-
cherib ad defiruendum lud^am.

1 1 Caput. idcft regcm , qui afilijs fuis intcrfeaus fuit , vt di-
cium eji.

1 2 Et pilos pcdum. ided pedltes defuo exerciiu,

i s Et barbam vniucrfam.jd^fl equites,qui crant citca regcm
adiurentes ei,ftiutbarba capiti.

14 Etcritindicilla. Hic confequenter dcfcribitur prouifio vi-
liuscirca ET^eihium &populum ciustquia licet exercirus Sema-
cherib terram ludx^ in circumiiu lerufalcm defiruxcrit , & bona
paitim vjjiauertt,& partim rapicritjamer. dimtnus de vidu fze
ch'X & poputofuo futdtt,vt dtiiu fuit j\..l\eg.i9.expotiedu iiluri:
Hoc crit fignum comcdc hoc anno quod rcpcris.&c. &
quantum au hoc dtctlurlm : Etcr.in dic l\.:ernpjiepofi dcuafia-
ti^nempcrSennacherib. 4« t T^utriet

M 0 I{,.A L J T E B^.
t In die illafihila dominus mujcx &c.VcT mufcas 5c apcs pii
gcntcsfignificantur contcntiofi &dctraclorcs,qui dicun
tur hic rcquiclccrc.

t ^» toritiit.vai. quoniamfunt impctuofi.proptcr quod
i'3oantdomuspotcntum.
t ^'«/ic^wcr.idcnin domibusdauftralium.
t Etin omnibksJtutct:s.q\xx funt paruancmora: proptcr

quod

quodfignificanthabitationesvulgarium.Inomnibus.n.

illislocis vigcnt uitiacontcntioni.s, & dctraftionis. Et

fubditur diclorum uitiorum punitio,cum dicitur.

■7 ;/)!i/c//.'j.rfo.idcftgrauiterpunictpridida uiiiain ma

loribusqui pcrcaputfignificantiir,&in mcdiocribus q

pcrbarba,i5c in minonb.q ppilospcdum intclliguntur.

j4//jt//cii/tf.HicdcSi;ribiturmodus viucndi bonoru, cu

dicitut: i»(<{ci//(iffM^ic//7.}mo.idcftrationabilitct uiuwns.

Tom. 4. D

99

GlGford. &Nicolai de Lyra

lOO

\0 Tropolo.Nutriet
Ahomovix vnavac-
cam , & duas oues ,
lcilicet ,munda ani
malia habent lu-
daei, vt ladte nutrian
tur infantijcnon fo
lidocibOjVtcome-
dat verborummel-
ladclabiismeretri-
cis, ideftdoftoribus
prauis, nec habeant
vinum quod letifi-
catcorhominis.Sed
operaeorum verta
tur in fpinas, & vul
nerenturabeis, qui
fagittantinobfcuro
red. cor. fi voluerit
altiusfapere,quam

PiaI.lo.

4
5

• «rRarushaWtator. b^Vnamtanmm.qnUpauptr. TCarnem Robuflam vnitatem. +

cnVndepafcaturSi VfftiatiT. fRuoslinip!ices.-iffeftus,ad dominum.fcilicet & proximum.

illa: nutriet homovaccam boum, &duas oues, &pr« ^

afQuiamultar'f<-i'a8c paucaanimali.i bfDoftrfni euangelic. cfAgrefte.

vbertateladiscomedctbutyrum. Butyrumenim&mel

a f Fracinopia panis.

manducabit omnishomo, ^ reHdtusfueritinmedio tcr

afDeficientC¥ino,dcfertisvineisfingu'a:vitesiingulisementutar(;tnteis. ^

rx.Eteritin dieilla: omnis locusvbifuenntmille vites^

p«[Ememur. bfVinea:. ^ ^ c fTimorelatropum.

mille argcnteis:& in fpinas,vV in vepres erut.Cum fagittis ^

a 1 1n agtos vifcendos. , y

& arcu ingredientur illuc. Vepres enim &: fpinx erunt in

a^ Frunttalcs.

vniucrla terra.Et omnes montes qui in larculo iarientur, 9 multis confeftioni
non veniet illuc tcrror /pinarum , & veprium, 6c, eritin 10 busefficitur.

» «lCatteratrrta.fAliasam. b fTanlum:nonir habitationemhominis. II D tLt Om.mon

tur , & fpinis qujc D
oriunturin mani-
bus ebrii : nec terra
eorumveidoftrina
arationabilianima
te, fedabobus,quo-
rum curam non ha
betDeus, & a bru^
tisanimahbuscon-
culcetur.

a Comedet butyrum,
Delc£tabitur in paf"
fioneChriftijVi' fua.
Butyrum enim ex

pafcua bouis , & in conculca tionem pecoris.

qui tn
far.far. reUdiscam-
peftribusmetu ho-
ftium ad montana

j, deberent , vt laborantesin fcripturis myfticum pofllnt confugient,afperamontium manu propria excolentcs,
inuenire. Non fruges afFerant, ied vcpnbus complcan- vitam miferam fubflentabunt. Caetera erunt in pafcua. c

fnr ' CAl.

NICOLAVS DE LYRA.

I Nut.ho.».T<jcww vnicamfibi remmentm de magno armcn
to boum deteris raptis & covfumptis ab exercitibus Sennacherib.
. 2 Et du. oues. ftbi remamntes de magnogrege ouium, c£teris
confumptis ab ^jfyrijs.

3 Et prJB vber. Quia domlnus dablt benediBionem fuam:& fic
habebunt tantH de lacle, quodfufficiet ei ad fuUentationem domns
fu£ in tantim , quodnonjolum comedet lac,fedetiam pingutdinem
laHis,qUie colligitur in butyro. .Aliqui autcm exponunt hoc ad of-
pofttum dicentes,quodper hoc exprimitur defedus vi3us illo tepC'
re propter vajiatione ten a,fic exponentes;Comcdct butyrum.
propter panis defeSlum : Sed litera precedens videtur reptignare
vbi dicitur. Etpxx vbertate. &fimiliterfubfeque«sycumdicitur.

4 Butyrum enim & mel co.vel maducabit. Fbicunq; enim
iiladuo iunguntur in fcriptura,ftgnificant abundantiam bonorum
terr^:vnde & terrapromiffionis adjui commendatiotiem frequen-

' ter dicitur in veteri tefiamentofiuens laBe & melle.
$ Om.ho.qui relidius fue. in me.ter.?./;o»j/n« iufii viuen
tes vita humana , & non befiiali. ifti fuerunt reli£ii in medio ter-
ra ludte£ euadentes gladium Sennacherib : /edmaliqui erayitin
Q peccatis

M 0 B^.A L l T E I^

X t Faccamboum. ideftcorpusfuum nonadluxuriandum,
fed ad feruiendum domino fecundum ftatum luura.
z Et duas oues. fcilicet intelic£lum pabulo facrse fcriptu-

rse,&

gnu

A D D I T I O. I.

Incap.j.vbi dicitur in potiitla:& dixit./{cba7^]^Onpetam.
Jnhac reffonfione .Acha^i^re^ymtelleBa nonrccufauit petere
ftgnum,timens nealiquid ad Deigloriam monfiraretur,vt I{ab.Sa.
dicit.Totuiffet enim Ifaias virtute diuina ofiendere aliquod ftgnum
etiam ^cha'^ nolente.Sed hxc refponfto aliter exponi potefi,&pla
7iius,Tro q^^o jciendum, quod aliqui qu<trunt d Deoftgna non tenla
doquaft dubitantes de diuinapotentiajed vtfirmius verbis diuinis
adhareant , vt patet de Cedeone, Iudic.6.cap. & de E:^chia,infra
Qyiiere fi- ^-^^tirdemultisiuSiis.xAlij verofignaqutsrunt,quafi volentes e.x-
gnu a eo. pgfientiam fumere dediuinapotenlia,de qua dubitant:& /joc efi f-
prie tentare Deum,ftcutlegitur de IJraelitis,J^um. i^.d. Tcnta-
ucrunt mcdccies.^lij verb in tanta infidehtate funt exc^cati,^
nolunttentare Deum: fed quafi ccrtificati de impotentia feuimpro-
uidentia Dei,credunt quod de hoc non re^uiritur tentatio, ftcut nul
lus fcnfatus tentat,an ignis calefaciat,cum fit certus de l:oc. Et ifio
modo ^cha^pcffimustanquam nonfolum dubius defide,fedtaqua
certus de oppofto dicit,non petam,& non tentabodominum, quafi
diceret. Kljcprimo modo quodeftpetere fignum,nec fecundo modo
quoi tfl tentare, cgo volofigna.In quo manifeftd ofiendcbat nullam
habere fidem nec confidcntiam de Deo.Fnde notandum,^ cu Ifaias
dixeratfibiiVctc tibi figna a domino Deo tuo, corrcfponde-
ter debuifjet dicere : T^onpetam , & non tentabo dominum Deum
meum,fed iufua refponftone pefjima refcindit Deum meum,meum,
vt manifeHe ofienderet, q, Dominus de quo Ifaias loquebatur, non
' erat Deus fuus,fcilicet .Achax. Ex quo Ifaias confequcnter intulit :•
Nunquid parum vobis eft &c. infidelitas enim quam Mba':^
ofiendebat in prediHa nfponftone,maxime c§enfa Dei erat.

peccaiis obfiinati,fuerunt per eum extcrminati: & ifiis iuftisremtt
nentibus fuit fuffuienter prouijum de viBu.

6 Et erit in die &c.mil.vi.'>'tf/e«rej mille argenteos.

7 Et in fpinas &c. propter defe8um colentium,quia ficut diSlti
efi multi ptrierant per exercitum ^ffiyriorum I{ab.Sa.aliter expo-
nit dicens quod tempore E^s^echi^ poit mirabilem liberationem ab
excrcitu Stnnacherib,vt pradi8um e[},E-!^echias induxit populum
ad legis iiudium,& vt magis poffent in Ijocproficere, abstraxerut
fe d vino,itaquodparum aut nihilbibebant,&fic remanferunt vi-
neje incultje.

8 Cu m fag Ittrs & arcu m^xcdicn.W.propter feras & ferpt-
tes ibi latentes interfruteta ibiae crefcentia.ideo fubditur.VcpccS
cnim & fpinjE.

9 Et omnes montes qui farculo farientur. ideflfpinis &
vepribus purgabuntur;ad hoc quod poffst ibi bladum feminari,

10 Non veniet illucterror fpinarum & veprium . Quia
Deo faciente jeruabitur tena in puritatefua, vtfic faciat fruHum
bonutn & muttum. ideo fubditur.

1 1 Et crit in pafcua bouis & in coculcationem pecoris.
idefl,ita erit fertilis in fruHu , quod non folumfufficiet adjufienta'
tionem l}ominum,fed etiam animatium domefiicoruw. B

4«CAP.

rje,& voluntatem c£Eleftiumdeguftatione,quantunapcr
tinet ad ftatum prafentis vitae.

3 Etpravber.la£iis.\dc^ diuinx COnfolationls.

4 Comedet butyrum. ideft fentiet excellentem fuauitatcm.
coeleftium .

A D D I T I O. II.

In eodec.j.vbidiciturinp(fiil.'^tCl6\C3.t\i\:C\^nbco%n.O'^C. ^^^

Tofito quod d,imones pracognofcunt certitudinaliter dealiqua ^^^^^^^^^^
muliere prxgnantc,an ftt paritura mafculum velfaminam, ex co- ^^^^
7u notitia mturali qua intcgra in eis remanfit,vtpo^iltator dicit:
adhticpotefi negari quod de muliere qug nodum concepit, dxmones
exfua notitia naturali precognofcant an concepturaftt & paritu-
ra : c« d^monum cognitio naturalis nofe extendit ad futura meri
contingentia.& ideo cum iifipropoftio Ifaias loqucbatur de virgine
qu£ ngndum conceperat,fed concepturaerat.l^onenim dixitiEccQ
virgo concipit,ftu concepit,fed concipiet. 2V(p» obftantc ratione
pofiillatoris , adhuc vidctur cauitlatio ludteorum infuo vigore : ai
quam euacuandam videtur alitcY dicendum, Tro quo attendendum
efl, quod ex contingentibus quee equaiiter ad vtrumtibet confuette-
rmt fe iiabere non potefi fumi rationabilitcr certificatio aticuius
propoftti dubif: etiam ft ab aliquo antequam contingat prano§lice-
tur, v.g. Si aliquis dicat alicui de aliqua re dubitanti . Crede miln
hanc rem tibi dubiam: in cuius Cignum do tibi quodjemetproijciar
taxitlos ,& in ilta eieSiionc vnica tuapun6ia eruntparia, manifc-
Slum efiquodpefito quodpariaeijciantur, dubitans ft ftt difcretus,
mncertificabitur de dubio fuo:quia ad tatem prxnofticatiuticm no
requiritur atiqua fupernaturalis cognitio , fedpotefl rationabititcr
txflimariquodfuit cafuditcrfaBa. vnde inpropoftto quodmuliercs
comunitcrpariunt mafcutos vetfceminas,cafuatiter pojfet quis vera
fartem pnedicere ftne hoc quodfibi credatur inatijs dicendis. Vr.-
de ridiculum vidctur , quod in materia tam ardua & dubia tale fi-
gnum offertur adcertificationem,

ADDI-

101

A D D I T I O III.

A In todcm cj.yii dicttur in pofliUa: Ftfcijt rcprobare malim.
f 'iiotjndkm,qu6dinhocquoddtcitur : Vt (ciat reprobarc
ina.&c vidcturprophetaaUndereadkoc quoddicituy Genef.:;.a.
Erilis ficut dii,lcientcs tx)num & ma. Trimum enim Udam
fcientiam boni & mali illiati appetiuit fcilicet vt efe flcut Dcus.
ynde ibidem dicitur : Erilis ficu t di],(cien tcs bonii m 5c ma-
lum. C>jiclapfus eflinpeccatum fnpcrbi.t ,volci:s feadttquare
Decfedfecundus ^dam fcilicet Emvunuelde quo hic a^itnr, non
habuit fcientiam boni & malt , nifi vt Jciret rcprobare vialnm (jr
eligerc bonum quaft dicat iicet ifle vtrgtms flius de quo loquor,bu
t)ru7n <y- mel comedet tattqitam verus homo,in hoc tamen di§'ert d
frimo homine : quia tlle bonum <ir rnalumfcireappetiuit,vt tequa
rctur pco : ifte vero vt fciret reprobare malum O" eligcre bonum,
quod iiitc-Utgitur dc malo culpx.quodedftvipUciter & veri malii.
•"^- \7il^mve^6paen*,efimalumfecuniiimquidtantum. stnotan-
d:tm quodftfcire intelligaturbicde fcicniia experimaitali ,pc tn
prxdiifJs vo-bis inucnitur tmpcccabilitas Chnfli, ttiam fecuniuvi
hurr.jn^m naturam.lftocntm modofair.tChriflus malumMiiapec
€aznm non fccit, ncc inueutns efl dolus in orc etus. infra 5 ^r . Scd
tantumfciuit rcprobarc meium culpxfcilicct. Item mtiium,qu6i
vainoshabemus. Vtfciatre.ma.&c. Heb. literahahet : c\im
fcit vclco quod fcit. fecundumquoi ttmaiitur quodfcientiti
g eligcrJihcmimt&rcprobandimalumfiitiHipfo EmmanuelMUe-
qk.att but)r:t:y, & melconederet,fciLicet ante natiuitatemfuamfi
c-c caufiprxcedit efcdum. Stfic virtute huius liters habetur,<f,
tnte njtuutatemfuam bahuit fciaiticm reprobandi malum,0' eU-
gendi honum: quoimn covpctit altcri puro boriini.
ADDITIOIIII.
t» laii' ^" '■osf'» '^J-yhi dtcittr inpofliua:Circa quartum dicendum . o€i
!■» «3« primum quodinfacrafcriptT^jponitHrduplexftgnnm.

Stgraim indtcatiuum alicums efc[lus dupliciter datur in fcri-
ftura. Vho modo cumftgnum dattir inprxfenti vt aliquid crcda-
tur. & boc vdficnium tn fucuro. vt de (igno dato Gedeoni &fimi
libus . y<l iamfaflum in prxteritoficuiapcrtio terrs dtgkticnt
Datham&,y{h:r6/uitftgnum vtpopuUts crederet, quidDeusmi
fcrat Moyfai adproboHium & gubcmandumpopulum, Ts^ttm.i 6. -
^lio modo cumfigiium lUtttr infuturo, quid infuturo cum vent-
r:tcred.uur.vH{elobi^^.d. Et tuncdixi vobisanrtxiua fiat,
vt cum taclum tucritcrcdatis. £t iflofecundomodo intclligi-
turhocquoddtcttur hu: Ecccdabiidominus ipfc (li^num.
I^enentm iftudfignHm dahatur inpTxfenti,n<cpr*fentitJus,f<dfu
twris de domo Dauid/{uibiis hoc ftgnum innotutt fcJtcct htatx ^tr
giiu & Iofepb,iirfic non r<qutritHr,vt hocfignum dicatur memo -
ratiuum,fcdv:reprMofticum. Sea contrahoc direntludiu : qu6d
iwcfignum impcrtinenter feu iHutiliur pomtur inhocloco,cumfo
Um M futuro m magna diflantta temporis crat dMuiMm,ncc cft re-
nemaratiuwn prxtentorumfecundum hanc pofitionem. ^d quod
dtcadum , quUhoc interpoHitur htc ad cxprobationcm niatortm
C incrtduUtatis tpfius ^choT^, quiomnipotcrtiamdtuitum<jreius
■ j prouidcntiam tntantum contanpfic ,vt figiium peterct a Dco,& et
|| teiUare dcdignurctur: vtfupra inprima addittone tftius ca.vnde.
' ; i^ta oppofua iuxtafe poftta clartns eliicefcunt propheta introdu-
xtthocftgnum q.d. O domus Dauid quxnunc ta inrrcduUes,
<bdcdigiiartspc:creftgnum m Dco,&c. adhuc ertt tipiis m qno d^-
bitur domui Dauidfigium alttjfimum dr prufunduvt.f Eccc vit-
gocot\Q\.Oi.c.^figiuinftmplicttcrab angclopropofitum,tam mi
riffimi &j upermturale itU virgo dc radtcc Icjfe ekayfima p fidc
purtjima naxm,} meritorieatccftabu.vndtdetl]adtcttar,Luc.i.
Bcataqi.xcrcdidifti,&C &fic indomoD.vit<i mcredulitjs
Jeu infidelit.ts tpftw Mha^ iKXtafideUtatcmfyncenffimam virti
msgloriofxpoftta,clariusilLucefctt.IteprfdttUprs>toflicattoIja'
w &finoneftet vttlis.ipfi^cbaT^&etiafuis c6tcn:pora>ieis,fuit
tamen maxune vtUttatisfiguns,prxfertimht! quifucrunt coutem
porane: Chnfti & pofterts ,quibus ab ipfo Chrtflo dtcttur: Scruia-
«nni (cripturas, in quib. putatis vo$ vitaa^tcrna hfc&c.
lob.^.f. Huiufmodt.u.fcrutantcs cum tmentuut concoYdantt.t hu-
tus dtaiprophcttci: Eccc virgo concipici. cum dUlo eu.nfcln:

t£Ccconapicsin\tctoAc.advcrafidaHattrah-utur,velinip
faforttut cbfirmatur:& ideo notater dixi THat.in hoc loco. Vl i m
HiA plctur qd ditlu crt pcr prophcia. quaft dtcat. .Attcndite con-
(ordoiUiamprophctici vattctnij cum cuungclico tcflmonio.

♦ A D D I T I O. V.

In eodem cap.vbidiittnr mpoftiUa:^dfccundum dicendum .- ^l-
mafignificat abjconfionem.

Circa hoc <p dtcttur in Heb.hj.tlma..Attcndcndu efto,dvu rtmi
ficat virgine abfi bdttxm:v: dicttur inpofti. \cd hoc 3, additu^r 'iia,
eft quoddajync.tthegorema connotans 3, virgo ilU de qua agitur ali
ina rone efl notior cxtensproptcr jtiquaprfcmiiwnttam. Vcl auij
de ea lafaiU efi mciuio.proutfupcr Vjalterium m adduiontbui.fu
praVfaUaJargiAs cfl oppojttum. tx qno altqua difficultas tnpro-
) poj ito videtur cmcrgere circajignificjtioncproprta huius dtilionis
ha.;lma. Dtcitt.n.jducrfarif,<pi^e lfai( nw trat noU bcjta vir/fi»

(HVl

o,

102

eu noitdZ eifct m /erH natiira,nec de ea iam effct fatU aliqua rrttio D

wfcrtpt»risfacrts.vnieHodt:Uapropriepotintelli^ilyhaalvia,
JeddeahatSporelfaixapudeos quihus loqticbaturnotjjeu cete-
rts notior. ./</ « refpondendufecundii I{ay.Mart:nu in pitgione, i«
tertiapane dtfl.^.ca.%. j, iam longe ante Ifaiam Salomon de cuius
fttrpenajcttura erat exprcfa,de ipfafecit mliionan.f.TroHcr.yo.
cap.vbt dicttur: Tria luiit niihi difficilia,& quartum peni-
tus ignoro. Vi3 aquilx in car.&c. <?c viam viri m alma.i.
I n virginc abfcondita fcu fccreta: vbiprxdi&us aiitorprxdi-
lUsquatuor vijs applicat, quatuor vtjs Chrifli.fafcaiftoni viam
aqni.e.Vtam quoque Chrifli de cmce adfcpuUhrim^quoderiit ex-
ctfum tHpttra.de qito tcrtio die rcfurrcxit vtx colubrtfuprapctrk
apphcat. Fia ettam Chriflipar tanpeflates & fhtffitationes htiiut
^"'^;*^tr^feiintis,vix njuis in medio maris applicat . yiarriva-»
Chrifli.m vtero virgini, incamjti,vix vin in alma applicjt : 0/<<l
vtam.ipje Salomon dtcitfe paiitus ig}iorare.f.quomodo abfqtA
manofemtn: virgopoffet concipcrepcrfcaim Detm &hominm.
vndelfatasnondixn: Eccc alma cotlcipict fedbja\mat.tnc,uA
de nota,de qua tam Sdomon longe aniefeccrat mcntione , loq:ierc- .
tur.SedexhacexpoJition: licet vera & rjtion.Mi Ind.ti Jiimunt
occaftonem fubfannandifcu bUjphemanii purit.ttem &f.vi6l'!tAte
■9trgtmsglortofx.Dicunt.n.fic legatur feries te.xtus prout iacet m ii
tera,Trou.^o.& ibi iniienttur.quoicHm dixifJttfapiais.Via v^ri ,
tHalma.flatimfequitur : Siccft via mulieris adultcrx , qux
comcdit & tcrgit os fuum , & an : Non fecit iniquitatc. c
Zcce mquium, oflauittur nanifefli, quodalma in hoc loco mnpSt ^
efle nijt corruptj,eo quoi muUeri adulterx comp.Trjtur. .Xd quavt
obieaionan prrJiHus autor refpondct:q:iodvcrba Salomonis in di
. So Ubropar.taoUcc intelligi dcbent ,ficut ipf: lib:r paraholx Salo-
monts tntituUtur.vndefrequaucr vnumprxteniitur,&.iUud in-
tcnittnr.ut pertinct ji paraboUctm locutionem:und: via muUcris
adult£rx.intcUigt dehct hic nonfemtn.iaiu:terarts,fcdplehs lud.v-
cijdc qua tnfrulfaJvi}.a. Acccditc huc (ilij augniiatricis,(c-
men adultcri ^c fornicariac. Sxquo &alijsfmiltbiisp.ttct,cp
muUeradultcra infacrafartpturafxpe accipitur pro fyn.^o9a lu-
datca : Quodex muttts rmibusprediaus aiitor ihidem cor.firm.it.
ynif quanadmodum via aquitx in celo, & viafcrpentts in petra,
& via nauis tn aquis , & via vtn in alm.t, mirahilesfcn dtfticiles
fnerunt SalomoHi,jtque difl.vit:s ab intetkOu eius.ftcfmt apudeJi
MtrabtU.C^ yalde diflans a ration: vta iftius adiiltax n:quijftmf
fcuteetfynagoge. '\on:n.Salomonis ratio dehut: autpotu-.t capere
maUttf tmmenjitatl, impietatisprofuni{itatem,&perfidixpnti'
nacttatl. qu.thfc aiultera v.rum 7,l:fftam Chrtflim dommu inno-
cememcoHdemnarct.cr Bar,:tbamfcditiofnm & homicidcrm pcte-
r.t.i^ia cttamfatuitatefeu tnjania , velqiij inuidia dtaboUcafli-
muUtapotun 7HcJfiarcpcilcrc,ct:os iltimtn.vUem,cUudos curan-
te,mortuos rjfufcnanteM,& innumera mir.icntafacicntem^Bnrra^'
bam vero qui nihtl tale vnquamfecit,pro THeJftafufcipere.Baie igi .
tur Salomon celfitudme faiiaitjtis fupradiOorum qtuitiior &pro- „
fundttatem & immaifitate, fatuitatis Imius aditlterx confideran- ^
tutvehematter admtratus fubtunxit: Sic efl via multeris adulter»
fic.fadmiranda ad intelLigendum difficiUs, & vltra modumflupen
da,quxpanem iot mend.tciontm comedtt : & comeda-e tam auidt^
non dejitiit, & tamcn quafi tergats osfiim» ac fi nihtt tnfantx pel
ini''uttatisjua-tt opcrata,crubcfcere ncfcit.vnde Icran.^ .b.ei dici
t:*r: Frons mulicris mcrctricis facUcft tibi.rcnuilUcru-
bc(ccrc. qux & alU adltxcpcrtinauia targiiu ponuntur d prfdi
£io autore Lib.z.vbi J'upr.t.

A D D I T I O V I.

lncodancapttcvbidicitiirinpofliU.t: Eteritin dic illa omnis
iociis vbi fucruntmillc vitcs.

^iintcttgcnti.tmhmiis quoudicitur : Etcrit in dic illa ols
locus vbi fucmi.vi.mi Ar.Sic.^ttcndaidH.q, m v.tjiationcfa '
itjper exercttu Scnnacljcnb ftierit vincx dccijx intantTi.ih ,',c npo-.

tcranti:xc!stncoUhabcrefrHeiuvfq;adton'iutcmpus,ortdeodi-
mittcbjiuur inctdtx:& fic crcjcebaiu m cisjpinx & veprcs &fe
rfj'ytujriim.quf m eis degcbj»t.et hoc rfl q, </ic/>.OTs lociis vbi
lucrint mjllc ntcs , milic :itgcntc'ii.i'.djtoq,ritcsfu:ri>u ita
bonc,a, ati.is valcrcnt mitlc jrgcntcos,t.ivicn cx dcfcau iulturf. ;»
fpin.is & in vcprcs eruru:quj ratione cumjagittis & jrcubu^s tn-
grcdicjitur dtuc,J.timoYC fcraru.St quia hnc non taiuim crat in vi-
neis,fcdctiam m ommbus tocis pUnis tarcMco </»f.V.- Vtpres.n.
& (pin.xcrunt in vniucr(a \ctti.f.pt.mc. Scdqutjv.ultitem-
pore brUi rcliais caviprflribus mctu bojiium admotUana confuge
riint , & jjpcra montiiipropria manu excotchantjdeo in hisloct^
mbtofi. inpnmis rcfugium habucrunt faninandii bladis &propa
fcuis anmjiium : c6 e^ ilU lodi alta erant cidta etia tempore belti,
jic j, non crantfpinp ibi & vepres:& boc efi qiiod dicit.-ft ocs m 0
tcs cjui inf.trcuto J'.trtentur,tion vcntct lUnc tcfiorfpinjrum &ye
prtum rjtionc tcim diaj.& erit it>p.tfcuabouis,&c.

K^ptua. Inc.'j.cumpoflil.iUitmpjjfim:i^d pctam,5c no te-
tabo dominurii.&c. cxpovit ftmt comniuniter e.xponit llur^.
tanquarn Ifmahc'. contrj omncs cxponit tqu6d.Acha7^ ideopttere
Tom. 4. D 2 n'>h-t.

103 Glorord.&NicolaicieLyra 104

A nohut.quiaf ccrto tcmit Dcim IfYaelnihilfoffi.Se^ iUa exfofttio
no videi yerifmilis:na aniis ct fatcp,Acha'^,07^ias &Ioatba fHe-
rat boni ctiltores DeiM habetur ^-l{eg. i ^,EtiAtha7^T>iginti annp
¥U crat,anteqtiamfater citts mortrcturj&^fom/fis viuebat adhuc
0:^wi auus ^chai^ qiiifiiit a dominp^leprapercnffns , qnod ctiam
ulcha':^ latere nopoTuit.St quarto mio regni .y4cha:i; hd,c recuf(}tio '
ftgni obiatifaSla cfl>rt patet,non efi igitiir vcrifimite, q, infra tam
breue tempus de notitia Dei,& eius potentiaperpatrem d procttl^
duhio trtflmBus,quia dicitur bouHs.^.B^g. 1 5 .popuent tranjire ad
iiiam certitudini: impotentix Dei, quam Bu,j^. defcribit m .Acha':^
fttiffcSut enim idololatrui deditos de Dei boiiitatCjpotentia & au
xilio diffidere,im6& defpctare fne tali ceHitudinc. Klon.n.potefi
in intelkRu quantumcunqi dcprauato talisponi iertititdo fine r6~

ne

ne manifcfla,vel aitthoritatcqux inpropofltb affignari nopoffuntfT^
certum enim efl,^ .AchaT^idololatrando kibuit effcBtim dcpraud-
tHm,fcdn»n intcllc£ium: quianttUa ratio eum ad idololatriam mo-
iiitifedfola malitia qux ejt prattitas voluntatis contradi£laincnre
ihe ronts:idco dicitttr de ipfo '^.l\cg. 1 6.^ambulauit in vijs regum
Ifraehqtii qti,rmttis effent idololatr.^, hoc non proccjfit ex ronispra
uitate:fed aifcEltonis: quiafcceritt vitulos coledos,ncpopuhis iret
lerttfatem ad cttltum veri Dci , & rcdtret ftc per ajfuefaiiioncm ad
regnitm donius rcgis Dauid, prout habetur,^.l{eg.i 2. imo & lora
filius .'4chab,cum cffct cultor id^Aorttm, fciuit tameti dominitm d"
eius potentiam,qtiem tamen no coluit.vnde dixit :Hcu,hcu,hcUi
Congrcgauitnosdominustrcs rcgcs, vttraderctinma-*
nu Moab ,protit dicitHr.4.f{cg.^.b. Modicum valet qttodBurg.-
hic exponit. Sed nihilprobat.

CAP.VIII.
T7 T dixit dominus.

'^ l^ T dixit diis ad mc : Sume tibi librum grandcm^

C A P. V I II.

ll^^J Li?r5^ fSubsliafiguta partusviigiiialisdcfcribitur. fO Ifaia.

JOj admecSumetibi.
Primu prophctap-
dicitAchazfutura:
jg poftjipfe dnsprajcipitvtfignii pctat.inde ad domum Da
uid verba coucrtuntur, & virco pariturafiiium promit
titur.&filiUsnafciturus.Qnp filioinuocafo lubucrtatur
Samaria, & Syria a regc Anyriorum , qui po(ka capiat
Iuda:am , & in fblitudinem vcrtat. vnde rurfum partus
virginalis defcribitur.

* CyriUus.Nouusiiber& magnu.s.hicdr nouumtcfta-
mentum ,'non.n.ad inftar vcrcus nouu cftconfciiptum.

* Procopius. Quoniam omnium aurcsca fcne non
poterantj prophctx librumipfum, fiuc codia-m fiuc

dicir,

mcmbranam , fiue'
volumen, vtreliqui
tranftulerunt, fumc'
repraecipit. Quem'
nouum &magnum
dicit, vtrecentis magnique tcftamenti tanquam priorc
antiquato,figui-a adumbret . Tibi,addidit, vtcredentcs,
abinfidclibus diftingucret. Dicitur verohiclibcrtna- 1
gnus , quodlcgalishiftoria;humilitatemnniriimecom- •
pleftitur. Rurfusftylo hominis dixii.quodhiiittanadfa '
iedio vulgoquc intcUigibilieuaingelij verbaconfcriban-
tur. Fortafle, tamen de vnigeniti diuinitate, vtdeeiu(^
dcm incarnationcfcribcre,humariiftyli opushoii fnc-
rit . Nouit enim filium nuUus,nifi patcr & cui Deus rc-
uelarc volucrit.

^ Velocite^-

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. V I I I.

ETdixitdominus,&c.. ^ntequam deftcndam addinifione'
huius capitis & eius expofttionem pcr partes. Vrimo viden-
ditm efl,qiiidfit tenmdtm depuero,de qiio fit lemb in hoc ca.rtm
dicitur : Et acceffi ad prophetinam & concepit fiiiu.&c
<& dixcrunt aliqui,qu6d ifle fuit fiiius Ifai.a defua vxorc qiiiZ voca
tur htcprophetifi'a,& hoc diBumvidetitrfeqtti Thomas de .Aqni-
no in quadam poflilla , qu^fibi attribuitur tanqittm ex eiiis d>Bis
\ reportata , vbifohiuntttr argumenta quffolcntfieri ad cotrarinm.

.Ad quodprimo argiiitur pev iliud qitod dicitur Inc : Dicitur.n.

Adhibui mihi teftcs,& accefli ad prophetiflam &c Ifiias

autcm ciim effet homflus &Jan&us , nuUo modo mduxifiet teflcs

fui concubitus cum vxore. Item pc? hoc qiioi dicititr: Adhibni

raihi rcftesfides Vriam facerdorem , &c. iftcemm vrias '

fuit idololatra:q:iiafecit altare .zdfimilitudincm altaris qiiod crat

in Damdfco ad cultum idoli: &fnper iflud offerthat holocaitfla &

vi6limas,vt hahetur.^.^egtim 1 6.c. &fic non'pot:fl adlitcram di

ci teflis fidelis. Item quiafuhditur : Et Zachariam filittm Barachia

qtiifu it in duodccim prophetis vndecimus,& ncndtim erat natus :

qtiiaprophetauit temporc Darrij rcgis pcrfarum,cnius tcmporcton

fumatum fiiit templum vt hahetur.i.Sfdrx 6.Ji qu.vrto aiitcm an-

no ^•egni ^ch.r^in qito diciumfuit iflaprophctia vcl citopoflvfq;

adiliudtempiis fhixeriint anni z6'j.&ficniillo modotcmporclft-

i£potuit in.iuci teflts:& ajfumptum declaratur (ic:quia .Athai^ rc

gnattit 1 6. annis -{ . \egum i6.&(ic d tcmporc httius propjcti.-e dc

regno cius remaneb.int 1 z.anni. Cui fuccejfit Ei^chias rcgnans.

^().ann.4;.l\egHm i i.pofl qttcm Trl.inaffes rcgnattit.')'y.ann..\.I{cgu

1 1 . Toft..jUcm .Amon duobus .\.T\cgum 2 1 .d.pofl quem lofius.^ i .

:^.F^gum 2z.a. Tofl qitem loacim. 1 1 .4.^^^^«??; 25 . Tofl quem Se-

dechias ic.^.^cg:irnz.\. Toflea fccutum cfi tempus captiuitatis

Babylonica 70. annoritm fecundum communem comput.xtione vf-

que ad anniim primtim Cyri, d qito ctiam vfqite ad confummatione

tcmplipofi re<'.itum captiuitatts Babylomcx fiuertint anni .^6.Iob.

2.d. QiKidraginta & fexannis aedificatumefttemplum

hoc,&c. qitiaannifimuliunBtfaciitnt7iumcrumpr.-cdiBttm. Sx

qno arguitur,qtiodnonpotuit Ifaias ipfum aiduccre intcflimoniu.

iccttndnm atttan cbmptttationem Hebrxorum, quam freqttcntcrfe

aitusjum ,fiii.xcrunt pauciorcs anni ,■ fcdper hoc rion infringitiir

argitmcntitm : qitiafecundtim breiiiorem comptit.itioncm dtempo-

rc quo

reqHolfaias dixit. Et adhibui'mihi teftes,&c vfqtie adZacha. , '
rianifiltiivi B.trachi£ flttxeritnt 200. &plus . TS^ec potefl dicere, ■
^itod Z.tcharias Jilitis Io:ad£ , qui l^latth. 25 .rf. diciturfilMS'Bata- ■
chi^t ,fucrit illc tcflis : quia antc mortuits eratper 1 00. annos & '
ariiplius : Qttod patctfic quiapoflloas qui inteirfectt hunC Zacha-
riavi rcgnaniti^maflas Jiliuseius z<),annis. .^.I{egim i^.- Stpoji
citmO^^^tas.fz.ann. .^.T\egum i6.-Tofl ctim loathan i6.ann.^.I{e~
gum 1 6. Tofl ciim ,Acha'^.^.annis,anteqit,im Ifaias diceretprophe
ttatK iftam,vt di£iitm eflfupra, qiti annijimul iuntli facittnt annos
I o I . Item argttitur per hoc qiiodfubdttiir antequ.tm fciat puer vo
c.tre patrcm & matrem & aiifcrcturfortitudo Damafci &fpolia
SamariiCj&c. qux. fpoliatio faSlaftiit 6.anno S7;ecbii.t , vt di&um p
cfl ca.pr£cep. Stfic ptier natus titnc h,tbuit i p.annos ad minus 12.
de rcgilo .Acha"^, vtpnediBum cf ,& 6.dc rc^no S^^^chim. Ttier ait '
tcmfcit vocarc p,itrem & matrem antequam habeat tot annos, &
ftc nonejfet verum quoddicitur : Antequam Iciat puer voca-
rc patrem & matrem &c." Igiturpropter iflatenent dodorcs.
cathoUci ' communiter , qu6d illud qnod dtcitur in hoc ca.de pucro
pr^diCto nonfit intelligendum ad iitcram defiliolfaiec. Sedhocfol-
uit Tbomasjic. • •

.Adprimitm dicit , quod iniiiUio tefliitm tion fuit aividendiim,
concttbititm If,iiie,JfdfcriptuKrrn eius : quia diCiiivi fiiit fihi d do-^
mino:Sume tibi Ul)rum gr,videm,& fcribc in eo,&c.'

.Aifectindum dicit,qii6dVriasfxcerdosfuit tcflisfidelis non ra
tione viticfed ojfictj dignitate:& quia a rege .Acha^Tjidelis repitta
batur,quiafimiliter erat idoloLttra .

.Adtertium dicit , quodifle Zacharias ncuter fiiit illorum , qui
aUigatifunt,fedalius tllius tcmporis quific nomin.thatur .' Ciiitis
ratio potuit ejfe dtiplcx.vt dicit. Vna qttiaftiit dcgcncre Zacharif
prophet£ , qitemintcrfccit loas rex luda, vt habcttir z.Taral.z.^.
qui dicittir filius Barachia , M.ttth.i ^ . & fic ifle qui ftiit tcmpore
.AchoT^ fuit nomin.ttus eodem nomine : quia confuetudo fuit apui
Hehr.tos nominibus eorum, qitifuer.xnt aittentici in illogencrcpue
ros nominare. .Alia,quiaiflc Zacharias fmt fimilisinf,vi£iitate &
authoritate illi qtiem interfecit loas : &fic .tppellattts efl nomine
illius quamttis habuerit ahud nomcn proprittm ,ficiit in cuangelio
lohannes Baptifia vocatnr Elias propterjimilttitdincm ojficif, qui.t
lohannes prxuenit Clmfliprimum aduentum,ficut slias pr,meniet
fccitnium .

^d qu,trtu, ^ iflafpoliatio Samari<e, de qitahic agitur,nmfitit
illa qii£fa6iaftttt.p.an.0fee. & ^.E^^l^echi.cfedifia qfa£iafuitpcr
Theglttphaln.tf,tr quxpriCcefiit rram, quiafuit faUa in diebiis Tba
ce£,Jccunduqtioddicitnrj^.l{eg.i').f. In diebus Piiaccx*rcgis

*Ifracl

M 0 B^^ L } T I{:

I £t dicit admc:Smnetibi libruvigrandem . Hoc dicitiir dofto-

ri thco-

ri theologia: & auditori, qui dcbcnt accipere Biblii qux
grandis eit libcr nuiltirudine verborum:& grandior pro
tunditate fentcntiarum.

■\Etfcri-

loy

Ifaiac Cap. VlL

io6

rio Emmanuclls opera,r

a rct'«/eryJWHJ . HOC nO* ,^epablJeepr»dico«e«nomnoiMcnatiuItati$. bTMorehominunvcjuod .

xncn pue?i.q.d. Ne patiaris rcUuet iBteiiigipoffit. c »v>rba pamiad fiiium. qucm in pugna Iuda:os in
^ vltradiaboUim regnarcEt , r l^*- /1,1 fc^;^<='f«''».'" '.'«'« «?f ""'.'"» 7'""i"«- i uocare iuffit , iOa pati dc-
non angelosnon prophc- a & lcribe m eo Ilylo homuustvelociccr Ipolia , ccat. Ipfodcindeaduentii
ras mitte:red ipfe dercende. velox quidam & conifca -
•jc Procopius. Scribitvrcitofpoliorum direptionera tioneceleriorperorbcmvniuerfum faeculi huius 5c te-
faciat . Inftare.n.tcmpus,quo r^cm vtrunque ab Afly- ncbrarum principcm fpolians, cuangclicx dot^rinx fplc
rio dorilhixit. ^ rriam

"~" NICOLAVS DE LYRA: _

IfradvcnitTcglathphalnafarrcx A(rur,& cepitAhion,
&C. & hocfuit antequam puer narusfciret vocare patrem & ma
trem.Hoc diffnm videtur nimisfauereerrori Hebrxorum, qui di-
€mft quoi in iSiis trib.cafibus.f.j.S.& g.nonfit mttio de Chrifto.

iquu.

^ ^iexcludendum veri hanc falfitatm , & tiiecUrandum ve-
ritatem,frim6ponenia efi hic translatio Chalitttca, qux apui He-
br^os itcitur Thargum ,cresl tant.t autoritatis apitd eos , quod
MuUusfuttau/us contradtcere. Ssi etiam mpajfibus obfcuris ,qua-
lis eil ifie ieclaratiua veritatis Hebraicx.

Scienium igitur,^ vbi nos habemus hic: Et adhibui mihi teHes
fideUs Vriam facerdotem,cr Zachariam filtum Biirachi£,& accef-
fi adprophettjfam,&c.lUa translatto fic habet.^onteHatus fum
expartc mea teSlificattones mala^, quas dixi vif^of in prophetia
Vnsfaceriotis. Sccefuturum esi quoa; fic omnem confoLaionem
« quam iixi venturam tn prophetia Zacnari* filtf Barachix e-jp ai-
iuUurus fum^zj- accefft adprophetiflam & conccpit, &c. Ex isla
traaslatianepatet , quoinon esl verbum IfMX , cum inpropbetijs
iHorum duorum tesiium nthU itrerit vclfccerit,nec impictione ea
mm.-fed ipfe Deus aui iUusbrando mcntes ,propl>etas cosiituit:&
fvadiQa ab eis implertfectt , & per confcqucns tUud quoiloco tl-
Im habemus.Et adhibui raihi tcftcs fidclcs,V'riam,& c7\(5
tsi verbum lfai.t tesies aifcrtpturamfuam feu concubitum iniu-
tentis, feimagts ipfius Dct tntroiucentts iiilosprophetas aiprx-
Tumttandum tsiui quoiprxoriinauit futu rum: & per confequens
tlluiiqiiodfubittur in eademferie. Et acccfli ad prophctillam
tion esi verbum Ijai* adfuam vxorem camaliter accedentis,fed ip
fius Dei , qui ficut prophetas tllusirando tesiesfuos consitcutt,tta
fuagratia virginem fcecundauit ,vt patet Lhc. 1 . Secundo,ex thar'
gu pradiiiopatet ^ f^rias qut htc tesits inducitur non efl ille l^rias
facerios qui futt tcpore .Acha-:^ :qutaipfefintpeffimus tdololatra.

ncdomini VriasriliusSemei, & prophctauit aduerfus
ciuitatcm iftam, & aducrfusterram hanciuxra vniucrla
Verba leremiai.f at quo habctur quodprophetauit desiruHionem
ciuitatis lerufakm &Iudc£ perChaldxos ftituram ficut & lere.
Et hoc eii qiiod dicitur in translatione Chaliaica fuprapofita, &
contcRatusfum.ex parte mea tcsiificationes malas^quas dixi vcn
turas inprophetiaFrisfaceriotis. Trophetiam autem Zacharixfi
lif Barachis habrmus dttodecim prophetarum in quo Zacharix 9.
M.<f/"nf«r-.Exulta fatis filia Sion,tubila filia Iciufalem: Ec-
ccrcxtuusvcnittibi iuftus& faluaror, ipfc pauper &
alcendcns fupcr afinam,&c. riuoiintelligiruric Cbrihoevia
fccunium Hebrxos,vtpicnius oslcndctttr, quando adlocum illum
ieuenerimus iomino concedente:&hoc cH quod dtcititr in translci
tione Chaldaica fuprd aUegata.€cce futuruvi cTt quoq; omncm con
folationem quam dixi vcnttiram, inprophetia Zacharixfilij Bar.t-
chix ego aiiu(lurusfum:qux confolatio implenia dicitur in aditen
tu Mrffix ab ipfo Zach.Tria,vt iifitm efi : idco fiatimfubditur dc j
aduentu eius in mundum.Et acceffi ad prophctiGim.i.beatam
yirginem:Scconcc[>itScpcpcntfi\ium.Etcxdiilispatctqi
impletio prophetix Vrix ie iesiru6lione ciuitatis fuit certumfi-
gnu m de impletioHc prophetix Zacharixfittm a pro Chriiii aiuen-
tu. His igiturprxdifiispatet, q,folutiones Thomx adrationesfu-
pra indu&as adprobandum,q, litcra htiius ca.nonpofict nifi defilio
Ifaix intelligi non valent.-quiafalfum afiiimtint .DifcHrrendum ta-.
menesipcrfinguias ad maiorem declarationem veritatis.Ciim.n.ii
citur in prima , ^ tcsies fucrunt indufli ad vidcndumfcriptiiram,
paftfalfum , quta nondum er.xnt rutti,nec fucrunt vfq; adtempns
pofi,valdclogHm.Item fi fitifient prxfentes ^adhnc no valerct.quia
posiquam di.xerat : Adhibui niihi tcftcs, Vriam &c. non di-
xit : & fcripfi , fcd acccfti ad prophetiffam &c. sivnltter
cum iicitur infecunia , g, Vriasfuit tcflts fiielis ratione offictj &.
rcputationts regis : quia iUe Vrias nonponititr bic tefiis,rt patct
per prxiiflj,& ficfalfum aJTumit . Tslcc fidclitas qiiam aUegat,eH

Isleaiabic iititur iommi propheta:& hoc concedit f{a. Sa.fuper fecundum veritatem ,fedj'ecu»dnvi f^fam hominum xfiimatione.

II

ioatm isiu,dicens, j, tfie Vrus qui hic teiiis iniucitur.fuit Vfi.is
fUius Semet qut prophetautt m nomine iomini tempore loacimfilif
lojid,vt habetur Iere.^6.Dicit it 5» Zachartas qui tniucitwr hic te
siis fecundus ,fuit iUe qui in duoiecim prophetis esi vndccimu uie
djuorutn tesimonijs pollca dicetur.Seiex iiflisfcquttur,f isla tn
duSio tditum nonesi corporalis,nec inprtfnaifaSa fcifpiritut
C Us & iefuturo m longmquum, quia quarto anno rcgnt ^chai^, in
quo Ifaias itxtt illa qux ponuntur m hoc c.i.& prsced .vt fupra ii
Sum esl,vfq; adprmcipium rtgni loactmfub quo Vrtasfropheta
uit,vt pr/dtiium esi,ftuxerunt anni i ig. vt pot videri per tempo
ra regumfuprapofitortm in hoc c. & multoplures flitxcrunt vjq;
*itempusfecundi tefiis.f.ZacharixfiLij Barachi4t.f.anni i6-j.fecii
dum omnem computationem,&fecunditm breuiorcm aoc. attni ct
flus^Crfupra declaratumcsl.&per confequent cu teUes dcbcant
refpondere rei tesitficat£,acceffus ai propljetijfam nonfuit corpo-
raiis nec deprx}eiut,feijpirttualis & defuturo m longinqitum ,fe
cunium quoihabcturLuc.i.i. Spirituslandus fupcrucniet
in te,& virtus altiftimi obumbrabittibi.jQworf^wtm beata
•Utrgo M»taprophetiJ]afucr't,patet Lu. i .vht prophctauit icfua
yeverationefutura^ii. Bcatam mc diccntomncs gcncratio
ncsquia ie omnib.genttb.funt aliqui Clrriliiani iicentes eam bea-
tam,& nonfolum a Chrtsiianis iicitur beatj,fcd etiam a Sarrace-
nis eiijt.in .Auhorano 7Hahumeti:Dixerunt angeli.O Dlaria vtiq;
Deus elegtt te vtpurificaret te,& elegit te i laramfupcr mnlieres
feculoruyn.Item ibiicm:Dixe>unt angeli: 0 THaria Detts anniintiet
ttbi verbum ex ipfo,nomen etus lefusfilius THaria & ertt honora-
bilis in hocfxcHlo,& tnfutttro.Ite ibiic.Dixit tpfa: Dcus mcuf
quo crit mihi fiUus & non tctigit mc homo > Dtxit:ftcuc
t>€us creat quoivult,cum iecreuit vtiq; acquiratur itcit.n. tiio,
t&erit:Et hoc modo dtxtt Cabrtel M.irix,Lu. i .i. Non crit im-
poflibilcapud Dcumomncvcrbuin /rewhKrot/CT/f.tnrjco
t^opltetoHit Mariaie futurareprobatione Iudteorum,&vocattO'
uegnttium itcens . Depofuit potcntcs dc fedc, & cxaUauit
\\\ii\ii\cs,& fic patct eamfutjfe prophetiffam.Klunc vtdcndafuut
ttiimontatesiium fuprd tnduUoru . Stqutaperprophetiam ^ri*
'^habemusfcript.tm expltcitiKfuut tiecde multis alijsprophctis
ytpatet ex dccurfu librt Hfgum , idco recurrendu ril ad tUud qitod
deeo duitur lere.iO.f. Fuit quoq? vir prophctans m nomi-

ne

qux aprophetisfanflis non rcputatur. S^iod fimilner iu terr,; dici
turtempore .Acha-:^ fuiffc quendain prophetam nomiw Zachariam
filium Barachidt, yidetur ftflitium,quia dejcripturis non babet au-
torititem :& ideo eadem faciiitatc coiitetr,nttttr,quaprobaCHr. it
datoftalis tuncfuijfctttamen nonfuit lUe qui hic tesiis iiiducitur
ytpatetpcrprttdicia.Similiter q4 in quarta dtcitur Thcglathphal-
nafarfpolia S.mjriam,ai quoiprobanittm aUcgatur i S-'"-!' Kli,-
ex eoieloco apparet faljitas huius dtcli:quta ibidem dtcitttr, qitoi F -• ' ^-S
cepit ahqttas ciu itates m extremitatibus regni Ifrael exisiStes,fcd
ai Samariam qux e rat mctropolts non acccjfit ncc per confeqHcns
fpoltautt . His prf libatis adcxpofitionem hiiius ca.acccdanius in
quo ( TtfMpri 4'iiumeii ) dcnuntiaturChrisiireJiirrcSiofutura Diuii7«.
adfpoliationcm tnfemi principaliter & per confcqucns ad ftgnifi-
ctndim tanquam pcr (vitmmremcmoratiuiivi fpol iationis duorH
regum ,fcilicet Ifrael &Syrie .£tdiuiditurinduasp.irtcs,qttia
prim6dcnuntiatiofigni,fecund6 occultatio mysicr:^,ibi: LigatC-
ftimoniiim./'r/»wa(//.;«c in duas^quiaprimo pomtitr figni dcnnn
tiatio.Secutui6 adpropofitum applicttio.ibi: £t dix it . Circaprl-
mum dicit Ifaias : Et dixit dns,&C /« Hebreohabctur.rotitlum
^randein,qui dicititr grandis ,quia ibi fcribcndumcrat niy.leriu m
Chnfii refurgentis,qHod csl maximttm. •

I Et fcri. in CO./. clarc & plani, ita 3. quilibet horJio etp.mivi
litcratHs poffit legere & intcUtgere,mde & in traslationc Chaldai
ca habctur:Scribe in eo cxpofiic.Si ictidinu tavien,(p hoc tinn inteUi
gitur quantum ai mysicrium rcfurrcfHonis Chrisii : quia quantu
aihocponiturhic:Rrettitcr& ceiati-:fednou quauttini nd ctpttua
ttoncni & fpoliationem rcguvi Ifr.tet & Syrie:qiie clarc & lucidd
pontmtitr infra eodem cap.S icut.v.ditium eii c.prfced. hoc iiccm
fuittVt regi xAchay^ tncreilulo darctur figvuvi, cutus non intcUige-
rcr princtpaic intcntum:& t.%tncn citin hoc ex Dei liberaittateper-
{\peret dcpropinquo Itberationts fue ejfe£iuvi:qu la fecretafidei in
(rcdtilts funt ccla,ida,vndc d^ctt Saluator, THatth.j. Nolitclan-
ftumdarccanibus.

a Vclocitcr IpoUa de. liiuiconuenit Chrislo refurgenti,qui
tunc celerttcr fpoluvttt tnfcrnuin:& in hoc futt fignttm rctnctnota
tiuumfpoliattutiis Juoriim regum,& cconiierfo.Hec fpoltatto futt
ftgnum pronoiiii um fpotiationis fieiiif per Chriilum.

•K lEtad-

Stfcribe in co flylo bomi.eKponcado lucidc & d ati

D 3

t ^cJ:

107 Gloford.&NicoIaldeLyra

io8

Luc..*4.b.

a yriam,&c.Vms,\ax domini.Zacharias,mcmoria do
mini.Barachias bcnedifkio domini: his teftibiis naciuita
tis domini comprobaturj. Vndc duobus tcftibus cimrib.
in Emaus incipiensaMoyfe,&prophctis,qux defcdi»
ftacrant,difleruit.

4» Procopius .Eranttunc
temporibus hiftoria tctte,
Vrias quide facerdos , pro-
phetaauteraZacharias.Vi
xit cnim Ezcchias xtate.vt
in Paralipomcnonishabe-
tur.Hosautcm non fincar
cano fcnfu tcftcs appcUat.
Lex enim VrijE nomine,
quampontifex ipfe doce

« «rDiaboTo. b ^Wpti eft. efEgo ifaias.Huiusrei.

de tiahe,cito pr^darcEt addhibui mihi tcftcs

afLux doraini.bTPiopterdoftrinam legis-fQuj vere fuit faccrdos.legem do
cens & cultodiens.fLabiafacerdoiis cultodiunt fcientiam. cfMemoriam do
mini fQuempropheiamfuifrcconftat. d fBcnediiftio domini.

fidclcsVrramfacerdote&Zacharia filiu Ba-

aTDignum accedendi me fecit. b«Qujtprophetauit,dicensMagni-

ficatanima mea dominum. c Tldelt concipe-

refec"-.vndeSpiritu(ran<>us fuperueniet i n te,& virtus,&c.

rachia: Et acccflit adprophetifsa,& concepit

a fQuod concepitrfe Spiritufanfto.
« a • /-!• -' T-. 1 •

•J« Eufcbius. SpoliahisverbisappdIatomneseosquii-ii>,7.ci
abdudi ab errore dsGmonumadhaEfereChrifto. D

e Tuer. Augaftinus^ de quo dicitur , priufquam fciat ^'•'•^- f
puer bonum aut malum contemnet malitiam.Hxc duo "'^* ***
alitcrfciuntur: perprudentiamboni,&aliterperexpc-'' ^'

rientiam maii, Perprudeti

1 tiambonimalumfcitur,&
nonfentitur. Tenetenim
bonum,nc fentiatur malii.
Percxpcrientiam mali fci-
turbonum. Qui.n.amifc-
ritfcntit, cui amiflb bono
male fucrit. Puer ergo an-

2 tcquamfciretperexpericn
b ?o iTaia. riam bonum quo careret,

bat,fignificatur,ficutperZa c Q^ pepcric fihii . Et dixit dominus ad mc: Vo- 3 ^ut malu quod amiflb bo-

Libr.de tri«

B

haerefis con-
tra Collyri-
Aitaos.

Tropolog.

-x.Reg.ix.(I.

Ltb.j.c.it.

chariam.proplietaj.
b sy4d prophetiffam. Ad Spi
ritumfandlum, aquoom- <^
nis proplietia , qux Gr^^ce
neutri generis pneuma.Hc
braicefcmininiRuha,La- e
tine mafculini generis eft,
& ideo diuerfis pofitioni-
busfortitur, nulliuseft.n.
Vel ad Mariam quam pro
pheciffam fuiflTe nemodu-
bitat.

•J« Tertulianus,Efaias fu-
turum non quafi futura f
praidicit, fedquafiiamfa-
cl:a.Nam cum nondum acceflUmefletad Maria^Accefllt,
inquit,ad prophetifl^am.

^1« Epyphanius. Ha:cEfaiasfuturaprjedicit,qua:com-
plenda erant dc filio Dei , inquicns , Eccc virgo in vtero
habebit. Et quoniamvirgo eratqu3epeperit,& Deus in-
ter hominesquinatus eft,nedubitaretprophctademo-
dohuiusnatiuitatiSjCamvidctinvifione, &narrat de
Spiritufando futuram . Ingreflusinquit.adpropherif-
fam . Quibus verbis praenunciat ingreflTum Gabrielis ad
Mariam.

* Procopius . ItaqucChrifti matrem, tanquam fpirl-
tuflan(fli participcm , nominat, iuxta illud, spmtt4jfan£iui
defcendet in W,e^c.

C Et concepit,&c.Ttor>o\og\ch in anima virg{ne(ncc pol
luta fordc)dc Spiritufando fcrmo Dci conceptus,djcmo
nes fpoliat,& fibi facit fcruire vniuerfa . Et cum ex parte
videat & prophetet , antcquam fit perfcftus , & merito
Deum patrcm , & matrem fuam vocat lcrufalem caile-
ftem,quafi infantia vincit Damafci fortitudinem.ideft,
fapientiamfecularcm &aufertfpolia Samarix, quibus
hxretici eccfcfiamfpoliant, dicentes; Vovednobisparsin
Dauid , &c. PraEfentcrcgc Aflyriorum diabolo, qui non
poteft eisauxiliari, talesfiUos&vjrgoMaria & C^ndx
mulieres generant.Sara.i.ptincipcs,& Rebecca.i.patien-
tia,vxores patriarcharum.

d spoUa detrahe. -{c Ircneus. In ipfo fuo ortu fpoliabit
homines,auferetignorantiaipforum,fuicognitionepr5
bcbit,quod verba illa Ggniiiczt\t,yeloctterfpolia detrahe.

Eufe-

4 no fentiret, cotempfit ma
ca nome eius, accclcra fpoha detrahe, fcftina t !"P » yt cligcret bonum

afPueti."! Qji conceptuseft deSpiritufanfto.h«rA(cedensin altum capti.du.ca,

a f Infernum. bvNediuH natus populam fuum fola inuocatione faluabit.f^Erat
homo. cfSecundumhumanitaiem.dfDeum.

T Vel loleph putatiue.

pdlri, quia antequa fciatpuer vocarc patrem

alMariam. b Ta Theglathphs'nafar.

fuum Sc matiefuam,aufcreturfortitudoDa

a fPer regem Aflynorum Salmanafar. b f Afljrrius dirigens vl ehtus.

ma(ci,5cipdha Samaria?,coram rcge Aflyrio-
rum . Et adiccit diis loqui ad me adhuc dices:

fTianslatiue.

af Decem trtbus. f Qujc per hoia» ebulliunt.

Pro co quod abiccit populus iite aquas Siloc,

7
8
9

10

II

idenoluitamitere cp habc
bat, necfentiriamittendo
cp amitterc non debebat.

4< Idem.Priufquamfciat Serman
vocarc patrem & matre , jn fcfto
ideft, antequamper huma phanir.
nam carncmverDaprofer-
rethumana,accepitvirtu-
tcm Damafci,illam.f.vndc
Damafcus praefumebat ,
pra:fumebat auro , aurum
acccpita Magis,& fpoliaSa
marii , ijde ipfi magi crat.
Samaria pro idololatia pofita cft, vna vrbs idolis feruies
proomnibus.Dcbcllaturus igiturChriftusgladiofpirita _
li vniucrfum orbem,hfcprimafpolia abftulitin hac tcc ^
ra, nondum loquensperlinguam,locutuscftpcr ftcU
lam. „ . _

^ Eufcbius . Pucr Chriftus tradidit virtutcm Dama- J^ j^„"J
fci Romanis,& deleuit duo rcgna.
^ Epiphanius. Cur Chriftus qui fapientia patris eft.cf-
fet,qui homines loqui docuit , ncfciuit vocarc patrS aut
matrem.Si natus locutus eflct,pha{ma vidcretur,& fitfia
eiusnatiuitasnonvera.- &idc6ordincm natursinhis
extcris fequi voluit, vtverum fc cflTc hominem proba-
ret,

All^orice. Aquas Siloe. In quib. cxcus fc lauit & vi-
dit . Qmz alitcr,non fanatur czcitas ludceorura.nifi do- Allegori
ftrinaChriftiquaefincftrcpitu &clamorelcnitcrfiuit. io.f.a.
Anagogi . Hsreticusqui iungitfibi auxilium fapientiac Anagog"
f9cularis,& Ierufalcm,i.ccclefiam vultoppugnare,relin
quit aquas Siloe,qui intcrpretatur miflus, & qui falitin
vitama3tcrnam,&traditur principi Aflyriorum,i.diabo
lo duccndus in profundum pcccatorurii.Hic.n.aufus cft w ^ j
dicercillud.H4!t omnia tibi dabo,U procidens adoraueris me.la p
dam quoquci.domum confeffionis conatur intrarc: &
pcr ncgligcntes vfq; ad collum venit, credentes in Chri
fto cupicns fufFocare,fed non poteft,quia ludas habetfc
cum prxfentemEmmanuel.

f .Aqvas siloe. •$« Procopius . Aqu£E SilocqujECum

i^filen-

NIC OLAV S DE LYRA.
I Et adhibui mihi teftes fideles . f^erbum efl ipftus Dci,vt
pradiHum eli f & de jidelitate cr ttjiimonifs ipforum teflium di'
Him efl.

1 Et acccfl[i ad prophetifrara.».r/»x/»e»» CMariam,vt prx-
diilum eji.

3 £t dixit dominus,&c. Hic confequenter ponitur figni ada-
ptatio &fecundbfubditur ratio diBi,ibi : Etzdiccit.Circaprimii
dicitur.
^ Voca nomcn cwxs.f.pueri nati. Loquitur tamen hicfcriptu-

ra de futuropermodum pr£teriti,propter certitudinemprophetiat
ytfrequenterfnprd di8um eji.

5 Accclera fpolia detrahc . Qum hxc proprietas competit
ChrifioyVt diHum efl.

6 Quia antcquam fciat puer vocare, Sccffcientiacreata
vt diHum eft cap. pracedentiy vnde idem efi ac /t diceret : An tc-

quam

quamfiathomo.

7 Auferctur fortitudo Damafci.^«<c efi ciuitai metropolis
in re^no Syria.

8 V EtfpohaSamariajcoramr^e Aflyriorum. qui cito
po[l tnterfecit [{afin regem Syrie,& pofiea cepit Ofee regem Ifrael
& Samariam , vt di&um eft capite prtecedenti.

9 Etadiecit dominusloquiadme adhuc dicens. llic
tonfequenter ponitur ratio diiliyvidclicet quare regnum Ifraelfuit
ita vaflatum.Etprimd ponitur deflruSionis ratio,fecundb regni Iit
d£ affii£iio,quafi per quandam redundantiam: quia erat immedia-
th coniun^um regno lfrael,ibi : Et ibi : Tertib,vtilis monitiOfibiz
Bacn.Rjitioverd vahationis regni lfraelfuit,quia recefferatare-
gno lud£y(§ a Dei cultu colendo vitulos aureos, & confitendo in re
gibus idololat>is,Jcilicet Syri^ & hoc eSl quod dicitur.

i o Pro eo quod abiecit populus ifte.i./Jop«/«f ifrael.
11 Aqua Siloe,&C tegimen regni luda, & Deicultum quierat

4« magis

LM 0 li^ L 1 T E B^.

f t ./^fcp/r./j[7o.afcfy<i.Studium.n.facr^fcripturf adhocordi
nari dcbct,vf diabolus fpolietur animabus quas decepit,

Scd

Sedquia multirecufant huncmodum docendi , rccur-

rendo ad dodorcs curiofbs & inutilcs. Scquitur.

1 o Tro eo qubd ab podHe a. Silce.qu^ vadunt cum^ &c ,1. modil

docendi moralcm & fine oftentatione.

109 liaix Cap. IX.

xrGlcntiofllUinr, Chriftum >ifRce«dMuda<,a;on;jt,&legi,;m*regn.b,nf. b TRegem Syr •-

'^ innuuntqui tbns eft aqua: qux vadunt culiietio, &c aUumplit magis Ra
falicntisinvitam, quinon ^ aTPhar^crgcmiutad

dum in luccm cditus , ncc iin & filium Romelix : proptcr hoc ccce ad-

gCntibusadhuCpr^diCatUS . aTEx"ciiuinSennachMib.bfAn>rii

cumpopulo tamcn laten- a ducct dominuslupereosaquasflummisfor

IIO

B

terucrlari cotumque ani
inasirngare& pafccre foli
tuscflct. Extititptcreaquic
tus eius 5c finc arepitu ad-
ucntus.

•? Eulcbius.MinaturDcus
interitum his qui non re-
cepcrunt Siloam.i.miflum
Emmanuclcm illumpro-
phctilla Maria prognatu m,
aquasillas potabiics& foc
cundifllmasEuagehorum,
&. minatur intcritumiliis
qui pncoptarunt regcm gc
tium idololatrarum Cxla-
rcm potius quam ChnnQ.
a ^t^Mai fiu uii. is. Excrci tu
. . Scnnacherib, cuiuspotcn-
"f^'" tiaoccupans tcrramSama

1 vincc- • j ■ ■ a

I nz inundationi numinis

ii.;i.3 comparatur.

b Congrcga.popul.Qaafl c6

traEmmanucinihil potc-
flis.Hocctiam omnis tcrra
procul CO^nofcit.Congrr.po
puLHoc tcftimonio contra
fupcriorcs vtimur.Quam-
'^ 3P- uis.n. foncs dfc & nosin
^ lapfis fupcrarc vidcantur ,
vincunturtamcin hisqui
pro Chrifto fanguincm fu
ocrunt,<5c poft bella pax cc-
clcfi)s rcddiiur, & omnia
confilia contra Emmanucl
diflipantur. Coniradiccn- d

aT'i^P^tuon 5£ diuturni.

clejjfunt.ffi feiuiunt Afjyrio

b f Scilicct.

^ Q^onleruiencregibusquos

tcs6<fmultas,rcg(:m Aflyriorum, Scomncm

aTFrincipes qui hollibusrcliltcrp debueruni:

gloriam cius . Et afccndet fupcr omnes riuos

> 'suniniarix. TA''*s omnesTeiras.

eiusj& fluct fupcr vniucrias ripas eius: & ibit

a I^Quianon tuiic cjpiet eura, TVicin.im l7»nificat capiiuitatein.

perludam inundans, &c tranfiens vfquc ad

j «■"^ufFocationem. b«"vrque ader> feexrendit. CfPrincipum.

collumvcnict. Etericcxtenfio alarum cius

a f udi.t

impicns latitudincm tcrrs tus 6 Emmanuel.

a «rSaici finot,hoHilis iirifio ^iirifoiie. b fSyriai 8c Samaiiz.c TTamea •dfCo
jnolcitr. »Hon modo Syiii ^Sammaiia

Congrcgamini populi^et vinccmini:& audi-

j ' Nun folum viciiiar.

tcvniuafiprocultcrra:. t Confortamini &

t^Quirauis mu'ii, uimuisfoites.qiiasiuisaccin^i tamcn rincemini.bfVnde
lupn Afcmlamus au lunjin.Stc.

in mcndacio vinccre, quia D

1 pcruerfita.s non potcU rc-
^um fupcrarc.

2 * Bafiiius Voccmhanc
j crcdidcrintprofilijfle& cf
t rerelaram cx prxgefticnti

ac profiifiore gaudio co-
rum, quiChriftiquidcm

f aduentumagnouifTenr.in-
tcllexiircnt vcroquam fit

4 gentibus formidabilis &
expauenda \ irtus fandoj
crucis.Idco ait.Scitotcgcn
tes & vincimini, vt fuc-
cumbcntes gloriofx 8c vo-
bisvtilividoric.abducami E
niincaptiuitatcm adobe-
dicntiam Chrifli.
c 7\(crf,'Ci!hf .q.d.Nonti-
mcatisdiiorum regumad
uerfusludam coniuratio-
nem. Coniuratiocrtcon-
fcnfus multorum in ma-
lum.
d T^! tinuath neque pauec- p|-jj j ^^ j^

5

6

7
8

10

II
1»

t « • t Emxinuel ftfPona

vilitet reg-m fitium Tabeel.
b'

i5
6

U

vinccmini:accin^itcvos&:vinccmini.Initc '+ '"• Tu &qui tecumfimt ib.d./,7.b.

popuh , quia videntur ti-
mendi : quia principium
fapientia: timor domini.
•je Bafilius, Locushicbi-
fariam intcHigitur. Aut.n.
gcntibusloquitur diccns .
t^e tmortm viu: timu.rnts .,
quo nunc vobis timetis im
peritc,nc vos dcdatur pr^e-
ftantiori vitx.Aut ccrtcfcr
monc in populum dcflcxo
iuuchitur , & coarguit ,

loquiturpopulusillc, coniuratiocfl. Etti- \\ quodilliquidcm dc vobis
^ ^\,^,\u ^ talialufpicatifunt.Vos vc-

confilium, cc difllpabitur : loquimini ucrbu, '**

a 5 Inif ipr fitio Einmaiiuel •■ 'Contiaqjemn ni; poteltis Tl^ix-iifta. '

&nonfictquia nobilcum Dcus. Hzccnim is

a^OprreJc viitute. ip

aitdominus ad mc f Sicut in minu forti c-

afiraiani. l>f Aa hocfcilirct rrudiuii me Bcatus vii «jui ncnabijtin co.&c.

c^^Praui. dTS-''inin rcD minus 'i^-a.dicens.ijnihi A( aliis piophctis.

rudiuit mc,ncircin uiapopuli huiusdicens.

■ fAliat.Non b t Ei» tim-nda cfSed hoc ni ,,.i cun'iderate : Omniaenim.

c Ne dicatis , coniuracio. omnn cnim qua:

af iJa

b ^Contra me.

ao

21
22

23

»5

ouupuuiur.v-oniraaccn- a ^Qj.^ CJUS nc timcatlS ncquc paUCatis. ,; roconcinnatasagcntiDus
tcsquoq; vcritati vtilitcr * ' aducrlum vos infidias nc c

audiunt, quiatandcmrationcfupcrantur : &ncvclint mctuatis.

in

/«

NICOLAVS DE LYrA.

tnagis in tfuiete & manjueindint y maxim^ timport rtgum bono-
riim,yt Uauid ialo'monis,& fimiliim.

2 Et alTumpfit ma^is KiCia.rtgem Syri^.

» ElfiUum Romctix. ileprottilioiie tormmmagit confiden-
doquamde Ocp.

3 Proptcr hoc eccc adducct dominuj .»'• iduerf^rios cum
fortitndtne i^ impetu venientesipropter hocfubditur e.xpontndo.
i Regcm AfTyrioru m./.;>orf /Jtiam cxereituum eius.

4 Et afccndci fupcr omncs riuos citx%.i.deflruct totum re-
gnum Ifrael.jicut inundjntia aquarum dcjiruit omnia qut inuenit.

5 Et ibit . llic confequenter ponicur regni luijc affiUUo per re-
dundantiam, cum diciiur.-Et ibit per ludam inundans ^quia exerci

U Confortamini.Con^rffnr«w virtute velira.i.confortabinii..
m,quia propheta non induxit eos adprjefumptiontm de fua virtute
fed eam prttdivit futuram.
i^ Etvinccmini.wrrHrff<i/«w<T.

14 Accingitc vos . advincendum ftcHndum xfiimtitionemye'
firam.

1 j Et vinccmini./ff«w</«mwiVtffm.
16 ImtCCOnCihnm.de captione lerufalem.
»7 Et difiipabitur./ico»///<« veflrum a Deo,cutut caufafuhditur

1 8 Quia nobifcum Dcus.i» adimorium noflrum vos debcUas
per awi^elumfuum,

19 HlC.n. Uic confequenter ponitur vtilis monitio viielicet,
quod poputus iudx nontimeatab humana perfecutione y fed [oli^m

tus. {^fjyriorum tjui defhuxit Sarnariam in regrio ludx, mulla v^ Deifm,& hoc rR quod dicitur •.Hf^C.n ait dominus ad mc,5cc

flauit quaft per quandam redundantiam.

6 Et tranficns vfquc.'. intantum affiiget regmm luda,^ v/jf
foterii fujiinere:quod fj^um fuit tempore ET^chix, vtdicium efi
ca.prjtcedenti.

7 Et crit.i. exercituum eius, quia ad iiteram cohortes pitgnata-
tum vocantur aU.

t Implcns latituditKm lcrrx tuaw. Iiid^^,quam ^^ffyrij

yaflauerunt.

9 O Emmanucl./.C/;r//2f,W difium efi c.pnece.cuius dicitur

iUaterraJpecialiter,quia ibifuit natus,conuerfaius,& pajfus . Sed

iptia Sennacherih rtx .Affyriorum cwmjua txercitu fuit diuiititus

kthtUatus,vt diSum eli,tdto(mbditur.

.f.oftendit mihi fortitudinemJu»m,qua potefi protegcrc omnem ho

minem in fe confidentem,

20 Nc ircm in via,&C.f.r/wM</o adnmtum duorum regum,ftc

populus regni ludx ttmuit valde,ficut di&im efi c. pr.ir.de Acba':^

& popuia cius . Et commotu m cft cor cius, & cor popuU

cius,ficut moucntur ligna a facic vcnti.

2t DiccnS./.£JOOT/nMJ.

12 Ne dicati.s'coniuratio.ft»o»t/wMr/j-acon/«rar/o«crcg«»»

Jfrael & Syri^ contra vos.

aj Omn\diCn\m.i.populus ludx,

24 Coniuratio cft .». muliHmhquitur de cppiurationeduorum

regum contrafe. ficut homines mtdtum timtntcs depoicnlo aliquo

10 Congrcgamini populi . quia Sennacberib populus multos fnpcrfe vcntuio quaft continui loquuntur dc ipfo, ht quiaifle timor
addu xitfecum quifuerunt deuidit fer angelum. trat maiusMcoJubdttur.

1 1 Et audttc Vniuctfx.lflud.n.faQian tanquam valde mirabi- a 5 Et ti morcm cius i.iUius coniitrationis.

lefutt diuulgatum valdi longl, 26 Nc tX-Jcd quidjit tmcndum oflenditur cumfubditur,

12 Con- . ... -J* Do-

MOl{^LITEf{.
j i Et afiumpftt magis l^aftf • qui intcrprctatur vatians co.<5,
.Ldodlorcs pcr varias & dubias doarinasdifcipulos va-
tiantcs.

5 «< ^Uum ^melifx\m intcrprctat magifter fragcs labora
tcs,f.verborri cxtrancotri multitudinc^ fua oftetationc.
i ^dducet<kmmus.i.z^<\\XQi pcrmutct.

\jtq»di

t ^<j«4r/<«»i/»MV/brfff.i.do(flrinascrrone3sadiaboloexci
tatas.qui pcr rc^e AflTyriorii defignantur , idco (ubditur.
f H^gem .yfffyriorum.Scd qm vcritas pr^ualct^idco ficut vc
ritasfidcipratualuittpcArri) & aliorumhaircticoram,
itaprxualcbitin fufuro pct Dci gratiam, idco fubditur.
I o Cogregamini,(;<:c.i.vos dodorcs pcrucrfi pcr Dci gratia
ctitisc6fufi.ScdquiaDcuscxhocdcbctlaudari,(cquit.-

Tom.4. D 4

111

Glof ord. & Nicolai de Ly ra*

112

^g-a In lapidem. Qacmrcpvo

•^ baucrunt?dificantes,hicfa

dus,&c. Et iioc ioco (iimit

Apofiolus teftimonium, .

t palatium rc q^od Chriflusfaausfit ludps

fugii. jcandaLum^Gentibus amemjtut

titia. a

b Duabus domibus . Vclin b
duabus famiUjs,Samai.f.&
Helles, ex quibuslcribs &
Pharifsi. Hi duo non mul
topriusquam dominusna
tifunt inludaia. Horum
fcholam fufcepit Achiba,
quem magiftrum Aquilx
profelyti autumant.deindc
fMachir. t Achircuifucceflit loan-
na filiusZachcei, &poftcu
Eliezer,&perordinemTel c
phor,& lofeph GaUl?us,&
vfque ad captiuitatem leru
falem lofue. Samai,diffipa
tor . Helles, prophanus,ga
per traditiones fuas iegis
pra^cepta diflipauerunt &
maculauerunt.
c Sigiia /e^ew.q.d. Aperi ea
B domine difcipulis meis.i.
ApoftoIis,& apoftolicis vi» e
ris.Vel,lex & prophetae vf-
que ad loanem ligati funt,
Vt non intclUgant . Prodi-;
fcipuUs .n. iuxta Hebraici

fScdrimrtedominumex. a f Et. bTInvoWs.

Dominum cxercituum ipliUTi ranc2:ificatc,&

a f Dominus. fSit. b TCotpote. TBcatus viiqui tiinetdominum. c TMente.

dTIta.

ipfepauorvcftcr & ipfeterrdrvefter: eterit

afFidehbus. fScdciit.

vobis in t fandificationem : in lapidem aute

a fln fidelibus de duabui' -k dcceui iiibubus.

oileniionisj&^pccram fcandali duabus domi-

a f Qui Chtiftum non reccpciunr.

bus lirad5& inlaqueum 6ci.n ruinam habita

a TP«ecipiia. b f In laptdem. Ttei infidelitatc.n. £ fNon omnes:quia rcliquiac
faluz ftcnt.

tibus lerufalcm . Et offendcntcxeisplurimi,

a f B.uina iteina. b frGMdio & faue c TPeccati lum funibus. a*\ R.oraan s.

6cj:adenr,& contercntur, & irretientur,&ca-

a T£'go. TDeus adpiophetam. TNe videant. TQ^'» Chiiftumnolunt
fufcipere. TEa«lu»''''i teftoi. bTViiionem. cTldcft alJfconde.QuodeiMm ii-
gna'urabfconditur. TFigutis. dTV^terem.

pienturI.igateftimonium,fignaIegemindif ^ credulis, loquiturDeusin

aTVel indo<fl;rinisineis:alia liteia.bTPtopheta.O ( ''■ : •- -> • .- _ ..

fcondi ludziseifoexpe.do. cTlefumEmmanucTi

in vobis . Alij prophetje, & D

1 eorumdifcipuU. Legunt

2 hoc quidam deduobusfi-
lijs Ifai», quos gcnuit dc

^ prophetiila: fed faKb . Pau-

4 lus in epiftola ad Hcbraros

5 ( licct cam inter canonicas
fcripturas non recipiatLa-
tina confuetudo)hoc tefti-
monium ex perfona falua •

(5 toris ponit: Ecce ego & fueri ^^-^
mei.i. Apoftoli qui in portc

7 tum fecularis fapientia:, &
fuperbizE ludseoriim fuc-
runt. Stultci.n.& infirma elegit
DensyVt fortia,&Japientia con-
funderet.

s ^ Bafilius.Conuiftisin-

i.Cori

it nobis tn fanftifi.cationeni.
bl

c|uia pizcjpis Hgnati Sc ab-
rquem piomittic vencutum:

cipulis meis: expedabo ddminum qui abfco-

a «rrqgnitionem. b Tlutf.^tis non ciedentibus.

dit faciem fuam a ddmo lacob , & prxftola-

t
lo
II

12

propria perfona. Equidcm
inquit, ilU recefl^erunt in
manu forti a via popuH
eius,aflimulantes fe opcri-
ri, vellc dominu, qui ancr-
tit faciem fuam a domo la
cob. Ego autecomplexos E
fidem erqa me & recens rc

MatMi.b.
tHcb.i.c.

a tfHocrepctitvt addat de ptopheiispracftolantibus .bTPi»
ftolabotdonunuiTi. c «rPiiftoIabuntui.

d bor cum . t Ecce cgo & pucri mei,c]uos milii 1 3

iTSociosTAtl quid:«fProphet«: m iignam futuri pcecefteiunt. «rldeft vt figoa 1 4 gencratOS COS afcifcam mi

&j>«Ktent^ci^. . r- o/^i., «.rv,...^..,,.^ ir Hi quos vifccrib.mifcricor

dedit dominus m lignum 6c m portetum 11- 1 5 ^j^ ^^^^^^

TEcdcCa.

CjyafihocfiM.

fa.t.b.
Gji.4.C.

excalefacicns ofFeram

racladnoexercituum quihabitatin monte J^ ^ infignum&portentum.

' •}« Idem. Signa & por-

fermonis ambiguitate poflUmiiset do^rinas intclUgerc tenta fuerc miracula quscunque palam ab Apoftolis
d Tueri mei vhde. Qui non ex volimtate carnis,jed cx Dio nati edita , ad manifeftandum omnibus diuinam vnigeniti
fmt. Et. TilioU mei q-tos iterum panuriotdonec formtur Chrifiut maieftatcm,

... »■» ,S Vro

_ , . ,i:--;'"^iii' ^ ■ ' ' » ■• ■ ■'■ -^-

Diuifio.

NICOLAVS DE LYRA.

I Dominumcxercitunnl./.a«gc/oK«w.

5_ Tpfum fanftificate.w /em/ew<io.

3 Iple pauor vcfter,&c. Offmfam illius (olicitk cauendo,

4 Et erit Jl[obis,&C. vos coufinnando in bono^i ei credetts.

5 In lapidem autem,&c. Quas iufto iudidofecit ruere.Etifi^
du£ domus fuerant domus Phaceefilifi^pmelia , quam fecitruerc
per Ofee filium Ela.^.t{eg.i$. & domus Ofee filij Ela,quam cum to
to regno ifraelfecit ruerepcr Salmanafar rege .Affynorum.^!^g.
1 8.Ef quiain regno Iud£ erant aliqui maU& increduli qui ruerut
gladio Semacheribex diuino indiciojdeofibditur,

6 Et in laqueum & ruinam habitantibus lerufalem .
Huia tamen bum rernanferunt falni tempore E^^echia^ideo fubdittir

^ 7 Et offendentjCX eis plurimi, non dicit omnes , quiaficui di-
Hum eft bonipmjaluati.

8 Liga teftimonium . hicponitur occultatiomyflerij Chrifiiin
principio huius cap.pofiti. Et primo pfoicipitur illa occultatio,fe-
cundo prohibeturfupcr(litiofn^iiifitio,ib!:Et cum dixerint.C/>
ca primum dicitur lfai<e a rfor/jwno.-Liga teftimonium.«. J««o/«e
prophetam obfcuritatibus propter incredulos,quibus taliafunt cc-
landa, vt diBum eflfuprd.

<> Signa legem , &c./. defignalegem euangelicam daadam di-
fcipulis meis,i.apo(iolis alijfque Cbrifii difcipulis, qui prjedicanio
legem euangelicam obfcuritates prqphetiarum aperuerunt & decU
nauerunt,oflendentes eas in Chrifio impletas , vt patet in ^'iBibus
apoflolorum,ficut fuerat a Deo pr£ordinatum,& boc tnodofm di
^»,D<i.u.c.Vade Daniel,quia claufi funt flgnatiqi fermo

nes .

IL

•iXL

nesvfq; ad jjraifinitum tempus.

lo Expe^labo dominum , &c, yerbum efl Ifaiie refponden*

fts, fxpeciabo.domiitum , fciUcet lefum Chriflum in carne ventu-

rum.

i I Qiu abfcondit,&c.a domo Isicob, '.apopulo iudaico do

fcendentea lacubi^uia m aducntu cius populus illepromaioripar-

tefuit aecatus perinfidelitatem,fecmdum quod dicitur I{om.ii. c.

C£citasexparte'cont'igitinlfrael,&c.

12 Ei^rx&o.mm,i.patienterexpeHaboeiusaduentumy licet

differatur in tempuslongum,

ly Ecce ego^dcc^^liqui exponttnt hoc de duobus filijs Ifaite.f. ^

de iajub , &-deeo qui vocatus ifl accelera fpolia detrahe , i«

principio hdus cap.quem dicunt fuilje filium ljai^:Sed i^iud oflen

fum efl effefaljum . Itcm iflimagis ludai^^ntin hoc quam I{a.Sa,

Hxbreus qni dicit hoc efje intelligendum de difcipulis propbetaru,

qui dicuntur eorum pucri feu filij:quiafunt ab eis in lege diuina in-

flrtiSii.Et pcrtalem modum dicit ^poflqlus i. Cor.^.d.\\x Chri-

flo lefu per euangcl iu m ego vos genui, &fecundim boc di

cit Ifaias:Eccc cgo & pucri mc'l.i.difcipuli , quorum aliqui ba-

bHeruHtfpirituniprophtitandi.ideoftbditur.

1 4 Qaos dedit mihi dominus.i quo efl propheti£ fpiritus.

» 5 In lignum & portentum. Fuerunt.n.prophet£ contmpti,

& viiipenfi , & mdti eorum occifi. de quorum numerofuitlfaias

infigmtm Chrifii 0afluri,cuit4S erant nuntij.

16 A domino exercituum./.a»^c/o»'«w.

1 7 Qui habitat^&c.j/»; enim tanc erat propitiatorium,quod fe-
des Dei dicebaiur vt diBumfuit Exod.2 ^^& inde diuina refponfx
dabantur.

,, 4« Etctiq;!

M 0 B^\4Ll'l^il^

1 DominumexercituumA.Mi^domm.

i Ipfumfan8ificate,&c.i.h\idate & timete.

4 Et erit vobis,&c.i.vos confirmans in fanftitate.

5 1« lapidem,&c.duabus do.Jfrael habi. lerufalem . Per duas
domos poflunt inteUigi clerici & laici, per inhabitantes
]erufalem,religiofi. Deftatibusenim iftis plurescarcnt
erroribus decepti,maxime tempore Antichrifti^non ta-
men omnes,ideo fubditur.

7 Et ojjendt7tt ex eis plurimi.liga.tefli.Qnomitm c6tra ma
la futura maxime temporc Antichrifti,pcr pradicatorcs
muniendi funt fimplicesChriftianji : ideo dicitur cuiU-
bet pr£edicatori;L;g<i»ey/jwjo.fcilica apoftolorum,qui per

orbem

Grbemfafti funtteftes Chrifti , Adt i. a. Eritis mihi tefies
in lerufakm , (3 in ludxa cf Samana , & vfqtte ad vltimum
ierrte.

9 Signa /cgew.euangelicam,

t- Indifcipulis ww.i.in veris Chriftianis . Et fubditur eo -
rumrefponfio.

10 £jf/>e^d^orfoww«w.adiudiciumventurum,

1 1 Qui abfcondiifaciemfuam a /«co&.i popUlO ludaico". Et
.fubditurin pcrfona praedicatoris.

.» }. Eece.ego,&pueri »j«,i.fideles a me edodi.
\ % lnfignum,&c.[.ChnlM ad iudicium venturi , Et quo-
niam circatempus Antichrifti furgentmukipropneias
f alfi,vt babctur Mar.i+Ideo fcquitur. . , . ..^.^ .

"3

Ifai

ai^

Cao. Vlll

^ a Tro vms,& mor

A /M/V,€J"f.-J<Origcnes

Mortui funt dx-

ip,

jr.

« 1Tiopfeen,6dil'cipuli.bl>,ophew, vel Chtiftuiaddircipulo!. TSyii vel Arcem tribw.

Sion. ht aim dixerinc ad vos : Qua:riteapythonibus,8^a

*■ Infinienres, * «■ n i j I

j.... 'A-l • . .1 ^ 1 Relpondcte.

diuinis,TqiUltridentincantationibusfuis. Nunquidnon "*

a f Vno & veto cutn voj » multis & fallis tequitjiis. b TOuali:cum vo» de viul au«rii.^ «n ^
tit.ara 3 limubrhris Crailibusmortais: ivy^^-iumvwacvmis.quarius ijo-

popuIusaDedfuo requiretvifionempro viuis acmortuis»

-^'jSSa:::;:^^ it^V;;::^:^,^ TSc.tpturx,u, „onfali.t. c TGenres.u-

ad Icgem magis.&Tad tellimonium. Quodfi ndn dixerinc
luxtaverbumhoc, noneric eismatutinalux,&tranfibif

a fCoDgreiitiorem vcl tcrtam. b fln damnationem. c W Panem vetbi Dei d T Famc
^ «<"rO"'ivelfpmtuMi. Tsi»erononfiieriB« faturari.mutmu. a i tamc

peream, t & corruct, &efurict:& cum efuricrit irafce-

a TBUlpl.emaWt. b f Piincipem populi tui non maledice». c <Si vndecuoque veniat

SSmZ" c t"fA'"^l^ic«Rcgifuo&Dcofuo: EtfitTpicietfurrum,

VCrtnC. attendltC. -- >- a « .„ tt.bubt.on^. _b ^Vndique ma.un, .

ir4

moncs pnuau vc-

ra vita.Nolitc er-

'gomortuos lciici

tare de viuis n^o-

^. tijs. Lcgcmenim a
fufccpinis. O vos
quibus perfuadere
nonpotuif, vtquc
rerctutinadcvcn-
triloquiSj&detcr- b
raclamantis vanis

'*•*• fermonibus , fcr-
moncm & icgem.

'em a Domino D

quarrerc, non ha-

bcbit Chriftiim,

icilicet lumen vc-

ritatis, quam nc*

gl'git.

c /(fs;i/«o.Diabo-

lo , Sc patcrnis tra-

ditionibus, idcft,

antiquis crrori -

bus.

^ Procopius.Qinf

quiscnim Dci le-

gcdcfpcda, dsmo

9 num fraudc clu-

10 fus,fcandalizatur,

11 verbiillcfamc, cc-

12 ftafi pra:rerea &

j a ^ m itiDuiJtionc. b «rVndique maiuni . li Uall pra^rCrCa 6C

In Ic?e vcftra fcribi ^ ^^ terram intucbitur: &fccce tribulatio , 8^tcnebrx,t d^T' ^ exacerbationc co l* °''<'"'r

tur-^Nonfequars J-/T' i'»"^-^""'*'' n *• TCTci.asinduraticordis. 14 vlquc laborabit, "^ "'

idoia.iuxtalc-cfa ^"^°'""o>& angii"^a,&caIigo t perfequens: &nonpote- ^^ vt Regcm fnum,

cicntcs,n6attcnda v S?^-" T/'o»-\.nu„t>tur ^ i6 vcl vt habent 70.

iisventriloquis,nc "tauo'arcdcangulhafua. 17 interprctes. Prin-

gquchisquideterraclamant. triaseonuitiisinfcaarinondubitabit''''™'''^''^"'''' E

b 2^M mten. Hoccftfi populas iftc noluerit vcrita-

• ^^"^ #Cap.

NlCOLAVii DE LYRA.
*r Etcumdixerint. Huconfeqiutiter fHp^fiuicfa inquifttio
frohU>etur,CMm duitur: Etcum dixcrintad vos. Sciticnhomi-
ntsidoUUtr^ & fupniiitiojr.

2 Quxritc a pyiho.i{efpcsfim deoccuItis&fMttmt. DiiStnr
mem pytbones.tjui diMtnnt quodam modo (pecalij^ ilicet per ap.
paremrm/itfatattonemalicMiMt mortm,ftcut diHiun fuit diffofms.
I. B^egitm zS.b. Dicuhtur auum dtuini generoLter diuinatorts fu-
perHitiofi.

3 Qii ftridcnt , 3cc. Quia ■ptuntur t^il>ufdam nominibttt , &
yerbis ignotit,& (ubdttur refponfio populifideiit.

4 Nunquid, 3cc 'J.d. Sic refpondebnis talihus malit ptrfuafo-
nbus . Nu nqu id non , &c. t{.d. Sic tfuia infide/es rctjuirunt hoc
M Deofuofal/t,, &Jicdebent/idetes^H4irerea Deofuo vero , ideo
fubditkr.

5 Ad lcgem magis. Idtfl,adlegfm diuimtus datam, & ad te-
ftimoniim prophttarnm tt De» mfpiratorum magts tjt recurren.
dum,quam adpythones & diuinot.

6 Quod fi non dixcrint. Idfji/ecerint.

7 lu xta vcrbum hoc Sdticet adpythones, & diumos cotitra
C verbumhoc,

8 Non

M 0 l{_ot L I T E II.
t r Etcnm dixerint ad wf ,«jrf ,Nol itc crcdcrc,fcd vcrbis Do
minific Apoflolorum, idco (ubditur.

5 ^dlegem mjgit,&c. Siipplc cftrecurrcndum,

6 Qiipdfiiondixcfirr.1d<:l\,fcccTint.

7 luxta verbum hoc. ScUicct rccurrcndo ad vctbi Chrifti
oc Apoftolorum. '

8 3V0II

~, ■ ^:^ ^ - ■■

A D D t T I O L

8 Noncriteismatutina lux. Idefi,veraDeicognitio,&di-
uina fonjolatioftcut aciidit ttmpore l{egis Sedethif,tdeofkbditur.

9 Et cum cfu.irafcf>«M tuncpropter obftdiomm longam 2^9
buchodontfor,prxualuit farnes in cimtate.^. Keg.z^.a.

10 Ei malcdicct rcgi fuo,&c.(>«w viulti valde depopuh 1u
da duai impatientia matedicebat Sedecijia, fub (juo venerat eis ifla
miferra, & etiam Deo, dimittendo legemehts , & ad ritum Cenii-'
lium tianfrundo.

11 Et fu fpicict fu r. Quafi tfujtrens a Deo auxiliHm necfffuate
u>mpu!fks,cr hoc dicitur pro populo qid cum Sedtchia rtmalit in ci
uitatc & in Ugr.

12 El ad ter.Pr^ confufionc & dcfperatione,ideo fubdifur,

I ? Et cccc tribulatio. ilkgntim cd nfti ^ionem coporum.

14 F^ tcncbr.T. i>iianium ad deieiiiontm mentium.

15 Etdiflblufio.i^iViwmfx/iiBflrf.

16 Et anguftia. Scilicet mentis,eb tmbd non apparebat vta eua~
ponis.

17 Et caligo pcrfcquens. Qmm Sedechias,& viri btllatores dt
ttofie f.*'^e>untrT ChM.iir< s inftcutifunt.

18 Et non potcrit auolarc,&c.jQffM Sedecfnam conprclyende n
rwwr.4Afg.2 5. ^

"Jt Cap.

8 V.on erU in tit narutina /«.v. Scilicct gratia: pcr quam itt
nobisoriturfo! iuftitiar.

9 ttcumejuririt,&c. ScilicctcrcdcsfalfisProphctispro-
ptcrdcfcdlum vcridodrinaB.

10 £/i»ia/frfifef/(p^/7j/o.ChriftumbIarphemando,

I I Etfufpicietjurfum. Idcft , cx niilla parte habcbit auxi-
liumifcd incuitabilc tormcntum.

t MOl\yi-

Incapi.ybi dicitur in pcfiilla.Hoc diaum videtur fauere nimis
trrori Hebrjtorum.

£a ijit^contjneruur inpofiil.fanai Tho. velqutt ei attribmntur
non videntur fauere errori Hebr^orum in aliquo.^am in hoclocl
pollquam pofut expofttionem Hrhraorim , intelligentium quod ifle
fuer qut t-o^/wr. Accdcra.fpolia dciI3i,UcinieUmturfuif}efi
lius IfM^e.Confequenter pomt contra eos obicHiones nu^ in hac po-

fttt-contir,entur,pofleaponitexpofitionemziof}^communis,fcilic(ft

quodhec inleUrgaturde Chriflo , tjua pofTta fubiitn^n hxc vcrba

H4cautemexpofitto non efl tantttauthoritatitficMtfuperinr , tiua

futtfupra cap.y.dt atio figno: quia magis extorta efl,& e r /Ir/pw

rtsnon habet autontaiem.rnde quidam diiuntnon effe incoueniens

ji hoc tnteUigatur ad Uteram de fiUo Ifaia .- ita tamen auod pner lUe

fitfigura Chrifii.lUciUe. Ex^uibus verbit patetmar„fcft,\ouodip

fe non mprobat lUam expofttionem, tjute dictt ifla tntcUigi de Chri

fioad Uteram,fed dicit quod non eH tantf autoritatisficutfuperior •

Cutusraiionem reddit manifefiam . T^am prnna habet autorita-

tentxEuangeUo MatthAiprimod.hocloturnfatium ef? vtimph

tetur q„od dicium tfl pcr Vrophetam : EcCe virgo Contipict

^Jjitxpofitiohuius no habet tantam autoruattm,cuminfacraScri

ft'*-'anonionttncatur, quodboc quodduitn hic .- Aiceljitad pro-

phctiffam.

phetiffom, inteUigatur deBeata rirgine , & fir. maPififiumcH^
quod non cfl tanu autorilatis ficut pr^cedevs. Item principale fun-
dameutum,quod ponitpofiit. ad firmandum hanc expofitionem, e/l
illud qicontinetur in translanone Cljatdaica : rx qua concludit &
beve,qudd hoc qi diciturhu: Accefli ad prophctiflam: non efi
veibtim Ifaia,fed ipfius Dei . Et quia hoc fundamentum, licet ftt
verum.non tamen eft tantx autoritatis/tait fi in Utera cotincrctiir.
Ideovcrba fanai Tljom. pr.tdiaa vct eidcm attributa funt manife
flh raiiormbrUa, uec tn hoc fauetur errori licb. T>lam ilta qu^ cow
tmetmrin 7& g.cap.neceJfeeR, vtintdUgamur deChriUo adlite
ram,fcdra qu£ wriUnentur in haccap. 8. non habrntur cxncceffi-
tate Uter<f,vt intetligaruur de Chriflo ad iaeram:fed autoriiate Chal
daicx transtatwMs, vt diaum efi.

m

A D D I T I O I L

.1 *. i. 'v- VA
in eod.c.vbi dicititr in poflit. ^Unkittr tjuod In 4. 1\fg.dicitw The
glathphalmjar fpotiajfc Samariam,vtin .^.l{rg.dicitur. Licet The-
glathphal. non expoUajJet iamariam, quia tamen aUquas cimtates
regni Ifracl cuius Samaria cft MetropoUs cepit: fatis verb pofietdi.
ci,qu'rdc.vpoUamt Samariam : Ucet non totam nec totum regnum
expoUaJJetjfiiut qui expoliat aliquem de aUquibus bonisfuis,dici~
tur tpfum cxpoUaJJie,quamuisnon extoto.

ADDI-

"y

Add

ino.

ii6

A A D D I T r O III.

In eodem cap. vbi dicitur inpojiil. In quo vtfupra Mntn cfi, de-
nunciaturChriflirefurre£liofHtura.

Ea qu£ continetur in boc cap.non vidcnturpertinere adfi^nnm
indicatiuum nec rememoratiHum.-nonenim inhoc cap.dicitur: Da
bit vobis fis,nam,ficut inprxcedenti , vtp.itctdifcimenti lite-
ram,& ideo licet expoliatio duorum ^egum fuitf.gura cxpoliatio-
nis inferni per Chrifium fiend£ , ftcut hifiorix vcteris Tefiamenti
fueruntfigurA eorum qu£ contigernnt in nouo,non tamen ex hoc di
cuntur fuiBc data tanqu.m ft-itia indicatiuafcu rememoratiua.

A D D I T I o nir.

Jneod. cap. vbi dicitur inpoflil. St erit vobis infanBificationem.
Hoc quoddicitur hic: Et crit vobis in fanftifi. & in la.&c,
Troprie videtur referendim adtempus aduetus Chrifli in carncm,
in quo tempore fuit Chrifius, in fan8ificationem credentihus ,
& in lapidem ojfenfionis & petram Jcandali dnah.domibus Ifrael,
fcilicet regali &facerdotali quaspropter fuam incredulitatcm iu-
fto iudicio fecit ruere.£t vtraque earum confueuit dicidomustn
fcriptura,vnde inprxcedenti cap.<>iudite nunc domus Dauid,quod
inteUigitur de domo regali, & in Tfalm.Domus .Aaron benedicite
Dominorintelligitur de dpmo facerdotali . Dicerc .lUtem quod ifia
duie domus intelligantnr de domo ThaceefiHj I{gmeli£ , &de Ofea

p fiho £2a,quifuerimt ^eges Ifrael, non videtur coucnienter di£ium.

^ "Klamficut in regno luda licetfuerint multi l\egesfuccelfme,non ta
menpropter hoc dicuntur mult£ domus, fed domus Dauidtanttm.
SicdicendumefldeI{egibusIfrad.Sequitur: Et in laqueum, &
in ruinam habitantibus lerufalem: quia in ciuitate leru-
falem vbi Chrifiuspaffus fuit,multi rueruntper iiifidclitatem, non
tamen omnes,& ideo feqiiitur.-Et ojfendcnt ex isplurimi, idefl,no
emnes. Secundum iflam expofitiommpropriefcquitur immediate:
tiga tefli, &c. quod inteliigitur de occultatione myfiertj Clmfli ,
de quoflatim inprxcedentibus agitur,& exponatur ficut inpoflil.

A D D I T I O V.

In eod.cap.2. vbidicitur inpoflil. Non erit eis matutina lux.
Secundumglofiam quoddicit hic : Matutina lux, intcUigitur
ipfe Ci]riflusj& hoc eflproprie di£ium.T<(am Chriflus efl lux vcra,
^u£ illuminat omnem hominem , loan. i .a. Et dicitur matutina,
i^uia ante omncm liicem creM,ta.Vnde hic Tropheta reuertitur ad de
clarationemeorum,qu£fupradixerat: Erit in fanftificationc,

* fcilicet credentibus. Et in lapidem ofFcnfionis, fcilicet non cre-
dentibus.Et primo agit defecundo vfque adfinem.Secundo vero de
■primo aprincipiofequenti cap.vfque ibi : Zelus Domini faciet
hocynde circaprimum ciim dixifiet^^on cntci,fcilicet popuio
non n-crfcntJ.Matutina [\xx,ideli Chriflus,nefortc qui xflimaret

Q quodhoc contingeret illi popuio increduio , eo quodnonhabuifient
pr.tfentiampr£di£i£ iucis,ideo dicit : Tranfibit per czm.vnde
Luc.^.e. lelus tranficns per medium illorum ibat . Et hoc
quoddicitur,per eam,inteUigitur Iud£am,veilerufalem, de qiia di
cit: Et corruet & ei\mct,quodpotefl inteiiigi adlitcram detem
pore obfidionis lerufaiem I{gmanos,&fequitur:Et cum e( uriet,
iralcetur & maledicet Rcgi fuo & Dco fiio, quodproprid
inteiiigitur de Cljrifio cui maiedicebant ficut & hodie,& feqiiitnr:
Mpicict C\xtiiim,idefi,proauxiiiodiuinofeucceiefii. Et adtcr-

ram

ram intucbitur. VrofuhfiJio tcrrcno.Et quiancutrum inucnic- D
bant,idcofequit tir: Et eccc trihnhtio Sc tcncbrx fciiicct igno '
ranti£ & infideiitatis.St diffoiutio ,fcilicet viriumfen virtutum.
Et angufiia pr.tcipitationis fcn pcrplcxitatis.Et caiigo perfcquens,
fcilicet c£citas indnran cordls . Et nonpoterit anolare de angufiia:
quocunque remedio,& fic Trophcta deciurat iiiiid qttod dixe-f.it de
Cimfio. Qurain lapidcm oifcnfionis,5c in petram fcanda
li habitantibus lerufalcm, vtfnpra.€tfequitur infequeti cap.
Primo tempore alleuiata eftj&c. In quo dcciarat primu qmd
dixerat,fcilicet: Etcritin (zn0.i^cz.tionc fciHcet credentibus,
de quibusper oppofitum dicit : Viderct hice magnam,& lu x
orta efteis: & incipit d temporcpr^dtcationis Chrifii,& ab ini-
tio miraculorum eius,de quo dicit : Primo tempore allcuiata
Ci\,SiC.& exponatur ficut in pofiil.&c.

REPL I C A. Incap.S.cumpofiillatoramorevcritatisfidci
Chnflian£ permotus diceret fanEiim Thom. niviis fiuere errori lu
d£orim,exponendoprincipinm huins cap. defilio lfai£ qucmadmo
dum Iud.iii faciunt.-qHod tamen vcre cxponi dcl'Ct dc Chrifiofi)oUa-
te infernum,&c.BHrg.afiumit ccrtamenprofim&o Thom.ajferens
quod in nuilofauet Ind£orum falfs cxpofitioni. Qnod quam verum
fit,patet exlwcprinio : quiafriiioiis &falfis affertionihus nititur
foiuere argumenta Cathoiicorum qn^fieri confueiterunt contra il-
lim ludaornm errorem . Secnndo, qiiia non roborauit argnmcnta
Cathoiicortm, nec aliquidfacit provcra Chrifitanorum expofitio-
ncfed iiteram pr£fentcm diuidit ,exponit , concordat quantnmpo-
tefipro pcrfidia Iud.vorum.Tertio,quia dicit Catholictm expofitio
nem extortam.Demtm quia dicit eam non effe tant£ autoritatis,fi- '^
cut ilidfupra cap. 'j.vbt iiiepafius .-Ecce virgo COncipiet,«/;o
nitiir de Chriflo autoritate Suagciifl^ . Scd qufro.-lfla autoritas ^
pr£fett,anfit apud ludxos autentica magisanapud Chrifiianos?
Sed certum efl quod apud Iiid£os, quia tranjiatio Chaldaica cui in-
nititur expofitio huius liter£ , efl apud ludxos maxim£ autorita-
tis.Sxevipiim autem cui innititur -j.cap.expofttio nnllius autorita
tts efl apud Hebr£os:igitur maioris antoritatis efl apudludxos ex
pofttiohuius ioci quam j.cap. ^df.iciendum enimfidcm infideiih.
pcr EHangeiium,qu6dnon recipiunt nihii cociudi-mns,nifi cum hoc
innitamur eortmfnndamentis,qu£ negare confneue-rirnt . T^c va-
let quodBurg.ponit contrareplicam poflil. defpoiiofa£loper The-
giathphalnafar : qiiia per hoc fpoiium nonefi ablatafortitndo Da-
mafci & Samari£,prQut innititur in litera,Jedfuit particularis in-
uafto fa£la tempore 0:i^£ & loatham . Qnid autem hoc pertinet ad
fiiium Ifai£ de quo ludxtfaise exponunt,&fan£ius Tho.approbat.
Sed quiapofiii.hic expofitionem J'an£ii Tho. Burg. oppido ofienfits
nefcit in hoc cap. pacifice ioqui : quia nefcit tolerare Theoiogicum
modumioquendipofi.qiio dicit defiru£iioncm duorum regnorumfo F
refignum pr^nofiicum defiruBionis Jpolia£tionis tnferni.Spoiiatio
nem autem inferni fore fignum rememoratinumfpoii.ttionis,de qui
bus hic dicitur adlitetam,qnod .-egre fcrens Bnrg.facit argimetum
fiium confuetum a modcrnis h£reticis receptim : Ho: nonponitnr
in tcxtu,igitur non efl,&c. quia, vt inqmt, defigno nullafit men-
tio.Quamuis autcm in litera etiam nonfit mentio de figura,dicit ta
menBur. quod vnafpoiiatio eflfignraaiterius . 'hfunc autemfigu-
ra efifignificatiiiatigurati.SignificatiuHm autem,& fignmu qnan-
tim diflant,dicat Burg.grandt penjor.

C A P. IX.

l{imo tempore,

Hx dux tri-

bus ab Afly

rijsin capti

uitatemdu-

dsfunt, &

lictcrra pondere peccatorum releuata: poncareliquae,
qua:habitabanttransIordanem& inSamaria. Rcgioer
go popuU prius in captiuitatcni dudi, & qua» cran t in te-
nebris anguftiac , vidit prius luccm prsdicantis Chrifti.
4^ Septua

C A P. IX

a 5^Dominicaeincatnationis.
rcleuata.
a

^ Scptuagin. Hoc prima
bibe velociter fac. Regio Za
bulon&terra Ncphthalim.
^ Eufebius. Tuprimabi-
be poculum Euangclij, &:
crede citootcrra Znbulon.
Suntverohiqui inhisver-
bis fignificantur,& qui crcgentib.in Chriltu Dci credidc
runt, & Sakiatoris nr-i DitcipuU atqj Apoftoli, quosde
terraZabulon & NcphthaUm.pconis fui EuageUj elcgir.
b Tcrra Zabulon.ln qua ChrsprimCi pdicauir,& miracula

S fccit:

•r Oncre peccati

Rimo tcmpoie alleuiata eft ter- ^
raZabulonj& terra Nephthalim, +

NICOLAVS DE LYRA.
C A V. IX.

* T) RimotpeallcuiataeftterraZabulon,&c. .Antequm
I X dejcedam ad diuifionem huius cap. Sciendu quod ludai & ali

qui

qui expoftiores Catholici in l.m eos iiinusjecjitenits exponuntprin-
cipium buius cap.id Liieram ds captiuitate duplici filiorum ifrail.
TiimaaHtfuit faci-ipei^Th giuthphainafar l{egem .AUyriqrum,
qui captiuauit duas tribus vll: a Iord.inem ,& tranftens lordancnt

* captiuauit

w

MOIlULITEI{.
Krimotempore. Hoclitcraliter expofui de credenti-
bus ad prEEdicationem Chrifti,quorum aliqui in fi-
dc fteterunt,& aliqui ab ea receflerunt.Moraliter autem
potcft exponi de religionemintrantibus,quorum aliqui
ibidemproficiunt,&aliquideficiunt,vndedicitAuguft.
Sicut non inueni meliores illis qui in monafteri)s profe-
cerunt,ita non inucni detcriotes his qui in cis dcfccerut.

Haec igiturlitera miftim cxponitur deiftisj& deillis. Et
quantumadproficicntesin principio tantum, dicitur;
Trimo ternpore. Idcft.in principio profcflionis.
a Mleuiata efi terra Zub. Qui intcrprctatur habitaculum
pulchritudinis. Ideo per terram Zabulon fignificantur il
iiquipcrpulchritudincm confcicntia;, Deo prcparant
habitaculum pulchrum cordis.
a tt terra Titph. qui intcrpretatur dilatatio,pp quod per

t tcrtam

"7

Ifaiac Cap. IX.

ir8

\[^

fcClt : Ibi Cnim aquaS in Vi^ • TW«ft.. g«««»li captiuii»». b THurimi» in enore maneatibus , gcMutcc

num conucrrit , Aponolos j^, „'« ',^'1^,^"""'"^''*"'* '"''''"}{''l- ' ^^/"."«"i ,
dcgit,vndc:Princ,pe:Zabuld, a ©^«"""mo aggfauata cft via manstraslor-

& Tnncipes ^fphthalin,. * '"^.^^U^^GJrS^" mu:.xgcn.« habiubanc ib.. c T Ifrael vd

a riamaris. Marcinhoc b danemGalik^EGentium. PoWiisquiam-

lOCoIaCUsGcnezareth.qUl , T.g„„„n..x b TChriftu,n.quidici.:Ego.uLx. J. TE,a.Iux

iOrdanC innUCntC emCltUr. vrrxqux llum^iiac oninein hominrm vcni^niem in hunc mundum.

In cuius littorc cft Caphar- Dulabat in tcnebiis , vidit lucem mao-nam :

naum,Tybcrias,Bcthzaida , ,. ., , TPecc«i. a^f chriftus* e Uubunturcoramte ^tc

&Corozam,inquibusDo- c habitantibus m regione vmbrx mortis lux 6 Propheta ad Chriftumde

jnmusmaximecommora- » tNoiituttu. b TvoxAjoftoiommadchriQumadiuccmortam. 7 difcipulis.

I

2
4

d Ho^tMdgmficafiitetkiam.D
Nobisde falute ludeoru.
Quamuis enim gaudeant

de Gentiumconuerfionc,

dolcnt tamedeludeorum

repulfione, vnde Apofto- Rom. 6.x

lus : Optaba ejje^anathetm pro

yclfis.

e Lstabuntur (oram te, &c.

tUSCft, iJc ficpopuiusqui > ^ . ,.,.,. h-, ^ TCen.ilcs. ' Pr^rv^.,:,,. A J L

ambulabat in «n . vidit lu. d o«a eft cis . M ultiplicafti Gc'ntem , non ma- + * S fSS"i^*^ ^'''^""^'
«T..Pnam. _ . . TAportoii. Tochr.ft, T quodfeptceamregione.

magnam

b GMu^GmtiHm.GzMlTex c gnihcalti lajtitiam. Lartabuntur coramte,
duacfunt.VnaGcntium.vi

cinaTyrijs in tribu Ncphihali. AlteracircaTyberiadS,
& ftagnum Gcnczareth in tribu Zabulon.
c Jn rtf^ione ■pmbrjt morm. Hicrony mus.In vmbra mortis
funt.qui inpcccatisadhucviuunt./nrf^jowvm^rr mortts.
'^ui iam cum mortuisopcrib. ad infcrna dcfccnderunt.

d ^pn

B _

& quinquc panibusconle

cratis,tantam hominu tur

. . n .-. ,. bamfaturauit. Adfenfum

autem,quia Apoftoh ipfi.no alitcr quam mcfforesGcn.

tiummcflcmopcratilunt.

f Idem. SpoIia,ideft,hominQ animas.quibus vi apud-
fc prxdonum morcpotcftatcsabutebantur.
•jc Idcm.LxtanturilliquidcquiChriftiadhecvfq; tc-

" pora

NICOLAVS DE LYRA.

tur primum,&fecund6fecundumjbi : ParuuUis . Circa pyimum

/o«,^.m-2y(^^»,,/„7««-^,;,,„.;,,.-.^^^,,,„-. '^Vi^.PfimotemporcalLhtacfte^r^&c;^^^
husfmsincap,mU0iua,s.To{ieayeToSdma,afu,rex^iryrto ^us ctrca pr;nc,piu,rfu^ pr^dnaVonrpuuhf^^^^^^^
f»>cefUO,e.^rgemIJrael,&refuluum^^ &miracJa fccit ,Jd,ciLattkrfup^^^^^^^^^

/r.A«/,n«^^>r,«,>r*-A««r4^^r^.,8.er</.W.X^»5r^«o./ f''i't'rrailUalleuiataa.ugociiaU,pirpotrflaLchifl^
fubditwr:Et nom/f,moar?rauat*tHxiamarit t,.«c inr,i^^^ n.i: yu.n^»,,.. -...,. *;.. * . . /• / y»^<^i «''■'» ^nrtju . rc

E

Diuido.

Inirio.

fkbditur:Et nouiffmo aggrauata tti yia maris trans lordanem Cali
Iti Cj£ntium:qutaaggrauatafutttotaterraper Domini flageUa in
capt.uttatem duBa . Dicitur autem illa terra -pia mariSyquia ifl ibi
yiapublka ad portandtim merces a lotdane ad mare Mediterra-
neum,&econuerfo. SediRaexpofitio yidetur inconueniens . Vtimi
cjuia impltcat contrariafalttm in modo lo<iiieiuUt<paa primam ca-
ftiuitatem nominat alleuiationem,& fecunim t^rauationemyiu
tamenfuerunt eiufdem ratioms . Hem quia fi loqueretur defrcunda
€apiiuitate,cum duitunEt nouiflim6aggrauatacft,&c. I^<m
fieret ibi mentio de Galilta, qut inprimacaptiuitaie/utt capliuata
faltem in mtagna parte, fed magis de Samaria qwe erat ciuiias Me-
tropoUs regni, & principaliter fuit obfeffa & capta per Salmana-
f*r.TertioquiaUatthteus ^.cap.dieithancpropljftiamfuiPec»m-
pletam ad titeram in Chrilio,dicensfic de Chrifio: Et rciida ciui-

tatc fuaNazarcthvcnit,&habitauitinciuitatcCaphar

==;:iS±^s;^!S: S E^^^^-::^;^:!;:;:^:,

r««w»«« quiaplures ttrum reuerftfuerunt ad vomitum: ideofub^

l Et nouiffimo. Idefi, circa finem prxdicationis Chrim.
» Aggrauataeftviamaris. QuareautemilUtcrra dicatur
-Pia maris,fupra expofttum efl. be ifla autem a^^raualione habetur
CManh.l.r.rbl dicitur: Tunc capit c.vprofir^c ciuitatibusjn cui-
bus faBa funt plurma: virtutes eius , & ideo fubditur ; Va: tibi
Corozaim,va:tibi Bcthfaida : quoniam ii in Tvro & Si-
done faaxcflcnt virtutcs,qua! faax funt in vobisolim
m cdjc.o & cincrcpoenircnriam cgifllnt.///rf autcm ciu,ta.
tcs eroMtJupra nmre CaliUa: tnfimb.Zabulon & ^{ephthalim. Et
ffkafubdttur de CapbarnaHn,: >bi Chrijlui hubitauit circapra:di
cationisfux principium,irt fupra diHum eJi:Et tu Capharnaum
nunqiiid cxaltabcrisvfque adcoclum,& vfqucin infcr- Matth. n.e.
num dcfccndcs > quia ptr praduatiomm c hrijiiprimo futt di- f

bt.c

adimplcrctur quod diftum cft pcr Ifaiam ProphciS:Ter
raZabulon & tcrra Ncphthalim.via maristrans lordane
Oalilxa! Genrium. Populus Gcntium qui ambulabat in
tcncbris.viditluccm magnam,&c./rfm cumomnestxpofi-
tores CathoUct dicat,quod necejje eflde Chrifio inteU,?i illud quod
diciturjupraj.cap. Ecce virgo concipict,& parict, &c.lo *
MutturMatth^ l.d. Uoc autemtotum faclum eH,vt adimpltfetur
quoddiHum eflaDommoperVrophctam, dicentem : Eccc vireo
"^f <=^'' m ytcro,& parict filium,&c. Eadem nece//,tate ctm
pelltturquittbet Dociorum CathoUcus exponerede Chrifto quoddi-
citur hic: Pnmo tempore allcuiata eft,&c.f«m Matthxus dt-
cat hoc impletum efje m Chrifto . Igitur fequendo fenttntiam Heati
MatthMprxfcnt cap. in qno ponitur myfierium Cfmiii , quantum
ad tiusexaitationem tn ftgnum tibcrationis regnilud^.in duas par.
tts diutditwr:quiaprim6ponitur Chriftiexaltatio.Secundo diHali-
btratio,tb,:YcTb\My\ mifit T>ommm.Circaprimumfcicndum,
quoi Chrislus fnit cxaltatus pnmo quantum ad declarationemJu4!
datatistn prfdicatione fua& miraculis. Secundb quantum ad
exaltattonem humanitatis ad dexteram patris . Vrmo tgitur poui-

tur

per dtmerititm damnatitnis ad vomitum redeuiuto, Juutdidum
fuit plenius /uprr Matth.

3 Galilara: Gcntium . SalomonenimdcditHiram J{rgi Ty-
mo.oppid*inCalilaa.j.f{eg.<).b.Etideoiltapars vocataefi Ca-
iHfa Gentium: q,„a Hiram rrat Ceniilis.

4 l'opulus,&C. Ignorantie & erreris.

5 Vidit luccm magnam'. idefl, chriflum, qui efl lux mundi
per pradi, atiO':em & fntracuta propria vittuie faciei.tim.

6 Habitantibus&c. Error enim £? ignorautiafuntquafi mr
tisvttibra. '

7 Lux orta cft CIS. Scilicct vtritas Euangilit a. Vel potefl hdCC
titera referri ad paires dettntos in limbo infirui, quibus tux orta
fuit,ft',ando Chnflus adcos defccnditpvfl paffiontmfHam.

C Mi\UipUcM,Scc.Hoc rifertui adillos qui Chnflopra^dicate
prtn.ocreatderunt,(^pofltaad vomiium rcuerf,fu>it,vt prpUHnm
e[l,&ideo exeis nonfuit maicrialatiii4.EtcofiJequc»ttrJubditur
de crfdeni'tbus,& in fide pei rnarrntibus.
9 Lxtabuntur coram tc , &c. Mtfl^ores enim in plcnitudine
mtfl,s,& vtfiores m Jpottfs dundendis valde t*tantur . Et itafuie

•{« de

r

fJM 0 n, ^ L 1 T K l(.

|tcrr3Ncphthalimfignificanturilli,quidiUtanturinopc
fibus bonis.Pcrhocigiturquoddicitur.- Vrimottmpore
alieutata tfl terra. Significatur quod i(ti in profcflTionc al-
lcuiantur a pondcrc tcrrcnorum pcr v oium voluntari*
paupcriatis.

i EtMuif/imo aggrauata iflvia maris.Vet marctumultuosu,
"gnificatur praefcns fxculum. Idco via niaris cft vita fc-
cularisadquamnouiflrmorcucrtuntur, dcficicntcs in
rcugioncpcr apoftafiam, vcl in h.ibiiu rclmionis duccn-
tciviiamf(gcularcm,quodnotaturcumfubditur.
} Trans Urdancm GaUtif Centtum.Giiilxi namque volu

biiis

bilisintcrprctatur . Nim cv volubilit.itc mcntis procc-
dit, quoa talcs a bono propofiio fic nnitantur.

4 Vonulus quiambulahat tH tenebns . SciilCCt pcccatorum
antc rcligionis ingrcflum.

5 fidniuixm tiingnam . Ingrcdicndo & profitcdopcrin-
fpirationcmdiuinam.

6 Habilantibus in rv^ione vml>rf moriis , &c. Rcpctitio cft
ciufdcm ad maioicm cxprcflioncin.

8 MuUipltutH Ofwtttr/.Scilicct rdigiofam. Scd qiioniam
aliquiddiciunt,vtdi£lumcft,idco(ubditurmalis.

t HP" magmficafli tiUtiam,m. Ht dc bonis fubditur.

9 Lftabwitnr eor«»jtc,Spirituali dcuotionc.

t Sicut

np

Glorord. &NicoIai<IeLyra

120

poraextiterunt,quiaiugumquod fpoliisimminebat,vir
A gamque ipfam, qucECcruicibus fuis fublata vidcnt.

a lugumenm, HabetCliriftusiugum, (cdfuauc.& dia-
l^tih. I i.d. bolus,fed importabile onerc.Et Cnriftus principatii m fu

perhumerum,inquocruceportauit,&diabolusin Iiu-

mero virga , qua uiperbit.

b f.vac^onj.IpfiuSjf.exige-

tis. Quotidieenim numu

peccatiquem primohomi

ni comifit , a pofteriscum

vfura exigit.

<* Procopius . HiftorijB

Madian meminit Numero

rum liber & ludicum Nu-

inerorum,vis vctbis^Vugm

runtaduerfus Madianitas,ftcut

pr£ccptrat Moft Dommus, f»H-

cidaruntq; quicqaid erat mafcu-

pugnat", pu- linifexus, ipfos denique Madia-

gnac. nitarum reges . ludicum au-

ludic.8. tem,vbi Gedeonem ita lo-

T. quentem facit. SurgnetTra
^ W..J.* «^.«^ .'«..„ ^ ^^./js.^f h^

Mum. 41»

a fGeiitisquimad fidemcolllgunt.vndf, Mcfiis quidem multl, operau)
VMelTores. veropiuci.

ficut qui IcEtantur in mcflc : ficut exultant vi-

a ^ Apoftoli , qui caincin & dubolum vcernnt. b f Alios Faftoies , alios
Doftores,*c huiutmiidi. c ^Gcnus hnnianum adiabuluin ablarnm.

d:6rcs capia pra^da, quando diuidunt fpdlia.

I^Dominaticntin 1 ^Diabo' . b fPcttflatem.

lugucnim oncris ejus , 6^ uirga humeri cius,

T iiuperiiim a ^O Luimanuel. b IQuam fK.ie.lcilicct &: finefanguine
aGe.4ei>ne narfimt Madianitz, in quoChii*" vifioria fii ■'ilicatur.

guinc.qui homicida ab initio. Vel homincs, quibus dia- D
bolus tanquam veftecircundatur,quorummanusplene
funtlanguine.

c Taruulus enim. Procopius.Intulit quem exhorrefccret.
Quiapijsnatuscft nobisfilius. Ter in hac prophetia fi-

lius & pucr nommatur.

t
t

I

2

f omnis qai

Hic igitur nobis a Dco,qui
fidcmillius amplcftimur,
datus , noftroquc non fuo
nomine, natus, appeilatio-
num varietate abundans, **''"^*'
magni ctiam confilij ange- ^" ^'
lusnuncupatur.

4< Ambrofius. Diftinguc l;[,.,^,
. ^ .m- r b . fingulorummometa. i-^wa cap.,'.

b & fcepti u exavftoris eius lUperifti , ficut in die 3 natus tfinobisSliusdatus eftno

^ Madian.Quiatomnisvioletapr^datiocum ^ ^'f-&fiexpatrcnatus,non
tumultu , & vellimetu mifiu fanguinc eritin 5

jj ^Gehenna:. a ^Erit. lAeterni. b f Qil' P"g"^'^'' P""'°''"- l^ Secun. 5
dumcjrnem.

^ cobuitioneetcib.ignis.Paruulusenimnatus ^

VU9.

diditenirr in tnanus nofiras Ma^iianitcrum caftra Dondius.
c i^!<ia omnwWo.py.«. Acfidicaf.Gcnushumanumquod
diabolus dcpraedatus cft , auferctci Dominus violcntcr,
idcft,potentcr, & ipfum cum tumultu dctrudct in infcr-
num . Vnde tam-de ipfo quam dc mcmbns cius dicitiir:
Terift memoria corumcum fonttu.
4« I^rocopius Q.d.Quoniam animje ornatnm,& virtu-
tis amidum deprxdari aufus eft diabolus , ideo reftituec
deinde reftitutionis tempus mctucntcs , cupicnt , fi nati
eflent,ignepotiuscflccombufti,quam Saluatoremom-
nium intucri.
I«aa. 8.£ d yefiimentum mijium .Diabolusqui plcnus omniu fan-

guinc.

cftnobisnatus, feddatus:
quia no filius propter nos,
fcd nos proptcr filium. Ne-
queenim nobisnatus eft, t^.?
qui ante nos natus cft, & to ""* ^*
tius eft conditor creatuix. Vuer natus efi nobis,noa ludxis,
nobis.nonManichxis, nobis, non Martionitis. Nobis,
iioccft,credentibus,non incredulis.Et ille quidem|miferi E
cordiafuaomnibt;s natus eft. Scd pcrfidia hjercticorum
fccit,vtnonomnibusnafceretur, quiomnibusnatuscft.
Nam & lumcn dici oriri iubctur fuper bonos & malos,
icd oriri non vidcntibus,non videtur.
"ii Idcm.Ex illo pucro qui antequam fciret vocare pa-
trcm , autmatrcm cocpitfpolia Dama(ci,fandi vocati
funt pucri. Ipic cnim Chriftus eft pucr, qui natus eft no«
bis, qiii nosdocuitpucritwmcflc virtute, iuxta hocpro-
plicrifla illa izctztz Maria virgo^aciepit IfraelPuerumfuum.

^ a Trtnci-

NICOLAVS DE LYRA.
•ft de difcipulis CbnfU, quando in die Ventecofles reccpmmt plenitudi
nem Spifituf}'an8i,alta voce , & vaijj Unguis loquentcs magnalia
Dei,Ai^.2.b. EthuiusUtiti<eJubditurratio,cum dicitur.
i lugum enim oneris eius. Jdefi, vcteris legis, de quo onere
dicitur Ml. i j.c quod boc ejt onus,qudd nec nos,necpatres noUri
portare potuimus.
* 2 Et virgam hu.cius. Idefi, Scribarum & Vharifteorum , qui

C fupya onus legis addebant ordinationes popnlo graues,jecundum qS
dicitur MaK.iz.^r.Alligant.n oneragrauia& importabilia,
&imponuntcafuper humeroshominum : digito aute
fuo nolunt ea mouere . >^b iftts autem onenbusfuit Uberatus
fidelis populus per Ubertattm SpiritufjtnBi, qu<e e/i in Itge notta.

3 Et fceptrum,&C.5'ec««rf«»i quod dicit lofephus lib.de ludai
Didipatlo le co beUo,po]t afcenjionem Chrifii lud^afuit multis diffenftonibus in-
cuialem. traneis diffipata,& erant ibi aliqui tyranni, qui populum vexabant

Vtultipliciter,& rebus fpoliabant, & maximb populum credentem
in Chrijium,vtpatet in ^Hibus ^poji olorum,a quibns fidelis poptt
lus fuit liberatus per exercitum t{omanum venicntem cotra lud^a:
quia tmc admonitus fuit pcr angclu,vl tranjiret in regnum .Agrip
pte,qui erat confoederatus F{omanis, vt habetur in Ecckfiajiica hi-
fioria: & exaciores prxdidifuerunt deltruili ,& ciuitates eorum
fuccenftc igni.

4 Sicut in dic Madian. Ifla fuit vidoria Cedeonis, de qua ha
betur ludic.j.quxJuitfibiprMuntiata per angelum,ficut itfidelts
populus Itberatus fuit per denuntiationem angeli inregno ^grip-
fie,vtdi3um efl, & exa^ores eorum occifiper cxercitum l{omano-
tum,& ciuitates eorum fuccenf£,& bonaeorum,ideo fubditur.

5 Quia omnis,&c. Idefl,acquifita cum clamore & rapina.

6 Et veftimcntuin,&c. ldeji,vejiimentum occcidentis & occi
fi, quia nonjolum veiiimentaocciforum inquinantur fanguine ,fed
etiam cum hoc vefiimenta occidentium.

7 Erit in cobuftionem. Qj*ia I{pmani incendentes Icrufale&
alia loca.vbi erant pradidi exaHores,& tytannifimul cobufferunt
vejlimenta illonm tyrannorum,& ea qus rapuerMt ab alijs, quo-
rum midtos interfecerant,vt habetur libro de ludaico bdio. Ex hoc
autem quod mcitur /bic.Et erit in combuftioncm.///j qui exps

nunt

nunt hunc paffum de cxercitu Sennacherib ab angelo percufio , vt
fupra diiium eji 7 .cap.vidmtur tontradicere textui.Dicunt enim,^
angelus percujfit exercitumplaga ignea,fic tamen qubd corpora bel
latoi um erant incinerata , arma tamen &fpoiia remanferunt inta-
Ba,ita quod populus E-s^echia cxiensad coiligendum fpoUa,vatdef*
ciliter accipiebat ea remanentibus cineribus. liiud autem quod com-
luritur,& efl cibus ignis,nonfic remanet intai:nm,Jed conuertitw
in ignim,ficut cibus m cibatum,

8 Paruulus. Hic conjequemer ponitur exaltatio Clnifli fecundu c
Ijumanitatem tnfua afcenfionc.Sciendum tamen,qu6d f{a.Sa. & lu
daimoderni feqiientes ipfum cxponunt huncpafjum de E^clua I{e
ge Iuda,literam corrumpendo.Dicit enim quod bactft titera Hcbrai
M.Infansnatuseftnobis;filiusdatuseftnobis,& critprin
cipaius fuperhumerumeius, & vocabitur nomen eius
aamirabilis,confiliarius,Deus fortis, pater fempitcrnus,
Principcm pacis . Et talis corruptio potest defactli fiert in Heb.
quia hac diCiio Hlwi vaiquare, qua fignificat , & vocabitur , iS'
K^p') vaiqra, qua; fignijicat & vocabit , eiufdcm literis penitus
jcrwmitur in Heb.fed varie fonant profter aliam & aliam punRua,
tionem. Item fimiUter quod dicit Trincipimpacis in accufaiiuu pro
vominatiuo faciiiter fit in Heb. quia noniinafimt apud eos mdeclind
biiia,ficut apud Latinos cornu &gciu. Igitur fic exponit autonta-
tem prcdi8am:lnfar,s natus cft noi)is,&filius datus e(t . Quafi di-
certt Tropheta, licet .AchaT^ fit idoioiatra peffimus : tamen fiiius
eius E^^cchias qui erit I{ex nojier pofi eum,erit bonus & iu§ius. tt
vocabiinomen eius admirabilis, &c.idefi, Deusnofler,quieflad-
tnirabiiisconfiliarius,Deusfonis,patcrfempitcritus,uocabit,fcilicct
ET^^eihiam Trincipempacts: quia facietpacem in diebtis Juis, ittt
quod nomina deitatem txptimtntia non tefcruntur ad puerum »<z-
ttim: Sedquodifiecorrumpatlittram ponendo vocabit pro voca-
bitur,patetex translatione LXX, interpretnm , qui fuerunt He-
brai & vaide literati, quorum translatto taiis eft : Tuer natus eft
nobis , & filius datus tft nobis , cuius imperium fuper humerum
eius , & vocabitur nomen eius magni conjilij angelus , ita quod
pro ijtis diiiioriibus , admirabiiis , conftliartus , Deusfortis, p.iter
futuri f^culi , Trinceps pacis , pojuerunt hocfolum, magni conjilif
angeius.Cuius caufajmtfecundum quod Diuus Hieronymus dicii ia

^ epiftoia

U 0 B^^ L 1 T E B^

1 1 Sicut qui i[tantur in mejfe. Ex bonorum fruftuum coU
lcdione.

j sicut exultant viBores . Dc mundo , carnc , & diabolo
triumphantcs,ideofubditur.

1 lugii emm oneris tius. Scilicct carnis aggrauantis.

2 £1 virgam humeri e»w.ldcft,mundi,qui humcrisferuo- j

rum

rum fuorum imponitgraueiugum.

5 Etjceptrum eA<i(3o>-^i^f/«i.Ideft,d£emonis,dcquo dicitur

lob.^i.d. quodipfc cft Rcx luper omncs filios fupcrbi^^

■\ Superaitijfttutm die Madia».ldci\,cx diuina virtutc,ficuc

Madian fuit fuperatus a Gcdcone.Iudicum cap.y.f.idco

fubditur.

8 Taruulus enim natus eft vobis, &c. Ideft, Chriftus, cuius

virtute diabolus eft fupcratus.

i 4- Et tc:

121

j ^a Tunctpitusfuperhu. Du
A duccretur ad patibulum ,
portauit cruceni , in qua
mcruitprincipatum.

jlog. i. ^ luftinus . Significatur a

i-hriflu ijj^ vcrbis vis lancliffiniaE
cruciscui Dommusfubic
cithumcros.

- 15. -5« Thcophylatus . Qtio-
niam crux lefu fuit glo-
'*T^" ria,mcritddicituxprincipa
tus ipfius , liuc princip.itLis
dignitas, & ipfiusprincipa
tus infejnccruxipfacft, vt
fcnatorum infignc prxtcx-
tafuit:& coniulum, & hn
peratorum duodccim fa
fces^Rcgum mfignc, di.ide
ma&lccptruoi.

.iidue:-* Tcrtnllianus . Quis

ixm. omnino Rcgum , inlignc

^potcftarisluxhumcroprc

tcrt? & non aut capitcdia-

dcnia , aut manu fccptru >

Ifai

aix

Cao. IX.

ip.

a T ««luaadtf. b ^ D-;. c.T A Deo fola gratia. f Qiianiuis fit DeiB.

cft ndbi.s,&: filiu9 datiis cll nobis . EtfavHrus cft i

« T Ctui: per quim cxiltjuiiillum Deus, & donauit illi nomcn quod eft fut>«
omne ni.men b« Piftn prsnnni ndiiiina his f:x nominil)usappelUb'ur. 2

pnncipatusiuperhumcriimeius, t &voca- i

JTQuiaDcus.&homoquodinaiKfitum. b r Lxx. magniconfiili An^elus. 4

biturnomen cius adniirabilis , confiliarius,

afCteatotomniunibl CuiicliiJtrepcteft. c f Qulalinefine beneuoluj.

d 1 QuitVcunaqiic vaum.. 1 Qm; leconciliaifetnosDco,
& Miflis.

Dciisfortis,pater tflituri f?cuIi,Princcpspa- 6

b • a T In tidcIitos_ ^ ■ cj piidicalionei» A.poftolvjium, & fucceflotum . b , f o-

ituh jme, Scdaboiibigentes. c TSanclonim licei aliquando tribulen- 7

I' r. T Elus. o

b . o

■J? Tertullianus . Dictus D

cftmagni confili) angefu^, l-'t>..de ear-

idcft, nimcius: magnura "Cchnftj.

cnimcogitatum patdsfu-

pcr hominis rcftitutione ,XL c"

annuciaturus f^culo venit, vnfco

^ Auguftinus. Ncc mira- Lib.i8.de ci

dum,quiaangelusDcidi- "'t«c-J5-

£tuseftChrift^5icutenim

fcruus proptcr formafcr-

ui , in quavcnit ad homi-

-.V. i'.--i . . . b 8 nes,diauseft, ficangcUis

cis. Munplicab.itureiusimperiumi&:pacis 9 proptcreuangdium qnod

aftiM^adin^jptiiiitJir Babylaniatueratdillipat^in. b •; ludios.vc.pouus. lo "11" tiaU it ilOminibUS . Na
inhumil.bcs, fii.uifuit Oauid. ,

non erit finis . Super lolium Dauid , &;fupcr , ,

a < Ecclelian. quctignitciturper irgnum Da;i'd.

rcgnum eiusfcdcbit, vt cofirmet illudj^!; cor

}■

ilcau qui culiudiunt iudicium,& faciunt iuliltiam in omni tcmpuit.
b T IncainaiioDi^ temvoie .

- '^ h

Euangclium bona nuncia
rioert,<Sc angclusnuncius.
b DcHifoytty. •5<Procopius
Symmachus , Thcodorio,
& aquila vno conlcnliv

roborctittiudicio,'S'iuiUtiaTmodo5;vfquc ,. "I^hv ^^'?^''- '"'"'^'"1'
,,,,f,...,u. „ ^,r '..:... . ^_ I ** rcddidcrunt,tanq«anide p

led lolum nouus Rexno
uorumsuocumChriftus Icfus, nouarglorrx potoftatc
hunicroextul!r,crucemlcilicct, vtfecundum prophc
tiaTHrcgnarcr a ligno.

Sep;ii3};jnfa.M3gni confihj angclus.Qiiod in Hcbrxo
non habctur,fcdnominum maicftatcpcrtcrriti roaufi
funt dcpucrodiccrcqd aperieDcusappclIadusfir. Idco
pcohis/cx hominib.hocpofucrur.m.iiinicofilij angclus.

a f^ Ii^fzculalac„ioium bf Chitiias, non liominuin metiia . c^ Qjcm
aj zinu'inoneio pioUicauefiMii m hisqui nonerani dii.

in lcmpitcrnum . Zeluj Do'mini cxercituum

* NICOLAVS DE LYRA.

fpiflolaad Defiderium , qiuprjeponittir in Blhliji principio Crnr-
Jrs: quia trtmHulerant Lltros retai Ttjlatrenti Ttolvmxo Ki^',q''i
tratThilofophus,& vnius Dei culicr, Itideo ybiinHrbrxo fit
tnentio de dritJle Chrifii, ficut fuit inhocloco tacucrun: ,rd atiter
tranflulerunt.ae Tiolomfus crederet eos ponere dut^liceM Jettatem
&y:Jtcretum fidtinonjperirentCentili, patettamen cxeorum
tranfl^tiune, quod i« hcbrjco habetnr , 5c VOCabitur, & non vo-
cabir, & quodillud quod fequitur: Adrtiirabilis.confiliarius,
^ Dcusfortis, &C. I^firtur ad putrum naium , & quodiufine
autoritatis nou habetur, Triiicipem pacis, in ac(ufatiun,jcd Tiin-
ceps pacis in noninatiuo, quia toco omnium ifiirum difiin-
tfionum ponitur in tranflatione Septujginta , Manni con-
fili| Angclus , /1 nominatiuo . Item hoc idempjtet pir
tranjhtionem Ch.ild«icam , qu£ autljenlica efiapud hlrbrfosy
>t dulnm eii fupra prjctedenti caprte ,quxtalis eji: Infansna-
tus cft nobis , & filius datus cft nobis , & rccipict (upcc
fc l(^cm ad fcruandum eam , & vocabitur nomcn cius
ab antc mirabilisconfilio, Dcusfortis, pcrmancnsia
fa:cula,fa:cuIorumMcflia5,incuius diebus multipUca-
biturpax (upcrnos. txhocpatetmahiftJle.qiiodpallusUlelo
quttur ad iiteram Ue Chriflo , qui expeHabrur in lege , & Trophe-
tisadfalutemmundi venlurus. Uuodautem inhac translattune
ponitur: Et rccipict fuper fclcgcm ad feruandumcam. /o-
€0 (uius in hebri.0 habctur. Et cnt principatus fupcr humc-
rum cius, conuenit ipft Chrisio, quifatius efl Ihb legc, vt diHum
eji ad Caljt. 4. Et quidicit defeipfo , Matth.^.b. Non vcni fol-
iicrc lcgcm, fed adimplcrc. Quia etiam in ea dicitui-.Et voca
bitur nomen cius ab antc admirabilis,&c. Conumit chn-
Jlo, qui vocatusjuit ab angdolefus antequam in vtero conciperelur
vt dicitur Luc. 2. in quo nomine quod Jalus interprctatur , omnes
conditiones hic taB* implicite continentur.lgitur remotafalfa ct-
pofttione accedamusad veram , qux efl de Domino lcju Chrtsio,ci4
lus hic introduciiur principjtus, verumtamen prxmittitur eius na.
tiuitas , citm dicitut : Paruulus cnim natus, ficc. Q^ii veri- fuit
faruulus in humanitate . Et loquitur hic Vropheta de fuiuro per
modum prxttriti, propter cenitudinem prophttia . Lt fubdiiuT
eius maxnitudo in deitatc.
' I E t fii i us . Sf /7« rt tuturalis ipfius Dei patrit , & pcr confe-
qftens jibi aquaiis .

^ Datus

M 0 l{^^ L J r E H,.
t ^ ^>ocabilurnomenciusadmirabilis.ficncnim mirabilia
inbon cosdctcrrcniscoelcftcsfaciendo.

^ <-o',,.. i,,,adconfiliorumobferuatinmducado.
^' '''™'M"i.Paticntia in aduerfisprxbcndo.
7 ''^''^"■/wwy^fMu.Filijschariftimisbonafutiri r^cuU

rcfct-

pueroqui nafcerctur , Dci
. nomevfurparevercrcntur
14 Peniiiusautem intcrprcrcs
70. vtDcimaicftatcm dc-
cuitadea.quxdccodiccrcntur,mentisacicm intcnde-
tes,quodcftapud Hcbrxosc!,merit60f«wrcddidcrunt .
quia Vrincepspjcii di£tus cft, & Vrinceps fitturiffmli, Sc pa-
ccm habere nullo finc tcrminatam.
c Zii-s Domini.Capn Emmanucl prophetia,vbi dicitur
Tfte tibifignum a Dcc.Hic finitur.

#•5« Proco-

2 Dntuscft nobis.i"ffW«?w quoddiiiturionrt.^.h.Sic Deus
diicxitmundum.vtfiliumfuun^ vni;zcnitum darct.&c.
5 Et tacluscft pr.ncipatiis fu^^jcr hunrcru:?^. cii;s . Crnctm
/ibi bainl >nio,vt dicitur Ijan. \ y . Ter qtiam p,jteltatvi .rfrcn '•^-
brllaiiir,c: >egrruuifuitm pitemtr i-.traint , Vir.vli.ii. Oportuit
pati Chriflum,& ita intrarc in glori.nm fuam.

4 Et vocabitur nomen cius admirabilis. yiiracitla faciendo

5 Confiliarius.Co«;/i/4 Euangelicafr.aeptis decalogi fuperad-
dendo .

6 Dcus fortis. Infernumfpoliaiido

7 Patcrfuturi fccaVi.Elcdosadciuitatcm cdcflcru admittcndo

^ Princcps paCiS. SciUcet internx,qiijntum adcdjcicntiam, cjr p
Jupernf quaitiumadcaele(iem ^Jtoriam, proptcr auoi in eius iialini
tJtean;iclicintaneru>it: Gloria in altilTImjs Dco, & in tcrra
pax hominibus bonx voluntatis. Luc.i. b.
5? Multiplicabiturciusimpcrjum.rwrff (/(,vtf Matth. vUJ.
Data eft mihi omnis potcftas in coclo , & in tcrra.

10 Et pacis non crit firiis . SiUirft p.uis c<£Uliis ab cod.itaj.
quf eji xtcrna. tt ex Impatet, qwd bcc Utura non poieji intilli^
^i de F.T^echia rege luda , quiapax parum durauitfub co , fdHcet.
per quindetim annos, vdcirciter, quia Mantffes filiuseius fuit pef
Jimus inpnncipio regni fui: propttrquod turbaia fnit pax regni,&
iplefiiit in captiuitattm dufiiif,vt hjbctur z.Taralip.^ j. SciendU
auiem,nuod i.bi dicitnr hn; MuUiplicabitiir ciusimpcrium
&C. In Ijebrgo habctur : nruiS Lcmarbcil , quud jign.ficat
au ihHltipticandum: Ecpviatitr ibtliitij Q Mem claula inmedio
didionis cotranatura Ju7i:quta fenipet pouuur in fine diiiio'its,&
mnfjiiam in medto , nec in principio . Et hoc ad dtNOtanJurr, fiod
Clniflus de quo Scriptura hic ivquitur , ntlut fuitcoiura tiitfum
naturx de virgine 1 lanfa,

1 1 Supcr (olium Dauid, & lupcr rcgnum cius. yideUcet.
ctUitL jigurjtu juper foiiTi Dautd, vc/Supcr foliu Daiiid. JWc/?,
fuper KcdefummiUtantemper regmm iMuid ftgurat.t»t.

1 1 Vtconfirmct illud, & corroborct . tt boc patet , quod
noncH hicfermo de re^no Dauid,& de rcgno E^echix adltieram:
qiiia illud rignum nun fuit confirmutum . '
I ? In iudicio Sc iuftitia amodo,& vfquc in fcmpitcrnu.
Sdd Etikfia fic efi a Lhrifio conftrmata , nun folum triurtiphatis,
fedetiam miUtain propter quod didt Chriflus^Matth.vi.d. F.CCC
vobilcumfumomnibusdicbns vfqucad fincm Ixculi.
14 Zclus l>?mini ciicic,ii\xnm,8iQ.ulus cji amor /ingularis.

^ Extunore

rclcruando. ,;;»..

8 7'//»i'.€ff;7j£if.ScHiccttriplicisquiadatpaccmc6fcicn-
tix intcrnani,* cum proximo paccm fratcrnam,3c fina
litcr paccmdorix fupcrnam.

9 MulttpUtal). eius imp. SciVicct multiplicationcSan^orfi.
14 zduf Dnminiexcrtt. Jaait hoi. IdcftjCJuscharitasadgc
nusiiumanum.

f I Ferbum

123

Glof ord. &Nicolai de Ly ra

124.

^ 4« Frocopius Sic depuero prophctiam condudit . Zc-
A hisDomini.Zelus inquam, bonusciquccongrucns ma
xime qui a diabolo in poteftatcm rcdados cnpcrc,& lal
uarelata?at.Aliteripfum ad xmulationcm piouocaue-
rti nt irraelitx: //»/' we prouocaucrmt m to, qul nou eft Dcui,ait
Mofcs •• Et ego pYOUCcabo eos,
in co,qui non cH populus.
a i/tr.mtJo.V cxhu hebrai-
cu 13T Dabar per tres con-
fonantcs fcribitur: Dalcth,
• Bcih , Res. Si legat Dabar,

(lcrunt . Per contcmptum latcres,& fycomoros vocant lu D
d.Ti,quiinChriftumcrcdunt, omnefquc hxreticiCa-
tholicos, qui fuae k€(x non fmu.

C Launs cecidtrnnt Diccbant lupcrius: ^fcendamusadlu
dam,& fufcitemus eum, &c. Nunc defpcaiue de luda, & Bc

niamin. Lateres ccci. Rcgcs

a r MU-et filium f»Iuare raundum. b> Proph«a renertitur acl «Ufrfionem
Fvht.-.i.n,&RaV . c 1 ludamvelin omnts u,bu$. T Fruniatmii.

faciec hoc. Vcibum mifir Dominus inLcob,

verbu m (jgnificat,ri Deber b
niorte,& pcftilcntia.Vnde
quida ambiguitate decepti
mortedicunt e(remi(Tam.
Vcrbu prxccptu adlitcra,
vt de luda Reges fieret,qui
cmni Ifrael impcraret.Cc-
cidit aute Ifracl,idcft,in de

a f Al.« decem triba.. T Ide» .,uod Raf.n.&. Syii , lcilicet S"! *»"' « ami".
quan.lo<iuecontr.-.ea.pus.nabart, vtinlequennbus onendetur:

4
5

.. «"intirini, fraijiles, qui & fyrnmoti. 6

c &:m>nitudinecordis, dicentes: Larercsce- 7

^ a 5- Fortibut. b « E^''!j,]« nofttas.

ciderut, icd quadiis lapidibus xdificabimus : 8

, C Ficuitaiuao.inttu-*"»'»»'"': '"«•'*' ^""°'- "^ ^ Ho!tes,r!nl.ltiiin, Rafin.Sc
Syri. c ' cij;isccnterftdntnni^*.vnd--:ViJi impium lupciexaltatuni.

quan'loquecontt.i eas pujjnauiiii, VI ■■^■v.,- --

& ceciditin IfracL Et lciec omnis populus

a V n-cera tiibuum, quxex multituJinefuperbis etant contra ludTam.

Ephraim , & habiratcs Samanam in lupcrbia

a«W' yUtesuuam lica auun.8c luda,«l .i.iaconmnA. B.alin, U Airyriij.
T ^^ !■ 1 . , inHrini. fra3iles, ouiSt fvrnmot!.

luda:,infirmi fcilicet imbc

cilles in manu hoftiu . Sed

cum fubiugati fucrintno

bis,quadris lapidibus aedi-

ficabimus. ex fortibus , Sc

beilicofis Principibus po

pulummuniemus.

d Ceiror. Ideft.inuincibi-

les cx nobis Principes in-

uafimuseis.

C Et leuabit . ^ RupcrtUS. Vbi fupri.

Re vcra Rafin,ideft,fapie-

tiam fccularem cuius vtc-

baturauxilio,elcuauit fu-

• rt. -r. • Svri c < <^iscpnterctdntn ni.*.vnu<-:viji impium .ut.c.^'^»iv...u,i.. DatUr aUXUlO,CH;U4lHl lU*

cctribus,quxncglcaopa £v^^^.noi.osruccidcrut:fedcedros t immuta- 9 percum,inqucmcumque

».Reg.«.C. mandatO dOmUm Uaum a ;^ ^ , .rr...,n.x,a,f,n r F....ltab.t. bl-Sennachcnb. cTSecu- ,0 r-^rir^it-hncvprhlim.

Lib 1. in Ifai

abicccrunt, &Ieroboade
tribu Ephraim clegerunt.
^ vnde&Ephraimcognomi e
ratx funt.Spiritualircr au-
te verbum Euangelij mifit f
dns in Iacob,ideft,in Apo-
flolo.s&alios,&ccciditin g
Ifrael.Prxuar icatu m eft,fci
licet ab incredulis.Vcl ver-

bu,ideft,filiumifitinIacob , , . >

fcilicct populum Iuda:orum,& cccidit in I(racl,c.uiag.e-
tcs cumrecepcrunt.^'?»'^"»» w/'? Oow. i«i(7Ci'''.ideft,incc-
dcfiam, fcilicctqua: priorcra popuh>m fupplantaui'. Et
cccidit in Ifracl , idcft, in ha;.cticos,qui Dcum vidcrc lc
iadant. Scinnt irs.-;"c;riincipesconu-n,& omncsqui ha
bitab:;nri:i Samaria,idcft,qui lc^cm tc cuftodirc dicunr,
& in vbcrtatevirtutum cfte , & fiuaus affcrrc luft vx
(Ephraimnamqjinrcrprctatur vbcrtas)qui lcilicctdclpi
ciunt Ecclefiam & fimplicitatcmciusputant impcruia.
~. b Topulus Ephraim. ^ Rupcrtus. PopulusEphraim rc-
„ aeintcUigunturoes (upcr quoslapisiftccecidit, quos
*-' vcrbuiftud terribili cafu contriuit,taIudaei,quamb.xrc-,
tici.Qiurc? Quia Ephraim cii hicc prophctia Icriberetur,
fciftus eratadomo Dauid,& aureos vitulos colebat, rcli
do teplo Dni.Igitur fciet omnis populus Ephraim , quia
nialii eft cis csecidiflc in ipfis vcrbum iftud quod Domi-
nus mifit proptcr fuperbia ipforu,qua dicnnt.Lateresteci-

NICOLAVS DE LYRA.

* Examere auiem fwgulaft ipfius Dri adgems humanum impletum
efl,ChriHi myHerium,propter quod dicitur ad Heb.i. Nufquain
Angelosapprx'hendit,fcd femen Abrahx.
1 V erbu mi fit do. Drjcripta Cbi^U exaltatiow ,hicconfcquenter
ponitur liberatio regni iud£ d l{egibus }frael,& Syri^ipfum pcr-
frquentihus,& deliruere •polentibus,ytjupra diBum tiUa.j.Et rt
piouet hic THophtfa tria, in quihus confidebaitt iUi l\tges, {c ilmt
primo eovi ad muicc cmfadcratioticm. Secundoperfonarum rcpit
tationcm,ibr.I.t dlipcrdct.TertiopopuU rtiuUipHcatione ,ibr. Suc
cenfa eft.CJrca pnmum rfjc»«i .-Verbu mifit dns,&c.T^e< boc
■pcrbum intiHigitur prophetia lfai<econtra regnmn jfratl,& quia
jKob vocatus fkit lfraeL,tdco fthditur.

. a Et cecidit in lCiaielTanqKa pa^dus deflruens illud rrgnm.

3 Et fciet.Tcr experientiam fua: deieHionis.

4 Omnis po. 'Ephrzim.Iden,regni Ifrael.quiftc 7iominatur,ed
quod primus l{ex teroboam fuit de tribu Ephrairn.

5 Et habitantes Sama. 0.«.« crat MetropoUs in illo regno quam
tepit Salmanafar,& populum captiuamt 4. l\eg. 18.

6 In fuperbia, &C. .A. itcquaper Salmanajar caperentur.

7 Latcrcs cecide.Per latercs hic inteUiguntur lieges lfrael,]fub
auibus rcgnumfuerat attrituividelicet tepore loacba'^,& «ntcfe-
cundtm qiwd dicitur,^.i\eg. 1 3. Attriuerat eos Rcx Syri^.dr

hoc

a'<rrrphetacontraAfl"vrios,&S.3fin. I^EK.ltab.t. bTSennachenb. cTSecu- jo CCCidit hOC VCrbum. E

larisfapier.nxinO-oconHdeha^pluaim. 1"A«>'tios^^ D T T f Et inimicOS CIUS in tUmuL t LoCO «

bimus.EtclcuabKDommusiioitesKalmlU- ^j ^,,^idcm Namduinfaplanubia.,,
. . . ''^.^'"'a 1. _ ,., pientiaicculariconfidunt j

pcc eura, & mmiicos ems j in tumultum vcr- 12 aduerfarij verbi,pereande

, Tciuxfciuetdcbcii.ui, ludam. fapicntiadcftruuntur.Eic- '

tet. Syrum ab Oriente , & Phiiiltijm ab i, nimaduerfus Chriftuco-

a T Mo.. f.r rttm. »4 corditcr dimicat, fcd intcr + ™ c

Occidentc, & dcuorabunt Ilrael toto ore. ^ fe implacabilem trahunt S^^S'""'

difcordiam . Vndepoftca
dicmn.-f^ntifquifque partim brachiijui fo^iJ^it.Quodtriplici-.
•tcrintclligiturprimumdebellisSamari^ciuilibus.duni
alijproalijsRcgibusdimicant.&fuisinterfeaisrcgibus
in iuda» cxpugnationecocordant.Sccudoin Icrofolymi
tano cxcidio, vbiinucnitur triplcx intus difcordia dii in
tcrfcd:micanr,& inrebellioncmpertinacitercurrcndo»
Romanorum iram cdcorditcr prouocant,vt irato Dco
nuUam hominum mcrcanturclcmentiam.Tertioderi-
xis harrcticorum in fc inuiccm , & tamen du fcipfosco-
traria fcnticndodilaniant,concorditamen malignitatis
fpiritu.aducrfus Catholieam dcbacchantur Ecclefiam.
g .syijflwc^Or/enfd. VoxProphctx. Hoc eft quod fu- •
pra dixit, fcict omnis Ephraim,quod fcilicet adducet d»
miuus Svriam ab orietcque ante amica, & Philifthiini
ab occidcntc . Quod faaum cft , quando Scnnachenb
ccpit Syros , & Philifthajos , & cumillis irruitin deccm.

tribus.

^ a Etdi.

hocprKdixerat Flifcus ^.lUg.S.diccns^fahtli. Scioqua: fatlu*
rusfisfilijs Ifrael mala ciuitatcs coiu munitasignefuc-
ccndes, & iuuencseoru intcrficicsgladio, &paruulos

corum clidcs,& prxgnantcs diuidcs.

8 Sed quadris \zpidibus.ideft,l\egcsfortioreshabebimus,ftcut
murus de lapidibus quadris fortior eli,quam latcritius. fhfod diie-
bant de Vhacee,& filio eius,queintedebatfacere t{cgein regno tu-
da,rtdt&ii efifupra y.cap.EtidemflgnifJcat,quodli<bditur:

9 Sycomoros fucci. /rfc//, l\cgesparuivalons tranfnrunr.

10 icd cedros immu.»(/t^i aliiores^&potetioMsliatucmus.ln"
tendcbaht cnmi fibi fubiugare rtgnum lucta, vt ditlTi eil f'pra . L t
quia iaiiupr.cjiimtbMt cxtonfidentia Rafin I{egis Syrix , quierat
eis conffE<leratus,idto hanc confidentiam nmouetTiopbcta ciicens.

11 EickuzbitDomi.Salicet ^ffyrios, qtti itiiafcarunt cun.t
vt hahtiti! 4 . i{eg. 16.

12 Etini cius,&C.Hocfn inprxUii.contraeum quod cvmmitti-
turtutn clamorc,& ttmultu. ttquia capta Syria K^x .Afiyrivru
adduxit ir.de bcUatores contta regtium Ijrael, idtv Jubditur.

1 j Svriam ab ori. Supplefacitt dominus vetmt.Et dicitab orii
te, quia Syna ifl in parte Orientali rejptciu regni llrael.
»4 EtPhllift.ab occidciVC Quia tetra Th>iiJihinorum cxiftcs^
fuper mare Mediterrantu,<ft '« parte Occiditali rcjpeliu di3i regni
15 Et dcuora. idcfi,dejirucru»t iplum tuio ajfUiu, & conatu .

•k I In

M 0 l\ ^ L I T E ^.

1 verbumiftt Dominus . Rcfiduuhuiuscapitiscxponit ad
•J-literadcdcieaionercgnilfrael, perquaEccl. deie<aio a

flatu virtutismyfticedefignatur.cudicit: Vetbumifitdomi
nusin 7acot.Ideft,c6tralacob>quifupplantans interprcta-
tur,ideo per lacob Principcs,& pr^latifupcibiquicocul
cant fibi fubditos fignificantur .

2 Et ceci. Idcft.contra Dodlorcs vanos,qui doft rina vtile
antiquoru c6temnunt,& nouitatcs inutilcs ad fui iaftan
tiam antcponunt, idco fubditui: .

& in

6 tniuptfbiu,is-t.Laieres tm,drf.idcft,doaores,q nos j3ccf-
ferut rcfpeftu noftri rudcsfucrut. Sicut latcrcsrejpeftii
lapidu quadror.& iycomori refpcctu ccdror.paru valet
II £fc/f«.i/;(r,(C^f.Quunterpretat varictas:& fignarquxrc
tcs opiniones varias & nouas, ad fui oftcntationcm.
13 /^o-re-tJj^rw.Syrijjinterprctat fubl,imcs,& Philiftiim,ca
detcs.Et vtraq; intcrpretatio congruit d?monibus,pcr fu
perbia fublimes funt:tamede coelo cmpyreo ccciderunt
15 Et deuorahit. Quia d^mones fupcr incorporant libi lu-
pcrbos EccLcfiae.

l^y

^ a Et difpfrdct dpmitiPt , &c,

A Tropologice.Auferctdo-

S'er j.f. minuscaput &caiida.iMa

i-10.3. iorclcilicct, & minorcm.

Cauda diccndo,hcrcticos

non homincs , fcd iumeta

dcmonllrat,quae hocme-

brotcguntflcrcora, 5car-

cct altcra parua animalia-

Incuruantc, & deprauate

quia verba lcgis,vel prece -

J3ta rubuertunf,& rc^ladc

iin,& prauant via Logcuuquo-

i.idcft que qui caput cl>,«Sc pCeu

Ifaix Cap. IX*

jTTanicn. I' VudrI)ominiu:Sinecauripercuin filio] vefttos, difciflfnam
■on (ccrpilhs. r Dei.

t In omnibus his non ell auerfus furor cius,

T Dd.

lcd adhuc manus eius extcnta, 6^popuIus

3 T Quia b f Pcminum ^quipenuiii, &. ipfe inedetur

nonellrcuerfus ad pcrcutiencem fc, &do-

•r Vel ex. T Ideo

n6

b h) die vnt. ^: Procopius. D
Quoduna dicdicit,ccrtQ
quoddam, &ftatumRo-
manibclli tempusfignifi-
cat.Quidam tamen ex quo
ad cos , quod miflimieft:.

..c.« ,.aeo. ^ vcrbumpcrucnitoempcr

„ minum exercituum non inquifierunt. Etdif , "«^dun^ordmc.pforu c6-

aTPiincipe? bTPopu.um. I J^^!^"; '" %nmcan voluc

perdctDominus ab Ifrael capuc,& cai^dam | ^^'""^^ "P'"'' ^""'^^

j f Q_uiJ mifumeft.- bf Ali.isreftenanteTi. fVcibalegis. cfsimul.

b fincuruintcm , & dcprauaniem in dk \nL

qucquicaputclt,&:pleu- _^ a T pnncrp,.

doprophaa,ideft,cauda di c Long.tiius , & honorabiJis , iplc clt caput : &

iperdct.magiftjos paritcr, Prophcta doccns mendacium , iplc ell cauda.

,.-c..-.- 1 : j„,-p cadunt. bf Intociicem. flnlideleni.

& difcipulos, & gproptcr

muncra laudant, & g lau-

dati non agunt pccniietia.

Idco in iuucnibus non lac-

_ tatur (ihs,qix'i2:vf ciuitaticu

•** ms iit.x luucnii tfl, & g Deu

patre,vcl fponfum vcrum

perdidcrunr mifcricordia

non impctrabunt. Omnis

vcrohxrcticus hj-pocrita

cft,&qu!Cquid loquitur,

ilulmiacll . lamcxtcndit

4hs manum f ua adpuniS-

du,& fpinas impictatis co

ru flama voraxconfumct,

& vcrba abfque virtuti-

bus ( quaEinfruauofcfal-

tut comparantur) fumo

fupcrbiae inuolucntur.Ad

coru pocnas contromifcct

tcrra, & dcccpti populi x-

tcmis tradctungnibus,vcl

ardoribus: quiaturpislu-

cri gratia.nec fuis parccnt,

fcdtcnatim*ictcptos prx-

datur, rclinqucntcs bona,

fcqucntcs mala . & nuqua

fatiatur crronbus, lciplos

dcuorant,& cotra ccclcfia

a 1 Si i.cci!5 rx< um duxctit am
* rupuic meus

qoi beaium tedicunt fcdurtint tc.

nominc, animal rationc
carcnsinnuit.cui populu fi
milefecit, autcertcratio-
ne pditu, &: quod ca defti-
tuitur: autdcnique princi-
pe, & fubditoru quclibct.
C Longauus. -5« Idcm . Hoc

EteruncquibeatificantpoVlumiftumfc-P ?tac5pte"ote

A ^ ^;^"""' ^0-;-''^""'"^'«'""'"""»''«™'».- . . gimus.-PmnrwpflpW^^er/r- 1 Pcrditi.

ducentcs.&quibcatihcantur, f prxcipitati. lo tiorcs, f,nos'hod:/duudica.E

T, I r 1 1 '/ ■^''"T. "''• • . murinbencfaaohomir.isinfir-

rropteriioc luper adolelcentulis cius non n wi,e^c. Eftaut6caputpopu

. T Ah«deieft,b..u,. . „ . lifaccrdos.cutanquamin

Lxtabitur Dommus,&pupiliorumeiu.s,&vi- «2 vnocorporeconfidcratur

duarumnon mifeicbitur. Quia omnishy- Jj caudaaute,quiitiiquado.

a f Aliudlimubns, aiiudigcns.at ptzfex:Dscaniuccm,jclafciuiens, olten
lans p)>ipejpaicm ina:fupiu<n icplens.

pocrita cft , & nequam , & vniucrlum os lo-

1 Ligo.

cutum eft ftultitiam . In omnibus his non eft

auerfus furor eius , ied adhuc manus cius cx-

a *■ Non ccfTai fc.:ic.

tcnta,& populus no cft rcuctliis ad percuticn

% W /tWr\llf% n« 4 I • »r\rt. rt* «.HH ('••■H AH*»a /*•••>•. !_!...-

a T Omnia mala eorum confumcniur fupei

iplot.

« t V ■»■■>« jiiMia ^\it uiii vviii uiiiciiiui I ULT^t ■ VIU9.

tcm fc, Succela cft cnim quan ignis impictas:

a TAIiat Teptcm. ^Nonatruiii culiuir.

veprcs, &fpinam vorabit, & fucccndetur in

a^ Non iiibuif)aoi.> aiboiibut. f Vbi habitabunt bcOiz b<r Igne lapiofiio.
e T AllUttdiar. n Omne c nim <]uod in lublime coDfui^it, lupcibam jo.

A*r..'Vi'^ V^i'' I • r ci- intejnuiccm,quifratres

dcnlitatclaitus,&tconuoiuctur inlupcibia ,p funt.in fingulos,finguli,&:
r T • j-- • ' / Timote. in altctunf gcmiui coulur

tumi.miradnicxcrcituu tcoturbata cft tcrra, ao |cnt,nonalitcrquaolim

a t Obleffut i RflnaDit. bTMstetialii.vel iDfetnali. f Qui»;^ jl lcfc mUtUO Ephraim , &

14 cctProphcta,nulluinpo-
pulogradu, vclordinc for
titus, nifiquemfuaauto-
ritate vaticinadi fpiritunt
cmcntitus, falsb fibi arro-
gct,qualis Hicremia: , Mi-
chcaiq; tcmporibus Ana-
niasA ali) extitcrunt.
d yirfratrifuo. * Proco-
pius.Fameenim tanouani
rabiehuc illuc adi dcnti-

17 bus in quoslibct irrucnt.

18 Imoncafuis quidem ipfi
carnibusabftincbunt , lcd
in feinuiccm , qui fratrcs

«y

16

«*.ui./idiii,ui.».uiractl.lCUa a T ObleOin i RflnaDit. bTMatetialii.vel iDrcrndi. T Ql"» jl lcfc mUtUO Ephraim &

pantcrdtmicant.Proptcr d & critpopulusquail cfcaignis. Virfratfifuo .2 Manaftes, &ambo fiiimlF
'-luxunamautcm,&volu- i i ^ b T„^,„,,^Arti innr <:...,,

w eua P^atc,& dcccptotu pra:da,inicr fc difcordant, & dc vna
hzrdiduas faciunt.

(h:

b In die

ludamadorti lunt. Sunt
autcm, vcl Saluatoris orc fignificata ,cum lc noo , vt pa
ccm in tcrram , fcd vt gladium mittcrci vcniflc, pronu-

tianit

* NICOLAVS DE LYRA.

1 In omnibus his./cilicetpercu/Jionibus regni Jfrael .
a Noncftaucrfusfurorcius./c<//cfr domini.

3 Scdzdhuc..4d amplius puniendum, fcilicetpcr Salmanafar
l{egem,<jHi poflea captiuauittegnnm Ifrael.^. B^tg. is.

4 Et populus./ci/«cf Ifrael.

5 Non cft rcucrfus. Terpcenitentiam,& emendationcm.

6 Ad pcrcu. (c.fciltcetad dominum cuius voluntatc,& permif.
fioncfiebat punitio ill^.

7 Et difpcrdct Hic confequenter Tropheta excludit fecundum de
quo confidcbantfcilicetperfonarum reputationem,quiu confidibane
dc principibus & militibus prouedis tttate &forttbus armis,quoi
exUudiiur cH dicitur:Et difpcr.do. Secundoetiam confidebant in
"ProphctisfalfiSyquiproptcrquxslumfcquebanturVrincipes & mi
lites,falso eis profpcra promittendo,quod excluditur, cum dicitur.

8 Et cau. Dicuntur autem Vropheti falft,cauda:quia propter,lu
crumprincipibusadh^rebant , ftcut vulgariter adlwentes alicui
Trincipi,dicuntur eius cauda,& in i^a cauda per mcndaciafua in-
curuabat eosarecittudir.e iufiitie,& refrenabat eos a Dei rcue-
rentia & timore.

9 ^tcruntqui.f.Vrophet£falft promittentes eis projpera.
>o Etqnibcm.Quiavtriquefueruntcaptiuati.

• «I ^to^tcihocQuuiantextatemadultamfueruntpartimoccift
.. &

& pdrtim capiiuati.

IX Etpupillorum.£/i»K//i»i/»w<i//orww,^«i<7, iR/ypro/^/cr

debilitatem in potentiam c/jet magis pan endum.

1} Qu I a omn is. Sciliiet de populo IJracl.

H- Hy pocrita. Ver iu/iiti<e /imnUtioncm, quiafecundnm quod

dicit leronymus . Simutatafan£litasduplcxeftiniquitas. Etdicit

Vropheia: OIs,&C. Q.uia licit in populo illo effent aliqm honi, vt

Tobias &/imiles ci,tamen erant itapauci, qujd non lomputaban.

tur,quia lUud quod modicum ffi nd reputatur,vt habttur z.Vhyfi.

15 Inomnibns his.Exponatur vt (upra.

16 Succcnla cft. Hic excludit confequenter tertium de qiio confi
debant,fciUcetpopuli muliitudinem, diiens: Suc. cft cn i m , idefi,
impicijs populi Ijraclprouocauitirani Deicontra fequafi ignem
ardeniem.

17 Vcprcs.IdeP,populumomnem.

18 Etfucin dcn.fal.l>.«/. denfttasmultitudiniseisnovaUbit.

19 Etcon. l(ii/l,maiorcs de populo infumo [uperbits laboramcs
ftmul punientur cum populo.Et quia nonfolum imminebat eis ma-
lum ab aduerfarijs intrinfecis, fed etiam ex diffenfionibus intrinfe-
cis,quc/'<ru magis ptriculof^. Ideo (ubditur.

20 In iraDomini cxcr.concft tcr.infeipfa.

21 Etcritpopulus. Idi^ materta diuinA vlttonis.

22 Vi r fratri fuo. Vropter intrinftcam di/fenftonem.

Et

t

M 0 f{_ A L I T E t{.

4 ttpopu. Idcft,adDciimpcrpocnitcntiam,quipcrmi
iit talcm pcrcufiioncm.

7 ^'^cr.io.ldcft.apopuloChriftiano.
t Caput& cau. i.ix^alos Principcs & Prclatos,& obfcque
tcs cis,& qih iftacauda dcprauat cos aJulationib.fui8,6c
inturuaicosarcaitudincrationisioiubditur: incuruan-

tcm

tem & dcpra.Sc vtriq; erunt praccipitati in foftam infcrni.

ii Vroptcr hoc fuptr aiU,. Na lubditi mala fupcriorfi imi-

tantur.Grcinpafto.Cumpaftorpcrabruptagraditur.co
fcqucnscft.vtadpr^cipitifi grcxlequatur, idfcquitur.
I j Quia omuishy. Et lubditur obftinatio,cum dicitur.
1 5 In omn//'./.;/i.Scquitur.- Tipn c/t rc .pp quod fcquit pcna.
18 j^wccff/a <//,^f.Idcft,igni gchenna: deputata.

127

Gloj[orc!.&NicolaideLyra 128

t Siipra;<|.f.
laft» 10. a.

tiauit.Innuitautc
A accrbo cosaiioqui
intcr(e odiolabo-
rantcs,inftrueridis
proximo inlidijs
coituros tamen,&
ipfumluda, ideft,
vcrumDcicultum
profeiTi , obfeflu-
ros. Vitium cnim

■nIcolavs"d"e LYRA.

I Et de. In hoccomminatur ei Tropheta malumJamis,quod ali
ijUMdo magis nocet qumgUdius, rt dicit Vegnm libro de re mt
litarr, '.

■ " aTd d 1 T I o.

1« cap.9> v^i dicitur in poiiiila. Item hoc idcm patet per tranfla

tiortemChaldaicam. . n*j.,i.r

Ra. Mo.Mgyptiusln quadam fua einn.tn qm traOat de McJ-

fta dicit quodfex nomina, qiu hic ponuntnr , lcilicet Admirabl-

iis COnflliarius,3cc./«nf nomina puen nati.ldern tcntt l{a..Abe.

1 parcct,6^declinabitacidexicra,Muncc. & comcdet

ad finiftramAnon faturabitur.Vnuiquifq) carne braciii)

aTlnprox.a,oslWtrc...cct. , Qj- de vnovtcto >.,-,.., 8ccodcu,,are.n.. b , ...nul. 1 Qil''-»
ntct f d (cordcs. tini<-nco..tordcs conita lu^^im. i, ,

fui vdrabic ManaiTes Ephraim, ^ Gphraim ManaQen , &

.- , L , . 1, ■< vitia ii>nl.ini-ns.

a 1 mfpbunt. "1 •' _ ,. b •

ipfi contra luda^m. t In oibus hi.s no ell auerlus f uror eius,

^ a T Ad ie\utien Ui.n, ficut ill. ad iitccaiidura.

fed adliuc manus eius extcnta-

alioqui malc fccu D
conlcniicns in vir-
tutecoif tamcnop
pu;5nada,verbigra
tia,audacia,& timi
d tasinterfecotra-
riaefunt , mediain
tamcn fortitudine
obfidcre videbis .

2 V 1\US. Idcjlyillurridcquo prius confidcbat, jicutde brachio,
i^hocpropterdilfenftoncm intrinfecam , ideo fubdititr.

3 Manafl'. Rph. l^U enim du<£ tribus dejcenderuut de duohus
tdijs lulcph.Catera patcnt exdiHis.

horutrt noniiiium ad E^^echiam .

REPLICA. Circaprincipinm g.cap.vel fecundum aliquas Bl
bliai ima jincm^. cap. dnailUm palfum: Primo tcmporc al
leuiata cA terra Zabulon. Bur.fortaffispanaemiaducius: vd
tn dcfinjionem Judaifmorumattediatus, commendatprxter ( imo
CQHtrafuummorem) expofitionc poHil. &adeimdirigit, nonob-

C A P.

Dcut. ij.c.

Rom. lo.b.
LUC.I7.C.

f Nifi cum jn

Cap. X.
\Ae <?ttJco«,Anago-
ee.Omnis h^reti-
cus iniqtate fcri-
bit.&decipitpau
peres, non diuitcsAnde. i\c a
demptio anim^ viri propri^di •
uitia. Tapper autemno fuHinet
comminationem.hnmWiSVe- b
ro cito fcandahzatur: & vj
dua,que viru perdidit Deu
& pupillus, quipatreami-
fit crcatore,vnd',: Deum,qui
tegenuit denli.& ohlitus es do
mini creatoris n«;.Quid crgo
facient in dic iudici) , cum
tantos deccperint , & cala-
mitatisdelonge venicntis
Adiuftudicitur: P^o^-cf/^
rcrbum Dci in oretuo. Etalibi
J{€gnum Dciinlra ros efi.E co C
tra calamitas h^reticoru
de longc venit, multo tem
porepra^parata.Ad quem
confugient cum fiftu ha-
beant Deum ? Cui tradent

X.

ioru infiftcre veftigijs, & q
ab ijfde tradita sut dogma-
tacofedari.lfti funt g afte E
dat autores videri exerci-
tandaru lixrefeo. Aduers'
hos detorquct,& perucnit
x.t:nonotap3.r.u.i.i.iai.iaii. _ illud vaE. Talcs ad (c rapiut

quas:& fcribentes iniufti 2 eos , qui iaborat inopiafi-
J;.,.^ r-.-i.^r«r„r.f ^7^rM^ dei,animafq,viduatas^ve-

tiamlciipierunt, vtop- 3 radlpolopJruertut.Qiiin

T Proplieta contra Scribas.Sc Pharifajos ,qui
iiaditioncs in luas pisponutlegi Dci. ^ Co
minaiio contra duas tribus

3 ^ qui condunt leges ini

a T Traditiones. Vr.de: Donun. quodcun-
qae ex me tibi proderit , lum Dom inus di-
xit: Honota pair.tuiim & matr

primerent in iudicid pau-

a t fcrucriendo.

peres:6cuim facerent caul? humilium populi

a T Qiia: non habent defcnforcm .

mei,vt eflent vidii? prxda eorum , & pupillos

aTCond,ilendo. •r Et quia i.rlcs ellis vos Sct,b.v,& fh.ir.fr'^ Un Viru.n.s.

diripercnr. Q^iiid facietis in die vifitationis, & 4

a T St.inachcrib,vdaisom.tnis,veliudicijxtc.nilojigcantci>.'a:a,i.;ii. 0 T *^' 5

Deum f^ftenJitis. ■ ' ' , 5 , '. ,, . ,' " • '

calamitatis deMonffCVCnietis? t Adcuiusco^i 7 phanms.Ilaiasclamatau-

^ T q.N.h,l proficient vobis diuit^?. g «lacter? ^f ICrlOc.tes in:quita-

fuaietis auxilium, h vbi dcrelinquctis gloria t}"!^^^^ "!'!!?.? ^

^ a T Etatl^^uscontug'»''*"^''"'"- b «F Capt,uit3tis_ lu.itium.

etia uque viderint deftitu-
tu Dci prsfidio ob peccatu
hucetiadeputant quafi p-
dafibi deltinata pollicen-
les omne impunitate.vita-
que voluptatediffluentem
i\ modo iuis dogmatibus
aflentiantur.
b tc jci wentes imufii . * Epy Sy n.i.l

ad. 6.

eius extenta

i?

' k , ► gloriam fuam cum fimu-
fub vincuio, latafint omnia?Nonpote-
& cadetis in- ruut euadcrc vinculu quo
tcroccifos . piurimos ligaucrunt, cum

fingulisquoqueinterfedis d
cadent, &inaliornm,ne- ^ -r •

^ccpcreunt. Etcum multa patiantur , dvcfqui vilitatio-
r nis aduencrit, no crit finis interitus eoru^fcd femper fi-
llu '^'^' bi impendcntem manum Dcl pertimefcunt .

4« BafiUus . Sunt nonnuUi , qui indignum ccnlent ma-

. iorum

9

lO

II

se ludaei, Apoftoli , & icri-
pturas verba cxponcntes
mcntiutur,poft falutis no-
ftrse myftenu oeconomiiE
Chrifti Dei noftri.

vertram,t neincurueminifub vinculo, &cu

a T Pto- b T Sicutlupradiflum eftcontta Saniatiam.

interfediscadatis.t Superomnibus hisnon

oTEi,aminho.t.i..crrapuiiit^cis ^^ ^ DC longi- VemCnttS.^ Bafi.fSup,^

eft auerfus furor eius , led adhuc manus iius.NamquxprimasobtiU

= TPctditio,mminct. t>T>de:I,A^mo c.C^.a.ncacor^^^^ Jl bauitatiS, nO- P

t Vae AfTur: Virga furoris ,^ biique falute conciliant,

propenosfunt, &ininti".
mis: l{egnii Dei intra vos ff?. Quffi autcm faUiti tuntcotra-
ria, e longinquo veniunt, & anpbiscxtremafunt.
d F£^ijur. Hucufq;c6tra dcce, & duas tribus, icqns^-
phetiacotraAflyrioslcnbit.DicitDominusadScnaciie

,# nb

.■'•''

NICOLAVS DE LYR*A'.
Cap. X.

VAc qui con. Uic cotifequehter Tropheta concludit cx pr^-
diiliscomlultonem,fcilicetpopuli Jfraciexterminationem
pvvpter quod ifia littera, tn aliquihus BihlijS aniiquis cH dc cap.
<f.ln quaTropheta primo rcmemoratur Trincipum ifraelmali-
tiam,dicens:

1 Vx qui con. Eas infiituendo.

2 Et fcr i . Eds in poflerum confirmando: & hoc ad depreffiaiiem
fubieaorum, quodefipropriumtyrannorum, ideo fubditur.

3 Vtbp- Etpateilittera vfque ibi.

4 Quid f3..Fbi denunciat pcenam debitam.

5 In die vi. Uua Dominus vifitauit peccata vefira, ea per .Affy
rios puniendo, ideo fubditur.

6 Et cala.de lon. Quia e.xercitus ^ffyriorum venit de longe co-

tra regnum Jfrael.

7 Ad

7 Adcuiusconfu.^(/fK<ri/e«(/«w jlffyriorum gladium.

8 Kt vbi dcrelin.To- modu cufiodiXy&depofitifcu fuiuatiouis.
p Ncc incur. fub vinculo. Duiiiin captiuiiatcm vinculis alii-
gati .

10 Etcu inter.cada.(>«wfo/'«/«y ifraei ab .Affyrijs partim ca
ptiuatus fuit , & purtim occifus. EtdicitTropheta : Adcuius,
& c. il; d. ^utius poterit vos Libtrarc ab ifiis maiist quia Deus jic
decreuit.

1 1 Super omni. his. Sciiicet Dei contra vos.

12 Sed adhuc ma. .Ad vltiorem punitioncm: quiadccem trihus
in captiuitatem duHje, ibifuerunt in magna ajfltHione,nec iwiepo-
fiea redierunt adterramfuam, vt dicunt lud.i:i.
1 j Vx Aflur. ibifecundum aiiquos imipit cap. lo. In quo Tro- Diail
pheta mcipit defcribcre puniiionemexttaneorum. tt primo .yi£y-
norum, qui captiuauerunt regnum ifrael. Secundo Babylonionm,
qui captiuauerunt regnum luda.i^.cap.Tertid,aiiorum de afjUaio-
ne lud^orum gaudentiim. i^.capit.ibi:\i\2innoquo. Tritna tn
duasy quiaprimoTropljeta defcribit .Ajjyriorum cxtaininium:

* fecundo

M O l^.A L I r E K'

Va ^ffur. Vbi fecundum Uttcralem fenfum incipit Prophcta

I defcri-

129

^ rib .&popnlC!ciiis.In quo
A recniaris lcietia fignincaf.

n. ComminatiirdonriinusSe
nachcrib, licetcnim permi
fcrit ci debellarc decem tri
bus non tamen voluit vt
pcnitus contereret, fcdfla-
s;cllaret,& conculcarct , vt
lutum platearum.IUcautc
immodiceelatus. afligna-
uit hoc fuis viribus,& non

Ifaias Cap. X.

a f Pfi quem flseello.

inei,&: baculus ipfc dl . In manu t eius indi-

a ^ Complcbiiui. b f C^uzinteime,&idoIa cUudtcauit ^quxfe

fiAuram mea ptzcepta mcDiita cti

gnatio mea,ad gentcm fallaccm mittam cum ^
& contra populum furorismeimadabo illi,

a ^ Dc.c;ii fibum. b f Non interiiciat lic popuium mcum

vt auferat fpdlia , & diripiat pra:dam : & po- 5
natillumincoculcationcmquafilutumpla-

a ^ AfluT. I^ Quafi; Modum ii* me* ezccflittSc etiam in genics
flurii>^'<s furoii.m aiiend:r.

1

30

c i^ifWJftfcj.Damarcuscft D
metiopclii in Syridrhacco
didit Ei iczer feru' Abrahac
in hac regnauit Rafin.
d i^iomoi.0 inuenit manus '
Vox Scnnacherib admira
tispotentiam fuam.Plcne ,
difta complcuir. OmncsT
cnim ciuitates deccm tri-
buu,& Iuda,& Bcniamin
pra;ter Igrufalem dcpraeda

piiiiJat.

Dco. &nonfolumcapti- a tearum.lpscautcmno ficarbitrabitur, &cor 4 tuseft:&ipfiuspatremin-

uauit , fcd partim dcleuit. ^- ^,^ ^^^^ ^^^ arllimabit : fcd ad contercndum ^ feriorem,quam tradiditei

/ ,. . Sobnalcnba.

critcoreius, 6c adinternccionem gentiura c Cum impleuerit domintn .

t senr.achttib. Subucrfionis^fcilicet vtbis

non paucarum . Dicet cnim : Nunquid non 6 ctiam obfidionem quado

principes mei fimul reges fiint? Nunquid no ^ venit Rabfafes, & fecit ea.

a <r Scruitmihi. ^ Ciuitatesgentium qua$rubegent.

vtCaichamis ficCalano: & vtArphad, fic

f Ccpi. a % Sfuitmihi.

EmathrNunquidn6vtDamafcus,ficSama-

a T Admiran.elcgeniumrft. h T f otcntia .

iia?Quomodo inuenit manus mearegna ido

a f S(itu;eiiici;i,rcfinaidoU. bTSubingabo.

li, fic et fimulacra eorum dc Icrufalem , & dc

a ^ Iv.elHicuicepiSimariam cum idolit 1'u's, licut lerulalem
cat>'.irr, qux coliJem vrnetatur dc«'j.

Samaria.Nun^d non ficutfeci Samari? & ido

a f Hot non Permilit dominus profi" Ez ch'.-.m.

* Theodoretus.Quxrcn-
dum,cur miniflri diuinx
iuflitiz punianiur. Quia
vtitur dominus malisho-
minibus , vt quibufda car-
nificibus,ad irrogandaspe
nas, armatque cos aducrsu
impios,hi veronon vt Icr-
uiant Deo ea faciunt, neqj
putant fe illa ope Dei fecif
• fe , fcd viribus fuis , ideo
luunt pocnas.
a ip/faKrtm.Sicphilofophi
fic hxrctici , & ficpcrfccu-
tores Chriflianinominis:
cumDcusaliquos cisvcr-
bcrandospcrmittit,in om
rcs fa:uiunt, nccvcrbcrarc

10

1 1

quac in fcqucntibus com-
mcmorantur. . ^

f rifnabofuperfrnaHm.T 10 Tropoli,;
pologicc. Cum Samaria, ,
& Icrulalcmiramdommi pheurum-
fuftinuerint, & fc in idolo
rum fabricatione erraflc
fenfcrint: tuncdcflruetur
fenfus magnus Aflyrio-
rum , qui in.tantam con-
tradominum inflaturfu-
pcrbiam, vtiapientiKfuac ,.

lis cius? fic facia*m Icrufale, & fimuiacris eius? ' ^ JEftimct contra ccffara. Ec

« Hoc Hicii Ifjlas f Fet Scnnacherib. Qn^x^difpenOut.

ici occidcrccupiiu: & pau

cisfuperatis inomncsau- Eteritcuimplcucrit dominus cuntla opcra 13
daciam fumunt. c '^ a ^ H«dicrHominBs. t vndcio. 14

b \unquid m fnincipesmci fy^ in montc Sio,& in Icrufalem. Vifitabo fu 1 5

»f Lxx. Sr um «el mrf* migr.J. 1 Opeia. b TSupcrbi. cf Qiii intit j ruprrbit, l6

pcr fiuctu magnifici cordis rcgis Afllir, & fup

a f Supctbu<efi in rculit fuii.

gloriam altitudmis oculoru cius.Dixic cnim:

ftmul. Ordo. ilcgcs funt f

ir.ci principcs, idcft mihi

icrui cntcs.Muitoscnim rc

gcs fccum adduxit, quos

lubiugaucrat.

♦ Procopius . Calanaci-

quamuis fintcxcclfa dog-
mata,& dialedicaarte mii
nita , concuticnda tanicn
& penitus deflruenda,vc

16 ( tanquampuUi) fion va-

17 lcantin fublimcconfurgc
I g rc,& nccdum animata in-
19 lbnfibiliaefle,atquctorpc-

tia, quod in ouis fignifica-
tur; necmutire quidcm.

C

uitas cfl,in qua turris cxiru^ae faciniis confufio lingua- ncc moucrc linguam contra lui fcrmonis forritudincm

rumkcutacfl. audcant.

C Dami- ^iGami.

NICOLAVS DE LYRA.

fecundbtruertitur ad difcnbendum Chrisii myliirium , ejuod erat
fuum principale mtcntum,cap. feq. Trima in duas. quia primb de~
fcribit .Afjyriorum punitionem, jecundo poputi lud* confortatio-
nem yibi: Proptcr hocdicitdominiis. Vrima adbuc in duat:
ijuiaprimo deJcribUHr ^Jjynorum culpa, i^ fecundo pa;na,ibr.?iO
ptcr hoc mittct. Circaprimumfciendum, quodculpa ^jjyrmii
fuit in hoc,qu6dpotefiate ftbi d Deo concejfaadpuniendnm popit-
ium Ifrail, &etiam aliorum peccata,abufifuau„t dupltciter.yno
Piodo attribuendo vidorias illas virtuti fuii„& non diuin^.Securt-
do,quia iUapoteRate vtcbantur cum nimia crudelitate. Vrtmb cr-
10 defcribitur cauja didx poteUatii a Deo,in cuius perfonadicitur
V« Aflur ; quiaipJirumentumJuitDciadpi^iendumiUos, qui
fer petcata fua enormia prouocauerant iram Dei.
« Ad gcntcm fallaccm . idejl ad popuUm Ifrael , vbi erant
falft prophette decipientes principes, &principes defraudabant in
faiores per iniquas leges, vt prxdiHumeSl.

2 Mittam eum. vt puniat eumf^Uando bonis, & annihilun-
do.ideojubdnur.

3 Et ponat iWnm.quodftne refiflentia conculcatur. Confcque-
ter tangitur abujus huius poteftatis, cum dicitur,

4 Ipfc autcm non Cc arbitrabitur; quodfua riHoriafit vir
tute mea.

5 Scdadcontcrcndumeritcorcius. ^butcndo ftbicon-
cejfa potrfiate ex nimiacrudelttate. Etfecundb hoc attribuendo po-
tejtatifue, ideofubditur.

6 Dicct cnim. corde, & ore iaHando.

7 Nuuquid non principcs./rffyZ cquales regibus,vel maiores

vnde

yndedixit1{ahfafes ETiec.regi^. 1{eg.ii.e. Qijomodopotcff»
rcfiftcrc antc vnu fatrapam dc fcruis diii mci minimis?

8 NunquidnonvtCarchamis. T^omina junt ciuitatunt
regatiiim quas caperet rex ^ffy riorum,

9 Qiiomodo inucnit manus mca. E^ mihifubijcicndo.

10 Sic,& fimulacracorum dclcnifalem. naniriierU'
falem Umpore E-^^itnx non erat fimul.ura Jecundum veritatent,
quta E:^echias ca abfiulerat: frd tantum ftcundtm repulationem
regis ^Jfur: quia idem rcputabat cultiim qu^Jiebat in templo domi
ni, & cuttum iiolorum in atiis terris.

1 1 Nunquid non ficut Samariae . Qttia iam eam deflruxe-
rat , & inde fimulacra aurea abjlulerat .

12 Sic faciam lerufalcm. quam proponebat de[iruere,& tem
ptumdomini : Jcdquia frujiraius fuitabintenlu,vthabetur^.
I{eg. 1 9 . ideo fubdtt Vropheta .

1 } Et crit. fcilicet atiter, quam cogilet.

14 Cum implcucrit dominus cundaopera fua in mon

te Sion. Affligendo eam ptoptcr aliqua ptuata.

1 j Vifitabo fupcr fruftum. idcfi opcra mala.

16 Magnificicordis. /dfyi/M/jfri/.

17 Regis AflTur . Vuniendo eum de malitiafua. Et mtttat hic
Vroptictamodumtoquendideperfjna propria addominum, quod
frequentcr fit in Vrophetis, qui d Dco injpirati toquebantur . Et
idco tocutioVrophetarumcfi lotutio diuina , ficutopcratio infiru-
menti,efietiamoperatioartif!cis.

18 Etfupcrgloriamaltitudinis.w<Jc<i'">«»'.?«w fupfr^*
titius, & rnagis upparet in ocutis, qudm in altjs partibus toiporit.
ip Y)ix'\iQn\n\.Exfuperbiacordis.

^ I In for-

M O ^ A L 1 T E K'
dcfcribcreculpa,& pocna rcgis AQur, pquc Antichrift'
niyfliccfignatur.na Aflurtollensrobufluintcrprctatur:
Antichriitusveroroburaufcrct principiu alioru , idco
t *««[«i«;,crc.Adpcrcuticndualiospotctcs. (fubdit.
4 Ipic auic non iic arbitrabitur,icilicct quod fit cx pmif
iionc diuina , fcd im.putabit cx fua fupcrbia.
* "^HtiqHid non vt Carchamisfic Catano,& vt Mphai fic,&c.

Pcr

Pcr hocfignantur rcgcs, &rcgna , quos fibi fubijcicc

Antichriftus.

1 j Et erit (iim complfncrit dominus cufSa opera fui,&' . fci' i-

cctpunitionemmalorumpcr Antichriflum, ficutpcr

flagcUum fuum.

1 5 yiftiahoJupcrfruHum magni cordis regU 4f]ur, & . Idoft

puniam fupcrbiam Antichrifli viftoriam ataibueaiis

fuxpotcftati. idcofubditur.

Tom.+. E

131

Glof ord. & Nicolai de Ly ra

132

a 7«/"o»-fi?«A'»*. 4«Hylarius.Hxcfiiperbienris diaboli
^A vox eft, qui Deo, ac domino noftro Icfu Chrifto,often-
tnfral u8, fa terrenorumimperioruglona.dicereaufuscft; omnia

h^c tibi dabo fi cadens adoramris wr.Non cftc autcm hunc fo

Jitarium, fedpluresei adcffe fpiritualium ncquitiarum
Matth. /f , miniftros , per eum doce-

mur, qui ait , Difcedite ame z.

n>aledi^i,&c,quempr^parauit

pater mcus diabolo , & angelis

lorumduritia;& percutiunturvirga, quinonrccipiunt D
dilciplinam. Hxreticiquoque fenfum qucma Deo ac-
cipinnt , perucrtunt , & loquuntur contra Deum a quo
coditi funr: & hngurBminiftcriuquo dominus laudan-
dus eftin blafphxmiam conuertunt.

d Et jubtus gloria:T>[c\ty{\Q

eius.

tib. i.eoni- * Rupertus.Aniir diabo

ment. luseft, cuius tvrannidisfi-

In Pfal.ca.r, miiitndo pceflit in Aftur.

Primoenim tanquavirga

furoris dom.& baculus in

dignationis eius ad getcm"

fallace miftus eft , ad gente

decem tribuum Ifrael vitu

los aureos fallaciter adora

t Subibiitil. tem, & contra illii popuh'i

mandauit ci dominus , vc

auferret fpolia. Fecit, & ^-

fpcratus cft •• Ipfe aute non

f Non Dei.

In fortitudinc manus rne^ feci , & in fapien-

a 1 Multaiegna deuicit, eorum tetminosabftuht: &lub
poteflatefua omnia conclufit .

tia mea intellexi,& abftuli terminos populo-
rum :,& t principes eorum deprcedatus lum ,

«rSolio .

& detraxi quafi potens in {ublimi refidentes.

al" Impiiienteslctueri. f imbeU-tn. birPoientia,

tt inuenic quafi nidum m^nus mea t fortitu

a f Metjphoram prolc-ouitur. b«rNidi. alias, viu^is. fed falfo.

dinem popuioru,& ficut colliguntur oua qu^

ac A mairc. b f Deficiem-bus rcgibus. f Habitatorcs.

_ n '

derelida fiint^fic vniuerfam terram ego con-

a f Manum con(iame.

gregaui, & non fuit qui mouerat pennam,&

a Quafi: iSecflereaudent necgemere. «f Mutiret. f Sed

llcarbitrabatur,fedapplau b apeni-^t os^&iranniret.tNunquiddoriabi- ^^ /'^«w.Lumen autelfrael, £
dcbatfibimeitaquauglo- c i ,~ " r • 1 a- r '^ &fan6tum,ideftipfumdo

10
II

ronymus feciidu Hebra:os
corpora interfcdorumcx
lcfti igne exufla, & in pul-
uercm redacla.veftimenta
illjBia : & venientes ludxi
veftium fummitate arre-
pta puluerem excutiebant.

Idem . Quidam volunt t Sd
hunc rcgem fignificarcco- ^^•"^
traria fortitudincm , & cu "
cfTe Aflyriorumpnncipe, pofu,
ficut legitur : Vnnceps Verfa
rurrf,& Miedorurr',& Grxcoru,
Eteumvolunt propterfu-
perbia fensii magnu voca-
ri,&iudicio gchenuK tradi,
qute prteparata dtabolo,& an^e

tur (ecuris contr a eum » qui fecat in ea ? Aiit
exaltabitur ferra conrra eum ,a quo trahitur ?

a f Sic Sennacherib coniiadominum.

Quomodo fi eleuecur virga contra cleuan-

a T Qi'?ii v^MOif effe non potcH.

tem fe, & exaltetur baculus qui vtique lignu

a 1 O^ fegloriatur ; Proptcr hoc.

clt. Propter hoc mittet dominatordominus ^^ gitiuum imminentes poc-

a 5- Printipibusbellatcribus b f ler Angelum rlxx.xv milliaintetfecit. *7 nas VClle VltarC.Qui aUtCm

exercituum in pinguibus eius tenuitatem : & ^ ^ ^.^ ^^1^" » ^ dcconfufionc
_ , „ L„. uf ....,P..,-„: ,:-,...-:...,. .,r:.... I c cius li2nifaue i5crituris DO-

1«! Sub veftibus.
b

b ^ Muiiiiudoenim pcpuli, glotia i^gis eli. c vSicut.

ian "■ •.ombtnrns

rietur fecuriscotra eii, g fe
t ii.dift. e. cat.Tade venit AngeP dfn

jy^jj^ '^ noru iSjooo.Sicdominus
j5 diabolum ad gente fallace
mifit. lUe veronon ficar-
bitratur,& cor eius non ita
aftignat.Nec cnimitafer-
uit vt Deo coferri veUt, no
ita vcritatis rcbeUes xtcrna
niortc «^aptiuat , vt iuftitia

Deifacereintendat.Et nuc ^ h • • r <= r

inrerim facit , & profpcra- d iubtusgloriaeiusfuccenfaardebitquifi com

tUr, Omncm J^entCm falla- a T Angelus quifuccendit cos, qni lu-:ziscu;iodiend:s ^Lputotur.

cemcaptiuaiido.quiapcr e buflioignis:& critlumenlfraelinigne,&fan

mittitUr.FutUrUmaUtem a T Iden^^ct. ^ Adiutoreorum bTIfra^f

eft,vt meritas excipiat poe ^^s eius in flama:& fucCedet^ & deuorabitur

naS, quia ludam qUOqUe af Diuiti.T. bEiiJs. tlniquitates.&peccata. c fl Wultitiidoexercitus.

& lerufale aggredi aulus f {J3inaeius,etveprcsindicvna,&gloriafaltus

eft,quiacatholica:c6fufio- * "^

nisccclefiam fubucrtere conatus eft . Egredietur ^ngelus

do-riini, & cafira eii.s percutiei .
t Velut gar- b Canniret. Gannire cft vulpium, t vcl vt alij auium.
rJrc ouiuro. C Tiunquid glonabitur fecuris contra. Quafi dicat, ficut hsc

inanimata tantum funt inftrumenta nihil facicniiapcr

fe, fed per eum,qui mouet ea,fic necSennacherib per fe

fedper Dei virtutem operatus eft; vnde& gloriatioeius

flulta, & vltione digna. ^unquid gloriabitur . Diabolus, fe-

curis, ferra, & virga dicitur: quia per illum infrudluofx

arbores fuccinduntur,diuiduntur,& fcrrantur incredu-

minumfuccendere veprcs
& fpinas, & omncm Afiy-
rij potentiam , & innu mc-
rabiles populos ad nihilu
deducendos:tunccnim ti-
1 4 more pcrtcrritirm quaii co
I) lubrum tortuofum, &fa'

21

22

25
26

p ciuslignifquepcriturispo-
tucrutcuadcre, eosdignos
eflvqui numcretur, & fcri
banturapuero, cuiusprin
cipatus fuper humerum
eius.

^ Procopius. Placctnon-

nuliis intcr honorem», &

gloriam aliquid intcreflc.

Gloriam enim a populo,

honorem vero a bonis tantum defcrri . Itcm , quas lau-

dem a quibuslibet aliquando.Trsmium autcm virtutis

cflehonorarium.

e Et tnt lunien.Dicimt Hcbra:i, quod Michacl Archsn-
gelus fuerit, cui commifla cftcuftodia ilUusgentis, ficut
Daniel dicit .

f EfAoriafalrus. Carmelus mons magnus ,foecundus
arboribus. Quafi exercitus innumerus (ficutUgna fylua
rum) & corporc, & anima pcribit .

,0z ^d

car-

C NICOLAVS DE LYRa.

^ I In fortitudine manus mex, & non dium^.

2 Feci. lciUcet vi^orias prjedtSlns.

3 Et in fapientia mea intellexi.^M<i/;«fr talia effent agenda.

4 Et abftuli terminos. ^dimgendo rcgno meo .

5 ' iX<ictTzyi\c\\x^^\^Otcns.i<ieiipropriapotemiacaptiuaui.

6 In fublimi refidentes. idtfi in jolio regali .

7 Et iniicnit,&c: iieii uafaciltier eos debeUaui,ftcut puUt exi
Jientes tn nido cafiuntur.

S Et ficut colliguntur oua,&c./a7/m a matre fouente,qu^
CoUigmtHr abfque diffi,cuUate.

f> Sic vniuerfam terram,&c. idefl habitatores , & diuitias
yniutrfie terra,

10 Et non fuit, qui moueret pennam. idefi manum contra
mc. Trcjequitttr metaphoram fuam de auiculis inuentis in nido.

11 Et aperiret os. ^d contradicendum.

li Etgannirct.iciey? conqueri audiret . Confequenter arguitur

eius fuptrbia, am dicitur .

i j Nunquid gloriabitur lecuris contra eu, qui fecat in

ca,&c. ^itriLuendo Jibtjeciioriem , & non artifici mouenti eam

quafi diceret ,fic cji inpropofito . rex enim .Ajfur atiribuebat fibi

yiHorias diuina ■t>irtutefabas,cum tamen ipfenon ejfet nifi folum

inftrumentum D«, vtfupra dicium cft;

_ 14 Propter

1 4 Proptcr hoc. Tr^mifja ^fjyriorum culpa, hic confequen-
ter denuntiatur pcena, ciim dicitur: Proptcr hoc : ideji , propter
fuperbiam priedidam, & gloriationem falfam.

1 5 Mittet dominator. idefi ^ ngelorum : & per confequens
nullus potcji ei rtjifiere, cumetiam ^ngeli fibi feruiant.

16 In pinguibus cms.idtfiprincipii' fuis,& bellatonb' robuflis

17 Tcnuitztc.ideji defe&um roborisper angelum Juum, qui vna
nodie interfecit in cajiris .Afjyriorum 18 5 . milia bellatorum,vt ha^
hetur^. Hjtg.ig.g.

1 8 Et fubtus gloria cius, idefifub armis, & ve^ibus .

1 9 Succenfa ardebiC. quta eorum corpora , fic combujia fue-
runt , quodin cineres fuerunt redacia, iatidis armis , & veHibus
fecmdum aliquos , vt diBum efi fupra cap. 7. a.

20 Et erit lumen Ifrael.j</ffl angelus cujiodii illiuspopuli de
putatus , qui dicitur fuiffe Michaei Dan.iz. a.

21 InigncJdefi in percufjione ^ffyriorum per igne modo diBo.

22 EtTandus eius. ideH dem ^ngctus .

23 In flamma. tden per fiammam eos interfitiet.

24 Et (uccendct,& dcuorabi.&c. idefi maiores fuiexercitus

25 Etvc^pxcs.idefirinnores.

26 In die vna. idehfimul. itla enim percuffio f*it de no£le: %a
tamen eH pars dtei naturaiis dicitur hic. In die vna .

27 Et gloria faltus. idell principes jut txerciius .

•J« 1 Et

M 0 l{ .A l I r E R.

7^t.nquidgloriahHurJccuris, &c. Quafidicerct: Non.
T«;pr/;u.§ciUcctproptcrhanc fuperbiam .

15 Mittet

1 j Mititi aoinmaior dominus . fupcr cam poenam dcbitam.
19 Et fubtus gloria eius fucctfa ayiV bit.Nz in motc Oliucti cii

excrcitufuo fulminabit, pauciscxceptis de qbus lubdit.

t Trtt-

H3

Ifai

aias

^a ^dcarnm. Hacrcticiquoquccum ccclcfiafticadoflri

A nailluxcrit,& eoium dccipula patucrit, adtantam ve-

nientfolitudinc, vtdeJaltu&infruduorisarboribus,&

innumcrabili multitudinc,vix pauci refidcanr, qui eo-

Ue Je- rum lcquantur crrorcm.

i\c.^o. j, neluiuthgnifjltus , &r.

^™'"- * EufcbHisverbispauci-

j tatemIuda2orum,quiinre-

(iiras, r"um fint euafiiri vna cu

Slifer.' vrbis IcruCalem incendio

\[ oflcndit Hi ver6,inquit,q

i refidui fuerunt , numerus
crunt, hoceft, non plurcs

Cap.

X.

I24

a f Excrcitiis inniunciabilis, vt iigna rjrlimum
tantum cum ro fujjrrunt : n traaunt Hcbrsi .

&reIiquisEligni (altus ciu.spracpaucitatenu l

t T Poiciit fcribere. b TQil' "•" innuiueiibilcs.

quamvtnumcrocompre c « Fug»to AflVtio . TTcmporr^ ^

hendipofIinf,vtpoie,qui c mcrabuntur, &:puericriber eos. Eteritin die 7

U a T Pauciremancntcs f Ideft de dccf m tribubus. o

9

&pauci,&facile numcra
bilcs futuri funt Xon plu-
rcsigiturcxtiterunt ludco
rummultitudini coparati
qui inChriflucrcdickrut.
C Tue» jc ribtt (os. -^ Idem .
Illc fcilicct pucr de quo di
^umeft:£tte virgo concipiet
& pariet fiLum , & antequam
Jciat puer vocare patitm , aut
matrtm , qui paucos illos c
fcripGt ad vitam .

* Bafilius Pcrpucrumfi*
gnificantur prxfidcsccclc- /.
ux, quibus rcuclantur ar"
& quae pcccatorcs

B prdi-luslatcnt,quorum nc
mofcfiiscflrcpotcft,prster ^

cum ,qui occulta cordiu vniufcuiufquc fcrutatur . Hic,
inqiiii, fcribctalcs pcr pcccatam alioqui oblitcratos , ac
dcnuo lUos priori libro infcribct.quod inccdifi fugerint
fcfcquccxpurgarintauftcritarcpaenitcntiac. Vcl pufio il-
leeft queMjgi adoraucrunt , qui afcribitlibrovitccos

3ui 5 p^nitentia propriuspcrtingunt ad cognitionc Dci.
tt e-it in die tUa. Cum Phaccc & Rafin vcllcnt vcnirc,
&duastribuscaptiuarc,mifitAchazadRcgcm Acgy-

pti, diccns: Struus tuus fum , vt/i» , cr aufcr lugum Vhacct , &
F^afin de coilu mro . Illc autcm non libcrauit cos,(cd domi-
nusproptcr Dauid (cruumfuum, quo mortuo, Ezc-
chiasfilms eius rcgnauit pro co,&omnia fimulacra qu^
impius Achaz vbicunqucpofucrat.confrcgit, & populii
qucm illcad ritusgcntiumpcrucrtcraf.adDcusrcuoca
uit.Quod audicns Scnnachcrib,iratuscft valdc . Cumq;
iam Syro$,& Philifthxos habcrcr,& dcccm tribus capti-
uafTct, cuinnumcraoilimuhitudine Icrufalc aggrclfus
dlAlias .n. ciuitatcs ludx la antc vaftaucrat • Indc dicit.
I duabiis tribubus,vt no confidant in Aflyris,& Acgyptijs,

qui ffpc cos pcrcuticb.inf,fcd in Dco fuo fpcm Donanr D

C J\elu^u:^conueyic,>tur. Sccundum lofcphum 'innume: le"-^'", Kfc.

rabih ludseorum multitudincoccifa, inrclligimuspau- "^- '^f ^*

cos in Apoftolis, & Apoftolicis viris cflefaluatos.

•5« Eulcbius. Qmii ara.a. Nam cu m duopromifcrit Dcus

eiusA'tCarmeliciusabanimavfqueadcar- I AbrahJc,dchisquiabillo

.TPcrcuflioen.mexerctu. fugittetram fuam. & i?. Niniue 2 ^'■'^"" Crant, Vnum qUOd

adoiansDeumluani a filijsfuisoccifus. , 1 UfUrrCUCnr llCUf flcllcCOe

ncm confumctur : Etcrit f tcrroreprofueus, 4 ^'' aherum ,quod taquam

.„ .. . .=,:....,-_-..* bTiJ^em. arenamaris. Dciquidcm

amici, qualcs fiicruntilli '■ ' '
vefcrcs, & Prophctx , &
Apoftoli I u min ibus cclcfti
bus ipfo fplcndorecompa-
rantur. Reliquiveroterre-
ni.f. atquein humufpcfla
tcs,arcnx fimiicshabcntur
4< Procopius.Sunt vcro,
lo & hxc vcrba in cam , qux

eft ad Roraanos.cpiftolam ^o""'?'
jj paucisimmutatis, a Paulo
tranfumpta. Nequeenim
j, vtfolemus,illccuiufquain
vcrbafcquitur interprctis,
fed Hobrxa Hebrgus ipfc
ad arbitriu exprimit . Pro-
hibct autcm mirari,quod a
pucro dcfcribi paucos au-
diamus,cum nominequi-
dcm pcrmulros , fcd opcre
paucos Chriftum prohtcri
ccrtumfit Ateftfalutisco
fcqucndx optima rario , fi | Rom,<>. f«
IcgisdomumipfafqueProphctarum fandiones paucis E
cuangcli^ capitibus complcdaris. Di/zga enim, ait, uominu Matih.»».
Deunt tnum , cr pioxnrtum jicut tcipfum .
f Conjimmaiio abbnuiata. Perf edio corum, qux dc Chri
flo crant tam longo tcmporc ante prxdi£la tribus annis,
& dimidio complcta .

4« Eufcbius. Euangclicam prxdicationcm pcrfpicud fi-
gnificat,inquaomniMofaicoambitu fublato,quiima-
ginibus,& fignis,& cOrpor.-ilibusadorationibuscoufta-
bat,brcuitatcprxditum euangclij vcrbum in omncsho
mincs ciiufTum^prophctic vcritatcm comprobauit .
•J« Procopius. Qai pcrticir, & opcrc lcgcm tuctur, dif-
fufam cius latitudincm bicuibus prxceptis , & capitibus
coivplcdcns^cumcfTcrcliquiasillas, quxfaluandx funt
crcdimus. umi.u, ait, qu*cunqite vultis vi juciaiit ■Vjbishomi-
nestcr vosfaittcillis.

g luflitiart,, quia iniuflc occifus.morrcm, & diabolum
luftc vicit, & mundum rcdcmit morte.

iIIa,non adijciet refiduam Ifiael, 3c hi, qui fu-

4 T Elapli in leniialem ad Ezcchiam. T Confideie. f A0yhu.

gaint de domo lacob, inniti fupcr eo, qui

a T '^^amicofaAusinimicus, quienim piius pioeis Damafwum ce-
pit , St Rafin inietfKit.

percutit cos , (cd innitctur fupcr dominu fan

' T Q^faoat. TSanJiifieat. bf Vcio coide.

dumllfacl . In veritatc reliquix coucrtentur:

a T Conuct:entur. bTQi!ipotrlt libeiarc.

rclic[uij:, inquam, lacob ad dominu fortem.

tf T Piophet* .J< adarntu Chti:ii. T P<>uli. b f .\polluli.

t Si cnim fuerit populus tuus I(rael,']uafi are-

a 5 Ad Cbiiilum . T Fuangclii

namaris, rcliquix conucrtentur ex co . Con-

a f iD juubus uiandatis tegis. b T lnuiid.ti^>acict, i;jia. ii) omnem
teiiam exiunlt nuseoiutiiE. i' tinesoibis iii x vrrba corum.

fummatio abbreuiata inundabit iuftitiam.

ij

14

15

m

a T^oli

c

i|

NICOLAVS DE LYRA.

1 Et Carmcli Cius. idtji acus bcUaturum.

2 Ab anima viquc ad carncm confumctur . quia anlm*
torum deict-aerunt ua igntm gebe>inx,& carnts Juerunt ii.cinera-
U. kuta tatnen vtfles remanferunt ihtaB^, ideo dicttur hic.

3 V fquc ad carncm . Jcilicet inc lufiue , ^uia com buflio illa
wnproiejjit vjqut ad vtfles , & arma.

4 Et crit tcrrorc profugus. quia Sennacherib vidcs in mane
flaga .lla,tnitus fu^it ad terram fuam cumpaucis. Ideofubditur.

5 Et rcliqui.x.j«fc// refidui defuo exercitu,qui ndfuerTit prrcuffi

6 V\%^mcmtcxi\xmct!i\yymi.ciid& defacili.jdco tnbditi^r

7 Et pucr ficribctCOS. tdefijiribere potcrit:quia potcfi facerc
vnurn muilicumjimplicim trathm ,cuius ftgurx efl litera lod apui
liib'<ejs, q ixin nuineriifignificat dcccm apud eos , & tot euafc-
runt lum ^ennachtrih.

8 Et crit in dic illa. idefi tempore illo Scnnacheribfug^to .

9 Non adijcict . idifl , il.i qui euaferant manum Satmaijfjr ,
^uaiido cepit Sarnariam, & regem Ifratl, & nonaudtbtnt tntrafe
regnum luda propter inimicitias, qu^fuerant inter regnum Ifracl,
& luia. Sed po^ reccjjum Scnnacherib E^ibias afftcurauit eos
ftrepijiolai : & fic vencruntin lerufaltm in Deo confidentcs pro-
fttr percujjiornm pr^diBam.

yei aluti,./^ mclius vt credo, exponitur hoc dc regno Iudx,quu-
tumadiiuttat s alias d lerufaiim^vndeljabit.noici fugerant limo
rt Stnnaibtrib:& ptures eorum nonfutrant aufi vtnirc in lerufa-
lem,vel

ltm,vel nonpoierant, (<! jic alibiiatebant: fcdfugato Sennacherib
reditru',t :dlocaJua.dr Dtmino corifidentrs audito miratulc.
10 Inniti fupcr co.Scciden, fuper regrm Afjyriorum , in quo
tempore ^cha^, &populus luda fuit confifus , C^ ad pctitioticnt
.4ch.T^ regem ^yrie tnterfecit,& regnum Ijracl inparte fpoliauit
vihabetur^. f\eg. \6. Jtd pojiea de amico facius inimicus inuaftt
regnum luaa tcrnpore Sennaiherib .

\ i Scd inn itctur fupcr domin um, &c. Quia vifa mirabili
percujjivne Sennaiherib,ex tunc fjrmttcr toifift Juerunt cte Dco,qui
facrificat Ifracl.ideo fubditur:

u In vcritatc rcliquixconuertcntur,&c. quia Judei, qul
remanlcrant,ad veum verai iter i onuerfi funt.
I j •' Si enim fucrit populus,&c. idefi in magna muUitudine.
14 Rcliquia: conucrtcntur cx co. Qnia pauci remanebuntt
fcdiiet aU Deum vcre conuerfi: quta poji captiuitatem rcgni Ifael
per Salmariafarrcgem .y1fJyriorum,&poft vaffationtm regii Iu-
dteper ^vn-iacherib remanjeruntpauci Itiixi refpeciu mn ttiiudtnts
eorti, ijiis futrat tcmpcribns prxteritis.
I j ConfumtnatiO abbrcuiata cft . quia exierminatio cxi r-
citus ScnriacDertb ,qiic fatia tit tn breui tempore , fcUiiet invna
no^e fciitinundarr,'defi abundare iufiitiam in Judtis,quia vifo mi
raculolaudauernnt Deumfideltter , (^excorde. atiqui vcrolibri^
habcnr,inundabic, & fatjo ex vitto fcriptorum proptcr fimilitudi
nem titerarum. Et quia illa extcrminatio faHafuit virtute diuina,
vtprxdiitiim efi.ideojubditur.

•J<iConfum-

MOR^ALITEV^. 8 tr cnf, Cf<. fcilicct inniti fallitati , fcddiumx vcntati

T ^ Trttpaucttate numtrabuniur.i.dc facili: & garcmancntcs Rcfiduum autcm huiuscapitis , cllqu.xdam rcplicatio

dctcda faifiutc Antixpi firmiicr adlixrcbunt. idco lcqt. lcntcntis pr^didlje, ideo pcrtranleo.

8 Etent Tom. 4. E a

I3J

Glof.ord. &Nicolai de Lyra

1^6

8c leruneAtonc , humani

t Pafillam.

laile. 7»
t Adconrum
ptioneoi eo'
lum.

a Confummattonem emm. Aa gencii5lber«ione,ttibut liebusconfummauu.

A litcram.Fecit, quia tantam a | Coiilummatione enim, & abbreuiationem

t Infra »8. f. multltudinem prXterdeCe ^ , lerufalem diotur vmbilkus mundi.ideft in medio omn.s terri .

occidit brcui fpatio vnius dominus Deus cxercituum facict in me'clio

nOCtlS . a T Vi fcilicet non timeat Ezechias.

b Hoii /imfm Anagoge.Praj q^^Is terrjE.Proptcr hoc h^c dicit dominus

cipiturpopuloeccleliac, nc _ ^xt i- • i

timcat aduerfarios, qui ad b Deus excrcituum: Noh timere popuius meus

niiffnanfllimremDCr nara- a 1 Ideft ab Aflynjs. b.f Deprecandononpen.tusdelendo.

pilgnanaum lCnipcr para- letufalem enim liberabn nropter Dauid feruum meum.

!;et"i4™Zr;:!;"',ro t^^bitator Sion ab AfT^r : In virg. cmm peV-

;rnSpo7«tm:y c cutiettc&baculumfuur^lcuabitfupcrtein ,

cipiunt,&nontamgladio ^ via Aegypti. Adhuc cnim paululum , modi- ^
quamyirgapercutiunt,ga cumq; 6c confummabitur indignatio mca, ^

a ^ Aegvpiiorum, Aflyriorura, & Sennacherib. •( Vox prophetx.

& furor meus | fuper fcelus corum . Et fufci-

f Sennacheiib. T Vltionem.

tabit f upcr cii dominus exercituu ilagellum

a l' Sicut Madiaaitc i Cedeone fine fanguine ludzotumviAi funt.

b 1" vbi occifuseft.

iuxta plagam Madian in petra Orcb , & vir-

a i Pot n.iam. b f it.ubtum.

tijr , vt fpiritu oris cius , & c g »j„ {\^ ^,^ f^pgj ^^j.^ ^ ^ lcuabit eam in via

OlCO mileriCOrdiae iUgUtn - a 1 qula fpwafti in Aegyptijs. bfCumab Aegyptotcdierit. c f Hoc

hoHiUm COmpUtrcfcat. * fcllicetquodau. d1 Sennacherib, occifoexercitueinsabAngelo.

Acgypti. Etcritin dicilla^ aufcretur onus ^^

a T Auferetuificquia, compuire.

eiusdehumerotuo, &iugum eius dccollo

• f Degciet dominatio 3 ^rzfentia mifericoidiz Dei.
g b f Viam Scnnacherib ab Ae^ypto vfque in Nobe delctibit' propbeta.

tuo,& coptitrefcetiugum t afacie olei. Veniet

a f JFcfti.iamct. f Cuifun

jn via Aegypti ambuiaue-
runt,& non funtconfifi in
domino.Cum autereucrfi
fuerint , & via Aegypti de-
reliquerintjflagellum Dei
in iudicio fufgitabitur con
tra aducrfarios. Madian na
queex iudicio interpreta-

B C Super te in via .Aegyptt,
Captiuatis decem tribubus
rcucrfus eft per ciuitates la
da:,& Beniamin.qujeerant
in viaAegypti , quas fub-
ucrtit. Velcaptis ciuitati-
bus Iud^,& Beniamin,eti3
partc lerufale inferiore.rc-
uerfuseft m Aegyptii. Cii-

e Iv petra Oreh , & vhgam -r^
^ Procop.Vbi in loco a/Jii
£lionis. habet 70. In Sur Oreb
intcrpretatus eft Symma-
chus.ne illam,qu2 Gedeo-
neMadianitaruduce, fcd
quq pcr Mofen inflidlaeft
piagaintelligercmus. Sur
cnim iple foluendo voca-
batur, eratque monti no-
mcn Orcb, cum & eodem Nuajj^
tempore lunt mafculi om
nes, ipfique adeo Madiani
tarum regcs interruptionc

9 dcleti.
f yirgamfuaminm3.re.Qnz

10 fi:Antcquamveniatfuper

1 1 tc aggredictur Tharacani

1 2 regem Aethiopia, & tran-
fibit mate rubrum,& leua
bit virgam fuper Aegypta

ij & ficcum multo cxercitu
reuertctur contra lerufale.
g EtiugumeiusdecoUotuc, 4. Re|
^ Procopius.Habet Rcgii
hiftoria AlTyrium tributi g
nomine trccentaauri tale
ta Ezcchias impcraflc, ad
auorum folutione facros
thefauros, & regios ncccf'
fe fuit exhauriri , quod iu-
ginomine nonimmcrito

H

f Nolcns ibi maneic iS fignifiCatUm cft.
hcCni item. i ^ .- • , .. .

b 1 h CoYiiputrc/cettugum d facie. tlQmii

■■ falemcaptiuandam,ciuita

fcSjXjuac remanferant,& in

viaab Aegypto Vinientib*

in lerufalem , erant, cepit,

& fubuertit.

■f Recenfuitd Prf«/«/ »wmo<f/f«w^'; Hoclongotempore poftcomple*
«xercitu fu6. fum cft: fcdomnia fscula ^ternitati (in qua omniapras-

f A'in5 Maii^th.

inAioth,trunfibitinMagro,apudMachmas ,9 ^ Grcgor.Subrugoquip-ineua

a f Fiduciam habens capiend* vrljis. f viuaH iea,turus cito. f Sarcinas. r^^ fr-r^^^in-.,.,,- A.x„Z^,^J^;-y?-»

h T Sennach, nb cum fuisf.rcinisd.-polit.s T Pratdiaasciuitates: vel ma- P'- tCnCOamur QSmoniacg

^gnas &perueiicruntin Gabaa.Sc dixf rur^t, Gabaafe. no. dominatiOniS,(ed Vnftl fU

tcomcadabicvafafixa.tTranfierunc curfim, 20 n^us oleo Spiritus fanfti.

a f Vbipaululu.u tificitexc.citum. f H'n:cniiuaiucrtit. T Alias. 21 Et QUia ROS Ctatia libcrta-

Cabte. b 1 Paiiefiaa. c 1 Ci^ i vici la. d f Sedestejia. j- - ~ ■ ° ■

Gabaafedesnollra. ObllupuitRamarGabaa 23

1 Q" 1 vici la. d f Sede5tej;a. >,■,»•" ■ j ~- • • j

- ^h . r» c. ,^ *! H 22 tisvnxit.dommationisdae

tTranfieruat ^€"^1«^"«^) comparatamomeritanca funt

vadum in Ga C

baa diuerfo- __________________________^_^___

tioru pcrno- ~~

AaruBC .

c

Jnpe-

moiuacas lugum putruit,
Paulo atteftante,qui ait, vbifpiritus domini , ibi Ubertas. -

h Trmficrunt,.urjim.Gabaafedes,(^c.VtXtQni\xm^loi\X'' '
turo moreprophetico.

^ Confor-

NICOLAVS DE LYRA,

^ I Confummationemenim,&abbreuiationemdomi-
nusDcusexercituumfacietinmedio. Idefi in luU^a, qu^
eft in quario climate terr,e habitabilis , qux diuitur in feptem cli-
tnata: & ibifuit percufjus exercitus Sennacherib ex diuina iujii-
tia . Sicut enim pater piusgafligato filio pYoijcit virgam in ignem,
fic pater mifericordiarum Deus Sennacherib cum fuo exercitu , qui
eratvirgadomini ad gafligandum populum Juum, vtpradiiium
eft, fa6iadebitaguWgatione proiecic in igncmmaterialem, &in
ignem gehenn^ , vtpradiHum eji . SennaLberib tamen in perfona
fropria nonfuit combulius corporaliier,Jed fugiens ad terrantfua
ibi interfefius fuit d filijsfuis miferahiUter 4.iieg. 1 9.

5 VtoptcrhocVoJita^^flyriorumpunilione, hic confequen-
terponnur E-^cbiXy&popuLiJui confolatio, (ecundo ponitur redi-
tus Sennachenb in ludxam, & fui exercitus percuffio ibi: Venict,
Circaprimftm dicitur: Vzoptcthocfciticet propttr punitionem
^Affyriorum d Dco prAittam*

, 5 lixc:dxQ\tdova.mu^, Cuiusverbum eftinfallihiliterverum.
4 Noli timcrc populus mcus. quia ibi vigebat diuinus cultus
ideo fpecialiter dicitur Deipopulus.
J Ab Afflir. Idtft d rege jtffyrioium, & eius virtute.

6 In virga enim percutiet te. Ex mea ordmatione ad tuam ca
iiigationem, & non ad dtledionem .

7 Etbaculumfuumleuabit. Idefl fuper lerufalem ,

8 In via Aegypti. Sennacherib enim cum effetin ludea eam de-
uasians, audiutt nuntium de Taracha rege^cthiopum,qudd egref-
f»s erat de terrafua adpugnandum contra eum,vt habetur 4. B^g.

19. & tutic rece(fit de ludxa, vt iret obuiam ei,&ftc viajua erat
yerfus A e^yptum ; & tunc miftt nuntios, & litteras, quibuf com-
minabatur E.'^chi<e, & populo eius de deftruHioneeorum infuo re
ditu, & hoc eft quod dicituriEt baculum fuum Icuabit fuper
tc in via Acgypti, ideli exiilenstn via verjus .Aegyptum com-
minabitur tibt , vcrumtamen, quia illa comminatio non habuit ef-
fciium , quia in illo rediiu exercitus Sennacherib fuit percuffus per
^ngelumtVthabstHr;nfra,ldeQdititkr: Leuabit baculum

fuum

fu u m : £t won dicitur percutiet, quia illa comminatio non habuit
ejje^um. Ideo fbditur.

<f Adliuccnim paululum. Quiap^^fl paucos annos redit Sen-
nachi ribjcsli, et fcit duos, vt di8um fuit 4. l\eg. 19. &tttnc fuit
fircuffus Cius exeniiH^: Ideofuhditur :

10 Etconfummabiturindignatiomea. ide^vindiHa.

1 1 Et furor meixs. '^ciitcet Sennacherib, &fui exercitus :

12 Et fuicitabit luper cum dominus. tdcft .Angelum percu-
ticTitimiplum.

I j luxta plagam Madian in petra Oreb,& virgam luant
fuper. iluiapercujfio exerciius Sennacberibfuit miracuLfa^ Jicut
&percuUio Madianitarum, de qua habttur ludic.j.f. Et percuffio
.Aegyptiorum in marirnbro de qua habetur Exoct.x^.ideojubditur

14 Etleuabitcamin viaAegypti.Hocffl, ficut leuauitpo-
tentiam fuam ad percutiendum .Aegyptios perfequcntes Htbr^os
in via maris rubrt exeuntes de .Aegypto,vt habetur Exod. 14.

15 In die illa. Scilicet percujjionts txercitus Sennacherib.

16 Aufereturonus eius. Ideflgrauamina, quf tibiinferebat.

17 Etcomputrclcetiugum a facieolei. Idtfl diuin^ mife-
ricordi^ , quia duminus coudefcendens E^^^chiie interfecit exerciiH
Sennacherib ptr .a ngelum , & ipjum Seimachertbper filios fuos ,
vt diBum efijuprd.

1 8 Venict in Aioth. Hic defcrib tur reditus Sennacherih in lu-
dieam , vbi tuncfuit eius exercituspercufius , cum dicitur . Ve-
mttin hioih.. Islpminafuntciuitatumperquas vemebat con-
tra lerufatem.

19 Apud Machmas commendabit vafafua. ibienimin
quodam fortalttio repojuit partem JupeUeBilisJue,vt expeditius ve
viret ad deflruendum lerufalem. Ideo dicitur.

lO Tranfierunt CutCim.Quiafefiinanter ihat verfus lerufale.
2 1 Gabaa fedes noi\ta.ldefi,iUuc poterimus venire ad figendU
tentoria hoc dicebat Sennacherib ad incitandim extrcitum defefii
natione cotra lerufalem.

Xz Obftupuit Rama. Ide^ habitatores eius audientes aduen»
tum Sennacherib, quia l\ama efi ciuiiasprope Cabaa.
2$ GabA3iS3U\isfugit.ldefibabit^oreseiufnon audentesex-

ie peSiJre

N

»37

Ijje.

/«P a Coifortamlniadhuc difsifi.

^ Poftquam Scnnacherib tc-
tcr Jitin Nobetcntoria,vo
lens mane expu'j;nare leru
ialem , non ccflauit vfque
in mediam nodcm mifia-
ri dcrolationem lerufale,
dicens : En,ifta Iblaciuitas
liberaride manumea po-

terit?

b Ecte dominJtnr dominus
fxercituum, &c. Dixitpucri
nomen dc virginc nafci-
tur,r.Emmanuel,& poftea

KcLix Cap. XI.

* TQj^a^ozrunt huius noinini]. bfHoeaudito.

TErgi. fNimio vluhtuhmncs. «rIiquo'uin ir.ore^

Siulisfu^ic; Hinni vocetuafilia Gallimat-

13S

*, Ciuitates UnA pcrqujs uanliuit.
cuttcniis. b ^Q^iia. f Um.
&Gabbiin.

i fldeftdeclina tediligentei impctuin
tFugit. TCiuitates ludz Mcdemco]

IIOI

it. 3.

tende Laifajpaupercula Anathoth. Migrauic

af C^au:Qui habiutis in collibus.quod fignili^at eabim
b f <rnnachetib ad exetcitum dicit. f Armacapitc.

Medcmena, habitatores f Gabim, conforta-

iQoaii: •lUrtic.ihoia diei vi in Nobe figat lentotia. b f Ciuitas in
lu »1, dcqua tuit Gesbi vnus de t''?mta ptincipibusDauid.

mini,adhuc dies cft vt in Nobe ftetur. Agita-

aVMina>(Ot nt;«. b f Sion moBseft.in cuiuscoli: Icrulwieni eft.

bitmanumiuam fuper montcm filiarSion,

, ._. - a •'Prophctia de panjonedomini. fSed. bfPatrr.

invtcroprophct.iTxconcc b collcm lerufalem.Eccc* dominatordominus
pti,t.accclcra, Ipoliadetra ,„ . . ,.^

€ . , "^T- I r »TPetcutiam paftotem, &difpergenturOHesgregi$.

he fcpr^.CC q> ellet lapiS Ot f In paffione. b f Porpus Chr.fti terrenum.

cxcrcituum t confringcc lagunculam in ter-

a % Qj^\i tetiz motus fac^us eft magnus, monumeiua apcna funt. b f ludzi.
cfln vindiAampallianisChrifii. fAierialua. d T^Mperbi

I

lefcpr^.^ g^elTetlapisof
ienfionisduabusdomibus
IlVacl.Scd nunc antcquam
<licat,g> dc Icfle,& Dauid fit
nafciturus , per translatio-
nedefcribit cius paffione.
4« Procopius. Adgentcs
iam fermoncm conucrtir.
Erant.n.ipfarum principes
dcfpculo conditoris cultu
^ idola amplcxi,& animi fc-
roci-

NICOLAVs DeLY rX:
l^ ptfidre aduetitum Sennacberib. Et dicttur Cabaa SauliSyrjuia Saul
^ eam inhabnakHjVt habetur 1 . neg. zz, Et tcmpore eiusfuii tbifi-
ies regia,

, 1 Hinni VOCC tU3.'.ger/ie prx artxietate & aduetu Sennacherib
1 Filia G2AUm.Callimeftmonsinquoeliciuitas,qutediatur fi
l-a rnmis iUiH',io quod eil ibifortalitium,vtideciuitas iUa defen-
xiilu','tcutftlia per matrem.

3 Attcndc L2i(a.f.aducntHm Semutcherib^vt ihi caueas.

4 Paupcraila. ciuitas efi vndefuit leremiaipropl)eta,qu4 dici
turpa'ipercula,q'iia fuit ab exercuu Sennacixriafpoliata.

5 Migrauit Mcdcmcna .i . habitatores eius fugeruntprx ti-
tHore Snnii icherib.

< Habitatorcs GMm.fimiliter fugerunt.Quod autemfequi-
tHr,iuuur in perfuua Scnnacberib fcflinantis verjts lenifaUm, di-
centis exercituifuo.

Q 7 Confortamini . Talis .n. mutatio in modo hquendi fit fre-
quentcr in prophetis,efl enim t^obc locus prope Inufalem,ad quam
tuertendam f- iiinabir,ideo fubdttur.
8 Agitabit manum fuam.i/M* exercitus virtukm.

3
4
5

6

7
8

lo

II

rocirateval dc tumidi.Aifit D

. n. nonnulli quiadc Salua-

toris aducntu lernioncm

initituat, lorum quilciiis

vmbra fuperbc olim glo-

riabantur,cuerfioncmdc- •

nunriare.rcr Libanum aut

quod cum excellis cadcr,

templum ipfum cfi claris

tumidifq^raccrdotib. intcL

ligit . Libanuni et Icrufale

nuncupare folet fcripiura,

vt Zacharias, .yipai Ltbam ^jjt ^j,

portas tuas & dcpjjcatur ignls

cedros tuas. Vbi fupn.

•je Rupcrtus. Deconfra»

ftionc laguncul.T: diucrfa tcxcijidicia'

dinerforum lcntentia cft. """]' '"^ ^*»^

Ali) voluntpcrhancChii- "''"

fli paffioncm ljgniHcari,cp

rorc , & cxcclli Itatura luccidentur, & lubu- 1 2 volcte Dco caro eius mor

^Dopcieniur. a *v -nat lerulale prop ct r.ultitudincm populi translatiiie. JJ ti tradita flt VtludYOriini

mcshumiIiabiitur,&{ubuertccurco'ndcnfa 14 fublimitas dcftruatur, &

TRom^noium. » f leiulalem vel templum. b f Sacetdotibus. I5 CXCclfi COmiant in tCrra & c
Tnde : Aperi libaoe Ponas tuas,& deuoiei iznis t i- - /~ - j ■ r ^

gte(ru»t^t.8ccedrostu«. Libanuscu (uiscedris inc-

falcusciusfcn-o, &libanuscuexcclfiscadec. ig cidatur.Alijvoluthundo

cum dici ctiam de Afiyrio.
^^CAP.

9 Supcr montcm filijc Sion.^-^M cinitatem & tcthpiif inten
dcb.it deitruirc quod erat in monte nion : led q'<ta fi>it dtjraudatus
ab inte>ito'ex percuffwne fui exmitus per angelum , ttiam amequi
obfidnc IeruiuUm,vt di^um fuit j\.f\eg.l9. l deo fubditur.

10 Eccc dominator dominus.'.e.tfc<:;r«i sennacbmb Virtu-
tem.Laguntula,n.tit de terra^tdeo fignifiiathumana corporay(jute a
dominofint de terra, corpora vero beilatorum Scnnaclxrib futrtit
in cineres redaBa.

It In tcrrorc . qiaa Sennachetih mane confurgens, & contritionS
fui exenitui videns tertitus fugit.
1 2 Et cxcclfi (\itura.i.prmcipes fui exercitus.
1-^ Succidcai.i.interficientur ab atigelo,ficut arbor q fucciditur
14 Et lublimcs humiliabuntur./. (uperbi , quia icnnacherib
cum paucis fugit,a luperbta Jua dcit^us.

iS Et fubucrtcntur.?.»»M/r/f«<fo (ui exercitus deflructur vlrtute
angeli . Liua: hic dicitur ferrum metaphorice , (juia ferrim domat
omnia,vt habetur Dan.i.f.Et nulia virtus Ijumana potcH rejijtere p
virtuti angelicit.

16 Etlibanus.'.y«»»Mf/;crti cumprincipibus fuis: fugiens.v.ad
terramjuam interfeciusfuitibidem.

A D D I T I O.

In cap.xo.vhi dicitur in pofiitla. Quodautcm fcquitur dc
pcrfona Scnnachcrib.

/iof^worfiiwar.Conforfamini.adhucdicsclVi&c.y/wi-
literpotefi intelUgiinperfona Ifaijefuijje diHum,ficj't k^ pttceden
tia & fequenlia vfii; ad finem capttis . .Adquodfar ii'»in, <ppofl-
quampropheta denuntiauit reditum Scniiacherib in ludjtam uotni
nans cimtates^oef quis veniebn contra IerufaW,-{icer,s : tCenict in
,Atolh, & ofiendens quo ciuitatct ohHuptbant, & altqui fnguhant
pr£timiirefuorum,vt cumdiciiiObflupuit Hama,Gabaa S^ulis fu
git,migramt Meiemena fmiliter <& habitatores Gabim,fcitketfu-

CAP. XI.
^ p 7* egredietur yirga.V{ic a

J-TO.Vfqj ad principiu

vifionis Babylonis pro-

phctiacftdcChrillo, a

per partcs cxplanamus,
• nc lcdoris mcmoriam

f Sed priiM'

9 fTurt.idi*.

geruntfpfout in pofiii.Confequenter reuertttur propheta ad confor-
tandim eos,fhniliter ad confolandum a pradicio timore & fuga, di
cens:Confortamini:adhuc dics efi,vt in T^be fietttr . Et efi fenfusz
Tioliie timere tumultum huius inimici Sennacherib,quia adhuc efl
dies,fcilicet in ptopinquo, vt in t^obe, qute efi quxdam villa parua,
qut erat facerdotum . Sietur,fcilicet fccuri & fme fugii fuhUto ti-
more:Cr quomodo hocfiat,declaratfubdens:.Agitabit muniim fiia.
fcilicet dominuf Deus fuper monttm fili^ Sion, & coltim Ifrtif^te,
fcilicet ad protegendum ea.Et qualiter hxc protetito fiat, o^idit di-
ccns:Ecce dominator dominus exercituu,confringet ia^Mtculii, fd
licei exercitum Sennaciierib.Et exponamur c£tera ficut in poll.lla,

confundamus.
a EgrditmYiTgim & florS
ludxi ipfum Chriftum intcr
prctantur, quia in virga , rc-
gnantis potcntia:in florc,pul
chritudo . Nos per virgam,
^i Mariam

XI.

f Piophetia den.itiuit3te.
fMaria. b f D^nirpe Itauid

T cijrcdictur vir<;a de radice lef

a^Chrillus viitutuni flot.coiona angelotum,
(Trrt'i'ittcftotum. TManOictis. bflefle.

fc,& t flo.\dc radicc ems afcendet.

■o

NICOLAV S D E LYRA.
Cap. X I.

j "C* T Cgrcdictur.flic propheta teuertttur ad defcribendii Chri\i
-*--' myjicrium,quod ctatfunm priticipalc inteniii.Et diiiiditur ik
duatpartct: qnia ptimo ponitur huius myflerij defcriptio ,fccitndi
fiibditur gratiari a^io pro tatito beneficiOyca.fc.Vfima iatrcstcjuin
primrj dejcnbitur ipfius Cljrifii natiuitas,fecundd eiusfantiitas,ibi: 1
Et tequirfcct,tettiofublimitas,ibi: Indie itla. Circaptimufcicndtt

qnod tfiudcaput exponilurad litera de Chnllo aiiodvr b. Htb'.i. s
& catbolicisfvnde in ttaslattone Chatdaica fic habctu^tExtbit rtx
defilijs tfai,(S Meffias dcfilijs filtotueius,&c.ludjct tameuboctx
peclantfuturtm . Chnfiiani verohoc duunt cfjc implitim iii lefn
"hlax^rtno.Et fi cundum Im diiitur hic.

1 Et egrcdietur virga.'. virgo Ma\ia,quaidittturvirgagraci
lis pa"vcrtate& Ininiiliiaic fifxibilis pktatr.

2 Et f! os dc radicc cius iiCcdct.i.Chrifius,qui diciturfl 'S rone

tjii 0 K .4 L 1 T E R^.

t r Kgrediefir vhzt . Caput irtudlitcralitcr cxponitur dc
Chrjfto. Moraliicrautcm potcftcxponidcbono ipfius
vicario,fcilicct dc bono Papa n touccclcfia,8c cpifcopo
bono in dioccfi vnai5c primo quantum ad cius crcatio -

ncm.

ncm,cum dlcinn-.F.yrrdlrtur virga Idcf^ paflor bo nus cu-
iuscllfcrre virgam pafloralcm.
W Deraifce /cy/..i.inccndij.;umc.Kinrpirationc fp^rituf-
Vandidcbct inftitui.
w Et Hns iie r.i iicciins afnn /^'.i.puritas, & dccor fariaita-

ti.'5 apparcbitin opcribus Juis.

\ ^' Tom.^, F 3

139 Gloford.&NicolaideLyra 140

/g" Maria intelligimus,cui nullusfrutexadhajfir.vnderVir
V eo concipict & pa.fil.(5c floremChrirtum.qui dicit .• Eg(

Siipr»,7.c.
Canti.z.a.

. go concipict 6c pa.ni.oc noremv.nnitum,qui cticit .■ Ego
"jum/ioicampi&lilium conuallium. In euangclio NazareorQ

(quod Hebraice fcriptum cft) ita habetur?Fa6tum eft aa
temcum afcendiiretdommusde aqua, dciccndic fons
omnis fpiritus , & requie-

uitfupcreum , dixitq;illi:
Fili in omnibusprophetis
expedauitevt venires, 6c
requiefcerem in tetu es .n.
requies mea , & tu es filius
meusprimogenitus,qui re
gnas in fempiternum.
H„m « :„ * Origenes.Dicitur Chri
Nimieros. «"s c.xire virga,& lios aice

b ^ln quo efl U'oettas> quia
b

af Aconccpiioneperpetua^ ^^ChiiAum
uiiritiis doiTiinus eii.

^ Etrcqiiiefcetfopereum fpiritusdomini, fpi-

a i Ipfee.iira Dei viitus 8c Dei fap.eniia eft. f Vnde : Omnia in la-

pientii fccifti.

^ ritusfapientia:& incelledus^ fpiritus confilij

atVnde-.Noii aiccpiltis fk>iiitum in timorc, fcd fpiritum adoptionis.in
quo clamamus -Ab.i paicr.

6^fortitudinis, fpiiitus fcientix & t picta-

».«.,^....1^ ,..-,- aflnelFeauinitialis. b f Cafti pc rmanentis.

Jer"e,quiaiinguiisdiuerfus c tis, & replebit eum fpiritus timoris domini.
cfEcitur:eiquife|nioreft d Mon fecundum vifionem oculorum iudi-

& negllgentlOr nt L,nnltUS ^ IDicemibus: Magiftei fcimus.quia veraxcs.&c.Refpondit : Quid me

Virga afcedetfedeXlt. ExeU tcntatishypoctiia!. ^ bfExmiotum.

dum namque eft qui fc- * cabit, ncquc fccundum auditum aurium

gnior eftjde eo ftatu in quo

eft , & tranfeundum ad aliu m in quem virga compellit .

Ei vero iufto qui ficut palma floret,dicitur Chriftus afce
B dere vt flos , vfquequo afFerat frudus fpintus , qui func

charitas,gaudium,pax.
lib. de «arne 4« Tcrtulianus . IpfcChriftuseftflosdevirga, natade
Chrifti. radice Iefle:radix autem leffe^genus Dauid.virga ex radi

ccMaria ex Dauid:flos ex virga, filius cx Maria,ipfceric

Sc fru«aus ventris : flos .n. fruSius, quia per floiem & ex

flore omnis fruftus.
' ^ Ambrofius. Virgacftverbumdirc<ftum,rcgale,ple-

Iib.j.off.c 14 numpoteftatis.infigneimperij .- virgalerpcnsfadaeft,

qmquicratfiliusDei , homofaduseftex virgioe, qui

quafi ferpes exaltatus i cruce,medicinavulncrib.infudit
Sermonc 8 * Auguftinus. Virga crucis myftcrium pra;fercbat Si
de tcmporc! cut.n. per virgam Aegyptus decem plagispercutitur,ira

per crucem totusmundus humiliatur & vincitur. Et fi-

cut Pharao & populus Aegyptius afliigitur per virgam,

vtpopulum Deidimittat,itadiabolus & angcli ciusfati

ganturpercrucis myfterium,vtaDci cultu rcuocare

non poflint populum Chriftianum.
lib.t. cSmen ^ Rupertus.Videquampulchraoppofitio.Supraofle
MJnIfa.Sap. debatur illefpiritualis Aftiir,virga furoris domini, <5f in

manueiusbaculus mdignationiscius.Ecce autem v ir^s.

gratias (Maria) virga requiei domini,& in illa flos in quo

habitet.

a Et requIefcet.quiA in ipfo habitat omnis plenitudo di-

uinitatis^vnde^SK/^er quem videris fpiritum defcmdenUin .

b 5fjmw.Sicutfermodiii,lux,vita,&refurreftio vocat,
^ ficfpiritusfapientia; intelIeftusconfilij,& for. fcicna- &

pie.^c

6.

pie.& timoris domini Non cp diuerfus fit iuxta ditfercn D
tias nominum,(cd vnus & idcm eft fons cunaar.nm vir
tutum.Sine Chriftoergo necfapiensquiseft,neciqtelli
gens,nec confiUarius. nec fortis, nec eruditus,nec ti mo -
re domini plenus. Hi funt fcptcm oculi in lapide vno fe

cundum Zachariam. Zachj.i
•J< Gregor.Nazianzcnus.

1 OperationcsSpirituflanfli ^"'■"'I
(arbitror) Ifaias appellat "'° ""
fpiritus,quosfeptcm dicit,

2 & infra rcquieuifre ait fu-

3 perdominum feptem fpi-
ritusidempropheta Ifaias. itjmofj,
•Ji Procopius. HcEC non ii domini.f
bi fed nobis , qui fumma re benef,

4 bonorum penuria labora- ^^'" '".'
Smusafl-umpfit ^^^

4« Rupertus.Spiritusm-
telle^lusin eo requieuit,
6 fciuitn.quib.aperiretmy- ♦fuormi
fteria Dei, quibufvcloque
rctur in parabolis, nec dxmones admittebat confitcntes
ipfum efle Deum,necindignis loqucbatur myftcria Dei, E
imoprohibebatfanftumdaricanibus . Spiritus quoq;
confilij rcq\x\Qmt,\niiit:Hiecabfcondibtitfapientibus&rtut~
labatparu.ilis . Spiritusquoq; fortitudinis,cuius fibi con-
fcius,nemo,ait,i>orf^ rapere de mann patris we/.SpiritUS fcic
tix, quia de omni fcriptura tepori vel rei congruas pro-
fcrebatfententias, itavt mirantes dicerent aduerfarij,
i>uo htc hteras fch i Spirituspietatis,quia feraper intcntus
fuit,vt vitam daret mortuis,mitemq j patientiam hab6s,
reddiditbonapromalis. Spiritustimorisdomini,ita vt
pro delitijs haberet,cum voluntate patris faturari oppro
brijs , diccns fcmper verbis & faftis , Pater non mea fed
tua voluntas fiat. _

c Et repkbit eur.ifpiritus . Spiritualitcr propter paruulos pfatj^ *
qui timoreindigent,quemforas mittit perfedacharitas Aa.io.<
Qni.n.timet,pocnam habet,& non eft perfedus in chari
fAtc,\\\<iiQ:TimQrem dot):ini docibovcs. Mitth.j

d T^ion jaunduni.l^^on accipiet perfona,quia non eft pcr- Ji>»<lcn''
icnarum acccptor Deus , fed in omni gente qua: timet ^
Dcum,acceptus eft illi,vnde ait : y<e Vi,bisjcriba , e?^ Ttja-

/5« Irensus. Secundum idquod verbumDeihomo
erat cx radice lefle, &filius Abrahs, requieuitfpiritus
Dci fupcr eum fpiritus fapientia: & intellcftus . Secun-
dum quod Deu-serat,nonfecundum gloriam iudicabat
ncq; fecundu m loquelam arguebat,non .n. opus erat il-
li,vt quis tcftimoniumeidiceret de liominc, cumfciret
ipfe quid eflet in homine.

•Jc Ruper-

NICOLAVS DE LYRA.

.je ritatis:quoniam nuUumpeccatutn aSlualefeu originale habuit in eo
locum.Et quia protulitfruHum no(ir£falutis.Hebr<ei autem expo
Dluifio. mnt vtrumque de ChriHo , qui dicitur hic virga , propter regiam
dignitatem &fios,propter vitx puritatem.Et dicitur afcendijle de
radice leffe,quiapater Dauld vocatus fuitlfai & leffe : Chriilus
autem dtfcendit de Dauidfecftndum eos.

1 Et requicfcet fuper eum.jyic confequenter defcribitur ipfms
ChriflifanHitas: Etprimo infeipfo,fecundd in corpore eius myfli-
co,ibi:Et etit iufiitia.Circaprimum dicitur: Et rcquiefcet. qa in
baptifmo eius apparuit fpiritufianBus infpecie columb^fuper eum
'M^it.^.addefignandii plenitudine omnis grati^ in eoyideo fubditur

2 SpiritUi fapientiJE.i.d^ito»- fapientia,vel Spirnus qui tfifa-
pientia,&fic imelligitur de alijs,cum dicitur.

j Et intelledus.£r enumerantur hicfeptem dona fpirituffanHi
quotu [ufficientia fic accipitur.Dona.n. SpiritufJanBi perficiunt ani
mam,ad hoc q> fit bene mobilis fecundum iufiindum ipfius Dei,ta-
quam a quodam motiuo principio fuperiorijfecundum illud /(o.8 .c.
Quicunq; enim fpiritu Dei agutur , hi filij Dei funt, &
ideo donafunt inratione,& voliitate.R^tio verbfpecHlatiuaefi,&
pra^ica & in vtraq; coftderatur apprehefio veritatis,qux pertinet
ad inuentioncm & iudiciu de vcritate.^d apprehenftonc igitur ve
ritatis ptrHcitur fpeculatiua ratio perdonum intctleBus :pratiicci
yero per donum confilij..Ad recie vtro ludicxndu fpeculatiuaratiQ
perficitur per donTtfapientie,pra8ica verb $ donu fcientix.Volun-
tas ahtem in his qu.tfunt ad alterum perficitur per donum pietaiis,

In

In hisautm qtuefuntadftipfimperficitur perdonum fortitudi-
nis contra tenortm periculorum.Cotra concupifcentiam vcro inor
dinatam deUBabilium perficitur per dontm timoris,fectindum il-
lud TroH. i6.e. In timorc domini declinatur a malo, &fic
patet qi<dd donafc cxtendmd ad omnia ad qutefe extendunt virtu-
tes intelie&ualcs & morales.Ifia autim donaperfe^iffme fuermt
in anima Chrifii, qud fuit ptrfiSiiffima in ommbus donis & charif-
matibus fpirituffanSli.

4 Non (ecundum vifioncm oculorum,/. corporalium.

5 ludicabit. Quod exponit l{a. Sa.dicens,quddM((fias iudicabit
per jciemam Dei in eo exifientem , per quam cognojcet quis ftt in-
nocms,& quis reus: & in hoc benedicit : Sed fecundum cathoiicos
ifiafcientia Dei txifiens in Clmfio duplcx efi . Vna increata, qua^ ••■
conuenit ei inquantum Deus,dequa dicitur i.I{egum i6.b. Homo
videt ea que patent,Deus aut intuetur cot..Alia creata qu^
competit ei inquantum homo,diuinitus tamen ei data, & ifia fcim-
tiafe extendit ad omnia qu.t cognofcit Deus fcientia vifionisfcili-
tet ad omnia quxfunt , fuerunt vel erunt,fecundum quamcunque
iifftrentiam temporis quantumiunq; ftnt occulta . Et ftc de vtra-
quefcientia verificatur in Chnfio,qu6dper fcientiam Deiineo late
tem cognofcit cordium occulta . Et ad idem refertur quodfubditur.

6 Neq; fecundum auditum arietum. /. non indigtbit ed».
ccri de veritate abaliquo, quia per feipjum cognofcet & hoc impie
tum fuiffe dicitur in Chrijio , loan.^.d.Opus einonerat , vt quis
tejiimonium perhiberet de Ijomine : ipfeenim fciebatquid effuin
homine.

^ I Sed

M0I{.ALJTEI{,
t I Et reqvrfcctfuper eumfpiritus domini, &:.i.SDmt\iffm •

fti feptiformis gratia"

4 'hlonfecundurn vifionem oculorim iudicabifj&c.i. fine pcr»

fonarum acccDtione.

X \Et

I '+•

KcLix Cap.Xi.

Hz

y«? 4« Rupcrtus . Omnia qua: de hac virr^a & florc eius di-
^ cunturrepugnantiafunt,didisAflur arrogamis. Dice-
bat ille,'\'i<"£/""^ »0« prmcipfs meijirnul reges/untiDci&o aut
rpirituflandus dicit, \Qn fecundum vifionem nculr.nnn iudica
bityHtijjj.i: naum judit^m autium arguet . Hoc vcriffimedi-
' dumeft.Non.n.fmperfo-
nam primatos quollibct a
elcgit, quos faceret f<

pfito-
jcsceli ', quib. daretnaues
icgni fui . Non fccundum
auduum aunum arguit.vt
loquentes afTumerct, quos
facerctcaufidicos vcritatis
fed idiotas , & hommcs fi-
nelitcris.Etiudicauit iniu
flitia paupcrcs , ApoQolos
lini.4. .f. quosiudicauitiuiiitiafi
«t./<. dci j pcr qua Abraham iu •
ftificatused, & Petrusob fi
dci confellioncm.
a jtr^uet. Pharifxos Sc rc

omnes beftia; manfucfccnt. Quosinterrogamus:nom-D
niaadlitcramaccipimus,qriorebusincorporeis(iuftitia
.f. & Vcritarc)rcncsdominicircuncidentur> &quiddi-
gnum fit maieftate domini,vt hipus & agnus palcantur
& fimiUa.Si aut rcipondcrint hxcpro beatitudine futu

ra,vt homines fecuri frua-
tur bonis>audiantnihil bo
num nifi virtutcm cfle , &
nihil malum nifi vitium .

*T5piritu,qurruin eft regnum ffelotuin.

arguec : ftd iudicabic in iulBcia pauperes,

fApoftolis,

& arguct in c-squitare t pro manfuetis ter-

a ^Coiiigcndo. ^Dofttmacuang-lij. b f Trrrcna oper».
TTerienos. c f Lix. veibo, d Tldcft poteotia fui pricepti.
T<olo verbo fuo. idefl pricepto.

b ro:. Etpercutietterram virgi oris fiii, t et

TSancio. a tlncKrjialli gentes & per jt impius,

f Antuhrifluni fecnndum •^polioloium,

c fpiricu labiofum fuorum intcificiet im-

a f f excuflfo impio. ^lulli omnrs.vnde: Hisomnibas ve-

lut vfftinicnto vcftjeris.

pium . Et ciit iuftitia cinj^ulum lumbo- ^ deStoici:quiinplctifquc

d^^. o,ri ■ jCL • 7 noftroconcordantdosima

rum cius, & hdes cmdronum renum eius. '

17- j ^ I I r tPrepterma

\ nacCohwe Unguam tuam a fuetos.

muloyC^labia tua ne loquantur Pfal j^,c.

dolum: decUna a maloy&fac bo

n"»w . Diuitia; aut & fanit.as

corporum,& omniu abun t t.Theri.S

dantiahis conttaria,etiam ?°"" ^"""

1 , ■■ ,- 1 , lum quonio-

apud phiiolophos, ncc bo- ^o ^j ^u, ^j
na dicuntur,ncc mala.Vn • cancur.

D. /7.

H

8.
gb.

5.

I TSaulm cuin A^aoia, & huiufmodi. b TSupeibus.

f Qui non murabant v.-^-ictatem.

prchcndentcs Apoftolos, c Habitabit lupus cum aeno , & pardus

quando in iabbatho am- *■ i? *

bulates per fata : fpicas vciicntes manibus confricabant,
& manducabanr.

■J« Clcmens.Alcxan. Vidc pxdagogi curam,fapientia,
& poicftatcm. Hpnfeiutdum opiniontrHtitdicabi\reque)ecun-
dui' <ii jrj^utt, jed tuiicabtt humili iudicium & ar/^uet pvc

B cj;v '•EtpcrDauid,rafii^;»dif cji'i'^jai>TO/r'/o*»z«aj',^

mortinontraatattme.A domino.n. cafligari,(5c tanquam
paedagogocrudiri.cft a mortcUbcrari.
b f <r^uo».'T/rt/.Potcft pcrvirgam fententiaiudicij intel-
ligi . In principio.n.przdicationis dixit : Peniientiatn a^^itef
appruptiitjkab.i enim icgnu caUrum.Et fubiunxit: Omuis ari^or
qu4 nonfjcitjrHtlns bo.rra.& in i^nem mittitur.
c Jnterficia iOTp;«w.Si.n.Michacl intcrficict (vt quidam
diaint}ipfc Deus tamcn inMichaclehocfac ct.

d /-'dtj.Fidclcsbcneopcrando adharrcbuntciquifadlus

cft fapicniia,iuftitia,& fandificatio.qui ait:f|o h-x & vtta.

yndt:l^eritas de terra orta efi .Et alibi: ^tateergo AccinBi lumbcs

■ptfirbs itt verttate.

C Lupus cm agno. Paulus CU m Pctro, vndc. Beniamin lufifts

rapax . Et : Tj/tc ouet meas . \Habitabtt lupus cum agro . Nota

■.fres be agnus & haedus habitant cum lupo & pardo ", fcd lupus

-■ &pardus,agni& hsdiimitaturinnocentia fChriftum.

^ Hicron. //j6/MZ»fr/ttpi-j. [udxinoftriludaizantcsconte

Q dunt,9 in aducntu Chtifti quc cxpcaant,in finc mundi

on\-

ti.nihil dicuntbonum.nili :

8 folam honcftatcm & virtu

9 tcm,nihilmalumnifi tur-
iQ pitudincm,

4« Eufebius . Qus dc fcris manfucfaciendis.in eius ad-
uentuperprophetamdicnntur,pcrfiguramrefcrripo- .. .
tcrunt ad morcsimmites, & ad vidus hominum fcros Lib.rdede-
qui per Chrifti doftrinam tcntatem priorcm abiccennt '

Horum figuratus fcnfus apcrictur , fi quis radicem Icfle £
&virgam &florcmadfcnfum conuertcns interpretc- ,
tur, exponcfiirquequopactointcUigaturiuftiiia larera;:i ,
cinxini%& veritatcIumbosiniiiTcSicur.n hBcnon ali ■
tcr pofTumus quam per figuratam locutioncm intcrprc
tarijitaaccipcrcoportet.qur varijsin locis fubanima-
lium nominibus profcrunrur.

•je Oriiiencs. Exiftimirunt ludsci lupum in aducntu t;(,.4.periar,
Chrifti palci cumagnis,pard;im rcquicfccre cum hedis, chon,c.».
vitulum pafcicum leone . Horumigitur nihil gcftijeflc
fccundum hiftoriampcruidcntcs, inquib. prxcipuefi-
gnaadutntus Chrifti obfcrnandacrcdcbant, fufcipere
prxfcntiamdomini noftri Chriftinolcbant.

Vitulus & ouis.humilcs & innoccntcs,carncm fuam Aa.ix.a.
Dco mortificando confccrantcs.Hxc.n.animaliafacrifi'
cijsfuntdcputata. Hancdiucrforummoruconiunclio-
nc in lintcoquodPctro dccclo quatuor initijsdcmifsu '
cft,pcrqua:quatuor mundiplag"asintclligamus.* cranc
ibi quadrupcdia,& fcrpcntcs, & bcftix, & volucrcs c?li,
figurarinondubitamus, vtquodarcaindiluuio ,hoc
prxftctccclcfiainmundo. ^ Leo

.» c A^J^^ ^ ^^^ DELYRA,

I Scd indiC3bitf.euangelicoT,iudicanscosdtuttuscxleftibusdi
g'>os,Muuij.s..i.Bc3tipnipcTcs fpiritu,quoniam ipforum
cftregnum coclorum.

a Et arguct. i^odfi^it impUtum,qiiando Vbariftos argtiit pro
ttpo:toits,ifuostull'. n-itabant de tranfgrefwnefabbatbi, Vlat.i Z.t,

3 Et pcrcutict terram. '■./«?«/«« terrenos.

4 Virga oris(m.:.doiirina fuiarguendo eorum peccata.

5 Et Ipiriiu labiorum fuorum.&c/, .Antichriflnm^fecur.-
dum tjuod dtctcii, 2. / cija.2.l>. Tunc rcuclabitur illc iniquus,
qucm dommus Icfus intcrficict fpirituoris lui , & dc-
Itruct illuftrationcaduentus fui.

6 i.tCUmi{[itii.H.c cojecjuenter defcrihitur fjnnitas in a>rifli
cor/>ore »jy/<<co,c«(i<afi,r:EtcritiuftitiacinguluIumb.cius.

7 Et Mcs.i.iufti&fideUs adhxrcbuni libi", ficutiin^^ulm CT
lumbare adbtrent Ixmini.ynde iransUtto Chaldaica hii habet:Et
erunt iufti ctrcumcircaei , & agentes fideitter appropinquantes ti,
tr hoc patttimpUtumin apoflolis alijsque difcipulis & fidctibus
fibiperftdem & charitatem adhxrentibns.

8 Habiftbitlupiis. Exhoc .n.&jequentihusdicuntllchrxi,
quodm aduentu Mejjixfiue Chrifii,animal:i quantumcun:i;fcrocta
lu domefttcabuntur,quod non noubunt adinutcem,nec etiam hvmi
ntbus . Et ex hoc arguttnt,qubd lef.is :\(a:^irenus non fuit Chriftus

mcTl " *" '^^' ^ prophetis promtijus : quia ifta domefticatio non rft adim-

1 t nrta*, '''"" '^"'po'^'>"' "-f- ied f\a. Mo.iflui dtchm improbat,qi,antum

i^^l ad domtfttcationemanimalium dicensi^o afcendatfupiy cor,q:tod

. . .4» . indtibus tVteffix deftcietaliqmd de via huiusf^ctili , vel innouctur

aliquiddeoperibus fcx dierum.Jcd iht mundus iitxta folitam rijm

& per coiifqmns animalia remanebunt in condttlonibu^ fuis natu-

ralibus.Et/ic ex diiio it^.Mvy.pact difetlus argumcntt.Smilitet p
patet ex tc.xtu^quia a principio huius capitis loq:titur metaphorii i,
cumdicitur: Egredietur vlrga dt radice I(ffc,& fios ieradijeeius
afcendet,Cfc.vbi dicunt Hchr^i^Et botrus ae radice flus alccdet,&
fecundum cos Mtfftas tbi nomtnatur vi-ga & botrus metaphortcd.
Similiter quod dicttur\Et crit iufittia cingulum lumhorum etus, &
fides cii.£lorium rcnu eius.fnudum Hcbrxos iufii,&fidclcs MiijitC'
adhxretesdicuniurmetaphorice,& eiuscinguUmi & cinBoriH, vt
alU"atum efl fupra pcr tradatl)ncm fhildiicam : & eadV rattonc
^W/OTOTeJijrt/f^^^t/o-.Habitabitlupus cu agno.p/i metapho-
rica locuito:perqtam intcLiigttur pai,tfica con'*erJatio,& cohabiia'
tin fiklium in primitiua fcclefta . fecundiim quoi dtcitur ^ti.^.f.
Multitudinis aiit credentiu crat cor vnu , & ala vna, ncc
quifquam corum quxpoflidcbat.aliquid luum cflcdicc
bat.icd crant illis omniacommunia & fic qua>ituncun<iue
fmijcnt ante difcordes tn aiiibus & moribus,vel modo riiicndi,n-
cepta fide Chrifli,& graita fpirituftancii fiebant concordes in aHtb.
morihus,& modo viuendi.&hoccfi,luodditUur : Habitabitlu-
pus. Idcft iUe qiii priusfuit raptorjcuents .
9 Cum agno. idcft cum innocente & manfutto. Voteft et Ijoc
e.vponi fpeciaiitcr deVaulo , quifuit detribu Bcniamin ,Thil.i. a.
Beniw:i'i vero vocafr lupus.Cen./^ <).d. Ecniamiu lupus rapax etc.
($ Vaulus pofl conuerfiotnm juam hubitauit fiuiiti cum .Anania
fimptice & inTiocentc. <hiia enim homincs nomineiur nominih ani-
malium pMel,Gcn. ^'J. rhi Itidas vocatur Uc, Dan coiuber, & Bi-
niamin Itpuf.HocettampJtct cx comunimoeto lcquendi homintw,:
quod raptor vocatur lupu5,iracundus canis , & tnitis agnus, &fie
de aipis f'cundum diucrjas conditioncs .
lo Pardus. tdtfthabcns maculas diuerfascx dtuerfts crrorthtis ^

4
6

tJM 0 Vi./t l l T E R,.
Etpcicui.ctttrrani. idcftcupidos tcrrcnorum .
yirgaortsfui. idcft fcntcntiacx orcfuo proccdcutc .
EtciitiujUiiaiingulumlumbortieiuf. idcftmfti,& fidclcs

adhx'

adhacrcbut fibi,ficutcingulu vcl lub.iic adh^rctcorpori.
8 Hahitjbiclupus . ideft fcritatcm magnorum fuis mo-
nitis, & dodrinis reduccs ad manluctudincm ,ita quod
habitabiint pacificccum fimplicibus pcilbnis.
Tom. ^. E 4

143 Gloford. Sc Nicolai de Lyra 144

a i;o qud^tbnsy&c. Pfindpcs enimhuius (qcali, & fim-
. plices,alij hiftoriJE fuperficic runtcontenti:triticum.n.&:

medulUm ideft , interiorem fenfum non intellijunt.
HJftoria oble ^ ^"f''"^ ' Chriftus,vel Apoftoli, malitia paruuli,fenfu
aat fimpliccs perfefti:qui dxmones eijciebant de corporibus obfeflis.

4« Procopius.Perafpidu

foramina & ciibilia, haere-

ticorum latibula efFugiaq;

^, ,; intellige in quae qui in

itafri^i.d. Chriftopiiericxiftunt ,tu-

tomanusinijcere poflunt.

c /If^'»//. Regulus rex om

nium ferpentium,qui flatil

& vifu non folum castera ,

fcd & aues volantes necar,

& diabolum fignificat.San

€ti ergo abladari, qui fciii

repleta eH vniuerfa urrx fcietit domini, ficut aqua multa coo D
perit mare,ecclefia qux toto orbe continetur,pia dodri-
na,deiqj cognitione,quicquid habetfcclerata vita falfu-
ginis,multa veluti fluminis innundationedcleturam,fi-

gnificat.

a THvtmUi peceawre i B ecctf fi».

qui t fin.ftri». b ^Nobilis atque fctox

f Qui ioiraotatus !n pafcha, noR
fei

Regulus
tVa«ea

«rPrius ferociflimus
c1 1"nocei!spai!pfr.

cumh.Tclo.accubabit. t Vimlus &Jeo S^ouis

a 5ln ecclefia. b f Petrus pifcatot 8c Andreas & alij.

c fDucet. 1"In viam pacis.

fimul morabunmr, 6^puerparuulusmina-

a f nnocens. b «iHorrendus. c f Verbo Dei.

bit eos. t Vitulus & vrfus pafcentur fjmul,re-

a TFamilizdifcipliiix dumini coniunfiz.ipfis inter fe coniun£iis.

b TRex. c fnufticus.

cctlaloird^o^cibo "poffunt quiefcent ca tuli eorum , 6^ lco quafi bds co-

Vti Saudent mitere manu aTIntelleftumfimplicem. fNoncames. b fAliasablaaabitut

'??... Cf Amotus a carnalibusdefidetijs.

f?;d!^&?SS,rvSoTa b medctpllcasEtdclcaa'biturti„fa-ns abvbe-

^iifl-^nt rla^UCa/V.. .r-m-nn 8 «'Malotum corda. bfOiaboli. »Occulte faruieniis,

" " " ' ^^^ fuper foramina aipidis : & in t cauernam

a TApiiteferieniis bfDi^boli. c fPrxdicationis.

rcguliqui abla<5tatusfueiit,manii fuamittet.

a f Serpentes. Diaboli. b fAliquem fidclem.

Ndn nocebunt,& non occidcnr, in vniuerfb

T£cclefia. a^Fet ajjoftolos

I

2

3
4
5
6

7
8

•fJafteas cijciant deobfeilis corpo
ribus fcilicet.

d MdnafK.i.diuinam pote
B tiam in comprehenfum
exinde afpidem vel regulu
ideftjdiabolumtradet ca-
ptiuum.
e Quia repleta . Morc fuo
in finc prophetalia verba
panduntur, neadlitcraiu
accipiantur.

4« Procopius. Pcr monte
fandum & ecclefiam intd

tRo.i j.c. Ugit. Quod autem addidit,

reple-

C

d

b f In omnem tciram eziuit
e TEuangelij.

f Qui Hat in fignum . vnde:
Eccepofttui eH bic in ruinam ,
& in refurreBiontm multorunt
in Ifrael, & in ft^mm cui cotra.
dicetur. Lxx.Qui confurgct
vt fitpiincepsgentium, in
ipfum gentes i'perabunt,&
crit requies eius honor , i.
mors eius gloriofa . Poft-
quam denatiuitate cius&
de ccEtcris facramcntis di-
dum eft, venit ad mortcm
qujerequiesdicit, quiain
Chrifto vita perpctua ide
fignificat fepulchrum.

* ProcopiusQiiaidcfe-'^"""
J^ risantca tropice dixcrata-g

^ perte iam ad gentes refer-
ri fignificat . inde fit, vt
quotquotin Chriftumefi-
tcs & populi credideriint
oes mortis eius falutare fi-
gnumgeftare videamus.

* Eufebius.Solus.n.Chri-
ftus, vbiamorte furrexit,
non ludaico populo, ki

9

lo

II

12

15

i6

mote fando mco: cja rcpleta cft terra fcientia

a f Tcir-^n fcilicct fluftibus. fAlias res.

dfii.ficutaqu=emari,.op5,ientis Indieilla '7 •ZJ^Ss^Z^^

a TScilicet ptaediaa fient. bT*tit «[Deludie.scredentibus. i° .,;» ., J^A -,^; J«.v, ,.» -£ •.,1!..

-fvtomnia trahatau». d ^crucis 19 uit^adcoquidem vt nc vlla

tradix lefle qiJi IHr in tfienum popuIoru,ipsu 20 intcrpretationeindigerevi
f ^ c X X X dcaturoracumm.

Erlt tTeiill'

NICOLAVS DE LYRA.

* i Cum hxdo.'.cumftmplicifideli.

2 Accnhzbit .i.commorabiturpacificepoflfuam conuerfiotie
ad fidemChnjit: & fic intelligiiur defequentibuSyium dicttur.
j Vitalns.i.homopriusfuperbHS.

4 Et lco.i.prius fuperbus,

5 Et oais.i.innocens.

6 Et puer p^tualas.!.Chrifius,quifiipri. 9. cap. vocntur par.
uulus, ducet eos ad voluntatmfuam , quod adimpletum efi in illis
qui obediunt ei per Jidem.

7 Vitul us .t.petulans, vt diHum efl.

8 Et vrfus./.rWe qui priusfuitgulofus,& pofi fidem fobrius.

9 Pafceniur. vniformiter viuendo,quia ficut di£i<m efi,in pri-
mitiua ecclefia omnia erant illis communia.

Cio Simul tequiefccntcatuli cotum .K filij & famili^ ipfo-
rum.

X t Et leo quafi hos,Scc.i.fuperbus & delicatus, cum ruWcano
fideli^viHulimplici erit contentus. Quodimplctumfuit inprimiti-
ua ecclefta,vt diHum efi, & quotidie impletur in religionibus, vbi
nobiles & ignobiles , literati &i\literati viSlu fimplici vniformi-
ter funtcontenti,

12 Et dclcftabitur,&c.''.^c«o«o renatusperbaptifmum.
» 3 Super foramina zCpidis.i.fuperperfonas a d<emonib. ob-
feljas,inde dcmones eijciendo , fecundum quoddtcitur Mar.vlti.d.
Signaautemcosquicrcdiderint,hxcfequentur. In no-
mine meodxmoniaeijcient, linguis ioqucntur nouis,
ferpentes tollent,&c

14 Etm cauernam reguli. [{epetitio ejlei'tfdsmfententi£per
alia verba,quia damon qutprius vocabatur afpis, hic iam vocatur
regulus,qui eftferptns venenofus.

» 5 Non nocebunt & non occident.i. in ecclefta qu^ dicitur
monsfanSus,ut diliueftfuprd i.c.In primitiuaenimecclefta cre-
dentib. dabatur potefiasfuper diemonia,ficut didum efi . Et quia

if?«

M0Il,4LITEI{.

f 6 Et puer paruulus minabit cos.i.}pCemcthot\uspa^orqai
puer eft per innocentiam,& paruulus,per humilitatem.
II Etleoquaftbos.i. potentiffimis cibis fimplicibus erit
c6tcntu.shocpotift[imefuitinecclefiaprimitiua,inqiia
omniacrantcoia.Hocet inrcligionc,inquanobilcsgc
nere contenti funt cibis illorCqui funt de humil i plcbe.
11 Et ddtBabitur infavs,\. prslams bonus vcl dodor vel
confeflror,qui dfinfans per innoccatia; magis deleftabi-

tur

ifia procedebant ex receptione fideiad pr^dicationem apoHolorS

per rrh(m,idco fubditur,

jd Q^iiarepleta efttcrra,&c./.f«<j»ge/ioCfe>-//?i.

17 Sicutaqusmarisapcrientis. Quiatempore apofiolorum^
fu)t publtcata fides cathoUca ptr orbem vniuerftim,ficut declata-
tum fuit Tfal.i 8 .fuper illud. In omncm tcrram cxiuit fonus
corum,&c.

1 8 In die illa radix lcCfcUic confequenter dcfcribitur fublimi'
tas Chrifii , ad quam ptrutnit inquantum homoperfuam benedi-
ilam paffionem , fecunau quod diciturThil.z.a. Humiliauitfc-
mctipfum faftus obediens vfquead mortem , mortem
autcm crucis, propjer quod & Deus cxaltauitillum , &
dedit illi nomcn quod eft fuper omne nomen,&c.£tt/c-
fcribitur primo eius txaltatio fecundo ex^liationis diunlgatio, ibi: Diuifi».
Et critCircaprimum dicitur : In dic illa radix Icfle.f. Chnfius
(grediens de radice leffijVt diBum efi in principio huius capi . Et

ad hocdenotandum vbi translater fecundum proprietatem gram-
matic£ debui: diiere,qu^,infaimininogenere:dixit qui,m mafculi
no : quia Chrifius naturam humanam accepit in fexuperfeSo ideo
Jublitur.

19 Qui flat in fignum populorum .?. infignumfalutisgen-
tium: & hocfuit injua patjione impletum,quando fuit eleuatns in
cruce propter qucd dixit faluator,Io,i.h.Sicutcxz\tanitMoy-
fes ferpentem in eremo in ligno , ita cxaltari oportet fi-
lium hominis vt omnis quicreditin eumnonpcreat,
fed habeat vitam xtcrtxs^tn.De cxaltatione aut ferpens a Moy

, fedicitur, ^um.ii.b. Facferpentemsneum,& ponceum,
pro figno,& qui percuffus afpexerit eum, viuet. Qdfer-
pens ^neusfuit hgura Chrifii pafJuri,quoiiiam ftcutptr aj'pcd->m il
lius (trpentis faluabantur homines a tNorfib.fcrpentum,(ic quifide
intuentur mortem Chriftifanantura morfib. peccatorum ,ficut di-
lium fuitplenius T<[^um.2i.& lo.^. 0

20 Ipfumgcntesdeprccabuntur. Quia pofl Cijri^i rcfurrc-
Bionem & afcenftonem Gentiles conutrfi ad fidem pet pr^dicatic-
nem apoftolorum deprecati Junt ipfum deuoth.

4« Eterit

turextrahendoimpios a malitijs fuis-,quam fugedolac

diuinEcontcmplationis-.cuiusdulcedoaliquandocftin-

tcrrumpcnda proptcr neceflfitatem fratris.

15 ?^0B nocebunt,&c.i.ivc{p\] ad bonum conuerfi.

18 Indieiltaradixleffc.i. bonus pra:latus vel doiaorvd
confcflbr. •

1 9 Qui(i\it in ftgnum,&c. ad congrcgandum cos charitate,
& animandum eos verbo,& exeplo,ad pugnandu cotra
vitia,ficutvexilirierediacongregat & animatbcllatores
»0 ipfum gentesfCSc vtpro iplis dominum deprccetur.

»4y

Ifaia: Cap. XI.

1^6

EritJepukhrtmem^loyiofHn-. ^^ Hieronymus. Venera-
'^ banturquondam ludari randani lanfloru.quia ibi erant
iftoLad Clicrubnn&propitiatonum,& arcatcftameti.manna,
!'in&Eu virga Aaron,5caltareaureum Nonne tibi venerabilius
vidctur lcpulchrum domini?quod quoticfcunqj ingie-
dimur, totics iacere m Tyn-
done ccrnimus Saluatore.

Cuiusiepulchrigloria,mul ^^^^^^ ^ dcprcdbuntur : cc crit t fepulchrum
toantcquamexciderctura a i? ^ ,. i . u r<- a . , r, r ^ ■ *

,,,,.',. , .- . . . J «Honnr-bitui aioinnibiis. b TCum uetcrii lclus in lisiium populorum.

b

.um.

:cnt.

Vnde.- Erant in Ier»/aUm ludjci viilreligiofiex omnihur nationi- D
bus.Ex his crcdiderut \ na dietria milia.aliadcqujnquc.
Quatuor plagas mundi , Orientem , Occidentem , Meri-
diem, & Septcntrionem fignificat,vttotius mundi voca
tio demonUretur.

a <; Fo(1r;rurrfAioneiii tt afccnConeni. b YTunc. c flnqno
latuit. ^ Mors fcpulti.

lorcph.lcimus Hnix vatici-
nio prophctatum, diccntis:
£t erit rei]uies eius fjonor. quod
fcilicet lepulturje domini
locusefletab omnibusho-
norandus

tCum ftetcrii lcfus in ligiium populorum.

ciu s gloriofiim . Et erit in dic illa adijciet do- ^

aTQ2! pumum pa ir.recundo |lci Apoftolos rcl in przdicaiionc blic 8c Enoch,
<]ujiitioreIiqui< Hiacl Islus 6ent. b 5Primo'enim Apottolos euro paucis
prfredii.poflea '-ulii milia ludzorum.

mfnusfeaindomftnumfuam adpoflidcndu 4

a «(^i ruprTfuBC 'ant s cladbus. b itlfrael. c «rNon occifum.

^ Procopius.Qucmadmo
dum ex quo Babylonica
feruituteludas& Ephraim
liberatifunt, non lcorfum t«quieteiiif
amplius. aut diuifa impe- «"gloria.
rij fede,habitaire,fedHiero
folymis oes fub vno Zoro
babelequideftirpeDauidi
ca prodierat, fub ipfo i rcm
lefu lofccJechi filiovixific

b i{cfidnum.Apo(io\m:KC'b rcfiduumpopuIi/ui,quodrelinqueturabA{^ 6 l^untur.sicexquovenc-

tiquixf^lu^fi,ni.Trz<iunt.t). a »_\'"n'naieirinm&ciuit.-tum. y I A 1 • ^' randcB crucis crcdu fignu

hiflori.x,qu6d Aponolito- Ivnis & Acgvpto, 8c aPhctros, 8c ab Aethio- eft, omncs reftituta prius

to orbc diffli fi prsdicauc pi^^ ^ ^^ Elam, & aScnnaar,&^b Emath, &L ^^^ .f^^^^nte concepta , noa

rumeuaHgclium; & qmde ^ » ^.setan.umridc..,rOi.en,aiesCgnificat.. b Tocddenuii.. ' ccrnitur oculis,libertatc,in

I P<rfasIndosqucpenetraue _ c jrr Apoft<vo$. ^ d tr.entej. fidci communioncm coi-^

riinr.vt Aethiopiamanum c abinsiilismaris. Etlcuabitfignuminnatio- 8 uiiTc.&in vnamChrifticc

UarCt L/CO. » fFnmu.vndc^Vohisoporteipnmum pixduareverbuinOei.

C il?««/B. CrUCisin qua b TDifpc,.-osdedcce.n .ribubus. ^ c f D- luda & Brnlami..

cft viaoria.vt iciantomnes nes,8Ccongrcgabit profugos Krael. Et dilper-

inquodiabolusfitviaus. d losludacolliectaquatuor plapistcrra:, &au

* Eufcbius. Apoftolicxc 01 r -&

diucrfis tribubus oriundi ,

vna vocatione , vna gratia

atque vno fpiritu dign i cf-

feaijOm n em zcl u m abiecc

xc, quointcrfcdididcbant f

duodccim tribus,vna cadc-

que fentcntia , non folum

continctcm tcrram, fcd in

f Ulim.

fcretur 2elus Ephraim , & hoflcs luda pcri-
bunt:Ephraim non armulabitur ludam, & lu

a f Celcr>ici dendcriopizdii-ando.

das non pugnabitcotraEphraim.Et volabilt
in humcros Philiilhijm pcr marc, fimul pra:-

a 5 Diabolo aaieiem. b f Oticntalei. ^Het iftas geotes homines inielligimut
c IQui inie inimici. d fLaiiludofciIictt gent Aiabiz qusantededtu

iiriloljttii. flmplebuni.

fulaspcragrarut , & omncs dabutur filios Orietis Idilmxa & Moa^bt prc- fubiugauerut Quod Pauli t cn.nt im

nommum animas depri- fT cr- a l ^4 exeplocoDcimus.quinaui n"»u««

dati iunt.cas duccntes capti "* CCptum maiius corum : SC hllj Ammon obC- gabat ad multas infulas, &

uas,vtimpcrioChriftifub- vtipfefcribit,adHifpanos.
ijccrcntur. ^ g TfrfcpprMmwtf.eJrf.Quodprajcipiuntopcfantur^&ver
d v/fi^ifctfwrf/tfgjj.HocinPcntccoflcn vidcturimplctu. bo doccnt & cxcmplo.

Vndc ^ Lirguam

clcfiam.nemo non videt. E
C £i i«/cr(f«r,eri. Qiiando.
9 Ifaiashocpr^diccbarjintcc

I o duas & dcce tribus difcor-

I I dia incxorabilis crat,crcde ^"fr*-^*« *•
tes aut pacificati sut in fide
Chi^i & vnitatc charitatis.
f ftpo/dWt.Apoftoli,dcg--
bus: Quifuntilhqmvtmibes

I » To/awf.SsEpen.nauigio infu j^q^^ ^'j,
ij lasadicrunt,interquos&
Philifthinoru,quib. vcrbii
vit? annutiauerunt,& fidci

NICOLAVS DE LYRA.

* I Etcritfcpulchrumciusgloriofum.riiTOi/n/d/icwiworj
Chriftt fucrit iontiniptibiUs,lepuUura t^mea tius fuithonorabdist
ijuia in fepuU bro nouo lapideo (J cum linteaminibus & aromatib.

_ pretiofis,vt habetur loan.i^.v.Tum quia fideUs per orbim ixiflen-
tesyttiam magnt & nobiles vadit adentsjeputcbrum vtntraium.
a £t crit in dic illa . Hic confequenter defcribitur ixaltaiionu
diuulgatio,(jux fa£ia ijl per prxdicationern ^ipoiiolorumtiltorum'
que Chriflt difcipulorumper orbcm, cum diciiur.

3 Adijciet clominus, &C Quiaprimd prxdicauerat perfeip-
fum , O" fecundo pradicjuit per .Apoflolos fuos aliofque difcipulos.

4 Manum (nzvnJ.virtutemfuamyprxdicatiommtHamcor.fir
mando miraculis , fecundum quod dicitur Mar. vlt. d. IUi autcm
profc£li prxdicaucrunt vbiqucdominocoopcrantc,<J>:
fcrmoncm confirmantcfcqucntibus fignis.

5 Ad poffidcndum. Verfidem & charttatem.

6 RcliduQ populi (nu.eleHos quifunt pauci refpeRu alioru.

7 Rclinquctur ab Aflyrjs & ab Aegypto , &c. hiomina
/unt diuerjarii terrarum et locorum,ex quib. per prxdicatione .Apo
Jltlorum aliqui funt vocati adfidem Chnfii , ^ ptr ifia intelliguH'
tur alia loca, qua non exprimuntur, ad qutperuenit prfdicatio eo-
Tum.Uebrxi vero exponunt boc defua congregatione in Judxa tem
pore Meffia,quem expe3ant.Scd huic expofttioni quefalsb innitti

primipaliterenimtuncnominarentiirt\om.ini.

8 Et lcuabit fi§num,&C. ldefi,virtuttm criicisfaciet pradictt
riper ^poliolus aiioj^^ut: dijcipulos, quavt prxdicationcm ctiam fi-
gtus confirmabit.Qiiod tam tfi impletum,rt diilum cfi, ]

9 Etcongrcgabit profu^^os,&C./</e//,j//oj qui fuerant prius
fidem profrJJi,C!r pojiea faili profiigi a cultu Di:i,& dfperfi per va
rios erroreSyColltgent in vnitatefidei catholic^.

10 A quatuor plagis tcrrx. Idefi^rx omniparti terrs,

1 1 Et aufcrctur zclus Ephraina. Ver hoc intcllig'tur mutu»
concordia cr amicitia ChriJitaiiorum,maximi in primitiua eccle-
fta,vt didum cfifitpra.

1 2 Et volabunt in humcros Philifthiim pcr marc. VoB
reJurre8tonem.n,Chri(it &■ ajcenftonem Thilippusprfdicawt inci
uitatibns ThiHfihiioruni vt hahetnr .yf8.S.^.vbidifitur: Philip
pusautcm inuentuscftin Azoto, quxcftciuitasPhili»
ftinorum, Sc pcrtranficnscuangelizabatciuitatibnscun
ftis, &C. rerru autem Vhiltfihinorumefi fupram>:re Mediterra-
ntiim,& funt ibi portus & naues, in quibusaltquide .Apcfiolis &
dijcipulis Chrini fiierunt diportati ad predicandum in alijs terris ,
vt patet de Tauto & Barnabj,& pluribus alifs. Ft hoc ifi quod di-
citur hic : Et volabunt in humcros Philiflhijm pcr marc.
idifl,cxped:tk nauigabi-nt in (orum nauibus . Qux dituntur hic hu-
meri metaphorii c, co quod fuper humeros portantur oneraficut Hr

tur fundamento, cum aduetus Chrijiitranfterit inprsteritum repu Jupcr nauts.Vrxfens enim caput vbique loquitur metaphorict'.

gnat etiam textus.Trimoper Ijoc quod diciturhic : Adijcictdns
fccundo, &C Quiaprimo ludxt fuerunt adducli tn ludjeam de
.4egypto,etJecundb de Babylone.Si autem reducerentur iterum ab
hac difperftone in qua funt,diceretur: Adl]Cict tcrtio. Setiidb quia
iita difperfto in quafunt,fa3a fuit per l{omanos,qui tamZnonume
raraur hic inter populostcHm ^citur-.Ab Affyrijs & Acgypto,

15 Simul pr^dabuntur. iluta aliqui torum nauigaueruntver
fus Ortentem,& pmdiianifs ibifidem rapucrunt indtprrdJm,ion'
uertentes aliquds ad fidem quiprius erant in poffcjjione diaboii.
14 Idumara & Moab,&C.)[>«/J inijiis tims ad pr^d-catiuntm
tApoJiolurum aliq^i oedtUerunt ad obedientiam fid< i venientes.

•5« Etdcfo-

M0I{,4LlT£Ii^.

■J I Et eritfepuichrum cius g/orio/«»».Idcfl,mors cius crit co-
rara Dco prctiofa. Pfal. 1 1 S . b. Vrettoja in cunjpeciu dommi
»iort/a/jf/o^«ni«/tij.Potcftautcmhocfpccialitcrcxponidc
epifcopis & dodoribuscanonizatis, adquorum fcpul-
chra dieuotc vadunt fidclcs orandi caufa.
i t-ternindieiUa. Hicponitur reuocatioclcftorum ab
Antichrifto dcceptorum pcr prxdicationcm Enoch &
Eli.c&fuorumdilcipulorum,cumdicitur.

El erit

tt trit iii die illa,oti<aiet dominus jecudo mani"» /«iw.Prima
namquc vocatio fiiit pcr pra;dicationcm Chrifti & Apo
nolorumcius& difcipulorucius. idco dfhic fccundo.
7 Q,noi rtlinqu mr ab jifiyttji <T ab jlcgypio , Cir . Idcft , ab
omnibuspartibus, in quibus erunt aliqui Antichrifto
confcnianci.

1 1 Eta'*te>etur3^elus Ephralm, &c. Quiatunc omncscrc-
dcntcsadcorumpr.xdicationcmcruntvnanimcs.
J2 Et volahunt in humeros 'P/7/////.Pcr humcrosqui fupponii
tur oncribus naucsfignificantur,inquibus oncra magna

portantur.

147 GIoford.&Nicolai(leLyra 148

*CJJ.

-\ populf,

■f eius
Luc. X, »,

Lingtiam maris . Que idola laudabat. Mare i. popukis
^ Acgypti.quiiuperomnesidolacolitj vtcum laudet&
timeat,& idola condemnet & abijciat.
b EtLeuabh . VtIdum.Ta,&Moab, & filij Ammon tra-
dent manus Apoftolis,fic & Aegypti/.
c £t percmet. Ideft,minuet «

pro vno feptem principes a dientcs^f crunt.Etdefblabitdominust lingua

pOnendo. VnuregCmhabe , IHocmaremagnum&iiatiofum.&c.

bat Libya, & alium Penta- ^ maris Aegypti : bC leuabit manum fuamfu-

poliS,allUmThebaidiS,aliU , f Reg. u n Aejypti b fRomanosadducendo.

Alexandria,aliu Aegyptus. ^ pe^. fljjnie in forti tudine f fpiritus fui, & pcr-

iasprxdiceret,nondumNi d cutieteummleptemriuis, ita vttraleanrper
lusdiuifuserat,quepoftea ^^P°"°'j- . _ » TNontugic„,i fprxdica,or.i,„s.

d vt tranfeant per ewriy&i .Suh metaphoraNilusdiuifus,
& in parte CEfus dicitur vt Apoftoli calceati,ideft,fecurc
&fincimpedimentopr2Edicantcslibcre poflcnr difcurre
re ad vltimas partcs Acgypti Romanorum virtute paca-
ti. Ante natiui tatcm drii non licebat de gente in gente tra

fire, quod poflpaflionem

D

eii calceati. Et crit via refiduo popiilo t meo, 6

a ^Defpicietur afupeibis. b «rSiDciuiiieuiaicnto.
c <l'i"i-'ufla lin?u3,r.rcfarto flMtivne

quirelinquetur ab Aflyrijsficutfuitlfraelin 7

a *^ ■"''■rraarerubruai. 8

dieilla^qua afceaditde terra Aegypti.

I duslicuit,dominocuange-
lio viam prxparante.

r, •a Thcodoretus . Regno
Aegyptiorum diuifo a Ro-

3 manisin prouincias fepte ,

4 extcnuataeorum potentia

5 cft,&pcruiafa61:averbiprc
dicatoribus.

e Suut fuit ifrael, ^ Pro-
copiUs.Qiiandoenim ma-
re rubrum tranfierunt,ala-
crescarmen aprophctacdi
tfi,huic non multu diHimi
lequod itaincipit(C««te«2;/y

domino . ) in la^titix fignum cantauerunt . Cum enim dc

1 ora H(

l:nguas

hnt pro

ti>rij,q(

guarun

itar in

piocur:

,quepo
Alexanderin feptemriuos
diuifit. Regnante aut 0(Sa-
wianoAugufto,& Chrifto
nato,cum primum fada eft
del'criptio,regnum Aegypti
in morteCleopatraedeftru-

ftum eft,& diuiliim eft in fcptem principes.Nilus quoq;

quiantequam abAlexandro diuidcrctur, immcabilis gcntiumconuerfioncccclefiasfacerent,tanquam eisde
crat,cumRomaniriuosamp!ia(Tent,pcneexficcatusper maritempcftuofofublatis,Ecceaiunt, Dt-wwimS^fl/Kfli&r
imasvaUesferpcbatjVtficcispcdibustraafircnr. mcm:

d Ft ^ Cap.

NICOLAVS DE LYRA.
j^ I Et defolabit dominus.i. ls(ilum,<\ni ingredttur mdre Medi-
T» terranium tranftens per ^egyptum. idcofubditnr qtiafncxpofttiHf'.

2 Et leuabit manum fuam fuper flu. Et acctpftnr hic &y
f,ro idejt , ita quod lUud quodprius di^um eji dcfulatio lingUie ma-
ris, dicitur hic percuffioflumiiiis.

3 In fortitudine fpirjtus fui. Quia dedit virtutem hoc facien
di,quod fubditur.

4 Et percutiet eu in feptem rinis..Al rxjnder.n.magmts per
magnum tempuspojt lfaiam,& pcr ahquod tempus ante Cbrifli ad-
uentum,vt faciltus cum exercitufuo accederetad ^lexindriam,&
ad aliquas alias ciuitatts .4egypti,fcci: diuidi ^{iltm infeptem por
tionesintramare Mediterraneurn lrp.irattm cadentes.

5 Ita vt tranfeat pcr eum calceati./. vtperipfumpolflntho
rnines tranfire factUter. Et iftud fuit prxnofiicum, qnbd pr^dicato-
res euangeli^ tranfirent facilittr per orbem remolis impedimetis vir
tute diuma . Qjiod patet ex hoc ,qubd adhuc viucnte beato Tetro
fides cathotica diuulgataeji verfus Occidentem vfqtieadmareOcea
num . Quodpatet ex hoc quod milfi a beato Tetro adprfdicandum,
fundauerunt ecclefiam Senonis, qmf.tnc erat MetropoUs Fracie in
honore beatt Tetri viui. Cum igitur .Apnfloli alijque difcipuUexiue
rantde lerufalem adpradicandum per orbem,qu£ efiin quarto cU-
mate,&fic tn medio terr^ habitabiUstftcut tunc viuente Tetro di-

C uulgata eflfides cathotica verfus Occidentem vfque ad Oceanum,qui

tj\i 0 B^.A L l T E l^.

i portantur.Eft crgo fenfus, quod difcipuli Enoch, & Elix
' innauibusPhilifthi)mibuntadparteslonginquas,vt rc
ducantdeceptosabAutichrifto& difcipulis eius.
I Et dcjolahil djminiis Itniuam ma-is ^egypti. Per marc
Acgypti , qua: intcrprctatur tcncbra , fignificatur Anii-
chriftus & difcipuli cius,qui erunt amari & tenebrofi er

roribus

tit termini:S terrx babitabitisuta tenendum eii eum fuiffe ftmiiiier g
diuulgatam ad alias partes orbis.Et propter velocitatem huius di-
uulgationis (ubditur.

6 EtcritvhtScc.i.eiWsmeisadfidemvocandis.

7 Qui relinquetur ab Affyriis. lde{t,adtemonibuseamprius
yofficentibus. ' , ,. "

8 Sic\xti\xit\(r7ic\.i. ftcutdiuinavinuteremotafueruntimpe-
dimenta exitus ifrael de Aegypto , fic diuina virtt^te remoucbun- >
tur iinpedimentaab eledis extundo de ignorantta ejr errorumtene
bris , qnod imptetum eit in prxdicatione .Apojtolorum aliorumque
Chrifii difcipulortm,vt vifumeji.^liter exponitur ab illo loco.-Ht
deJotabitur,&c. ltag>per liriguammaris .Aegypti inttUigitur ipjA
.Acgyptus,qu£ efi prope mare,& ftc tmgit ipjuni.Tcr Jiumtn pote^
flas rtgia, quxfuitfortis & rnugna :propter quod Cxfar .a ug.fub
quo naius fuit Clmflus diuifit eam infeptem principatus:ZT fic fuie
multitm diminuta nepofjent rebetlare . Et talis fubtugatio buius re»
grii,& atiorum iniperio f\omano,fuit quxda difpofitio ad hoc, quott
predicatfo euangetij fieret Ubtrh per orbem.Vnde dicit Leo Tapa im
fermoie de .ApoJtoUs Tetro & Taulo:Difpofttioni dtuini operis mx
ximh congruebat, vt multa regna vno confcederarenturimperio , vt
citbperttios haheret .Apoflotos pr^dicatio generatis, quos vnius te-
vebat regimen ciuitatis.tdeoJubditur.Et erit viz,Scc.& txponatur
tnfupra:Et hoc maximhfuitimptetum tempore Corifl-inti/i!,quivi>
luitper orbem ecclefias licite fabricari, &fidem Cl^rtfli pradicati. ~

__ » Cap. ^

roribus.lingua vcro ipforum dcfolabitur,quandofal(i-
tasiploruin detegetur.

2 Et lcuabit maNum /rww.i.fuper Antichr ifti pcrfecutione.
4 Et pcrcutiet eum. Ideft,totaliter auferet eam . Nam vni-
uerfitasSeptenario numerodefignatur,e6qu6d reuola
tione feptem dierum comprchenditur omne tempus.
6 Et eat vta. ideft.eleftis ab Antichrifto deceptis erit li-
bera redeundi ad Chriftum per poenitentiam veram.

-k M0t{.4-

V

A D D I T I O I.

In cap.n.vbi diittur m polii'. Et egredietur,&c.

Ltret miterta huius ca.quie eH de myjierio Chrisiijecundum om

nes txpofitores, midtum dijiat tempore & ratione a matcria imme

dia'^ pr<ecedenti, in quaagitur deint-ritu Sennacherib &fuorum,

continuatur t<imeninliterap'r interp^ifiiionem huius coniun^ionis

cvpulattu£,& cum dicitur: Et egredietur. 'i^on enim d^xttfolii:

Egredietur virga :Jcdcum additione, &dicens : EtCgrcdietur.

•pndehutus coputatiu£ fuperadditx aUquaiis ratioejt qu^renda ,

que videtur talis ejje. t^am in pr^cedenti cap. prophetapr^noflica-

bai poputo ttberationem a Sennacherib & exercitufuo , per quam

habituri erantpacem temporalem & tranquitUtattm,quta ticet ef-

fttvjlde grata & miracutofa ,non tamen erat tam excellensnec

fruH.iofa,ftcut liberatio fienda, per Chrijium , in qua pax perpetua

& jpirituaUs danda erat, & ideo prophetapofiquam defcripjit pri-

mam Uberationem,adiungit fecundam.q.d. Hec tiberatio a Senna-

cherib Ucet magna, ad modtcum tamen rcputatur refpe8u alterius

Uberationis per Chriflum fiendg, dequa dicitur : Et Cgredie-

tnr,SiC.comodoquo Chriflusdixit difcipidUs et apofiolts Luc.io.c.

Ecce dedi vobispoteftatem, &c.fedin hoc nolite gau-

de.&cJdeo gratiarum aBionem infequsnti cap, fubditpro hoc vlti

mo bttieficio.

ADDI-

A D D I T I O II.

Ineo.ca.vbi dicitur i»;)o/n7.Etanumerantur hic 7.^/0««
fpiritus JaiSt.

Sujficientia donorum faiicii fpirittis quam pof.bic ponit, cft vcra
&propria . Et ponitnrfub eifdem verbis in prima fecundx^q. 68.
ar.^.fecundum quam huiujmodi donaje extedum ad omnia ad ijux
fe extendunt virtutes intetiecinates & mordes,protu dicitur in pof.
Sedftatim antmum pulfat quedam inquifitiua qu^Jiio.f tatis : Cur
nonponuntur aUqua donapertinentia ad Thtotogicas virtutes,cum
virtutes Thcotogice maximb ordinant nos ad Deum^ .Ad quod di-
cendum fecundum Tbo. ibidcm , quod virtutes Tbeotogice prxfup-
ponunturad donaficut radices quxdam donorum . 2\{o« enim rno-
uetur aninim a Spiritufancio,nift ei Jecundum atiqtiem modti vnia
tur: ficut inftrumentum non moutturab artifice, nifiper contractU
vel atiquam atiam vnioncm . Trtma autem vnto ad Deum cft per
fidem ,fpem & charitatcm. vnde omnia dona pertment adhas tres
virtutestanquamabets deriuata,

Confequeter circa hoc quod dicit pofquod ifta dona perfeHilfim h
fueruntin anima Cbri. &c. yidetur quicrcndum , quodUcei hoc fit
verifftmum, quomodo tamen hoc pofjct oftendiper titeram, ctm de
quoiibet viatorein gratiaexiftente verijtcatur, quod requicfcit fu-
per cumfpiritus dommi,fapienti^ & intctlc.&c. »4d qmd vidctur

dicen-

H9

Ifaix Cap. XII.

150

A dicendumt quod pUhitudo horum donorim in Chriflo ex Ijoc cofide
riUttr,q'.iod ab ipfogritii Spiritnsjan^i denuainr in mernbiisjuis.f.
in corporefuo myhico.vnde cum loa. di.riijet deeo : Plenum gra-
ticc & vcT.fubtktixii: Et de plenitiidneeiusomnes acccpi-
mus. loan.i. Quam quidem plenitudinim propheta osiendn m-
fra cum dixit . Erit iuftitia cin?ulum lumborum eius, &c.

tes cardinales vno modo ptolantur connex^, ex hoc quod "pfta earu D
quodammodo per aliam perficitur.vnde Greg.in i. Moral.de huiuf-
modi donis SpiritusfanSii loquens dicit:M:nor cfijapieniia fi intell;
£iu carcati & valde inutilis e§i intdle3usji fapientia non fubfiflir.
Vile eji conftUum,cui opus fortitudinis deeji,& valde fortitiido de-
(Iruitur , nifiper conftlium fukiatur. nulla efifcientia fi vtilitatern

Quod exponitur cte iufiis & jideltb . adh^rentib. Chnjio ficut cingu pietatts non habeaty& valde innutilis cji pietas/t fcientia difcretio-

lum CS lumbi re adherent homini . Ex qui metaphorafaiis patet, nis caret,tlmor quoque ipfe fi non has virtutes habuerit, ad nullum

qnod om nes iustifeu fidtles habent virtutem fiiei & iuftiti<e , & opus bona aSiionis fur^ii h^c illc,
aliahuiufmodi exadhicrentiaadipfum. Ex qnopatetinienium.f. ADDITIO III.

quod ifta habet Chriftus plenarie , vtabipfoin alijS deriutntiir, Jn eod. cap. vbi dicitur inpofiil. Et aufetctur zelusEprhaim.
Confequenter videtiir qucrendum,quare fex dona,hic primo enu E.xemplificat propheta mutuam concordtam fcu amicitiam Chri

merataponutur vnitim.Von enim dicitfpiritus faplentix &fpiri- ftianoru adinuicem per hoc ^ </«»>; Auferetur zelus EplirailH.

tus intelle^ns,fed(piritusftpientic,& iHtclhcius. Similiter non di- quia fecundumglo. quaudo ifaias hoc prxdicebatr.ntcr duas ©r de-

cit fpiritus confiliu& fpiritus fortitiidtnis,fedjpir:tus conftlij &for cem tribus difcordia inexorabilis erat,credentes autem pacifiti funt

titudinir,& fU de tUijsduobus.^d qnod dtctndum,quodin combi-
natione innuitur cotmexio donorum ^inuicim,eo modo quo virtu

tes

J

C A P. XII.

COnfittbortibi. Sicut tran
fito mari r ubro,dixe-
xa, runt. Catcmus diio,&c. Sic
Kgno mundi deilrudo di-
citccclcfia: Confttebortibi.
B ^ Theodorctus. Hoc caa
ticum habct llgnificationc

(bcncficij acccpti a domino,
quo rcdempti fumus. Nam
qui falutcm funt anecuti
pcrChriQQ authorcm hu-
ius (alutis agnofcctcsjquas

in Chriftifide & vnitate charitatis,prout patuitin primitiua eccle-
y7j,<?«.i»rfomultitudiniscredentium,eratcorvnum & ani
ma \m,.AH.^.f.

XI I.

Con-

A P.

T dices iii die illa

a V^Laudabo.

fitcbdrtibi domine^ quo-

a Tlufte tQuimemi.

niam iratus cs mihi : con-

a <Scd. f Inmifeticoidiam.

ius clt fuior tuus , &

b f lam vctbnm

cs mc . Ecce

UU"

a ^Stilicrt rcdimfniio.
caio firtum ert.

confolacus

cft,qua: iam facri baptifma-
tis ope falutaris cft effeda.
Tum qui Ifraelcm pcrfe-
qucbantur, in rubri maris
vndis extihdi funt:cum qui
huius vitJE flud bus agita-
bantur,Sanrtorum difcipu-
lorum prxceptis adiuti , in- '
columcscnatarint Nonde-
fuit tum copia grandinis ca
lamitofa.cum nunc in coru

a flefut quiratuaiB£ici.ao.i pcc.eoium.

b fNon timrboqaid
faciat roihi homo.
D

5
6

ttU.

montes foecundans illaba-

,__ ^ turimber. ProfundxtunclconWMn*

poffuntgratiasagunt. b tDcuS (aluator meus: t fiducialiter agam, & 7 tencbra; fed iam in Chrifto

*"" a ^Qu.» noneonfiilamin iJolit. nectimcbonon timenda lucis fulgOr amplifllir.US,

- • '-'lc^ji-^i^i-^T^^^-^^-i^i '■•"'""»• Luxcruntfua Aegvptiipri-

no timcbo.tQuia tortitudo mca &laus mca 3 mogcnita. fcd pcr eum iam

, „ r na 1 •• n - _,^°*!'**'?' 9 quiprimuscxmortuisexci
dommus,&: ract cs mihi m lalute. Haurictis

b SalHaiormeus. -iiProco-

piiis Non eft pra:termittcn
. M. du m, fi ad Hcbrxa vcrba re

fpicias , &cbic communi

cmnium falutis autorc Ic-

fu,mcntioncmfieri,cQ vbi

faluatoris voccm vfurpa-
^ mus, lefum Hebraica ha-
I beant. Prophctiam.n.qiix
I dc radicc Icffx habctur , Ic-
I fu faluatoris appcllationc
I dcftitui.cumdccoeffctin-
Kka. flituta, nequaqua dccebat.
jp« c Uuiafortiiuiiomea&laus.

C ♦ Procopius. Qua: in Acgypto accidifle lcgimus, a fal-

uatorisintcrranobifcum pcrcgnnationc diffcrrc nihil

vidcntur.Tum cnim fub fcnlum cadcntis,hoc autcm lo-

coPharaonismcntccomprehcnfi fcruitutis iugumcx-

cuffum eft . Tum in fanguincm rurfus aqua mutari vifa

cft.

a fOo^tiinx. b *Fluirinide veni c eiusfl lent aquz viuz . lEuangetiu.
t Nondcftuni ne Af^ypii quol leicalTjm oi. c ^lprecnimfa uura
ftcic» popiilum lirtm a pec eor.

01

aquas m gaudio de fontib.t rahiatoris,&: di-

• ^Vl. irliqutxlfiael. conuerlitgeatibus. b tI^cliAisidoti>,cum
liudando , TO« accuffodo. c f Vt Iclusfalueivcs.

cccis in dic ilIa:tC6fitemini dfio,& inudcatc

a f Sc.liui rui cantanduin ell. b fPisdicate. c • mrijelibus.

nome eius.Notas facitc in populistadinucn

10 tatuscft, faluiilcolumcbqj

11 rcmanfcrunt.
d De fontibus faluatoris .xn.-

12 de : Benedicite domii.o defontib,
t IJrael.Dffohtibusfatuatcris-l^e
ij vidcrctur alter effc, quam

1+ qucm fupra nominaui Em- ^"P" *•'*

15 ni2.n\ic\: ipjliadctrabc.abeo r ,
10 qucmOabncl virgini prsc-
nuntians lefu m vocauit fic: n

Et vocabis nomen fius lefum.Wco faluatorcm quoquc appcl '
lat, vt prophetia cum cuangclio conucniat.
■}« Procopius . Fontes falutis funt, vel Apoftoli , vcl li-
bri,quifpiritu diftantc tanquam imbrc,coelitus imraif-
fi funt.

,^Hic-

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. XII.

T diccs. Defcripto Chrifti myfierio , bic confequenter
dejcribiturgratiarum atiioprotanto bencficio , ciim
dicitur.

I Et dices in dic illa. ldefl,temporegratix Chrifli
reuclats,quodtempus vocaturdies ,l(om.j. Nox
pra:ccfltt,dics autcm appropinquauit.
» Confitcbor tibi do. Confel/ione laudis & gratiarn aciionis.

3 Quoniam iratuscs raihi. Vropter ptccata mea,me pumcn
do in captiuitate Babylomca, & inpeifecutionc Antiothi ilLufiris,
& plurihuf ttmporihus alvfs.

4 Conucrfus cft furor tuus. In manfuetudinem.

j Et conlblatus cs rac . Ver tuam bencdidatn incamationem.
idto fubditur.

6 Bcce Dcus faluator mcus . yifibiliter apparens in carne
afjumpta.

7 Fiducialitcragam, 8cc. .Amplius retardari a vita bcata ,
«{uaperCbnftumfuit aptrta.iic enim confitcbatur primiiiua eccle-

fta

fia fub .Apoflolis in lerufalem congregata , quf pro maior ifartt
trat de gtnte ludiCorumfVt pattt in .ABtbus ^poftolorum.
8 Quia fortitudo mca, &c. ideft, dans mihifonitudinem in
aduerfis.

9 Et laus mca dominus. Quia virtute diuina in primitiua ec
defta fidtles non jolum patienter fuiiinebaht totmenta,Jtd gauden
ter,& cum laudtbus dininis.

10 Et fadus cft mihi . Quiaimmediate tranfihant advitam
C(xleflem,quod non fiebat fanHis vtteri tejtamenti.

1 1 Haurietis ZC\\XZS.Ideft,vos cathoj^i haurictis dona Spiritut
fancli defactamentis noux lcgis , in quious confertur gratia , quoi
non fiebat in facramentis vtteris legis.

12 Et dicctis. Exbortando vos mutuo ad laudem diuinam,
I i Confitcmini domxno.Eius bcneficia rccognofccndo.
14 Et inuocatc nomcn cius. ipfum dcuott laudando.

1 j Nota facitcs in populis./rfe/f,'» omnibus gentibus per prt

dicaticncm euangelice vcritatis.

16 Adinucntioncscius./(if/^ modos mirahiles humanafalit

tis,quos adinumitdiumafapientiain filtj Dciincarnatione,pr^dica

tioue,pajfione,rcfurreiiione,&ajienfione.

•J< Mcmcn-

t.

J.I; b.

MOI{^.ALITEI{.
Confitebor tihi . Hic confcqucntcrponiturgratiarum
adlioccclcfi^apcrlccutionc Antichriftilibcrata:,cumdi
citur:CoB/ire^ori»i>/.flagcllandopcr Anticliriftumpro cul
pis mcis.

5 Et confolatus ei mt . In bcncficio libcrationis & gratias

iux

tua: donis.idco fcqnitur.
11 Hrt«wr'j<ii7M«i.Scilicetgratia:«5cglorie.
t De/onfJiuy/a/wa/oc/i.i.dcplcnitudincfuarpictatis.
II Etdicctis. Induccndovosmutuoadconfeffioncm
diuinxlaudis.

15 l^otas fiicite,&(,i,\inos modos faluandi clcdos.

t n/innun'-

lyi

i habitatrix

Hier.Libcrisalle
K gorixfpatijs in Ifa-
iaeuagatur,5cinter
pretatis nominib.
ingenium fuum fa
cit cccleficE facramc
tum . Eu(ebiusPa-
phili hiftoricamcx
pofitione promit-
tens,oblitus propo-

Glof orcI.& Nicolai de Ly ra

a «rMandamm noai:mdo vobisTtdili.inuiccm. b fExcelfus dom nus& humili.refpicit,

; tioiicseius: mementote, quoniam cxcclfiim cll nomcn , i

3 ^)Oiiuicui cantanJnin clt- b f Moncm mottc vicit.carnein in ilo vexit, & huiufmodi.

eius. Cantatedomino, quoniammagnificefecicannun- z

a O Apoftoli. b jMagnaliaeius c ^ln omncm leuamexiuit fonus corum. d 1"Vbi mif ricordia i
eius. c CErgo tibi. tA'ils. f ^^Deum tiiuin. a f Dei tui. b tlJeft, piimitiaa, vcl eccle- '
fia de gcntibus, ecclefia C3tlioi'r3.

tiate hoc in vniuerfa terra. Exulta 6<^auda t liibitatio S|o, +

a f Olim tameii notus in luixa. b fQuj (an(f>^ficat Ifrael. J

quia magnus in medio tui fandus ifrael. <5

1J2

fiti 1 Orlgcnis mor D

temcxcidit.

a (JMement yte cuo'

niam ixcelfum,ci^c.

* Thcodoretus.

Celcbrate memo-

riacxaltationemi-

raculorfi , & crucis

exaltatione,quano

mediiiexaltattieft.

NICOLAVS DE LYRA.

jj I Memcntote quoniam. f^ndc Thitip.z.h. Dedit illi no-
men ,quod eft fuper omne nomen , vt in nomine lefu
omnegenufledatur,coeleftium,tcrrcnrium<5cinferno-

, rum, &omnislinguaconfireatur,quia dominusnoilcr
lefus Chriftus in gloria eft Dei patris.

3 Cantatedomino. TonendonaturamhumanaminChriflo
ad patrisdexteram.

S Annunciate hoc. Quod impletum cfl per pYxdUatiorie ^po
Jiolortim atiorum(j; Chriftidifciputorumperorbcm vniueifum.

4 Exulta. In corde.

5 Etlauda. /«ore.

6 Habitatio Sion,idei},ecclefia,qu^ vocatur Fion, Heb. i z./i
Acccffit ad Sion montem & ciuitatem Dei viuentisctc-
leftcm Ierufalem,&c.

7 Quia magnus in mcdio tni fandlus lfrac\.',Chriflusfan
£iificansfidel(mpoputi4m,>/(l^i''C Ifrael apf,ellatu7ih vtfrequenter
Jupra diBum cft.Votefi ctiam h.ic litaa referri ad montem Sion,in
quo erat templtiw, vbi hgitur Chriflus frequenter prtdicaffe C$ mi-
raculafeciffe.lbietiamjlpo(iolisfuamrejurre£lioncmanifcliauity
& fuper eos SpiritumfanBum infigno vifibili mifit, vt dicit Hicr»
in epiHola ad Taulinum, de omnibus facr<:e fcripturte Hbris.

B M 0 l\ A L i T E l{.

j 3 ^nnunciate hoc in vniuerfa tcr/a.i.no (olum in terra mo
rientium,fedetiam in terra viuetium, in qua fandi Dco

de

dcfuisbeneficijs rcgratiantur.ideofubditur. ^

^ E.xulta & lauda hahttatio Sioti. Ideft,habitatores coeli.
7 Quia ?WiZ^»«f,eirf.ldeft,fandificansIfi:acl.

A D D 1 T I O.

Jn cap. 1 1. vbi dicitur inpoHil. Haurietis aquas de fontibus
Saluatoris.

Hoc quod dicitur : Haurietis aquas cum gaudio de fonti-
bus Saiuatoris ,pojjet exponi magis proprifad literam de aqua
baptilmi,qui eflianuafacramentorum, in qita gratta falutaris con-
fertur, air dona Spiritusfan^i dantur.

REPLICA./B cap.i t.vbi pofiiUxponit illum paffnw: Hau-
rietis aquas de fontib. Saluatoris . degraiia spiritusfan3t &
4onis qu£ in ^ngelio dicuntur aqu.<! viua,qu.e hauriuntitr de fon-
t.ibus.i.facramcntis,quxfontes Saluatoris bic dicuntnr.-Burge. dicit
quod magispropria eflexpofitio deaqua baptifmi,qu.e eji ianuafa-
framentoru.Sedexpofitio Bur.q dicit magis propriam,poffumus di-

cere

cere magis extortam rone ilLius termini aquas. K(am non refertan
aqua baptifmi hauriatur ex fontib.vel fluminibus: Et quia vuhfua
expofitioneforemagispropriam ,ciim dicit baptifmum fore ianua
facramcntorum,idcirco fenfus effet '. Haurietis ianuam cx fontibus,
Quanta ftt imufmodi txpofitionis proprictas patet etiam parum
intelligenti.Et cum omnes commuHiteriatholici,exponant lyfonti
bus Saluatorispro facrametis, improprijffima efjet Burg,expofttio.
Haurietis aquam.i.baptifmum cxfcntibus Saluatoris.i.facrametis.
i^ta ratione enim baptifmus hauriri deberet exalijs facramentit
cadcm ratione & fortieri alia facrjmenta hauriri deberent ex ba-
fiifmo quia omnia illafacramenta ritefufceptabaptifmumprcefup'
ponunf.cum baptifmus eft vnus defontihusfacramentalibus.lmpro
prijlfima igitur videtur expofitio Burg. qua ftgnificatur , haurietis
fontem ex fontibus , fic igitur Burg.f^pe mouetur lana caprina.

Babylon.

t eleuatum.

ipfe eft, in quo linguas eoru
qui turrim a:dificabant,con
fufasefteaccepimus. Quod
fiarcanum poftulas intelle-
ftum,mentemoptime Baby
loncm dixcris.quefuiscon- .
fula malis Deo fcmper ad-
busleucis& duabus" vnius c nofumleuate fjgnum, &LexaItate vocem: t uerfatur, quxque confi^tis

C A P. XIIL

Oliits Babyloms. BabylS
metropolis Chaldeb a
rum,cuiusmuri i6.milia
afllmm , per quadrum ab
angulo m angoium, qui eft b
limiliter ^^.milia.f ^o.dua

C A P. XilL

tHoc eft miferia. I^Corde.

NusBabylonis,quod viditlfaiasfi

atBabylonem fuperbam. tTcncbras tribulationis vcl fuino
incendij.-muiti enim (ucccnli inrcndio eius

lius Amos.Super montemt caligi-

a fO ptatdicatores. IMocdi S< Fcifa- b I^Crucis viftona;.
- — bl

Matth.4. b.

leucspartibus tendebatur. ^

Ibi turris trium milium paffiium in altitudinciduabus
leucis a lato in anguftum coartata. Et quia ibi cofufum
cft labium, Hebraice Babel, Grsce dicitur Babylon . Ibi
Nabuchodonoforrexpotentiflimus,qui inter cajteras
terrasetiam ludxam captiuauit,in cuiusconfolationem
per Ifaiam illiusdefolationisSpirituslanftuslonge ante
pra:dicir,fic : Onus Babyloms.i. mundi : qui linguas, operai
menresq; cofundit: Cuius rex,velut Nabuchodonofor,
qui dicit:HiCC omnia iibidabo,fi cadens aaura.me,
* Procopius. Babylon hsc fi ad hiftoriam fpedtcs locus

prai.

6 dogmatibus aUenis,dum il
lis deleftatur cleuatur.

b Montc c<7/.Myflcria cccJ^; Pofuit tencbras latibulu fuu.
4< Procop.Eft adMoedos & Perfas fcrmo propheta: dire
dus,vt tanquam Babylone iam potiti, viftorix fy mbolu
in altum attollant,&"tropheum vrbeinfoelici videdum
aperte proponant, dc qua in hec vcrba apud eundem lc-
gim ns.Qucmodo captus c{i,-& • oitritus malieus vniuerfje terra.'* i^ia
c Ltuatc. O angcli,& 6 ^phct^^pdicatc eius dcfolatione.
^ Gregorius. In icriptura lacra cum numero fingulari lib./.
monsponitur, aliqtiincarnatus dns,aUquando ecclefia,

<^ aliquando

NI C OLA'VS
C A P.

DE LYRA.
XIII.

^ /^Nus Baby{onis.Vofiquam propheta denuntiauit punltione
V_y .Afiyriorum,qui captinauerunt decem tribus ,ljic confequetcr
denuntiat punitionem Babyloniotum.qui captiuaucrunt regmt dua-
Diuifio. rumtribuum.Et primo denuntiat Babyloniorum desiruBionem.fe-
cundb ludiorum confolationem, ca.je. Trima in trcs partcs. quia
primb dejcribitur vaftantis exercitus conuocatio. Secundd,Babyl(i-

nioriim

tiiorum aff{iBio,ibi:ViulatC.Tertid,fequetis defolatio,ibi:Et. crit.
Circa primum dl.itur.

1 Onus Babylonis. Miferia eam opprimens.

2 Quod vidit lCAi^s.^.prteuidit in fpiritu futurum.

3 Super montem. /«/fy/,co?in<r Babylonem timore fuperhif
eleuatam.

A Caliginofum,jVf/?,^>ToW/'W ohter.ehratam.

5 l.cn2LlQ.i\»nurci.idrft tve.xillumprxcedens exercittiip.

6 Et cxaltatc vocem. Exhortando adprxtium.

^ Leuatc

(Jl^t 0 1{^.A L J T E F^.

M A A^ ^ ^""^ Bahylonis . Hic ad literam dcfcribitur deftruflio

bdbndi ciui ^.^l3y^o"is_- Pcr Babyloncmquae confufio interprctatur,

tatesdiiboii, ciuitasdiaboliqnx cft malorum hominum congrcga-

tio,fignificafur.Hxcautem ciuitas duplicitcr debellatur.

Vno modopcrconuerfionem malorum ad bonum:q(t

fitpcrprxdicationem,5c orationcm bonorum.AUo mo

do

do per punitioncm obflinatorum . Quantum adprimu

modumdicitur.

3 Super montem ca'//.Ideft,fuper pppuluni fuperbum peC

catis obtencbratum.

5 Leuate ftgnum . Scilicct crucis vOs pra:dicatorcs in prin
cipio veftraepraidicationis vos fignando.

6 EtcvaltJte wcew.Exhortationis.Ifa.yS. Qnafitubi exal-
la vocem tuam:& annuntiaptjpulo meofi.tli.rJ: ccrnni,

t leuate

iy3

Ifaia^ Cap.XlII.

n-at

B

9 fTndiando de altis. fOprra boaa ^icndo. bfHoftcs Babylonit eontr* ipram adiautndo.
f E'euatio manuum meaium faciificium vefpertinum. c TBabylonix. TSaipiuiz laciamcnta.
d f Pctlaium & Moe loruiii f Cyro» & Danus efVlvenuni. < nfpiiando.

leuare manum,& ingrcdieturpdrtas duces.Ego me*ndaui

af Mcrdis&cpetfis obedieniibasm.hi. IncomparaiioneBabylonis. blMiniKris. c'fSicut
raulum. Ilnhocroihiferuicntes. dTVindiiia. f OlUnla,Tltim'r:ni|poftea.

t fandificatis meis,& vocaui forres mcos in ira mca exul

af inde;Sanftieftoic: quoniamegolanftusfum. b ^Non in foiiitudine fua.

cTlmpetum 8c uiuliiiudinem hofbumdefcribit. fAudita. fConlona.vndead

ipluradicamus oronc^. d f Mcrdoium 8c Pcifarum. ^Babylonis. f ' nA's.

tantes in gloria mea. Vdx multitudinis in montibus quafi

a f Malicruffl. b f Auditaell. cfMagiflioiiun. TOatij.Cy ,8talioium cumcis.

, di~Oifcipuloium.

populdrum frcquentium, vox fonitus rcgum gcritium

a f Omnis poteftas a Deo. b fMcctlii ii perO'

congregatarum. Dominus cxcrcituumf prxccpit mil idx

af Adnil>usieT:z ad tecla. bfA rummocceloegTeflio eius. f Q^tin hus te rx. cf>eaiet.

bclli,vcnicntibus dc terraprocuI.A fummitatc cicli ddmi

.«.....».» ..^ ^.w.— acBfllaloes. f Cytus & D>tias. b TTcrrenafapientts. c T Ergo 6 Batjvlonii.TPrrnirrndo.

qui fiepcTubnebu- b iius,& va(afuroriseius,vtdi(pcrdatomncmterra. Vlula-

ll firruliltionis, 3b« aTVliionis lludiciwvrlmcitiscuiulque. b TMeuphoiam bellaioiit lauat.

/v-j- . c TVaiabitur rcilirci BibvloM.

icoduur , virtutcm ^. _ !. v nja j ;_.•_.!>

cruds cxaltant.
* Procopius. Qui
jnagna vocis conte
tionc cruccm pra:-
dicat,is in montc Q
gnum elcuare.id-

ncSXmortcm "^ «cncbunt^quafi pirturicntcs^dolcbun^ ad

amplificarc polTc di

citur,& promiffioncsplanas apcrtarquereddcre.
a yoxm^tltuHdims. * Procopiu$.Promircuamcorumvo
cemoftcndir quiinpra:liorunt,hominum, cquorum,
▼inccntium,fugicatiu,qualcmpaucotum nutlus dixcrit.

b utlnu

aliquando tcnamS
A tumDci .aliquan-
do apoftata Angc-
Ius,aliquandoqui-
libc^ hereticusdefi
gn^^ur.Hoclocove
aaratis ^^ ^"'^ Babvlonis rc
»'c.'iij. gis Ipccic, de anti-
quo hoftc prsedica-
tonbus dicitur: Su-
per montem cali^ino-
fum kmte ftgnu.Vrx-
dicatoresquippcsa a
t\x, fupcrcaligino-
fum mStemfignQ
clcuanr,qiiandoc6
tra fatanx fupcrbia

tc,quiapropceftdicsdomini,quafi vaftiras adomino vc-

aT^onrL.ta-f manusdiirolutai b TChi axorum. rTfauoicinimicotuin.

nict.Propter hocomncsmanus diflblucntur,&omnccor

1 Deficict.

ipec
fVentri*. cTAlioruai roembrorum.

hominis contabcfcet,& conterctur. Torfiones & ddlores

1 ^Kotlcilicrt. b* ncomparj-' !i:tr cTEt fVidenscum in eifdem fMmfniis.

»y4

b MirulrheVr.Vcx-D
dicatoribus inftru-
i ftis armatura Apo«

2 floli.vtomnes inter

3 ficiant erigentes fc

4 contra fcicntia DeL

5 C ^lulate quia prrpe

i ejl. * Bafilius. Ejc

3UO die diGtus cft
ies domini appro-

8 pinquarc multum
t intcrccffittemporis,
t cius propinquiiatS

9 conteftantibuspro-
phetis omnibus. vc

10 ncmo a (pe cxcid*!-
ret,quafiobdiutur

1 1 nam extradtionem

12 tcmporis poflit de-

13 prchcdi imparatus.

14 Etficommunisille

15 diesconfummatio-
1(5 nistotiusmundife-E
t rius forcr vcnturus,

17 fuusalioqui fingu-

18 los quofquenoftru
manct exitus , qui

ip quidcm vniufcuiuf
quc cftconfumma*

tio, proinde e vicino adcft.

d D<iioiHeiitur,&c. Quia nuIlumopusDci iuftitiadignu ? j' ^**
rcpcricmr. vndc : A;o/j iuHtfiiab.tur m coi.[pt3u tuo omnts vi- ' •**•'•■
uens, £t: SiiniquUatesobferiMMerisdominedomine,6(.C'

NICOLAVS DE LYRA.

♦ I Leuate manum . Infignum confidentif & yi^orii ohtinen'
df.idtojubintur.

a Et ingrcdiantur. Scilicet Babylonis tanquam vi8oret,
I Q J Duccs. ^ciUcet Terfarum & Maedorum: quttx Cyrus rtx Vetm
farum,& Uarius rex Madonm cttmfuis exercitibus Babylonem ce
perunt, vt habetur Dan. j.

4 EgO mandaui, &C. Rebrfi dicunt,citatit meis. Di^io enim
Hebratia qu( ponttur hiCyfqutuoca e(i ad litationem ^- fanfiifica.
Uonem. Hebreitamen videntur hic meli <s dicrre,<^ia exponentes
translationem noUram rfJc«>it.Mandaui fandlifi. mcis. tdeft,mi
nifiris meis . Infpirauit enim dominus voluntatem & audaeiam
Terfis & iiccdis pu^iandi contra Babylonem.

5 Et vocaui fortcs mcos . Dando eis fortitudinem.
€ In ira mci.i.ad exequendum punitionemame dijpofitam.

7 Exixlt3atcs.i.invi£ioriaglorioJaameconcedendJ. vel tjuia
Cyrusr.x VerfarumiUam vidoriam attrihuit glnrif diuinf vt ha
betur 2.Varal.vlt.& t.Efd.t.Hxcdicit Cyrus rcx Pcrfarum:
Omniarcgnatcrrxdcditmihidominus,&c.

8 Vox mulliiudinis. idesU maximi extrcuus contra Babylo'
ntm venieiais.

9 Vox foni WS.i. Cyri regis Terfarum , & Darij regis McedO'
rum. Et qna fnrte ifli uliquos alios reges adduxerunt fecurn.

10 Dominuscxcrcituum. Quia militibus& betlatoribus
ittlprauit voluatattm & audaciam veniendi contra Bjbylonem.

u Dc

1 1 Dc tcrra procul. T^on abhorretes laborem itineris. Et qui»

non folum bomtnes fuerunt executores diuinf iufiitif contra Buby-

lonem,fed etiam angtlt.ideo fubditur.

IX A fummitatc cacli,&c.i(fr/i angeli,quifur/t qufdam infirn

menta ai exequendum diuina tu-Ocia.

1 j Vt difpcrdat omncm terr zm.fcilicrt Balylonis . Et ejl

locutio hyperbolica,ad denotandtim magnitudinem cittitaris Bjbylo

mc^e & popult muUitudinem,ficut aliquando dicitur;Tarifiusilt to

tus mundns. ^

14 ViuhtC.Hic cofequenter drfcribitur Bahyloniorum affii8io.
Etprimo quantum ad eorum anxietatemjecundo quantum ad eorti
pcenf acerbitatem,ibi: Ecce dics domini' tertio quantitm ad ad"
uerfjriorum fetocitattm,ibi .-Ecce cgO.C/ ; la primum dicitur: VI IX
litcfcilicet d vos BabyLonij.t lulatus qui eft ctamor confufus,indi-
cium eft magni timorisproh'bentis fomarevocem diftinHam.

1 5 Quia prope cft dics domini. Ide^, pu/utionis eius fuper
vos .

16 Proptcr hoc omncs manus diflblucntur, &c. ^ fua
virtute prf cordis timore,quia timor rctrahitfpiritus & calorem d
membris exterioribus,& fic remancnt frigida & trementia, &per
conjequens inualida.

1 7 Et omnc cor hominis cont3locCcct.Ideft,contereturpr{
triftitta.

1 8 Torfioncs & dol orcs,&C. ideft,Babylonij ajfiigentur prf
anguf'ia:jicut iilt qui pjtmntur talia.

1 9 Vnufquifquc,&C. ^pn poies eum iuuare,nec ah to iuuari,

^ Facics

M 0 l{^^ L J T E !{,.

X Leuatemanum. Bonzopcrationis .Nam in pr«dicatio-
nc pus moucnt fadla quam vcrba.
2 tt inj^r-diantur.t. {'raedicatorcs qui funt duccs verbi di-
umi : ficut dicitur Aft. 14. dc Paulo quod crat dux vcrbi,
ingrcdiantur aurcs audicntium ad moucndu corda pcr

«tficaciam prxdicandi.

4. Egoma>idaui. Idcft, prxdicatoribusdcuotisinfpiraui

fpititum prxdicandi.

5 yocaui fnrtes meos. idcft.prxdicatorcs, qui ad fuftmcn-

dum aducrfa dcbcnt cflTc fortcs.

<i ^niraiwta.Contra vitia.

7 Exultantcs , &c. Quia vcri pracdicatorcs non quarunt

glonam propriamEtquoniam inprincipio prxdicatio-

nisdcbctficrioratiocommunis,lubditur.

S Vox

8 Fox multitudinis. Scilicct orantis.

t Inmontibus. Namoratiocftaiccnfusmcntisin Deum.

t Frequentiurn pophlorum . Nam minorcs & maiorcsiii

prxdicationc dcbcnt orare.

10 Uominus exercttuum precepit,&c. Hic ponitur fcCimduS

modusdcbcllandiciuitatcmdiaboli ,l.pcr punitioncm

cbftinatorum.quodcritmaximciniudicionnaii.inquo

cxccutorcscrunr angcli, & idco Jcquitur : Dominus ex. jct.

tnu prfcepitmtUtifbeUt,0-c. idcft,angciis fandis vt rctrudat

damnatusin infcrni poenis . Et quia nullus potcrit rcfi-

ftcrc,idcofubditur.

t omncs manus dtilulucntnr. Quia ncc alium iuuarc , ncc

ab co iuuari potcrit.idco fubditur.

1 9 ynulqi^tjque aa proximum juumfiupe. (^c. QuontS ftrVf coeli

&Jplendor earum non expandcnt lumen /»'M»;,i.angcli fandi no

agcnt amplius vt rcducant pcccatorcs ad gratix ftatu m.

ijy Glof.ord.&NicolaideLyra

.j«

a Comhitfle, Qiaficarbo-

ncsnimiodoloic: vdin rc.

Multi enim fucre combu-

i\'\. Cimbunxi^. Igncqicm

Pfj|.4.b {ibi fiiccenderunt : quia di-

i.Cor.j.d ccre non poirunt : ugnatum

tfifuper nos lumen vuUus tui do

mine, El: T^cs auttmytuebtafa

ciegloriam dvmmi ioniemflai-

tes.

'. b £cfe rf/«rfow/n/. -^tBafilius.

Superiusdixit. Tropeefldiis

dum n/,hic autem,rf/« dim ni

venit , ad ponendam terram

in iblitudinem.Hincobfer-

ua vtramque hanc incifio-

nem prophctise , non de eo-

dem die dcbereennarari.

Prior enim iila de confum-

mationecuiq^noftrum pro

B pria intclligendaatK/r,quiE e

ffuperboro vicinoadeft,Iixc autcm de

die vniuerrali. Forfan dics

illa peculiariter diciturdics,

proptercontinuam vnione

itii fiatus &perpetuaEtran-

quilUtatis. Nullaenimin-

tercipictur no(5le,non vcfpe

ra vlla certo circumrcribet

ealimite , quod eo die, qux

- :: eatcnusddituerant occulta

tenebrarum in apcrtam lu-

cemprofcrcntur.

C Obienebratus eji fol.Voffunt

hzec addiem iudicij rcferri,

quando oninia luminaria

obtcncbrari videbuntur c5

parata fplendori Chrifli.

d Et vii tabn juperorbis ma.

Vindicabo vtcorrigam,ve-

Orcx.4-J iicmentcr autcmfupcr im-

"> C poenitentes. iratus. ( inquit

a f Pto nim :i raircrij.

proximum fuum Itupebit facics combuftx

;Quj3

bfCaptiuitaiis,vt' iudicii gfnetjlis. c^P.t entihus.

vultus corum . Ecce dies dni venicc crudelis 2

a A-ftimaiionemalorum. birlii inferno qulscontitebitur libiJ j

Non t ft tcmpub pfniif-ndi, l(d poenx'.

& indignacionis plenuSj&ira; furoris qua: ad

3 * Ciux peccaiorum pondete ^rauabaiur. fBabylonis. b^Vtdcletit
lcclciibujfclaiurtitia rfgnet m terra. 5

ponenda tcrram in (blitudincm, & peccato- ^,

afConiritioneexpellendos. bf Aliase.i c fPrincipes. f Bubylonis. '

rcs cius conterendos deterrarquoniam itcllx 7

af Afflift s vidcnturomnia tenebrofa b fSuper Bibylonem.

cazli 5< fplendor caiiinon expandenc lumen

af AduenientibusMatdis&Perlis. bfEisciiam.
m rorde fno. , .

fuii. Obicnebratus cllfdl in ortu fuo,& iuna

vel torcium,

t Pretiofiotc
facii viruin.

5 nonfplendebitmluminefuo.Etvifitabofu-

.T<lBai>>lonrs:pro nimia mulniudine popali. SfVifitabo,

per drbis mala,& contiaimpios iniquitatem

e corum.Etrequiefcere facialuperbiam t infi-

delium, & arrogantinm fortium humiliabo.

a fTun^.fR..iior. blPall eftruclionera. c tln terrapetfeucrans! Cum

vccfit tiliusho.pu.ne fi tnttr. dfC^jrum rubtum. _ _ ,

f t Pretioflor eiit vir auro, & homo f mundo '^ tabitdominus maiaorbis,
3fH perbniice. b cvidebitut captiuus moucr!. »7 & quiclcerefacict atrogan

obrizo.Super hocc^Iuturbabo : dcjnouebit ^^ tia dxmonum,&pauciin-
g a^Nonfciumhimincs, ucnicntur elcdi proptcr g-

terra de loco fuo propter indiffnationem do- fccutionem Antichrifti.

. . • " o j • r • 9, Calum turbabo,&c. Non

mmiexcrcituu,&proptcrdiemn-^furoris ^uod animata fint, fcd pro

fWOT fiirni.fuerint,&c. Dc his D
autem qui in Chriftofunt

credituri,dicitui:^V"'i^'""
vir^a iniquitates eorum: Mijeti
corda auttm mea non attferttur
ab eiS'.

C Et reciuiefcerc,c\.A.\\ocfA-
ciam: vt qui fuperbitjhu mi
lietur vnde: Oeusemmjnper-
his re(ifiit:i}umiltbus autem dat
gratiamt ante rutnam exaitabi-
tur cor.

^ Bafili'. Sicut cxorto folc,
,.,, . 9 tenebrxeuancfcunt,itac6-

cf Ealthafar rex ^ ^ , . . . ^

d fR._'ina. 10 tumax iupeibia iniquoru

11 peflumit.iuftitiaDcideea

12 vltioncmcxigente.
. f Vrxtiofior entvir a'iro,&c.

15 Omniararapretiofa, idcft, ]
virBabylonis rariusinue-

14 nieturauro.Similitcrdici-
turfermo domini pretio-

1 5 fus, ideft, raro inueniebat,
In die quoque iudicij vifi-

Pfjl.8)

rieo.4,

Pro.lj

afBabylon. blCrcIo & tcrr» ivinmi.tis.
b "

cffLeoncin.

r ■» • b r T 1 c <^ or ptcrmdiirnationemdomi-

]^ eius. Eterit quali damuia f tugiens^ 6Ci< ^ -- - -

a f Lupum. b^rErrabunJa i.difcipul .

min ■ egr. fliis hommis dirigetui. s Ad de

quafi duis , &f non erit qui congregec.

a f Libe^atus afalfis matiftris.

9 ni,qui refpicit terram,&: fa

c f Ni(idominusdequo:Ado- -_. -:.„„_, »„„r^_-„ 1:^..^..,.^

defenf.oneiiveifaiuc'em. ^o cit cam trcmcre . torlitan

immincnte captiuitate, cce
liim tonando,& tcrra con-

Vnulquifque ad populum fuumconucite- ^/ ^' !.'^"''°.T" ^" •- ^"^^^^

a1Vi;ul'qmA)ucauxiIiatoi, V i<ju iBabykniis csptiui tenebaniur. ■ OCaC dlC lUdlCIJ lCgl.

b ^Dcquaortiaint. fQu^i vener^ adauxilium. 22 U Damula Jugvns.Y^ZVC^Xn^y

tur., 6<.fjngiili ad terra fuam fugient. Omnis diabolus eft' vcl praua do-

2^ dfina.cuiusmagiftriinda
) wn riftabo fnper filias rcfiras niula fignificantur,quje Grsce dicituriJ^o^^V.

chm ^ Ecce

f auro.

1

PfaLu

j attot

NICOLAVSDELYRA.

I Facies combu ftac,&c. Quia Tcrfx & Masdi incenderunt B<t
hyhnem:& multi fueiutit ibi combufti.

z Ecce dies . Hic confetjuenter dtfcribitur affliBio Babylcnio-:
rnm expcsn^ accrhitate lum dicitur: Ecce dies domini./rff/?,^ «-
jiitionis eius .

3 Venietcrudelis. Ipfts BahyUnijsprxacerbitatepunkioms,
ad quod dtftgnaruiumfbditur.

4 Indignationisplcnus,&c. .Adhocenimponunturtotvci
ha quafi laimfignificantiay rt difignent maionm exaggeratiomm
pt£n<e

■f Ba!iylonis
migniiudQ.

\

Ad poncndam terram. Scilicet Babylonis.

In folitudinem. Occifis incbiis.

Qiioniam ftcUae cajli. ide§j,principes magni, ^

Et Iplcndor earum. idefl.fapientia eorum. .^

9 Noncxpandent lumcnfuum. Quia fugiet ab eis mensy
& conjilium coniraimmimns penculum.

10 Obtcnebratus ci\Co\.idcJi ,Balthafar rexquioccifusfult,
Dan.s . fe( tamcn adhuc i rat prope principium regnifut.

1 1 Et luna nou iplcndebit. Idefi.regina nonproccdet vlterius
in apparuiu >-^^k .

12 Et vHnabo.Hocdiciturinperfonadomini.

13 Super orbis mala. idefl Bubylonis . Et profterhocaliqui
dicunt Inc, vrbis & male ; c^uia m thbrao eil otbis. Et dicitur de

Baby'

B.ihylonehyperholic^,ficut dicitur: Tarifius totus mundus,quia Ba

hylon (rnt va-de magna. Fnde dicit Thilofophus in libro pcliiicorTu '

quod erat magis regio claufa niuris quam ciuitas , eo qucdcxccde-

bat notabiliter magnitudinim ciuitatis.Dicit enim Hie. qiwdmnri Nauii

erant in quadro <cdificati,& c^ucdlibet latus habebat ib. mdiariciy

(jU£ fa.ci/dnt oclo leucas.

14, Etrequicfcere faciam. Quia Bahylonij erant iddolatr.^,vt

fatet tn Danit!. ,

1 5 Et arrogantiam ■ lachlavt tmim fe defoi titudine.

\6 'Prctioiiorcrit vitzvtro.ldcftrarior,eomodohqiiehdiquo

didtur: Omne rai um prctiojunt^quia vMe pauci de Eabylchijsre-

manferunt viui.

Ij Et homo nmt\do. lde^,au}opuro &• rutilante, Et dieituj^

cbriT^urn.ab cb,& radioradias. ,

18 .Supcrhocccelum. Locutip e.H hyperholic.-fsdf/gvandum
magr.ituclinem irje Dei contra Bal^ylwtm.

19 Et erit quafi damula fu. Jc//fte(,e.vfmm qu venerat aliie
de ad auxilium Baltha/ar.

20 Etquafiouis. Vugicns lupum, _ „

21 Etnoneritquicongre. ^drcduendumecs in Babylcnis
auxilium.ideo fiiUditur. '■ ■ V;.

22 Vnufquifque ad populum fuum conucrtctur, &c.
Quia timofe peucrriti fugeruntad licajua vhde rtneiatt.

23 Omnis qui inucntus. I\cm(.neni a.m Babylvrys.

* Occidc-

M 0 2^^ L 1 T E t^.

, 10 Ohtenehratus e^fol. ideft.Chriftus non in fe fed pecca-

' toribustquinon videbunt cum amplius.
1 1 Ei iiouz ? on//)/£rc(c/?.(.idcft, virgoMariapcccatoribus
non condclcendet: quia fuo filio conformis erit.
j 6 Tretiojior crit,&c. QuJa pauci crunt viriuofi & faluati
refpcilu multitudinisdamaatorum, Mauh.7.b. Lataesi

via,

ria, & fpatiofa porta , qux ducitt ad mortem,& multi intrant per
eam,&c.

1 8 Shpcr hoc calum tur.&c. Matth. 2 4..a. Erunt terrxmotuspcr
loca,& virtutes calorum moutbuntur.

19 Et eritquafidamuluf u.Scilicctfipoact.

2 2 Fnufquifque ad pc.&c.Quia fimiles m culpa,fimiliter

punientur.

2 j Omnis qui inucntus fuerit, f.in pcccato mortali.

t Occi-

m

Jfaix Cap. XIII.

.58

^ a Ecce cgofufchabo,^c. Lcgimns in Genef. i o.a. Qnod &
A Madai filius Noe autor Moedorum fuit : qui intcrprcta-

turmcnfura,fiue apotenie vcl forti. Igiturconrra Baby

lonios qui mentc confufi funf, fulcitantur \ potcnte , &
\* forti Deo fortitudincs ad punicndum,qux rcddant vni-
y cuique fecundu ope

•.'.riii 7« nu/. «»;•» »iS aflnhwefi. bTAb hoftibus. cf^cilicet.fMalus Tl viuat bonus. YVetteimpium.Sc non etit:

d f Rf nfterc volucrit.

qui inucntus fucrit, occidetur, & dmnis qui ruperuenerir,

a '^ ^pitiruali. b f (^i non rcnciuac ad pcifeftam-chaiitatcm. TBeatu» quiteneoit &allidct paruu-

ra fua. In qua enim me
Jura merifi Junt, revic-
thturels.

* Procopius. Quod
ait Mcedos gentcm
diuitiis abundatem
pccunias afpcrnari,
ideofacit,vtabillis
fpem omncm am- a
puietrcdimcndi cx-
pugnationem & fcr
uiiuicm.

b Ecent Bahylon illa

ciuitaSfV-c. Nonpo-

ftca rcardificaiacft,

fcddiciturm mcdio

cius clTc hcu.^ fcrpS-

tibus plcnus,& arbu b

* fta inquibus odibi-

■ -. lcs benix & aues, <Sc

vcnatio rcgia, & in-

y habitabilis cfl^^ptcr

I poncn-a Duxciui-

I lates apud Mcedos

I dicuturf^(flx cx ca,

Ijjjj Cthefiphontcs& Sc

lcucia fcilicer. No- ^

losfu. s ad pctrani.

dulci & mortifer(tcarmineanimastrahutinprcfundu, D
alupis& canibusdeuorandas.

c Bf/''*.^f.Perhasomnesbcfiiaslucisrcfugas,dxmo-

num velangelorum fortitudincs intelligimus ,quibus lo^;*-!»-

ad pimiendum traduntur.

*Thcodoretus.In-
corporea dxmonu
naturacft.Soletau-
tcm decipere homi

c f Vt pe fefti lint. * df Magiltrorumr~ 2 nCS, & fc iUis fiftcrC

i

cadetingladio.Infantcseorumallideturinoculiseorum, ? varijsfiguris. Po-

3*OfCS,rtcoiilid. lEcclefix blPiaua lapieotia& doAiinapciuetfatuxconce.dolo.Scpe.ini. 4 'Uit CrgO nOmmA

,. . . ,, „ b /^H°"iiiiibidme. d «rFnim. 5 dxmonibus, qualia

duipientur dumus eorum,& vxores violaburur. Eccc ego 6 vulgus agnolcit, 6-

a f Infpiiando. b t babylooios. fTciieiuiamantcs. c •'Dxmones , vcl pixdicatoies qui feiuiaii T nOCCntaurOS VetC-
lcicniia nonritleAantui. dCNitorcm eloquij.in quolibi .^pplaudebant.e fDelldciio occidcdi o • i '

fufcit abo fuper eos Mcedd.s.qui argentum nontqu?'ranr, ^ '" non^^n^bat cm-

a^ Acumen ingenij:fcdtamen parnisdcie^antiu. b I^Sacic fctipiutc.
cf Vt fiant magiltii. d f N»cinnoccntibus paicrnt.

necaurum vclint :fcd fagitis paruulos interficient, 6cla-

a «■ n ettorc. b «rN'-n a>. volnptatcm fed ad falmrtn.

<5lantibus vteris non mi{erebritur,& fuperfilios nonf par

a «|So'citati5 Moed s bMundus. cfOlini

cat oculus corum.Et erit Babylon illa ciuitas gloridfa , in

afC}uali iIxnionioium.fTranGbit mundusSc concupirfnlia cius; Vide coclnia nouiiin & ter no.

IC

II

9 pefas,nuncappellat
onofcclidas : Syrc-
nasdxmonesnomi

10 nat,qui omni volu-
ptatumgcnereani-
mos hominum de-
mulcent.
d' ftruthiones.Dc qui

rcenis inclyta:, in fuperbia CHalda:orum fubuerfa : ficut ]] ^usjn lobfatistra-
rt. • i • c j o ^ L vT 1 , . '* ^atucft,qua:detcrE

lubuertit dommusSodomam & Gomorrham.Non habi i j raaltius nondcua-

«vnquam. ^ , vf^ue in fi- ein. 14 tur,cum pcnnas ha Pil«(» dnno.

rabiturvlquetinhnej&nontiundabiturvlqucadgcnc- 15 berevidcantur. nesiuntcun»

aitl^andeteiuidcfcfijfn. b TChtiftus. Tndcpralmusi Faciteitet illi,&c. coclumcoeliadori. l6 c Vlloll. SvlucflrCS ^ ^"^'^ -**
ItJccidcnulis qui adtincm tendnoliobliu>f ensprcteriiJitcDditin pnoia. I U • i/t • J- ra apparCat»

rationcm & gcncrationcm. Ncc pdnct tibi tcntoria Arabs ^ Scubonw idsl ^'"'""'""

a f Fclli. Anecliqaipfsfunt humanoeencTi. b^lnmundo fciUcct. cf Nctradas beftiii. o ■ i ■

^ animas confitentiuin. I» tVri, VCl gcncra dx-

tandum , quod pcr ncc paftotes rcquiefccnt ibi:fed rcquiefccntibi befti^, & monum.

fcrmoncm domini a.r^bilxubun'r btHab loniomm. cTVel^ionurovi.eorum. Jg { 1^1 uU irnttiibus. Ma.

vrbe confufionisc- rcplcbunturddmus corumdraconibus. Ethabitabutibi gniiudiniscoruin?,

UCrla , Vt Sodoma: , d jcnuesloliioduiemamante» a pjrteioinm. b TLx» dtmoBe». ,A liasOabunt c«^Adinuicem. 20 lcd maCulis rcfpCr-

&Gomorrhxcom- c ftiiJchioncs, cV pilofifaltabunt ibi^&rcfpondebunt ibi Muxrofiro inpa

parCtUr:nOn habiia- a 1V « lameniabilis. tiq«xaudi.ore.ducuniadmoiirm. dln qu.bus luxuiiabantui. *' ludc filO hoircndu

bitur alandisibi,fd f TvbtrvummiximeoflVoderunt ^ 21 flridunt.
bcftixrcquicfccni. g vlula: in ^dibuscius j & t fyrcncs in delubris voluptatis. aj g synnes. Sunt fcr-

Quicquid cnim hx- 24 pcntescriflati & ala

rcnci loquuntur infynagogis fatanx,nonefldo6lrina ti.vclutalijpifcesmarini in fpcciemuliebri, velportcn-

domini,(cdvlulaiusdxmonum,&piloforum,quosimi tadiaboli, quxdulcicatilenadecipiunt homincshuius

tatur Efau.Syrcncs quicfccnt in dclubris voluptatis.qux fccuU naufragium non claufis aunbus tranlcunies.

dulci i^CAP. F

NICOLAVS DE LYRA.

Occidciur. v// Madis & Verfis.

Eiomnisquifuperucncrii. rt Babylonios adiutiet.

Cadct in gladio. .Aduerfariorum.

Infantcs corum. Scilicet Babyloniorum.

Allidcntur. Coniraparietes.

In oculis corum. Quod videre ej} grauiffimum.

Diripicnturdomuscorum./.o/j« eirwfn/j/M domoru.

ECCC CgO. Hic dcfinbuurafjiiclio Bahyloniorum rx perfeque
tium ferocitate , cum dicitu) , Eccccgofu(ci.fupcrcos, ideii
Babylcnios .

9 Moedos qui. Ita quod prx defiderio occidtdi, retardabuntur
prttdartyideojubduur.

10 Scd (2Q,inisp:im\l\os. Et tamentalibus perfonis adfe dvfen
didum inuaiidis Jolet parci in bellis, & per hoc arguitur maior cru
dclilas.contra viros defenderefe potentes.

1 1 Et cril. Hic pcjl occiftonim Babyloniorum defcribitur ciuita'
tii deilruiUo totalis abfque fpere£dificationts,cum dicitur: Et crit
fia.&C. Quiade ea gloriabantur Babylonij propter murorutn for-
titudinem & populi multitudinem.

12 In rcgnis inclyta./<fcfl, nomiaata propter mbilitatcmfua
inommbusregms.

I j In (uperbia Chaldasorum. Quia de ipfafe iadiabant.
14 Sub\.\Qr{z.tdell,deJiruCia, C$ deic£iaaJlatufuo.
l S Sicu t (ubucr.Scc.idtJi,irrcparabiliicr.idco Jubditur:
16 Non habitabitur. .Ab homtnibus.
17 Non fundabitur. .4dfui rc^dificationem.

ti 0«f/</f/«r. Moricgchcnnx
4 'nftnicseorum.&i. idcft,imitatorcspatcrnorum fcc-
lcrum cum ciscruciabuntur : quod crit ad aggrauaiio-
iie pu;nx ipforu.pp quod diucs cpulopcicbat.vi fratrcs
iuiiiu vcnircntcuincoadlocum toimcioru,Luc.i6.g.

8 Ecte

1 8 Ncc ponet ibi,&c. Urabes tunc temporis habitabant in ta-
berrtacMlts,frequenter mutantes locapropafiu animalium ,per boc
ergo quoddicit: Nccponct,&C. Defignatur dtfiruHio Babyloiiis
totaliter,quiaficut ertt tnepta habitationi hominum, ila &pafcuis
domejitcorum animalium. ideo Jubditur.

1 9 Scd rcquicfccnt ibi bc ScUicet feroces & renenofa , &
etiam monfiruofa,ideoJuLditur.

20 Etrcpiebuniur.&C ^uesfuntmagn^ifolitudinemamates.

2 1 Et pilofi faltabunt. '.■>'«//>« & lupi, vt dicimt aliqni. .Alij
vero dtcunt q<tod piloCt bic accipiuntur pro quibufdam aiiimalibus
monfiruofts,qu£ in parte habent cffigie hominis,& in parte btjiig,
yAlij viro dictiniy quodpiloft hic accipiuntur pro fjominibus fylut-
Jtribus.quibus multitudo , & magnitudo pilorum efi pro indumen»
tis.^lij vero dicunt,quod pilofi hic accipiuntur pro d.fmonibus in-
cubis.Sed iiiud non ejl verijimile, cum locus iilejit ivhabitabilit
naturx humanx vt prxdiBum tjl.dttmones autem non hubicarit in-
ter beflias ,quix ptccare non poffunl,fed inter bominis cos adpecca-
tum pcrtrahere nittntes.

22 Etrcfpon. .Aues fHntmagnitudinis coruinatyfcdmacuUsre'
Jperfx , 1^«.« fixo inpalude roHro Hrtdent Imrend^. ideo dicuntut
vluUsab vluiatu diHx.

23 Et [y rcncs. Dicit Hiero. quodfimferpentesalati&crifiati,
t/tlij vero dtcum,quod funt pifccs marini,in forma muiiebri in par
tefuperioriappanntes. Sedquicquidfttde talibus pifcibus, tamen
nonaccipiunturl)icfyrenesprocis,quiafifinttalcspiJccshabitant
in mari,& nnn in ciuitatibus defiruiiis.

34 In dclubris voluptaiis. In templis dolorum in quibus Cen'
tiles excrcebant vcluptatim carnis, vt in tiplo Triapi&ytneris.

g Ecce f(5o/r</c'.idcft,dxmoncs qui non curani dc bonis
tcmporalibus,fcd lanium dcanimabus.
1 1 Eterit Bahyi. Cuius gloria c(\ quafi momcntancain
hoc mundo, crit lubucrla in infcrno.

16 /yoff habilahitur rjijuc tn fincni. Idtft , a pocnis nOn libc-

rabitur,(cdccit cum dxmonibus. idcoicquitur.

^ MOJ{U'

lyp Glorord. & Nicolai de Lyra i6o

A D D I T I O

In eap.i j.v^i dicnur inpoflil. Et pilofi raltabunt ibi.
id^fi,vutpes & bpi.
In Ueb.pmitHY quHatn diclio qu^fonat D^Tyiw feiriii , quod
tfl plmale huius nominis 1'y«» Scir,& habet mulupiue figmfica-
fioue.f^no modo fignificat puofum.vnde Ge».2j. de Efau qui erat
•virpilofus,in Heb.dicitur Seir.Alio modofignificat idem quodhir
cuscaprarTi.vnde Leuif.xS.b.vbi dicitur^t-t a multitudine fiUo
ru Ifrael accipiet duos hircos.vbiin Heb. htibtt Semm. aUo
mdftgnificat dxmonr.Leuit. i y.b.vbi dicitur. N6 immolabunt
vltra vi<ll:imasdxmonib.?» Heb.iicitur Seirim.ln hocvero lo
co dicitur:Scinn\ faltabut ibi. ftiafecundii transUtinnem Lxx.
interpretu intelliguntur tertio modo f.dxmoncs idtmfecundn trSf-
lationem Cbaldaicam, idem etiant fuudum omnes cxPofitores He-

brxorum

hr£orum.1{ec obRat qucd obijcit pofiillator dlcens,quod cii ille /c-
CHsfit inhabitabiiis natur& human.t,demovts nb babitarct ibi.&c,
'J^am licet ciuitas Babybniffuerit pptitus defirticia,prottt hubetur
in hcc cap.tena tamen Sennaar vbi ftta erat Babylon , non lcgitur
hic de(}ruenda,imd fuit habitata d multis homimbus, fpeciatiter a
Judps,qui letnanferunt ibipofi captiuitatem Bahylonicam,& etia
qtti ibi redierunt pofl paffionem CJmfii,& ibidem fabricauerunt il-
ludopus catMicx fiici inimicum.f.Tbalmud Babylonicu , prout
plenius dcmino concedcnte declarabitur,Zacha. j .vbi de hoeadlite
ramagitur.Et quiaitludopusjuit maximk diabolicHtn, ideo cogrub
dicit propheta,quod in illa regione Babylonis d^moncs faltabunt.f.
procurantes fieri illud pernitiofum opus.

Replica. .In cap.^ .piiojus exponit Burg.faltantes in terra Sen-
tiaar pro d^monibus liabitantibus ibi: vbi vt dicit , fabricatum efl
opus diabolicum Thalmud Babylonicu,tranfeat ilLud cotra lud^os^

D

Nota.

t faciam.

CAP. XIIIL

a

I^npe efi, rt veniat
trmpus. AllcgO.

Tempus incar-
nationis:Sic.n.
mifertus domi

nus Iacob,idcft noui populi.

de Ifi-ael elcgit Apoftolos &
15 alios quos requie(cere fecit

fuper humum fiiam , idell , b

ccclefiam.

b lacob. Nota proprietatem

C A P. XIIII.

a TDfo cui omnia piatfentia funt.
bVQM_3fi hoccito.

Ropedlutveniattempus,

a 'Capt!uitar's,ve]ruina hacrtticoruiu.

eiilsj & diss eius non elon-

alDefcrta Babylonia. Tfrimo anno Cyri,
(]ui ludxos cap tiuos loluit de captiuitaie
Babylonis.

gabuntur. Mifcrebitur e-

n <r£orutii gui fupphnrant viti.i.

nim dominus laeob , 8c eliget adhuc

a f ApoOolot vidcntcs D;um menie. fEosquiiedierant cum
Zcrobabcl & atijsducibus

yerborum. lacob qui adhuc de' Ifrael , & requiefcere eos t faciet fuper

in ludta eft, miferetur. Ifracl

.1 «iFccefiam. fTerram viuntmin. bfGentil s. ctQjiJ redierunr. fElecJos.

b - ' '

tibus feruos , & ancilla.s ha-
bcrent , fecudum Hebraios.
e Eterimt capientesccs,&c.
^ Hicronymus. Locum
iflum ludxi intcrprjcrantur
carnaliter, quod poftquam
reuerfi funt de Babylone, fa
ftum cfTe diccre non potue- '
runt. NequecnimBabylo-
nij feruierunt eis , qui eos
prius cepcrant: neque victis
Babylonijs, domus eoruni
poflederunt, neque habue-
rut eosin feruos,& ancillas -'
f Quomodo,&c. Admirando

\

qui pofl: vidloriam nomcn c humii (uam. Adiungetur aduena ad ioSy &c ^ quomodovaflator terrarii^

ftollent.

accepit.clegit.
C .Adiungttur aduena,&c.
* Procopius. Qiiem hic ad-
ucnam, Gra;ce ;««'>'*»' dicit,
profclytum ceteri interprc-

a fide. bfAffeftu,non capiinitate.

, c f Reucrtentcs.

adL^rebit domuilacob. Et f tenebunt eos

d1 Prodeft inalis ferui '

8

a,i"Gcntilrs. bf^Adtienas. c^Ecclenam icrufalem
re br.nis. vn<)e E'au ciicitur. .l^iatii tuo feruies

sgrorumcultuiincumbat. d
Eftigitur proprie >«&>*? ide e
quod vcrnaculus & indiges.
Fiiturum cnim erat qui de
I3abyIonijs indigcns Iuda:os
fequerentur, apud illospro-
felvtorum nomen habercnt,

& tributis cunda opprime.'?
fitcontritus.tSc adnihilum
rcdaftus. Et pofllint h^ec in
pcrfona clediorum in die iii
dicij de diabolo legi , vel de
Nabnchodonofor, vt fabu-
lantur Hebra:i : Quomodo. A
eruos & ancillas : & erunt capientes cos qui ^ domoDei iudicium incipit.

a^Sophifivatibus, bTPa;n't<-mi«fer;iitjti c<r(i|ii oninia lum caufa facum. ^'~' ^^'^\. -'■^ f^tj^^il! tricis iitClpit^.

pdpuli,&: adducet cos in lo^^cil (uum.Ec po (li
tantur. Ar non pro{i;Iytum debit eos domus Ifrael fuper tena domini in

nOnnuIlifimpliCitCr, fcdqui ^ a TVimuli? fidei.vel intempore Affueti.iTlHolofetnis.

feruos&ancill

€zec

feceperant,&fubijcientexadoresfuos.Ete- ^^ Prodiuerfitateenim pecca-
^oifraei&iacob.TEccicfia. ^ _ _ ^ ti dilponitu_rordoiudicij,ut

rit jn die illa cu requie dederit tibi Dcus a la- 1

a ^Qm) conitaha:te:icos,vcl quoslibet alioscotnpugnafti. b«rA violentia qua ' '

t..-.ftusc5 incapt uita «n. cTFa'!"! dogmatls

ticin.

qui minus deliquerunt,ante
12 purgetur: nouifiimaautcni

. ^ , - 'tchaidiotum. _ ' inimica deftruetur mors.

Lib.j.adupr- •/« Tcrrulianus. Efaiasipibs bdre tuOj&aconculIlonetua, &afcruitute r^ ^ Athanafius. Poflquam
^"*^'^^"'*'' qucqj prolclytosait pChri aTHocerit. bfNonCmpiiriiet hiftotiam. fsrrmonemharrcticotum. 14 tu dominc ab illo extorfifli
ftum accefluros ad Deum& dura qua ante feruiIH,fumes parabola illam 1 5 chirographum quod erat co
nationcs,quod fumusnos. r. ?,Erroris vri confar.onis tranos,idque aftixifli cru-

^ d seriws & ancdlas. Legiobe contra teec Babylonis,8^dices: <3uomodo i<5 ci,omnes{athanceinfultanr,
dientesdcvtroqucfexu: vel ^^ diccntes. Quomodocohi-

in tantum exaitati funt, vt poft captiuitatcm de gcn- bitus eft exa£lor,coercitusiiie quiinftabat.

tibus. ^ExaBor.

NICOLAVS DE LYRAT
C A P. X 1 1 1 1.
L Rope eft. Hic lonfcquenter propheta denuntiat lud^o.

rum confolattonem.circa ^ primo nuntiatur eorum li~

beratio de captiuitate Babylonica. fecundo co ra hofies

infultatio,ibi:Et QSit.tertio,infultationis cdfirmatio ibi:
Non vocabitur. Circa primim dicit.
l Prope eft vci.liberationis ludxorum de Bahylone, quefaBa
eflinprincipio regni Cyri, vtpatet Efdre i. Sed quia hoc futt Cyro
infpiracum a Deo vt ibide dicitur:Sufcitauitdominus fpiritum Cyri
regis Verfa. ideo fubditur,

1 Miferebitur.J./»o/»M/i regni lud^ defcendentis a lacob.
S Et eligtt adhuc. Taucus de regno Ifrael cum ZoroLabel re-
ducendu. Capta.n.Samaria,& translato inde populo per Saknana-
far, aliqui euadcntes manu eius intraiieruntregnu ludfibidcm ha-
bitdtes vfque ad captiuitatem Bahylonis:& ftc lu illis de regno lu-
d^ fiterunt captiuati, & cum redeuntibus de captiuitate redierunt.

4 F.t rcqni.eos.Tfe Zorobabel,Efdr^,T^ehemii & Machabeoru.

5 Adiungctur. Q^iaa'.lqiiide Gentilibus conuertcbariturad

Lib.
do.

ludaifmum pcr vriius Dei cultum & ilti dicebantur aduenx.
6 Ec tcndon\\t.i.dabimt eis in via fecuritatem. 7 Et addu. Quia.
Cyrus dcdit eis conduBH. 8 Et poflidebit cos./« ludaa quje erac
diuino cultui deputata. 9 In Ibruos. Hoc dicitur quantum adpat*
peres Gentiles:qui iunBtJunteis adferuiendum.

10 Et crunt ca. Hocfuit impletum tempore Machabtcoru, qui re-
gnum ludtea recuperauerunt d Grxcis,multis eoru occifis & captis,
& aliquihus eorum in feruitutem redaciis,vt patet i.Machab.&z»

1 1 Et erit. Hic conjequenter ponitur infultatio cotra l}o[ies.& pri-
mo infultatio V'iuorum.& Jecundo mortuorum,ibi:Infernus. Circa
primum dicitur:Et crit in dic W.i.tempore rcduciionis captiuitatis
Babylonicte. \ 2 Cum requiem J.itinens quando duilus fuifli tn
Babylonem. 1 3 Et a COtl.Quia captiui ducutur impellendo,& co-
ciitiendo. i .^^Eta (ci.f.iaBabylone. 15 Sumespar.ifta.!^«.t'/^
quitur cotra regu Babylonis. Et dicit regem indefinite, quia aliqux
de hii qu.c fequuntur vcrificantur de vno rege,& aliqua de altero.

1 6 Quomodo ccf. Quia rex Babylunis per violentiam bona
aliorum rapiebat.

*Qaieuit

M O i{ ^ L J T E /^.
. t Prof^f.Sicutdics iudiciicrittriftabilisrc^bis. ficeritco'
• folabilis elcdis, ppquodfaluatorloques defignisprasce-
dentib. dicit Apoilolis,Lu.2 l.e. His auifieri incipietitib. rtfpi
cite & leuatc ccpua ■pf/?ra.i.cxliilarafe corda,vtcxponit bea
tus Grcg.& hoc defcribit in hocca.Moralitcr intellcdo,
idcofubdit: 2 Mifefcbitur.i.c\.\in%\\b<:t(\m ftudctfupplan-
tarcvitia:quiaIacob fupplatator intcrpretat. ^Etrajuie.
ideft in rcrra-viuchtiu, q dcbct fupplantatoribus vitioru.

5 sddiun-

5 ^diungetur.^ii^zm cx gcntibus & Iuda:is fada eft vna cc

clefia militans,& eriam triumphaiis. 7 Ec adduc-t. Mal d

naque ludsi conuerfi funt ad fidc per doiH^orcs ccclcu»

cxgcntibus oriundos.

1 1 if em. HicponiturinfuItatiocontradiaboIii5ccius

cxercitum: & primoabelcdis cum dicitur.

t in die illa. Scilicet in bcatitudinc fupcrna:

1 5 Sumcspar.iitam. ideft,contia principem dcmonum.

16 Quonwdo.Fcv penas corporales quc hic cxprimiitur,q

j non

i6i

Ifai^Cap.XIIil.

\6i

•\A

/^ »» rv,* Oiii ^Tifrlr vf afParnaiam diibolus.vrl tfuibuicrunKvelNabmhodonoror. bf^wanizvel

Aque ad nouiflimu ccfTauit cxaaor, cuieuic tnbijtum ? Conrriuit dominus
Quadrantem adebi a „., ,. ,.r^i'.> i

'^ ., ,. . ... alDiaboIumVel b,«Qui aoluntluUii.eieuigum l:ue.

tOnbUSlUIS, qUlQl- Nabuthodonofot. 2

cuntillud: Dimitte b baculum impiorum , virgam dominanrium , ccdcnrcm po- 3

ter-

as.

xi

nobis dcbita. Huic
tradcntur dcbitores
liuic tradidit Pau-
lusCotinthumfor
nicantem.
b Bicuiitr. Vocat
Nabuchodonofor,
veldiabolum,quiac
ficut per 111 um fla-
gellantur a Deo im d
pijjficpcrhunc in
poenis inferni , vel

a^Suav.ldcr b^Monc at inj. c«;Q^a\ut cc ocrc, ni r. cinrnd.^tc. 4

eius cedros Del. Has D
aliquando pcccan
tcstradit dfis fnp-
plicio contciedas.

Vndcdidtur:Co«.Hndccnoabi
_ taet dvnuusitdiosli.

pulosin indienationepla<;at mfana^bili , lubijcitntem in 5 HbaM. pfai»8a

'^ ^ ^ ^ a^Hoccor,'.o.iAl,bo,e. 6 ^ Inferrvs.WMx^-^''^^^^^^

furorc gentcs , pcrfequentcm t crudelitcr. Conquicuit&7 toresvclprlncipcs "' ^**

a^Atictu. btQua: leditioncplenaeiat. cflr. damnationeems. dfLaiabirutiultus cum videiit " CIUS intcrni lUPtCr

vin 8<c. e^lndomini viituterublimej. tC Sub lCtra CnjlTl

filuit omnis tcrra,gauifacftj& exultabit: abictesquoquCp eftmfcmus.iquo

- TO diabole vel Nabuchodonofoi. bfDicent's, cfSomnomoitis. vilUS cft diuCS il«

Istata?, funt fupcrtc, &:cedri Libani . tx qu9 ddnnifti, ,| leaLazaro. vndc

al^Occidat. bfPoenaUs loc^s veldiabolus.qui jj domillUS Vin^O»

pizpofitus eft infeiis.

non afccndir qui fiiccidat nos. Infcrnus t iubier tc con- ^^ diabolumdimifit.

af Inamaritudincm vcii.iS. fContuibaiipotuit.

|, luoscruit, vindii

14

CT..e„o, ptL^pt^e^ttllt:,. I , S Omnesprt.n.pcs.

qiiotidicin pcccati c

f uggcredo,Ifid.ado. f tm-bitus elK in occurfum aduentus tuY.TufcitabitVibit ei- i6 pfi hxc fada non

CMtCSqULf^syna .,Arim.eon.mquos,Wecerat. bllnaducmupiincipis, v. eius^oe- I7 ^""' ' tameU ficn

CipCS dlUCriarU gen nJinmTentuicuiush^norabantpotentiam. fConlolatunpoeniselus. pOtUCrunC. oOla-*

tiumabilloaffli(ai. gantcs. Omnesprincipcstcrra:furrexeruntdcfbIijsfuis:om igtiumeftmalorum

Vcl filij qUOrUm pa ^ Enam. f Suneieiunt .

»p

inimicos habere

B tres interfccit. g ncsprincipcsnationum. Vniucrfircfpondebuntj&diccnt focios poenarum. £

^ Exquodorm.QmX »fON»bu£hodonofot. fMoite xtarna.«TVeliri. bfVtquosinteriafeaeuitdi^nitas.apudJnfeio» _- n ^tt/wera fj. Qui

viao forti & direp ., . ^ „ _ ^ focietporna MQa^occidiiii immortalisA Dc

cis vafis eius fatelU- libi:Ettu viilncratus cs licut&nos,noltLilimiliseftectuses. usvidebaris. Nos

tCSCOrrUerUnt. Vn- «rCini». a f Qoia fubleftis jcntibus l»tabati$. f Mone. b f Mottuum peccaiis^. 21 pj-Q in.lbCCillitatC

^c'.itei,iti'KmAter. h t Dctractacftadinfcrosfupcrbfa tua:t concidit cadaucr tuu 32 fcnfuum putaba- lEtiamfom:

m, qui puratus ejl dia- 2} mus non pofle rc- «us nabloru

hola,&anftlistius. Nota, »ors dormitio dicitur. fiftcrc potcniixDcl, &tefolum inaltitudine tua^er- t»»o^«"'

C Qjtifuccidat.Wi^c pfal. Qptruit monlcs vmbra eus, & atbufU mancre.

tius ^ SHbter^

I

>«•

NICOLAVS DE LYRA.

I Quicuit tributum? quod impofuerat fuper allasgentes & rt-
gna,MS hucfuitpoti/Jm^ tempore T^abucbodonofor,qui fuitpoitn-
ttjfmus inter rtges Babylonis.

i ContriuitdominusbacuIum.i<ff^ virtutem.

} Impiorum. idefi Babyloniorum. Et bocfuit implctum in BjU

thafar,iiuem dominusper c yrum & Varium expugnauit (^ occidit,

Daniet.^.

4 Virgam dominantiurtL tdtfifccptrmtabyloniontm,qui
dominaljajiturrnultis ^ciitibus.

5 Ccdcntcm populos. ideflfnperbe,

6 riagainlanabili. quia non poieranteis refilJere.

7 Subijcicntcm m furorcgcntcs.5«w vihotifsfibid Deoco-
cefjts ahuttbantur in crudclttatc nimia.

8 Conquieuit&filuitomnisterra. ideflhabttatores omnix
terrjc haOitauerunt inpace regno Babylonis deicdo. ..

9 Gauifa cft. in corde. Et cxultauit. infigiM exteriori.Exulta-
tio enim dicitur quaft extra faitatio.

20 Abictcsquoque. iddlprincipesmagnitem.

I I Lctata: funt lupcr tc. ideli ex tua deie£Uone,dicentes,
]z Exquodormifti./omtoomorr/r.

1 3 Non afccndit qui fuccidat nos. idefi impugnet: profequi-
tur emmfirahoUm de arboi ibus magnis ptincipes jignificantibtts,
yt dicium eii.

14 Infcrnus. Hic confequenter ponitur infultatio mortuorum.
Et primo lontra ai,imam.fccimdo quantum ad corporis fepulturam,
ibi: Omncs rcgcs , alias principcs . Trima in duas , quia pn-
moponiiur injultatto contra regem Babylonis. fecundo occajione hu
ius fit iratifitus ad cafum dimonis , ibi : Quomodo corruifti,
«iwcccidifti. Circa pnmiim fciendum yquoillcb.& aliqut ex-
pojitorts catholici , exponuntlocumifiMn deanimaTiabuthodo-

^ nofor defcendcnte ad panas damnatorum. Scdfaluo melioriiudicio,
ijtud non vidctur miln conuenienter diclim : quia Daniei 3. T^bu-
fbodonofor rtuerfus de amcntia videtur ex tunc vixiffe in confejjw-

ne ian-

neUudisdiuin^. vnde ihidetn dicUur : Tgiturpoft fincm dicrQ
cgoNabuchodonofor oculosmeosadcelumlcuaui .&
Icnfus mcusrcdditus cft mihi,& altiffimo bcnedixi,&c.
C7 pojteafubJilur in fine capitis. Nuc igitur cgO Nabuchodo-
nofor laudo Sc glorifico & nvigniiico rcge ccli:quia opc
raeiusvera,& oes vias cius iudicia,& gradicntes in fuper-
bia potcft humiliare. ir ftc viJttur vttamfuam in boi.o termi-
naffe , quia viierius noi, fit mcr.tio de reciduoad maium . vnde &
in decretis 25 .quttfi. ^.cap. 'M^.buchodonojor , dicitur , quod fecit
pcenitentiam fruciuofam . Et ideo dicendum cfi , quod l)OC refenur F
ad Balibafar tiepottm fuum qui in conttmptum Dcifetit appottari
tafaconfecrata diuino cultui, & bibit in eis, ^ primipis eius,vx9
res , & concubinx. propter quodinterfedusfuit cadem '■ode , Da-
niei quinto, &fecHndum hoc dicitnr. Infernus, idcji, diabolut qui
frxeji inferno,

1 5 Subtcr tc quia infernus dicitur tfie in terrx profundo,

16 Conturbatus cft,in occurfum aducntus tui.i.comotut
C^intentus eo modo ioqucndi quo communiter uicitur : quando aii-
ijuis magnus & ptjfmus homo moritur,quod d,monesfui. t multura
ficcupatt circa receptioncm , ^ deduclionem anim^ eius :prophct*
enim aliquando vtibantur rnodis ifiis communibiis ioquendi.

ly Sufcitabittibi gigantes. idc^ animas gigantum in inferna
exifientes , qui fuerunt maii homincs % Ctwji Jextoad injulian'
dum tlbi .

1 8 Omnes principes tcrrjc. fciiicet defuvBi.

19 Surrcxeruntdefoiijsfuis. ideSldeiocisininfcmofihide*
futatis :&eodem modo exponitur quodjubditur, Omncs prin-
cipcsnationum.

20 Etdiccnttibi. /»/"''<""'<'•

2 1 Et tu vulncratus . ideii deieBus in infernum ah honore tno
mundano ,

21 Conciditcadaucr mum.per mortcm corporis.

2 3 Subtcr te ftcrmct tinca. qa cadauer hor/itnis mortui vtrmi
ficat cirtumcirca, .Aliqui tai^en rejhuc hoc ad vcrmem tbjcienti^x,
qui cdtinue renianct in damnaiis, Si autcm aliquis veliet exponere

^prxUtda

M 0 E^.4 L 1

T E

nonhabcnt locumin dxmonibus.fignanturpoenxfpi-
ritualcs,maiorcs, qua: (unt dxmonibus corpora non ha-
bcntibus, afhiguntur tamcn abignc corporali. Et quo-
niam fanfti in punitionc malorum ex dmina luftitia Ix-
tantur , ficut dicitur i'lam.^7.b. L^tabmt ijlius mm vidt-

rii .

ritvindiciam : & haEclaetitia dcfignatur cum dicitur: Sw
wey.Confcqucntcrponiturinfultatiodamnatorumcon-
tra principcm mfcrni & cius cxcrcitum de augmcntatio
nc pounx da:monum, c6 quod induxcrunt damnatos ad
pcccatum, ficutangclorum gloriacrefcitdelaluatis pcc
niyfteriumeorum: & hxcinlultatio damnatorumcum
dicitur: lnlirnuslub,&c,

Tom. 4. f

i62 Glororcl. & Nicolai de L

^ a 5'«ite>'» Putreddtmca&opetimenmmvermiura.poe
'A nx aetcrn? funt quas propria genuit conrcientia.Vel fup-

pliciorfi materia.qua: cx proprijspeccatisnafcitur.Sicut

cnimquandiu humorcftin cadauere, vermcsnafcutur

cx putredine , fic cx ipfa materia peccatorum gignuntar
Kitt±m fupplicia.Requiesdiaboli,

Lib itdeJc leftaluS tCntationis, qui di- » TOmn>,p?n.d.aboI,s re<,u.«percp„«arum, cr,t.

jnonft.ca.vlt;. ccbatChrifto: Hxcomnia

/

1^4

b f Qui fuper regum peaora recumbebas. c f Cum prJus pallia auro geffimifque
_^ _^ _ _ diftinfta. ffer iincam8{ vermesinfeinitormcntadefignat.

tibi"dabo,ficadensadoraue a Subtcr tc fternctur tineaj& dperimentutuu

a f De foliopotenti.r.

ris me .

* Eufebius. Credibile eft

t*irore filfj. Ghriftum cruci affixum vi

difleinfernasbeUuasformi b

dabiles, de quibus Ifaias ad

«um qui de coelo ceciderat

Luciferum fermonem in-

tendens,ita loquebatur, In-

fernui jubter te conturbatus eU Q

in ocurfum tui Jufiitati funt tibi

cmnes gygantes . Hsec itaque

omniaconfpiciens,fuu ex

crunt vermcs

a fNabuchodonofoialiis rcgibus

b f Faftus herperus modo occidcns.

Lucifer , f quimanc oriebaris? Corruifti in j

a 1"Ante calum vel poft.

terram qui vulnerabasgentes, qui dicebas in 4

afCumfubiccetim mihiterram,quiaieftatnili in ccelum confcendam.
b fNon infta. TQuac non cecidetunt. i^Idellludios qui & aftracoeli,Dei
cognitione fulgentes. 5

corde tuo: In coelum conrcendam,{upci- aftra ^

a f Ecdcfia.Non poteft abfcondi ciuitas fupia mintem pofita: ISion vbitem 7
plumin quoeft teftamentum, quodcftin laterc aquilonis. ^

ej_yra

qui nil in fe habebat ex luce?Quod autS apoftata fit ifte,i.D
refuga,etiam DomiHUs in lob ita dicit,Educes dr^conem in
bumo apoflatam , ideft, refugam . Certum eft autem quia
draco ipfediabolus intelligitur. Si ergo contraria: virtu-
tes refugje nominantur , immaculatae fuiffe aliquando

dicuntur. Immaculatum
autem efle prieter patrem ,
& filium, & fpiritum fan- Sjn»
ftum nulli fubftantialiter ?"
ineft, fed fanftitas in omni
creatura accidens eft,quod
autem accidit, deciderepo
teft.

c /n cdumconfcendam. Infir !„(
mamento erat, in c^lu vbi ifaif|
eft diii foliu cupicbat afcen

. ftan

Quomodo cecidifti de coclo

loiionor, vtLucifer liellisfplendidior.

t«al'.

trinfecus cruci affixum cor d tDei exaltabo folium meumriedebo in mon- 9

tetteftameci,inlateribusaquiIonis. Afcen- 1°

B

tEccIeaaf.

pus in orbem cigentia, feq;
aduerfusipfum comparan
tia , multitudinem corum
colleda dcfcribit.fic dicens,
Circundederunt me yituli multi^

a Tlnfirmamento crat in ccelum vbi cft domiiu folium cupiebat afcendere.
h 1 Diabolorum.

a^Vt ficutilieprophetas 8c apoftolos h.ibcam. b<fNabuchodonoforvcl dia

tauri pinques obfederunt me.Et- ff , . ^- a ^°l% '*^' ^' "''"' ''"""'''''''i'^- ^^" """ ^i"""';'^'-

fnimdumanimamhuma h altiliimo : Veruntamcn ad mrernum detra-

a^Inpoenis.

allcgorice.
;tucx i.o,C

J,ib.T.periar'

cnim dumanimamhuma h

nam & ca:teris fimilem pu- i

tabant,aperuerantos fuum

vtquemadmodu alias lio-

jninumanimas confueuerant, itahancdcuorarent.

b Ii«iOTa»coK.HifuntfalfiapoftoIi,operarij mendacesg

transfigurantur in Apoflolos Chrifti qui folium fuper-

fcminant dormientibuspra:latis,&nolentibus, velnon

valentibus refiftere.

AWe. Luciferquimaneorie. Diabolusin exordiutn mun
di creatus , vel inter angelos gloriofus fed corruit lccun-
dum illud. f^idebam Satana ficut fulgur de ccslo cadentem, qui
prius cogitabat: In cslum confcendam fijpcr aftra cae.ad
foliu Dci.f Poft lapfum quoq; arrogatidem fibi,vndc&
gloriatur afcendere fupcr angclos in celum,vcl fuper nu
pesjcorda fcilicct eleftorum & fcderc in monte teftame-
ti in ccclefia,& in lateribus aquilonis in frigidis.
* Origcnes.Manifefte oftenditur de coelo cecidiflc is qui
prius erat lucifer & qui mane oriebatur. Si cnim,vt qui-
dam putant, aliqua natura tenebrarura erat.quomodo
ante fuilTelucifer df > vel quomodo poterat oriri mane

qui

heris ^ in profundum laci. Quite vide

derc.Hgc oia ad hjErcticos,
funt referenda , qui cu de-
orfum fint,cuprincipefuo Sup:
iaftant fe excelfos elTc. ^'^
d In lateribus aquilonis . vn-
dc : Ab aquilone exarde-
fcunt mala,& fuccendetur
oUa leremia^.De quo; Dica
.■ 1 .....uuiu.uni. A . aquiloni da. Ideft,redde cap-

dam fuper altitudinem nubiurn,fimiIisero iz tiuos. ,

— e 2^(«W«w. idcft propheta-

rum de qmbasiMandabo nu
bibus meis nepluantfuper eam
l^ imbrem. Etveritastuavfque
&d nubes. ludas nubes fuit
cum alijs ApoftoIis,fcd.vi-
tio fuo diabolum afcenforcmfufcepir.
f yeruntamen ad infemum detraheris.Q^i pcr virtUtCS potui
fti afcendere,per vitiacadcs.Sandi habent pennas colQ-
bse & aquila;, vt volent & rcquiefcant.Impi; quafi plubii
merguntur in aquis vehementibus, & defcendunt in ^- _ . ^
fandumquafilapis. Iniquitasfedetfupertaletumplubi.
g Detraheris. Inuitus Chriftus defccndit voluntarius.
h 7'ro/M«cf«w.Adinfimas& peflimaspocnas.Quant6eiM
gradusaltior, tanto cafus grauior.
i Laci. Ideft inferni. vnde. Cum defcendentibus in lacumfa-
Busfi'.m,&c.&c pofuerunt me in lacu nouiflimo.Sicut la-
cus aquas, fic infernus animas fufcipit : & adqucm
Banaias defcendit tempore niuis , & lconem inter-
fecit . Hceretici relinquunt fontem aquje viua; , & fo-
diunt fibilacus contntos, qui aquanonvolentconri-
ncre.Vnde,ficut refrigcrat lacus aquas,ficmalitia hab6-
tes fe,qui nec calidi nec frigidifunt,ideft nec crcdut,neC

^omnino

NICOLAVS DE LYRA

4(. prMida ad literam de anima 'Klabuchod(Miofor,dicendH effet, qubd

ifla prophetia Ifaix non fuit praideftinationis,qUie femper impletury

fed comminationis,qu£ aliquando non impletur,ftcut lona 3 .b. di-

citur : Adhuc 40. dies & '^(iniue fubuertetur : quin tamen nonfuit

fubuerfa. Talis enimprophetia non denuntiatur ptout esi in diuina

prxfentia, qux eSl immutabilis , fedfecundum merita vel demerita

hominum,quie mutabiUafmt.Secundum enim demerita 7{iniuita-

rum 2^niue erat fubuertenda,fed quia egerunt pcsnitentiam adprg

(ticationem Ion^,nonfuit impkta cominatio fubuerfionis dicla. Sic

inpropoftto ; ^abuchcdonofor enim antequam propterpeccata fua

percuteretur amentia^merueratpcennagehenme , & qubdfibifieret

talis infultatio a danatis. Feruntamen quia pofi ametia recognouit

4ei potentia,& egitpinitentiafruBuofam,yt diHum efifupra,ideo

pcenaperlfaiacominatanofuitimpleta.EtlicetftcpoffetdicijVide

tur m mibi,^ prima expofttio melior eft, & magis cofonat textui,

1 Qupmodo CCCidifti de CX.Hic cofcqueter occafione regis Ba

hyloms agitur de cafu d^emonis fecudu regulam exponedi facra fcri

pturam, qm dicitur de diabolo & eius corpore, quam inter alias po

nit >4ug.^,de dc£irina Chri^iana,<$' lftd.de fummo bono.20.cap.

Et ilUs egopofuiin principio Gencpro expofttione totiusfacrafiri

ptur^.lfiaaut regula qun hic vtcndum eft,intelligiturperhocquod

diabolus eft caput omniu iniquorum.,fecundu quod dicit Creg.hom.

lo. Et ideo propter connexione capitis ad mebra & econuerfo,fcri-

pturafacra aliquadofub vno contextu de vno traftt ad aliud, & ec6

uerfo:& hoc modo Ifaias hic loquens de rege Babylonis,qui erat dia

boli membrum ftmpliciter quantum ad ipfum Balthafar, & ad tem

pus quantum ad ipfm T^abuchodonofor , tranftt ad loquendum de

d.tmone diccns-.Qiiomodo cecidifti.de codo. fcilicetempyreo.

7, i^ncifcr. i. pulchrior inter angelos f ficut Lucifer qu£ efiflella

watuttnapulclmorefl inter ^ellas : ideo dio nomine vocatur ^e-

nui avenufiatet

4 Qyi

3 Qui mane oriebaris. Quiainter creationem eius qu<e dicitur *
hic ortus,& lapfumfuit temptis modicum.

4 Corruiftiin tcna. Qtdaproiefiusfuitinhocaerecaliginofo»

5 Qui vulnerabas gca.i.angelos alios quibus ipfefuit occafto
cadendi,^ngeii.*i.boni & malifreqnenter apparuerunt infpeciehu
mana,&ideo nomine gtntiu,&bominn nominatur,ficut ^&.\.b»
de duobus fanBis angelis dicitur. Ecce duo viri aftitctut iuxta
illos in veftib. ^\his^c.& de diabolo diat faluator,Mat.\^.d,
Inimic' homo fuperfeminauit zizaniainmcdiotritici.

6 Qui diccbas in cor.tuo. fupabiendo.

7 In c^lum nfc.Ideftfupcr alios angelos. Sic.n.voluitpr^effe a-
Ifjs angelis indebite,fcilicet vtftbi exhiberent honorcfoU Deo debi
tu, & nuUi fubejfe, non fimpticiter, cum fciretfe non poffc effe ab-
fque dei manutenentia,fed quantum ad regulam agendorum.

8 Sedebo in monte tcideflincxlo empyrcQ,vnde procedut om-

nia qu£ in terrisfiunt tanquam de aula fummi imperatoris. Virgi

9 Inlateri.aqui.OaM//ce//ea<Brf«)» Vhilofophualtitudo mu' Hic 1 '
diftt in polo antar&ico, tamcnfecundu apparentia hominum efl in ""''" j*
polo oppoftto.fciUcet ar(iico:quia ifie polus eH nobisfemper mani- ^^^^^ ;,|
feUus,& fupernoflru hemifphmii eleuatus & circa ipfum viden- aib. f ^
tur moueri flelU. Tolusaut antar^icus efifempernebis occultus. videt
yelaliter : Sedebo in mon.te.7./«f c»- ecclefia qud dicitur mons \
fupra c.2.&fic disitur mons nouitefl.Super pcrfonas enim ecclefta- •
fticas appetit diabolus maxime dominari. In lateribus aqui././»
cordibus frigidis ex deft£lu charitatis.

10 Afcenda fu.al.nu.i(/ef7 angelorum.Quidicunturnubes me^
taphoricc propter velocitatem motus,ftcut,& fupra dicuntur aflra
propter claritatem naturalis intelle3us.

11 Similis er .al. .Appetijt enim fmilitudinem diuina , vtpra-
diBum efl.

f. 2 Ver.ad. in. quia ficut culpa eius fuitgrauior, ita pcena maior.
1 j Qui te viderint.i<ic/? a!igeUfan&i,qui viderum eim caden-

* tem

l^J

irai^CaD.XlIil.

i6S

0 omnino non credunr.fed per teporem & flmulationem rodach filium fuum(qui eo interuallo reptem annorum D

A fidei a dommo rcijciuntur. rcgnauit \ in carcercm mififfe, <3c eum ibi cum rcgc loa- Dc Nabuch»

■ a £/i vir. Non Dcus vndc : Inimicus homo fupcrfemi- chin m vita patns fuifll-. Qap mortuo cu m non auderet <!"""'°f ">

nauitzizaniam. rcgnum fu fcipcredicens : pater meus quando vultmo- *'^"^^'^°"c'^«

b vrifti, Ecclefias,vtfaceretfynagogasdiaboli,&ha:re ritur, &refurgit,confihoIoachin.ccc aucs de diuerfis *

a f CnrdU intoira. fHumillMte.

af OiccnsEio limilisaltimmo bf reticnos' qu.bus
dicitur:Terra es & 'n tprram ibis.

b

C

d

partibus mundi cxquifi-
uit, & corpus effbirum in
minutias difcerpfit,& vni
cuique partem allii^auit.
cicnt.Nunquid ifte eft uir qui conturbauit ter ^ ^^J^^ 'tenim loachin , cum

aTNonfubuertir,»nde. Mei autem pene moti lunt pede» &c. b fRegesquorum ^UeSlimUl COUCncnnt h^,

corinmanudci. c f Virtutibus fusatis. 3 rCUIUUCet patCr tUUS.

ram^quicdncufTitregnajqui pofuit orbedc- 4 f Quaficaiam. Multitudi

afVitiii. i,- C^ba« Chtiihisdixit : Exiteac his qui in tencbtit fur.t reuelamini. nCpCCCatOrUm pUtrUerUt

vnde: Dituputi vin -ula mea. Etalibi, Dommusfoluir '•nmpeditos. fPeccati

rica prauitatc poUueret mu

*• c yinannusnon. Quosfol rint, f ad tcincUnabuntur , tcque profpi-
j. uunt Apoftoli imitatores '" '" _=.--. .^

J magiftri,qui ait : Q>t<tiuttque

foUteritis fuper tnram,erunt fo-

bita & /««//j.Soluiit autcra

fcrmone Dei,&: tcftimonio

fcripturaru, &cxhortatio-

nevirtutum. vinci.eitis.lm.

menfaeius crudditas defi-

gnatur, quinonmodoca-

ptiuoscatenis onerabat, (d

in tencbris rccludcbat, vt

nccEuilmerodach filiofuo
B aperirct.

d Omnesreges. Hicronvni. j » r ' »>• rL ' j r m i

Regcsgcntiuquibus Dcus c domolua, tuaucem proicdtusesdelepulchro

^cntcscredidcratgubcrna- '" ' ' ^ ..-. . --

tuoquafiftirps t inutilis pollutu.<:,&obud-

a f ruof ilicct.

lutus cum his qui intcrfecli funtglidio , & de-

a f Infcrni. '■> ^S d ta exi >iij quaii radiuer.

c fccndcriitad fundamcnta laci. Quaficadauer

a f (^odomnet fjgiunt. bfQ^iatamagiAer.illi difcipun. Cui pluscrcditui.
pti><e(igerarab eo. cf .J i^ no 'riscjm cisquoso--iidiiHfocius infepultnra

■ftiis:ficDominusdomina. g fputridum non habcbiscdnfbrtium, Mque
tiura&rcxrcgum. Hirc - •

(crtum,&:urbcseiusdeftruxit,uindtiseius no 6
apcruit carccrem?Omncsrcgcsgentiumuni- 7

a « J^\;-uerunt. b «C-rlelli. cfCiuia.

uerfi ddrmicrunt in gloria , f unulquifque in

af .ndoino pains mti man mul lunt fOotmiuit. ^Sepulchro. b V^rpultura
Nabucn.idonofot cT(^'pultis regibus quos occidifti.tu inlepulius abijcietis,
v^l li omni aaimx al -joam le )uiera jnandoqueaccipiaai.tu nunauim.

8

«M-

da$ qui concuffi funtaNa-
: buchodonofor ncctamcn
fubucrfi : quorum non rc-
-;natpcccatum,quiacorco
rum in manu dei crat , mi-
nimccorruerunt. quomo-
docnim Dcusdeoru Chri-

9

10

II

12

^3

a f H^c de diaholo, ^V Nabu.hoaonofoi.

b tN. na'i'n-.int i
n

(Tcorruptx suc ctcatrtces mee. pfa!.'7.b

Virtus fuauis odoriscft , PCiltji.b

Vnde.Sicut vngue ttum in ca>- netjue.

pite, &odortuusfuauis, *^"^'

& facies tua fpcciofa.

g Cow/orrwOT.Scilicctfepul

tur,r. Altera cftcnim pce-

na autoris,altera cius qui p

ab aiithoritate copulfus. *

Hic cft gladius quo vulnc

rati funtplurimi.&inter-

fcfti.vnde: Gladiumfufl

vi.ar.fu. tctcn.

h Tuenimterram. quafi:

In fuperbia tua rcgnum_-,

Chald?orum deftruaum ^ "^

cft, quodadhuc manfif-

fet, nifi fuperbia tuanon Mi«.ii.<I

fumet .

quieucrunt ingloriafua: h cumcisinfcpultura. Tuenimtetramtuamdi » vopulum. Qucm tlbi
vnufquifqucindomofua: if6tianifuain,ideftt«r.-no«hominr».btModopropheaintcrtijpetfon4iiqui 14 Dcus commifcrat corri-

nequc.

fTIlT» iniifJ nafr(»m Hiii/»rri» tot detJabachrxli-Bofot f Oed.iboloojteH etii aici Non vcKtbitut in

manfionesfuntr&prova i Ipcrdidiiti , tu popuium tuum occidiiti. Non
rictatcvirtutumvarictatcs k «^^^'^p-j"'"'»'"'!»»»»!»'-'^ A«it. t|^*D . monum.

nianfionum,icdNabiicho 1 uocabitur in atcrnum lcmcn pcllimoruni 15
donofor,ncc i n mortc qulc
fciticruciatibus.

c luau. Vidcturfabula: cofcntirc,qua dicuntludatiNa
buchodonoforinftatumpriftmum rcgrcllum Euilmc-

rodacli

gcndum , & regcndum :

vnde audetdicercillud:

H«c omnia mihi tradita

funt.

k ocr'c//f?/.Non Dco refcr

uans viuos,fcd pocnatux

priparans focios.

1 jyo vuaunuuldco non vocabiturin stcrnum.quiaipfc

^ (cmcn

W

NICOLAvS DE LYRA.

* tem, & vidfiiietMs ijmnatto .em .
1 Ad tcinclinabuntur. ptrcttnriderationemdiuinxiufliti^
diccnt' s.

» Nunquidiftc. IdeHcxlumempyreum, tptod dtcitur terra

^menit ttn .

3 QiMConcuflit. Idenordines^ngelorum: quia deomnibut
crdintuiis uUqui ceciderunt cum eo. ^ngeli vero infcriptura dicun
turnges,f4tapereos regitur tota corporalts crtatHra:& per confe
quens ordines ^ngelorum dicuntur regna. Vcl potefl iflud inteUi-
^uieterra habitationi hcmnum deputata,cuius padem diabolus ni
titnr perturbtrt & frequenter perturbat.

4 • Qui pofuit orbom dcfertum . qida antemortem Clnifli
B^imf-ieiedents trahrhat adinferniim.
5^^Vrbcs ciusdcftruxit./d</l locadiuinicultHi,qutfrequen
to dnftrHtit a deo permiffut.

<5 Vin^is cius non apcruit carccrcm.ii*/? eos dctinuit. Quod

auteinde aitquifuntamotim refurrtiltone Chrifli,fuit contraeius

voluntatem. .Aitqiu vrro expo(itnres exponutft de rcge Babylonif

ad literam dicentts fic :Q{iomodo cccidifti Lucifcr.»>^.r B<i-

bylonts gloriofior regibus diif,jicut Luufcr altis fliUis:Qu\ ma-

ne oricbaris , quia Ucet regnum BM>yloni£ fuit valde gloriofum,

tamen in hac gloria duraui tps modicum,quia primus rcxgloriofus

iegitur fi4iffe ^abuchodonofor , cui fuccefjit Euilmerodach filius,

eius,& tflifucce/fit Balthafar eius filius,vtdeclatatufun diffufiut,

Dan, i.& m iflo defecit regnu Babylont<e,& translatu fuit ad Mee-

dot,& Verfas,Dan. ^.Corruifti in terra. deie£ius a regni digni-

tate. Qui vulnerahas gentet,ex nimta crudelitate . i^ui dtcebas tn

forde t'*o:\x\ cclu afcenda.&C.Opiwo emm crat Gentilium,qud(i

foft dignitaiem regni tn vita prxfentem transferebantur ad cflum

fecundiim quod dicitur i.Mach. 1 1 e.Tatre no^iro inter deos tranf

^««•Scdcbo in monte tcftamenti.i./««f»fr lerufalem extendam

^tfflum mfum,(ici*t&faiiiieH,quandocepit Scdectam.\n\AtCti

bosaquilonis.^Mii lerufale dicitur ejfeiu late>e aquilonari mnn

tts S(o«.A(ccndam fupcr altitudine mibium. tdefl prophc-

M/am.Similiscro zitittimo.i.moaauhuin mundo,ftcut ipfetH

M ctlf.i^ttuttiamrn ad tnfernii dctrahcrtt,inHilus. In profundH la-

fh^uiplMtfttxattMpcrfuptrbiam mi'^^ drtfcitur perpana: qnoi

impUttm

impletvm fuit in Ealthafar,vtfupraditium eH. Quircvtdcrint,
adtc inclinabuntur,7«4/» dicaf.ifa profnndd atiicieris,^q-u te
voiuerit vtucre,oporttbit fe inclinare. T^uuquidilieeil qutcontur-
bauit terram.i,habitatores terrx. Qui concuffit tC^nz^fuhifci^
do ea violenterfuo impcrio.^exenttn Bahylonis m^tUa rcgnaimpe
riofu<\lubiecit armorum violentia. Qui pofu it orbem defcrtil . ^
pro magnapirte,interfe6lis inco/sj.Et vrbcs cius dcftruxit, //'-
cut patet de Ieri'f4em,& dc multis alijs quas dtfiru.xit rcx Baby-
/onii.Vin£lis eius.i.«^ ro.Non apcruit carccrcm,rfi»>;MfM^a
eos etiampoii tongam macerationtm,& ffcundum tfiam expofttitt
nem littra i(la dicitur de dxmone figuraliter tantum. "Prima tamtn
expoCitiomagis confonat diSisfantiorum.

7 Omncs regcs. fUcconftquenterponiturinfullatiocontrare-
gem Bubylouis qnantum adfepultiiram.Et intelligatur pars ifla de
i^abtichodonoforjdequo dicunt lIebrai,quod ipfo mortuo Eniimt'-
rodachfiltusctusyquem incarcerauerat propter mala, qi4x tettrpore
amtntia patris feceratytimens ne refurgerttd morte ,ftcut redierai
dc amcntia , dc confilio loachinfecit eum defeptikhro txtra trahi,
&particulatim etiam diuidi, Cf vulturibus dari,vtftc ipfts mtolan
trbns pmes non poffent tterum congregari: feciindim hoc dicitHrx
Omncs rcges gcntium.&c./omwowomr.

8 In gloria. idefl hononfitcfepulti.

9 Tu autcm proicaus,&c./vforfo prxdiHo.

i o Qiafi ftirps inutiiis. L{ux ad mhilum cfl vttlis.

1 1 Pollutus. ScHiiet famic.-quia cadaueraftce.xtraHafanlcfunt
poUuta .

1 2 Cum his qu i^&C^r/oyww cadauera remanent infcpulta, &
fica btflifs tfautbus deuorantur.

1 j Et defccndcrunt ad fundamcnta hcuquia camibns de-
uoratis offd remanentia per tnundatiam pluuiarum trabuntur ad la
cus,S! paludcs defcendunt adfundum.Cxierapatent ex di^is,
14. Tu cnim.Vofita i>fultatione contra rcgcm Bahylonis,hic c3-
fequcnter ponitur infuUationts con(irmatio,pei hoc quod denuntia-
tur lerniin nio regni:& primo con(irmatur verbn.fccundo exemplo Diuifio.
ibi: lurauit dominus. C/rcdpiwMm dicitur. rucnim tcrra
diCidefi lius pndiiioncm meruifii.Et ftmiUter exponitur quodfub
t/jrttr, Tu populum tuum.&c.

15 N6vocabitur,&c.fcmcnpe(fimorum, .regnii Eabylo^
Tom.4. E 2 .

i6j GIorord.&NicolaideLyra i6S

^ fcmcn peffimorum efl. Non quod ftmen malum fitpfcr

A fe,Deus enim fccit omnia bona. Scd ^b his qui volunta-

Ocuii.d te peflimi funt , ortum eft femen malum, quod vol un-

tate non natura fit.vndc: Semtfi Chmam & non luda.Dc bo

jiis dicitur : Ver euangelium ego vosgemi . Omncs concor-
Dan.ij.f dant hiftoriac, quod occifo
».Coj-,4.(i Balthafar , nullus poftea dc

progenie Nabucfiodono-

ibr, regnauit.Deleta eft om a

nis progenies pro fuperbia

D

& impietate patris.
* Bafilius. Malorum ope-
rum aboUtio hic accipitur
per filiorum iugulationcm
vtnon mediocrem vtilita-

f inioiattfU, temeiusqui genuitpatris.
Hoc igitur loco tropologia

^*i- -. in fe compleditur amore

foimi

a T Et ideo.bTCogitationes optta mala n impiis patiibus nata. c «r Nabucho-
donofor. TP^o.

Pr.Tpara'te filioseius occifioni f in iniquitate

a irO. orcidenturneconfutgantvltra.^In regnum.

patru corum.Non confurgent, nec hasredita^

afPatris. TSanftorum. ^

bunt terram, neque implebunt faciem orbis

afDomini. «TNifi dominuscuitodietitciuitatem. TVel tis. «iPro quia. bfNon
eft perfeifla hominis Viftotia. T In Cyio & Daiio. c Tf ilios fcilicet Na-
buchodonolor.

tciuitatum, & conlurgam fiipcr eos dicit do-

a fVtnon nomineturdominaregnorum.

minus exercituum,& perdam Babylonis no-

a TFiliosfcilicet.bfNevItrapullulrijtin vrbibusdomini.fVel ait

men & reliquias , & j germen & progeniem,

a f Non contentus hiSi

de Babylone, & regibus ei us & populis > n u nc de Sen n a-
cherib, & qua: tunc imminebant fuper Alfyrios.qui Sa-
mariam ludxamque vaftaueruntprxterlerufalem, &
in fuperbiam contraDeumelati. Vndevnanodle 185.
millia de eis ab Angelo funt percufla. Et hoc in terra lu-

da &in motibuscius ficut 4Rc
dominus przdixerat.
e in montibus.l^otz propric ' '^"
tatem , in terra conteritur, ^**"'
in montibus.ab ipfo domi-
nococulcatur. Cumenim
omnes inimici pofiti fue-
rint fubpedibus Chrifti, vt
nouiffimadeftmatur »2ory,tunc ^.q
auferetur afanflis iugum
Aflyrij. Hoftistemerarius
non folum terramDci , Sc
humiliora occupare fefti-
nat : fed & eosqui virtuti-
bus profecerunt,dequibus

£rga homincs latente mul-

Ios,dumiubetfemini ne- - .^ ,. ^

quam,quatenus fieri poteft * afNonJ^ntentushis. -^ '-' 2 dicitur. Fundamentaem inVW

vtfe alleuet excuftb graui b dicitdominus. EtpdnameaminpofTefllo- 3 montibus fan^is.

OnCre Vitiorum fuOrum . aTHicetiamcstetamonftraimellige.Tvelibus. bTquibuscircundantut f HOC COnftUum. ideft,Au-

Qui cnim fe informarint

ad fimilitudinem maligni

patris, funtqueefiedi nlij

ireopisdifi nequitiJe,pareft,vtomnem

patiomj, ^^jjj an jiujB fu$ propagine

* trucident , nempe peccata.

a Iniqui, Lxx. Pro iniqui-

tate patris tui. Quodquida

non intelligcntes , dracone

qui regnat m mari , quem

Xeuiathana appellant, He-

htxi volunt cflTepatrem dia

Ioti.6.f boIi,fecundum illud : Quia

rnendax c(i &pater eius.quod

male intelligendo depra-

uant .

b Et poHrfw.Nihil eft in ca,
nifi venatio regia: & codili

diuites.c<tfimilitudo, vt omnes quali lotdes aufeiantur. .

nemhci"icijj&: in paludes aquarum,&fcopa-

a TVt pereant Eabvlonia femina '.f Vt nihil lemaneat nifi heticius,

bo eamf in fcopa tcrens , dicit dommus exer-

a Tlmmobilitet (Utuit.TC^Jiispcraftisiur,imentumdom)ni ccmplebitur.

cituum.Iiirauit dominus exercituum dicensj

a «rQ.Nonalitetpoteilfieri. f /tpoliopefis: Q.Nonctedideiiiis mihi:fihocnon ^
fcccto. bTVelllaiui. ^

Si ndn vt putaui^ita erit : & quomodo mente ^

a«lSci1ice' & ' f'

n'raiium fottitudinem.
n

tra(5i:aui,fic eueniet,iit conteram Allyrium in

a TEccedeui »obis potertaiein calcanrtifurc t- entes. ■

terramea,&in montibus meis cdnculcem^

a liS.r.fl}^, (^^1^..! b«i/itflift'Onis^i.iue.

eum , & aufcretur ab eis iugum cius , 6c onus j j

a TAIlyrioruin & Scijiij.ncnb vej diiboli. bf Ni; icr- . ,
iri int ainpltin. ' ' ' '

illiusabhumero cdrum tolletur. Hocconfi- ^^

a TSi non vt putaui,&c. b«| Ad piotegendam omnem terram

feratur iugum cius.eft meu
confiUum. Hocconfiliuni
quod cogi.fupcr om.tc.Ge
tcs Aflynorumfciiicet, vel
omnium qui fubiedi iunt
Sennacherib,vel diabolo. E
In fine vifionisaperitur,qd
latebatdominum, fcilicet
cogitafle confilium fupcr
omnem terram, & cleuata
manus eius fuper omnes
gcntes non Babyloniam ta
tum: vnde oftenditur,qua5
dida funt , gencraliter ad
orijcm teriaium pcrtinerc.
g \n annjo qu^ mortuus . A
principio libri hucufque
fub Ozia,Ioatham,Achaz,

• c — f a T5inon vt putaui,ecc. b«iAa piotegenaamomnem tertam. '■ ^" ' '

busmurispoftannospluri t liumquodcddtauifuperomne terra,&hxc 'i vaiicinatus eft Ifaias vfque

mo.<! refra..S indura. aT?deitSennach.?o, vel manu,,Vi;,ceune,.eft exten.a ad ptotegcndfi, ■■ ^^ ^^6^1 fub EzCChia ptX-

omnem gentem. b«lQnali dicat;Fiorhcu, &hpcinutrin non p.iteit. didta , & partlm COmpIC-

cftmanuscxtetafiiper vniuerfasgentes. Diis 14-

a Tyil''!: dicat^Nivllui 1 ( '

cnim exercituum decreuit , & quis poterit in-

a «"Dfcrctumeius. b f Ad fcicu .■ndum. ^Nemo.

firmare?Et manus eius extenta : & quis aucr^.

f.ropiiis.-TCoiiirntn' vei pofRUki. I >

mos refcdismclufa
C In pof.hnictj. Mundus
quoque ab hericio & palu-
dibus pofiidctur modd id-
cftab immundis fpiritibus,
fed in fine mundi fcopabit,
ideft purgabit eum domi-
nus ignepurgatorio

^4 i«ra««z>oww«y.Hucufq-, h tct eam Jln annoquomortuus ellrexAch^z

deBa

ta.

h i_^cfc«5[. - -Quo viuen-
te , rcgnante , in peccatori-
bus:necpondus contra alie
nigenas,nec fcrmo Dei(iu-i'
xta Septuaginta) fieri potc- .
ratadprophetam. l^

-jtf

NI C O LAVSDELYRA.

1 Pracparatc filios,&C. Quia Balthafarfuit interfecim,& toia
cognatio eiusy & transiatum fuit regnum. vtpradiSium efl,&fic
patetlitera vfque tibi.

2 Etponzmczm.iden Babylonem.

3 In poflrefllonem hcricij. QuiafaBa e(i inhabitabilis homiai
bus. Efi autem hencius animal fpmofum .

4 Etfcopaboeam. K^uferendopeccatoresdeea,ficutdedomo
auferuntur fotits cumfcopa.

5 lurauit dominus. Hicprophetia veritas de deSlruBlone Ba-
lylonica confirmutur . ixemplo fcUicet regis ^ffyriotum , quem
t>eus deHruxit ante deltruHiomm regni Babylonis : & vtramque
deflrudionetn pradixit Ifaias in plurtbus locis . Et h£C deflruHio
regis ^lfyricrumponiturabeo primajn ftgnum certum deftru^
iiionis Babylvnica futur^e . Quafi dtctret : Cumvideritis diSium
meum imple.um de rige .4ffyriorum,fciatisipfum ceriitudinaliter
implendum de regno Babykmorum,& fccundum hoc dicitur. lura
Uit dominus. ideft /irmiter fiatuit.

. 6 Si non vt putauit ita erit,&c idefi in pr^fenia mea difponi.
' -j Siccuenkt. Etmidfitilludjubditur,

8 Vt con teram Aflyrium in terra mea. idefi in lud^a, vbi
yigebat diuinus t4tus : ©• tdeo dicitur terra Dei fpecialiter,

9 Et in montibus meis. Quia ludxa efi terra montofa .

J o Conculcem eum. Quia .Angelus domini,de exercitH •JJfy
riorum exifientt m ludMpereuffit i Symillia bellatormf vtpa-
W ^.B^gum i^.g^

l» Et

it Et auferetur ab eis iugum eius . sdlicet ab E^/^echi^^g^

populoipjtus. . " '..

1 2 Hoc confilium quod cogi. fuper omnem tcrram.s^ci-
Ucet ab .Afjyrijs deprefjam, &grauatam , quod ab eo auferetur iu-
gum xAfjyriorum , &perhoc quoddicitut hi( : Hoc confilium
quod cogitzui. patet qubdefi hicprophetiapr<idefiinationis:&
per confequens infailibiiiter irr,plenda,vt patet exprxditlis.
I j Et haec eft manus. JdeH.virtus domini.

14 Extentafupcrvniuerfasgentes. ^dliberandumeas de
opprefJiotie^fiyriorum.C^rerapatent. -; ..

1 5 In anno quo mor tus eft rex Acliaz. Toflquam prophe-
tadenuntiauit punitionem .Affynorumqut captluaueruntregnum
Jftael , & Babyloniorum qui captiuauerunt regnum luda,bic conlc-
^uenter denuntiat punitionem aliarum gentium de affii£iione.vtriuf
que regnigaudentium, & ajfiigentes adtuuantium. Etprimo dtnutt
tiat punitionem Thiiifiinorum, &Jecundc aliorum,capite Jcquenti
&vltraproutpatebitprofequendo. Circaprimumfciendum ,quod
tempore .Atha'^ fottitudo regni luda fuit muitum dehilitata prc-
pter eius malitiam: quia Thacet filius Bjimelix occidit de regno li<-
da i20.milia:& propter Thilifitjm intrauetunt regnum luda,& ac-
ceperunt piures ciuitates,& habitauerunt tn eis. z.Taral. 28. & de
hoc l<etabantur.^fedmortuo .Acha:^, ET^chiasfilii^s etusfunbonus,
& iufius,fortificauitregnum,& prfuaiuit aduerfus Vhilifihps: fe-
cundttm quod dicitur ^.i\egum 1 S.b. Ipfe percuflit Philiftheos
vfque ad Gazam , & omnes tcrmmos eorum a turre cu-
ftodum vlqueadciuitatemmunitam. Ethocdenmtiathie
fropljetafuturum adpopiUi ludie conjolationem ,& Thilifitnorum

. ^defola-

1^9

Ifai^ Cap.XlV.

170

yrr^ T^eUfem. Regemortuoinim!cilirantur,'qua{iali-
^ qnid lucri faituri nouis reb Hinc Philiftxi quos Achaz

affli.xir.dc morfceius Utantur, & ludccis mfultant, quia

maturo Tcg.c pcrdito,fubiaceanteiusfilio,quorcgnantc

fc puiant fineseorum pofle inuadcre.

b n>gupnra,ij6.,,. Abie- .Tldefth.cv;C«.,U«.v«bum. bTDemonc Ach„.

^o ju^oDci, primumm ^ cTcjtnsporiOns.

- cogitaiionibus noftris radi a tfavlum cftdnusiflud. NelxterisPhilifthea

CatUrfcmenCOlubri, pOR tExhoc aTV;fgatiia&bacu!ustu.fAchaz.

dclcminepcflimonafcitur b omnis tu,quoniacominutadl vimapercuf^

».«r.,!.,cr.iii^ft r/>v f^rn^n. 1 Achaiqni Phil.fthzus momo,ditf.?nor abforbuit.

;f:us

rcgulusquieft rcx ferpen
lum , quiflatu 5c vifu ho-
mines occidcrc dicitur .
Hxc funt pcccata varia dc
' prauo the(auro cositatio-
nura ad opus pcnimaui
prorumpentia. Hxccum
regnaucrint in his , quia
Deofuntalicni , cgredicn-
tur fcrpentes pennati , vt
non fufficiat cogitaflc vel
feci/Tcquxmalafunt, fcd
patrociniamalorumquz-
rant, & hircfes cofingant.
Poflunthxrctici per pen

c In'erire faciam. ^ Eafilius-Quj fermonibusnutrinn
tur improbat.-c dodrinx , fami ix. inediae traduntur , ad
animarum luarum vtihtatehi. ^iquidem periuria ma<n
ftri inttrucntis ad malitiaiii,anfam vtiquc pfaibet anima
bus,vtreualefcant & faluteni confcquantur.

d /^/wifl.QuafiPhiliflha;!

plorare mileriam vcflram,

1 quxvenitper Senacherib.

2 yida fom , clama auitas .

3 Phitiflha:i potione caden-

4 u-s inebriati fcilicet calice

D

{bristui. Deradicecnimcdlubriegrecliciuu 5 Babylonis,& vinoinquo

» 'Ezcciiias fSicut baliUrcutlolo flatu vel vilu.Plus cnim omnibus Fhili
IJhxo^k^rcufTit b f r.xx.voljiuesfcijients.

reguIuSjS^ t^cmcn cius abforbcns vblucrem.

a T^uoi t; ibtotbaeiit. TOooimus p^ifcit me.& nihil m hideeiit. bfliid.ii.
d-qjibu-^ Fii.iiimcusptimojenitus llViel cf Spir tus qui non ibijcinnt iiigu.

Etpalccnturprimogcniti piupcrum, & pau

a^ >pttituqui ponsnt m Deo i\e.a luam.nun inii:iiitl|s. b f Abf]u? pauote
^.'aitctcoro eis foliciio. c fn pacecum Lizaioin linu Abi<hx.

pcrcs fiducialiter requis/cent , Sc^intcrire

af/cibi'D;i b f Fuitiiudiiiem tuum.

faciam in fame radiccm tuam , &c rcli-

aT^^> reliaqacncuiab Ezcchia f Abijcicntcs iugu^n. b 514<qaid de malofe
mincgciaiinetur.Ti^ci Airvcios Sc Chaldzot. cfEigo. d fC^i habitatu in poi-

^ i'ouumnxrcciQ per pcn- r. c^n.u., ?H,umnor.m ^

Bnatos ferpcntcs inteliigi, d 4"',^^^^,^,^^*1^.^^/^"^*^!;^;.. Vlulaporta, cla-

quifeelcuantcontrafcien " "^ " "

tiam Dci & vcncnato orc

abforbent volucrcs.i-ad cx

9

lO

tl

a 1 Vel cioer bfc^j f Ab AflWijs cf S:hil n e« diuins iipientiz.

ma ciiiitas, t prollrata clt PhiIi(lhxa'omnis.

* T.MUliuscxcrcltus Senna.heiib vet la-ni b TNemoeaim
Cnep-ccjto.necinfans vniujdiei.

cdiav'olarccup.cntes.^«r c Ab aquilone cnimfifmusvcnict,t 6^ non cft

i_* « -,. • ',. ' «Tfiiu».blCuml'kiliuhj(aco«uciit.t3cluinuseius vnjueiU

Quafi nhos crudit —

nos

penctraufni.

6 cfl luxuria . Hi tamcn pro- Epbef; jJ.

7 pter cJEtcra vitiatum pi-o-

8 ptcr cbrictatcm regnum
Dci perdidcrunt » Praecipi-
tur ergo eis , vt vlulu porta
eoun.: porta hireticomm,
os blaiphcmum , ciuitas,
atiima malis cogitationi-
busrcplcta.

c oib 'jquilone entm futnus»
E.xardcfcentib. fagittisdia-
boli qui noxius oculus , &
contrarius lumini . Ab
aquilonc olla leremijefuc- h
ccnditur . vnde ia Proucr- lerem.r.c.
bijs: ^quilo venlusdurus nonii *rou.»}.d«
ne iutcm d^ex ter,
f T^lone/l qui tffiigiat agmen
f/»r.NuUus prcetcr Icrufaic.
Et fi quccficrunt angcU qui

12

Deus.qui vifitatin virga • quieffueiatagmccius. Etquidrcfpodcbitur i; pfa^fiint Afl>-ri)s, ciir lola
iiquita:is.Hcceftvirga& i o o i r (aluctur ? Rclpoudcbitur :

iniqi

iugum quod vult imponcrc ccruicibus omniunv, vt dc •
pofitoiugoAflyrij portcntiugum Chrifli,quodfiquis
abicccrit vel contriucrit.flatim de radicccolubri tortuo
ii^rcdicturrcgiilus , & afpidcsfccundum LXX. & dc
cu lerpentcs volantcs,vcl qui abforbcant volucrcs.

c inte-

Rclpoudi

(fiiia. dominus fundauit sirrt, &:.. Et ficut krcmiascatcnas li-
gncas pofuit fupcr colla eorum,qui ad fo mifll fuerant.
Dicit Kai.is ad dominum : Qiiid refpondcbitur nuntiis
diucrfarum gentium , fi quxfierint fuper aduentum
Sennachcrib ? Cui dominus,qu6dipfi capicndi, «Sc iola
Icrulalcm fitlibcranda.

Icre.sr.a.
i vt rt; vcl V-'
niis folus ml
fcric in coeti-
bus cius.

TUH'

NICOLAVS DE LYRA.

^ iffolationem . Etprimb notat tempus,ii . In ZK\noJ.anno piimo
' £:^tchi^,qui mortuo ^cha\ regnauit immediati .

1 Faftura cA onusi(kud.t. fafUefireueUtioIfaifdeThiliflhi
^ norum pwuiio>ic,'deofubditur.

> Nc Istcris Philiflhxa omnis tu .'. ««//4 ciuiias tua Ute-
tur quta omnis non , & nuilus ^(juipollent : vndequoi dicitur hic
cmrus ciuitJs non Utetur , fecumium ordinem conjiriichonis idem
tfi acfi iiceretur :nHlla uuitas Vhiliflhiaorum l{tetHr.f.ie Loc quod
fubditur.

) Q^ioniam comminuta crt virga./.poffnW '.
4 PercuflToris tui./. Iudt,qu6d anic tempus .Acha:^ confucuh
te percutere & fub^fcere/icu: putcf tempore Dauid 2./^r^. ^.&te
fote 0^//,W hahelHr 2.Vjra.26.rbi dicilur dc OT^ia : Egrcflus
ci>,3( pLignauitcontraPhiliflhiim. <5c dcftruxit murum
Geth, & murum lannix, murumq; Azoti , tcmenpropter
ndititm ^cha^ tempore tiits dimtnuta fuit potcntia regni : fed
iterum fortificata tempore ET^efhifJdeofubditur.

5 Dc udicc ctiim colubri.i. ie ipfo DMid,& aUorum regum
potcntum.

6 Egrcd ictu r . non nafcendo , qtiia iam erat in primo anno re-
gnifu;fedad bcllandum contra ros oTljiliJlhf.

7 Rcgul./J e^.Er^chiaSyiui plus nocebit vobis quam prccedt-

tes

tesficut regulus qui idem tfl qiod bafttifi.us , quafi rex ferpentum
(i 0ac-iKtu'{ Grtec^ auod efl rcx Latine) pius nocet quam alifftrpen
tcs,quia interficit flatu, & vif.i . T^ec mir<t'i.i'm tH,quod Dauid
faiiilus, & E:^chias deuotus nominaniur colubri, £5* reguli uomiui
bus, quia hoc efl propter nocumcnta qu^ fecernnt iufidelibus ficuC
& Sanfon (quiin catdogo fanclorum ponitur-Heb.i i ,) nominatHf
colubrr C ceraUcs.Ccn. ^^.fctundum omne^ cxpofitorcs.

8 Et fcm cn .». deprimens Thiliflhimrumfuperbiam nimis ele-
uatam ex vicloria tempore i_^c/ja:^ babita.

9 Et pafccntur primogcniti./. liidei tempore K^cha:^ de-
piuperati relcuabuntur tempore E:^chif.

I o Et paupcrcs. Interfclo exercitu Stnnaclnrib per angelum,&
TbiliHlieisperE^echiamdeprcffis,ideofubditur.

I I Et intcrirc faciam,?. virtutem ThiliWnnorum in obfidlone
proptrr dcfedum viHualium,

11 Y\\Az'poxtz.''.cuJlodcs portarum& habit.ttor^.uuitatum
propter mijeriam in vobis futura.^b aquilonc enim fumus vcnict,
.i.exacitus E\echi{ tendens ad terram Vhilifibinorum, quia Gctb
& alif ciuitatts Thilifihinorum fuprd pofitc , quas dtfiruxit Et^c-
chias dtclinant vetfus anflralem partem rejpectu lcrujalem . vnde
mouit fe exercitus ETiccbie : vt dicit B^.Sal. alij vero exponunt dc
txercitu .Affyriorum & habyloni«rum,qui veneruntaparteaqui^
lonari ai deflruendum terram ludprumifedprirfia expofitio mugis
confonat prjeeedeniibus & fubfcquentibus^vnde fubditur.
13 Etquid riidebitur nuntijsgcntis.i. nuntijs ET^chi{,&

•5« prihcipum

MOI{ULITEl{.

2 '^elftcrisThilifihfj. Philirtha:a intcrpretatur cadcns
potionc , ideo fignatquamlibet pcrlonam in potu cxcc-
dcntcm.idcofubditur: \e /frem.nam la:titiaprouenicns
extaUtxceflii , & ctiam taliscxccnrusproucnit cx dcfc-
itudebitxcorrc6lionis,idcofubditur.
3 l<ao':wwc(y»//.p/r.<'^.i.tuicorrcptorisqui tcminusdc-
^itecor.'cxitEtquoniamcxpotucxccfliuooriuniurfrc
qucntcralia^cccatagrauiora .Scquitur-

5 .Dtradicccolubri.ivmitCoq^ dcipfo fcribitur Prou.zj:
d.Ingrcditiir b^Jtiii.fed innnutij mo mordekH vt coiuhcr.

6 A^^i-ci/iw. c.pcccatum grauius, vt aduUcrium vcl ho-
micidium.

8 Et fetven eius abforbevs volurrem .i. intcUc^u m qui na-
tus cfl furfum in Dcum clcuari , lcd abibrbctur pcr cx-
ccflJiuam potationcm vini.

9 Et pajcentur prirnogeniti fauperum.ab cxceflll potus abfli
ncntium , & dicunturhicprimogcniti vires auimiqu»
reficiuntur,& faluant in fobrietate. Eccl.j «.d.

Samtas animi' & lorporis fobrius potus.

II Etinfameradiccmtuam. idefl,Humidum radicaicin

quo confiflit vita , & hoc confumpto pcr cbrietatcm ,

fubflantia tuaconfumitur Ecclef 9 a.optiflriKj ebti.Jut non

bcuplctahitur.

■[ Elrclt(juiaftuat. ideflprolem tuam , miia confum-

pta patris, fubftantia, filij non habcni vndc luftcntcntuc

in vita.

C^

i^r Gloford&NicoIaideLyra

172 *

i T-luntifs gentls . AngcUs
^ qui prjefunt eiuitatibus &
gentibus: fingulis miranti-
bus,cur folaSionamaritu-
dinem fumi vitaucrir vcl
cualerit.
b Fundauh Sion. Super fundamentum prudentix.iufti

a THocfcilicet re(pond«ur.

nuntijs gentis^Quia dominus fundauit Sion

3 f £t ideo faluanlui. f Spititus.

6^in ipfb fpcrabunt pauperes populi cius.

xdifitatfuper arenam.

ti^/ortitudinis , temperan D
tiajqugfunt Chriltus,vnde 'Cor.
Fundarncntum aliud nemo po- ^*"-;
te^ ponere prxtcrid quod pofi-
tum eji : Qui autm fatuns cft.

NICOLAVS DELYRA.

ijt prlncipum eius,qui difcurrentes per Judjeam prxdicabant dicentes:
Reucrtimini ad dominum Dcum Abraham Ifaac Sc If-
fAc\,& reucrtenturadreliquiasqujecfFugeruntmanus
rcgisAfryriorumj&c.i.raJ-a^.^o. Etfubditurrcfponfio.
j' QuiadominusfundauitSion. Eligens locum iUum ad
(uum cultum.

% Et inipIbfpcrabunt.iiM/4«o«/o/j<wi7//rfej-e^«o luda,fcd
etiam multi de regno Ifrael venerunt ad E^^i^chiam in lerufalecon
fidetes de diuina prote&ione vt ibidemfubditur:fic exponit [{a.Sa:
^liquivero expoftores noftii exponuntdenuntijs Sennacheriby
quos mifit in lerufalem ad terrendum E^^^echiam & populum eius,
vt habetur i.Tara.z, Et refponfumfuH eis , qubdnon traderentfe
regi ^ffyrionm:fcd magis confiderent de diuina proteBione contra
euw:E7^echia ad hoc adhnrtante populum, vt habetur ibidem.

A D D I T I O I.

An aliqua mo j„ cap.x 6, vhi dicitur inpoliilla : Qui manC Oricbaris, qula.

""""""- intenreationemeius.

tionem & ,_..., ,. ,.. . ^

lapfum ange- Duplex eji opinto circa hoc :an aliqua mora futt tnter creattone

li Pbilorpph» & lapfum angeU,Vrobabilior tamen efl^et magis fanciorum diciis

3 confona qubdfiatim pofl primti in^ans fujccrcationis diaboluspec

cauit:pnde de eo lo.B» dicitur ^ in vcritate non ftetit . T^ec ob-

ftat, qucdinter quxlibet duoinflantiatemponmefl daretempus

medium,prout probatur infexto Tljyftcorum.T^am boc Imbet vcri

tatem de tcmpore continuoyin angelis tamc qni non funt fubieSii ce

lefii motui(t}ui per tempus contmiu mefuratur)tepus accipitur pro

ipfflfuccfffione operationu inteU,e£lusfeu affe&us & idco inter ope-

rationes tales licet non ftnt ftmul,non requiritur dare tcpus mediu.

vt in primapartc.q.6^ .ar.6,in rffpofione ad vltimutn argumentH.

A D D I T I O II.

2« eodem cap.vbt dicitur in poflilla:Sic enim voluitprcceffe alijs
angelis.

Licet angelus malua fciretfe non poffe ejfe abfq; Dei manutenen
t!a,nihiltamenprobibt'ttVtipfevelletnuUifubcffeftmpliciter. Fo-
luntas entm qmndoquc efl impoffibilium pmfci tim voluntas dam-
nata,ficut in diaboto.

A D D I T I O III.

In eodem cap.vbi dicitnrinpofiilia. ^liqui verb expofitores ex
ponuntderege Dabylonis.

Hoc quod dicitur.QyiQ cecidifli \acif cr,magisproprih vide-
tur exponendum de angelo lapfo quam de \abuch. Cuius ratio efl:
C T<lam Klabuch.prout dicunt htfiori£: fuit primb homo infimx codi
tionis:& ideo non miru fi poft fiiam mngnam exaltatione cecidifet
cti resfaciliter conuerttmtur in miiurarnfuam,pr.tfertim curr\ bona
fortume fint valde mutabiliafecundum Thilofophu. vnde non vide
turjignum tantx admirationis,quod cecidiffet, vi de eo diceretur:
Q.UO cccidiAihicif cr, fedpotiuseffet aimirandum, qmmodo
ajundifietad tdtam fublimitatem: fedde angelo primo peccate val
de proprie conuenit admirari:qui fuit m tata puritate natwrc,quoi
cMera: creaturas cxcedebat.ptajertim c« fccundu quojda in gratia
fuit creatus.Etde eo legitttr E:^ec.i2,c. Tu fignacuh"i Dei fui
£li,&C. De tali igitur merito admiratur propheta dicens. Quo Ceci
difti lucifer>?^op,n.f/Z modicx admirationis,vt crcaturata pura.
in naturalib. & etiam ingratia creata, qute nullum habebat impe-
dimentum,nec contrarium,fic cefidiffct ab aUijfirno loco in profun
diffimUm. Sed de 2{abuchodonoJbr rationabiliier cotingit per oppo
fitum admirari.Vnde de eo propne intelligitur illud qucdinfra di-
citur : JSIunquid ifteeft vir,qui conturbauit terra qui c6-
Cuflit rcgna Si.C.q.d,non muilic£ admitatonis efl,quod natura ta

1{ETLIC.A. Inc.i ^.Burg.circa cafum & ortum luciferivO'
luit aliquid dicere cumfuo autore, quomodo Hatim poft primum irf
fiansfux creationis peccauit,quafi motus fpirituum menfuretur tem
pore in mo:non enim ponitur communiter prius & poflerius inflans
nifi naturie,perfeciionis,vel originismon fuccelJtonis , quiaeadecfi^
menfura operationis rei qu<£ eft natur^.Cum igitur naturaangelife
cunda efle fit indiuifibilis,erit etiam indiuifibilis ficundum optrari
qub ad menfuram fucceffiuam qux indiuifibilis efi,& ex diuijibilib.
cjje ncn potcfl . Tonentes igitur morulas am duas aut tres aut qth'-
tuor intcr crcationcw, & lapfum angeli, oportct haberercfptdTi ad
ordincm natuncqua cft ordo petmanentium : quiafecundumillum
ordinem prius efl cffe quam bene effe: nam non conuertitur fubfifle
di confequentia:& ita r.on cftapud intclligeritem terminos capibile
angeium fuiffe bonum vel malu,nifi pr.cinteUigatur fuiffe.Si tgitur
accipitur iiia bonitas & malitia tanqua moralis,tunc cflfolH honus
vei malus vfus itberi arbitrij&Jic habemus duas moruias ante ap
pofitionem vti negationcm gratf!e, qua appofita vel ncgata oportet
ponere tertiam, quia nopottft inttiligi aliquem effe bonum bonitate
gratuita,nifiprxinteiligaturbonusb(initatenaturaii,Etficdcmaii-
tia. In hacautcm tertia moruia umnes tamboni quam maliftierut
in via,quiainflatu merendiC^ demerendi:quia meritum beatitudi
nis non eji fine gratia:cportet igitur afsignare quartam moriila, m
qua fucrunt in termino meriti:vei demeriti,quia non efl inteliigibi
lejiateitgc ordinata,qubdquisfit interminopramij, nifipriusfne
rit in via meriti,nift p cTi Hug.& magiflro veiit dicere in angelis
prmiitm prtccefiifk meriti^,ftdin hoc magiflri iW non tenetur: de 5
quo vide circa quarta dif.2.libri fententiarum.. llias Mutem oes mo
ridas pofsibite eft rffe in ecdem inftanti tempore,etiam fi plurespc-
nerentur fecundum ordinem natuy^ perfeBionis vei origitiis.Scdde
angeiorum motib. & operattonih. ptrtfa & ioca dicendum, qtioi ,
non menfurarentur fuicefsionib-ftd foium coexiflevtus,& praftn^
tijsficutfluxusaquarum circa plar,l:m,&moius fphe/ici inplana
videScotumcircadift.^.& ^.iib.i.Etcumpofiiliavultluciferum ,
ficfuperbijfe,quod nuili voiuit fubeffe,hoc intelligendum effe tiefim
pliciier,quia fciuitfejine Dei manutenentiae£e nonpofjc.Bur.aut
dicit,^ votuitfimpiiciier,ex fm medio,quia voiuntas eft impojsibi-
Vum . ^d boc rrtedium rejpor.det pofliilatcr,^ pntefl effe verum »
ordine agendi,Jed non tffendi^Sciens.v.modum eflcndi fecundum cr.
dinem efjentiaiis dependentij', qui immutabilis eft , iltefcitforeent
prohibitum,vt in ilio ordine noiuit Jubelfe . ^on eft igitur ad itiud
votuntasfedin ordine agendorum Junt mutta impoffibiiia, nonjim-
piiciter fed fibi : & adea bene fertur prxfumptio volnntatis quuiis
fuit inpropoftto , &c. In iocis medijs vfq; ad cap.zS. mutta dicit
Burg. Qtue quamuisfint alia applicationes ynon tamencontrapi-

contempttbilis attingeretadfacicndum tam magna& injoiita-.qux fiiliatorem quia eadtm litera varijsexpofitmibus ftne abfurda
quidem admiratio eft oppffita admirationipnedidix. te applicari varie poif(i.

CAP XV.^
Nus Moab. Haeccft
vifio IfaiiB habita de
oncre, i. de deftruftionc
Moab.Moab fiUus Loth,

#0

C A P XV.

a I^Bene quia Moab de inceftu filia: nofle
conceptus eft: vel nox magnitudinem
mocrotis (ienificat .

Nus Moab . Quia noifte vlftata eft

cuius progenics & prouin
cia Moab vocata eft: In ip
fa eft ar. qux nfic Aiiopo
lis metropolis.

^ Onus

NICOLAVS DE LYRA.

Cap. X V.

^ /^ Nus Moab.H/c pofi denuntiationem punitlonis Vhilifihino

I ^-' rumpropheta denuntiat puniiionem Moabnartm^qui defcen-

derunt a Loth,cui ^lnaljam pater ludaorum fcit multa bona edu

cendo eum de .Arav,& inde ductndo eum in .Aegyptum & reduce

d( ,Gen.iz. & iiberando eum de manu .4mrapi)ei, qui duxerat cti

captiuum , Gen.\^.& per prects fuas iiberando eum de fubuerfione

Soiomoruw,Gcn. 8.^? ideo Moabit.-e dtbebat fiiios ifiael diiigerc:

fed ipfi ecoti ario laquam reddcntcs maitm pro bono gaudebant de

eorum afftidionibus,& fauebant eorum affl!iioribus,& ideo pro-
pi)etahic denutiat eorum vaHationem.Et circa Im primb vnflatio
nem eorum denunttare incipit . Secundb caufzm cntufdam diBifui
rcdd-tinprincipio fequentis cap. Tertibad propojitumredit, ibii
Audiuimus. Circaprirr.um incipit denmtiare corum vaflatione
dupiitcm.primbper jtflyrios .fecundb per Babyicnios,ibi:Ad tor^
rentem.Cij-ctf primum dii it. Onus Moab.«.t?«f vaftatio naln re
uelata.fnppie tfi qujcjequttnr.

2 Quia nocte vaftata eft . ^.ydr.nomen efi ciuitatis yc^i4> i»
regnoitlo. ^ Moab

M

"^ 0 \.A L I T E E^.

f i Onus Moab &c.Vc): Moab g ex patrc interpretat, £uerfj

tas ludjEOrum {i2,mtm,quib-6i Jo.S.f.yosexpatrediaboio
e(iis.& defideria,&c. 2 i^ia ntiiie vafiata eft M. Pcr Ar qug

1/3

Ifai

aia£

Cao. XV.

/i^Onus Moab^t^ circuncifio carnali & fpiritualis.vndc-Nos

,^ rumuscircuncifio,quifpiritudominorcruiiiimiis . Ad

<^ differcntiam Ipiritualis Ilracl dicitur: Videte Ifracl fecQ

dum carnemrSicMoab Ipiritualitcr accipitur,(qui inter

prctatur dc patre,vcl aqua paterna; de inceflu, & ebrie-

rategeneratus:qua fi abfen

P

174

a rProuincia Arabiz.

tc,& nefcientepatre.A/oa/', a. - ^. --.--........... ..^

• ''—•'■- - ■ idetur b AnMoab Tconticuit:quianodle vaftatuseft

na:Luith,5enc : Oronaim.foramcm mocroris : Nerim, D
pardi vcl prxuaricatorcs:Gallim vituli,vcl arenarum cu
muli : Elim,arictcs vel fortcs : Dibon, fufficiens mceror.
Quia ergo peruerfum dogma , quod fine Dci infpiratio-
ne humano fenUi in tencbris erroris nafcitur , nodte va-

ftatueft, &argumetaeius

b «Non aurarebelUre.
b

aen

autor icnfus, qui vi

de DeO patre nafci . Sed afpialeaica artcconnrudu* bTInpctpetuum. c«iAdpIoran-

j r • n. ^ aum.ubi pnus a>1.'mniolandum. a rn .oia

quiaaduerfariuselt popu- c + ^,, » \4^ u^'' .„• • AT <• j- o. , v"-^"-
loDci,deincefluinrpclun- . T muius.Moabconticuit. AfccncIittdG^mus
ca,&noae ^eneratur.Mce l »'^-"-t''i-'rAJ'|,-'-xfYi-'.>bfidoiotum cfAdpian,e„dum ,,„ia.
^- ~ e §^Dibonad cxccllamplanttum, luperNa-

aTQupd interpcetatui(cfliorelpiophc:ia bfCiuitatc nobili.
fDcfahu. cTTotapromncia.

bd ?<iiipcr Nedaba Mo'.i b vlulabit. fln cun-

af Ai^tioci matflitl-oncJcluau capiubatbasqaciadebant.vndelob.Ton-
locjpic corraiiinlc (am.

(k\s capitibus eius clauicium 3 S^omnis bar-

«[Inpublico. afPfrnitentiat.

ba radetur. In triuijs eius accih^i funt facco':

f Omnimodus,

roreergo nodis fcmpiter
noperijt,ficutA^yptij vi-
gilia matutina nodurno.r
rempore,Loth quoque So
domapereuntevcnitin Sc
gor, &ortuseftfol. vndc:
}\(c« fianus filifs nociis , necjue
tenebrarim. Et sl ibi. T^oxpfX'
ciffit , dies auietn jppropmqua-

a »/^r.i.aducrfariui:fapic-
lia fecularisqux aducrfa-
ria Dco. Cuius murus dia-
lcftica arteconfirudtusno
B Ctc vadatur & conticcfcit .
Hiftorialitcr.Qtua Moabi-
taigauififuntde captiuira-
tellr..;liiaru,ficut<Sc Phili
Hhiini , quod pafluri (unt,
prjcdicitur cis. Et fciedum,
quod primo ab Affyrijs ,
poft a Chaldcis vaftati sut.

3
4
5
6

7
8

9

10

i.muri ccclcfiafticofcrmo
nedenruaafunr,& conti-
cucriir, & adpenitentiam
Vcr fa fu n t , fu pcr Nabo , i.
prophctiam & fcfiionem t»nBaith.
•i.magiftros eorum,& xMe
daba vbi cft faltus infcrti-
lis, &habitatiobcftiarum
eritvliilatus&plaaus.-&
decapiiib. eoruornamen- t^lCjl
tacloquentia:,tollentur,vt
nudi maneat&deformcs.
Etfiquid virilitatisinbar-
bahaberevidcbatur, rasit
a viro ecclcfiaftico^cft^^mi-

~ r n • «/^- T • • . •»»"»Jeccicuamco,ctTemi.

t luper tedta cius 6c m plateis eius omnis n natum&dcbile compro-

a^Coeitaiionrs nfriJP Tn friMi^c m.^.... ^.^

afCogitationrs.

vlulatusdelccnditinflatum . ClamabitEfc

«•Ciuitaiesprooincix Moab
aYAfccnHo. b f FaCtiim vel ni»ndataai

O Hmu noHe vasiaia eit .

•3« Bafilius. Qi^iod noau crogatur fuppl icium.atrocius
cnclolct& anurulcntius.Q(ii cnimintcrd'uquauis af-
flictatur caUmitatu, hiccm ipfam habctqua fe foluctur.
c ^jcendit domus . Ad cxcclfa,in quibus fupcrbicrat, vt

Inon immolet, fcd vt plangat vbi pcccaucrar.
* Scptuaginta. Contriftaminiinvobifipfis,pcribit.n.
& Dibon.vji altarcvcftrum.
^ Bafiluis.Ad aftlimcndam triftitiam qux f m Dcum
cft, inuitatcosquipcrmultiuarias cxcogirationcs hu-
C mani intellcaus in crrorcs prolapfi funt.ncc fc pcrmi lc
rut modcrationi& prxfidio Spirituft"anai,vt in rcrram
deiedi ciularcnt ob pcftilcntcs fuos dodtorcs . Nominc
Nabo talcs mihiinnucrc vidcturfcriptura.
d btbon. Fluxuscorum:Mcndaciu tranfit& fluit & nu
quam mcodcm ftaiu pcrmanct: Scrmoautdomini cft
compaaus,& ftabilis.Vndc manna vidcturquafi clacics
nonfluitkdconfiftit.

c super A^i^. Hicronymus.Quia.& omnis prophctia:

huiusvfiuseftfcnfus, noncam pcrpartcslaceraui T^aio

feftio vclprophetia. ^edaba.dcUm: Efcbo.co-itationcs:

I Eleale,a(ccnho:Iafa,faaum Cuc mandatum: Scgor, par-

ua:

bon Sc^Icale , vrquc lafa audita cft vox

• f vtoabiiJium. TMalum. b ^Friam ronlolum fcncs.

cdrum . Super hoc cxpediti Moab vlu-

a ^CoinpalTio.quia Dei creatuta,quia eft
miteraudus Sr hollis.

labunt, anima cius vlulabit fibi . Cdr

afl.iclt loiiiiudo velirrmmi eius defcrti eruni vf-
aue ad Segor.quz eH in fine.

mcum ad Moab clamabit: ucdbcs eius ufque

NICOLAVSDE LYRA.

^- I Moab COnticuit.W»^iiaTO confuJus,& nonpvtcns rehellare.
Et accipiturhic Muab propopulo Moabitarum.

2 Quia noftc vaftata cft murus././r<7f7«r ab ^■ffyrijs.ei 5,
cuflodes murinon ponraht ita dcjendere de noiie,fuut <U dtc.

3 Afcendit dominusrc.i.rf^/> /dmi/ia.

4 Et Dibon.'./;<jiua/orf j Dihon.

J Ad cxccl fa. vij crant corum idola.

6 In plandtum. q.d. non adfacrificandum pro vt£loria,fcd ad
fiendnm pro drif£iionef.ia.

7 Supcr Nabo & fupcr Mcdaba.flow/n<i/«nt ciuiutum ab
aduerl^fps tius captJrum.

8 Moab vlulabit.^r^; doloreemhtcns,f.{onum confufum.

9 lncundliscapitib.ciuscaluicium,&c.(/MMin//j;wKi»/»-i
> liititaepontb .ntur capilli &barba,ftcMtdicnnr de lob . Tonfo

Capitc COrruit in tcrram, vcl qni* antiquitu! rapita, & barb.t
tipuuoriim talchantur.yndedicitur Deu.^ i.f. Dccruorcocci-

(orum,& dc captiuitate nudati inimicorum capitis.
M O H^.A L i T E t^. "

t "atmctropolisintcrraMoabfignat Icrufale mctropo
lislud?^. Pcrhoccr-ocpd: hicnoacvaftatacft Ar,fi-
gnihcaiur.g? pp nockincrroris lud^oru contra Chriflu
«.unrucldUiitkriilaiepcrcxcrcituRomanoru.&alix ci
liJiatcsludisEpcrciuuatcsMoabhicnominatasfip^nat?

pci-

betur . In triuijs quoq- eo-
rum,& diuerticuliserroru
dum fingit vnufquifqjqd"
vulr, eccingeturfaccopce-
12 nitcnti^: & fupcrtc6la,i. ^

dogmata in quib. fcfubli-
I j mcs cftc crcdcbar, & in pla
tcis quia latam ingrediun-
14 tur viam, q ducir ad mor-
tem.crirvl latusNcqjafce
d nt in fiipcrbiam, fcd de-
ij fccndcnr in flctil, tuncin-
tclligcnt cogitationcs fuas
vanas(quodEfcbonfignificat) & vanum afcenfumfu-
perbix.quodElcalefonar, & vox corum audictur vfq;
ad mala opcra qux fcccrint , & mandaium quod puta-
bantDci propria confcft[ioncdamnantes.Proptcrca vc-
acs.i.qui firmi fucrunt in Moab,& crrorem fuum intcl
icxcrunt, vlulabur, & fpcmprofcaushabcrcincipient,
cumanimacoriimvlulaucrif fibi. Vndcprophetacom-
paticntis aftcdlu.-Cor mrnm uJ^SMtab cim abit
f Omnis rlulatus.AUz Iitcra Omnis vIuIat.Moab.f & fic
dcfccndctinfletum . QiuCr. Afccndifadexcclfa,vtante
idola plorct. Scd cum ibi nullum aiixilium rcpcrrrct.dc
ditad flctum in tcrram vel in domum fuam.
g Ctamabit Efebon.Ajprincipio rcgni qd cll in Efebon^vfq;
lafa ciuitatcm,vbi finitur,vbiq5clamor,vbiq; ludu.s.
h ExpeditiMoabvtiib,Ab vxofib.fortcs bcllatorcs. Indc
dicitur Abraham vcrnaculos domus fua: clcgift^c cxpcdi
tos,idcfl,finc vxoribus.

i CormeTiadMoab.t^t.f.prouoccmensadpcnhentiam. Ve(\c<i
coru.i. firmamcnta q in hxrcfib. habcrc vidcbantur ad
Scgor,i.adparuuIamperucnient:vt nonrobufti,fedfra-
gilcs vidcantur.Scgoraut.i.parua pcnitcntia, C\ perfcue-
raucritpcrducctcosadpcrfciaam falutcm,qdin vitula

'^ irium

Gcn.i^c.
F

10 In triuijsciusacciniai siitiic.infignutri(iiax vdcaptinita
tis,ftcntdiaii eit dc capillis. i>uia.n.honiines in Ognu triiliti.tin.
(iucrenifcJacco,patctEjilj(r ^.a.rbi dicitur : Qnxcu audiflct
Wardoch9ijs,fcidit veftimcta fua,& indutus cft facco:eir

10 plurib. locis Jimiliitr Jacco ycjiiibaruur capiitu bonis vtHibm
fpolidii,

1 1 Supcr tcc. cius, &C. In kc tangitur magnitudo doloris cx
magnituiUne clamous.

1 1 Vfq; l3ra.7;'.t (fl ciuitas in extrcmitatc rcgni Mcab.
1 j Supcr hoc cxpcditi,&c. Etdicuntur Ijic cxpedittinucncs
fortes.carentcs v.XuribAS & libcris:& ex clamorc tHuiura iiucltigi
tur mainr (tamoralioriini.

1 4 Cor meu,&c.A^f )i>Mw cjtprophetf compaticntis elus mi^
Jeri.€,c»ins cau/a dictiur ca.fr.

1 5 Vc6lc> Cius Scc.furtes illius poputi,qui dehcrrnt effe claufa
ra&dcfenfioalijs.fiigerunt vfq; ad <>egor f^itutafpln.viirixpitit
lcithm.Ecdicitur vtiutamin Jaimintno , quiafcxumafculino vte
bant^r ijjbit-ttorcs riis pro fa minino infctVt vitio Sodomitico .

paclamorcsafu & vlulatus Moabitarum.fignanturffe-
tus&clainores ludcorumindcftrudionc ipfornm.
9 /«t«'7f/'j<:.t/»/i7;«icj/;(;,ei7-(,pcr hocfignaturdiftra(flio
captiuorum ,inam ludxi pcrRomanospartim fiicrunt
intcrfcai,& partim in fcruitutcm vcnditi, & pcrorbcm
difpcrfi.Perhocautcmquod(cquiturinfra.
Tom.4. F 4

#

ij^ Gloford.&NicoIaideLyra

,76

^trium annorum fignificamr, vnde, Abrahgpr^cipitur,
ein.if.b. vtofferatvitulum&arietem,&hircumtnumannoru,
A pcrfedum lciUcct facrificium , vt hccrcs domini cfle me-
reatur.Cum autem cgerintpoenitenriam per Luith.i.ge
naru m lachrymas,ad aUiora con(ccndunt,sS: quafi me-
roris foramine & introitu,
clamorem contritionis le-
uabunt ad dominum dice-
tes: Sacrificium Deofpiritus co
tribulatHS,cor totritum. Et hoc
fiet,quiadoftrina hjEretico
rum qui pardis & prsuari
catoribus comparantur}de
lertaerit. Omnisquoque

I

1

PCal.6o.d.

ttriennein

a fldtft paruulam petuenient.vt non robufti, fed fragiles videantur.
5^rriumannotum.

^ adSegdr vitulam t conternantcm,Per afcen-

a f Genx ^ Cliuus enim obuius captiiiis per (]uem traheban-
tur & p<r ciuitatem (uam Oroniim. bf Foramen m^roris

fum enim Luith flens alceditj& in via f Oio-

a 1 Luftura.

naim clamdrem cotritionis leuabunt.Aqux

af Pardi ve! prruaiicaiores.

herba & germcn , & quic- b gnim Nemrim deferts eiunt , quia aruither-

qUid in fcrmOne COrUm Vi a f Arbomm. vmearum

ride videbatur e;caruit , & ba,defecit germen, virdr omnis interijr. f Se-

lCCUndum magnitUumem aTSecundiimquamitat.-mmorbicuratiomedici.TPeccaci. T^irio-

peccatoruma Deo vifitati c cundum mlgnitudinem operis^ &vifitatio

a f Flumina Babylonis,vndeln fslicibusin medioe.fulpen orga.noftra.

nonvnummaerorem,fed pluramocrorlsadditamenta D
congeminent , vtcum plenamegerint poenitentiam &
fugcrintdeMoab leonem principem habere mereatur,
queScptuagintadixeruntArielqd interpretat leoDei-
a ^dSe^or. Hieronymus.Scgoreftex.v.vrbibusSodo- *^en-i

moru , qug propter Loth
hberataeft. Vitulam,pro-
pter Uixuriamconternan-
tcra , non confternantem,
vtquidara legunt ,fedfal-
fo. TraduntHebraei,9his
concufla,tertio terrjEmotu
corr uent . Vel conternan-
tem dicit robuftam, func
■n.animaha robuftatertio
anno ficut homo 30.&; po

I

2

3

4

5

6

fArot

'jBerelini

Pfal.istf.

funt,vt quem per beneficia
non fenferant, perflagclla d
^ cognofcant. Ducuntur de-
nique per vallem vel torre
tem fahcum, vtnuUusin e
eis fruftus haereticorum
rcmaneat. Hancn.fcminis f
harum arboriim dicut ef-
fenaturam , vt qui illud in
poculo hauferitcareat libe
ris. Vnde fan£ti. injalicibm
in medio eifli^.LBabylonis./Ji-
fpendimus orgam nojira. Om-
nes tcrminos Moabitaru
clamorcircumiuit, ad poe-
nitentiam vocantium, vt
cfferrepoftintpervlulatum funmvituloslabiorum ,&
peruenire adfontem dominicorum arictum vei fortiu:
C quiaElim vtruuquefignificat:AquKvcr6Dibon(quod
interpretatur fufficiens moeror veldolor) qujemultos
fuaafperfionepolluerant,arguenturdeceptispopuhsn5
falutifuirse,red fanguini.Vnde propheticusfcrmopro-
mittit,vt fuperfluentes lacrymasfqd intcrpretatur Dib5)

eorum ad tdrrentem falicum ducct eos, quo-
niam circumiuit clamor termmum Moab.

a TOppidum.f Vitu'' vd arenarum rumuli. TMoab.

Vfquead Gallimvlulatuscius, S^vfque ad

afAiictes vel foitcs.

•)■ putcum Elim clamor eius: quia aqua: f Di-

a » Sufficicns meror. ^Moib.

bdn repleta^funtlanguine.. Ponamenimfu-

a^ Fiueitcslacrima:. b"iDoiofis. ^Hicfcilicei.

perDibdo additamenta his quifugcrintde

a f Hoftem fa:uicnicm vel beftias qua: deuotant Chaldajos. b TQH.S re-
msnrcrum inimittam in Cfialdxos.

Moab lconem & rcliquijs terra^.

7
S

9

teft intelhgi quodrobufta quoTii
manfiflet, fipoftliberatio fccit&
nem non peccaflet. ""«s

b Kltmrim. Ncmrim oppi ^^'j.'"'"
dum,eft fuper mare.& ha- fc^\

10 betfontesmuitus,&aquas E

1 1 fed falfas &amaras,& ideo
fteriles.Etnotandumquia
non ideo aruit herba in.
Moab, quod aquse fahx &
amaree(setinoIMoab,fcd tDIm
aqujEfalfcB&amare erunt f"*
in oi Moab fic ut aqua Me
mrim:& io arefcet herba.
C Et vifitacio eorurn. Vifita-
tio in m^\o.yifttabo in virga
iniquitates eorhW ifxtztioi bo
no. 'yifttauit nos orics ex aUe.
d ^d torren.fali. Haftenus

12

Pfal.8
Lud

15

dc captiuitatc Moabitarum per Aflyrios , modo , de illa

qu.t per Chaldsos.

e {-'lula eius. Quafiideo vlulabit Moab,quia vbi luxus

prius,& deledatio propter irrigua,& fontium amoena,

ibi modo riui fanguinis.

f ^qute Dibon . Dibon fiIentium,Dibon flens,& tamea

vna cft ciultas.

. NICOLAVS DE LYRA.

' I Contemzntcm.Quiatcrr^emotucorruit infubuerfione SO'
domx.Uebrxi dicunt : FitHlam rcwbw Sdifmth . Et dicit B^b.
Sa.quod efl ciuitas fortis in terra Moab : propter quod dicitur Seli-
fiiahad quam Moabitxfugeruntpropter eius fortitudinem: & hoc
videtur verius,qniaalia Segor eratfubuerfa,
2 Per afcenfum.n.Luith. '\owe« efi montisM quem f^git
pars populi Moab, 3 In via Oronai m. ^omen efi loci,per
quem incedebant fujiientes & clamantes.

4 AquK cnim Ncmrim. T^omen eft territorij abundantis in
fontihus,& per conjequens benehabitabilis.

5 Deferte er unt, u4b habitantibns,inde fugientibus,quafi dice
ret:multofortius alia loca remancbuntdeferta.Etfubditurcaufa,
C Quia aruit herba defecit ^zxmz.nMuuenesfones & ro'
busli de Moah pcrierunt.

7 Seamdu m mag. operis.i. malitix eorum per culpam.

8 Et vifitatio eorum.f. per ppam ex vindicla diuina , qu^

correCpondet maliti^.

9 Ad torren. H/c confequenter denuntiatur vaflatio MoaOitarii

per B~hylonios,cum dicitur: Ad torren.ia.?. adterram Babylonis

qu.t abitndat fiuminihus & falicibus,fecundum quod dicitur pfalm.

i56.:7.Superflumlna Babylonis &c.i'c^«i<»r:Infalicibus,

inmedio eius,&c. 10 Dncent eos .f. Babylouif.

1 1 Qin circumiuit clamo. Quafi diceret,in tota terra Moah

erit clamor partim morientium,&partimfugietiumJdeofubditur

iz Quia aqux Dibon. 'Nomen cflfluminis in terra Moab.

1 5 Repletxfunt fanguine. Interfedlorum.

14 Ponam.nfuper Dihon Z(idit3.f.fanguinis,quiapoflefft*
fionemfanguinis per .Affyrios addita efi ejfufto per Babylontos.ideo
fubditur:

1 5 'Lconcm.i.'Habuchodonofor,qm vocatur Iso.Iere.^.b, Afce
dit leo de cubili fuo,«S' hoc propter crudelitatem eitis or- audz
ciam: & quiaforfitan portabat leontm inarmisfuis depicium,fi-
cut rex [{omanorum aquilam.

t

M 0 l{ .4 L I T E l^.
1 2 .yiqu.e Dibon repletp fuyit lan^uinp. S\s;nzt:ur: multiplcx cffiifio fanguinis ipforum.

CAP XVI.

EMitte agnum.ldcitco pro
uu»re pro- phet? vixintcliigutur, a
phetx diffi- 9^ « .gfonas et numccos ct

cuker intelli
guacur.

C A P. XVI.

TChriflum. a «"D-ita cft mibi omnis pofeflas ,in ca:. & in ter.

Mitte agnudiie f dominatorem terr^

tepora fubito c6mutant:&
I dequalibetre trafcunt ad
r aUam.DQ .n. modo loquc-
3 retur Ifaias de captiuitate

Domi

fdoill'

•J4

NICOLAVS DE LYRA,
C A P. XVI.

I T? Mitte. Hic confequenter redditur ratio cuiufdam diBiin capi
Diuifio X-* te prfcedenti.Dixerat.n.lfaias: Cor meum ad Moab clam.ibit
fcilicet per compafsionem : & ideo hic reddit huius compafsioais
caufam.f. propter Chri(ium,que mpropheta videbat nafciturum de
populo Moab per B^uth. Moabitidem quam acceperat Boo^^^in vxo
tt,ex qua genuit Obed,& Obed leffefiuc lfai,quifuit pater Dauid^
I{uth vltimo:de quo defcendit Chriflus. Igitur circa huc ifaias pri-

mo denuntiat Chriili natiuitatem,Jecuiuto tius regiam dignitattm
ii/:Etpra:parabitur . T>n?».z/« duas: quia prupheta pi imd factt
quod di£lum efl fecundb quoddam corrtlariuminfert, ibi . Et Erit,
Circa primum lcicndum, quod antiqui patres multum deflderabant
Cbrifli aduentum : ideo propheta denuntiat Chriflumper tnodu dc-
precantisdicens. 2 Emittc agnumdomine.'.o wc/owinepa
teremhte Chriflum qui dicicur agntis . lo. i . Ecce agnus Dei, &c.
3 Dominatorem tctxx.Vropter quod diam Mar.vU.d. Da
ta efl mibi omnis poteflas in ccslo & in terra . 4= Dc pe-

X ^ M 0 R^.yi L I T E !{_.

I £»3f«etf?>7«»w£/o»2e«('.Iftudcaputlitcralitcrexpofui de
Chrifto,&Moabitis,miftim tamen.Exponendo tamen
miftice, primoponam totum quod perrinet adChri-
llum,pcr quem fignatur hic bonus pra:latus,eo quod eft
Chritti vicarius fiue fit fecularis , fiue rcligiofus . Igitur

cum

cum dicitur: Emitte agnum, vox cftecclcfix viduatce Dc5
deprecantisprobono paftore quifitdulcis & manlue*
tusficut& Chriftusdicit.Matth.n.d. oifciteame,quiami-
tis fum,& humiiis corde.

2 Oo.fer.i.carnis fu?,g rigorc difcipIing.Talis cratPauPsio

f dicebat

77

IfaicC Cap. XVI.

^ Moab & miTerlis,infpirat6conuertitoculum mentisad
A natiuitatcm Chrifti, & coepit Moab alloqui.q.d. Nc de-
rpercs,3gepaenitentiam,quialicct captiuandus,detua ta
men prc^cnie nafcctur agnosqui tollet pcccata mundi,
qui dommetur in totoorbe.
a 7'«rarff/(rr«.Ruth.f.qnia

.tivrir^r-vrpnriim rlni Moa » fRmh Gent!Ii:G<ntcseniinlapidesproDcocoIebaiit,8cideo

lUXtaprXtLptUmaill mua a Dro adertx eiam. f K.e<litacaptiuit»temMoab.

• bitsvfq-jaddccimamgcne b f H«c(ciiicet.

rationcmnon ingrediutur a dc petia defeiti ad montem filij Sion . Eterit i

i_/T -rv-. T»... \ -»^ . j a « (^ fugeritdeMoab. f Accipitrem. bfSicut. c TCitiflime. 2

N= i Moabitis ferrcntibusdeuoremut.

ficut auis fugicnsjt & pulli de nido auolantcs,

a * r.i. iratfsvclviii *< inulietes. ^AnimiMo.ibita;.

c fic crunt fiiirE Moab in tranfcenfu Arnon. ^

178

pertingant,talesfaciunttcgmcn lufliUs.Qnalescgo vidi.

qui moerorc oppreili fcipfos in domilcula inckidcrent , ■^

omnemqjadituminclodcrcnr^nequaluxtranfradiarct,
& quodammodo de feiplls vltionem expeterent.
h Trofugiimi. Ouimefugerunt,quideecclcfiaegrefli

funt, qui fenfum fuu funt

ccclcfiamDei.RuthMoabi b
tis, Booz nupfit, cx quo
Obed genuit , ex quo Icffc
"** paterDauid,decuiusfemi-
ne virgo Maria proceffit,
qux conccpit & pepent

^-jj3^ Chriftum.Sicut.n.Chrifius
provtroqucpopulovcnit,
lic de vtroq; nafci voluir.
b ^dmontemfilta Sior. le-
rufalem,vel potius ad cccle
fiam,que eft in conteplatio
ne , tanquam fpeculationis
fiiia. In lerufalem quoquc h
maximcpredicauit, mira-
cula fccit , paflus eft , mor-
B tuuscft,& refurrexit,&gc- 1
nus humanum redcmit.

,., , c sic erunt.Sic in captiuita
tcm tranfibunt per Arnon:
quicfttcrminus Moabita-
rum & Amorrhxorum.

O Moab. b f Ptxuidequomodopo(riseuad;re.

fccuti non dodrinam fpi
ritu.sfandti.

•5« Hieronymus. Vaftata
.n.Ierulalem & omni lu-
dceaque confiniseftMoa-
bitis , ad te mcus populus
tranfmigrabit.- efto igitpr
latibulumeorum , necti-

, ,- >,;:■,•-■'" ^ 'ri- ' r n "^^^^ impetu vaftatoris,

Ini conlilium , t cogc coniilium,ponequali ^ quiaficut puluiscitotran

j n ^Securaro »b(conlionem. b «r Inapertafeifecutione. ' fibit. Ouidam hu<

g ncdcmvmbramtuaminmeridie.Abfconde

Quidam huc locum

d .><rno.'i.(qu?interprctatur k
illuminatio) coru.qui dcrc
licliscrroribusjtranfcenduntad fcientiam vcritatis.
e ini confHtum. Nihil agas fine con(ilio,ncccircumfcra-
risomni ventodoftrinx, fcqucrc magniconfihj angclu.
f Coge conjiiium. De vagis.f & crrantib.ecclclia tacicndo.
g Vone qnafi nofffTn.Tabernaculum.f in quo quiefccrc tc
putabas,quod crat nodis & tcncbrarum : ponc in Meri-
dici.in clariflimo luminc,in quoablcondcrc dcbcs dc er
rore fugientes,(5c prius vagos vltra non proderc.Pone in
Mcridit ,dum crit perfecutio ludzoru . Ponc 6 tu Moab
vmbram,i.defcnfionem,quafi no£lcm,i.fccuram abfco-
fjoncmlud^cis.Notandum.quiaantcvaftatacftlcrufa-
lcm abAflyrijs,&poflaChaidiisquamMoab. Idcoq;
pricipitur ci , vtfugicntcmpopulum Dci apud fc rcci-
piat & abfcondat.

•J< Bafilius . Facltc operimcntu luBus ipft f(mptr. Qii i pro h is
quae mique gcflrcrunt,contriftantur,ita vt ad bcaifi ludu

pcr-

a fludzos. b f Oe loco ad locujn. c ^Hoftibus. d ^(^ia ya(iata

lerulaiern.

fugi entcs & vagos ne prodas . Habitabunt

a ^tljia confinisesti» b ICitmdiaboliiS cotperitpetfequi.

apudte profugi mci. Moab cfto latibulum

a fAfrvrijft Chaldxi. ^Duboli. b tQnja. f Confumptusoccilus.
f Sennachetib. *Qji ad aduentom agni, qui ortus depetta defctti
venitad inonteni Sioa. ,

corum a facie vaftatoris . Finitus eft enim

a ' PoteBti*di>hoiicoR)patatuipultteri. b f O^ia mifeiosfecit.

tpuluis,c5fummatus cft t mi^fcr^dcfecit fj con

a cvadando. b^^reiienos. tDeprimo adueniu. c T lHo confumpto.
4 fraiKS. TOmnnenimpeccaueiunt ficegentgloiiaOci. e f B.egnuin
feinpiternum <t Filij.

culcabat tcna. Et pr^parabitur in mia folium.

lo

II

12

^3

male de Antichrifto inicr
pretantur,vt putcnt fan-
dos co temporc proptcr
viciniam vrbis Icroibly-
mjeadArabastrafituros ,
& nunceispntcipi nepro
dantfugientcsadfc. E

Myftice.Confidcremus
a principio huius oneris ,
quomodo Moabitie pcr
gradus & ordincm poeni-

14 tcntix fiant Ifraclita%& fu +vaRins,cal-
giant quafi auis & volent '^^^^

15 quafipullidenido,vttra „.
fcendant per Arnon, &
habitent in montcfilias

Sion, & diaboli vcl Antichriftipotcftatc contrita, Chri- loan. y.d.
flusin hisregnct,&foIium fuumponatquifaluati funt
mifericordia atque iuftitia. T^on enim paier iudicat qucnquSf
fed omne iudicium dedit filio.

i Finitns elietiimpul. Subito tran fit ad interfedionem
Sennachcrib , qui puluis & mifer , quia gloriacius tan-
quam puluis, quem proijcit vcntus a facie terra:, & mife
rabiliter abhacluce migrauit.occifusa filijsfuisintcm-
ploDcifui. Pfal.i.b.

k Etprxparabttur. ludxicxponunthoc de Ezechia,qui
poft mortcm Scnnacherib in pace rcgnauir . Scd mclius
ad Chrifttim refcruntur,& quxdam^^ad primu qua;dam '^•^'^S-»* 8-
adlccundum refcrunturaduentum. 4«Finitoenim An
tichriftipulucrcqui conculcabat vniucrfam terram.rex
Chriftus aducniet , qui fcdcbit in tabcrnaculo Daui(J, &
in diciudici; rcddct cun^lis pro opcribus fuis

^ Sede-

NICOLAVS DE LYRA.

t ♦ r De pctra dcfcrti. Locus e/l in terra Moab, de qua fuit I{uth.
ynde dicit Hicronymus inepiflolaadVaulinum deomnibus facrjt
fcriptur* Ubris. I\uth Moabitis ifaia expUt vaticinium dicentis :
Emitteagnum domin^^^r.

2 Ad montcm filix Sion. Ide(l,ad Ierufalem,in qtia erat te-
flum in monte Siof.vhi beata virgo obttilit fiUum fuum.Luc.i.
S Etcrit ficut auis. Hic propheta ex dihii tnfert conetarium,
videlicet, quod/icut ipfe compatiebatur populo Moabitaru propter
Chriflum : iu econuerjo populus Moab debebat computi populo lu-
dieorum,exquodeJcenditChri[iusper Boo'^: ficut & ex Moabpex
J{uth,yt dicium eji.^ddit etiam prophcta aliam rationem compa-
tiendijcilicetpropter angufliam quarn Moabitx erant pjjfuri.^f-
fUSi cnimfolent attfs affiiiiis compiti . Et hanc rationem prmiilit
diccns.Et crit fi.auis {u.fcilicet timore, ne capiatur.

4 Sic cr un t filij bAo^b.fcilicetfugientes ne capiantur ab .4}'
Jyrifs & Babylontfs.

5 In tuafccn.Amon.fluuius eflin finibus Moabitartim.

6 Ini con. cum fapicntibus Moab.

7 Cogc confi. iieii,c»ngrega in toco fecreto ad vidcndum, quo
modo pojjis ejfitgae manus vaJiatoris.Et conjequcnter dat modum,

* dicens.

8 Po.quano././ic latibula,in quibuspoffisfiliot Jfraelfugien-

tes

tes abfcondere in meridie^ ita qiioi ibi lateant,acfi effet tcmpus «o-
liis:& idco fubdittir,

9 Abfconde fugicntcs. elstompatiendo.

10 Et vagos nc pro. ictlicet perfecutoribus tradendo . It quod
de fitiis Ilraet intell!gat,fubdit.

1 1 Habitabunt apud tc profu. mei.i. fugientes de populo
tneo timoreSennacherib: quia Itcetnon ceperit letufaltm tamtn ra
Jiauitaliasciuitates Iudxf,vthaLctur^.l{cg,i8.&deHlisniu!iifii
geruntad terram MOab.Et vlterius denuntiat prophcta cajum Stn

nacherib depropinquo futurum, & Moabitf non retrahantur a re-

teptione populi Ifracltimjre Sennacherib,ditens.

12 Finituscftenim puluis./. t«pro;>j«^Mo eflexercitusSen»
nachcrib tcrminandus qui dicttur hicpuluis, eb qubd corpora bella
torum fiierunt reda£la tn dnercm, vt difium eHfupra .

1 j Confummatus eft mifer. idefl,Sennacherib efl in proxi-
mo occtdendus dfiliisfuis in terrajua.

14 Dcfccitquiconculcabattcrram. /■«//«« Sennacherib,
quifubvfctebatfibi habitaiores terrx.

15 Et prcparabitur . flic defcribitur ipfius Chriniregiapote'
ftas,cum diitiuf.Et prxparabitur in mikn.fo.quia posi rrfur
re&ionem Chriflus afcenaii tncu tum,&fedet ad dcxteram patrist
vt habitur Mar.vl.d.cuius regnit eli in dulcore mifiricordiu:,vfque
ad tudicium extrcmum,in quo erit tempus iuJiitite.ideoJeqHitttr.

^ ludicans

MO\.ALlTEt{.
X diccbat i.Cor.9.d.C4fl<^^o corptis mcum,(3inferuitutem redigo,
nefunetum altjs prxiicauerim, ipje reprobus efjiciar.

1 Depctra dcftrti . i(^cft, dc iblitudinc contcmplationis.

2 .^iimcnrtm.i. adrcgimcn ccclcfix: adhoccnim talcs
funtprai.ficicndi^qmhaulcruntincxcrcitioftudij facrx

kriptu-

fcripturg quod poflunt in populum fibi crc(ditum cff^un
dcrcpcr do6trmam. Etquia fccundum Grcg.in bonisre
£loribusdcbctcfle iuftcconfulcns milericordia, «Sc pic
lcuiens di(ciplina:icicofubditur.
1 5 Etprxparabitur. Qupniam aliquifunt nimis tardi iu-
ftitiani cxcqucndo^idco lcquituCt

t £trel02

179 Glorord. &Nicolai dc L

180

a sedebttfuper eum, Qaic-
*f fecns & iudicans , fuper
corda bonorum.

b ^udiumtis /uperbia Moab.
More fcripturs.quialxta
nuntiaucrat, ne negligen-
tcs faccrct.comminationc
tcrret.
t Ierd,48,c, 4« Bafilius.AduerfusmCi-
di principe hec didla funt,
qui primus apoftafiam de

f Vtpoft mifericotdiam iudicet, Scquarat iuftitiam.Sc reddatvnicuique
fccondiita operi fua. b ^lnecclcfia. TQ^od mrructat & furcitatuin eft.

& fedcbit fupcr illud in veritlte intaberna-

a «r InfccundoaJuentu. b «[Dicensmalis. Itein ignem a:istnum.Bonis.
Vrnite bcnedifti patris mei petci. i;e.

culo Dauid iiidicans & qua^rens iudicium,&

a fVn cuiquefecundum opera fua b ff Hoc iterum de Moab. «iVoxfan-
ftotum.quideMoabfaluati funt.si: fuperbiam ineiusexpeiti

b velocicer rcddcns^quod iuftumett.t Audiui

3 I^Hsieticorumfimpluitatem ecclefixirridentium.

mus fuperbiam Mdab:, fuperbus ci1: valde.

9 liTaccipitata audaciaPlusaudetquam poflit.

iignauitj&fuperbiaelatus c Supcrbia eius&arrogantiaeius ocindigna- 4
fuumcontempfit creato- r r .. .: . /-....i.:. ^.^^,-.

rem.Hicquiinflisatanti- . . «ar r ^* j ; tj ^ 1

ftites hxrefeon.vtm excel- tlo eius,plulquam fortitudo cius.Id circo vlu

yra

d ^/«/jJ/V. Alteradaltc-
rum omnes fcilicet hsereti
corum & philofophorii
diuerfitates cotra fe in tor
mentis mugient.

TAdltr inuicem. b ^Moab.

fo iniqualoquantur,qui , ,. , raTVf r • ^r 1 1 1-

fedemife d i^bit Moab ad Moab, vniuerius ululabic.

quidem fi qii eo
nnt,vt eflcntiantur propo
-fSuper doiis fitJB quxftioni , ille docet e
Cirsharefath quidem non cxcuti opor-
Jo4mn)ini,ve ^^^.^ ^^ Hberari rationem

runtame per j. . . ^ , ^

curu. fermoniSjimo verocum r

j5 qui prseualet coargucre
Joan.jo.b, ' abfurditatem dogmatum

ipfius,deberc potius incef-

ii contumelijs.

c Et indignatio . Contra

Deum in coelum pofuit

os fuum prophetis detra-

hens . Illud euangelicum apponcns Omncs qmveneruntai

te antemefures fuerunt,& latrones.MoyCcn & Dauid liomi-

cidas vocat,Iofue fanguinarium.

Flu-

fQui confidunr &g!oriantur in munitionerautotum.

tHisquil^^tanturruper muros codilateris,

a 1 Oprzlatiecclefiaiuel de Moab faluati. b «r Mortem capiiuita-
lem. THzreticotum iaculisfaftas. c «jVici & villat.

loquimini plagas fiias : quoniam j fubui-

a fi..iuitas nobiliSiiicut&Sabama. b ^Dei auxilio, velcombullaignedi.
uino. c fPrarcipue.

bana Efebdn dcferta fiint . Et t vineam

a f Multimdinempopuli. b fPrincipes AfTyriorum vel ChaU
dxotum. f Apotioli vcl apollolici viri . VeHic diliingue: Et
vineaSabamadomini gentium. c tHabitatores.i. Sabama

ceciderunt.

Sabima domini gentium exciderunt : i<5

10

II
12
ij

J5

D

e SupcrmuiTos.Non xdi^ S-^^S
catos quadro lapide , ficut
templum Dei funt,in quo
fimili lapidcs pofiti.vt nec
maileusauditus fitnecfe-
curis.

f SuburbanaEfebon. Om-
nes cogitationes eorum Pfal.f
( quod fignificat Efebon )
non pertinet ad ciuitatem
Del de qua : Flumihis impe -
tus Utificat , ciuit. Dei . Sed
fuburbanafunt, vtadvr-
bem domini pertinere cre
debantur.
g Sabama. Attollens alti- 1 arut
tudinem. Qui in altum fe
erigit, & fuperbix turrem
vfque ad coerum extruere ^ ' *
cupit,pr2ECipuecomburi- *
mr.^abama. Nofolum ex-
tollens altitudmem , fed
etiam conuerfio aliqua : r
videtur in regione

quia
Moabiricaaddomini feruitutem aliquaex partevellc
conuerti . Dominiergogentium,vine? Sabiamaexcide
xuntflagella

Erra

NICOLAVS DE LYRA.

it I Iudicans&qua:rcnsiudicium.^'t77;«f ejfrr-ewww.

2 Velocitcr reddens, quod iuftu eft. quia in brcui tempore

dabitur jententiapro iu(iis :Ycn\X.c hcnc6^i^\.,S<.c.& contra iniu

flos-.ltC ma\cd[^i,ScC.Matth.2.d.vndeverfus:Monis vcl vitg

Verfu». breuc verbu,ite venite . Dicetur rcprobis itc,venite .pbis.
'■ Totum autem ijtud de capite preejenti exponit. [{ah. Sa.de Moabad
literamcontinuando capite precedenti.^d cuius intelUHum fcien-
dum , quod Mcja rcx Moab Joluebat pro tributo regi Ifrad centum
milia agnorum,vt habetur 4. l{eg. 3 . tamen pojica mortuo ^cha^
negauitiet quia ex tunc populus Moab erexitfe in fuperbiam,de qua
dicitur in parte fequenti. audiuimus fuperbia Moabfuper efi valde:
1 Q Ideo Ifaiasvolens eiusfuperbiamrtpeUere^improperateitributM
ijiud diccHf.-Emitte agnum domine dominator terrae. fj^_^
mina enim Hebraafunt incltnabilia. idco dcjacili dicitpoteit ai, i,A
nator pro dominatorem,ftcut hfc nomina cornu & grlu indiffeten-
ter accipiuntur in cafu accufatiuo & nominatiuo apud Latinos . Et
eji fenfus fecundum l{ab. Sal.Emitte agnum.quaft diceret propheta,
quid fuptrbis popule M.uab contra regnum luda contemnendo,quia
iUe quifuit dominator, & dominus in terra vejira,fcilicet rex ve-
fteraliquadomifitpro tributo regi lJrael:.AgnumJ.agnos accipien
doftngulare propluraliyftcut Exod. 8./. Venit mufcagrauiflii-
ia3iyi.muliitudo mujcarum. Depctra dvfert:.ide<t,de tali loco terr^
OMoab.vnde mittcbantur agni pr.edi£li..Ad montem filite Sion.id'
eji,ad Samaria qu4: adificatafuit in monte irnpto a Somer.j. I{eg.
16.& erat metropulis in regno Ifrael . Et dicitur mons fili^ Sion ,
qttia omnes ciuitates totius ludx^ fucrunt fub lerufalem , in qua eji
mons Sion vfque ad diuifionem regni tempore B^oboam.Et crit pro-
poter Juperbtam Moab.Sicut auisjugies,&c. quia vadatio hxcfiiit

Djuifio. ^" inJiiEiaypro fuperbli fua cum alijs malis . Confequentcr oHendit
propheta modum euadendi hanc panam , fcilicet per compaffionem
ad filios Ifrael dicens:Iniconftlium, &c. exponatur vtfupra vfque
ibi:Finitus efi enim puluisyconjummatus eH mifer, defecit qui coi-
cukabattmam.vbi I{ab.Sal.dicit quod hec ejilitera Hebraica:De-
fecit fucliOyConfummata efi mammillam,defecerunt mobilia de ter-
■ ra. Quam literam fic expotiit ^ Defecitfu8io,i.animaliaqu£ant^
abundabant in terra Moab. \onfugent amplius lac matrum fuaru:
confummata eji mammiila , ideji defecit lac de mamrnillis anima-
liumtvnde Moabit.£ in la£ie & butyro folebant abudare.Defecerunt

mo-

mobilia de terra,\animalia qu£ gradiuntur fuper terram: quia ho
ftes deduxerutu ea perpr£dam:banc enimpcenam comminatur cis
Jfaias : &tunc conuertitfe adnuntiandum fortificationem regni
iiidx tempore E^s^echia dicens: Etpraiparabitur in mifericor-
dia foiium , quia exDei mijericordia extrcitus Sennachtrib ab
angelopercufjus fuit , & ipfefugiens ad lerramfuam ibi interijt:
& tunc ET^cchias in pa^e & gloria regnauit,vt habttur 2. Varal.
3 2. Et fvdebit fuper illud in veritate.vnde dixit:Y\2A pax & vcri
tas in diebus meis.4. I^eg.io.dicit.In tabernaculo Dauid,idefi
in ciuitate quam icdijicauit Dauid iudicans et querens iudiciu,&c,
quia ipfefuit iujlus, & in alijs iujiitiam Jeruauit.

3 Audiuimus. Quiafecundum txpofitorcs Hebraicos & Lati
vos Moabitf non fecerunt fecundum monitionem Ifaiadecoferuan
dofugitims de popnlo Ifraeliideonon euaferunt paenam commina-
tam : G? ad hoc defignandum reuertiturhicprophetaaddefcriben-
dum eorum posnam & culpam.Et primb pr^dicit exterminium.fe
cundo excludit eoium remedium,ibi:^tcnt. Circaprimum dicit:
Audiuimusfuperbiam Moab. perfamamvolantcm.

4 Supereius. /«/^3«.

5 Et arrogan .eius. In verbis.

6 Et indignatio eius. /» exterioribus ftgnis.

7 Plufquam fortitudo eius . Efi enim modus fuperbi plus
aHimare de fe,quamfit invcritate.

8 Idcirco. ide^ propter iHam fuperbiam.

9 V 1 u 1 aba t Moab ad Moab . Qu^rentes abinuicem aUxi-
lium,nnn inuenient.

10 Hisquilaetanturfupcrmuros. Talesenimmurifiebat
antiquitus,Jcilicet delatenbus coiiis,& in fortiuudine talium mit
rorum gloriabuntur Moabitjc,

11 Loquimini. 0 ro5pro/'/;fW

l z Plagas fu As.idcfi mifcrias eisfuperuenturas.

1 3 Qup. fuburbana Efebon. isiprnen eji ciuitatis famofe in
tcrra ilia

14 Dcferta fnnt . ^ fuis habitatoribus inde fugientibus.

15 Et vineam Sabama . Ciuitas erat in Moab abundans in
vincis.

16 Domini s,cntmtncyic\dcmnt.idefi,.Affyrijprimb , &
pofiea Babylonij. Et dicuntur vtrique domini gentium,quia tempo-
ribusfuis multas gentes Jubiecerunt Juis dominijs.

* Fla^el-

MOIl^LITER^.
4. Et velociter reddens quod iuHum efi.

Uudiuimus Juperbiam Moab . Hicponitur cxpofitio my-
flica, quantum adMoabitasper quos fignatur ludsi, vt
diclum cfl capite prscedcnti . Sic ergo dr: .Audiuimusfu-
pcrbian: Wo«i/>.idcft,IudjEorum primo Chriftum eis mif-
fam defpicicndo & crucifigcndo . & fccundo Romanis

rebcl'

rebellando, vtdicitlofephuslibrode ludaico bcllo.
p r/a/a6if,eu-.PerqddefignaturcontctioPharifKoru &
Saduccorii de rcfurredione mortuoru,vt habet AQ!. 2 j.
lo His qui iMantur . Ex confidcntia namque fortaljtio-
rum rebellauerunt Romanis.
1 3 Quoniam fuburbana Efebon . Per ifta loca fignantur lu-

dssciuitates defert3cpcrRomanos.

t Su£er

i8r

Ifai^ Cap. XVI

18:

03. Enauerur.t. Lurtr.intCJ.

b 7«jr.ye>_ro.\'ttandcquas f flai;ella eius ufquead lazer peruenerunt: er- i
interhccrct, non habercnt , a , ^fenimx«j.c«. b texcUs fdi^cct flagdL f a d«>. TFug.tiuos. »

aTN<rei arijs hireGbns ilii nafcercntur in infinituni:ejrciderut fljeella eiui ttc
b TEt.am. cfCmiias. Itiioddt tor:itudoeoiu:n , lUclUc tortiin.na quzque
bjreticor»ji>_dog.n.ta .^gnbus confiduiu. IDomini genti.-m.

C Tropapnes. Mctaphocii
pri- vincs prorequitur.

d Trjnfujuvt mare. Vt m i-
. rabilia domini vidercnti.n
' protundo tcntationum li-
bcraticxci.s.

c /^Jif.VincaMoab.cx vi
clnialoci talis cfl,qualis So
doma . vndc: De vuua SoAo-
jnoruM vineaeorutn.
f Sabama. Quircexiollit
contrarentcntiam Di.i.
g De Car. CarmciU ; mos
cftintcrPhoeniccrn,6.' Pala:
flhinaminimincns Ptolo-
■n maidi, in quo Eliasorauir.
» Etponirurixpc pro <]uali.
becfertilitaic. Vndc.& hic:
]i ^ ^»jc-(!:i, ht't:a CJ" exai de
ii - Crf' wtu .i.tcrtilitas in qual«
tabantur Moabita:.

h £:r;</jj6:/.QiiiafpiriraIis
circuiicifionis

ntcliee.

_ 'ntcrige.

raucruntin aelertoprdpagines eius, f reliclx

6

7

8

fiirruafaccrc,nopreualc- D
bit: non cnim ftatim pcr-
fedc virtutem capimus.
n 7yo«vj//t.Ineis.f.non
inucnicnt auxilium, in q.
bi's fperabar , & fic anpa-
ru.it,qa incafllim colcbar.
o Hvc ver In prcoemio.f.
vbi dhOms Moab.Ex tunc,
ex quo .f. loc]ui cocpit , vt
omne quod dixit vnum
verbum,idcf^, vna fcntcn
tiafit.Hoc verbum prooc

a 5Scd. t Domini gentium. f Uutiiui Baovloniam. b TTentationibuife.
j, culi. Veniinaltituiin;mniaris &tcmpelUsdcmetfitine. c f Malo

d ^lfaias.l Vt m..cuin plorsnt. TFottitudineni fcilicet hiieticorum qui
feextoHitcontrarcieniiam r>ei.

funt j tranfierunt mare . t Super hdc plorabo

d a «Dciieiis rc-cet lazer. b «rAbundanteifupet ciptiuitatemtLani Hehi.

in fletuluzcr, dc vincam Sabama: Inebriabo

a «Co^itatifneseoium.quibusadexcelfa cunfcrndetunt. TAfccnlio .■ r..TT i

c tclachrymamcaEfcboii&Elcalc, .juoniam ^o Su^^flS^eJKr.

r a «rQnxnafci-utin vallibu Raphaim. ,t r^.i^^^,,;., I- ^

liiper t vindcmiam tuam .V fupcr me-(rem tui \l S con";i«am!'"" '

a iJominoiuin gentium. fAtrrtt^tumiChaldaroiumdiiipientium bona n Tntr .. - A C

Moabitaium b rHa:ieticorum,vtaudiaiit, Beati qui lugent. r •"'•'•«■q.U ^lCUtpaUCl

t vox calcantium irruit. Et auferctur lcti tia 8^ ra^ciiii remanet poft vin
afnefc.en,:a„u;nominis. ^Moab ^ ? acmiatorcs, itacx multi-

exuItatiocicCarmcIo.&inuineisnonexuI- "^ '"5'neMoab pauci cf^u-

a fAc.e.no,iUnt,oa.-«V.nt. T Quoniam. ^5 g'^"^ hoflcS./» r>-...Prophc

^ ^ r\(.i^>ia>^' ■■■v>t<«' «v«.v''>ii>> 1 '.^«y i«i^MI>

ff tabit, ncqueiubiiabicVinum in torculari no

II * s\oih. 3 iiCe.cuma, quod confueuecant vindemiafltcscantaie.

caicabif, qui caicarcconfucucrat: uoccm cal-

■ llnfaitumu. f Ddbu^oMoab.Scfaira laEtitia in lu^um mutata.

fSenfus. b ^Conuernn.

MOritiam fc 1 . in l-^^ 1 a ^Senlus. b ^Conuetni,

habcrc iaaantliarrctici. k cantium abituli. t Super huc ucnter mcus ad

a •Panitenrem. b frlanf>endo. f LuAuin. c fCordit ioiciion. vnde:
bcnedic an.majnea dnmH o Sc om om qux vL

16

tiacontra Philiftheos, Sc
MoabitasmortuoAthaz, p
ca-pit dirigi. Etpotef^ in-
Tdi.-g.^quiacx tunc tcrtio
ahnoMoabifcfucrunt va
flati, acfidiccrct: Sicut
merccnarius expcftat fi-
nemannijVtrecipiat mcr

« . I Benedican.maroea dnmiTO&omouquivL nem nnni Vf rpr.'ni.s^ i-t-»*^»

i«S;r''''''- Mdab,quaficithirafonabit.)Kuifcc'iamca .7 aX„""nS
nur^neui . Proplicr* * y"?';^- *> ^ ciai-ans q„x jjciatehbu,. c ,v,„um riie «ipfi. 1 8 poa tres annos dclebitur

tlal^iitusfue-
"t.

i *'of«,..Ncdraconisvenc

bcntcs

k yenurmeui. Prorbcr* ' J'^'^- " '"""'r- f-i;' .'«'"''-• ' V'-", e.ie .,p„. 13 poii tres annos dcJebitur

qui tanqua cirhara rri;:'ica ^ '''^ "'"'''"^ "^^*^^ ^^^'''"' ' ^^^"^ •' ^^ ^PP^- '^ ab Aflyriis. Poteft de Ba- tadCi,h««
artc compofitus , & dc Dci ' ' '•""^ ' ' '» — ^- «^ •«^•> f no,«,jibu. qux puubat ex.^fj. 20 bylonc m tclligi,quia poft

. timorc concipicns muuS ^"^^" ^^°^ ^ laborauit Moab fupcr CxcclflS z i captam Icrufalem tertio '
' libcros ,^cncrat , vt omnis ' ' """^ ' ^"""^ *'"'"t '""""'^ ' '- '^^«'-. ?" Ji^ \S?!^?f "^"k'"*

fonum compofitum non " ^ nonualcbit. Hocuctbum quodlocutus V? dacis.Sicutmifcricordia
emittit,(l vna chorda rnnf > o • 'SS"'.ii ^.^^' *'"" """" "^ *'««""?' doininu,: 24 Dci in pondcrc cfl Sc mc

wiiuui,u vna tnoraa rupta " Moabit.St Am.nonit«non mttabum.neccleUaai f.,rn flr in Inr?i«,c r-r.,^;.,

fucnt,ficfpititualisvcntcr '""'" vcicquornfcu.tea iiira, iicin ludaMscrucia-

prophctx,fivnachordavir ' c^ dominus ad Moab cx tunc- &: nunc , "'««'upphciumtvtcum

^ tutum dcfucrit,dulcemc- • *Moc4ciubviDne. b f «on piuhbu.. -5. rrcsannitranficrinr, qui-

-losnonrcronabir,nccadl3 P locutus cfl dominus : diccns : In tribus , ^^^ relinquctur paruus

tcritium murum cunftis '^ &mod.ais inglor.uscf-

fc dcfiflat. Moab igitur q _
cxtcrnuscrat.nccdcpopulo Dci,fcd rcUao crrprccon- ^
ucrfustnbusannistantum paruus & modicus & ingld

rius rclinquitur.dcquibus:C05«4«;(//M rtwwMoi' «wiojaw
»os in menie habui.

^Mercer. ^^''^'^-

.4.> .Vf-n^

clamabit v-ilccribus. Philofophorum quoquc fcntcntia
eit,ha:rcrefibi inuiccm virtutcs. Et lacobus: cm vna deesl,
dejUHtomnes.

m sancU fua. Ad fanflam fcilicct ccdcfir, qua conabi-

- tur

I

^ „ NTCOrAVTDETTRT.

I J-iagClla cms. i.pdmites,qui rulganter vocantur flagelU,et
fueHm eb-rxo: tamen accipiuntur /mpalmites metaphortci-.pro
fopuloiUiusciumus qux abundabat in vineis, vt diaum efi.
% Vfquc ad lazer pcruc. Fugiendo aduerUrics.

defanU errant proptcr mcntis perturbationem

4 Propagincs cius. idefl,virifortcs.
3 Rchaa; f unt. Scilicet a Dco tanquam inutiles.

6 Tranf^crunt mare. Idefl, Eupfnatem duHi in captiuitatem
Mdterram aUtnam. kt vocatur hic fluuius Euphrates marc,propter
tii'.smagnuadinem,fecundum morem Hcbraicifermoms, quo cnre
gatio aiv^arum mare vocatur,fccundumillud Cen.i.a.Con^yrCRZ-
tioncfque aquarum appellauit maria. °

7 SLipcr hoc plorabo. Hoc duitprophcta compaticns populo
Moaorauone fupradicU.

5 In ^<:m.i.veraciter,& non ficlc compaticns.

9 lazcr. Efl nomen ciuitatis in Moab.

10 tt vincam Sabama././«;»fr Sahama ciuitate,vlneis abun-
dantem,quia ilU cimtates fuerum deilruHx. Et eodem modo expo
nitur tjuod fuhditur.
«1 Incbriabo tc . Efebon & Eleale funt nomina ciuitatum in

^ Moab.Et caujam fu^compaljionis fubdit.

»» Quoniam fupcr vindc. yndc dcbcbas viuere.

M Voxcalcantiumirruit./:/.;cHi«wyi/»,ra/)/cnr,"Mw
I « + tt au fcrctur Ixti. Loius efi in MoabfcrtiUs m vino ct blado.
' » ) tt in vincis noa cxultahit. Quando.n. vindcmia eft abun

«^"1 & mril,s,& c$Uigiiurpuci/ur,homincs exuUat & cantanf&

iJeo ifuaHdo abaduerfjrifspartm occiduntur,cr panimjugantur,
& mefjis,& vtndcmia ab aducrfartjs capitur, tunc babetur mate-
ria trifliti£ & ploratus.

16 Supcr hoc vcntcr mcus.mens mea,eo modo loqtiendi,qu9
diciiur deaUquoparum liierato:Tarum habetin ventre.

17 AdMoabquaficitharafo. cOT///fn(/o voccm lu^ubrcnt
gemitustftcut infUtu mortuorum aliquando cantabatur carmcnln
gubre in cithartf.

1 8 Et vi fccra mca. mouebuntur per compajf,onem.

19 Ad murum cofti lata idefi,ad Moabitas qui habitabant
in ciuttaiibus ilaufis taUbus rnuris,vt fupra di^um efi.

20 Eterit.«/c confcqttentcrprophetaexdudit remedin,dicens-
Et cr.cum apparu.quod Iabo.Moab./cz//«t in vanum adde
fendendum.

II Supcrcxcel fis./.tfrf/t/o/^ inmomibuspofita, qux reputauit
fanHa.tdeo diciturhic : Sanda fua. non fimpliciter & abJoUitt
. fed cum dctcrminatione cius,quod efifua. *

32 Vt obfccrct. pro fiia liberatione.

2? Et non vaIcbit.7«M idota ntdlahabent virtutcm adtuHandl,
24 Hoc vcr. c\\\od.i.de punttiorte Moab abfquc rctratiatione.
2 j Ex tunc». ab xttrno , quia ex ttinc omniafutura difpofuit.
l{a. Sa.expoiiit : Ex tunc,ide(i,i x tcmpore qtio Moabitx conduxerTit
Balaan ad mali diuhdum populo Ifacl, ^um. 22. difpofuit Drus
hanc paiiam (uper Moabiias futuram:non tan.e inteUi^^it pcr hoc,
quod aliqua nouit^sfit in Dco , fed quia tiludfacHumfiiit dijjjofiti-
uumfru mtritorium rcfpcUu pcenx qux Ihc dcfcribitur.
26 Et nunclo.cft do. f.ptr me prophctam (uum dicens.
»7 In tri.annis. ^Uqut numerat ifios trcs annos a morte jlihar.

•»i(T rt/fto»^/,, ^ '^ '^r^ L I T E !{. dumcratlanLtitatilocorum.inquib.Chriflus fueratcT.

Hcur/r/c?? r-^''"'"^^''P'r'^^^ ccptus,natu.s,oblatus&fbpuItu.s?proptcrSchr1(hrs

u5x Xa,S "'•"^^•n..l'cct.n._dcftruaioni p/cu.dcns hanc dcftruaioncm flemt pcrSpi^^o'^^^^^^^^^^

luUuru pa; u aut nihil cfl-ct compaucadu,tn compaucn Luc.ip.g. vtdens i,jus ctuttatcmfancUm,fLt JtipcrtU^^C

18? Glof ord. Sl Nicolai de L

^ a MereennarliiJBs^Ca. dodri
^A nadmpia lucri caufa fa-
Cit . McYC '-^yjarius inm videt
Exod. r i.g. ^vpam vcnicntem,& fu Et io
diaum cft : Aduenam &
mcrcennarium iacerdote
de fanftis non comcderc ,
fed fcruos fanftorum efTc

^Profcftus eft Mo»b:«t <iui habuit mult. » comites
oris.Me inciuatiit c:im paiir s.

yra 184

Similifcr, qui facit clcc- D

cnu..,,... .-.j...... ;;.^r--- ^ . 1110 1 Vtt 3^1 , vt 1 30 dct u T 3^

annis quafianni merccnarijautercturgioua ^ hominibiis,rccipitmcrcc

Moab luper omni populo muto, & rchnquc- z dcm Aiam ; qma merccn- s;

^ * '^ iHumiiti.c 3 inariuscft . Qui caftumfe ^"^^

turin eo ficut racemus paruus& modicus, ijmulat, habcnsaliud in

1 <:orde, fupplicia peccato-

nequaquam multus. ^.j^ r^^ipij ^^^^ -^^ compa-

DtSes-quirno^p^ rationemduorum nialorum leuiuspeccatum eftapcr-

L'." oSXciunt.vt lanis vcftiantur , & lac mulgeant. tc pcccare,quam lanaitr.tem U mulare.

Simi-

NICOLAV:> DE LYRA.

Sed hoc non videtur verum:quoniam vajiatio Moabmrumfuitpojt

^ defiruaionSregniipret^utfatet exjupradiais.Samarm verotne-

' tropoiis in remo ihelfuit capta , & populus capttuatus 6 anno

£Zcchi^ 4. m. i S.& per confiqmns 6.anno pofl mortc ^cha^:et

i ieo aiif numcrant a captiuitate regni IfraeL-al^ a captiwtate regnt

]Hda.^a. Sa.aute exponit aliier dicens,cjuod Salmanafar trib. annis

pHinsuit contra Samariam, & tandcm eam cepit 4. P-^eg, 8. CT /«

Yu.otxercitu erant Moabiuflipendiarij:& ftc expomt quod dicitur

hk-.la tribus annis. idifl,protrihus annisquibusMoabititcum

Salmanafayimpugnaueruntfilioslfracl.

B I Qgafi anni mercennarl).Na>;H/^»i/Hem»f Moabitis maji

mcrcennarij,eo quodpro fiivenctifs crmtibi.

2 Auferctur gloria Moab. pa vafiationem terr^fua.q.d.iU
ludfaHum eorurn in tribus annis diais fuit caufa punitionis (tu a
Deo, & fic per hoc,quod dicitur bic in tribus annis,von pr^figitur
tempus fuc punitionisjed affignatur cius caufa pitrtialis , quia con-
duaio Salaam prtediaa, & ifta impugnatio populi Ifiaei concurre
runt adhoc: &etiam Moabitartm\fupc7bia,vtdi3urneli.

3 Et relinqueiur ^«w patici de Moabitis efugerunt manus vtt
ftatorunuvel q:tiaaliquipauci velpaupercs a vafiatoribus fuerunt
dimijfi pro cultura tcrra, ficiH Jiabu^^^^ardan defiruBa Icrufaledu-
xitpoputum Kpiitationis in Babylonem & de pauperibus tcrr<e rt
liquit vinitores & a^icolas,vt l^abetur lere. vU.

ADDITIO. - -:i;

IH C(tp.l6. Vi>j dlcitur inpofiil Ex mnc,idefi, ab <Sterno: qm
extuncomniafuturadifpofuit. _

Expofttio I\_a. Sal.videtur irratiotiahilis.Tum qma Deusvfq; ad
"teniam & quartam generationim punitpcccata patrum in fiUos,vt
tatet EX0.2O.& idcoiamtranftufrai rnultoplures generationcs a d-

* ' ■ I , - « ' '-^ ^ A „ "V^

^a

CAP.vXVII.

OKlus Damafci.Ecce Da-
rnafcus . Damafcus

tempore conduciionisBalaam, vt manifcfium cH . Tum quia alia
peccata hic expreffa fttfficiunt ad promerendam talem punitionem,
fcilicct pugnatiofiliorum ifrael fugientium, & etiamfuperbiaip'
fius MQab,qu^ maxiifinm peccatum efl.vnde quoddicitur: Extue
melius exponitur fecundum poflil. fcilicet ab xierno,fcilicet fecun..
dnm dimnampr^fcientiam.

mctropolisSyria;, quam
condidit Eliczer feruus A-
braham , cuius rcx Rafin
fempcr praEJ^cfeat auxiliii
dccem tribub. contra lu-
dam . Ideo fpiritus fandus
rainatur ei captiuitatcm p

\ Ifaiam.Pcrcamautem,ro

C tam intcUigimus prouin-

Cen.^.b. ciam. Damafcus fugcsfan
guinem velbibens,vel fan
guinisofculu, quiaibioc-
cidit Cain Abel,vel saguis
cilicij.Hi.n.quimultufan b
guine fundcbant, poenitc
tiam agere dcbuerant ; qd

tmunltio. jfignificatur per cilicium.

C A P. XVII

a CEihnicorum qui ante fidera
Clitifti'nniici eranr fanguiti s
& crudclitatis: & opeta dig<V>
pbnOu^'t'pci-..agebatit.

N VS Dlmafci. Ecce i

a i;Gent«.ro']r coBUftlac non etunt
in prlliin J ci.nueifstiont:. De vK)Ca.
tioni?eniv)^rnt>uiii hiragitur. , '

Damafcus • dcfincc eflc

3 5^ rotens nobil s.

ciuiras :, & crit ficut acer-

a ^Grex fid 1 s de multis collcftus. b t V.unrum. c % iudioiumexca:ca-
tornni. d '^lftj-eu?tfa. e Abhomini^.is.

IIU.S lapiduminriiina. Derelidasciuitates A- ^

a CRegioSytii.inqiiapluresciuitates.fMirica. b <^lnfruftudf*. f Scilicet
ecdefiallicls. c In pafcua. d f Mente pacata. e fTantafolitudo etitvt
nec l.i'ro timendusfit. , c 5 llOn in 1

roer gregibus ciant,&: requicfcent ibi,& non | ^^^ p^,-

a (^iadominu5intereos,pta:len.epartarenoivti.nebun^lupos.^.^ ^^^. ■ promitt*

mana refcrri potcft , cu at>
ipfo (aluatoris aduentu fia
guUrcgcs vbiqjfublari fint.
b .Ariie. gtegibus . Mirica
qux crt arbor infruduofa , j^
nalccnsindefcrtis&t fal-
Ibfis locis.q.d. Omncs Syri
fruduofi erunt & defolati.
Alij dicunt cx hac arborc
malcficis artibus odia con
citari.

c i{eliqi'ijeSyria. Ironice.
Pro ignominia. q. d. Sicut p,
filij llracl in captiuitatera
dudi funt, quia fpcmfiia
non in Deo, icd in homini
"ucrut :SicSyriqui
ttebant auxilm cis.

ciit quit'xtcrreat.Etcc(rabic tadiutonumab S vt fepararentillos a culta

^ a fScribis&Pharir.is,qui con.tariipopuloDd. Dci.qUOd & fcCCrUnt, am.

"" — ' bo crgo captiuati ignomiv

b ICelTabit. c Eoiumq^i de £;entibiis crediderunf.

Sedquianoncgcrnntpoc- c ,. " ""^''^ '"'"■"r "T"""/i^""'i7 'ij^nJa^ ^^^\'

■ p • - ^ j Ephraimj& icgnumaDamaico: 6c rcliquix 7 mose,

Dluifio»

nitennamcaptiuati lunt
^ Procopius. Quod Da
mafcumnon futuramcfle ciuitatemaitadtemporaRo

mana

** NICOLAVS DE LYRA.

C A P. XVII.

ONusDamafci. Hk ponitur punitio Syrorum , populum
Ifraei ad peccatum inducenttum , quia Vhacee rex Ifad
fuit lonfcederaius regi Syrix, vt diaum eftfupra. c. 7. &
ftcut ccmmuntcauit li in amicitia , ita & in idololatria. Simititer
.AchaT^ rsx luda fecit ftbi fieri allare Ijolocausiorum in lerufakm
cd fimHhudinem altar:s,quod erat in Damafco, vt Ijabetur 4. E^tg.
16. Diuiditurautem prefens ca. in trey partes:quia primo dejcribi-
Vurpunitii Syrorum , fitios Ifrael adpeccatum trahentium,fecun-
dbffiliorum Ifrael in ipfis confidentium,''bi. Et erit. e5" rmio .Affy
tiorum vtrofque va{iantium,ibi: Yx niultitudini. Circa primii
dicitur:Oiyus Damafci. idcfi , punitto Syritea Deoprxuifa, quia
Damafcus erat metropotis in Syria . Ecce Damafcus dtfinit effe ci-
uitas fcilicet notabUis, vt cxponunt aliqui, eo quod Thegtathphal-
tiafar q'u interfecit I{aftn l{tgem Syri^ nolegitur eam dcflruxiffe.
Sed illud quod fubditur,videtur repugnarc: & erit ficut acer uus

lapi-

d fuf^^wMw.Vtpcccatumj
non regnet In ea quae prius fanguinem diligcbat.

Eterit

lapidum in ruina. & tdeo d:tendum quod Damafcus fuit de^
JiruBa per Theghthphalnafzr, vclafiimfibifuictdtntcm , &p0ii\
fiea rcfdificatajiiut de lerujaicm lcgiiur, quodfmtbis dcsiruiia^
&b>sre^dificata. *.

2 DcreliftjB ciuitates Aroer. 'i^omeu efl regionisin regm
Syiit in qu.ifunt plures cmtates. Moer autem prout eft nomeit
vnius ciuitat'is,rft in lud^a.

3 Gregibus erunt. Sciiicetgregibus aducrfariorum.

4 Et requiefccnt ibi. Et non em qui exterreat.f.de Syi-ii-.quitfl
pcpidus Syrie fuu translatus Cyrcnem , vt Ijabetur Umos l. Er'
quia Syri erant confaderati regno tjrael , vt dicium eji Jupra j.c,
ideo fubditur.

5 Et cefllibit adiutorium ab Ephraim.j. a regno Ifraclno^
niinato ab tphtaimy^-o qimi Itroboa pt irnus rex fuit dsiila tribi'.
16 Etrcgnum aDamafco. Eoquodnomcn regiumfuitablA
titmper Theglathpbatnafar.

7 Et rcliquias Sy tise ficut glo. /. i^i CS iUi captiuabuntnr

^ paucis

'L 4

M0II.AL1TEI^.

f I Onus Damafci . In hoc ca.literaliter inteUcfto defcribi-
tur punitio Syria: , pcr Damalcum eius metropol in in tel
leaa:,propterhocqu6d Ifraclad peccatumidololatrias
pcrtraxit, & punitio Ifraclquodinhoc fibiconfcnfit,
& punitio Aflyriorum qui captiuauerunt : vtrofque ta-
men iniqua vblunfate . Moralitcr per Damafcum qua:

fan-

fanguincmbibensinterpretatur,fignaturquilibet,quila
bore & fanguinc fimplicium nutntur & potaturficuc
cft malusdominus pcr tirannidcm,& quilibetdccoDtor
pcr fraudem , & vfurarius per cupiditarem . Pcr Ilrael
afl"entiensDamafcofignanturminiftrantcsprxdiflism
opcremalo. Pcr Aflurquicaptiuauit vtrolique,figna.
turprinccpsfuperiormalus,qujfpoliatmultosi'uacu-

piditate & poteftate.

MOF^.Ai

I

%

Ifai

aias

Ca

s«

^a £rm/ wrf/ifi?/.r.CuniSyriavaftara fucritab Aflyrijs,
^ &Damafaisdefierir efleciiiiras.Tresfimilitudines,Ien-

"■^tentiapcenevna.Sicutenim rarillims fpic« manusfu-
giuntmetentium,(5c pauciracemi (qui aremanendo di-
cii) manus vindemiatorum , <5c paucx oliuiE remancnt
poltcxculIionemolese,ficpauci remanebunt inDama-
fco,<Scm totaSyriaprimuvenientibusAfl^yrijs, &poft
Clialdxis. Subcaptiuitate

P-

XVII.

M

a3,C

cnimAn*yria,pauci, gtet'
ram excolercnt rcmanlc-
runt. Ali; in Cyrcnem tr3f
lati , qux eft regio vltra
Acgyprum

* Procopius. Vocat glc-
riant ifrael, rcgnum ipfum,
ipfum facerdotiu,ipfam sa
itificarione,ipfum legc im
pcrarum cultilm , iplam
prophcradi gratiam^ipfam
libcrtarcmpopuli, quibus
vt ftatim Dcus priuatus eft
poptilus, ita r^num , ipfa
amifit Damafcusjidcoquc
j\tndieilla) quoSaluatori$

2 aiucntum dcfignarct , ad
lunxit.

b Emjrcefcet : Non habc-
buntPropiictas, nec %na

, nccvirtures, nccrcgnum,
necfaccrdotium: fcdom-
nc corpus gcntis immar
ctfcct.
c i«ro«^<r.Dc gcmibusdi

anuiMcJfs qutdem mu/.f>p.aH

Umpaii. Illi vcropaupcrcs,

meflis rcliquias, qux per

Apoftolos faluarxfunt, &

rariflimas fpicas lc^unt.

Nccin monribus , led m

valleRaphajm,idcft,in hu

militatcliterivcrjtate.Ra '

phaim enim gigatcslonar.

* Procopius , Spicat no- '

mincdifcipulorQ coctum,

dcgbusliipcriusilludvfur

pauit, J\ljJtdomnusreliqkif-

^ /« nobisjemi',imdkxit Apo

Z ftolorum autcra, vocatio-

ne,c6grucvaldc, & ipfam

gcntium,qu?dcorum mul

titiidineamplexatx fucrat

conucrfioncm proponit.

hr«. ^ ^^^"^ txcujfio . Pcrcufllo

». popuio ludawrum , oliua

.dBc qua: lub Moylic lcxccnta

a f Scilicet Ccut piius fucre filij Ifraei tegno ludii abUtO
& gcntibustj-aditio.

Syria^ ficur gldria fiJiorum I/racI crunt , dicic

a« Perl-topheiajlauccipiomiljt. bfTut»c. c T Syria, & Damafcuj in qui-
^ _ tus glor^abatui.

dominus c.Ycrcituum. Eteritindic illaatte-

a1 Glonoli cnimintoioorbe erant. f Fortitudo fiducix eius. b f Idelt
ludio^um cf Aliaspio ueseiu» <araesmaiccfocnt, fedtalfo.

nuabiturgIdrialacob,& pinguedo carnis cius • a

«r Hocri.ilicet.

emarcefcet. Eterit fic congrcgans in meile 3
^ quodrclbtcritj&brachiumcius /picasleget.
Etcricficutqu^rcnsfpicasinvallc Raphaim: 4

* t Quifalutatifucrint. b f Etei t.

& rclinquctur in co t quafi raccmus, etficuc 5
excuflioolc^duarumjauttriumohuarumin ^
c fummitatcrami,fiuequatuor,autquinquc

£" . » T 0^1 nicntiti ncfcii.

in cacuminibus cius fruduscius, dicit ddmi-

• f <iaiMlujijteiiIu«ioium. b 1 DdciaDamjf.o, &5)ria.

cf H'miliab tur. d f Gcntilisconucrfi-s.

dtDqus Ifracl. In dic ilia t inclinabitur homo '^

» Dcum, i( ..:oIa .luicienint. 1 Tcmp'ura.

ad facldrcm iiium , & ocuhs eius ad fan^flum

- ^ T ldo'orum.

llracl rclpicienr,&: non inclinabitur ad altaria
qu^fcccruntmanus cius,& quicopcratifunt

a f qu nUttJi fatiii Sf In quihus Ut.iil>careconlueuetant.

digiti cius.-non rcfpicict iucos,&t delubra In 8

a f Ruburta. f Ilrael. b« Abhomintcustiinoie Roinjnn u.n.

dicillacrutciuitatcsfortitudinis eius dcrcli- 9

* « AbAmiiiilizis.

dx ficut t aratra,& fcgctcs quq dcreh<5tf fimt lo

^ • /•! ' ' '»np*"» i- i 'lebs. c T Ei mctito.

a facic hliorum Ifrad . Et cris dcfcrta qu/a

* 5 Vndclfrjcl me noncognojii, J<c. ^ a H*c»:tcaufa omnium uuloru.
b f Q^areeduxii ab Acgypi. . ^ Q^ipo iibrTcx.ac fjophcif ptmnntiabani.
r 1 Cuniia tetocJomat f;cni'~i .

dblita cs Dci faluaioris tui,&:t fdrtis adiutoris

^ 1 rrxdicans vnum Dcum

tui iTon csrccordata.ProptcrcapIanrabispIa-

> f Scd hocnonpoiius. b «C^odhollis colligat.

tationcmt fidclem, t germen alicnum fc-

a f iBiynagogaSaihan». b<rIdco. c qjuij oblita es J.iiiunefa-
lu. tuua. ^ Pto »it'- optiina nalcctuiUbtufca

c Du^rum, aut triuvf, Paulj , & Barnab? . Et trium Pc- D
tri,&Iacob],&Ioannis,quiin monte tjansfieurarum ^^ »• '-^
dominum conlf)exerunr,&: Archifynagogi filiam fufci- U \
tanviderunt. j :> o laui^j Matth. i^.a

f Smequatuor . Hi funt rcliqui nouem , in quibusludx Ad^j^d!'*
proditons Matthias locum obtinuit . Hi pro diuerfitatc
gratiarum nobis ignoti, in quatuor,aut in quinque fepa

rati funt, vtenangeliorum

S

miliaarmatorumhabucrat.&fub Dauid numcrantc
Joab innucntcm populum^vix paucos frudus ialuatori
obtul.t. ^ ^^.

numcrum, & lcgis in fc

Volumina demonftrarcnt

taquaprjedicatores vtriuf-

que teftamenti.

g In die illa inclinabitur .q.

d. Dominus cfuriens vix

paucasoleasrepcrit inpo-

puloIud£eorum,&: fubin-

trauit plcnitudo gcntium.

Reiiquie dccemtribuum,

qus poftquam maxima

pars in Aftvrioscftcaptiua

ta,propterIdola, qua: co-

lcbant,vnum in Dan, alte-

rum in Bethel Ezechia: rc-

gislitcris commonit,r,ad

dominiim conucrfi funt,

& ad tcmplum Dei in le- -.

rufalcmvcncrunt,ficutlc- „ ,^

gitur in Paralipomcno, & '•^«^•^*-»*

idolaabicccrunt.

h /H die illa erutit IrrUeti-

bus AfTyrijs, & vaflantibus ^

nonfoluQi Damafcu,fecl

& tcrram x. tribum.

* Procopius.Sicutenim

priusab Amorrhicis dcrcli

flcsut vrbcs, vtineas indu

ccreris,ficteexpulfo ca(dg

occupabut alij, alvtriufq;

cxpulfionisca fit impietas.

i .Aracra. Amorr^horum.

Hoccontra deccm tribus,

q.d. Sicut olim vcnicnti-

busfili;s Ifrael reliais ara-

tris fugcrunt Amorrha:i ,

fic mododcccni tribus vc- 1 v^IrguItC.St

nientibus Adj-rijs. ">""> i"' <*c-

k Tlaiitationfmfjdflem.Vhn '''^''^' '""' •

aiQu.;.oblitae«. Iiono Q^ Ani-toptcica. >» 1 fixdicans vnum Dcum. ,, t^tlO fidclis cft.OUado auls .. , •

planeat&coli,Ufr^au;,r'«:'
colligit.PIatatioinfidclis& Matth.iy.u.
gcrmc aliena,quado alicn»
CoUigit. Oisplutatioquapiin-
«,;« »L.v " + r'"j' *> 'r" • '• ici r fuu pJter meus eradicabitur.

mmabis. Tlndicplantauonis tuarlibrufca, 14 I cermeTt aiienuw.tion rc

cipicns patrcm, quianorc trndlcplan-
cipis filiu:g cnim crcdit in patre crcdit in filium. Gcrme ""°"* —
alicnum blalphcmix contra Chriftum .

* Proco

II

12

NICOLAVS DE LYRA.

; ptucis euadetil/' fugiedo,& fic faaii ejlqalicut TegUthphalnafar
captiuauiipopuli iyria , fic SalmMaJarrcgmm Ijrael, ythabe'
turj^.. Fjgum.

I Et crit.Hic confequenter defcribitur punitio regni Ifrael, eo 3»
confidebat de adiutorio Syrorum, plus qua de Deo,& ad eorum ido
lolatria trahebatur.Et diuiditunntret partes,quiaprim6 Vrophi'
ta denuntiat punitionis efftilum,fecund6,eiusfri^tm,ibi: In dic
illa inclinabitur; tertio, tedit ad dcnunliandum deflruHionetn re
gni ifrael,iOi:ln dic illaciuitatcs.C/rc<jp«>w«>» A(»t«r.Eterit
in dic illa,&c. idefl regni Ijrael, & hoc per deflruHionem Syrc-
run, deqnorum confidtntia gloriabaiur.
a Et pingucdo carnis cius marccfcct , idefl d'tuiti<t eius de-
ficient.f^nde dc aliquo diuite hominc diciiur Lommuniter, quod esl
; pinguis: & huc fuit quando Salmanajar cfpit Sarnariam,& popu-
tm captiuauit ,& jii diuitias regniftbi tapuit.

3 Et crit fitut congf Cgans. idifl,pauci dc populo Ifrael eua-
f^tnt ftcutfpic£ rcmanenies pofl tcrga metentiutt panc^ funr.

4 In vallc Raphaim. Locus ejl in lud^a, vbi Thilijiai venC'
rnntad pugnandum contra Dautd 2. l\egum 5.

J Et relinquctur; in eo qui remancnt poH vindemiatorer.
<» Et ficut excuflio o\c^.cfl autc oleafruRus oliux.Ter ifla in
tiUtgtiur, (f>pauii numtro cuaderent manus Saimanafar,ficut pofl
riyidemiatorts remanentpauci ractmt,& ptui* olenpofi excutiC'
ncMoliunum. ^ Indic

tiiam
crefcci -laes
fic nunt: fe
motuu ^crnii
nare iiws.

7 In dic illa incVi.Hic oflenditur buius punitionis fruHiis,quia at c" ^ic c|iio
iUi,qui euaferMt fugiendotpofiea venerunt in regnu luda fub t^^e- «"Higt^n^^us
chia rcgr,&feruierunt domiiio idolis dimifjis,& hoc efi,quod dici- "I,Vk "f!.s^

tur: In dic lUa. fcilicetaddominum, & patet Itttcra ex pradidts. muatum" &
8 In dic illa eru n t ci. Ilic redit Vropheta ad demmtiandU de- dolores Jau-
firunioneregni Ifrael,dicens:\n dic illa crunt, fcilicet Samaria, gueus.
& alieciuitates munittc. 9 DcicliQ.X. abljabitatoribusjuisin
captiuitate dutlis. 10 Sicut aratra,&fcgetcs. Huiaficut
filtj Ifrael nonpotuertintdefcadereea, quxerani tn cumpis , ita nec
feipfos in ciuitatibus mtiratis. Et huius defirufiionis cauja lnbditur,
Eterisdcfcrta,qnia oblita cs Dci Saluatoris tui,&c.
II Proptcrca plantabisplantationcm. sccundumexpoftto-
rcs nvfiros iVropheta irriforic hvc dicit , eo quodfubditur,
I z Et gcrmen. Sciluet d fide, & moribus.
1} Semmabis. Et ad hoc concordat, quodfubditttr :
14 Indicplant.idf/? vitis fylueliris,& inutilis.tt pcr ifia deft
gnaturpopiilt lfraelmalitij,PyiuSa.aliter exponitdicens ,^ Trophe
ta hic toquitur de prtcterito pcr modtifuturi cum dicitiir: Troptc»
rea plantabis pla ntationim fideli;quia oipoflotus,Ifrael fuit plan-
tatus in sailis patriarchis,fcd pofiea dectinauit ad idolotatria, tdeo
fubditurfEt gcr.alicfc.In dic ^{znt.idcft recepnonis legis diutnf
in monte Siiiai,quia dominus plantauit Ifrael tanquam vitcmfpcita
lem fertfgis dationcm^ita quod plantatio tuc anipitur altter qui
fnmo: Labrulca; quia itmifectt fibi vitutum < onfiatilin .

■J< Etmanc

i87 Glorord. & Nicolai de Lyra 188

L:i»-

. T Idefl. prlmam fcmen tuum pulchrom "it.& deficict cum maturucrit: vel
antc tcmpus florcb... & idco "°Y*Ilhoftibus , vcl nc.n diftumeft.

R«m.^.».

^ 4« Frocopids. Ind^orum apparet infidelitas. qnod plan
4 tationem infidclem.vndeiploserraflecertumcft,planta
^ uerunt. Quodlimutata(ententia,ait,adexorientem mu
doeuanselicaElucis.foUrqueiuftitismafatinamhoram

intucns,1-emen aliud nemp^ verbi D^^i-^*^' J^f^^^^^^f .^^
in tead mcacm,& alios tanquamtranfmiffamhliosha:

teditate docebis.

a Manejemen tuim . Cum

f. vifum fuerit germen, &

aliquam vmbram habere , ' r . ''VJ^I^XTr ATfeeftmef

pietatis,duhominesabido a &manenefementuuflorcbit. Ablataeltmei

iolatriaretrahiS. CuadfrU aTCumdcbe«ti„horrcum«condi.^y Cm^^^^ ip.mual.um.

au colligenduveneris,do- tJfeheriditatis , & dolebis grauiter . Vis

lebis,cernespopulugentiubllsm^^^^^^

.ibipr?lamvndc:rr:M..f^ i;£udinii)opulo^rummultorum,tvtmul

titudo maris fonantis, & tumultus turbaru,

a T Aqu9 mult« popuii multi . bt Contta Sanftos. l Voce
conf na impictatis. .

ficut fonus aquarum multarum . Sonabunt

a ^ Venicntcs cum Scnnacheiib'.

populi ficutlonitusaquarum inundantium,

^a 1 D ominus occidcndo excrci.um. b T Autotcm feditionis <ii»bolum
V Sennavberib domus tan.i exctcitus. cT A populo Dci. I^ in Ninmcn.
f Vi rc ligctnr in abyffo "" ' "■ '"

eam fe iam multitudine conuertir, quspaniafci , ca:tc- D
rifauelocis perfidiamferuans, Chrifti tcclefiam clTcnt
oppuenatura,quam ficutmarefluaibus agitatum.cum
idololatria liberatam ad Euangclij prxdicatione admitti
conti2erit,conturbatam iri , multarumqjgentmm hu-
mcrum, vclut aquam fonitum edituram cfte lignihcat_.
Vtenim maris tergacum ventisagitantur,furlum eleua

tur, & fonitu aures audien

tClunuu

rniln magna,& contiouus dolor
cordimto.Vokb^t enim oes
fan£ti cum ramis oleaftri
r^dicemfaluari.
b f^te multitudim. Scnachc-
B rib,& exercitui eius, quem
congrcgauerat cotra popu-
lu Dci.minatur fermo pro
pheticus.Cu tata enim mul
titudine venit, fonitus eius
comparetur fonitui maris.
Vx ««/r.Dixitgentiu voca-

^^^^ ^_,_ f Abletufalcm.vel dcmundo .

f Tintofortiu«, quanf» cxceHior ^ _

&increpabitcum,&fugiec procul . Et rapie-

- -' ■ 'i,&{icr-

vx rWr.Dixitgentiu voca- c ^^^ j- jfj^m puluis montiu afacie venti,6i iicut

tionCjudaeOruabieiaione, a^Sepa.a.usiv^i-uloDci. 1^Q^i(<e.e,r.iconfu.gi., b f m cxircm» parte.

c .'r. ../.i.^io ol/aA-innS C«./-l noftis. c ^" Conlummationis.

& inpaucis eleaione. Sed

quiade gentibus multi vo-

cati.pauci elefti, nec olum

^ft fides, incredulis getibus

t Priufquam vaepdixit,qpfecutisutpo-

maac. pulu Dei, qcoparaturtrc-

jueti mari,cu6taopprimc-

rc, & occupare cupienti .

•3« Procopius. Explicatage

tiii couerfione , ludaeoruq;

in ChriOum peruicacia,ad

noc.is. c T v-oiiiuiiiiiioi'.^".... ^ ^

tiubo coram tempelhte . In tempore velpen,

a1 MaltltudinisAngrlopcicutien.e. f Ex confcicntia t^cccati. b ^Mmilitct
lu^t o. Vln dic?dut.cft.on,s. cf Excrci.us J. Lxx.Noner... quomodo
cfgopotni.ebit, »c»rcl..ngeIumfa:iigiiinjiol.t.nebi.. ^ xrn "

& ecce turbatiortin matutino,& no iubiutec.

afVo.vCluiiianii.puli. f Ha:c tjux luf tadifta.

Haec eft pars eor um , qui vaitauerunt nos 3 oc

3 m Ae.ernusi.it. ritus. T .^etrr..im dimnauonea.recipientinfutmo.

fors diripientium nos.

10

II

tiu obtundunt ; Sicqu^in-
crcdulitate remanfi multi-
tudo, fi ab inuifibilibus ge-
tibus vcxetur.eorii aduers'
ecclefiarebellione,& impe
tu fonitu demoftrabit.quo
riiquide furore per marc is/cb
flufluans, minas auiead- tusm:
ucrfus fidelcs per refonan- «abun
tem aquamfignificauit.
c i{apittur. Raptus eft a le
rufalem,quando cii paucis
fugit in Nmiuc . Dc mCido
rapt' cft, quado d filijs luis
cito occifus eft, vt patet .
d Hac eji pars eorum qui va- £
tocrfcW.Prophctaex perfo
nalfracl.q.d.Sicfolet Dcus
beareinimicos noftros.
4« Procopius . Ne crgo
quoticfcunque,vel pertur-
bationibusinnobis taqua
fludibus cxcitatis, vcl extc-
rius rationibus admotis-,»
animumnoftrii mal^obfi
dcbunt poteftatcs, mctua--
mus , fed Ezechiam fecuti,
Deum inuocemus, qui ti-
morem domini amplexosj
& ab eiuicie Angelo fopiri,
& liberari no dubitamus.-

NICOLAVS DE LYRA.

j. 1 Et mane femen tflo. idefl antetempus dtbitum: &ftcfra
au carebitjioc modo populus liraelglorians de conHdentia Syro-
j-uminconuenientereffloruit,& ideopana fccutafuit,vtprxdiitit

£> eli, ideo fubditur.

'a Kb\z.tzt^vci. Scilicet Ifrael de Jffyrijs . . ,,

3 In die hxMebrM dicunt: In die infir mitatis , quta wtus
fopuli Ifrael tuncfuit infirmata,& annibilata,ideoiHbditur :tt do
lcbitgrauiter.yec««(ii5 autem tranflationem noilram ftc exponi-
tur: In die haereditatis. idefi tempore,quo debebat lotligi mejjis,
C^ recondi in horreis, &ftcut hxreditas poffideri.

4 Et dolebit grauitcr. Scilicet Ifrael ex malis ftbi iUatis. Cau
fa autem dmrfttutis huius litere efl: quia diHio Hebraica qu£ po-
nitur hic ,fcilicet nbw Nahclah*^«/«ewf^ adinfirmitatem ,
& htereditatem.

5 V» multiludinlH/c defcribitur pumtio Ajfyriorurn regna
ifrael,& Syri<e vaflantium, cu rfjcirm-.-Va; multitudini popu-

"loru n\\x\tOl\i,quiveneruntcuSennachenbiomra lerujulem. Et
pomturhicvXyproonere^quiaidem important in propofito . ^

6 Vtmultitudo marisfonantis. inprocejjuemm cxercttUi
fit mngnustumuUus ex colitftuitc armorum,& mutucurruum, &■
fonitubuccinarum, & maximh quando exercitus eft valde magnus^
qualis erat exercitus Sennachenb. ■ • ^

7 Et incrcpauit eum. per angelum tuum percutiendo eius dxef^
ci£«w4. /^fjj. '8. . .-^

8 Et fugiet procul. quia Sennacherib vifd pUgt cum paucn i»^
fugit ad terramjuam valde velociter, ideofubditur. Et rapietui:'

flCUtpuluismontium. \r j-a m r .i

9 In tempore vefperi,&c.tur. quia fercujfio dittaJaBafntt

de noHe ,qu£ inciptt d vefpere.

10 In matu. &non fub. quia Sennacherib in mme vident-
plagam\uiexercitusfugit,vtdi3um efl. Et concludtt Vropheta. 1

1 1 Hsc eft. Idefi pwnadiaa eft iUud, quod iufth reddttur tnimi'^
cis noHris.

I

I

Ji

Cap. XVIII.

V.Je terra. Quia de cartc
r

CAP. XVIII.

Aethi.omnes enim fua im ^^^^

. risperfccutoribusec-

\ t Inumbranti clefia; dixcrat , additde h£-

alijs. reticis,quicymbaludicun

tur charitatcm domini no

' Cor,i^. a. iiabentes.vnde: sicharitO'

tem non habeam faHusfum ve- .

lunt fs fo. ftcut cymbalum tinniens. Nectamen cymbaluni,

raucum concrepans,fedpropter leuitatem fermonis di-

fcurrentis, cymbalum alarum , quae cfl trans flumcn

" NICOLAVS DE LY K A.

Cap. XVIII.

•f X 7" Ae tcrrjE cymba. ({a.Sa. exponit hoc caput de de^ruBlone

V exercitusCogMagog,perregemMeJftam qnemluddex-

pebiant futurum.Sed exp. innitur fal(o fundamento, cum aduentus

Chrilii tranfierit inprttteritum : & ideo expofttores noUri dicunt,

quod Ifaias incipit hic fcribere punitionem ^egyptiorttm,qui tem-

pore Sedecix fecerunt popidumderegnoluda confiderein fuum

auxHium , & ftc rebellauit contra regem Babyloniorum , propter

t/inifio .;3 > ^„o(V captiuatusfuitpopulus,& deflruBa ciuitas, & templ um. Sic

igttur pr^fens caput in duas partes diuiditur : Qwaprimd defcribi-

tur Utgy-

€ Aegvpto fcilirct qujc in vmbta alarum fuatum ptomittit auniliiii
licut Damafcum decem tribubus .

JlCUt uainaiguiii uc»-s;in 1..^/«^«. .

Ac terra: t cymbaloalarum, qu*eeft

atldelli liuosNili.Huiper Acthyopiarafluit. b 5" Hzteticus.
f Aegyptiuspopulus. fMi'ndo.

trans flume Aethiopise, qui mittit in mari le-

pietate vincunt . Dicit Epi-
curus non cflc prouidcn-
tiam , & voluptatem fum-
mum. bonum, fed illipe-
iorcs, qui prouidcntiam
recipiunt,& au£torem ac-
cufant , quafi f crrando

inutilia fccerit.

a ya terre c_)/w.a/i?.Couertitur itcrQ ad Aegyptu, & vocat t w

^^eunv

tur.Ae%yptiorurn prxMricatto,f£Cundo paH.t comrritnatio iOi:Oiti

nes habitatores ■ Ctrca primim dicitur:

1 Vseterrx. Scilicet .Ae^ypti .

% Cymbalo alarum . Dicitur autcm ^egyptus aUrumcytn-

balu,quia rex.Aegypti dcnuntiando regno ludx magnapromifjafa ^

ciebat ipfum in vnum in vanttm confiderefub alarli fuarli vmbra.

Qu?eft trans flume Aethiop.7/?«rf finmen eft Uilus dUddens

^agyptum ab ^ethiopia , & per ipfam tranftmt Mexander M*-

gnusdcAetbiop^inAegypttm.

4 Qui mittit in mariligatos . Idcfl nunctosper mareadrt.,

gem ludea i^fum affecurando .

M 0 B^.A L 1 T E t(. •

\ i V£ terr^.la hoc cap.Sc duobus fequetibiis dcfcribit ad li

teram

terS praeuaricatio Aegyptioru,& punitio eoru in hoccp
fuerunt tribus vicibusdebeUati , fcmel per rcgem Baby-
- tlonis.-

189

Ifai^Cap.XVlIL

a ^ O nuniii inei.

c f A Dco & pattim i terra lua,
d ^ AbAfTyris .

L

gtliveloces adgentem tcdnuulfam & dilacc

a f Qtioniam dum Deum habebat prote^orem .

ratamadpopulum tenibilem, t poftquem

a f Eius f otcntiz comparandas. b « Auxilium noftium. T Vcl Oei.
c i" A diueiijs gentibus.

ges gencrar. Vcl pcr cy mba c non cft alius:ad^ente expea:atcm,& concul-
lualarum,auxiliurr.,&pro o aTRe|e,.«cprincipe^.. '

tc<Jioncm, quamduabus ^ catamcuiusdiripacruntfldminatcrrameius.

(ribubUSllliprOmittCbant , E,p.„i,. ^ Etiam. V^al i.uocnm eft nomen doa,im . tScHcet

1C)0

tur. Vafa papyri funtcorda do^toru fccularium . In va- D
fis papyri legatos mittcrc,en predicationem fua in fapie-
tum carnalmm fenfibus poneie , «Sc dcfluentes ad culpa
populos vocarc.

b ite^ngeli. * Procop. Ite tanquam hocprimu adSal-

uatoris difcipulos rcferat
quos vt a lud^oru diftin-
gueret Apoftolis, hoc no-
mineappellauit.Neque ab
iftis illa diflentiunt, quibus
eos Chriftus ad perditas
primuIfraelisoues,tum ad
getes iubct ^ficifci. Quod 1'^* quofme
vtficretfacilius,& expedi- * *'''"•
tius,nihU g> iter impediret,
aflumere,non auru, no ar-
gcntum,non ferrum, non

- j- •11 j — ', ' - 1 "' peram , non tunicas duas

accipiamusfecunduillud: Admontenominisdnicxercimumontc Sio. '° nonbaculum,noncaIceos

S^ vmbra alaru Uuru pro.ine. ^ . , ,„ ^^^^^^ ^^ , ^ ^ ^^^^.^^ ^^^ ^^^^^^ poflldcre pcrmifit .

Idco minatur Aegyptijs, Omneshabitatoresorbis, qmoraminirtcrra ^^ Allegorice.Ironicedifci Anagogicc.

^ pulis hacrcticoru h^cdicu-

^cumcymbalumalarum.Nilusenim (qui,& Gcon) flu-
A uius immcnius per Acrhicpiam , venicns , & pcr A^y-

ptumflucns,hicantequ.Tdiuideretur magno fonitu per

montana defccndcns, fonirum fimile Ibnitui alaru mul

laru grandiu auium dabatldeoq; multiiudo illius popu

halaiucoparatur fonitui.

VcIOX quippe, & COncitUS a « TjNuniiossdduasttibas. TDifcipuIos. b f Qu! mittlt .necns. j

i^^auiumvolatusfonocym- b gafos,&: t invafispapyrilupcracjuas.Itcan- 2
balicoparatur. velfimpli- '*f^~—: -.-. u,,f.,.i .......

citcrNiluscitiftimusfoni-
tumalaruin modiaicym
, bali habct. Vel cymbaluni
alarij, quiaficut auiscito
trafuolar, ficcitoNilus fru

5

4

5
6

7
8

9

quiaficutSyri dece tribu-

bus,ita Aq^yptij proi\iittf do auxiliu Iuda:is,timore do-

te niini abftuicrunt eis .

•Jt Occuracnius.Inuenimusinveterum comentariisq»

♦feo facerdorcs,fcribaE,(5c feniores,g Ilicrofolymahabitabar,

^ exaratasIitcrasadocsnationesiran(mitteretadIud.cos

vbicunque tcrraru difpcrfieflcntChrifti dodlrinacalum

jjniantes.atqueadeoalicnam, atquccpiftolisadmonebar.

nc illam fulciperent,quod Ifaias fignificat his vcrbis : y^e

inrf nauium at^jiptxmitM per marepacU, vel concordi is,Q!' epi

flolatpapyracejsfuperaquas. His cnim vcrbis fignificat , cp

Vltra Acthiopu regioncs,& nouiflimos terrelRnes fonus

naIitizeoru,qui ludzam inhabitabant perquxdam vc

hitalata nauigiaproccflerit,& illorulcgatilitteraspapy-

iaccasdcfcrctcs,rupcraquasnauigantcs,marcque tran-

fcuntcs vbique terrarum difcurrcbant, fermoncm dc

Ch ri fto cal u m n i an tcs.

it Grcgorius.Tcrra illacui v?dicitur,cft homo damna-
tns,qui alarum cymbalum vocatur,quia hi,qui pcr fu-
perbiam inaltitiidinemcogirationiscuolant , cundem
pcrucrfiim homincm przdicando fonant.
a iHvalis papyTt.ldc{\ in nauibusdc papyro fa£lis,qu«
tanta:funt ma2;nitudinis fccundu hiftoria Alcxandri, vt
naucs fiant cx cis,vcl chartis dc papyro fa£tis,quaspcr le
gatos mittcbanr,vcl, indiculorum capfulis dc papyro fa
^is. !n valifpapyn . Qui hacrcticorum portant volumina,
rcdc vafa papyri , idcft chartacca fupcr aquas portarc di
cuntur,qu2 citodcIcntur,Iibrienim vicinohuraorcob
fairantur,5c dclcntur, ita dodrina corura,qiix in prin-
cipio fortis vidctur, pcrtranfit,& labitur.
•5« Gregorius. Pcr papytum lccularis lcicntia dcfigna-
tur. Va-

tur,qui,opcrarii fub dolitransfiguratiinApoftoloslucis
lie ad geniecuulfara,.-! Pco fcilicet,lacerata morfib" hx-
reticoru populu horredu,nihiI horribilius, blafph^mia,
qu.Tponitincoelumosfuum. Poftquemnoncft altcr.
Omnecnimpcccatii comparatu blafphaimia: Icuius eft:
c Cmem cxpe£iantem,c$ conculcatam.Omncs enim ha:rc- 1
ticifibipromittuntingcntia, fed d d^monibus concul-
cantur, cuius fcrram diripuei:unt fluminarnon de coelo,
fed dc terra . Quxcnim tctra cft adqua turbidus fcrmo
hxrcticorum non pcrucniatItaqueomnes,quimoran-
turinotbe rcrrarum, adfignum hxreticorum, quod
quafi in montibuscIenntumeft,oculoserigunt,<5cclan-
gorcm tub.T, idcft doarinameorum audiunt.
d Flurtin.j.&c. -UProcop. Vt populum fidclcm bono
animo cffe faciat,fluuiorumnominc,corum multitudi-
neintclIigcns.SicutcniminfidcIesantca agitatomari fi-
milcs fccit, fic & fidclcs iam dulcibus aquis Icdatifquc
fluminibuscomparauir.DchisaIibilcgimus:£/cM«w«we
pkTnina vocem fuam. Et, F'.uminaplaudentmanu.\AcO nimiru,
quod cum prius minimc habitarcntur aDco alienosef-
le,&rcgionepietatecarcerecontingcbat,quamiaipfaq;
adco flumina veftrahabitari facict^Euangclij promulga
tio.Itadcindecrucis manifeftum fignum futurum cft,
vt in montc clcuari: ita rurfus buccina; fonus ingcns fu-
turusvtabomnibus,qui attcndcrcvclint,exau(5irifaci-
Ic vcftrafaciat pr^dicano.

c Udmoiitem. Exponit Ifaiasad quam tcrram nuntios
mittant. Vcl, Acgyptij.q. d. qua:rcntibusnuntijs, quo
mittantur, cxponitadmontcmnominis dominicxcr.
ironice. F

NICOLAVS DE LYRA.

; I In vafis papyri: Ideji in nauibus depapyro faSis . Efl enim
fpecies iunci ita mugni,quod inde poterantfieri nauicule , rt dicunt
idiqui, vel vt dicunt altf.ln vafis papyri . idefl Utteris in papyro
fcriptisytjuas portabant ditii nuntij:videtur tamen mihi quod papy
rus non accipitur hic pro iunco realiterf fed tantum fimilitudina-
riiyjcilicetpro ligno complanatojtcut iuncut habct fuperficic pla-
nam,& ablcjue nodis.vnde & Gcn.6i c. -pbidicitur .- Fac tibi ar-
cam dc lignislcuigatis. ideli dolatis , & complanatis, vt dictu
fuit ibidcm.ln hebrteo habetur: Dc lignis Gofcr ; Et iila eadem
didioponttur hic,vbiciiim nos habemus:lnvajts papyris, in hebr.
habetur: in vafts Cofer, &fecundum Hebrxos fignijicat iuncumf
non tamin realiter, fed fmiUtudinarie accipitur hic, & ibimodo ,
diHo .Arca enim J^oe,quafuit tantx quantitatis no» potuit fieri dc
iuncit.

2 Itc Angeli veIoces,»</f/i nuntij.

3 Ad getc c6uullam./df/l adgente regnt luit, t>t patebit cx
fine bmus partis.H^c enimgensfutt muitipUciter conuulfa, &dila
cerata, &frequenter,fciltcet a l{egibus lfracl,.Aegypti,^yrix jtf
fyriorum , & Babyloniorum, vtpatet 4, 1{eg.

4 Ad populu tcrribiIe.no« a potefiatefed a miferia ftbi faper-
ueniente:

ueniente: quit populus cadcns in infortunijs,(^ miferijs,exfui confi
deratione incutit terrorem alijs, ne Jimillter tis contingat.

5 Poft quem non cft, &c. SctUcet miferabilior.

6 Gci\tcm cxpe{\3ntcm.Uilicetauxiliumab.Aegyptifsco- a „ .• n
tra rrie Babylonti.-Jed ?4 tlta expcaatiofuitfruJlra,ideofubditur. p,„^uoV"

7 EtconCulcatam. ^6fjrer«r« Bj/;y/onjj.

8 Cuius diripucrunt flumina. Idefl itnpetus aduerfarioru,

9 Tcrram cius. Et qu^ fit illa terra, fnbditur.

10 Admontemnorainisdomini,&c. iiuiaintertifakm
erat templum nomini Dci dedicatum.

1 1 Ocs habitatorcs. Hiu cofeqmtr ponitur .AegyptiorYi punitio,
Circa quam fctendH.-quodpunitio jlegyptioru poftta in hoc cap.&
duobus fequentibus communiter e.xponitur a doHoribus nofirisde
punitione .Aegypltoru,qua: fatla efi per uiJ}'yrios,fcd faluo meliori
iudiciovideturmihi, quod melius exponatur de triplici punitione
uAegypti: quarum prima fecundum ordinem historiic fatiafuit
per ./iffyriusijecundu per Babilonios, tertia per l\pmanos . Et pri-
mo hic ponitur fccunda fecundb tertia cap. Jecun. & tertio prima
cap.io.Scriptura enimjacra nonfempcr proccdit fecundu ordinem '
hiflurif , & maximi in Trophetis fed jrequenter prius fatia po-
flerius fcribuntur vt patet quafi in omnibus tibrisfacrf Scripturx,

•ie Fjttiona-

M 0 f{ .A L I T E l{.

\ lonis.& hoc dcfcribit in hoc c. cuiusca fuit,qa p literas,
& nutios Iiidiis auxiliu ,f mifcrut, (ed no impcderut; &
lic ludxi fub coru falfa cofidctia fuerfit g Babylon. dc-
uaftati.Myaicc vcro p Aegyptios q tcncbrofi interprctac
ii.c:c:ici dmcrfiscrrorib'obtcncbrati fignat.Pcr lud^os
anic ab Acgyptijs dcccptos,Gmpliccs Xpuni ab h^rcticis

dcccpti

dcccpti dcfignat.Etqa hxretici pmagnas,& falfas ^mif
fionesdccipiut fimpliccs,idco terra Acgypti p q haerefis
dcfignat,cymbalu alaru vocaf, c6 cphiTctici habet ma-
gna vcrba,fcd veritatc,&pictatcvacua i.Cor.ij.a. sitin-
guis hominu loquar,& ^ngelorii,charitateaute non habea, fatius
fim velut a:sJnnan{,autLymbaiumtinniens.Vcxco(o\:it\oncta.
autcinludsorumin finccapitispofitamcum dicitur.

t In tetK'

191

Glof.ord. &Nicolai de Ly ra

192,

• C Viftorie Ajryrioruro. b f Alias rationibus. T Aegypt.orum.
c J QuSt»""i"' f"P" Acgvptios, T Alias quod cog.tauerun. |u-

perAe^yiJtum. a-^^<:_.> ,= T.,..y..^...-.-r-c-j ■

cdm elciiatu fuerit fign^m in moncibus videbitis: et cian-
fforem tub^ audietis, q uia h?c dicit dommus ad me : Ego

gOrCm lUUd; ♦^"'^^ > 1 ^,^^ ^ Ecdeliafiunt. cTC,lo. TEcclef.»-
a 1 Jrinera r"- " i -^^ „,.,..f.,r.,. vnde . Nec eft gui le abfcondat

d T Ita vniu«TS pcluarat, vnde . Nec eft qut le abfcondat
a calorccius .

' d

Guiefca &confideraboinlocomeo:ficuttmeridi3nalux ^

4 > aTS.cdominushab,ta.^secdefi=e^

a Ego quiefcm , eJ*
- cofiderabo in loco »Meo,
■"■ eJ-f. ^ Septuagin-
ta.Inmca ciuitate.
>fal 8^. ^ Procopius. Dc
quafcriptueft,G/o-
riofadidaf^ntdeteci
uitas Dei . Nec eft cp

•• , -i * a^ S.c dominus naaitaiun;» .ii.v.x....v . — o ^ — '^"Z ■ t

in Ca VUlgare lume Aorefcunt. b ^ Confummat-onem. 1" Matur.j^uem. 7

cxpcaes , fed quale b ^ ^^ ^ £^^^^ j^^^^s rons t in die mellis. Ante meilem »
fpcS roris nube cnim t t^t^cfflo^uitA immatura p^rfedio gcrminauit, et

.temperatUm COn- . , Qu,f. .nutiles. , Ne .otam n,aff.m -<ticum^|;— ""a"f ^b Ayr"!"""""-

b''t"k..onVGra pr^cideWramuYcuIieiusfalcibds &quxdere1^^^^^

i^n^EhTKfttT *^ ..TAcorporeF.cclefi=e.TAClr,M.;.. 1 De terrafua b T l.cuorand.m.erfea.

gattquSus c?d' rint abfcindc'ntur , &excu^ientur,&relmciuenturfimul ,3

gans,quiu ^ ^ ,^n„^i„,«viamcomeduntfementem. b T q^ibus trad.tur amma uon confiten..

1 ^^ c T In ptolperis.

adibus montium,& bc^ftijs teir^: & icftate perpema erunt

- — ■;.-,-_> 7; , 1- PopuI..m oecifum. b f Alias ilium. j^

mcus catmA^v''- c fuper eum volucres, & omnes befh;. terr^fuper eum

•n ^ » ^U9 a f In aduerfitate. . . /- 1 •

JrTtScaSsdb' f hyemabunt. Intemporeillo deferetur munus,dommo

Crit inmCCreaetlO l / ,„„.., L,.uB„,fc,„-.k,.,,„.n, T Adtempus, &ateirafua, &aDeo.

gcrium prsftat, oc
iUpulani arentcm
facit humedando
fccabile: ficfermo

& Aflyrijs a me cis
daca vidoria.
C -^nte mtfjcm.
4« Procopius. At-
que ha:c quidcm
erunt , mquit,an-
te meflem , vt in
Dci ccclefijs fpica-
rum more florcn-
fi

afiftael. b T Ab EcclJfia pet i,a:reticos. T Adtempus, &» «"" f"'', *^„J,^'^:
fAbhoftibus. c Morfibu* hareiicorum. dTBlafphsm.a,

ciuitate ante con- D
fummationem fu-

tura funt .

d i{amu[cuU. Inuti 10311./
les. vndc: Egofum
ritii vera, & p^^^er
meiii a^ricola eH : om-
nem palmitem in me J^^J^
non ferentem fruBuni
toUeteum, &omnemy
qui fert fruclum pur-
gabit eum.
C Etomnes befliteter-
r<e. Hyperbolicos .
Nequc enivn om-
nesbeftiaEterrjefu-';'^"'^'^
per cum hyema- vua
bunt. Scdfignificat ms
& occifionem im ^*^
menfam, & beftia- ^^j^

14 rum multitudinc par.;

1 5 maximam fupcr- rct,at

16 ucnturam, quibus ^'«^'
ffiftatc,&hyemeca*^

17 dauera fufficiantin

18 efcam

10
II
12

proptt
mca.

tln»
tStiti

fAbhoftibus. c MoriiDii5 ..»:.t>...".u.... -,_—,..- — ^ f intempore:Keuet

cxercituumapdpulodiualfo, &dilacerato,apopuloter- ^^ ^^^^^ Prophcta ad

T Hoftibils. a ^ ram ten.b.lis. b <f Dei auxilium. f rron.ilia falfa. ^^ populum Ifracl , &

ribili poftquemndnfuit alius:agente expedVante et con- promitt.tc:, bona,

, fAd5minibus.-rAbh0min.bus. bTInp...esvari=s;. 'i^^^p^^

culcata,cuius diripuerunt fliimina terram eius : ad locum

T Scilicct. T Ecclefiam.

nominis domini exercituum montem Sion.

cutantca, cumlas-

tabuntur coram fc, tanquam qui laetantur in mcffe,dixit

tes fignificarct

C quascriam regioncs albcfcere , &opcrariis multis indi-
gere , iple docuit Saluator . Atque ha:c quidem de Dci

ciuita-

diccns: Intcquafi
dicat , Vaftata Ae-
gypto , non fcpara-
bit vhra luda in
vmbra eius ; fcd fi-
dei , & bonorum

opcrum domino ofFerct munus . Quod impl«u.m/ft
Ixx.annos poft captiuitatemfubZorobabd,&alijs du-

"^^^^- . #Cap. B

NICOLAVS DE LYRA.

^ Tt^tionabiliter etiam primo ponit Tropheta punltionem per Baby-
lonioifa^amt continuando fe ad partem prxcedemem , in quapo-
fuerat pri£uaricationem^egyptiorum, prtebendo confider.tiamfal
fum ludais rcbeltandi contra Babylonios, & ideo immediatc fub-
tunxitpmitionem ^egyptiorumper ipfos. Et diuitur in duas par-
U s, quia primb ponitur Uegypdorum punitio, fccundb ludaorum
tonjotatio, ibi: In tcmpore illo. Circa primum dicit Tropheta:
Omnes habitatores orbis, idcft ^egypti, & eftlocutio hyperbolica
ad denotandnm magnitudmtm illws regni,& multitudmem popu-
li ,ficut dicitur: Tarifius eft totus mundus .
I Cum eleuatum fucrit €\^nnm.i.yexiUum regis Babylonis
- 2 In montibus. idtft in fortalitijs in alto fitmtis.

3 W\.dizb'\Vi.S.addefolationemrefiram. '

4 EtclangorcmtubaBaudietis. ad concitandum beHacontra
mam terram .Aegypti refiduam.

5 Ego quiefcam. i tota proteBione Uegyptiorum .

6 Ec confidcrabo in loco mco ideft in me ipfo.

7 Sicut mcridiana lux clara eft. Quia.omnia nuda, & aperta
juntoculis domiiii.

8 Et ficut nubcs. QuiC refri^erat mefforcs a labore & calote, ita
nfrigerabo B:ibylonios d lab&re belli , vt de facili pojjint eos deuin-
cerCy &detruncare.

9 Aatc meflem enira. ideft ante perfeBionem .

10 Totus

10 Totus c^Siorml. fcilicetpopulusoiegypti.

1 1 Et immatura pcrfedio germinauit . idefl ante temput
debitum: &ftc citb corrumpetur, ideo fubditur.

la Et prxcidentur ramufculi cius falcibus,?.po;«/w ^egy

pti ctiam vfque ad minimos interficietur .

13 Et rcUnquetur fimul auibus./«//crt cadauera .Aegypiio-

rum ad eis deuoranda , ^

lA.^tx^dAtvcr^pQX.n^.idcftvnaAflateintegra.

1 5 Erunt fuper eum volucres. quia indejatis habebuntaico-
tnedendumpioillotempore.

16 Et onmeshemxKtxx.ideHfatisadcomedendum pertota
hyemem habebunt.Tera[iatemenimhicpofitam,&hyemem,tn-
telligiturtempusvniusanni,vtdicitI{ab.Sa.

17 In tcmporc iWo.Hic confequenter defcribitur confolatio lu-
d^orum fada per Cyrum regem Terfarim , qui dedtt Ucenliam
ludm redeundi in ludaamier vafa templt rewifit cum eis , vt ha-
betur 1. Efira 1. & hoc efl quod dicitur. In tempore lUo, quta pojU
quam Tiabuchodonofor debellauerat .Aegyptum , tempore Baliha-
jar ncpotisfui regnum Babyloniafnit ad Maedos , & Terfas tranf-

latum. , - n ^

1 8 Dcferctur mnnnslvafa a Cyro rmiffa,vt diBu eft: & etia
quia Iud{ircmanentesinBabylone miferunt ad locu diuim cultus
per ludaos illuc tedeuntes munera plurima,vt habetur 1. Efdra i.
ip Apopulo. /c///cetrf^«ii«(^'«-

20 D<uulfo, & dilaccrato. mdh fupraexpofito\

* Cap.

t

17 I» tempore iilo deferetur munus domino m»-c//««?K.fignatur
cucrfio ludxorum a fua perfidia ad fidem Chrifti,& ma
ximecircafinem mundi.

MORA-

MORALITER autcm per Acgyptios^quiinduxerut
ludseos ad rcbcUandum Babylonis,fignantur illi qui fuis
perfuafionibus fimplices inducunt ad rebellandum fupe
rioribus fuis, & tuncnullum fcrunt eis auxilium , & lic
rebcUantcs remancnt confufi.

A D D I T I O.

In eap. 18. vbt dicitur in po. Circaprimum dicitur : Vx terrs
fcilicet .Aegypti.

Hoc cap.is .quod incipit.vx terrae cy mbalo alaru.wrfera)'^-
frih cxponendum defil^s ljrael,qiiifu€ruut tranfmigratiper Salma

nafar

nafar regem .Afjyrm7t,vt habetur 4. V^eg.ij.vbi dicitm.^Et trafttt
lit Ifracl in Aflyrios,pofuitq; cosin Haila , & m Habor
iuxtafluuiu Goza in ciuitatibus Mocdoru; qui ti-pore .Aie-
xandri Magni reclufi fuerunt miraculosc ad orationem ipfius Mc-
xandri,vt narrat IoJephus:ita quod locus ille in quo Jmt,(ft immea
btlistegrcdienti^rtimencircafiiimmundima^namhommumfira
. o gimja-

^93

Add

itio.

i^4

J% tem lac1ur},pro9tbabetur In bijlorla Siho!aflica . Fndedei^h
i[ videtur J^^^^e Prophetj in boc capitc , CMtn dixinVx tcvrx cym
baio alarii m . De gentc enimjeu terra,qux e(i in valde remotis,
feu in locis communiter intranfibiUbui , non habetur notitia , nifi
quafi in fono cymbdi , cjui de longinquo lentitur : & quando quis
deiUapirteloii^iHqua venitquafntim vo'aredicitur,vnde Deur.
S.c.dicitur: Adducet Dotninus fupertegentemdeloa-
ginquoinfimilitudincmaquilx volantis: &hoceji,quod
dun : Vaj tcrrs cy mbalo alarum. ldeH,v£ terrje ita remot^
& exdufjt d conuerfatione bominum commuai,qu6d quaft cymba-
lojomiscius euenitptr volatum alarum,& fequitur. Qui eft tras
fiumina Acthiopias.* alludendo ad illud quod dicitur cap.fupra
dido^. l{egum 17. quodfueruratranfmigrati ttansflumina Go-
^aTn,qu^ hic videntur vocariflnmina ^ethiopi^ . ynde Vrophe-
ta, hic non nominat proprio nomine tcrram T,e: ciuitates , m quibus
erant,ficut nec fuerunt nominat^ in propria bifioria fua tranfmi-
grationis hpra dicia. Etfequitm. QS\ mittil in mari l^atOS,
& in vafis papyreis fuper aquas. Vro quofciendum, qu6d lUi
de decem tnbubusfic exterminati , & reclufi veri fimiliter credi-
tur, quoi defidtrant fcire eaquxgeruntur circa ilios,qui in hispar-
tibus remanferunt in luijta. Tum quia multi de iilis decem tribu-
bus remanferunt in ludxa, & in alifs difpcrft partibus fugientes d
» J{ege sAffyriorum, vtpatet de Tobia,qui erat de tnbu Tiephthali:
& ftc de aiifs : Tum quia iUi licet pro maiori ptrte fuerunt idolo-
latr£ , tamen fpeBabant Saluatorem feu Meffiam , ftcut (^ alij de
jgenere lacob : & ideo aliquando mittebant nuntios verfus lerufa-
■ Um , vtaliquidfcirentexprxdiHs :fedauiahoc nan poterantfa-
ttreper terram propter recluftonem, nitebantur boc facere, per ali-
auas aq^as fubterraneasfeu occultas. Et in vafts papyreis,idcfl,in
pfaUisfcirpeis. DiHioenim Hebraica, qu^e hic po»itur,ncnconfo-
Matin aliquad iicl.oni qu e ponitur Gene.6. cumdicitur . Factibi
t"" arcam dc lignis lcuigatis, ibi enim dicitur de lignis GofFcr,
B bic iuttm dt Itgnis Gmjt , & efl d'fiio eadem omnino ei qux poni-
I tiir,Exod.i.vbi dicitur : Fecitfifccllam fcirpeam 5cliniuit
I eun ynde Mii) G}mi qu£ hic & tbi in Exod.ponitur, fignificat
I hiacim, SunterumaUquiiuncimariniitaduri^quodpoffentexeis
■ fieri aliq-a vaft td niutganium per flumina. Et quia hutufmodi iu
• ci lic(t dtri,non tamen habent duritiam lignorum, & ex quibus na
tagia fiunt : & ideo dicunt Hebrti , quod tutius nauigatur ineis ptr
aliqias ripas ftunfinum, eo qu6dnon ita cito franguntur ,fed qmn-
- I d«que cedunt tangenti ; & ideo talibus nauigifs mittebant legatos
P fit»f, vtfecurius per locafubtertaneafeu occulia tranfire poffent .
Ihc autcm quod diciturin mari,intelUgendum efl de congregatione
aquiruM,proutfspe confueutt dici in Scriptura. Quid autem debe
rent ftcere ifli nunttj fubdit,cum dicit. ItC ad gcntem COnuul-
fam 5c dilaccratam. Idefi.aiG^-ntrm ludjiorum proutin poflil.
daLtratur,& fequlfAr. Adpopulumtcrhbilcm. Gcnsenin
ludxor-Am licet propria potettjte non effet terribilior dijs,poteHa-
ttttmc diuina frcquenter mirabilia pro eis operante tembilis erat,
■pt paiet lufue i.a.de R^aab diccnte exploratoribus,quod omnes ha-
iitatores terr,jt Chanaan timtbant eos propter traj^ttum lorianis,
. & huiufmoii.Et ideo dicit. Poft qucm non alius,/c//if « ttrri-
bilior tnjignis & prodigtis.Et fequitur.Gcntcm cxpcclantcm,
fcUicet Saluatorem & ({edanptorem. Et concultatam cuius diri-
(uerunt flumina terraeiiis. q. d. quantumcunque concukata tfl ab
impetu aduer/worum ,ftmper efl expecians fuam libcrationem d
Deo. Et vt oflendat in qua terra effct illagcns cmuuifa & dilacera-
u& t.xpefijns,f»bi!t:Ad montcm nominis Domini cxer-
cituum montcm Sion./n iUo enim loco vbi e(i inuocatum no-
fnen Domtni , habitabat illagens ad quem miitehant ilU qui trans
flumina .Aethiopi^e rectudcbantut: &fequitur. OmncS habita-
torcsorbisqui moramini in terra,&c. Q^t^quidtm verba
fecundum omnes expofttores intelliguntur efje diHa per Vrophctam
C in perfona Dom'ini:^d qttorum declarationem attendcnium,qhoi
in his qu4 dida funt,exprimitur ratio huius legationis.Dicit enim:
Itc Angeli vcloces ad Gcntem conuulfam. ^pn autem di-
cit quid lili Angeli feu nuntif di bebant nunttari tUi Gcnti cui mit- ,
tchantur , vtl qui ab cis debebant fcirc:fed hoc aUqualiu r inuenitur
inhocquod dixitfupra. Ad Gcntcmcxpcftantcm.^.f/./cw-
tisab eis fi lUud quod cxpetiant d Deo,hjbcant in re ,rtij nofipfi
pmicipemus eorum redemptior,em.^d quod refpondetur in perfi-
na De : Omncs habitatorcs orbis,qui moramini in tcrra,
cum clcuatum fucrit fignum in montibus.videbitis, &
^ clangorcm tuba: audictis. Cuiusjenfus esl,quod redemptio vc-
ii MiJJiJt,j, litiet Chri(ii,quam omnesfidtles txpeclabant,oflendcn-
daerat publiie omttibus habitatoribus orbism duobus principali-
ttr , Tnrno m leuatione fi^ni (ruds, vnde» Si cxaltaius fucro

Iterra.omniatrahamad meipfum./0(i«».i2.p. Secimdom Db

pr^dtcuione vntuerjalt ^pojioluruM ,& difcipulorum Chrifii per

orb.m diuiilgata,dequo dicit. Et clangorem tuba: audietis.7. *

d.nmtijs mijfis pr^difiis, mn opotttt ws mittere adinqutnndum

de tempore exPt^ationis redeptimis veflrx: quia hoc publicabitur

omnibus commorantibus in teira pr^diiits dnobus modis . Votfl

etiam referri h»c qund diciiur : Cumelcuatum fucritfignum

in montibus, videbitis . adexaltutionem crucis per vidvrum

Confiantim Impcratoris,qu£per totum orbcm falutifere fuit diuuf-

gata,j& fic in hoc quod dicitur. Omncs habitatorcs orbis,&c.

Oflenditur quod Saluator non erai fic expe^mdus, vt circumiret p

orbem adfaluandos eos qui faluandi erant prout quidam \Hebrjec-

rum erronek putabant,fedper eleuatimem figni , & auditum clan*

goris tub£ fupradidis falus erat per orbem ^ vfque ad reclufos ptf

di^os extendenda. ^d quodamplius declarandum 'fnbdit : Qiiia

hxcdicitdominus admequiefcam & confiderabo inlo

CO meo. Et eftfenfus: quiapoflquampaffio Chriftifuitcelebrata,

non oportebat vt ChriHus per mmdum difcurreret,fed vt iam quic-'

fceret d labotibus,de quo dicit. Quiefcani & confiderabo, /</•

eflfprouideret fu£ Ecclefie ipfofurfum in loco fuo ad dexteram pa-

trisexiflente,de quo dicit. Etconfiderabo in loco meo. Et g«

hu confidercuio Jeu prouifio fit mediante lumi>ie fidei , & feruore

charitatis ab ipjo Deo infufis,ideo fubdit. Sicut iux claraeft, &

meridiana. vtperhoc quod dicit:tr:Lux ilara,inteUigatur lumctt

fidei,&perhocquoddicit, meridiana,/er«o« charitatis . ficut

feruordiei vigetprxcipuiJoleexijienteinmeridie.Et quia exifiis

virtutibus qu^e d Deo quiejcente, & confiderante in locofuo in Ec-

clefta infundHt'4r,ieriuantur dona SpirituffanHi,qui fui rorisafper

fione Eccleflim fcecundat , ideofubdit. Et ficut nubcs roris in

dic meflis. Etfequitur. Ante meflcm cnira totus cffloruit,

in quo Vropheta inftnuat iiiis trans flumina .Aethiopi^ fxiitentt-

bus,qtio tempore,& modo ai ChriHum acceffurierant,& hoc erat

fuum principa'.eintentum,quod quidem tempus ent circa fintm mu 5

di,vt diHum efl.Finis enim munii dicitiir m'ffis, Maith. 1 3 .rf.Sini

te vtraquc crcfcerc vfq; ad mcfllcm. Et efl fenfus.-^nte mtf~

fem,ideli, anteflnaleiudiiium,iUt pouulus flortbit, ideft, ttndet ai

fruHiflcandtim in bonisnperibuSy & culcu Dei , ficutfios tcndit in

fruclum. Et rf.'ti>,ciHoruit,/>r.«rtr/V«w pro futuro.Et ne cum dici-

tur,io\\iS.inteitjiatur pro toto illo populo nemine deficiente , tdeo

fubJitur.Et immatura pcrfe£tio gcrminabit.fM/a non omnes

venier:t ad mJturitatis perfidionem. Prxcidcntur ramufcult

cms falcibus,&C. Quiail'iramufcuUquifi4nt quafiinutiUspne-

fcindeniur,& qux dereli^ifunt abfcindcntur,fci!icet d ccrpore Ec-

clefix,& cxcHtientur,fcU:cet de terrafua m quafunt reclufi. Etfe-

quitur. Dcrclinqucntur fimul auibus montium, vfqueibi.

Supcr cum hycmajbunt. In quopreiicitfirages & morticina,

qux dcbcntficri infua excuffi ine,prout diiiumfuit in principio hu-

lus expifitionis . Et quia tam de exeuntibus qum 'fe obuiantibut

erant multi mortui,ideo dicii : DereUnq ucn tu r fimu 1 , fcilicet

ah vtraque parte pugnant um. Sequitur. In tcmporc illo dcfe-

rctur mun us,&c. in quo Vropheta posiquam pr^dixit modunt

fux egrejjionisjubdit tempus Jiie conucrfionis ad Chriflum,dicens:

In tempore iUo,JcUicetante mejjem ( vt expofitum fuit) dejeretur

munus Domino exercituum,fciUcetper iatrix cullum. A populo

dinulfo &di!aCcratO,&C. SciUcet dreliquiis popuU lH<Uo)ii:

CS itiam ab iliis qui cxcuttendi funt d terra trans flumina ^ethio

ptjefupradi&a. De vtrifque enim poffunt proprii poni illa qua: hic

traduntur.t^am tnm illi de dccem tribubus,qui vltra flumina pr^-

dicia exifluntfVt efl di(ium,quam iilt de duabus tribubus , ptopri b

poffunt dici Gens conuulfa, & dilacerata expcilans & huiufmod' , -.

vtpatct miuenti. Etfequitur: Ad locum nominis Domini in

Sion,fcUictt ad ecclcfiani.Concordut autem h < cfentcnti^ Jeutx-

pofiti'>iti quod legnur Sophonitt cap.^.h.Vbi ficvltra flumina

Acthiopiae inde fuppliccsmei fili; difperforum mcoru

dcfercnt munusmihi. ^dquod fttendum, quod ihi ivqintur

dc flatufinaU quomodo omncs Centcs reducendx fmt ad veru cwf-

tum diuinum,vnde immcdiath ante dicitur . TunC reddam po-

pulis labium cleiSum , vt vocent omncs in nominc Db-

mini,& feruiaturin humerovno. Etibidem vocattUos qui

funt cxtra fUtminu ^(thtopia!,f,Ulos de decemtribubus pritdiiiis

fuppUccs Dei inquantum et humiliabuntur per pxnitentiam de prf

terttis.Diiit ctiam eosftUos dijptrjorum meorum,e6 quod dcfcrndut

ab illis qui dijperfi Juerunt per .Afjyrios ex Jeutcntia diuma, da q-

hus conciudit , qu6d ex tunc dcferent Dco tnuncra parijot mia, ficut

hic dicitur. In illo tepore defcrctur miinus Domino cxer-

cituumapopulodiuulfo,&c.

Tom.4. *■ C

^.

Glof.orcI.& Nicolai de Ly ra

ip^

C A P. X I X.

Vus^egyptK&f. Sciendum multa quae hic di-

' cuturad Aegyptum hiftonaliter pcrtmere.

Sed & hic & in aliislocis fcripturarum mul

ta ponuntur,quje non poflUnt iuxta hiftona

ftare, vtrcrum r* A T)

peceflitate cogamur altio-
ru intelligentiam quxrere.
* Procopius. Su^eriorib',
quaemarifluuioqueAegy a
pticonuenirent(vnde&eo b
rumquiChriftum annun-
tiarent,viam fore perfacile

.,. patuit)allata funt. lam Ae-
gypcijsquaefauftiffimaim c
pendeant,iftisdemonftra-
lur. Infcribitur autem Ae- d
eypti vifio , non aducrfus e
!Aegyptum , vt fuperiores
nonnuUas, vel quod perfpi
catiori mente qu? dicutur,
jntuitura fit Aegyptus , vel
quod Aegypto qnx condu
cant , prophetia contineat.
Quidcnimquam quodin f
ea peregrinatus eft Domi-

P nus, habebat beatius ?
b Ecce Dominusafiendet, &c.
Aegyptus tenebrae vel moe
jorjfignificat hunc mundu
ante aduentum Domini in
fidelitate tenebrofum ,que

..xx- XIX- . , .,

a T lu Heo.Maff». 1 Alu auumptio. Lxx.vifio.
b f Mundi.
n

corruptione virilis commiftionis, & cu Maria & lofeph D
in Aegyptum fugit , & tunc forfitan fimulachra Aegy-
pti corruerunt,& dsmones in eis obmutuerunt, & cor-
dafapientiumAegvptipauoretabuerunt. ,_^
• Eafebius.H$cprophetiacxitumfortitaeft,qn Ange- L.brr

lus in (bmnis lofeph, dixit. J^=";
Smgens, accipe putrum & ma- j^jjj^-
trem eius & fuge in ^egyptu,
,. . b r T>» • -x- Procopius.In nube,ideft

Niis Aegypti^ tcce Dominus ^ eoquodde Spiritu fanao

..., j fandaque Virgine aflum-

pfit,corpore veniet. Vt cni
aere terricqueexhalatione
nubem , fic Spiritu Sando
terrenaquefubftantia Do-
minicorpusconftare credi
mus : quo cum veheretur
puer , m Aegyptum venit ,

a «iCiucsVontra ciues.cum aUi fe tradere cupiebant, alii contradicebant. ^ Vt Cam maximiS bencficijS

aTExercitum Aliyriorum, velcarnempondciepeccaa
immunem. Corpusfanftz virginis

I

2

afcendet fuper nubemleuem,

a «f Adliteram velmundum^Sic.

6(jngiediemr Aegyptum;. &c
mouebuntur fimulachraAegypti afacie eius,

a V Scilicet fapientej. h 1"Deficiet.

& cor Aegypti tabefcet in medio eius.Et con-

currerefacia Aegyptios aduerlus Aegyptios, ^ cumularet.

&pugnabit vir contra fratrem fuum , 6c vir

a f Non credentes contra credentes.

contraamicum fuum,ciuitas aduerfus ciui-
tatem,regnum aduerfusregnum,&: f dirum-
petur ipn-itus Aegypti invifceribus eius,&:

— ■ • bfObltinatiinmalo. •rQ.uastem quaie

a 5^Quo rebellareconantu
liaec 6cnt.

iizc ncnc. . ,

confilium eius f pr.xcipitabo , & interroga-

af Hjc Aflyriis fupciuenicntjbus , 8cin Domini aduemufimilimodo
ger«bantur.

buntfimulachra fua, &Jiuinos fuos , & py-

Chriftus ingreflus in leui
nube.ideft , corpore nulla grauato corruptione. Et tunc
jdola funt commota, ideft, confraaa , & ab hominibus
adChriftum venicntibus abiecta. Qushicde Aegypto
dicuntur,tam ad eius deftruftionem , quxper Aftyrios,

tdcRruaro. quamad Chrifti aduentum referuntur. Nubem.n.leue,
dicit exertiet Aflyriorum velocem . Dicit ergo,non per
Angelum pcrcutiet Dominus Aegyptum,fecl ipfe afcen
det fuper exercitum Aflyrioru velocifl[imum ; & fic in-
gredietur Aegyptum,&c. Afcendetautem infpirando,
&:in belloviresminiftrandOjVtpercutiatAegyptuqu^
feduxerat populum fuum promittendo auxilium . Si-
mulachra Aegypti mota funf,ideft, cofrafta ab Aflyrijs.
Velforfitan Domino cooperante dxmones.qui erant
jn idolis,non poterant dare refponfum Aegyptijs fuper-

Matth, uenientibus Aflyrijs. Dominus quoque fiiper nubem le
C uem afceMdet,corpus humanum affumpfit non grauatu

corru-

I

Pivifio,

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. X I X.

i^Nus Aegypti. Hicconfequenterdenuntiaturpunitio^e-

V^ gyptiarumper^omanoSi&primoponiturdi^apunitio.Se

' cundoIudieQrumconfolatiOtibi:la.6.Ki\\ztmni: Circaprimum

fciendum,q»bd ^ntonius collega K^ugufii Cdfaris{fub quo natus

fuit ChriHus) amore Cleopatra F{egin£ ^egypti captus,repudiauit

rxoremfuam,^ugufli fororem,& Cleopatram accepit:& ,Augu-

fto bellum induxit , ii quo tammfuit deheUatus & capta >Aegy-

ptus . Etquia tempore ^ugufii Chriflus fuit natus , & in ^egy-

ptum portatus,ideo ab hoc incepit Vropheta,dicens:

7. Ecce Dominus afcendet,&c. .Afjumendo fihi carnm hu~

manam.Qu<ediciturnubes:quiaformatafuitSpiritusjanciivirtu-

teficut nubes furfumgenerantur in aere virtutefolis.Et lmis,quta

non fuit aggrauata pondere pcccati originalis.

S Etingredietur Acgypw.FugiensffecutiontHerodis.Mat.z

4 Et moucbuntur fimulachra,&C. 2«w eo egrediente ^egy

ptum.

C Simulachra.Aegypti. Ido-
lolatria fradiam fe fentiens,
vt etiam magis a damoni- Nut
bus dodi, vel iuxtaprophe
tiam Balaam intelligentes M«
natum fihum Dei,qui ma-

7 gicam deftrueret artem , in E
Bethleem venerunt, & pue
rum adorauerunt.

8 * Origenes. Dominusfe- \^^
detin nube pufilla , quia no ^^^
efl inuentus dolusin ore rius: vt

9 deftruantur manufafta eo
rum,& pereant idola ipforum , & pcreat idololatria , &
fu<-iantexAegvptoda£mones,vtpromultitudineabo.
minationum , multitudo exuberet Ecclefiarum,vt pro
multisvitijsmultafitfanaitas. ^ _
d £t or^f^yp^.^Procopius.Quod fuperatu iri cor Ac-
evptiorudixit.n6diuin?pdicationireluaaturos,fedpul
chra vtiliq; rone in viftoria fefeprxbituros fignificauit.
Alij cordis nominc,latetcs in fimulachris demoncs.ided
lionificari putant-, 9 ex quo teporcEcclefias eos haberc
contigit, eorunde fraudes exctdine paulatim videamus.

e Etidcurrer€facia.VadcinE\im^dio:^pn venipacemit- Miti
tere m terrajed gladiJr. veiii.n.fepar.re homiw ^ patre luo,&c. vW
^ Eufebius.Confirmatpropheticam prsdiaionemetia J
ipfe SaluatornofterinEuangelijs,dicens;rrad«/r«fe> /r«- «

trem m mortem,&c.

f Etdirupetur,&c. Diuidet in cotraria voluntas Acgypti,

^ vt non

pm,fimulach'a co»rucrunt,vt diciturin Scolajtica hi^oria.in ftgnu
dtftrMionts idoloUtri.e perpr^dicatior.cm Euangeltjdeflruend^.

5 Et cor Aegy pti tabefcet.Hoc refertur ad .Antomum J\egem

6 Cleopatram E,>ginam,quia]kut<or mouet dia membra,ftc poptt
lum Ae<iypti moueba»tI{ex & B^gina.Et bene dicim:Tzbcicct
in medioeius.flMwe;rercm. ^(gypii debcllato,^ntomus fugus
feipjum interfecit,ne caperctur ah .Auguito,& jimiliter Cleopatra
excitauitferpentem venenofum adfe mordendum.&fic mofjufet-

pentis interijt .

6 Et concutrcre,&cc.Quia aliquieorumtimentes ^uguiti pcite

tefiatem lunxtrunt fe ti,& Jic pugnabant contra alios ^egypiios,

quicrantcum.Antonio.

7 Etdirumpeturfpiritus Aegypti.Jrfe/</o»-"««rfo«af. ^

8 Et confilium eius.i^-a ^aionius intendebat ^uguBum detf
cere ab imperto,& accidn econtrario.

9 Et interrogabunt fimulachra faz.^ia^ntonius & Cleo

patra in talibus confidebant .

' * Et tradam

Myfticci

I Onus ^egypti. Principium huius capitis literalifer expo
t fuide translationeSaluatorisin Aegyptum propterpcr-
fecutionem Herodis,vthabeturMatt.2. Myftice per hac
translationem fignata fuit translatio verbi Dei(eo quod
Chriftus eft Dei verbum ad Gcntiles, ludxis perfcquen
tibusApoftolospr£edicares:propter quodPaulus& Bar
nabas conflanter eis dixerunf,Aa. ii.Vobisoportebatpri-
mum loqui vcrbum Dei,ftd quoma repeUitts iUud ,&indignos vcs
iudicatis a;tern.€vitet ecce conuertimar ad Centes : ficenimpne-
fepit nobis Deus.

4 Et mouebuntur , C^c. Quae corruerunt ingrediente Do-
ipino Aegyptum, ytdicitur in Scholafticahiftoria.per

hoc

hocautem fignatafuit idololatri» deieaio per pr^dica-
tionem Apoftolorum. ^ « •

5 Etcor^egypti,&'- Hicdcfcribitur pcrcuflSo Aegypti
per Romanos. Et ficut in partepraeccdenti per Aegyptil
fign^tafuitGentilitas ad quam uerbum Deitranfijtper
prxdicationem Apoftolorum , ita hic per Aegypti per-
cuflSonem a Romanis, fuitperfecutio credentmni eX
GentilitateaRomanis Imperatoribus , & corum mini-
flris . In quaperfecutione multi fuerunt mortui corpo-
raliter , & aliqui fpiritualiter apoftatantes a fide Chrilti
fufcepta. Et quoniam Imperatores didi eorum miniftri
Gentileserant, ideo fubditur. ,

6 Et conturrerefacurn ^egypcios,&t.Sc\\\CCt permifliue.

7 Et interro?abuntfmula.Jua.[.mzncntcs in infidelitate.

** "^ -flndte

JP7

IfaisCap.XIX.

«^■Quiic ventriloqui. b « Tamen. c f <^NihiI ptoderi: ciim hsc feceiint. d^Munduru.

thones liios 3 & aiiolos : ec tradam Aegyptum in manu

a «ChaMioium fcilicet. bf Dzmr-num.vt difcanin.>n blafpheioaic
c tD ibolu«,dcquodicitur:Cum liottis ar.cu. attiuinfuuni,&c

dominorum crudclium, & rexfortis dominabitur eorum,

af CuiDsdiceieellface:e. buDominanterege forti. c T Doc^iina fecularis.

, d <r Mario''de lacu.

aitdominus Deus exercituum.Etrarefcetaqua de mari, &

.• «Nilus «Drabolusa quoomnia mendacia. bfCitera. f Nilus feptemfluui.

fluuiust delolabitur atqueficcabitur,&:deficienc flumina.

afTandtm. bfQJ detutbidisaq'J'^ Niliimplebantur. c «r S^tmo vacuus.

Etattenuabunturj&ficcabunturtriui aggcrum. Calamus

aT Dc quo iharia fit. TLxx Fapyrus>quividcbaturhabeic medufam, jcnoneft vacuus,
fcdfiagilis & dio maicctcii.

^^Siccab^tor. «R.iuu.& fors f Krtfi&o c»r'te.

fi^iuncus marcefcet^t nudabitur alueus riui afontefuo. Et

a f Irri^iti aqms .\rgypti.

omnis fementis irriguaficcabitur : arefcct, & non erit. Et

• fFlcbaiu. fSicciutem nainmam. fAegrpti, qui contianjfunt pifcatoribusettanjceiij.

b ^ vd dccipiendum.ut decipiant rccult^.

moercbuncpifcatores, &Iugcbuntomnes micccntcs hamii

a^^AquasiuioiJas. b f FubIicelo<]uen;c> in (yuagogiifatanSjficadducentes.

drceftorarr :;regr«. c f ^egyptiarum.

in fiumcn,&: cxpandcnccs rctc fupcr faciem aquarum emar-

a TVt fjci.iniueliesfacrrdotum. bT.^llud.

d^ vt non masn a fcntiant ficut antc/ed fpiritualigladio fe-
'^ paraii.conVilium fuum ccgnoicantpr.TCipitatumcfle.
, -^ * Eufcbius. LicctplaneAegyprios & omnes lymula-
P crorum ciiltorcs .euniq; quFin ipfis vim fuam exercet

fupcrflirionis fpiritunvntueri periurbatos,& multu c6-

fultantes&commi

nifcctcs corra Chri

fti dodrinam vt e5

cxtinguantjdiipcr

gi,&diflipariabco

quiaitfin prophe- b

lia: tt coi.ubjbimr

ffiriiHS ^egyptiorum

m eis, & (ori/iliim co- C
I rumdjppabo. Cum-
\\ queinnumerabilia
a Ae "nfjqu^c interroget

inoraculis, nihilta

menampliusex il-

Jishabent.

a Ettnd^m ^egyp.
li^or ^ Procopius- Ab
**'.^ aducntu ialuatoris
^'""CefareAuguftoim

perante,Acgyptiaci

regni coepit abroga

tio . Primus enmi
B ifte dcuidam Aegy

ptum Romano ad-

iccit imperjo.

b D>,rumorurn (rndem

lium. Multisdomi-

nisAegyptus tradi-
i^Tff taeft.PiimumAfly d
' rijs.poftNabucho- c

doiofor.fcrtio Alc

.\^:idro,ad vltimfi

Konunis,Antonio

& Clcopatra ab Au

gufto lupcratis. f

Chald.Ei crudelio-

rcs, Romani potcn

tiorcs. g

c £tdrc/£er.Fierifo-

tj lct,vtcum ira Dei
\ captiuitasvcnit, vt
indignationemeius
pcftilctia fubfcqua-
^tur,& contrapecca
torcs elemcnia dc-
faeuiant. Vcnicnte
e»^ocaptiuitatepcr
ChaIdi:os vcl Ro-
xnanos, forfitan, &
Nilus,& fontesfic-
catifunt. Hypcrbo-

licosquoqiic proptcr nimiam tribulationcm flamina

polfunt

198

pofliintdici defccifle,& fontcs ar mfle A' riuiilf. £)

* Cyrillus. Putabant /\ci?ypnj^epoflccfl^i!gcrererui-
tutisiijgum ,qiiodrcptcmN!lialueismaximts,& naui-
gabilibus tota Acgyptus cinAaerat.vt nequc Auguftum
timeret , iieque Verpafianum : fefcllit eos fpcs rbmncs

cnimfluuijaruerut
&paludcsfuntexic

1 catcE.vtNilialueifa
cile pedibus traijcc
rentur.

2 Mctaphorice au
tem in flumine fic-

5 cato,regnumdcfo-
latum intelUgimus
inriuisduces, inca
lamo, & iniunco
Aegypti abundan -

4 tiam: horumenim
fertilifljmaeft Ae-
gyptus .

d Siiilti. Adue-
niente captiuitatc

5 BabylonicavelRo
mana, omnia ma-p
gorum dcfcccrunt
confilia .
e Vrincipes Thaneos

fapientes conftl. Vhar,
Humilis mandati
ccfcent.Confiindcnturquioperanturluuim,pIe<5lenccs & 6 Omnescnim hae

* f Adfjciendjs:ageaas. btAtgumcnta. 1 Vellimenia, ucl qui t?xebant ex iunco diuetfi geaeiis ..^. -..«»— ....,~. .»

>ulcula. c^Acg. pti. dfAleoua. eTMaetcbunc *'Oinnei.r.iiilidizpifcaiorum Acgypti
d«itiuentur.

texentcst lubcilia. Et eruntt irrigua eius flacccntia , omhcs

a TViuirii. bfAntm>f. c TEnint.f.eo tempote.

qui facicbant lacunas ad capicndos pifccs. Stultiprincipcs

af Mcttopnlis Aegypti inqua Moyfes mulu ligna fecil. b^Opinione. c^Kcgis Aegypti,
qui diflipitot \ d-nifns. d Tlnunle

ThancoSj fapienccs confiliarij Pharaonis t dcdcrunt cc)nfi-

• T Qui pcrdidilfiominusfaptcniiam fapienlium. b fU hxrctici licutfuleris

teitiaeiasco
trita.

ilapti
c<(

Q^' at> 'niiiodoArmamipolioIiom mibi tradid<-runt.

Hum infipicns . Quomododicctis Pharaoni, filius {apicn-

a f Suiu.

b t toium.l.ijai legesjlunt philoluphornm. c <^0! tegypte , o hatciici, o Fhaiao.

d f Q^i conr-rmneb.int eckl;^fiat limplicitatrm.

retici cotrariam aU

,titudini humilita-k

tcm docent , & ad

7 inferosdetiahunr,

8 & humilismanda'

9 ti , & dcicdifunt
principcs .
f Filiiisfapientiurrr.

lolHaic dicebat vnuf.t'^'*"''''"""'
II quilque Pharaoni,

filius fapientium c-

go,vtcommcnda

tium <^o, filf us rcgu'm antiquorum? Vbi ndnc fuht fapic^n , ^ 'o^S^.iXter "del

afSipciiuoi. bf Fa.:}iiriisinconlumiiiati^n(. l^ t _ ..

bcspugnarccontra
13 AflT) rios vel Roma

&(Ut.

pciiuoi. bfFa.:}

tcs tui ? Annijnticnt & indicent tibi , quid cogicaucrit do

a «Cui non poir.t icliftete. btMundiim. cTvij^'1'O non p<>tfmit,']uil.TVl fupra

minuscxcrcituumfiipcrAcgyptum. Sculti fa;5lifuncprin-

af Quipatabantut fapienMs. b 1 Ucfecet unc. c 1£,loqaenti{, qu« fooat os vel ex oic. iCiuitat
magicis aitibus olimdediia.

cipcs Thaneos , t cmarcucrunt principes Memphcos,

a VMundum vtl icgnuffl.l.mun.-l^nslapicntiz. , b ^Regnuiu morc HiOraico.

dccepcrunt Acgyptilm angulum populorum cius . Do-

< 1 Aibeacum Vndc:Tradidu laos in rcpiabum Uafum. b ^^Aegypii.

c cErioris. d f Sapicntf«.

minus mi/cuit in mcdio eius fpiritum t ve'rtiginisj&: crrare

i^hos, quia tilius fa-

picntiucgofiliusrc

guantiquoru. Ac^ F

gyptij nanq; heroas

& Dcos magnos au
15: torcsfuje getisfuif .

16 fc iaaat Ifim & Ofi t prafuerfita-
rim & Tiphoncm.

1 7 g I{egim antiquorti.

tum.

Quafi dicat. Habco
fcientiara faipturarum cum fapientia fcculari.

^ Ebrius

I

► NICOLAVSDELYRA.

1 Et tradam Aegyptum.^«w muiti Aegyptii in iUo btUofuc-
runt occifi. Et quia Cupta ^cgypto <i l{omanis,fuermt ibi poftti prg
fe8i {{pmantrum ,qui fuprr eos ponebant graue iugum.

2 Et rci fortis dominabitur cotam.Sciluet .Auguflus qui
m^rrnior f'!tpoientiJfimus.

j Ei arclcct aqua dc mari, &c. Tcr hoc intelligitur defotatio
Urrte .A "lypli^quA ex vna panr ejifup.mare,& ex aliafu^ 7^{»7«.

4 Calamus & iuncusmarcefcct.T^crfcocrfe/igndW,^,^?^!/-
di;fr/j (f Utitia deficient de .Aegyptc, quia riror iunci & calarni If
tittam figr.ificant.rndc paratum rirens coriimunitcr dicitur ridere.

5 Et mocrcbunt pifcatores. Multi cnim lilius artis erant in
tdcgypto , eo quod abundat aquis. habet cnim marecx rnaparte,
&'l^ilumexaltcrj.

6 Confundcntur qui operantur.7</ef/,(^«i faciebant opera
fuhtiV.a de ligm .

7 Et cruntirriguacius. Idcsl,arentia.

^ Omni... qui facicbant lacunas. idcfl viuaria,perina qutt
dtHafuni intelliijitur yq. od omhisarnfices .Aegypti per B^manos
(poliarenti, & t>a^ nenu.r. Et cohfvqucnler idern oihndit deprin~
lipibus&maiorihitf , cum dui:ur.
9 StuUiptincyCsThaacos. D'.QiaThanisciuitatiAegy'

loSapicn-

10 sapicntcsconfiliarij Pharaonis.>/'?to»»<'w vocatvharao
nem quia omncs reges ^Aegyptt ab antiquu & tempore ifau voca-
bantiir Vharaones.

1 1 Dcderunt confilium infipicns . Scilicet .Antonio dc mo-
uendii pnclium i ontra ^■iuguHum.

iz Quomodo dicetis. .AUcgabantenim,(pin^egyptovigue
rat Japlentia ab antiquc,vthabeiur i.Mctaph.& quddilludrcgnu
erat valde ar,tiquum,et antiquiusqudm rcgnurn R^rnanijrum,quod
incepit tempo>e ^cba^i^regis lud^ , vt babeturin hifioria Sihnk-
Jlica,&fic dicrbant,qiibdn(imtnmonarthixibiponeretur. Etquia
accidit c.ntrarium, ideofubditur.

1 } Vbi nunc funt fapicntium . Quaft dicat ; i^pparet co^
ruminfipientia.

14 Annunticnt.<7 </.'N:onpofaMnf,eJrf<J/c//itfr^ vfqueihi:

1 5 Dcccpcrunt Acgyptum. Scilicet confilian) prj^didi, &
fubditur modus dcccptii.ms.

1 6 Angclum populorum cius. ^ngclus quiduahus lineis
comurrtntibus ifjiatur, h>c dicitur coniurHio .Autonij & Clcopa-
trx,&fic (JlfenJns,(fHdddccipicnio Ckopatram & .Antonium,de-
cepeiunt per cnnfequtns totam xAc% yftum.

17 Dominus mifcuitin mcdio cius. ldc[l,cojitroucrftx, &
crioris.bociiim Jccit dommus pirmiljm pmptcr naU,Aegypti9
rumpunicndi^»

Tom. 4. Ci 1

199

GloCord. &Nicolai de Ly ra 200

a Ebrius & ytmens. Furore draconum , vt tandem poft
vomitum intelligantcbrietatcm fuam. Qjandiu cijim
cbrij fuerint, nec principiiim habebunr,necfinem.
b i{efrenantem. Haymo. Pro co quod Hieronymus dc-
buittransferreincuruantem&lafciuientem,iaeft,fene

& puerum,an)biguitatedc-

liusad Dominiaduentum referuntur. Indicilla.fper
Dominipaflione,eruntquinqueciuiratesmterraAcgy-
ptiloquenteslinguaClianansa.Aegyptusquaieft mce-
ror vel tenebr.x,mundus eft,Chanaan commutata.Quin
qucciuitates,quinque fenfus corporis,quarum vna folis

eftjf.oculi quibus lumen

fecerunt Acgyptum in omni operefuo ,ficut fJPi^^'^"^;^^ J^^^^^^^^

.1 5^ vniie,Viquiebrij funtablquevino

J

f ictifiwu

ccptustranftulitincuruan- ^^^^^^..^ ..^.^j ^ ^ -^ , ^- . ^ <~—

tem&rcfrcnantcm.Quod .-. t vnde.viquiebrijfuntaMquevino. ierumnt,ienlus corporis a

eft venicntibus Aflyriis.vel a ^rrat cbriiis & vomens . Et non erit Aegypto Fauis voluptatibus no cu-

Chaldxis nocrit Aegypto .. rconfiuum. b t Principium. c ^pinen" ^ I ftodiunt,lmguaAegyptia

opus,i.confiUum,quod^ut opus quod faciat, caput & caudamf incur- loquutur: quiaintenebns

capuchabeat,autfincm,aut fTsenem. bTLarciuiemem. ^c frQiwndomifcebnDominusfpimum pcccatorum moratur.Qui

fenibusconueniat.autpar- enotis. 5^c.iptiuitatispcrAflyrios,vachaiHxos,veiRornanos. vcro opcram tnbuuut vit-

uulis,quorum alij feniofde b u'ntem & refrenlntem . In die illa erit Aegy- tutibus,IinguaGhananiti-

ficiunt alij prjElafciuiaqd a f mfirma.imbellis. tTimid.i^uomitofuiore. bfAdmiranuo. di COmmUtata , fcilicCt lo-

faciant,'nelaunt. ' c ptus quafi mulieies ^ & ftupebunt & timebunt 2 quuntur : quia dc vitijs ad

1 iun(
rainui

c Mulieres, QuasamatAe-
gyptus, quas f olas vult Pha
rao viucie necatis viris.Dia
bolusviitutesinterficit, vi-
tia conferuat.
•o d Terra luda ^egypto. Scien

' i% rnclcntia. bifSuppliciorum , inouebit enim Dominusmanum , vt percu-
tiat Aegyptum. c f Vindiftaecommota: a DominoperSennachetib , vcl
Nabuciiodonofor, vt percutiat Acgyptura. J

a facie commotionis manus Domini exerci-

ir Velvi. TDominns. T Aegvptum.

tuurn, quam mouebit ipfe fupeream:&erit

airAliastelliuitatcm, «TAegyptiu s.

virtutes commutantur.
g Lingua Chananica. Quxri-
tur,curn6 lingua Hebrga,
fedChananitide loquatur
quinq; ciuitates Aegypti ?
Qui.a.f. Hebraus trafitore
fonat,qui de loco trafit ad

Qi..-Bi

ciafcripturarum lex&Pro ^ terraluda Ae^ypto in paudrem. Omnis qui , - nn-^iM.Ktr^nA..,.
phet«,Euangeliacrunt Ae- ^ ^rerr.iud... ^^t^cprinc,p,Lfapie„ti.timorDomini.totadi!vei4- locu.Quadiu ergomAegy

quotidiehjcteticusarecordationeEccleliallici viripauet. ptO nUlUS mUUl lUmUS.lin

illius fuerit recordatus , pauebit a facie confilij 5 gua Hebrsa log no poflii-

a f Vt Aegyptium per Aflyrios, Ch,irda:os, Romanofque deleret. mUSjfcd llUgUa C hananitt

Domini exercituum, quodipfe codtauit fu-5 dcqintcrHcbrsalingua
lAegyptum. i i c7 & Acgvptiam mediaeft,&

tatem,fedfecundum Hiero r per cam . In dieilla erunt quinque ciuitates in HebrKc magnaex parteco
nym.meliuseftinpauore, :^,.,^ a ^ .• i i; ^ ., + /^u.«« 7 finis.Chanaainterpretatur

vclformidinem,q.d.cuAe ^^^^^ ^egyptl loquentes lingua t Chana- ^ c6motio,vclquafirefpoa

gVptij qUafi muIiereS timO S ^ ^" TDeiom„.potent;sreco:aant«,„ondx,nonum. dcnS.Qfi dc AcgyptO rCCC-

tehoftiu diflblutifuerint, ^^^> 5v'iurantes per Dommum exercituum, dim=c6moucmur,&qua

gypto in fcftiuitatem cum
fe cognouerit. Vel in timo
jrem , cum fe mendacia ha-
tuiffe intellexcrir.
e Jn pauorem.AVij in feftiui

E

&

tunc terra luda erit Acgy-

pto inpauorem . Recordabitur enimquiatantama-

la pafla fit,quia ludxos a cultu Dci aucrtir, promittedo

auxiliumeis, vnde & fcquitur. Omnisqui illiusfucrit

record.

f Quinque ciui>ates.Q^dzm quiuquc libros Moy fi intel-

ligunt,qui in Alexadriaprius translati lunt^Sed haecme-

lius

firiidimusDnivoIutati.SJ
ga adhuc in feculofumus, lingua Hebrxa loq no poflU-
mus. Videtes muliere ad c6cupifcenda,loquutur lingua
Aegyptiaca, & audienresiudiciumfanguinis.Etquipri-
niisdelcaantar vnguentis, & quoruniDeus ventereft ,
guftuseorum Acgyptiaca lingualoquitur , & qui tafta
immundoodedantur. ^

a Indie.

Philip

N I C O LAVS D E L Y RA.

^t Tctnonait he^yptO,ldefl,populus^egyptinonhabebitfe
intromittere de ^ege prxficicndo , qui per caput defignatur , nec de
familia eumfequente, qu^e dicitur cauda,nec de iudicibus & procfe

Q Slispopulum gubernatibus,eum refienanda ah iniurijs infercndis,
& paenis incuruando pro iUatis,quia capta ^egypto per ^ugufiif,
gubernatio ^egypti deuoluta cfi ad Impcrium B^manum,qubdpo
nebat ibi prafedios,^ iudices.

z In die illa. Idefi, ^egyptij erunt totaliter fubie^i B^manis,
ftcut mulieres viris.

^ Et ti mebun t. Idefi,poteJlates eius quam tribuit ^uguUo cS-
tra >Aegyptum,qHia omnis poteflas d Deo efl,

4 Et crit tcrra luda . Imputando vaflationemfuameuenijfe
proptermalaqux fecerat ^ntoniiis, interra luda , qui ^ntigonu
defcendentem a Machab<eisinterfecit,& Herodem alicnigena B^-
gem ludx<e in^tituitfVt habetur m Scholafiica hifloria.

5 Omnisquiilliusfuerit rccordatus. De malis qu.c fecit
^ntonius in ludM, & de illis quipropter hoc veneruni in ^egy-
pto.

6 PaucbitafacieconfllijDomini, Timens eius iudicia.
Piuiilo. 7 Indieilla. Hic confequenter defcribitur ^egyptiorumreuela-

tio per fufceptianem fidei & cultus diuini , que praualent omnibus
temporalibusbonis.Efdiuiditur in duas part'cs,quiaprimb dcfcri-
bitur i[ia receptio fidei ab ^egyptus. Secundb ab ^flyrijs,ibi:ln
die ilh.Circaprimumfciendum,^ aliqui Hebr<ei, & fimiliter ali-
qui CathoUci, in hoc cos fequentes, exponuntpartem ifia m de Onia
facerdote,qui de ludaa cumpluribus alijs intrauit .Aegyptum, di-
cens fevelleimplereprophetiam Ifaiie,qu£poniturhic. Etcu I{ex
^Aegypti honorifich eu recepiffet,C^ ciuitatem ad habitandum con-
(ffj'-ifi-i > erexit ibi altare Domini hoflias & oblationes offerensfup
iU:id:Sed hoc non videtur verum, Trirnb quia hic dicitut: Erunt
^uinque ciuitatcs,&c. Onu verb non legitur, nifl una tantum
(luitas afjignata. Stcundb quia illudfatium Onix non fuit laudabi-

le,fcd

le , fed mag>s iiifiperabile , fecutidum quod dicitur Daniel. i l.c, .
Fili) quoque prsuaricatorum populi tui extoUentur , vt
impleant vifioncm.& corruent. Qupd (xponitur de hocfn-^

HoOnite. T^uemmlicebat Iud.tis erigerealtarc& facrificare

nift in Jcrufalem, & maximepofl templi Salomonis adificaticnem. ._
Fadium autem qifod Inc dtcim commendabile efl,& Deo acceptum, ^
utpatebitliteramprofequendo. [{ab. Sa. aliam expofitionem ponit,
dicens:qi4bd Senuachmb vltimb veniens contra lerufalemnddu-
xit fecum aliquos Trincipes dc^Aegym quos ceperatin bello con-
tra Tharacam l\egem .Aethiopi^>quem iuuabant, de quo bellohabe-
tur 4. l\egum 19. Et ilbs Trincipis adduxitfecum compeditos, ut
oftenderet eos ET^echix , & populo eius ad terrcndum eos: Sed qua-
do exercitus Sennachcrib fuit.percuffus ab ^ngelo,ipftfueruntfal~
uati,&per E^i^chiam d uincn'.';sliberati, & ftc reuertenttsin tcrra
fuamfeceruntaltaria adcolendum Deum ifrael, qiii eos liberauerat
de manu Sennachcrib,&fic exponit litcram iHam.
8 Eruntquinque ciuitatesin terraAegypti loqucntes
lingua Chananxa. Scd contra hoc ifl quod jubdnur : loquen
tes linguam Chananxam.&c. Idefl, Hebraicam : qmaterra
Cbanaan tunc & dlogo tpe anth ab Hebrxis hibitabatnr. Si aut di-
clu \a.Sa, efjet uerum,Trophcta diccret : LoqucntCS linguam
Aegyptiacam,&C. Siautem dicatur, quod duxeruntftcum He-
brps adfaciendum diuinum offhium in ^egypto,non ualet : quia
non erat eis licitum ibi erigere altarc,ut di8umeft,& fic fa^.m eo
rum effct uituperablie, \ulla etiamfcriptura canonica,nec hifloria
famofa de hoc aliquid dicit,& ideo illud diHum uidstur effcficiitm.
Tropter quodpars ifla exponit-tr de receptione fidei Chriflian^ ab
.Aegyptijs,qBeatus Simon Apofpredicauitin .Aegypto,qu<i eifor
teaduenityUt habetur in legendafua.Et rtmiliter Marcus Euangeli-
ftafecundum quod dicit Hleronymus libro illuUrium uiroru, & tuc
ipftordinauerunt ibi Eccleflas, & erexemit dtaria in nomine Do-
mini Jefu Clni^i.Et fecundum Im dicitur hic. In die illa. Idcfl,
tempore Chrifli,qui natus fuit fiib >i«^«fZo.Eruntquinque ciui
tates. Idefi, Hebraica . In ^egypto enim trant multi ludp , qui

■^fucrant

M 0 ft^.A L J T E K,
A 7 Indic illa. Hic defcribitur reuelatio Acgypti per fu-
fgeptionem fidciChriftiansepcrpraedicationem Simo^

rus

nis Apoftoli, & Beati MarciEuangeliftai.ficut plenius di-
xi in expofitione literali . Et quoniam hsc cxpofirio cft
ctiam fpiritualisjideo pertranfco, de alia hic ponenda.

201

Kaix Cap. XIX.

7

A

a in dit illa . Hoc non intcll igcns 0;iias fxccrdos, ciin-i
veninctin Acgyptiimcummultitudinc ludiorum fm
lolcphumjcditicauittcmplum Domino,& altarcinci-
uitatcHoliopoli, tanquam implcns vaticinium Ifaix.cS
trahocpraxcptum faciens.Non xdiricabitis mihi altarc
pcr omncs vrbcs vcftras,

icd in loco qucm elcgcro
Sciendumautemquia non
Iblum Hcli^olis, fcd qiia
ruor huicvicina: qux iux-

rta t Rinocoluram Uint fnq
' linguaChanaan,i,Syra lo-

t T laftitizcjoonniliilluininat' ciuitatemvideant. b CPoft palTioncm Domini.

Ciuitas folis vocabitur vna. In die illa crit al-

af i'» hocoiimia altaria habcmus,quz in mundo funt, vel pei aitaiefidem
fuprr quam facit^camus Deo buna nollra ^uz agimus,

tarc tDomini in mcdio terra: Acgypti, &

<Mundi. a t$cn|itusUterisHebraicis,GfXcis, Sc Latinis, icfu> Nazaicnus
Rcx tudzrtum. bf Fidei vel mundi. c ^Altatevcl t'.<ulus.

202

fecutioingruerit, tunc qui crcdidcrint , damabuntad D
Deum patrem.

d Eipsrctitiet. ^ Thcodorctus. Rcgni ablationem ap-
pcllat Prophcta pIagam,voluit enim Dominus Aegyptu
eirc fub Romanorumimpcrio, cum rchquisnationib.

vt Apoftoloruni praidica

quuntur. Putantquidam b tiiulus Domini t iuxta tcrminum cius:& eiit
Nabuchodonofor Sy ros &
Arabes in eas ciuitates tran
lluhflc, & eos vfque hodic
linguam propril tcnuifle

b ^Omnium Gemium , qux hic
b

if.Ecit Auguftmus. .Annmcia
mihi, quan dilignanimc mea^
ybipa^casyvbi cub^s in vtfridie.
Ifta cft Ecclcfia quz loqui-
tur , ic qu^rit vbi fit m Ec-
dcfia in meridicPer meri-
diem, Aphricam intelligcrc
n non dcbemus : Aphrica .n.
in partequidcm meridia-
namundieft, fcdad Aphri
cumnonadauftrum, vbi
vercmcridicscft. Ibi.n-Sol
facit mcdium di5 , fub qua

a f t^.-siionisiiefuricAionis, & ciucis.
Afgyptus appellantur .

in fignum & in teftimonium Domino cxer^

a I^Apoftoli velalij. f In cotdibus fuis aba Pater.

c cifuuminteriaAcgypti. Clamabunt enim

a *'*itrem. b^Perfeciitionis.

b

j

ad Dominum afacietribulantis,&: mittetel?

bf Vt

h

aTAuatl uiQ lciu,quotie>eoim auxiliacui quali apatre railtitui.
libeiati cognolcant Durainum, 8c cognofcantui ab ipfo

(aluatorcm , &: t propugnatorem qui liberet

a ^ Mundo f Q_i^i iibctaii luerunt.

cos.Etcognofcetur Dominus; ab Acgypto,

a^^PeifecJtoies^fdliret fuperati airtute Dei,& iUto lonucrll

Et cognofcet Aegyptij Dommum in dic illa,

a < *_on>oie *£ fanguinc ^ hiiiii. f Spiniualibus faciilicium Dco fpiiitus
contr. bf Bonis^^ortibus.

& colcnt cum in hoftijs, 6^in muncribus : &

a f ."iicui m bapltOno. tVoueie, icied.dr>.r>.o vo. bl^Rcivuia.

c^liplagapotius Acgyptus ^ votavoucbuntDomino & folucnt. Etper-

inUCnitUr , Vul millC lCrUl af(^emdi!igitOomiuus,ccitipit. fPcicutipaiietui. f Tijdcn>i,iiuni-

Dci per cremum in fanda ous.Mjit)ic>,qoip3uioaniedemundo. b<rMjitiiii

cutict Dominus Acgyptum plaga, 6^ fa-

a1In/efuitcrt:cnc ^, jn'(sco.o„iiiJozteina laniijic r.iucr.uo b fSi

8

aliqui fv.'ite recrfl'--'ir.t a D«*. I^Poenitcndo. ^«anjti.

nabit eam , & rcucrtcntur ad Dominum : 6^ i '

a t'nterim fcn.pci mifcricoidia iadi|icmus,& oullus tinis clrm,ntic.
« Vcniam tiibucndo. bfAucccato. cfln adurniu D' mini.

focicitateviuunt. Nam dc
Acgypto Ifaias prophctat :
Jllo aie erit aliaie in rrgione
^egypticrurr, &c. Quarc cr-
go non communicant Ec-
def«,quxpra:diflacft,Ac- c plicabitur cis , & (anabit cos. In die illa

g}ptlOrum?autnpra:ngU- » .fPnmi» cieue.tibus b^Conuc«endosiDfrzdicaiioneAe;y-iio

ratione prophctica, ACCV- nim^vtvenunt cum c sin Aegypr:ra, taijdemin tudzam.

crit via dc Acgypto in Aflyrios , & intra-

afConucilis f QMZptiusci.Qucila.

bitAifyrius in Acgyptum, & Acgyptius

a^rtzdican<ovteo>.u.i .iciant.

in Aflyrios : 8^ feiuicnt Acgyptij Afllir.

ptus mundum fignificat,

quarc non communicant

Icdciia: orbis tcrrarum?

b £rn(u/«iTitulusDomi-

ti ri Euangclica dodrina &

'i Apoftolica , qu x cft \ fquc

,; ad tcrminos tcrrsc , vndc : /» omnem terram exiuit fonut «-

C »■»"» • Vcltitulusmxtaterminum fidci , opcratio bona,

quxauantum & fidcs cxtendi dcbct,vcl miitatio paftio-

nisChrifti.

Ic Ciawacnim.CumEuangclicadofttina crcuerit,&pcr-
fccutio

tioni peruia eflet , fanatio-

nem nominat Dci cogni-

tionem, deleuit.n regnuni

Acgypti Dominus , & tra-

duxit Acgyptum deimpic

tatc ad pietatcm.

e In dte ilta . AntC aducn - tDoniJnai

tQ Domini fingulsc natio-

nes fuos habebant Rt^cs,

nec licebat de vna regione

tranfiread aliam: quiaex-

4 ploratorestimcbant, Ro-
mani automnes in vnam

' red^cruntomniaquibus
vnita funt,&maximepoft
quamcrcdidcrunt.Ad Ea

' phratem vcro vfque ad Ti
grimregio Aflyrio:fi fuir,
& quos antiqui Aflyrios
vocant, nos Syros, partcm
ponetcspro toto. Poft Do
mini crgo paflfioncm vias
patuitde A.-gypto m Affy- g
rios,& Acgy^ptij in AflVr'ia
libcretranlcunt, & maxi-
me ncgotiatorcs, qui dc rc
gno in rcgnura difcurriit.
f ttferui' ni,Atgipl:'r. t^oa
cp poftca illi fuifscnt fubui
gati,(cd quialcgiones Ro-
mnnorum inftru(!>a: Syro
militCjCuftodiebantAegy-
ptum. Vcl,quiavtraquc •
gcns fibi inuiccm cxh+buit
lcruitm rcciprocadocom-
mcrciu.Sicut in libro Ma-
chabxorum Icgit ur, q? lu-
dxorum rcgnum fibi Afjy
rij & A^yptij altcrnis vcn
dicabant vicibus.In Domi

10

12

ij

ni vcro aducntu neq; illis
ncq-, his, fed Romanis feruiebat , ciufde cu ipfis odonis.
■je Procopius.Qiiod Afsyriis feruire Acgyptios mquit, B
vel charitatislcruitutcmintclicxit, vcl qiiod nonnullis
placct,id idco dixit, vt mifsum Romano nomineSyro-
rum in Acgyptum cxcrcitum , Syroq-, Ducc aliquo in
fcruitutcm redadtos Aogyptios fignificet.

" a Indie

N

N

^l

N I C O L AVS D EL Y R A.

fuerant illuc difperfi tempore Machab^orum (f antd, <fui credttes

tdprddicationem Simorus .Apof\oli,& Marci Euangeltfla fuerunt

ab eis ordinati , & dtjpofiti ad regtmei: & doUrinam ^cgyptiotli

in Chrijlum credcnlium^&adceUb.andum diuinum ojficvwi in Itn

gua Hcbraica . Tctcfl etiam dici, qubd^tgytu ad fidem conuerfi

Z>eum Uudabint Hebraica lingua:quiain pnmitiua EctUftabapii

^atis per impojitionem manuum CyipoHolorum dabitur Spiritus

jarS»i infigno vifibiU , Gr loquebantur vartjs Imguis, vt habetur

^S. S.& 1 9. Fit autem hic mentio magis inJpcctaU de lingua He •

hratca,f^uam de alijs: quia illa efl lingua prima,(^ fuit ornnibiis lo

piunis vfque ad titficaiionem turris Babel,vt bjbetur Genef. ii.Et

exprimuntur hic quinque ciuitates tanquam pnncipaUs in quibus

f.uangelium pradicatum efi in ^egypto,Ucet in pluribus aUjs /c-

tis eiufdem regn. pr^dicatum fuerit tempore .Apofioloiuni,

X Cmitas folis vocabitur vna. Dicunt aliqui 5, h^ec eB jlle-

Xandria,qu4dicituriiuitasJoUsyi.Ch ifii,quitfiSoliuslitix,ebf}>fi

des Chrijli ibi viguit Ife Marct Euangtiifl^ Jub quo fideUs vtuc-

hant in ^U.xandria,habentes omnia communia eo modo quo U^i*

tur vixifjefub Vetro in lerufui w, AH.^.propter quod ThiU difer

tifsimus Iudjeorum,tibrum compofnitad commendationem vitf tp-

{oruTn,vt dicil llieronym.m libro illujlrium virt rum..Altf vero di

cuntfiuod ciuitasfoUs hic dicitur Heliopolis,qu£ eil ciuitas in Jlc-

gypto.Et dicitur ab HtUos,qui tfl tol,& Tolis quod ejl ciuitas. Et

de hac hic fii fpecialis mentio, eo quodjacerdotcs ibi manferunt ab

antiquOyVt hahetur Gfn.41.

» In die illa crit,& c. Dedicatnm in honore Clnijli , ideo fub-
ditttr. #

3 Et

3 Ettitulus iuxtaDominitcrminum,5cc.J//M<i;'o/f/?«-
ferriad Cbrifium, tta quod ijie tituiusfit lefus t^^s^arenus l{ex lu
dcorum,qui m termino vitf Ch ifiipajsibilis fuitpofitus fuper cm-
cem . Signum autcm crucis pomtur in aharibus & locis ChnfU nc-
mine dedicatis . Toteji eiiam referri ad ttrram .Atgypti,vtfitfcn'
fus/juod fides Chrifii fuerit pr^dicata per totam Jlegjptum, vfl>ie
ad terminos eius.

4 ClamabuntcnimadDominum. Scilicet .Acgyptif,

5 A facic tribulantis.yci/ifft d^monis.

6 Et mittet cis,&c. yidclicitlejum Clmflum ab cis rcceptum
per veramfidem, ab .ApofioUs ab co mifsis prxdicatam.

7 Qiii liberct cos.Df lenebris trrorts & potejiate dmonis,ideo
fubdiiur.

8 Et cognofcctur Dominus ab Acgypto. iioflia noui Tc-
fiamenti ejt EuchariJUa.^Jj^^ duitur hic hojii^ inpluraU:quiafucce
dit omnib.h}jlijs &jacrifictjsvttrris Tcfiamett.Votcfl tt hoc rcfcr
ri nonfoiii ad tucharifUamfed et ad orationcs ttjuljragia EccUftf,
ifue dicuntur boJiie,TCal -9 ••J.'>'acrificium laudis honorabit me &c»
9* EtpcrcutictDominus,&c./. <fw/'oi'(a///'tt'«d, vtdiSim
efi,ad tiui cailigatiorum .

10 Et fanabit cam.Tvr veramfidem.

1 1 Et reucrtcntur ad Doininum. i^eraciter & perfeilt!,ideo
/«/;<//r«»:Etplacabiturcis,8cfanabitcos.

12 m die illacrit via dc Acgyptoin Aflyrios,&c. Quia
pr^dicatorts Euangtltj de vna tti ra aijiurrebant ad aUam,& econ
uerfOfVt patct in CAHibus .Apofiolorum in pluribus locis.

ij ttfcruiunt Acgyptij Afsyrijs .ftx mutua charimte:

Tom.4. G 3

203

a inrfi^iW^em.Nonvi
^ cifllm ab AiTyrtjs Ae-
gyptifquemediusvexa
bitur/edenttertiuscil
•ipfis feruiens , fcilicet
Romanis.
4c Cyrillus. Diftus

Glorord. & Nicolai de Ly ra 204

a fVtomnem maffamfu» bencdiflionis fermento mifceat.

Indieillacritlfiacl tertiusAcgyptio & AfTyrio,

a C Benedicitur in toto mundo in Apoftolis & al i|t uaclibus , quii de Sion exibit
lex, Se verbum Domini de letulalem. TKiit. b f Populo c«rAquo.

benediaioinmcdiotcrnECuibenedixitDomi- 2 poft AJvrios & Aegy-
uciiv.uiwviv^ _ .. . _ pfios,afFecit.n.cruceDo-

minum, &:pofitus eftin

quam .n. intrauerit pleni-
tudo Gentiu , Kracl faluus
fiet. Aduertehoclocolf-
raelem tertium nominari

a ^Societate Iftaelis. b T Sit. T Vt fcilicct pof ulus Dei fit Acgyptius , & opus
r- 11,0 T\\f\,xe roa„uumeiu$Aflyiius,lfraelautem ha:redit3s.

c* IfSf pnmog^rs b nus cxercituum , diccm : Bc'ned.aus ^oVuIus

^" *""^ r ' ~ _ , rouiain ipfp flemenmniluam demonftrauit.

infiUjs, poftquamaut
infiliumDeicftdebac-
chafti», poft nationes
collocat , fortitus poft
Ggtcsfmlocura.Poft-

a f Qllja in ipfi? clemeniiini fuam demonfirauit.

meusAegyptij&opusmanuammearumtAf-

afOuia ibinatus.nuttitus.pafTuscft, & csteranoihaEredemptionis, myfteria con-
iuramauit. h TQui menteconfpicitDeum.folus poteftdiceie;PaismeaDeus.

yrius.-liajr^ditas autem mea ifiael.

dorfo iuxta illud: Quoniam
pones eos dorfum.
b BenediBus. H? rcgiones ^'^^
prffi omnibusalijsmonar
chis abfidauerant, & idco
benedici meruerunt.

~ NXCOLAVS DE LYRA. ^poJtoUfutrum de Ifraei.tt per pr^dicationem Euangelij comun"

M, nuia in priuitiua Eccleliafideles vndecunque effent qumio conue- xerunt diuerfospoputos adinuicem mutua charitatydeojubditur.

•liebamadinuicem,viuebantinmaximaconcordia,vtpatet ^^4 ^ Benediaioin mcdio tcrrscuibcncdixit. i>umbent-

£t ad Im reft rtur quod fubditur. di^K> ^« <^^i"^ exifientibus m chantate . Et his didis patet fen-

l In dieiHacritlfrael tertius Aegyptio & A(ryrio.Qi;id__fe"f»tf^<f^g'Z^^ ^ ^ _____

"" — "^ — " A D D I T I O ~ ~ cftngyrationem,qu£ quandoque fit in cerebro a morbo, ficut in ter'

in cap.ig. rhi dicitur m pojiil. Dominus mifc.nt in medio eius rafit a vento,prout medici tradunt. Vndtqui talem morbnm pati-

fpiritumvcrtiginis. tuy,non poteft reahudicare de agendis,fed eratficut ebrius , prout

Vertigo prout in hoc loco competir, Ggmficcit couolutionem feti dicitur in litera.

~C A P X X.
K^^^nno. -5« Procopius. Aegyptiorum per Afly

rioscxpugnationem pr?dicit,qui de eoru m

pace fupra difputauit.His crgo qu^ longo po

itea temporceuenturaefrent,pereaqu$ ia-

iam inftabant.fidem affer-
re dicemus. Qux.ndepro-
fpero rerfi fucceflu edida
funtadea Saluatoris tem-
pora, quibus in Acgypto
taquam leni nube,pcrcgri-
naturus eflot referenda fue b
runt. Quodeautem nunc
Cagitur, id pfum Prophet»
aetate fadum eft. Prxdicuti
. tur vero ifta de ludacis, qui
inftantemab AnVriisexpu-
gnationem, Aegypriomm
auxilio arcere fe pofle con-
fidebant,cum Azotum iail
li , vrbem Paleftmx maxi-
mam& munitiflimam ce- c
piflfentjVt vicinorum malis
deterriti , defperato omni
humanaeopus momento ,

Ifaisverbisconueniente opere, operaenimhisattefta-g
bantur, quai per eum loquebatur Dominus.
b Cummiftfjet. PulchrcRex AflyriorumSargon,ideft,
Princeps hortorum dicitur, cui fimilis eft Achab . Qui j
vineam Nabothin hortum verterecupiebat , quod illc

tropologice intclligens,ma
luit mori, quam facere, nc
paterna ha:reditas & poflef
fio antiqua in Rcgis impij
mutaretur delicias.
c Fadc & folue .'Prxcipitut
Prophct-E, vtfacco calcea-
mentifque depcfitis incc-
dat nudus& difealceatus,
in fignu Acgyptijs & Aeti*
pibus , qui Dci populum

CAP XX

N anno quo ingielTus

a T Turtis, lupetfluus, vclelongaiis.
b T Ignem geneiationis.

cft"[ hartan in Azotum,

a f Prnccps horioium Stnnacherib.

cum miliflec eum Sar-
go'n Rex AfTyriorum ,
&: pugnafTet contra

« o /r.. ,* ";., f^^^^r^f^ i] 2 perfecuti funt.Acgyptus.n.

Azotum &c ccpiflfet eam , m tempore il- ^,o(cqncns, vel trfbulans,

a «rOpere veib s tonciiin-"^te '... ' .' .. ....

io locutus eft dominus in manu ifaix filij

aTCilicium Hic enim habiuis P'ipheti plnngemis peccata ropult.

Amosdicens . Vade & folue saccum de lubis

alOuibuslecurusconira rerpentes,& fcoipiones huiusctemi blSolue
calce.vnenadet^eiibustuis Locus -nim in qiioft.is terra fanftaeft.

tuis,& calceamenta tua tollc de pedibus tuis.

Aethiopes humiles& deic
fti . Qui emimfe exaltat,bunii' Lue.
liat . Hi ducendi funt in ca- P^»''
ptiuitate tribus annis tor-
menta pafluri : De quibus:
Annossternosin meteha
humansopusmomento, ' rr .'r^ ■^ bui.Nccputcmusparuacf-

ad Dominu m conucrfi,ingruentia damna valeant eff-u- fe fupphcia.fed magnis dongata erunt rem ponbusjn ip »
eere. Ita vcro de iftis ait quida Propheta . Et erat Epuraim fa autem captiuitate Aegvptnuuenes,f. mahtia robora-
llumba amens& vecors. ^ ' ti, fenes qui ad perfea^ xtatis vit.a pcruenerunt , .bunt ^^^^

in anno . Afl-yria nomina funt h«c:Thartan,turris,vd nudi.vt omnia eoru m fcdera pateant.Nihil enmi occul
fuperfluus,vdelongans. Sargon.Princepshorti. Rex tum.quod non reudctur.

Aflvrius,f.fenfusm1gnushabetplarimosdiices,quoru ^ ProcoProphetaqu.vnotmpalhoanteaeoq-,trito<fe
vniiseftThartan.datusin fuperbiam in fcdere longe craflb,vtebatur,pplummum fapiennsftudium&dolo
procedcns,quimittitarade)cpagnandamAzotum,quc remquode IfracUsimpietate angebamr:eoetnuccxue
Hebra.ce df £fio .i.ignisgenerationis.Dux naq-, Reg.sAf re (e, nudulq; & finecalceis,quo futurx Acgyptiorum
V r. \ =?...^.....:..„.„„„„,..,^i^r,; ^iiKiHin;. r.ilamirafisfnecimcnedat . Hierofolvmaredirc.ubetur

fyrij expugnat eos qu.kruiuntgenerationi & libidini
a manno. Azotus,vrbsPaleftinoriimpotcntiftimade
quinquequamSargon qui & Sennachcrib ( fcx enim
nominibusdiauseftfecundui-riHieronyiiium) milTb
ThartanDuceexercitusexpugnauit &tcnait . Quan-
do autcm capta eft , locutus cft Dominus in manu

calamitatisfpecimenedat , Hierofolymarcd.reiubetur
ad metus.n.incuftionem , inufitatus hic habitus , nudo
fcrmone his prxcipue futurus efficacior , qui Propheta-
ru m monita ita parui penderent, vt aUum eos crroreni
fibi annficiare,iuberent,quo abfurdam illi inufitatamqj
veftitus forma intuiti,ad eius poftuladacam,iauitarcnt_

' N i C C5 L A V S DELYRA. ' lnznnoc[yio,Si.c.L)i'a:eitcmiiisPhil.jiiriorkrn,qhamctpit

Cao X X. ifieThaitanVrincfpsmiiiiiteEjgis^flyriorum.

3, T N anno. Hk confequentel poniiur punitio .Aegyptiorumfaaa 2 In tempore illo Ac Depur.itwm ^cgyptiorum. __

1 per Affyri ,s . Et diuiditur in duas panes.quia primo pomtur 3 VzdcTrofheta.v.aliquando denumiahant prophetia fua nm

Diuifio pmitio jLe: yptiorum . Secundo,ex hoc fequtns fiupefacHo ludxo- jolitm verbis,ftd et aliquando ferfibUusfignis,lici,t leri mias pc

rurn lirEttimebunt. Circapnmumpnmittiturttmpusreuek- fuitcatenaimcoUofu<,iddefgna,iau,^ficduierenturiocatenati

tionis fa8£ de islapmnienr,ciim dicitur. ■ '^'' cotraquos ,pph( iabatj(.2y .ktlic Ifaias vtt nuc>us ^t difcakcd

M 0 l{ .A L ] T E R .

t r In anno quo ingrrf.&c Per Rcgem Aflyriorum diabo-

lus fignatur,e6 9 cft Rex fuper oPs hlius f-ip^-rbix ,!vt dicitur

lob 4i.d.Pcr Thartan q'-i interprctatur fupcrfluus,figna

turcupiditas,quxnoneftcontentancceffari)sn(.ciuffi-

cientibus,fed femper quaerit fiiperflua.Pcr Azotum,qu§

interpretatur inccndiu,charitas intdligitur . Pcr hoc igi-

tur,9 Rex Aflyriorum mifitThartan adpcrcutiendura

Azotum,fio;natur cpdiabolusexcitatcupiditatem in ho

minib.ad dcftruenduindsmutuacharitatem: qu.acu

piditaseft vcneniicharitatis.Greg.ho.29. AntiquushO'

ftis du mente noftra ad rcru tcmporaliiJi d.leiaione tra-

bit infirmior^m 9 nos proximu cxcitat, 9 ca if faq dili-

gimus,auferrc moliatur. Ncccurat antiquus holiis usi
facies,vtterrcnatollat,fdvtcharitateinnob.sferiat,&c.l
I yade&Jolue faccu d( iuhts £/<2j.Pcrhoc 9 Ifaias Prophcl
taiuitnudus,tunc& difcalccatus,fignatur cp prxdicatorj
vcritatis crefcentib. vitijs per defcdu charitatis,ficut dfj
Mat.24.a. Et quonta ahundMc iniquttas,Kfiigefu'( cbarnas mur
m»»».Debetplus folito magis auftcre viuere,vt cotra vf
tiacfficacius pced.cct vcrbo & operc.Per hoc et,g? per il-
lam nuditate IfaiE,fign»ta fuit captiuitas Acgyptiorfi df
Aetiopn,quitenebrofiinterprctatur,fignatur 9 peccatf
restencbris peccatorumexcecati , ducentur pcr diabo-j
lum in captiuitatcm#iferni , n.fi penitcant ante morte.'

\ ^udam

20^

^ diCtia, folo cilicio indue

Ifai^ Cap.XXr.

20^

T?rophe« non folum vcibis, fed oais tutuM piiiicebanr.Ccut in hoc loeo."
af Tnbusdiebus.

lurnr vir nobiliflinuis, a^f ^ccicfic: vadcnsnudus&dircalceatus. Etdixit
vtHcbra:i rradunt. Cii-bDominus.SicutarabuIauitfcruus meus Ifjias nu-

ijS Hiiani RcX Minallls ■ fNonquoduibus annis.nudus ieiit.led diesperanno»poauniinteliigi.Vnd«ad

aCCCpitmCOnUl-ium.nO , t-h-N^t.r>om.nusd,c..:D.emproa„nodedi..b..

crubuitnudiis Tncederc, °"^ SC^ailcaiceatus , tnum annorum fignum &

nihil honeftiuS mdiCaS, '^Tii^^hmnb^r,!^!'^'^''"^ »>cHumilcmScdeieaan,.qu..i.top,c.fupex-

quarvi Domino obcdirc. portcntum eiit fuper Aegyptum & fupcr Acthio-

1 f Tiibus an.iis (icut feiuus mcus nu dus ambulau.i tiibus diebus.

b D/ia/«a/«y. Notandu

3d anteqiiam capia-

uir Azotus Prophcta fit

quod antequam capia- piam:Sic f mmabit Rcx Aflyriorumcaptiuitatem

aCMinahir. k«'iL«..i . l../i

I

libidini rcruiunt , & cal

carc

tcs(5c lcorpioncs.qui siit

jncrcmo huius la-culi,

vbi omnium bonorum

cftlltij. Pollquam autc

Azotuscaptusfuit,infi-

gnUmCaptiuitatlS -'^Cgy "airjmr.giiis b ♦Ad(iuales,acfuj,.l^s, at.nfiimosiT x(enonj.otcrantlibcrare.

jpti& Acthiopiaj.diiical- dicilla: Hxccinc cratfpcs noltra.-ad quos confu-
ccamsdcnudusvadu. "^gimusinauxilium, vtliberarentnos afacie Rcgis

• _Q__NulJo modo. TCum hicapti (int.

ncnsmanu, calccatispc- D

dibus,ncper huius(;rcu- Exolu.

li folitiidinem tranficns

afcrpeubus mordeatur.

d Haccmeerat Aduiira-

da Dci prouidcntia om-

nia rcgnacontra fe inui-

cem fuperbicntia dcflru

xit. Ifracl contra Dci vo •

luntatcm , in Damafco

Syrifq; iperauit , &ideo

vtrique captiuaij ab Af- +"P"uos <J«

fyrns.Iudasver6.nA,-;;Jl?//.

ptios.&expul
fbs cx Aetio

-AfP»-
fynj quia de fe prjelum- ^ . - ,

poffiZpe '/iTp^n: 'n^tibusadignominiamAegypti, Etttimcbunt, ^ &faCM£fr;

- rmrnione. nili M-ir ^•''^°** . . aTCum vidcr.nt c«nrul,m. bf In quafpcrabant. PiCrUnt,a ChaldailS pCriC

■ ^^^'^•"«"^^^•^"^ ^"f & confundentur ab Aetidpia t fpc fua : & ab Ae- 3 ^"t^aldei & Babilonij ,-,rpeau fu,

«lUtuiu»aL«,i.ogloi«baiui. bfldeo. c TNon auuena & peregiinus . fcd man- 4 ^^^"' '^Ofra DominUm
lionjrim d Tteufilem quz pcifecutionibus 8c fluftibus inceflantc tun Jebatut Moedis,& Pctfis fubiuffa P

lionJiius. ,

Tlntulj qujfi 'nfalo.

TSecuIi.

g}'ptogloria fua Etdicct habitatorinfulghuiusin

,. rjn 1. .„,!;. b * Ad ciualcs.Jc fij. '-- ^ —^ -' •■•

Sacco.n.veftitus,& pcllc

.• jL ' ' W c>iUMo modo. ^(Jumhicjatilint.

S"m,[r'^,a'l«r.^d Afl}iiorum.ErquomddoefFugciepoteiimusnos!

quamfcftinat, vclflarc.uclambulare. ^" ' • ■ •■ -

c ^d ignominiixm . Quia pafcha Domini comcdcrc non
|)Otcrant,quodcomcditlumbisaccindus jbaculum tc-

NICOLAVS DE LYRA.

^* tui ai defig f.aiTt^ip ^egipHj & ^ttiopcs nudi & difcalceati duce

uturincaptiuituii^ f{fge ^jfyrtorii. E' patct litera hoc excepto.

1 Trium annotu,&C QHodexpoHiturfic, ^ hoc frcit Ifaias

pet trci anfivs antequam accideret islud fj&utn , <juorum numerus

incipit ab illo tcmpore quo Thartan intrjnit ^:^tum . 8fx tnim

mAffyrioi tan vi exiflens in lud^a & eam deua(iaiis:andiuit de }{ege

^tHi/Lkm quod egrcffus erat ad impugnandurn ipfum , & cum co

tfrat \^x A.e'fypti,& ikc recefftt dc ludxa,,y- tlios t{rges debelauit

&poputim dixit captiuum in fine tritm atinorum pojiquam Ifaias

pr^dixerat hoc,I{a.Sa.di<it,<}u6d ly trtum annoiu.non fo.itnt refer

tnr ad tempus > cueUtionisfailde Ifant vff, ad eiut iinptetionem, vt

difium eftiftdetiam refertur adfj^um llMx,f. quod tribusannis
_ iuicfu nudAt & difcalceatus . Sei hoc non ejl verifimite, ifttod Do'
^ minus tundiitfaccret eum inctdere taliter,maximi cit cjfet defiirpe

tiJum,&hiAIcxandro
Magno.Quicumfetan-
quam Deum extuliflct,
vcneno cneftus eft,& re-
gnum eius in partes fcif-
fum,&poftaRomanis
fubiugatum . Roma-
.... . ., numimpcriuqiiod qua

li tcrrcis dcntibus,& vnguibus carncs fandorum lacera
uit.exmagnaparteiampcrijt. Infinccxtoto peribit,
cum rcgnum Chriftiilluxcrit.

rcgia . EtidtoaHf expofitorts dicunt, qnod iuit ftc taKttm trihus
diebus tnftgnum trium annorum diiiorutn ,ficut dicitur ETe.4..b.
Diem pro arno dedi tibi.

» ^ifitncb\int.Hicconfequ€nierponitHr/ittpefaaioIud£orum
quiconntebanttn adiutorio l{egum ^Aegypti, & ^etiopi^ contra
l\egem .ADynorum . Lt ideo quandj Jciuerunt eoscapttuos a Kege
,Affyriorum,& fuerwit territi &/iupefaai,& hoc efl quod dicitur.
Ettimcbunt,& confundcntur,/«7<c« iud.<i.
5 Ab Actiopia fpc fua./. 4e cmus auxilio fperahattt.

4 Et ab Aegypio gloria fua.r.rfe cuiusauxdw ^ioriabantHr.

5 Et diccbat hd,hi.&.Ci.pophtus regni ludx.Q^duiturittfula
10 quodeji mter duo tnaria,f mare mortuum ab Oritnte,& Medi-
tetranehm ab Otcidente . Dicunt tamen aliq^i,quod dicititr infula,
eoquodconctitiebatur htnc & indetrtbutationibus,ficut tnfulaflM
atb.fedprima e.xpofitio tfl magisliteratis. CxterapatentexdiHis. p

t

t

•Ki j. ^^jr^,^ ^^r^ ^ ^ ^ ^ j- Pcrqua:fignaturomnisboniIubtraaio,&cxtremacon

^{udam & d>fcalciatam difcoopertis nattbus ad tgnominiam. fufio in damnatis.

C AP XXI.

^^ 1^«» dijetii w irjj.Ba
bylonis,promul-
titudincpopulidi
fta mare,vndc.D(/tr<«w/u.
net I^^^minuf mare ciiu.

* Procopius. Confcruntinhzcnonnihii ad Acir^-pti
vifioncm, cuantumuisfccundum quoldam pcculiaris
Babyloni vifio habcatur,vt Babylonijs ludios, mininiO;
confidcrcdoceat,qui & ipficapicntur . Sic.n. apudPro-
phctam quendam legimus: .Aegyptum i'iuocabat,crad .Af-

C A p. XXI-

aUDcoac..ominil)u,. fl„ ,,u . ..«u habitat Deu».
^f?"" -•.""**= Q-"' dacendui.t io naui.
XT' ^^01 Babylcni». df Tentati-num.

Nus dclciii maris. Sicut titrbines

fyrios prttfcSifunt .Tanquam Ofjtx.y.
ca u Ck allatis, quibu6 ab Af-
lyrijs vrbcm & tcmplij coti
git cxpugnari,adhortarctur
Sin autcm cos qui funt ac-
curatiorcs.fcquamur, poll dcfignatu Acgypti & Actio-
pixpcr Alfyrioscxpugnationcm , qualiacxpiignatores
ipfos mancant.dcclarat.IuHa.n.fcntctia Dcus Acgyptios
AJfyrijs , Aflyrios Mcdis , Mcdos Pcrfis , Pcrfas deniquc
proptcr faftum & lupcrbiam alijs cucrtcndos conccllit.

nct

NICOLAVS DE LYRA.
Cap. XXI.

** /^Nus dcfcrti maris Pr</c«; caput in tres partes dinidilur:
V^ quia Tropheta primo loquiturcolra Babylonios. Sccitndb cd
tra Idum40s,ibiiOnils Dyi.Terti6 coUa .Agarenos,ibi:Onils in
Arabii.Circaprimumjciendum,q'4odfpiritusprophetu nonjeta

'^ per adejl prophetis:& qnadotangit mcnteTrophct.t dealiquone

--H gottofuturo,nonseperreuetatoes condttir»ics,ficut ptenius dtdiim
fuit in principio tibri Tfalmorum,LU ageretnr de ■pario taciu Spi-

• titusfaiicticirca tnentes VroplKtaru. £t ir.dc efij^p de eoctc negotio
plwibus viciius langitatitpiando mentes Trophttarum,rcitc/ando
yna vice,quod non erat in aliareudatu: &fit Prophetxfrequcter
idem repetunt,addendo ad ea q prius dixerant,vi l tnagts exptiiado
qudm prius fecerant:& fic eji m propofito.Supcnus enim Ifaias de
^iruciionem Bahylonis denuntiauoat I j.c. 14 C3" liic eandedtftru
Honem rcpaii cxpliiando aitqua qnx nonfuerantprius taliter ex-
pticata.Eldiuiditur in duaspantsfciundit duo qux htc exptitatur.

Secundum pon.tur ibi: Eabylon dilcaa.P»/w<n» duas,quiapri- D»"»'»*'-
tno ponitur didu expUcatio. Secundo Vrophetx cornpa/Jio,ibi.Pto
jptcrea.Circa prtmum diciiur.

1 Onus,S(.c.:.Babyloms,vt patebit cxfcq.ct (ecudu aliquos dicii
hic tnare propter populi in ca txiitchtts multitudihe. Ei tnare deji r .
tum, eo tp Trophttj dct.Hntiabat ta deferchdam ajuis habitatorib.
Sed mihi vidttiir mclius Itic dici dtJcriTt maris ,vct mare dcfeiiu,ad
exptiiandJi modti captionis Rubytoi,ic^,q uonfueratjHperius cxpli
catus. Tctjx.n.& Miediobfidentes Babytonem,& nonpotcnto cit
capi rc propier murorum altitudinc eir jpiJJitudin(m,loge a i iuitate
diuijh unt fiuuiu Eupbraic,quiper arcus tranfibat pcr mcdiain citii
tatcm in tiiutios riuos ita quod intrautrtint tiuitatc pcr arcus itlos.
Etficdiciiur Balyton dcftrtttm maris propter attcnuationem . Ei.-
phratis,qiti ijl rnagnus fiuuitis : propter qiiod dicitur hic marc more
ikbraitt f(rniotiis,quo longrcgatio magna qtu tnare -pocatur , fc^
lundutn ittud Gen. i .Congrtgationcjii; aquarum appcllauit maria.

2 Sicut turbincs. Ajricus .n. cjt ventus tatcralis iuter Mcridie

M 0

I{,^ L I l E I\.

t I 03wi<y>r»i.PctdcfcrtuinarisfignAtmiidiiS;,putf:)nai inmalu i.Io.j.d TQUismundusinmaUgnopofitits fyF.Erdici-

T'^m \ Ci ■; .u.K.

207

Gloford.&:NicolaideLyra 208 |

Hltt.4£

b.

a DedefertoVenit.lnQVlQ tTvndeveBtiwhementiflimi. bTSicdedefcrtoMcedotum.ScPerfarum mihi

* . ' ' " . vaftiras irruit.

Dominus tentatus , in a ab Africovcniunr^dedeferto venir,deterrahorri-

qUO liraClUX pCrCUUia fMihi. afCinantistentationibusmuiidusplemisnc. TCaptiuitatis. bfADeo.

lerpentlDUS. cfDom^n.velOeo. <rD«iusu'lCyrus 1 iftiac.

b Qui increduius .Gcnc- b bili.Vifio dura nuntiacaeftmihi.tQuiincredulus

raliS lententia, quau CUl aTContraDominum fuumbalthalar, occidendoillum quamuisDto permittente.

pafingulorunieft,quod «. ^,,,. . l^Qjiodincreduiocongruit. ;!"=• ^

in tepeftateopprimunc. eit infidditcr agit, & qui depopulator elt valtat.

C ^ICCHde^ela.J^XK'A.C' aTVoxDommiad PerUs&Moedos. b TDefpicientes, quifcilicerteniatefolent &

,' .•' o I ' • n /' eontemneic. T Prouincia Fcifarum Scciuitas. cTBibylonem. d T Ciuir-s

Jamit^ , OC legatll^eria- inMadia. eTMirisveldurxdmifionis.

rii.Aelamit?,defpic^etes c Afccnde Aelam,dbfidctMedcjOmncmgcmitum

^fcende ' C\.Q.\J i CtlXOC a aTVoxPropheta:,quiaBabylonficconteretur, b TQma lumbimeiagemespoeni-
Moedi nolite timere t:ntiamnonvoliiftatevtprius.feddolorep!e"ifunt.

equos afccnditc, Eabylo eiu.s cefTarc feci : Propterca repleti funt lunnibi mei

aTTantz milcrii. b TMuliei cum parir triftitiam habet.quia vrtithoraeius.

dolore-.anguftia pofledit me, ficut angurtia partu-

a Tln triflitiam vel in teiiam. b T Mifeiiam Babylonis. fVuionem duiam.
TVelturbatus.

ricntis . Coriui cum audirem , conturbatus fijm

I

2

5

4

5
6

t
7

8

9

lo

II

nem obfidete. ^fiendete,
Dei fortitudinecofixus,
audadercontra aducrfa
« rios loquitur.

d Omnem ^emitum. Qliq
te&alias Gentes geme-
rcfacicbat. Vei, vtnul-
lus iam geniat preflus
potentiaBabylonis. Vel
tantis malis fit afflida ,
vt contra te gemere non
audeat,
C Vone menfam.q.d.O

a Tln fpiritu. j, T^^nguftiJEveloculi caligauerunt pra: lacrymis.

cumvidcrcm. -f Ei"narcuit cor meum , tcnebras

a TMentem meim vtturbatus nefcitem pene quid ceinerem. b TMundus qui.in
roalignopofitus. cTQupndam. TVnicuiquefualpecicsfaftacft, vtliomo
homini dTDei ue! Fruphetz.

ftupefecerunt mc. Babylon dileda mea pofita efi:

a 1 ifaia:. b TQH.ia fubuetfa. Qiioniodotamcitopotuita fuperbis cuerti.
cTDominusad ftophetam. d 1Domini,cuiuscibo (aturatus qui ventura funt i»on
do contemplatut acuiius. e TO Balihaiai. TOJabylon. TV'^»'"" vtannunties,
dicens:Comeden.ij( biben.
b

12

13

t

Perf«&Moedi fumitc . mihiinmuaculum. Poncmcnfam,contcmplare l

cibum,pra:pariantesvos

ad bcllum , contemplamini in fpecula, qug exarata funt pariete:Mane,TcthelrPharcs,

5

m

.rr;-.

■VI

in pariete , profpicitc
quii Ocus rcgiumhu-
iusnumerauit. Surgitc
po(tquam comcderctis,
& biberetis, arma arripi
te.Babylonem dcbcllate.
Comcdite& bibitecrc-
detes fanguinem & cor-
pusDomini, vtprinci-
pesEcclefias fitis, vtcly-
peum fidei & armaturam .
Pauli arripiatis , in quo
igncatcla diaboli reftrin
gatis.

^ Procopius.Suntqui
verba hxc fponemen-
fam) ad AelamitasM^-
dos, Pcrfarumquelcga-
tos, quiBabylonem in-
uafuri funt,(5c hic ad bel
lum jCertamqiiefuturae
viftonas fpem,non fccus
atque ad cpularum luxu
riem inuitantm-,eflc exi-
ftiment.

f Contemplare,&c.Qn\A
poft menfam ingrilat ei.
Vel,Contemplare 6 Bal
thafar quid fcripferit in

^ S^ecuU

finddi
lidjetii
ibnsv
Ephel

tMedi

E

tErr:
meu ,
terruii

crepu
delide
poliiit
in teni
Dan.j

, NICOLAVS DE LYRA.

' & Occidentem.Et dicunt hic aliqui expofito esyquod. Terf^ & Mce
di ex iUa parte venerunt cont a Babylonem,fid hoc non videtur ve
vum , quia regiones Mcsdia ^ Terfidts magis dcclinant ad ofpofi-
tam partcm,& ideo per hoc qu ddi itnrhic,
1 Ab Africo . T>Jon defignatur terminu r feu plaga, vnde venit
exercitus contra Babylonem,fed magis defign rnrmodus veniendi:
qiiia ^fricus efl ventus tempefluojus generans urbines,fulgura &
tonitrua,qUtefunt valde tembilia.Et x hoc Ttrfa & tJMa^di v(-
nerunt contra Babyknem quam dejiruxerunt & pofulumoccidi-
runt,vtprxdi£Jumefifupra lap.ij.

3, De defcrto venit. Quia inter Babylonem & locum vndc vc-
nit exercitus,erat quoddam defertum per quodtranfir.

3 De terra./.rfc Mcedia & Vcrfidc,qua erat horrenda Babylonis.

4 V ifio dura. Contra Babylonios.

5 Nunciataeft mihi. Et qucefitillayfubditur.

<6 Qui incrcdulus,&c.7«//ei.6d/'e«M»'. Contenensconte
' iicris,Te/decipies.dccipicris,dcuaftans deuaftauens.i><^ ex
fonit R^ab . Sa.de regno Babyloms,& regno Terfarii:^a poft > egnu
Babyloniig quod contempfttfeu decepit , & deua(lauie multas pro-
tiinciis,furrexit regnum Terfarumfub Cyro,qui fibi fnbiecit re^r,u
Babylonia &deuaflauit, fecundumquod dicitur infrd i^.a. Vse
qui fpernis,nonne&ipfefperneris ? Vjequi prffidaris,
nonne & ipfeprjedaberis.&c.Etarf e««(/m/e»/«>w reductur
franslatio nofira.Qui increduluseft infidcliter agit.Hoc dici
tur de Balthafar l{ege Babylonis,quifuit idololatrapcjjmus, vt ha
betur Dan.').& ficfuitincredulus,vd quiadiSlum lere.29.dere'
gnifui terminatione credidit effe faffum , propter quod fecit illud
conuiuium magnum,Dan. 5 .Egit et infi ieliter,quia vafa diuino cul
tui dedicata appUcauit vftbus communibus in illo conuiuio.

7 Ef qui depopulator cft vaftat . Qwd intetligitur de Cyro,
qui B-Jyylo- em et multasalias Trouinctas depopnlauitet vaflauit.

8 Afcendc Aclam.l^eg/o eli Terfidis,cuius bellatores cu Cyro

afcer:-

afcendtrunt contra Babylvnem.

9 ObfidcMgde. In HebrM& inlibris correBishabeturM^

dcquoiiiam PciJ.i & Mcedi obfederunt Babylonem,

I o Omnem gem itu m eius ccflare feci.i.faciam de propin.
quo,eb quod B.ibyiohij a vobis capti, non audeant coram vobis con,
querit prji nimio timore & deprcfsiove.

I I Pf opterea. Hic confequenter ponitur Trophetx cmpajfto'.
quia licet uuint Babyloniorum militiam,diligebat tamen naturam^
& tdeo compatichaturmifriteiusqHam videhat futurarn.Etpra
pter hoc dicit Vropheta .- Propterea replcti funt lumbi mei

dolor,&C£r pat' t lirera vfcjm ihi.

1 2 Tenebrae ftupefecerunt mc.i.mijeria venturafuper Btt
bylonimJiupef'cauntn,eprxadtinratione.

1 3 Babylon, Hic pomturfecundum,explicans captienis Baby
lonica modum.Et pi mo ex demerito Bilth^^r B^gis.Secunao,qua
tiira ad modum exercitus eontra eum venicntis,ibi , HcCC cnitn
dixit,r/na pnmirin diciinr.

14 Pone menfam./" hocalloquitur Balthafar qui fecit grade
conuiuitm, Dan,^. Dicunt enim aUqui,quod Cyrus & Dariusfue-
runt in hocconuiuio muitatia B.dthaf.xr,eo quod uolosb fimulauc-
ruitt fe velte pacificare cum eo,&fic recedtre cum amicitiie f^derei
propter qiiod Baltoafir fecit eis ronuiuium. Sed hocnon videtur ve
rim:quta Dan.^.dicitur . Balthafar Rcx fccitgrandc conui-
uium optimatibus fuis mille . Siaut feafjet ilLud cmuimum
Cyra & Dano l\(gibus,p. incipMter fuiffcnt expreffa eorum nomi
na,propter quod dicunt Hebriei,quodfecit illud conuiuium fnis prirt
cipibusyie^imans di£lu lere. fuijfe falfum determinationeregnifui^
quia terminum pofitu lert. t^.crediiit efje tranfadtm>^^ ^ in Dei
contempttm fecit apportari vafa Dei in illo conuiuio . Et quia ex
hoc mcruit a Deo condemnari,vt ibidem dicitur, ideo fcquitur.

»5 Contemplare. ScilicetmanumfcribentemjetitemamDei
contra tc,co'itracandelabrum in fuperficie parietis auU regijc, cu-
iusjcriptura & expofttio diffush ponuntur , Dan. 5 .

•J« I Comeden-

t

>

tJH 0 t^jt L 1 T E B^

J tur defertum,c6 cp eftmoribasincultus, peccatoru fpi-
nis& vcpribusrepletus.Etdercrtum mnris,c6g»efttur
binibus caufarum turbatus,contra ipfum dicit prsedica-
tor veritatis,9turbincs veniuntcontraipfum,i.horribi
les poensE,nifi p^nitcat vere,ideo fubditur,
6 ilui incredulus eJt.Vcrbis pra;dicatoris.
t infideliter agit.Yn peccatis perfeucrado.Et quia tah"s per-
feuerantia cotcmptum parit,ficut dicitur,Prou. x5?.a./w-
pius ciim in profundum peccatoru venerit,contem>is,\dco lequ it'
8 .Afcende t^elam Qm interpretatur defpiciens,propter
quod fignificatcontcmptum.

j> ohfide M^de. Qiia» intcrprctatur famcsantiqua . Et fi-
gnificat ambitionem quaparentcs primi volucruntcflc

ficut

ficut dii,Gcne.5.ItemMcdeba aliter intcrprctafur, aqua:
eminentes,ideo fignat profundum peccatorum.

10 Om''-m gemiti^m eius leJiarefect.VcT dcfcflum penitcn
ti2,& qm pra;dicator de talib.anguftiatur,idco fequitur

1 1 Tropterea repletifunt himbi mei dolore .

13 BabylondileHamea . Idcm fignatur nomincBabylo-
nis,quod prius fignatum eftpcrdcfcrtum mans,f mun
duspcccatisplenus,de quo dicitur:Babyi6 dilcfta nica,
non propter culpam.fcd propter naturam.

1 T'<;/?fac^wj//ji/«»«V^c«/«w.i. admirationis materiam,
.f quomodoliberumarbitrium , quodeft ordinatum
ad bonum,ficobftinateconucrtiturad malum .

1 4 Pone wew/«w.Idcft,facram fcripturam,tu prxdicator
qui dcfignaris per Ilaiam.

1 5 Contemptarc infpecula.Diii§cntCt videndo ipfam.

"^ Comidencs

2u

rsi

vnde

a spiCkfrorew. Spcculantcsdicunturprophcta:
A ndEzcchi!:\cm:Sp'i mawrtm dedi le demui Ifraet.
:. b ^f:^r;v!eni. CyrusprincepsimpcrabatMcdis &Pcr-

lispoit mortem Darij auunculi fui. Hunc ergoafcenfo.

rem viditprophetacumMoedis& Pcrfis venientccon-

tra Babyloncm cu

Dario auunculo

fuo- Afinusregnu

Pcrfaru eft , quod

antcCyrumigno-

bilefuit 6cnuliius

dignitatis. Came-

his,rcgnum Mce-

doru , quod femg

Ifaiae Cap. XXI. hq

d Sttper fpeculam dcmlm . IdcO pcr dicm in contcmpla- D
tione pofitus dlebus ac nodtibus paratus audirc & loqui
qujE przcepcrit.

e stans toti noclibus . Vtmecuftodiam abomnipecca-
to, vt fim dignus audire verbum domini.

f Ecceijlerenitrir,

a fWs Dari & Cyrf '•um rcgf comedentes 8c bibtntes furgite Sc interScite dominutn vedrum.

inlpccula; t comcdentcs&: bibcntes, fuigitc principes, j

f Vrl accipitc. * 4.

t arripite clypeum . Rtc cnim dixit mihi dominus: Vade, ^

a flncoidctuo , idefldiligcnterintuerc <jUi mundo ucnturafunt. j

b fTetnetipfum. fChriftum inquo ventut.i f^cfulamur. f Spiritu piophetiac.

&ponc fpeculatorem,& quodcunque viderit annuntict.

a 1ipecu;ator:ego fcihcet. bf Bigam quzduoluse^ .is trahi folct.

•rVijelicet «juieft ptoequisafcenfor if no & camcloabutebatur.

Quodfequitur,fe
vidilTe fignificat,
vcnircfcilicetfal-
uatorem fuper bi.
gam lcdcntem , &
duobus animali-
busjideft afino&
camclo vnumcuc

p otcntiffimfi. Qui b Et yidrt currum duorum equimm afcenforcm afini , & af 4 ''"m iungentem

fSpeculator.

dam afcenforem

afinilccunducuan

2e!ium , & Zacha-

riam prophetam , c

Chriftum dicunt. d

Afccnforcmcanic b • - " -■

\i, contrariam for- c ftans iugitcr pcr die,& fupcr cuilodiam mea ego liim, Itans

IfitUdinCm propter ffitmus. i fNontoluminprofpeiintc h fLefxjui ''optaclamauerat -

cenfbrem cameli , & contemplatus cfl: diligenter multo in- 6

1 ^Chriliu4i)ui & fi ecuUior. f Vclrgo. b fXxponit quis 'ii fprciilator. _

tuitu.Etclamauitlco. Superfpcculam tdominicgofum g

-■' - f In lum^neCilicci dominicoal'iiutus:vnde vcntuiapcofpi

a «Ifaias. ^ in lum^nekiJicci <lominicoa:<iiutus:vii<ie vcDtuiapcoip:::am.
b lOtliciummihiinianaurri vtfcihcei in lenebiisficuli piofpiciam veaiuia.
Oi " . - -

9

g Ceciditcecidit.Cy-
ro & Dario Baby-
lonem vaftatibus,
ciiam idola funt
confrada tcmplo
Beli fubucrfo , &
igne concrcmato.
h Trituramea.C[Vi3.-

fxditatcm tortuo- f totisnoibbus.Eccciftevjnitvirarcen(orbigxequitum,& n fidicatrOpopule,

fiiialis. Alijverd
Z rfuos arccnforcsH-
tcr«.(.aclp'ritusad g
«luorcfcrunttcfla-
mcnta.
c ift.lJe lcopro

a «Mihi veibaeius3u<^iir cujk.ci ii. b <, Ia:n in p «(eniia Dei. f lo aduentumeopriiro,
tc paoiiusio lecjnUo. c i Tctiui oibit contulio. d f Falfa dogmata , acuto acumine dialc-

fticstfcipta Stirthor ci< fi'er scolorata.

12 qui rccondendus

esin horrea mea,

•? qucm triui varijs

tlere. ft.i.

refpondir,&dixit:tCcciditceciditBal3ylon,&orafcii!ptiIia ^.' n---- :— •*•"'- Apo./^.c.

a *,ilni dc irira cft.deleria !oo> ur. b % Vox vitiphetat vel Chritti : quafi qu* debai teci tibi. ' angUltUSjVt CXCUtC £
{ciiedic4inonfdill<'diciuai cTOIeiufaUm rouiiis ttibuUtionibusiiituut*. I4 rcm palCaS OC tUtl'-
d lldellfempliconlliufliinaiea.Oiri- lebufaii nui* Aureuna. ,^ r-nm r^i.n'; /-«^«f....

1, tit.iuw ivv/L^.»^ , ^. -.^-_ [,.!L.e _ ri- <i 15 cum purUjConier-

.virtutcanimi,gfpe h d^oruciuscotrita sutitcrra. Trituramea& hhaareaejne^*,

CulatOr "TnTarilia ^ ' _ ^ t i" t mra vnba cicde doininierimlunrijuin<fi.illalleie. ^ Vcl .ilii.

qua: ail jiui a diio cxcrcituum Dco lfracl,annunciaui vobis.

eomcm^ lauonis,
d Super

16 re inhorrea, qu»

17 audiui a domino

1 8 C.X Dco Ifrael , &c,
Onut

NICOLAVS DE LYRA.

» I Comcdcntcs (k bibenicsfurgitcprincipcs.f(/.;^of/7f-
tdf hon (jl vobts tcnpusfejlinandi ,jtd mc^is vos dtfcndendi quut
eadem noHe Tcrplf Cf f^^di intrauerur.t ciuitatem modo fupradi-
f.o,& ir,terfe8t(S ftit Batthafjr cum populofiio,Dan.f.
1 Hxc cnim dixit mihi. Htc conjequemer prophrta explicat
modum veniemJi Perf^rum , & Madorum contra Babjlonem di.
Hzc cnim dixit mihi. rf cuius verbum nonpotcli ejjefatfum.

3 Vadc & ponc Ipcculatorcm . Dicunt Hebrgiy j. iftefHit
jlbaiuih propheta, eoijuodjubditur mfra: Super fpsculam domini
egolumiians, &c. Cuiusfententiaponiiur,^bdcu.2.experfona

l ipfius didajcd mclins inteUigitur de ipiomet Jfaia, vtbabeturex
fide huius partis. Sic igitur exponitur^Vzdc & ponc fpcculato
rem. fcilicet teipfum ad videndum & nuntiandumpopulo tuo que
ventura funt fuper Bdhylontm.

4 Etvidit. LoquiturdeJeipfoquafidealtcro.Ethicmoduslo-
quendi frequens tfl inprophetis & etiam in enangelijs.

5 Currum duorum cquitum . Ideil Cyn regis Terfarum,
ksr Dartj regis M«dorum , qui erant iun{li quaft duji rotf in vno
curru adcurrcndum contra Bahylonem.

6 Afccnforem afini. yidii enim vifione ima^inaria duos equi
tes,quorum vnus equitabat afinum,& altcr camcium-.etintelitxit,
^equiutns afinumfignijicabjt Cyrum prefidenttmregnoTerfaru:
quoi vfque ad temput Cyri fuerat ijumilc &fubicBum , & quod
afterfor cameli { qui efl animal nobile & magnificum) fignificabat
Dariumprxfidentem regno Mci;dorum,qttod a Longo ti mporefuerat
nobde &magnum.

7 Etcontcmplatuscftdiligcntcr..^rfpcTnpJfn«fKTO rcuela
tionimdiuinamftcutbonus difiipulus ad intclligendum magiHri
fui doilrinam, vnde dicitinfra.l.b. Mane crigit mihi aurem,vt a«-
diam eum quafi magiflrum.

8 Et clamauit lco . Quia ficut rugitus leonis eU teriibili^fic
prophttiafua erat terribilis Kabylonijs.

5> Super fpeculam donuni cgo fum flans , &c. Taratus

ud videniium iU"ii quod miht ejii imit .r.

1 o Et (upcr,flcc. yt per def ^ut» feu peccatu meti dtuinis reue

lationibus non ponatn impedimentum.Et fubditur vijiofibt ofienfa,

J I Eccc iftc.vcnit. fciticet contra B.:by'onem.

1 2 Vir afccnlor. Ideji Cyros in pmxmo accrpturus fuper duo

regna d.^minium.ytl aliitr: Vir afccnfor.i viri afcetiJores,acci-

pirndo (ingulare pro plurali.fio i Exod. i.r. Vcnic mufcagra-

mCRm^iideJifmuttifudo mulcarum: & iiii vn ijunt Cyrus & D>i~

rius,itaqudd perbigam equitim idemintcliigitnr quod fupra per

currum duorum equitum.

1 j Et rcfpondit & dixit.fciUcei ifaias prophcta, qiii nomina

tus efl hitjpct ulator, vi dtiimi eii. •_

14 Ccciditcccidit Eaby\on. &duplicaturcecidU,admaiorS ^

aJfirmatioHi m,vt communiier cxponitur.l{ab. Sal. dicit qubd dupli

catur ad fignificandum duplicem Babylonia cafum,rn'm a Cyro et ^ .

Dario,a quibus capta fuit & incenfa, alium a domino a quo poftea^^^^'

fubuerfa eft totaliter ^ efi mhabitahilis fa8a vt di3u rji fupra 1 3.

EritBabylonfubucrfa, ficut fubuerti dominus Sodo-

mam,& Gomorrham.

I J Etomnia. Quia Verft (£ Moedi ea confringentes, aurum &

argentum afportauerunt.Confequenter Ifaias conuerticfe ad loquen

dum de rtgno Iud.t,dicens.

16 Trituramca. fn Hebreo habetur filinSyidcm tamcn figni-
ficatur vtroque vocabulo. Vrophcta enim populTi rcgni lndx vucat
trituram fuam , & Jilium feujiliam areeju^ , per quod in:e'digitur
granumpurum apalea excujfum. Intentto cnim cius erat e.xcutere a
populo illoomncm malitiam,& caFHgare eos per aliorumflagella
tioncm abeodrvuntiatam.ldeofubdttur.

17 Quxaudiui. Quifallerenonpotcfl, netfalli.

18 Annuntiaui vohis.inveritateproveflracorrcfiionr.Etpcr
hocpatet,fptotapafs ijiaalocoillo : Vadc & ponc fpcculato-
tcm,Scc.intelligitur de lfaia,& non de alio propheta. *Onus

ex Bi^

I

M0R^.AL1TEI\.
\ I Comedentes & bihentes,&c. idcft vos praidicatorcs facra

fcriptura rcfcdi,& principcs in cxcrcitu Cliriftiano con-

ftituti,rfal.4?.d.C6nftitueseo5prin.

t »^>r/.c/jy.fcilicctorationisdcuotxadrcfiftendum po-
• tcftati diabolica:.

a Wfc fnim. pcr facram fcripturam,vcl fpccialcm infpi-

rationcm.

3 i^adc & pone fPrculatorcm . idcft intcUcQum tuum ad
I intellijcndum.

4 i«^i' pcrduascurrnsrotas.duotcftamctadcfignan
tur^pcrduoicquitcsChriftus&Moyfcsintclliguntur.
6 w^/'«iiy.ayi«i.Chriftu,q pullu afin? df cqtalTc, Mat.n.
t Etaittnjortm ct)«f./(.fcilicct Moyicn populi Iiidaici du
c :m . Canitlus cnim cft animal sibofum : idco fignat

popu-

populum ludaicum luperbum contra Deum.

9 Supcr Jpecutam domini,&c.zd fcicndu cius voluntatcm.

II Ettccevrnit,&c. i.viri, accipicndofingularcproplu-

raIi,ficutdicitur,Exod.8 f. Fenitmufcagrauitlima,imnkitii

domufcarum.Et ifti viri funtChriftus& Moyfcs.

t ttdtxie. idcftdixcruntcontrapcccatorcsobflinatos,

contraquosChriftus & Moylcslocutifunt.

14 CciiditceciditBal))'lon.?nmus enimcaluscft inculpa
mortalcm,& Iccundusingchcnnam.

15 if ownjii /t«'/pr//M,ei^c.Sculptiienamq;luxurioficftri-
balda,& auari pccunia:& ficdc alijs in quib.fine ponunt
pcccatorcs,quxc6tcruntcfi in mortcpcnitusaufcrunt.

16 Tritura rnra.i. gens a me pcrcufta.fcd non emcndata.

17 i;)«j:<3«rfiMi,^<.f pocnamxtcrnam obftinatis.

18 ^n/i;</j«(t/«.hocn.annuntiarc dcbct pdicator vcritatis.

t Onus

211

Gloford.&NicoIaideLyra

2l2

a Onus Duma. LXX.Iduma;x,qu^ cfl pronincia Sa^race-
nora.Duma,rcgio ldumea;:habitatorcs eius deprogcnie
E(au,qui Edom & Seir, Iduma^iaute ab AflTyriis & Chal-
d.vis expugnati runt,(icut & due tribus.Qui vidcntes poft
Ixx.annos duas trib.a feruitio liberari, & fe in captiuita-
te teneri, cum de cade ftir-

a

b

c

f Adhuc captiuus qui eft rtx Scir.

Onus Duma,ad me clamat cx Seir . Cuftos

a fLiberas populum tuutii.quifi illis dormientibus pro ipfis vigiUs, quare
& rosdeeod-rai;cncre(iiTiiliternjn liberas. bfDeus oninipotens.

juid de node : cullos t quide nodle dixit

t quid CuftoS meUS die aC nOcXe a^^Deusomnipotens. bcrcinpuslibeiationispopulomeo. c^TiibuUtio

mc ad pnriam vocat,vt re- ;>dum«i». d fMe. eTT^tocorde.^ d •• ^. e

linquensSeir(quiinterpre d cultos; venitmane&nox. Sl qu^ritls qritc:
taturhifpidus &pilofus) e
rcuertarapudeu habitatu f
rus. Dumafimilitudo vel

pe fucrmt, implorabat au-
xilium dfii ; & hoceft , O-
nus Duma ad me clamat.
b ^dmectamar. Deus, f.
cu ftos meus die ac node

a <rR.elinquetesidoIi.fPjrii.ndo. bfEiiam fic.

conuertimini,et uenite

tl in Arabla filenfiu . Idumxatcrrcna.

pcrnoaatiusPofliimuscrgo diccrc, cp
adfimilitudine populi ll-
rael vocetur gentiu multi
tudo: & vbi prius fuerat fi
lentifi lcgis Dei , ibi fit cla-
morconfeffionis. P6t&

t Theman ccclcfia narrare , 9 dns dc
Scir , i. de terrenis locis ad
fc clamct,& ad falute pro-
uocet,& dicat ad eu: O cu
B ftos , qui de nofte confur-
gcns verfaris in tencbris.q
cs in carne abfq; peccato
carnis,quaca voluifti hu.

c 1 i.i me. 1 De captiuitate.

Onus in Arabia,

a f^Ad vcfp'"umdemoia fle.& ad matu.li.

In faltu t aduefperam dormietis in femi-

a ^OIfmafUtx. 5^,Njn e.ipeftetisdonec veniat. bfPopuIo meo

lugienti ad vos. c ^'Quia in laltufuit. d f Doftrini.

^ Baftifmo. f Non folutn panem.

tisDodanim. Occurrcntes fitienrifertea'*-

a^Quihabetis lumen fcientiac fcripiurarum.Sc charitatis. blMeridianam.
c l^deusabaultrovenitt. d f Verbi Dei. 'Mon tantum cum aqua.

cjuam qui habitatis tcrram f auftri : cum

f Populolaffb.

panibus occurrite fu^ienti . A facie cnim

a 5^Hiteticoruin:doftrinjcgenimm: ulafpheniiat ladacoium. bfAdiuxi-
lium vertrum. cf Babyloniotum. Qiijj multos videte interfeftos ceci-
d'11'e in praclio.

gladiorum fugerunt , a facie gladij immj:-

«■Super cetuiccs. b "(EUmitirumJqui fagittarij opiiaii, 5c veneiunt cutn

Chald.eis.

ncntis, afacicarcu? extenti , a facie grauis

tur.To.f»

nianum corpusaflumere.
Dixit cuftosSamaritanus, f qui vulncratu portauitpro-
j)rijs humeris ad ftabulum. V^nit mane «Sc nox,gentibus
lcilicet fol iuftitise,IudiEistcnebrx. Vnde : ycnon viientes
yideant,& videmes cxci. Loquitur deinde gentibus. Si mc
qua;ritis,ftudiofius quxrite.

^ Theodoretus.Seir monsIdumxorucrat,abEfau no
mentraxit,quipilofuserat, Sei.n.Hebra;a voxLatinc pi
lofum fignificat. Et qm timcnteshoftesad muros cxcu-
bias faciebant,node & die,& clamabant,& ficterrituros
fc hoftesputabant.Hos prophetaobiurgans,ait.Cuftodi
- te jjpugnacula, & cuftodite quid node fiat, rcde.n. iftud
facitis , quod propatri^ murisconfiftitis , fi tamen falu-
tem quxritis,ad me venitc,nc fidatia vcftris viribus,fi ad
ine confugiiiSjVOs defcndam.

c cuHos qi4id de noBe. 4« Gregoriusdenode cuftos vc-
nit,quiahumani gcneris protedor & manifeftus in car-
ne apparuit,& tii huc prcfla ^fidi? fiiq tcncbris ludca mi-
nime cognouitVbi bene ex vocecuftodis additur, Vcnit
mane & nox,quia per eius pfentia & noua lux mudo in
claruit,tn in corde infidelium vctufta CKcitasreraanfit.
Q -jc Procopius.Hos 9 Idumforu metu terretur,vtad fe ac

ccdant propere,fuaq-, ibi propugnacula tucatur.tatrto cn D
ftode nofte,& die vfi hortatur.Iam ergo,ait,non ab al o
quam a me qui eget auxilium qu^rat. Mccum habitct,
qni falutis fua: curam habct. IUisenim fuam operamaii
xiliumque poUicetur,fi apud eumvclintpermanere.

d f^enit mane,&( . Quafi po •

1 pulo mco dabo lumcn lartil

2 tice reuertenti a captiuitarc: '
5 vos aut in noftc captinita-

4 tisderelinqua,quiacxulta-

5 ftisfupercontritionepopii

6 liraci;quia.n.Iduma;ideca

7 ptiuitatelfracl funt IjBtati,

8 ideo&ipfi luntcaptiuati.

9 e i~i</«4;m/V,Siqritismeuni
ip auxiliuminneceflitate.(/«.? I
1 1 mc.fimilitcr I^fperitatc.Ctf

ucrtimnizd mecorde./^f/2/tf,
opcratione,& ficaudia vo.s.
f Onus in ^rabia.Avahcssnt
Saracehi ab Ifmaelc, & Cc-
dar fiiio cius,qui mehus ab
Agar matre fua , Agarcni;
fcdmalueruntvocari Sara
1 2 ceni quafi Sars libera:, non
Agar ancill.E,fint filij.Hi cu g"
dcbuifl^ent pane & aqua da
re lud^is fugientib. a facic
Chaldeoru, pancm pr^bcn
tes aq lubtraxcrunt , vt fiti
magisinardefccr^t perirer.
Ouapropter & ipfi in capri
uitatc dudi. Inde alloquiturDcus Iuda»os fugicntes Cc.
g infaltuad vefpera. O lud^i qui obfidione Babylonia fu-
gictis in faltu,i.in filuisSaracenoru dormietis, fugicntes
Chald^osi fcmitis Dodanim,qdinterpretat i,ppinquos
vel cognatos.i.ivia q ducit ad ,f piquos veftros Saracenos
h Vtlpera. Qnx eft principium no£lis.Qui peccarc inci
pit , in vcfpera eft, qui ad fummum venit,in media no-
61e . Medianofteprimogcnita Aegypti occiduntur . Pe-
trusncgat,luce iam vicina posnitet. Exo

i initmtis. Quiavcfperaprincipiummalorum.Lxx. InMit
via Dcdan.quod interprctatur iudicia . Quot.n.pcccato-
rum gencra,tot iudicia.Qui peccatoru ingrediuntur viS
non in agris confitis dormiunt:fcd in faltu infruduofo;
vbi vcpres,(pin9,bcftix.Is faltus plurcs deuorauit deexer
citu Abfalonis,quagladius qii contrapatrem rebcUauir.
k Occurrentes fitientiferte . Hoccontracospoteftdici,qui
pcio & defidia: fe tradiderunt & propria falute contenti
funt, necpcenitenfibus& conuerfis manumporrigunt.
1 sitientifeneaquam. Fatigatis fratribusardorefolis &
Ctisferte aquara,nein folitudincpcreant.
m Qui habitatis. 4« Gregorius In tcrra Auftrihabitant, ^

NICOLAVS De LYRA.
* I OnUS Dnmz.Hicprophetafcribit cotra ldumps,quipofi capti
uitateregni ludffuerut captiuatia Tiabuchodonofot : tposiea libc
ratis ludfispcr Cyruipft nofuerYit liberati:f^ quod conquercban-
tur,cu defcendiffent de Ifaac pcr Efau,ftcut filij Ifraetper lacob:fed
hoc no valcbat,quia nofuerat ita pcenitetes et conueyfi ad^ Deuficut
Judf,& hocefl qi40ddr:Oaus Dama,j. Edorn.ncia.n'.Hebraicci
Aliqn variatur a partc principij et a partefinis,ftcut & Latina. vn
dejicut idem nomen efi Colinus & \icolaus ,Jtc Edom & Duma.
2 Ad me clama,&c.?.f o/>a/Kf Idumxoru in captiuitate detetus.
£dom.n.& Seir noiafunt einfdeterre. Ad me clamat profua libera
tione. P^a. Sa.dicit ^ ifie clamor intelligitur oro angeli pr^ftdentis
foputo Idumcoru.Angeli.n.fau^i Deum deprccantur pro populis,
quorucufiodi:efuntprefe&i,vthabetur,DatKi6. j Cuftos.r.rfo-
mne,Tjui escuflos oiumfcim illud, P/i 2 g.Nifi diiscuftodicrit
ciui. 4 Qtiid de nofte. i. quantum remanet de noBe huius ca-
ptiuitatis. 5 D'mt Cu(\os. idcB dominus loquens per Ifaiam.
6 Venit manc,&c./,?»a«f cofolationis,ct nox tribulationis in-
ducutur a Deofc^m meritaet demerita holum.q.d.ft vultis exire d
captiuitatis tio5ie. 7 C6uertimini,&C.af/ mc reraciter et ex cor

de.Ideojubditur:Si qri.quxri. S Onusm Ardb.Hicpropheta
fci ibit cotra ^garenos qui magis proprie fic nominatur q Sarace-
m,eo 5» defct-derHt ab .AbrahSf Ifmsde anciUf .Agirfilm:fedipft
yfurpaueiiitjibi nome a Sara^qfuitlibera, Tfe.n.quo I^abuchoao-
mjor uafiauit lud^amuLtidelfdeisfugerHt verfus .Arabia,vbi ha
bitahat otgarcni credetes fe ibi habtre aliqS refugiu, eo ip dcfcende
rant ab Ubraha,ficut et ipft ecotrario fuerunt eis duri.ff quod pro
pheta derwciat corii punitione,diccs:OniiS itl Avab.Circa qifcie
du,^ dnplex efl jtrahia.f.fuuperior etitnferior. lnferior aTapropitt
(jua eii ludttf ad q fugerut Iudd:et illafuit captiuata a t^abucho
donofor f^ duritia prcdi3'i etno alia: & aihoc denotandit d^ liic:
Onusin Atzb.i.inynapane .Arabi^^etnoin tota:&non dicit
onus Arabixficut onus B3by!onis,& atiorJi.Confequeier defcribit
fuga IudfOru,dicens. 9 In faltu ad,&c.ff defetia hofpit!f,quia
ndrecipientvos ^gareni. loInlcmitisDodanim. T^omeneH
lociadqueefl viaperfaltiiitiu. 11, Occurrcntes fitienti, &c.
idefl,o vos .Agareni, qui habitatis inplaga aujlrali rejpeHn ludxA
occurrite mifericorditer lud^ii fugieniibus,qi:i funt cognati vejlri.
12 A facie.n.gladioramfugerunt,&c.ii'.-/.//?d/«o;'Z«on/>rc-

■^ ceditrx

t

M 0 li^ L l T E li.
I Onus Duma . Sicut Aihxx fuit in expofitione literali,Ed6
& Duma ide fignat.Edo intcrpretat terrcnus:& io fignat
inordinata cupiditatetcrrcnoru,&ideocum df. Onus Du
tna. admc c/«jwaj.idecft ac fi diceretur: grauitas peccaticu-
pidorumexpctitpunitionepcriuftitiadiuinam, ficutdf
Gcn.^.b, Eue vox fanguinis fratris tui jibel.cl.ad me de terra.
3 Dixitcudos. idcftdominusdequodiciturPfal. i26.a.
i\(//; duminus cufiodiciit ciuitatcm.fr ufira vigitat qui cufiodit ea.
6 Vcnit m^nc/tc. i.profpcritate cupiditatis tcrrenc fcquit

nox gehenn?,ficut patct Luc.i 6.dc diuitc epulone. Qiiia
tii hgc pocna poteuadi per veritatS poenitenti?,fubduur.
f si quxritis qHierite,&c.i.ii qu^ritis veraciter eualerc poc
nam gchcnnae, couertiinini per vcritatem pa;niteti.x,&
venite pei" opera mifcricordis. 8 Onus m .Arabia.hic loq-
turprophctacotra Saracenos,quosdenuntiatpcr gladiii
extcrminandos.pcrquodfigniHcaturilludquoddixerut
aliqui doftorcs nfi de lcgc Mahumcti , qd ucut pcr gla-
diumincfpij!,& pgladiu tcnetur,itapgladiii tcrminabit.

t tlOi\^-

215

0C[iu in cccIcHa pofiti/tiperni fpiritus charitate perflitur.
A Fugitautemquihuius mudimalaeuadcre concupifcit.

• Qui crgo in terra Auilri habitat , fugienti cum panibus
occurrat, i.is qui iam fanclo fpintu intra ecclefiam plc-
nus eft,cuqui malafuaeuadei'cnituur,eruditionisaUo-
quio cololetur. Fugienti.f.
cii panibus occurrcrc, eft
metuenti xterna fuppli-
cia,dodrinx facrcefcas of

• ferrc: & modo tumore ter

IfakCap.XXII.

214

rorec6primcrc,m6 pauo-
recxhortatione rcfoucre.
a ^dhnc in vfto , &c. q. d.
Quia non liabuifli in cos

. mifericordiam propc fufli
'^ ncbitis captiuitatis mifc-

' riam. l'oi\ annuni a ludai-
ca captiuitatc & Icrulaicm
f ubuerlJonc,iii quoquc va

manetindubitatafides, damna grauifllma paficmini D
Poflunt& ha:cdchisintcl!igifseuicntcinecclcliam per-^
lcxutione, du Chriftiani efle fe fimulant, reat lcnticnres
cumhajrcticisoppugnanr , quorum flagitium non dui
poftcadiuinxiuftitixvindiaavlturacft.
. , . . b Quafi inanHomener.m^ii.

a TOccurt..e fag.cn..,quoni,n,. TQ^ Nc dcfpiciari, n,irc. q^Q j ^(^. QuQmodo mcr-

ccnnariusannu fuumpu.

Adhuc in vno anno t quafi in anno merccn- "5"^ laborcm.dum inhiac
^n-a ■' a ad merccdem , fic & vobis

Au^i\.>«>ii^Muitiaui. T v^ r*c ucnjicians niiic-
ins:CUo cnim veni^t dies vcltra.Scc. fFututi.

prxlij . Quoniam ha^cdicit dominus adme:

- 'Captiuiiatiseotmnfuftincbitvosdominus.

ilatiiunr.

♦ Procopius.Apcrit quac fugicntibuslfraditis prsfla-
rc docucrat.Vos.n.aitoTha:nianitc,initincrcDcda fu-
gicntib. obuiam prodirc,& ea quib. egcbutoffcrrc opor
tuit.Quod humanitatis officiu cua vobis neglc<^u fit.no
dubiucft,quin anno conlcquetcqiidiuin^prcdidionis

*^Foftannum.

narij , ^ aufcrctur omnis gloria Cedar: &

a ^Sjraccnitf >-.)iib Aflyiiji: quilagittaiijlunt Ctut Ifmael pateiectum,
c;u:j m lolitudinr moiantur.

t reJiquiienumeri fagittariorum fortiumde

a T ABabvlonij'. fOtnnium.

nlijs Cedar imminiientur : Dominus enim

a f Froptix t)ui liil ctt elt.metccs vidcntium Deum.

Deus Ifracl locutus elt.

* NICOLAVS DE LYRa.

p ttdit ex pHfiUanimituieJid ex neceffttate.propter quoddebetis eis

magii rompit/.Etquia hoc nonfciiJits,ideojHbditurpa;na yeftra

c*M ctcitur.

» Quoniamhacc dicitdominus. CuiusdiHumnonpotefl
ffjefaliun.

i Adhuc iii vno anno. idejlpofl captiuitatem ludsoruper
vnum annum tantum flahitis in glotia & potffiate reftra.
3 Quafi in anno mcrccnnarij. i.ficut menenarius tonftde'
vatfifurn anni ia quolncatus ejt ad Jeruiendum d^ecipiendu pr4-

mium

3 minimumrcftat fpatium,

4 quiapropceftexcidium.Si
cut.f.annus merccnnarij ci

5 to pr^tcrit,qui tantum cx-
pedat mcrccdcm laboris

<J vcl fcmpcr laboraf,vt labo
ris mcrccdem recipiat: fic
gloria Ccdar,quiinterpre
; L- .•!.-,, ^ taturtcncbrc.vndciH-jyKa.
mcumhabitmtibus Cedar. Qmnis quoque fagittariorum,
idcft diucrforum dogmatum numcrus,quiin faltu Ara
hix vulncrabar,redigetur in nihilum, cCi fugicntcs fue-
rintde faltu ibertati & aquas baptifmi acccpcrint , pa-
nemquccoclcftcmcomcderint.

Pfal. xn.\t.

mium,jK^oconJidero reduere vobtsp^mpro veitra durmu et
nequmajiatm illo anno tranfaao. Ideo fubditur. £

4 Etaufcreturomnis,&c./V/f/Z terr^ .Agt^^cnorum fic nomi
nat* a Cedarfitio Ifmaetisper vnum annum enimpoficaptiuita-
tem r, ^nt luda captiuauit eos T^abuchodonofor.

5 Et rcliquiar, &c. Erar.tenim^gayeniexercitatiinartefa-
^ntandtficut & Jfmaeieorumpater.vtdicitur Cen.2t.d.Ta&uC^
quc cft luucnis fagittarius.

6 Dominus eniiii Dcus. Cuius verbu cH fiabile & firmum,
cr m hoc oihnditpropheta,r,udd hxc eftprophetia pr^deflinati<^
nis,(iiuinfaUibiliteradmpletur.

TiBe

C AP. XXII.

\kj vatlis, Icru :

falcm quonda

domina gcn- I

tium,ciuitasrc

gis magni,nuc
dcfpcdiue dicitur vallis.
noncnim valliseft, quia
in montc eft . fcdquia hu-
miliseftfacla, &vilis(ub-
dita idolis.ficut & caftcllfi
dcfpcftiuc dicta eft . Itcin
caftcUum , quod cotra vos
cft, &bcnevallis vifionis. ,
Ibi cnim prophct? fucriit,

qui vifioncs vidcrc mcrucruLNcc pcrtincnt ha;c ad ob-
fidioncm qua: fada cft aScnnachcrib tcmporc Fvxciii^,
fcdmagis adcamquac tcmporcScdcchiaca Nabucho-
donolbr fada cft . Onus hsercticorum, qui dc fublirai
fcnfu lcripturarum ad infimacorrucrunt.
* Procopius.Vallcm idcolcrofolymanominat.quod
ad Sionis radiccs fita fit.

a yaUis.viJi.Lxx.Sion. idcft fpccul^.fcilicct ccdcfic.vn-
dcConflitutusfum rex ab eojuper swn mon.&c. Qui idfiduuttn
dominOfftcut mons Sion.Ef.diligit dominuspor. iionfuper omnia
taliernacula Jacob.

AP XXII;

NVi vallis vi/ionis.

a fVox ptopheixei perfon» fpitituflin
Oi. INon taamm.iliji.

•J« ProcopiusNo fimplici
tcrdixit Sion.vcl vallcSio
vt^ iilovit?gcncrc& cx

Quicl..amquoq:tibiefl, , t^SiTl^t^CZ

« f Upinione lua , vnde poiius humi- ;s ..•.:^ - tii

u.t... h^in.etaho,'^ Ja vitioru vallibus laccrc

quiaafccndilliL^:ruom- docc-at. Eft.n.Sionmons

a1Flural.tet.q.iiamultah«et.«>,u« ^*" P"altUS , vblCOnftluaum

vatietas. ^Adexcelfa.

b YFiiuslatitis, poft-riftitix.

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. XXII.

ONUS vallis. Hic inter punitiones aliarum gentium refumit
propheta puniiionem regni ludx , addendo aliqua qu non
fuerum Juperius dicla. Et diuiditur in duas partcs,quia prmo pro-
phcta loquitur contra regnumjecundo cdtrafacerdotiurn,ibi:Hqc
X«io. dicit dominus. Vrima in duas.quiaprimo dcfcribitur regui lu-
d* pumtio,ltcundo fubditur punitionis ratio,ibi.Et reuclata cft.
1'rmaadhuc in duas,quiapnmbfonitur dexnmtatiopanx.fciun-
dofubditur compajfioprophetaytbi: Proptcrca dixi . Circa pri-
fnum dititur. '

» Onus vallis. vifi.Z;iVrt.r. Jerufatem auantum ad vnam partc
l'i in mo,ue,tamen v,ia pars eius dl in valle.Et quia proplma hic
aenumtat tuturam eius deieaionem per l^abuchodonofor rcgem ,

. r

I

fucrat domini tempiu. Si

nic ir. — n., \\^ • gnificat etiamSionverbii

cu, H " tcOacIamorisj bciacuiiRfidc quidcfl^

• ^:::r^z::::Ti;^^l:L^i::!Z ^^'•""^i" 'p'"^ vaiicqu?

& fan^ora fe^nueniirc |ioi,a.-,.uf. Sioni adiacct , proftrati F

plcna: vrbs t rrcqucns , ciuitas cxultans. 6 funt. Virtuti cnimcuili-

. bct malitia fcmper adia-

cct,iniftamqucdclabaturncccnccft,quiillaexcidit,qua
lcs cxiftunt, qui a fide in incrediilitatcm dcturbati,i ntcr
gcntcscxteras ludarinumcrantur, qui tamcn in tam in-
foelici rcrum fucccftlu ita intufmc(cunr,vtapropheta au
di^nt.i^^idfuiinitiby uiaalcendiHiomnes tn fda vana,&. ad

ucrfusChriftum,Tollctollccrucifigcclamare,ii(qucvo
cibus totam vrbcm rcplcre, non dcfi/ftis?
b Q^idnam tibi quoque. q. d. cum philofophia & fapien-
tiafccularisdc fublimibus difputans.fimplicitatcm cc-
clcfi?contcmnat,curtuquoqucfcaariscxcclfa> pnih,^

c vtena.doanm h?rcticorumplcnacftmultiloquio& ib.dcia.t6.*a.
damore. ^ /^,^,,.

•J< Proco-

idcopoiius nominat earn nomine vutlis quarn montn.

2 Vifionis. quia multipropheif vifiones habuerunt de eius de-

flruilinne.

l Quidnam tibi quoquccft. idrfl qua de caufa.

4 Quia afccndifti,&c. idcfl adfacrificandum idolis fuper te-
Ha doMurim, vt dicunt lommutnier cxpofitorcs nojlri : &in IjoC
tangitur cutpa ciuitatis proptcr quam deHruBa fuit ./. idulotairia.
I{ab. Sal.txponit, quodappropinquanteexercitu T^abucljodonofor
ad lcrufjlcm homines afcendtbantfuper tcEla dcrnorum, qi<.t/,<nt
plana in terra itla ad cohfiderandum indv magriitudincm cxeni-
tus :& ad proijcicridum inde contra aducrfarios tapides & /pitula
cim rnachmis ad hoc ibi dijpofitis.

5 Clarnoris plcna.qiiainpr^parationefitclamorpopuli.

6 Vrbs frcq u cn s, & c idcji qu^/u ifli exultans ex frtquentia
populiin tc habitantis. * /,,/fy

M O H, .4 L I T E H^. ~~" — —

t t^<:o7tuti^;c!!i^-S^^^^^^ malumpopulum Chriflianum, quipcr ludaicum fi-

T a wntra ludaicura populum . Myfticc vcro contra gna i.Coiiatli.io.c.On,n,ainfiguracormi^cba..t iilis. Qui

*"*' t populus

^»^

Glof.ord. & Nicolai de Ly ra

i\6

03. Intetfe^tur.Y&WisScWi-

A cetSion,voluntatcpropria

ad hxreticos.l.tranficrunt,

Comparationeeorum qui

|aliasn6 ha poft prelium vi£li funt, in-

bec tuimor- fceijcius vulncrantur , qui

"'' fpontelctradunt.Qiiomo-

t a ha.latori do i" martyrio qui poft pnc

bttt. nasncgat,lcuiuspunitur,

quam qui fine ncceffitate

Chrirtumabncgat.

in cap.p. 4« Procopius.Quado pcc

€enefis, cgtum admortcmcfl,quo

anima intcrir,dicitur intcr

fici, non interfici ferror.

a CMaximafineceitanuneJicomentioneab hJitctJc.sfupplantaturpars.
^ b 1Sedfami-& fitl. ^ «^Q^aomnfs tugenmt.

Intcrfedi tui non inteifedigUdio, nec mor-

^Eiiini. aiHsicticotum. f a nabis cxietunt.leu
ex nobis non fuerunt

tui t tui.mortui in bcllo. Cundi principcs lui

a CAd fy.iagogam latha:>i ab ecclefia. b tCapti a Chaldat.s . cVinculi»

diaboli. vnde: Anima noftraficut panei cte. eltdela. c f Quu obtu-

rauctunt aures 'naj , t non audirent bonum.

fLigeruntfimul, tdureq,ligati funt. Omnes

a Tnuasdeupiunthatietici feinueniflegloriantur. bcL.iqueu

pccc.ti.

c TCum principibu!

1

qui inuenti lunt vindi funt paritcr procul

a 1-Adomlno. b TQmafugiunt. c fEgo Iiaiis . d rConfoIantes.
tO rr mprophax. e5"Vnde: Qjjsinhrmatur, 8cegoinfitm(-^

fugcrut . Proptercadixi,rcceditc a mc, amare 5

.1 1 Vaftitatem populi mei. 1 Sic .Saraucl plangebat !>aiil,& lciufalem
rhrifKis. b^lnclinariaH me afgrotantemnimiodolore.

lere. sf.h.

b cunaiprinapcs,&i.bicut d £^^0 . Nolitc incumbcrc,vt confolcmini mc

in Icremia legitur : Sede
chias noacpcr muri fora-
mcn cumprincipibus exi-
uit & aufugit , ftd in cam-
pis Icrichontinis capti , ad
Nabuchodonoibr (qui tuc
cratin Rcblata: ibi cnim

^No tilij: qui virilitatispetdiditdignitatem. b^^Scilicei.
mm net qns finguloiuni operum dcmonftte'.

fuper vaftitate Ci\\x populi mei. Diesenim

a TNonleiufalem: quzvifiopacis, fed antiqui nomi-
nis hiebus quod irterpietatut conculcat'0.

intcrfcvilionis & conculcationis, & flctuum

a «^Oritur. b f Non in raonte vifionis- c Tleriifalem.

- 1 h

mancns cxercitum fuum e tdomino Deoexcrcituum m vallcviTionis,

adcaoiendam Vrbempra:- 3 ti-aaensfauicr, lomnlno dellru.-.tur. b TH«reticotum contta

r . , _ . „ ^Ktit- ecclefiam conHtiiclum. cTExtitit.

t...,»s"Sl1tt!;°^f!;lii t Sciilcan. murum . & mignificus fiipcr

- • a fnoftorcsquifpinChtiftOii.ontecondllere gloriantur. vnde.Venitj auen-

aamusadmontem,Scc. nTemplumquodeueitifecit

rum

nior .tdmon

tcm

alias

& cia- occidi fecit , ipfi oculos e

TVcl te«.

5'Cr.ntra pupuiuui meum.

4i Procopius. Itida:orum
grauemcalbmintuitus p-
i pheia,luduadcalamuatis

2 modum tempcrato,gentis

3 in(iarl*nonrcpudiumtan-
tum, led vrbis etiam cxpu-
gnarionc, trepidationem,
ciuium errationcm , & de-
rcliftionenrfignificat,
e Et fietuim LXX.Erroris.
Non quod flctus & error a
domino fit , fed occafionc
fcripturaru quas dcdit eis
lcgcndas, nafcitur erroris
occafio : & pofTunt diccrc.
i^uare nos errare fecifii a via
tua<Vr\dc) Dedit domimisfp;-
ritf.nf^erroris^&c.

6 f £/aw.Ciuitas in Pcrfida
prouincia in qua optmii fa
f^ittzri'}. tlam funipfit ph iretra.
Elam afccnfuseorum.i.fu-
pcrbia hsrcticorum fum-

y pfit pharcrram. vtjagittei in
obfcur.rec.cordf.
•5« Procopius. Per c-ala

8 mitatcSjinuifibilcspotcOa-

9 tes,quibus a Dco Iuda;i tra
diti funt,defignat,quino-

D

iliidcu
i fopoi

a ^Neconctulosin t<: patiamur exite.
dzit. c T A Dco pcl cccleJiofticos viios

nem dufti funt.

4e Procopius . His verbis

figni ficat no futuros rcges

amplius apud ludaeos, nec

duccs,nccprophcias,nec fa

cerdotcs.

c tugerunt.ln fugaconcor

des , quorum. princeps ed

dracho fugiens , coluber

tortuofus.

d ^marcflebo. ^Chryfo

flomus.Moseft propheta-

rum & iuftorum omnium ,non folum pro histantum

dolere, qui fibi proximi funt, fed pro rcliquis omnibus.

Siclfaias , Nonvalebitisconfolari mein contritione fi-

Mx, eeneris mei.

Jfi Pro-

cIypcus:Et erunt dcCtx valles tux pl^nx qua- 1 .^ g ■p^jw/m.Ecclcfiac firma

a IQMscumfhanonefubmerguntur. b «iQa. imrare iioiuviunt. menta,clypeO fUOjideft im

c fNequis eifugiet !< laiuetui

, „ b- -■-'--"^"p . pughationcnudauit.

drigarum, & equites poncnt ledcs luas m ij j^ ' opettmcatum: Templii

b f Tunc. T Ingrcdientibus Chal-
d ^Sectctum eorum, qui in fi-
dei confetlione lunt.

h porta:ctreuelabituroperimentumludx. Et

quodagcntibus & pol!u-
tis ante opertum & clau-

17

lum erat.

i ^rnumentarum .

NICOLAVS DE LYRA.
i Interfeftitui.(iepo/?a/o t«o.

z No interfeftigladio.t«o;^ efi mors breH'is,fedfame g ejl mors
tiiuturr.iorjcim qubd cif4..Re!^.vlt.a.Tr£ualuitfamesin ciuitate.

3 Cunfti principcs tui in^emnt.f.Sedechias & viri bclh'
iores.vth^bet.inbidtm.

4 Dureque ligati funt; quta exercitus regis Babyloms com-
frehthdit Scdechiam,& eos qui erant cum eo.

5 Propterea dixi.Hic confcquenterponiturcompaffw Jfai^pro
ftermabmqwdvidebutfuturumgentifua^cum dicitur. Proptc
rea dix i rccedite a tncq.d. noh confolaiionem humaHam,& pa^
ttt Kicra vfqutibi.

6 Domino Dco excrci.r. a domino Deo exercituu ordinata ejt.

7 Dies in terfedionis. popuit mei.

S Scrutans mu f.dr,s fackns fcrmari per Cbaldxos&deftrui,
5> E c m agn i ficus fuper mon t e./: sion,vbi erat templTi &^ do-
mui regia cum mxgnisfumptibus & taborib. adificata: qus o'iain
niomctodejiru&afuerut a Chaldfis,magisuirtutediuina 5 humana

'ff idoioUtnxpeccata.\ab.Sal.dtcit g> ab illo loco: Proptcrea di
xi,&C. verba sHt ipfius Dei lopatietis populo J»o t afJitHwne pofuo.
Vnde& inlib.quiapud Hebrpsdr Beral^aoth.i.benedtciionri, dici
tur,fp qn Dt' recordatur de deflruHione tepli et capciuatione ludeo

a fOvaUisSion. flnluminevetitatis. fEuerfum. '' i ^rmamentarum . luXta

, .„ b^E^cnum. TAimaturarafidetapoftoU. jcmplum Crat domUS qUa

vidcbis indic illa armamentarium domus 1« xdificauit Dauid ad rcpo-

ncnda arma in cuius cir-
cnmituarbores multa:. Vnde dicitur domus faltus.
Ipfa quoquc non lapidea , fcd lignea fuit : ex hu-
more cnim cemcnti & lapidum ( vt aiunr) cruginar
fcrrum. ^

,0> Etcongye' -^

'rufict et lacbrymf u' cadut 'i mare^fcA hoc dittufalsu e(i et pmrite.^
10 Et Elam fumpfit pharetram.jrft//, Elamita quijunt optt
mi lagittarij Jumpjnunt phareijas ad vmendum cum ^abuthoio
nojor contra lerufalem.

u Et cutta.i.currus ad portSduarma et alia necejfaria cxerattis.
1 2 Et parictcm nudauit clypeus. idefl clypei ptndtntcs adpa
rietts iiidefuerunt ajjKmpUaDellatoribus 7^abucbodonofor,vtvf
vircnt ad bcUandum comra Itrufalem.
1 i Et crunt clede valles tu?. iden in quibus crcfcebat tritt-
cum & vinum in abundantia.

14 V\enxq\Ji?Ldngzt\xmowriiatcrrxnafcentl'.contercnt!

15 Etequitesponcntfcdesfuas: ?"c(<//,c«y?odMj/;<«.

16 \n.^Ottz.i.inporiii le,uJalem,ita(hnidiHS pofftt ingtediad
auxiliandum, nec exire ad alij (tginficandam, atiasfugiendnr,!.

1 7 Reuclabitur. Hic poniittr dtsirucilonis lcrnfalem ratio du-
plex.Secunda pomtur ibi: n vocabit . Trima raiio fiiit,quia no.t
confidtbant dc Deo,fed magis depropria virtute C^ indi-:flria ad re-
fiflendU ISlabuibodonofor: & looc efl quod dicitur: Et rcuelabic,
2(Cf.tem'plum quod propter Jantiitatem fui fic crat opcrtum,q<toi
oli facerdotes intraba>n:fcd lunc feccunt indefortalitiam.

18 Et videbis in die , &c./. locum vbirepombantur armaa
tempore Sakmonis.vt Uiis te munias contra Chaldxos. ^Et fcit-

Alisi

M 0 i\ .'i

L l T E \

, populus Chriftianus d citur vallis vifionis , eo quod in
' multis declinauit ab cminentia,virtutis,licet informi fi-
dcmancantfaluatoris. Etprimoprophctatcotrarcgnu,
& fecundocontra (acerdotium ibi; W4;c dicit dominus. Cir
ca primum ad literam defcribiturdeftrudlio regni ludas
pcr Nabuchodonofor tempore ScdechiaE.4.Reg.vlt.pcr
qd fignificata fuit deftrudio regni lerololimitani pcr Sa
ladinum temporc Guidonis rcgis anno domini n 77. ga
tamcn valdj compatiendiJ eft & dolendum,& fcquitur.

5 Tropte-

5 T>opterea tiuj, m.Etlicutdcftrudionisfa!lta:fubSe-
dechia fuit duplex caufa (cilicet f aUa confidcntia da au-
xilio Acoypti,& dcrifio prophctarum,proutdclcribitur
hic ad lifcram, fic dcftrudionis fattxfub rcgc Guidone
fuitduplcx caufa.i.falfaconfidcntiaqua magisconfide-
bantChriftiani dcvirtute propriaquamdiuina, vcdicic
epifcopus Aihoncnfis inlibro dcgcftistranfmarinis : &
dcrifio praedicatorura ad poenitentiamcos indiicctium:
ipfi vcro per contrarium vitam voluptuofam ducebant.

Ideo fubditur.

t Etcccc ■

21/

nrsi
nti j

a i t ccrtorrgaflis. Tcrra pro-
miflionisquamuis vbcrri-
ma, magna pcnuria , aqux
luftincbat, &maximelcru
rale.Icieo facicbatcifternas
ad cclligendas aquas. Flu-
uius cmm lordanis intcr
GaUIa:am,& ludeam fluir.
Siloaauteadradice motis

Ifaia^ Cap.XXIL

a T IB quoconlillic tuib.i gentiuni> vndc: laurnlmusntn in campisCIuc:
b^ luac. c f Scifmata, fcllicet£cc!cnx,quzniulcjplicaai,vt
decfptos congiegacc^ . d T leruralcin. -

riltus j ct fcifluras ciuita tis Dauid videbitis :

a T Scifluix. b l' Vos.f. qui vidiftisfcifiuias Ciuitatis Daaid.

f Intcaciuitatemperocculcosmeitus. f In lacum vnum.

" b_

2i8

(juia multiplicat? funt Etcongrcgaftisaquas

a f Doaiini f Non luperioiis. T QMsde lerra habetaquas. 1 Q^ir
anfeiri poterat. TEccIefi?. b T V. numeio &menruia dilpenfar'tur.

pifcin? inferiorisj & domoslerufalem nmuc-

a T Contra hoftcra

Siooritur.Inlcruialeduj raftis , &: deftruxiftis domos admuniendum

pilcmxerant.lnfcriorqua: O ^ ^ conciliummal,g..a.,tium: bTPifcmxinferioHs. c T Flueie.

ab hoflibuS Capi pOtCrat.IU d T Noui & vetetis lefiamenti. T Duos, quibus ciuitas cingebatur . alij infra

primuiii muium , alij habitant infta fecundura. e T Vt ncutium habete-
tisdum vecuscrprpbat , quianouum piobatui teftimopijs vcceris.

c murum . Et lacum feciflis inter duos muros ,

d a T ILeftauiaiiis. b T Qux diu non habaeiai aquai. c T Secundum.

neglexillis

penor qnx non porcrat.
• Procop.Pilcinaiilanihil
aliud ,qaam fcnpturx di-
uinitus infpiratx fermo,
qucm aucrfati , alienam
aquamquxficrunt, docen.
tes dijciplinas,wanda{a hcminu
c tes verbftn dommi

^ _ iditioncmfuam . Dc

qmbus Hicremias, Me reli-

.nt fontcm aqtu yiuen-

C/c.
) Etdtliruxiflis,&c. «jclde.
iudsi ciiiitatis doraos in
' inuri fuicoftruftione cucr
tcrut.Na vfurpatas (criptu-
rcsaflevoccs cxcositatisi
lcfabulis miiniucrrit, nihil
omnino de Dco folhciti, d
quo pcr (aaftoj homincs
laipiura vctus,ipfa nimirii
de Spiritus fandi fontibus
pjfcinaprofluit .
c Etlacum. Nonputcum,
qui aquam vit^c habet, &
attcrna:fcdiacusc6tritos q
contincrc no valent aqua .
d Inter duos muroi-. Sciliccf,
&nouij,&: vctusteflamcn
lu fcccrfit tibi nouas aquas

&

enhnflentef, tfuoniam ipft ride' *,.
bunt . Et ad plandtum: ne di
catur eis .- Larnentauimus vo-
bts, & nonplanxiflis.Et ad cal ^jg^,, ^ ^, ,
uitium: vt opcra multis ra
dat,& de corpore fuo quid
quidnon viuitauferant.Ee
ad cingulumjacci. ne pro cin*
gulo vcfte cingantur.Cum
Nabuchodonofor (ficut le
remias ofleditjcoepiflTetob-
fidereciuitate miijtdomi-
nusleremiam adScdcchia
& ad Iuda;os, vt pceniteret
& mifereretur coru: fed vi
lipendntes, & dcfperantcs

ctaquampifcinaeveteris.- ctnon infpexiflis 7 dicebant:Comedamus,& Hierem.j^^

a- Da:oicilegis. , In q«o magisfperandum. b^T Aquam. g blbamUS , CtaS Cmm mO-

ad cum qui fcceram cam,&: operatorem eius

a T i'Z. TOmnino neg'ext(lis. b Domirus execituum.
diciiarquoi^*>!a'i vjidmagnumpotentrr fafiuius Ij"dacur.

^ deiongenon^idiftis. t Etvocabitdominus

a T Oculocum.

Deus excrcituum in dic illaad fletum , & ad

a T Manuum. T Antiquipocnituitcs,& caput tondebant , & baibamiade>
^ant , tc Iscco intfuti in cinerrfrdrbaat .

plandtum, & ad caluitium , & ad cingulum

a T Econtn. Qaafi contra dominum moncntem paeni.-
tentiam, tt triftitiam: habucrc ^audium , 8( Izt tiam.

T Ante vltioncm. ricmur.

9 "5« Procopius.Deusillosad
refipifccdu hortabatur: c6-
tra illi omnino,taqua pro-

10 prie falutis,& ludicij illius

1 1 quod poft lianc vitam fu- i.
1 2. turum cft , abicdla ratione | vocault;
13 fcccrunt:ideoquccontigit, £

vtiftaPaulusvfurparit. Si
mortui non refurgunt,eda
mus & bibamus,cras cnira

facci; & eccc gaudium , &ia:titia: occiderc H moriemur.

. I - . I • j ^„ * ClemcnsAlexandritius. Lib.r.pedag,

vitulos, & luguiarc anetes , comcdere carnes, ^. ^^^ ^^^^ ^^^.^^^. ^^- ^^ „p. ,/

». T Duminhoc fxcuiolumus, dehtij» alflaamus. Cialiinumemm, idcft futu f % U.—/. A;r/>nt/*c Tnrvrtiil

lumtempusfitiefCTlucrtvclerit. T Qui>li omnia morte finianiui, con- lCa na;C aiCClirCS morilU

tia Deum bUfphemiam loquunmr . ^ Crant DCO , fcpclietCS mOr-

&bibcrcvinum. t Comcdamus & bibamus M tuosfuos,hoccft,fcipfosin
crascnimmoricmur. Etrcuclatacftinauri- '^ mortem defodientes

T Hzcblafphcmii. a T HxcvoxDominieft.

busmcis vdx domini cxcrcituum . Si dimit-

» ' Apofiopefi». Q;_d. Von dimittrtur.

tctur iniquitas ha:c yobis,donec moriamini,

T Mihi. T Mil'1.

dicitdominus Dcus cxcrcituum. H?cdicit

Cor.t f.
poen.

f Mortanini . Vitijs autcu j/jjg*
17 cisadinfcros dcfccndatis. aif. i. cap. a
i8 Hocnonfoludchxreticis, eniin verfic.

fcddc omni eo poteft in- Pctruscjucq;

tciligi, qui negligcnspcc ^^^l"""

cata lua dcfpcrationc pc-
^ iorfir,&voluptatibus irrc

incis vox.

isna.

quasintcriorcs putant.

raaioracontincre my flcria.quam vctus tcflamcntuni. tituspcccato blafphcmiam iungit.vtomncm fcnfum vi

c Et vocabit dominus Ueum excrciiuum. Quotidic prouocat ucntiu putct finiri mortc.fccfi JCi ilhid Epicuri.Poft mor Epicurifcre

dominus haercticos ad poenitcntiam, & ad flctum . Beati te nihil cft,& mors ipfa nihil eft.Q^ia: hic dicut no pcrti- tia.

enim netadcaptiuitate fadateporcEzcchia:. ^Subnam

II EtwociibildomxnMS. Hic pomturfecunda caufa dtflru^ia- ^^^„„^3 „„

NICOLAVS DE LYRA.

1 Et fcifluras ciuitatis Dauid vidcbitis . .Ad repxrandum
crponendumibi defenfores contra ChalJxos , propterUci dcbili'
tatem .

2 Et congrcgaftis aquas pifcina: inferioris.-^rf prouiden-
dum hominibns^i^ iumentis de potu, & tctr.pore obfidionis .

j Et domos Icrufalem numeraflis . 'Adfciendurmiuu ef-
fent ibi perfona,^ qualiterpoffent cis ■piclualia fufficere .

4 Et dcflruxiflis domosad municndum murum . Idefl
muros lerufalemad fortificandu eos dclapidibus , ($ iignisinde
afumptis: & etiam ne hosles poffent ibi habere latibula.Locfuitur
tanturn hic de domibus qttx erant in fuburbijs , qux folent deflrui
ante aduentum aduerfarioru,ne fmt ciuitati obfeffx in nocumentu.

5 Etlacumfcciftis: ldefi,foffaminquaaquacutreret:

6 IntcrduosmurOS. .Admurorutn maiorcm fortitudincm .
Ciuitas enim clauja erat triplci muro.

7 Etaquam pifcin» vctcris. Scilicet inflitum priflinumre'
fiitutflis . In obfidione enim plus tndiget ciuitas aqita, to qubi pltt
res conueniunt ibi ad defenftonem ciuitatis:& ideo quxdampifcina
qux alio tempore non erat neceffaria,propter quod fuerat dercUda
immintnte obfidionefuit reparata.

8 Et non fufpexiflis ad cum,qui fcccrat cam.- Scilicet le
rufalem .

9 Etopcratorcmciusdclongc. Quiaab eiernopr<eordina
wtibtponere tcmplum fuo nomini dcdicatum .

0*0 Nonvidiftis. Stdeiusauxiliumrecurrendo .Uocponitur
ad oflendendum , qnod alias talis prcparatio pugnx effetltcita , &
^Ofaffitut ET^cchias diligenter Itpraparauit ad reftliendiim Sen-
nacherib, vt habetur 4. Fjg. & 2 . Taral.quia principaliier dc Deo
tonfiiit, & iUud quod erat humanc frouidtntix non omiCit: fed ifli
dtiiinum auxilium totaliterncgUxcrant infua virtutc, acprouiden
tia ccnfidentes .

11 Eit

nis lerujalem fciiicet contemptus vcrbi diuini pcrprophetas cis di- f^ deftruftio

Gi, &bocefiquoddicitur. Et VOCabit dominus . /c/'/;f er per nis Icrufalc.

Trophetat.

12 Indicilla. Scilicetantedcflru&ionem lerttfalcm.

ij Adflctum.&adplanftum, &c. /rfc/ifarfrftWM»» fo»-

tritionem, & Jatitfaiiionem depeccatis , vi euitaretur pana diui-

vxvltionis.

14 Et ccccgaudium,& Ixtitia.Tfr contraritm in contcrHptu
■perbiVrophetarnm eos adpanitentiarn reuocantiiim.

15 Comcdamus,&bibamus:crascnim moricmur.Hoc
enim inter cpulas denforic dicehant,eo quodprophae cominabatur
eis captiuita:em;& mortem nifi paenitercnt : Et quia talis contcm-
ptus malum corum a^i^rauabat fupra modum,ideo fubditur.

1 6 Er reuclata cft in auribus,&c. prouocari f tall' cottptii.

17 Si(iivnmct\.n,6cc. tdclt 116 dimittct!4r,aciipiendo ft pro non.
jS Doncc moriamini. Xpnfolum corports mortc, fcd eiiam
gchenn^ . Et ai cipKnr hic donec, abfque temporis determinatinnc

jicutTjulnt. 109 <i. Donccponaminimicos tuos fcabeUu
pcdumtuorum.

19 Hxc dicit. tiic confcqucntcr loquitur Tropheta contra faccr CiuKIo •

dotium,&primo contra Sobnam in lpcciaU,Jecundo contra alios

magis ingencrali, ibi: In dic ifla . Trima in duas, quia primo po-

vitur ipfius Sobnf deicclw.fccundo Eliachimfubflitutioibi:Etcrit

Circa priraumfciendum, quod ific Sobna , & ci adhxrcritesjuade-

bant Ei^chif, qiiod redderetfe, & ciuitatem Sennachcrib , vt di-

cunt Uchrci. Ifaias autem perfiiadcbat contrarium . Etquia Sobn.e

nonfiiit facium conjilitm, idco partim moius indignatione partim

timore ne Soinacherib ex ruagnitudme potentix temporalis ciuitO'

tem caperct armis,finaliter cumfuis occultcexitiit , & Jc reddidit

^/Iffriju&indc duilus i» corum tcrram ibi mortuus fuit , & Ijoc

efl quod prdidicitur in htc Jfaif d domino .

4« Vadc

M0I{.ALJTEI{. contra faccrdotium,& Sobnamprspofitum tcpli figni-

t £tcccegaudium, &c. thc dttitdomint^s ,&c.HicVrophcti. licatur malusprxlatusinccclcfuDci.CuiUicitur.

coutra t Hlc^

29 Glof orc!, & Nicolai de Ly ra 220

a Sobnam. Vertercnuncvel conuerflo.interpretatur:
A Cui dicitur:vt conuertatur de les>e ad Euangelium & re-
lidisfiguris tranfeat ad verum (acrificium . Sobnas,fu-
perbus,lupus rapax, hic nmorc perturbatus inferiorem
partc vrbis tradidit exercitui Sennachcrib. vn , de ei dns
hscmalaminatur

t ad Mun.

f O Ifaiss.

domlnus Deiis exercituum : Vade, Sc ingredere ad f eum

a ^Sermo. fcilicct luiaiczlegis, &ratio c)ux vcrfataeftinleftione veteris teOamemi. b«iDomi-
pi. c Scilicct.

qui habitat in tabernaculo , ad Sobnam praqDofitum tem-

a TFaci» indomn mea. bf(^ita fcd-s h'cqu.li aliguis hicdui (tare poflit.

quod no habct fun ^ |-^g^ ^-^^j ^ ^j. q^ j j ^ ^ hic,aut t quafi q uis hic? Quia ex-

5 -, P ' a Tln ciuitatc. b fNontimens captiuit.item. cTvteriam feiiultuilupeibias.

tvx figur? firm.ra- ^.^- ^- ^.j^. ^^^^ iepukhrum, excidifti in excclfo memoria-

a fSepulchrum. b «rSeJ. TQ, Noli laboraredeoccilione fepul-

b Qf4id tu hit^ Ac Cl
diceret:Cur tibi vis
^dificare domum
occidentem litera:
& tabernaculii tuu

ciendo,
£xod,z8.r.

Te:quodnontamta
bernaculum & do-
mus, quani fepul-
chrum & memoria
t profeftione appcllandum.

▼iri , i vehe- ^ Coror.ans coro. te:

bebas coronam p6
tificis,& fandifica-
tionem in lamina
auri (inquafcriptu
B eratnomen Deijtri
bulatione & angu-
flia coronaberis.
d Tribuktione. Pro
lamjna aurea in
qua fcriptum erat g
nomedomini, qua
in fronte portabat
facerdos femel in
anno.

e Quaft pilam . Si-
cutfphera in loco
decliui & fpaciofo

2
3
4

chri: quiatransteretdominus fa.dd^ttum tuum.

le diljgenter in petra tabernaculum tibi: Eccc dominus a- ^

s ^C.iptit^um b1 facile fine labore. c'Oiii nutrit gallina. Hlios.

Iportari te faciet, t ficut afponatur gallus gallinaceus: & ^

a TLeuterfuprr humeium leuatum.

quafi amidum fic fubleuabit te . t Coronans coronabit te ^

a TQilif'ci'e i"" r"'t bf A morteglorix in vallem ignoiantia 8c ignominia;.

, tribulatione, quafipilammittctteinterramlatam&fpa- t

a fCumlitera tua. b^Potcntia.ftJjuoante inclytus fciebatis. cTJR.ed<iitatibi. df Splendcr fcilicet 9
e domusdnmini vertetiitin ifnfminiam. '■

ciosa ibi moricriSj& ibi erit currus glori^ tuiE,ct ignomi-

afCereraonijsfciipturarum Translatofacerdotioneceffc eft,vi legis translatiofiat.

nia domus domini tui.Et expcllam te dcftutione tua,& de

* a^Dfro(iiioni5tu*.'tTe eicftodeminiftcrio. o^ Dequo;Mag"umefl tibi vocari feri!umir.eiim

minifteriotuodcpona te.' EteritindicilIa,vocaboferutiii

1 tVnuin,(ciIicet Je z4.faccraoiitus,c,Ui poll Sobu.-.mpcniUcx faflus,quiaiijftus.b1 Vtcpjfcopatum

tuumaccipiat ai

17

meum Eliachim filium Helchiar , & induam illum tunica

a fVt quod habebas in luers.ille poftideat in foiritu.

tua,& cingulo tuo conforcabo eum5&: potcftatem tua da-

a fTu lupus rapax. blVifione pacis.i- ^cd (ia.

bo in manus cius, S^crit quafi pater h abitantibuslerufa-

_^^_ _^ __^ a fVbi efl- vera fidei confcflio. de qur: Fidcs tui tc faluumtccit. b T^icicntiamfcriptutarom.

fiarenonpo^tel^fic h lcm ic domui luda . Et dabo clauem domus Dauid
populustuusinor- i

bis terminos difpergetur. vnde: Fadus eft principatus fuper humerum eius.

f £fejf;>£//«ww,e5-c.-)^Indedifcimusadeptonosinalios i Dow. Dtf.DomumDauidvocat domumdni, inqua

domi- ^ erat

dominatu , nec inflari oportere, necdiuini iudicij obli- D
uifci . Rtdeautcni ad ca,quaideSionis vallcdic^^a funt,
& ifta qucque adduntur quibus ad domlnicx paffionis
tempLisrcIaris,qui tumvclutiSobnasifte, nonfuperbi
m5 & arrogaatcsjfed auari ex Mofaicse legis prslcripto

facerdotij munerc
fungcbaturcorpo
raliter,exciderint.
g Seruum rnieum Eli.
PcrSobnamfupcr
bu, Sciibx&Pha-
rifai.PcrEliachim
iuftum & humi- 1
lem (quiintcrprc-
tatur Deus rcfur-
gcnsjChrinum in-
tclligimus quidic
tcrtia refurrcxir, i^ii.
lacerdotio ludxo-
rum rcprobato,la-
ccrdosfaduseftiu
a;tcrnu tccundum t'
ordinem Mclchilc p|
dech. Hiccftpatcr m
habitantibus in Ic
rufalcm i.incccle E
fiaEliachim.Dcus '
reiurgcns vel Dei
rcfiu-rcdio . Fiiiii
Helchix ideft pa-
trisdomini.
h CUutn^.Vcvclz-
ucm quam fupcr
humcrum portat,
fceptrumrcgni,^:
fianuni vidlori^.i. .
,g cruccm poflumus fm
4. intelhgere: q Chfs
jo ipleinfuoproprio
portauit humcro.

10
II
12

13
14

16

NICOLAVS DE LYRA.

;^ I Vadeingredere ad Sobnam pr^pofitum templi. ideji
Thefaursriu f»»tmum Jacerdote,vt dicunt aliqui Hebrxi. ^lij vero dicunt^qubi
ifluBi. erat tbefaurarius & cuftos vaforum tcmpli domini . Trimi tarnen

yidentur melius dicere,c^uia infra dicitur quod Eliachim filius Hel
chitefuitfubnitutus loco eius , c{ui Eliaehim fuit facerdos fummus
tempore Eo^echia. vt dicit bic B^.Sa.&fcriftura hocfatis innuit
in hoc cap.& 4A^S' l?-
z Qiiid tu h icfcilicet agis in templo Dei indignh miniflrando.

3 Aut quafi quis hxO.quafi diceretjano te ojiendisacft ef]es
degenere regis Dauidideofubditur.

4 Quia excidifti i)bi,Si.c..Aedificau(rat cnim fthi fepukhrum
notabile m ciuitate Dauid intcr fepulchra regia.vtpofi rnorte efjet
in memoria celebri , ftcut & loiada fumus jacerdos fuerat tbidcm
fepultus propter bomtateipfius,vt habetur fectmdo Taralip.z^.ftd
non eratfimile de iflo: Pf quod priuatusfuil intento,ideo fubditur.

5 Ecccdominusafportaritefaciet.afe,//jf^ri/j-.

<S SicutafportaturgallusgalUnaceus, &c./,/>c>-co/?)'<ifio-
nem in puftllanimitatem gallina; reduiius . Et in hoc defignat pro-
pheta,qubdpariim eratextimore fe .Affyrijsredditurus.

7 Etquafiamiaumfic fubleuabitte. irff// /4«7«er cJr*
fine refijicntia.

8 Coronans coronabit te tribulatione.i. vwrfi^; fufcitabit

libi

M 0 ^.A L 1 T E \.

i 2 Qmdtu hlc. q.d.non debercs in hac dignitatc ftare.
* 2 oiut quoft quis hic. quafi dicat,non es vere prselatus/cd

phantafticus.Zach. 1 1 .d. Opafior & iiolum derelinquensgre-

gem.

4 Quia excidifti tibi hic fepuhhrum.q. d. in inferni poena
erit fcpultura tua SicutLuci.f dicitur dediuiteepulo-
liCMortuus eft diues, &Jepultus eft in inferno.

5 Ecce domtnus afportari tefaciet . de pr^fenti fjBCulo per
inortcm.

<S sictit afportatur gallus,&c. qui non facit opcra gaUi, fed
gallina: : $ic malus pra:latus non facitopera prd.ati fcili-

cet

tlbttribulationes (icutcoronacaputcircundat. F

9 Quafi pilam mittct te. 7«.«; a ludentibus proifcittir de ma-
uuadmanum: Sic ifte Scbnaprimb redditus manibus maiotu,fuit
pofttus ad manus minorum,qui duceret eum ad terra ^fjyriorum.

I o Ibi morieris. & non hic vbi flatuifii tibifcpulcbrum.

I I Ibi erit currus glori^ tu? . conuerfus in ignominiam.
12 Et in ignominia domus domini tui. quia eius ignomi-
via redundabat in templum domini,cuifuerat prapofttus.

i^ Et expellam te de ftationc tua. ideft,de dignitatefacerdo

tali, in qua credis flabiliri.

14 Et eri t. Hic confequenter defcribitur ipftus Eliachlm fubftitit

tio, lum dicitur,

I s Vocabo fcruu mcu EUzchlm.Kmihifideliterferuietem.

16 Et induam illum tunica tua. ideft tunicajacerdotaii hia
cyntoina.

17 Et cingulo tUO. Depr^dofttatc materi^,& fpeciofitatefor-
me iftorH ornamentoru fiimmi facerdovs didH fuit difufe Exo.zS.

18 Et crit quafi pater habitantibus lerufalem . idtft ija-
bens curam de eis pajioralem.

19 EtdaboclaucmdomusDauid. idefltempli, quod di-
citur hic domus Dakid,eo qubdpr^cepit ipfumfieripcr Salomonem
filium fuura , & pr^parauit experijas pro magna parte, & tradidit
Salomoni defcriptionem lempli & edificiorum circa ipjum, vt ha-
betur , Taralip. 28.

^ I Super

cet vcrbo & cxcmpio docere , led magis opus mulicbre

viucndodclitiofe-

8 Coronans coronabit tetribulatione . i- vndique tribulabit

flcut corona circundatcaput.

t Mittettein terramlatam.i.m gchcnnx poenam.MatS.b.

Lata eft via & fpatioja porta qux ducit adperduioncm.

10 ihimorieris. mortc fccunda.
t 7«c/ifi//a,cJ~c.Coniingitautcm aliquandocxDci bc-
neficio, quod optimus prjElatusfucccditpeflimo, & fic
dicitur.

14 Et eritin die illa vocabo feruum meu. i. bonum prxlatii.
1 8 Eterit quaftpater habitanfbus lerufaiem.i.zcWgloixs.
f Et domui luda. f^cularibus adliuis-
j 9 Et dabo clauem. f cilicet fcicntic & potentie.

\Etft

221

crataureadauis.

Ifai^ Cap. XXII.

222

» f SanAam Sctipturain .

T Vnde: Aperait illis fenrum , vt intelligerfnt rcfipturat.

a £{ a/>trw; Vndc: ^ rupcrhumerumeius;&aperict,&noncrir,c|uiclaudar,&

Qia aperitj & ntmo
clandit, claudit, &
nmo aperit. Qiiod
inpaffione relera-
Ij^ uit:daudinonpo
tetit, quod in ca:-
ui remonijs claufit ,
nemoapcrict.
b Etjujpe/idamfnper
Vnde in Euange-
8 lio; Omnis populns
ptndebat ex co , Ho-
diequoque adver
bum fapietia: eiiis
pcndent.

C .Aitferttur paxil-
r, Qlis hic dicu-
:ar,n6pertinctad
capri-

T Mctaphoiicifiiniaiiicntuni.

claudctj & non eritc[ui aperiat.Et figam illum t paxiJIum 3

af Inecclclii vbi conucntusfidclium. bfldeo. c 1 Caput , fcilicet ^ctlclis . fVtpio
ipfototaeiu« fiaiilia honorctur. dTEcclefia. fArgeloium, &fanftorum.

in Idco t fideli: ec eritin fblium glorie domus patris fui,&

a T Attendeiefaciamaddodlnnimeiusele^os. b f Quafi paxillum, ficut to poftibusinfignia
fulp-nduntui,

jj fufpendlm fiiper cum omnem gloria domus patris eius: t 4

af Etiamfufpcndam. 1 Coidium. bTApofiolos, ec omnes ciedentes . c1 Sufpendam.

T Bened;C)te Deo defontibus ifiael: in his mifcuit rinum luum fapientia.
d c Apoiiolis 8c aliis, qui vinum do(f^iinz mmifliant 'crlelT*.

va/orum diuerfa gcncra: dmne vas paruulum a vafi^ crate 5

a T Cantoruni qui dulci iiiodulationecoidaauditornm dclcvlant, & ad Dei amoremiuuitant,

captiuitateScbn», D
fed Scdechiae, qujc
vltima. Etnoran-
dum cum fupra
per paxillumElia-
chim intelligeret,
modo ipfum facer
dotiumpoftmor-
tem eius deftru-
flu. Adueniente.n. + ^'''7» ^ ne-
captiuitatc teporc ^**"*
Sedechise faccrdO"
_ „ „ tiocarebant. ,/<«/e Rom.ji.j.

rarum vfquead om"n7vas mufico'ru"m.in diema, dicit do- 6 '^"^rff'^'" . •' ^l'"-

^ , ^ ^ . , . ' „ plemtudo senttum tn~

a T Transftreturad ludeos. H • _,

mmus cxcrcituum , aureretur paxiilus, qui hxus ruerat m- »

a^ £cclefi;gentiujn. b T B.efrigefcetch>iitasmultoium. c f Infideliiatc. J

T ''ulti enim timoredeficienl. d f Fide. f Meftper. q

loco fidcli, &: frangctur;, & cadet,& peiibit * quod pepen-
dcrat in cOjquiadominusIocutuselt

traucrity &c. An-
tichriftus vcncrit
in pdicatione Eli^,
ludxi conuerten-
turadfidem.

Onus«

NICOLAVS Dt LYRA.

^ I Supcr humerum cius .• quajt babtns onus cura tmpV, &

" totins populi.
a Et aperiet , &C Hoc dicittir ad cSlendendum fuperioritattm
(liisad dijponcndum de ingreffu templi, & miniflerif tbidem exer-

cedi.Exquofatisoiiettditur,ffuitinfurr,mofacerdoitoconflitutus
5 Lt ;^;am i\lum,Si.C.ldeliprincipa!fni in templo domini .

4 EtiuipcndafupcrcQoinnc gloriadomus patrisfui;
Jitfl omnis ali> fiutrdotes , er Uuiie ihhuentur uus poltjtati, fitut
4pptn(a tn paxiUo innituntur ei,

5 Vaforum diucrfagcncra,&c.)50' ioc tmuens, qubdom-
niaejfentfub ordinatione , & pottftutefua.

6 Vfqueadomncvas mvtdcomm.i^alantuficorumdicun'
tu,bic infiritmenta , in quibus cantties lantabant diuinas laudes:
modo loquendi Hcbraico tjuo inflrumentum cuiufl bet artificis dici
tur t>as eius:vnde &■ i. \eg. 20. ^. -pbi dtcitur : Dcdit CrgO lo-
nathasarmafuapucro./n/«^f/o/7di««r, vafafua.

M 0 H^.A L I r E l{.
3 Etfigam eum paxiUum. Addcbiles fupportandum.

In die iila dixit, &c. Jdcft Pr^latus malus.

7 In die illa. hic loquitur Tropheta ei iam Cvntra alios factrdo^
tes in gcneraliyfecundum quod dicunt expofitores uoftri communi-
tet dicentes, eiuodhic propbeti\at de abit3ione facerdotum tcr^o-
re Sedechia, quando templum fuit con^huslum, (^facetdotes in ca- E
ptiuitatrm duBi, cum d>citur,

8 Auferctur paxi\lus.i.Iofedech.quitucfuitfummusfaccrdof.

9 Et pcribit,&C.»</e/< alij,facerdotes, & minifiri innitentes ei
ficut principaU. B^. Sal. vero hoc exponit de eieBionefacerdotij mi
tius generaliter , referens hanc fcripturam ad ipfum Sobtta, de quo
fuprafeceratmehtioncmin fpeciali , &boc iterum^rtoiiendatde- -
u8ionem aliorumjibiadhxrentium cum eo, & fecundum huc,citm
<<;c/t«r.AufcreturpaxiIIus. intelli^itur ipjt Sobna , qui fuitfa"
cerdosjummus: Qui fixus fucrat, &C. ideft confiitutus injitm-
mo facerdotio tempii, & propterhoc oblatus d dvmino, quia mini'
firabat infidtliter, & indigm. Et pcribit,&C idefl adh^rentes ff
bi, & vidcturifta expofitiomelior qudm prima, quialiterfprdce»
dcntimagis confona. *

t Qui fixus, erc . Qiiantum ad officium , tamcn indignc

proptcr abufum.

9 F.t peribit.^pipenderat in w i.omnis adh^res fibi in malo.

O

CAP. XXIII.

Nvs ryr». Tyrusno

biliffima ciuitas Cha

^ nan.TorHm. Cuhcc Ifaias

' pracdiccbat inlula' magni

mariscratpoftaute longo

m temporc Nabuchodonofor voluitcam continetcm tcr-

' - rx faccrc , fed multo fruftratus laborc non potuit . Qui

auteminciuitatcerant, cumnonponcntrcfiftcrc, qui

nauespotuerunr haberefugcrunt in A«iyptum, & in

Moab & in vicinasregiones.vndeNabuchodonoforfu

rorc fuccenfus, nauesfucccndit, ciuitatcm fubucrtit.ca-

ptiuos abflraxir, ficutpatctin fequenti.Etin Chaldaram

rcuerfo datum eft ei a doraino pro Tiro rcgnum Acgy-

pti rcajdificata Tyro. Poft.70. annos ciim Alexandcr per

gerct ad eaptiuandam Acgyptum dimifit ibi partcm

cxcrcitus, & terraecamxquarevolmt, &nonpotuit.

Acgypto vcro fubiugata, Aethiopcs, & multas alias

gcntcs Iccum adduxit, & lapidibus , & arboribus conti-

ncntem tcrrcc fccit, ciucscocpit, ciuitatem fubucrtiL

Nuncautcmlfaias de illa captiuitatc agitquam Nabu-

C AP XXIII . ...

f Q^Heti.ice i>.i>.i.aiine-. „ui,... .■. ligiwiicii animi viliis
cciupai.a f Animx ir.undamt rur": <leaiu,6cdiuitijsini(t(

NusTyri. Vlulatcnaucs maris,quia

afTjrius. TMundus. bT *uium, fc n^eociatio.

vallata e(l t ddmus vndc vcnire coliieucrant:

chodonofor fecit . Hoc

1 vcroidco accidit, quiacu

2 Icrufalcm capcretur, & po- p

3 puhiscius in captiuitatcm

4 duccrctur,aChald^is,tem

5 poreScdcchix, TyrusquaE
dcbuitcompati.coepitinfuitare. Hancmifcriam pra:di-
cit Ifaias. Otms Tyri, &c.

•J« Procop. Prophcta: de getibus futura pra:nu tiant, quo
Dcum memincrint non luu tantu cxifterc,fcd ciufdcm
obiri prouidcntia oia,fcmpcrqj pocnas impictatis d reli-
quisgcntibus repofccrc, ficut nunc a Tyrijs , qui in Dei
populu non tanquam (uo lcclcrc laborante,fcd Dci im-
potetia aquo falutc expcftaret, cotumclioic iniultabaf.
a ylulatt, In Grxco apcrtius : Viulate naues Carthagi-
nisvos,f q Tyrii venirc cofucuiftis caufa ncgotiationis.
Carthago,CoIonia fuit Tyrijsabeis conftru£ta,& culta.
b Xautsmaris. Hcbraicc Tharfis, idcft cxploratiogau-
dij , vcl contcmplatio, quia gaudij, vei contcmplatio, &
l^titiaivcrtctur inlachrimas.

<^a Tacfte

:iu

NICOLAVS Dh LYRA. Cap. xxiii.

ONvs Tyri. .AdinteUigentiamhuius capitulifciendum,
quod Tyrusfuit ciuiias fita in mari mcditerraneo vndique

niarictrcuncluja: tamen ex vtta parte non mulium difiabat d lito-
re: & tdcoerat aptiljmaadrectptionemnauiimpropter quodaf-

ftrtbantur ibt multa mercimonia : vndeproccjju leporisfuit muliu
ditata,& infuperbiam eleuata, propter quod diuino iudicio bisfuit
euerfj.Vrirnopet T^ahuchodonoforyqui vteam faciUus pofjtt ca-
fere , voluit cam coniiguare lerrainiplendo fpatium intermcdium

, lui.idthus,& Ugnis, ^ terra: fedhocnonpotuit: verumlamen
nauigio eurn capit, & fubutrtit : poflca rccdificata ittrim
ftr Aiexandrum Magnum fuit cuerfa , quipermultitudinempo-
puli ium eo exiftcntis contiguautt eam terr^ : & fic eam cecpit
ftne tiauigio . De prima vero eucrfione agitur in hoc capitulo ,
&^ fpectaliter rationc captiuitatis ludaic^ , qiiia regnum Ty-
ri, & rtgnum Iud£ fuerunt ad inuiccm confaderata tcmpore Salo-
^non.^.i^tg.^,^ i :co captiuitatis ludteis debuerunt compatiratio-

neantiqu£ confccdcrationn: jeu cvnirano magts gauifi Juti nnt euf
deridenies, proptcr quod Vropheta hic denutitiat Tyri deieiiic- Vlrgil. u
nem . Et diuiditur in duas partes : quiaprimo dcumtiatur hU' Acnct<l«»«
iufmodi dtie3io,ffcund6 eiufdem rtftitutio, ibi : Et erit. Vrima in
dtias: quia primo denuntiatur deliru{lio Tyri, fecundo d quibus lie-
beatdeflrui, i6i; Eccc tcrra ChaIda;orum. Vrima adbucin
duas, ficundum duo^qusftmuldtjtribit lum Tyri deflru^Hone.Tri-
mum tfl trilittia amantitim, fecundum fugam inhabitaniium : ibi:
Tranfitc maria Citcaprmum dicitur:

1 OmnTyn. idcfi eius deprcjfio, qu<efubditur.

2 VluIatC prxtrifiitia. n' -ff

3 Naucs maris. ideft 6 vos nautf , quiaponitur hic continens *^'">"«'»
fro contento , ftcut Jrcquentcr infcriptura accipitur domus, vcl ciui
tas,pro habitantibusin dvmo, vclciuitatc. Etfnbditur caufa hn-

ius tuiiitiit cum dicitur :

4 Quia vafta,&c.i</t/?,Trr»w,in cuius domibus folcbatis rccipi.

5 Vnde vcnirc confueucrat. fupplc vobis cdfolatio. T^auiga-

0\t O l{ ,A L I T E l{.

f i OnHs Tyri.la hoc capit. fccundu fcnfum litcrale defcti- biiur Tyri dcftruftio pcr ChaldgosA cius rcparatio per

t dominum

^ *",

225

_/

Glof ord. &NicoIaideLyra

a Tacete. 4« Proeopius.
Ahtcaenim fcrodentcs,ai
verbis vtercntur arrogfui-
bus.nnnc abiedos , & dc-

f Giaccin etc. tores nurtiaueant defliuftionem Tyti .

b «r f arthag^nenfilnis. c^OTyri

t NegotiatO'
res.

Pralii^i2j.a.

a f Gracia.

dc teira Ccthim rcuelatii cll cis. Taccte ^ lia-

ll foeniieniiamagite. a1 In mundo^tentatioi ibusconceno. b»t l/tus.
colonia iidonis. Sidonii vcio caufa ncgotiandi'veniebant rytum.
. c T SiJunij, Carthagir.enfes, Gi2ci,maxime •\cgvpiijw

r^"r;Si'o;iS"; b bitatis in infuht, t nego\i,.tio Sidonis. Tdr^C-

..^'^'. ^^ , r.. 1 a T iiccngelafcei snonpotcnt , fcilicetmaienauigari oninia

congelafcent. b <r Diuitiis. c«rEniem.

5

fcilicet infulsB funt de Sido

ne, qux intcrprcteturvena fretantcs marerepleuerut te in aquis multi.s

trix, in qUaVCnatOreS pcfll , , Qiunonhabetdecoelopluuiam.fcadeterra, ideoqui:

mi.ynAn-.^nmanoiirallCUt ^ cum fementibus clt pemura. T Et_. TTy.i.^

*«i/crmDM,crc.Quihabitat c femen Nili.meflisflummisfruges eius;&fa- 6 elfefcquamqu.xomnuio
in Infula , ncgotiatoribus a t Q«ja ai ict emnibus. b ^ ti»« debu,ftidefcndcre nec peperermtncc iimer^cs

/ 224

donc alloquentfs , taquanil
ira quoqueipfaminuafu-
ra fit . Ad eam igitur infu-
lares , quos maris nomine
intellcxit, Tyro iam capto
accedunt , & faftum eius
moucnt concidiflc: cu Ty-
rus maris robur alioqui ,
fuamipfa vaftitatem intui
ta.non meliori conditionc

B

•f Exultans d
diebus anti-
quis antiqui-
tas eius.

a T Qiiia 'li icteninibus, b^ ti«« debuifti defcndcte . . _

Tyiuni ^uaf; coioniam tnam. 3^ viigincs cduxcrint, fa -
daeftnegotiatiogentium.Erubcfce Sidon, ^teatur. Nonnulli tamca

a T A-«i""'go'''"''"- TSaiculi. b T Habitaniiumin mati. perfOtlE fiftioncm, & tan-

C5ivoxdoloris. dPatiusrae.is Apoltolicopaitu deletuseft. fmam n-nri«! iDfOS iutTCntis

T Comparatione, fciliccteius, quidicit FihoU mei.quos itetum part r o. quam mariiipHJb lllj,l.lUl>

^ ait marefortitudomaris diccns: Ndn partu- 8 quodvirgimbus, &mue-

p a 1[ Sed Ule (juidicit. Lac dert vobis potum nonclcam.

riui,& no peperi,& non enutriui iuuenes^nec

a f Sedille quidica:Dcfj<onendi enimvos vni v . vir. caftam exfii.Chriiio.
b T QhJ^ •""^ "'■"'^' *^' "P'* TFatuis. cTProflitta:
f H. c. «r Qucd plfaeftTyius.

f adincrementumperduxi virgines. Ciim au-

aTQj'; hibraice meftai,idelltribulans,8c codiians. «r Qu* vicina , &
amiciti commeicii coniimdla. bf Qnaidem fe paffurns intfHgen-.

ditum fueritin Acgyptddolebunr,t ciim au

a T Subueifa. bTAdveiuiu, lcilic tgaudium. c «r HeHraice Ihat-
Cin,quod elt coiittmpUtio velexplotatio giudi:s c «rQjn haietisnaues.
d f Q.;!' remanctis captiuandi.

quo parua animalia cum g aierintdeTyrd.Tranfitemaria, vlulate, qui

magniS, draCO ( quern dO- ^ •; .^^^^ ,Q^omnipa<tetcn.at.onumfiuaibuseJpo-

minUS formauit ad illude- mtur, rccediie ergo ab ea. b «r Ciu tas.

dumci) vidensavenatori- h habitatis in infula . Nunquidnonh^EC veftra

bUS Chrifti Capi: qui a dcE*' a1 Cuiustloriainconfulione. bTDcponjteve ho. cumaaibusfuis. lA^. '. q- '/- \'n

monibus fuerunt capti, di- eil: , qux gloriabatur a diebus prillinis in an- i j ^^i^"^ • Sicutfupra diaum

Cit COtrariae fortitudini Ve airQijacxtci.santiquior, &din.r. TVcterici,ore. TVetuftate peccati. f ^r'^"^"*^']^,^? /^"Lf^rl

b T Q^-tglori^tur infupetbia. c f In Chaldiam. - - - « ^

KoCdeillis, gui in ciuitaic capti.

tiquitatefua? Ducent eam longe pedesfiii

a T Vt reccdat ab anguftia, & Chrifti Euargelio colla lubmittat.

T Vt lit aducna & incola Saluatoris. b T Vox Spirims fanfti.
d T Nullusnift dominus fubaudi . c T Maluii>k
d «r Ptincip^s Tyii

ad peregrinandnm. Quis cogitauit hdc (Liper

huius fa:culi fimiles funr,

quiomni vcnto dodrinx

cedunt , & de alijs vitijs ad

aliatranfeunt.

C Semen T^ili meffis flumlnh

frugesy &c. Sic conftruitur:

Semen Nili fluminiserat

meflis, & fruges eius, fcili-

cet Tyri terra Chananeoru

in quaTyruseft, infertilis

cftAegyptus quam irrigat

NUusfertilis frugib',quas

Tyrus ab Aegyptijs com-

mutabat.

d Mare. Saeculifcilicetin

nibus deflituta fit, vocem
efle volunt.

e Tyonpajwzwi.q.d. Nihil

profuit parturifl^c,pcperif-

fe , enutrifle iuuenes; quia

^ Tyrus fine defet^fione ca-

ptaeft.
lo f Cumauditimfuerith^Ae^y
pto, &c. Tum dc omni-
busvitijs. Tum dehaere-E
fibus hoc fentitur , quia
vna capta , alia pertimcfcit
& in alterius confufione,
altera fe capiendanj f cntit.
«? Tranftte ^vlulate, qiiibe:-

ir

12

natorum, (quam fignificat
Sidon) erubefce Sidon.
•5« Theodoretus.Confite
turTyrus nAalis oj5prefla ,
fe non pepcrifle illam mul
titudinemciuium , &opu
nec fe fua potentia compa

i5

4

Pl?

17

buchodonofor rcfiftcrc, fc
ftinaucrut, qui potuerunt
nauesconfcendere:alijre- ^
manferunt in ciuitate. ^^^
h T^unquid non bic veflra ^j^
efl, qu^ glcriubatur d diebus luli
prifiinis in antiquitate , &c. pri

rafleimperium,fcddiuinobeneficio. Deusergoinquit, q. d. Hxcidcopra:cipio, quia vrbs veflra Tyrus depo

largiebaturdona hxcomnia , non eigoparicbant . fitoerrore veteri , tranfibit ad veritatem.
^ ^Procopius. SuntquiputanthacvcrbaTyriefleSi-

donem ^Vrin^ipcs

vErubefccSidoait marcfortitudo marisdid
NICOLAVS DE LYRA.

Ult

it

yErubefccSidoait marc fortitudo marisdices./cic/? rv

(juxvocatur hicmare, eo qtiod crut mari circumclnfa . Erubefce

Sidon, quia. deitBo Ciuitatis Meropolis cuiufmodi trat Tyrus re-

tes enm per mare muttum confolantwr,quando veniunt ad portum fptBu Sidonis , cedit in confufione aliarum ciuitaturn . Et modus

bonum , & quictum . Et eft bic modus loquendi truncatus ; quem

oportet perjicere per aliquemjuppletionem , C^ tali modo loquendi

ytitur hic Vropheta , quia modus IS^luendi dolentium tfl in trunca-

tione verborum doioreimpedienteperfe^am expre/fionem.

t De terra Cethim reuelatum eft eis . in lUa enim terra

Tyri habebant amicos^ vt videbitur infra, & iUi pricfcientes appa-

ratnm T^abuchodonofor ad veniendum contra Tyrum, frtenuntta-

uerun-t eis, v,t fe munirent : tamen quia boc non valuit eis, ideo

fubdituY.

1 Tacete, qui habitatis in Infula . Idefl in Tyro mari cir-

cumclufa, quajt dicerent, non loquimini de defenftone, quia non vi

lebit vobis.

5 Negotiatio Sydonis. Multi enim mercatores de ciuitate Si'

donis frtquentabant ryrum,propter quod diciturhic, negotiatio

dus.

4 Transfretantes mare repleuerunt te^Diuiiijs infuis na-
uibus appoYtatis .

5 In aquis multis . idedvenientes per multas pa^ tes maris.

6 Semen Nilimcfljsfluminis,frugeseius&fada,&c.
in i/ie^ypto rarofitpluuia,fed (luuius i\{ili diuidiftr ptr rtuosad
hoc , vtfruiiificent fcmina in terra proiecU, vt habctur Deuter.
1». & ideo fr^Hgts ^egypti dicu-itur Jruges f luminis 2^iii,& quia
ibi crejcunt inmagna abundantia feiebaitur indead Tyrumpcr
nauigium. • •

7 Erube-

deftruaionii fubditur , cum diciturinperfona Tyri ,

8 Non parturiui, quia in eius obfidione, & deftrn&ione mul-

t£ mulierts paffefuerunt aborjum : & multi de pueris natis, & de

itiuenibus, & de virginibi<s rnortui fucrunt ante titatem adultam,

& debitum incrcmentum .

P Cum auditum fuerit in Aegyptum. quoddcftru^afue-

yitTyrus.

I o Dolebunt.co ifuod habthant i um Tyrijs amicitiam prcptct
abundantiam frugum quam ibi a<iductbant ad vendendum .

II TranfitC . Hic cum deiiruClione Tyri demmtiantur fuga in-
habitantium Limdaitiir: TranfitC mznz. fugendo per nauigili
ad diucrfi toca.

1 1 y liil atc: TrxcQnfiifiove , &tri(ii:ia.

1 3 Qui habitatis in Infula : Ideft in Tyro que difitur infula
rationeprediHa .

14 Nunquid non hxc vcftra cft ^upple ciuitas.Et efl modus
loquenditruncatus eadtm rarione quafuperiiis.

iV Quje gloriabatur a diebus pnftinis in antiquitatc fua?
quia mutta terr>pora cucurreraru d jua Junduiione, & nullus potuc-
rat enmdebtllare.

\6 Duccnt eam pedes fui longe ad peregrinandum. ii-
eji hahitatores eius.

17 Quis cogi tauit hoc fupcr Tyr u m f qnaft dicat , nulln s
homo cugitajjtt ^quodjic pojjttdeftrui. Cuiusr^.tiofubditur.
^ Qiion-

.. ; '^ M 0 R^^ L I r E l{.

cfominum: & fandificatio diuitiarum ciusdomihdpoft
•f feptuaginta annos.

Moralitcr autcm per Tyrum qui interpretatur angu-
ftia,peccator fignatur,qui pcccatorum aculeiscruciatur
Ifai. 48. d. "Hpn tfi pax imptjs dicit dominus . Per Chaldaeos >
cius deftrudores , fignantur dxmones ipfum fpoliantes
gratuitis,&in natuialibus vulnerates,ficutfiguaE Luc.

10. e.

I o. e. per parabola illius,qui incidit in latroncs. Pcr rcpa
rationcvcroTyri poftanno 70. fignatur pcccatcris re-
flitutio ad ftatu gratice pcenitcntia pcrfcda Septuaginta
namque refultant ex dudu dcnari),qui fignat perfcctio-
ne,eo gjeftlimcsnumerorum.Pcr lcptcnariu qui lignat
vniuerfitatem , eo quodomne tcmpus rcuoluitur leptc
dicbus : & ficleptuaginta perfedam poeniteaam fignat
dc pcccatis omnibus.Per hoc autem^quodfubditur:

X Ettur-

22^

Ifaias CaD.XXIlI.

Trindpes hiflitcreT eius tnclyti tertay&c. Inter alios ncgo
tiatorc5,vcl etiam in rcgnis.

b ^d r-^iiomtnijm deduierrt , Cf(' Non dns ignominia: au-
lor cft.fcd quod ignominiofum cnoftedit, f m illuci:Co«
wOTi'-J"t"»f f«>n:..»>'i'wWrf«m,nong'(acerdoscotaminatio
nis autor fit : fcd q^ oftendit
contaminatum eum quem
mundum putabant multi.
♦ Procopius Grauc&pc
riculofum , fanttis ipfis , cu
'lagellantur.infultarc.vdq a
nlbs fcmper tueri cofiicuit,
rnanum defatigari & imbc
cilliorcmfieriputarc, non

"IV

nisanima in fcctili fliK^ibus pofita,vcnrodo£lrin:t agita d
ta,Clianaanappcllatur,qii?fiufl:uatiovelcommotioin

terpretatur,vnde Seinfn ('hanaan,'& no>: lud'.

g Filij S''> >i s.ln tcrra Ch anaan fu n r Tyrus , &: Sidon , Dmrj.f.
vndc:MulicrCiianan2eacxiuitdcfinibusTvri ScSido-

. f Tan<,«n,,cginamali„an,c;ui..mm. vHquia mm.diosuaficoron. {^'S OCCUrcnS iVUiatOri. MittlJ.b.

alianimcingebatui. b T Horum piincipum tota cnia in negociacioni- 11 Transfreta . SspC vidc*

busop„<,u«c,c ^ . >, . mus quofdam a propofito

Tyrum quondam coronatam cuius ncgotia , fuo tranGre ad aliud,a miU

tinomn. t.ri ^iNon cx',.qu, cetc.^, untum piunt. , tia ad ncgotiationcm:

tores principes inftitores eius inclyti tcrr^?

;acau

fis ad arma mutant indu*
_, . . X • • 1 a 1 ftria.vtmutetinfcelicitate.

Dommus exercituum t cogitauit hoc, vt de- j Scd Deo difpefante, omnia

a f Confilium f.

iciipui-i'-, •""' a^Abai.,:ji nfgici-x bTE.usquiconi . • |^n fuperb.-ndYWijtur 4 cucniunt c6traria:vt pcr mi ■
aut potius a Deo pfcpe ad- b trahcrct fupcrbiam omnis glorix,& ad igno 5 fcrias coa^i non in (e,fed in

ucrfaimmittetc tentaricrc
derc.Sunt enim iniquis ifta
rcfpondeda. \olitemqHi age
re, Ky" ddinqusntibu: : T^olite

* exihare in altum comu vefitii ,

„ cumcadecaufaTyri fplctt
dor in ignominiam

lc cufqi conucrfus fit.

c H«»we/;. Babyloniorum. c

f. Super flumina Babyloms ttUcJe-
^ dimus «ir ficuin.us, dum recorda f
remurSion.

d Ctngubm rltm tihi. Forti-
tudorcfiftcndi.Cingulo .n.
lumbos rcftringimus. Inlu-
bis fortitudincm habcrc di
cimur.

C Conturbahitrefnci.SciWcct
Aceyptioru& Moabitaru ,
&ariaru incircumitu.Tyro
.n. capta & fubucrl"a,aliarc-
gna coturbata funt timorc.

^ Regnu quoqi Acgypti pro
fubucrfa Tyrodatu cft Na-
buchodonofor.vndc in Ezc
chiclc:fi///^o»/w, hiobuibo-
donofoi Jeruo meo, nd efi reddita
merces pro feruitutt <}ua ferui
uit mihi contra Tyrum : da ergo
ti .Aefjptumpro Tyro.
2 f ChoHaan . AllcgO . Om-
nis ani-

f fto glon .. ", Confufos.

miaiam dcduccret vniuerfos inclytos terrac.

a T Chinanzoium te'.tiniadaadcxluni. b 1" Qn^>dcitilE,ne nauibus

t/aufitur c f Mundi.

Tranfi icrram tuam quafi flumen^fiha maris

a f lulVf.x. TNif^tr^nlifji?. b < iji TJ f ;e TV.nd ftim.

tibi .

a f ,ccjnduTn. b<^r> raini». c TOiib-l' -• I munJi

dcde- d non eftfcingulu vltratibi . Manum fiiam fii

dominocreatore confidat.
i Talis populus non fuir. V ib;
ad morteni Nabuchodono
lorfortifliniifuper omncs

6 Chaldxi & Aflyrij , poftca

7 populus GrcECorum & Ro-

8 manorumfortiorfuit.

a bjo LU-c r>9k J^w/fofifrMW.^Q^iando Na-

pcrmdreextcndir,&conturbabitrcgna.Do-,o buchodonofor Tyrum in- ^

]n(uiraii''

_ .. N^huchowor bi^K-rt, j^ ., » I uafit uauigio , uou folum

mitius mandauit aducrlus Chanaam ^ vt co u muru,fcd & domos fuboer

^CipfeNib...h d^ bTChana« TOon.inus ^^ tit,& quai Ctat nCgOtiatlO Cl

tcrcrerfonc:.ciu.^, &dixit: Non adijcies vl- 14 uitatu fa^a eft 5 fcptuagin

a « !n diO ii'<. ^ ' * diabv.'" «Ab hom n bus a colata quafi lupetba. i j j j aUnOS ficcatio fa??enarii .

ira vt gloricris calumniam fiilHnens virgo»6 1 ?y(j«aw«m,er..Hebraici

1 t Tui, luiini Ac voluptai, wi ca. fColonia Sidonioium. bfGisciam. 17 Tharfis, OUOd COnfumma-
_ TConee'alcrn». cTT .■ " <in. nau:f;i > fuierunt. ».^..„11 '•»■ • »

l fiU-a S.donis.In Cc^him cdnfiirgens transfrc ,3 ^^ti^s mu""dKX;
. tQa.cap.e,...N.b_.cho.,.nof« .b,Qu. intetp..u.ui nu.G v.eu. ^^ ^ qui poflcaconfumma-

bitur. Omnia autem bo-
na lcculi incerto nauium
ojrfuicomparantur: quia

ChaId2:orum,ttalispopulusnonfuit,Alsur 21 citoperitura:&-cunaa na-

t TDxmone, TCh«i<i»T 22 uigautium fortitudo foluc

fundauit f cam.In captiuitatcm traduxeiuntz^ lux.vndz-.ctuitatisniagnasftr- P"^""-" "*•

a ^Sccunauaaopi:iioacm. b1T)n. c TlBfid.ofc. d TNon folum tnas ofcchdltfapicns , & dtflrU- . .,

«L^A™ •»- / tf J* 'T;;o-fcien.i„ ,_ xitmunitioncsearum. Quid- ' ",'^,"„"„

robuftos cius^uftoderunt domos eius,pofuc „„1^ cnim hsrcricorum & '«"«".

'^''^j^:^::,::::':^^:::^:^,!:: "^'^—^»''^"'" "»"«•• ('apicntigfccuiarisartccom

runt ca"m in ruiniVlulatc naucs maris, quia' J ^J^T'-' l YJ-^^n^'"'''^ n

'^ 25 dcftruit&fubijcit fibi. F

:»tptua-

•6ji tisnfieri' ad Childxjs-.nffc ibi lequiefcet in vbtttate eounj.

taribi quoq; non crit rcquies tibi . Ecce tcrra 19

a 1Hou..> lciiiiumus^potenc.lfi.uui. fldeo c4det.NiGdominusxdifica-.2O

u'iit domum

NICOLAVS DE LYRA.

* r Quondam coronatam. lieflfuper aliat ciuitates reginim
prtpter diuitias eii<s& fvrtitudinem.
X Cuiusn^otiatorcs principcs. Idefi,4^lcsmagnisfrin
tipibi-s tcrr£ vel maiores.

3 Dominui cxcrcituum cogita hoclnfpirando t^abucho
donofor audaciam tnuadendi eam.kt fubdtt caujam.

4 ytdctrahcrctfupcr.omnfsglori?. id(fl,Tyri qux dici-
tur hic omnis glonahypcrboliid , ad deftgr.andum magnttudtnem
fupcrbt£ eiusyficut de aliqua ciuitate in qua multum viget fuperbia
dicitur vulgariter ,quod tn ea (flfupeibta lotius n.undt . Et codcm
modo inteUigitur quod {ubditur de nobtlilus Tyri.

5 Et ad ignominiam dcduccrct.Co«/ffl«mer denmtiat vo
locimem fug£ habitantium in Tyro dicens.

6 Tranfi terram tuam quafi flu mcn. Ideji^d modumflu-
minis continui & velociter currentis,

7 Filia ma. 0 tu Tyre,qu£ dieitur filia maris,eo qubd crat ma
ticircunclufa,vt didum eflfupra.

S Non cft cingulum vltra tibi . Ideft , fortitudo refiHcndi,
qutdeftgnaturper cingulum mititarc.
$ Manum fuam./(<cfl poteflatemfuam.
1 o Su pcr marc cxtcndi t . * Scilicet Tyrus qux ptr nauigium
fuum habthat tn marimagnam potcfiatem.
1 # -jConturbauit rc. Vtr potcntiam fuam iniufle deprimendo,
t-l qwa hac futt vna caufafua fubuerftonis,fubditur.
1 * Dominus man . lde{l,aduerfus Tyrm quafita efl in terra
Chanaanr.Filijemm Ifraelnonpotueruntixpellirc totaliterChana
n{os.vndtdicitur Matib.\$.b. Icfusfcccflit in partcsTyri flc
Sidonis : & cccc niulier Chanana» a finib.illis cgrcl-
fa , &c.

13 Vt contcr.for.T^cr T{abuchodonofor.
li i-t<imt.fiiluctdominus.

ij Non

I j Non adijci^ltra vt gloricris,&c. Idefl,in tantamfU'
ferbiam eUuata .
\6 Calumniamfuftincns.^Ty^rfi^ttfWowoybr. ^ ..Sidon*difi«

1 7 Virgo filia Sidonis . Dicitur autem filia Sidonis,quia Si- uit Tymni,
donijexifientes propcillaminfutam fdificauerunt cam de prfce-

pto regis .Affyriorum, cui tota ttrra illa fuitfubic^a longo tempo-
re. Etideovnusrcx.Af}yriorumcoffiderans qubddiainfutaerat
aptiffimapro portu nautum,fecit eani {dificare per populum propi
txifientem,

18 In Ceth\m,8cc.Fugiendo.lbi entm habcbantTyrl amicos,
&ideoibt fugcrunt aliquiproreceptaculo babendo : quiatamtn
hoc non valuit eis,ldeofubditur,

19 Ibiquoquenon crit rcq. Cluia\abuchodonofor mifit
ad terramulam,vt reddercntur fibifugitiuidc Tyro.terra illanon
fuit aufa eos retinere.

20 Eccc tcrra. Hic confequenttr propheta denuntiat a quibus Ty
rusfont dcjiruenda fcilicet a Chaldfis & hocefi quod d.citur: Ec
ceterra Caldaeorum talis. Tarata adinuadendum Tyrum.

21 Talis populus non (uit.ldefitamfortis & crudelis.

2 2 Afllir fundau it eam..^//^«i cxpofitorcs ptr ly eam intel
ligunt Chatdaorum terr,im:fed Im non ffl verurn,quia Cene.deii'
n.o.b.ciicitur.Dc tcrra illa cgrcflus cft Aflur./. de Chaldca,&
ifte .Affurfuit filius em ,&abeo dtHominatus efi populus .yifjy-
riorum,vt diiium fuit diffufius,Cenefis decimo. Sed per ly eam po •
tius accipiendum eflTyrum : Etquiaprocedente temporc quid<rrrt
rtx ^llyrioriim fei it ^dificari eam,& ideo dicitur hic de ea : Af*
fur fundauitcam . Stdquiadtfiru^a fuitpoficaper Cbatdps*
idco fubd.tur.

X j In captiuitatcm traduxcrunt robuflos cius. Etpatet
litera,

24 Vlulate naucs miris:ldefi,nautf,vt cxpofitum tfi inprirt
cipio huius capitut'.

15 Quiadcuaftata cftforiitudo vc(\rA.Ide^,Tyrus in quA
eratpurtus fjicnwjsimus .

* Tom.4. H

227 Glof ord, & Nicolai de Ly ra 228

y^ a Septuamtaannh.TyTUsquondam anguRiata dimitti

^ tur,vtcxplcK> folitudinis tcmpore carmen meretricnm

A in laudcs Dci vcrtat,citharam aflTumat , omneschordas

concinentes habeat , vt poftqudm bene cecincrir, apud

Deum inmemoriafitquxgpfornicationcm obliuio-

nitraditafuitin priftinuni

reftituatur : & mercedes c6

grcget diip .Quis ergo noh

habeatfpemlalutis fi bene a

cccinerit,fi chordas.i. virtu

tesbcnccopofuerit? vndej nis^ficutdit^srecris vnius. Poftfeptuaginta

Pa.,.e/;»t^^^^^^ ^ autemannoseritTyrotquaficlnticumme

* TheodGrctHs.Immcnfa

T Tyrn«.

dciiaftata clT: fortitudo vefttaEt crit in die il-
h : in obliuione cris 6 Tyre ieptuaginta an-

a Tlnobliuionefuntpo/lmorcemeiusrSc li untum vixetit inregno,quo(i
nunquam legiin'"!. 5" Cito obliuifcUntur. f B-" dificat*.

fet,profua in eosbencuoletia brcuiorcm cfle voluit, vt D
calamitatcsingruentcsaucrtcret, prasfcnrcrqj tcinporis
progreflli maiorcsficriprohibcret.ANiniuitisauccum
penitentiam egifl!ent,non alia ratione decreras certo die- ^o»:
rum fpatio minas remouit, quam folet mcdicus a figni-

ficata antevel fedionc, vel
vftioneabftinere,cufaclac
corporis i mclius mutatio .
Scptenarius & fcptuagefi
mus,qui vel finguUs diebus
vel feptem decadib.perfici -

tveluti.

ffflcrces

'Critcum

V&!.8^.

domini milcricordia, ipfi

Tyrij pcr immcnfa feculo-

rum fpatia peccauerant.dris

circumfcribit tcmpus vltio-

nis. Vita vniusregnisaut

potius vita vnius hominis

annis fcptuaginta,& fraenat

ludjBorum fuperbiam . Na

quod tempus prsfiniuit Ba

3 bylonicxcaptiuitati,5c va-

ftitatiHicrofo!ymoru , ide

praefinit vaftitati Tyri.Idcm

enim,& Iud2orum,& gcn-

tium Deus, & ipfius eft ter-

ra, &plenitudocius.

* Procop.O Tyre,tamdiu

caftigabpris quamdiu vrbs

ipfaDeoconftituta, In qua

quia infurrcxifti sequalcs

cum ea poenas quoqs luitu

ra cs . lugu .n. feruitutis 70.

annospaftaeft, quodtem-

pus humancB vita: ad Daui-

deprsfcribitur. Idem & re

a5^Qux piiusa veto fponfo rcceircrat. b f Ifaiasdac eiconniium vtpce-
niieat.eciudicium euadat. c ^Vt bene tendantur cbordx. dl^Cantan
do roifetias tur^. ^" Imitaildobonos,

rctiicis. Sumecitharam circumi ciuitatem

a ^ Piius. 5^Eccle(ia. TDeUbijshuius metrtricis llillacmel,in prouerbijs.
b fAbamatote. 5" A Dco. c f In laudes Dei : corde,voce, opere.

(j merctfixobliuionitradita, Benecanc,fre-

T Domini. f Apud Deum.

quentacanticum, vtmemoriatuifit. Etcrit ^

a r perfeftipoenitentix. b T Benefaciendo. c f Vetus medicus.

poft {eptuaginta annos vifitabit ddminus

a "f .Sicutt-mi4u!ndsfolatum. b f Fanitencem. c 1 Quas habuetat ant^.
d 1' l^.in alieiias ouaJ ptius habuit.

TyiuiTi;,66:educeteam adtmcrccdcs fuas : & 7

a 1 TempU' f- bf,Negotii!i tui. 5^Q'<ia multi ad infidelitatemredeunt.

rurfum crit cum fornicabitur cum vniucifis 8

T Mon cxU. a f Simile eit cegnum caclorum homini negotiatori

qustcnt! bo.marga, &c.

e rcgnis tcrras fiiper facicm tcrra^ . Et erunt ne- g

i^Peifciteiantium. a i^In mifciicordia
pauperum.

gociationes cius, & f merccdes cius fandtifi-

1" Auaie. a T In tliefautis qui fiuat in tcrn.

cata: domino • Non condentur neque repo

a 1' ludzotum fai:ecdotibus,vel przdicacoiibus .
V-' s paiijcribus

netur, quia Iifs qui habitaueruntcoram do-

Daniel.?.

Gen.r-

gni longiftJimitpscft.Quod

fi in quibufdam dcfinitur a Dco, non tti adimpletur nii-
merus . Neq;obidcommoucaris,cum Dcus fux ptixdi-
ftionis non fubiaceat terminis . Bonus.n.cum fit,& tem-
pora definit,5c clades minitatur,aon tanquam iUaturus
rc uera,("ed vt timore,ad vitae p^nitcntiam adigat. Qi^iod
cx decreto annorum fcptuaginta aduerfus Ephraim nu
mero, apud Ifaiam perfpicuu fuerir, qui ad triginta po-
fteareuocatuseft. Deinde & Daniel cum captiui populi
malitiam augeri intueretur,dominum,nead dcfinitum
incosannorum numerum aliquida^ceret,dcprccatus
cft.Deus.n.pro vitaep^nitentiavcl pcrTncacit.itcdccrctis
tcmporib.vel adiicit,vcl adimit. Vt accidit Noe tcmpori
C busjcu hominu vitam centCi viginti annorii cflc flatuif-

fct.pro

4 tur,perfedafignificat p^ni-

5 tentia,vt tempore pgniten-
ti? explcto iurcTy rus ad an
tiquum ftatum reftituatur.
b Canticum tnentricis.Qux
ab amatoribus dcrelida io-
let carmina in confolatio-
nem componere,& prateri
tacoramemorarCjfic&Tj
rus rcuerfa.

C Sume tibl citharam , Qnx «
dc hoconcrefequimtur ad
reucrfioncmTyri fpedant.
d Bine cane yfiequentcr , iirc.
Admoneteam caticummi
feriarum fuaru femper can-
tarc, ncitcrum eadem patia
tur.Dicunt.n.hanc eflt mu- mb,
ficae naturam , fi laetum in- 0.«
ucncrit.laetiorem facit,fi tri
ftem , triftiorcm reddit.
e Et erunt negotiatioms eius ,
& mercedes eius , Sicut dicit
Hicronymusin lercmia.rc-
ucrfusfiliis Ifrael de captiui
tate fub Zorobabcl & Nec-
mia.Tyriquoq; nonlongo
tempore poft reuerfi cu ch t""

amicitiaconiunclifunt,nec
iam diuitiasretinebant,fedin lerufalem domino ofFere
bant: quarum pars in templum ornandum,pars fedebat
in vfum facerdotu: & ficerant facrificatsdomino mer
ccdcs cius. Ad praedicationcm et Pauli Tyri) & Sidoni) ^* '
conucrfifunt, &ecclefias a:dificando, & prKdieatoribus
ncccflTarla miniftrando , mcrcedcs dno facrificauerunt.
* Procopius . Non fucriteapoenittntia indignum,
qux mufica prceftantiore cxcitatur , Chriftianam vi-
tae rationem intelligercltaque & Aquilas ipfa & Hc-
braica ledlio , nuUa articulorum vetbique omnis fada
mentionc : Et erit empo ium eius , & merces fanHa domi-
no y (itxerunt. Nequcenim totum cius cmporium ncqj
mcrccs tota, fed pars primitiarii nomine confecrabitur, -

^ quod

laijucus.

NICOLAVS DE LYRA.

* I Et erit in die illa.H/c confequenter agitur de Tyri rexdlfica

tione,cir primo in temporalib.fecundo infpiritualibus,ibi;Et: crut,

Diuino. circa primtm tangitur primo vafiationis Tyti duratio.cu dicitur .•

2 In obliuione eris 6 Tyre,&c.2«'4 »0» venient ibi bomi-
nesad habitandum.

3 Sicut dies regis vnius. ScHlcet ipfus Dauld, vt dixit B^b.
Sa.qui vixit feptuaginta annis,vt habetur fecundo t{egum 5.

Meretrlcum ^ Poft fcptuaginta annos.Sci/icef vflj^<>rio«?>ry«.

5 EritTyro quaficanticum meretricis. CMeretrix enim
denUdafuo amafiofolet conari adcantandum melodiofe,ad reuo-
candurn amaftumadfe . Et in hac metaphora inteUigitur defideriu
iUorum qui remanferant de fugitiuis Tyri ad re<edificationem ip-
ftus, vtjic mercatores dediuerfis regnis iterum venirentad Tyru,
idea fubditur,

6 JEt erit poft feptuaginta annos:vifitabit dominus Ty
rum.Fac/e« eam rctdificari,

7 Et reducct cam ad mercedes fuas. lllic apportatas de di
uerfis regnis.

8 Etrursu fornicabitur,&c. i^orfpor /»^e///g/<ie/or»(Wo

necor

m ^ u I

M0I{^LITEI{.
.8 Et rurfumfornicabltur cum vn/Me)'/7j.Significaf .Quod habi
» tuatus in peccatis poft p^nitcntia vera aliquando recidi-
rat pp habitum inclinante quinon ftatim tollitur p pe-

niten-

ne corporali,quia mercatores elongati a fuis vxoribus ftcfolent for
nicari,& defornicationefpirituali,quia illa ciuitas idolQlairixfuit
dcdi'a vfquead tcmpora Chr''fir.

9 Etcrutncgotiationeseius.H/(r/»c/>V verfusin Ucbrxoin
q:*o defcribitur readificatio Tyri in fpirituaUh.cu didtur: Et crut
negotiationeseius & mcrccs eius sa^tificata: «n diio,&c.
^od dicunt aliqui impletum fiijje tempore ^Ltmia: pofl reditum
captiuitatis Babylonic<sdicetes,quod tuc in Tyro fuerunt homines
deuoti,& cfferentes munera domino in lerufalem ad eius obfeqMU
& fuflentationem miniJirorum:Sed quia hoc no apparetex^qu£
fcriptafuntin Efdra & 7<leemia,nec ex hifloria lofephi,feu alia hi
fioria autentica,ideo videtur mihifaluo meliori iudicio,quodimple
tio huius prophetia reduci debeat ad tepus Chrifii , in quo muUi de
Tyro deuote veneruntadaudiendum pr^dicaiionem ChriHi:vtha'
betur Matth<ei tertio & Lucefexto & reliqui de Tyro pofiea credi
derutadpr<edicationem dijcipulorum Chrifti,fe & fua ad obfequii*
Dei deuote cjferentes : Huic etiam expofitioniconcordatI{ab-Sa.
quantum ad aliquid, dicens quod h^cprophetia implenda ift in ad-
uentu regis Mefsiie qui diuitias Dei cultorib. applicabit. Sedin hoc
difcordat, qubd dicit implendum defuturo, quodin rege Chri^o de
pr^tcrito efi adimpletum.

*Cap.

nitcntiam: fed quoniam talis recidiuatio pcr opera mi*
fericordije fanatur.Ideo fubditur.
9 Et erunt «c^o.e^-c.propter quod dr Dan.^.CPfccdW tua
eleemofynis redime,& iniquitates tuas mifmcordijs paupcrum.

0^0^,4'

^25?

-lod vcl nunc in Dci ccclc

;saiux ibi habcntur quori

ic licct intucri. Addutunt

*utc his,g cora dno habitat

idert

Ifai^Cap.XXIV.

9 T lavfutn. bf Sanft». c T Frange efurienii panem fuumr "v

mmoentnejrociado eius,vt manducetin fa-

230

afCum vidtris nudum orcr; -um ,

f In otnni via fua.

turitatem, & veftiantur vfque ad vetultatem.

idcft, aUaripra:fcdi.<?,cijm D
domini dccrcta ftatutum
fir,T>: (jt!iJ£t:a>igclium doccnt,de
Euai^^tUo viuarit.

CiD. XXXIIII.

ifr, cJ^f.Poftfpc
ciale scntiu fin
gularum corrc
ptionc lud^,
<abvlonis,Philifthijm,Mo
j Damafci,lfracl,A^ypti
. efcrti maris, Arabix, Idu-
inci, valiis villorris , & Ty -
ri: quod totus orbis in con-
iummarionepaflrurusnt dc
lcribit. N^cde fingulisi^cn-

CAP. XXIV.

a'f Vtpmniapjteant. T His Habitaloribus.

CCE dominusnudabit

a T Ccmmutabit per ipnem in meliu«.
vnde : Vidi cjeluin nouum, ficteitam
nouam.

terram,& difTip abit eam,

a T L.XX. rru;labit,vt pro^.cdant mortui de
fepulchris . T Igne combutendo, vt
lanquaro aumm cUliuiem, Sc pulchiio
rera tcflitual.

affligct faciem eius ,

T In HM-erfalocs bonotum »el malorum T5fpjr.-ibit cues abhoedis.

•bus.fcddccwnaisparitcr b &tdirpcr£;cthabitatorcseius.Ecerit ficut po + rcaioncmChrifti,hu
git. Prius,qua: lunt impio *■ ^ » T^ineacc^ptinnererf.^nx. 5 fcntisvita: mutaturf

rumtormenra,quomodb c pulus, (icfacerdosr&ficutfcruus, ficdomi-

tranfcat coeIu,& tcrra,& dc * „ r nrj r

ducantur pcccatorcs inin- nuscius: &licutancilla, iicdominacius: li-

cut cmcas, fic illc, qui vendit : ficut t fcencra-

a'0 :neum , idtll luum.

tor, fic is qui mucuum accipit : ficut t qui re-

pcccatorcs

fcrnij. poft , quomodolan-

di rapiantur obuiam diio

inacra. DcJpcciali crgode-

.riptione tranlu ad gcncra

m,qua:eft quarta rcgula

. yconi) , dc ipecic cnim &

gcncrcagitur,necpcrfona «i-.. il- r^''-

mmzt\xr. Ltce do.mdahit. h d tcrra,&direptioncpr?dabitur : Dominusc-

5 igne incrmlij.

pctit, fic qui dcbec. Dillipatione diflipabit

a T Habittiotu.nruotum. T ^«•«'"''''o- b TQ^Hoe Cn: dubio ti^t.Do-

mi.i-scn.m 'ocu.
b

kiecic adgcnus tranfir , de-

lcriptocnimipcciali oncrc

Babyloniorum, Aifyrioru,

Aegyptiorum , & multoru

aliorum , ad gcneralconus

iudiciicxtrcmi tranfit.
**■* Ambiofius.Quafimanii
"^fanctus prophcta dcmon-

flrct,quafi oculis aducnicn
V^ te vidcat iudici) dicm,ita di
t: EutUomiiii4i,tfc.

» Pfocopius.Quodfcrcuc

laturum faciem tcrrc dicir,

demollrat ic po:nasexaau-

ru,& impictatc, q olim liib

cuiusq; pfona latcbat , pro-

diturum ib,& rcdarguturu.

b £i etit. Ocs fimilitcr , vcl

f> bonisrcmuncrabunt vcl
i promalisdanabtmr. NulIadiucrfitascritin(crnobi!e,&

jgnobile,laccrdotc,&: laicQ fcruri,&druim,&c.Ocs cnim

cx xquo ftabunt ante tribunal Chrifti . ncccrit acccptio

■ pcr-

T £jtttcn:a gaudia Ir.ftusoc.

e T De.'l4ct \n 'urp.

pcrlbnaru apud Dcu . vnde ^^\ V'^*
l6b.VaruuSyZ!r tnagnus ibism. lob.j.c*
cr fcruHS r.on tirnet dc minujuu.

* Procopius. Dci furore il
lorum nobis ofleditur mc-
ritu,qui patiuntur quo oni
nesfiuccxcelfi, fiuehumi.
lcsfucrint,fimiics habctur.
Eximiorum cnim , & ma-
gnarum rationem non i'o- "
lct hoftis habcrc,fcd vfitatii
ordincm confundcre.

* Thcodorctus. Poft rcfur Qi^daliire-
ius p- fcf"!' •'•d ic-

facics,^""'!," ^^"-
occcdat dignitatum varic- Thcodoretus

tas,noncnimefti"crUUS, & rcfcrtadph-

libcr in Chriltolciii? Ef cric mum.
ficutpopulus, ficfaccrdos,
quiaqui faccrdos crit,anio E
iicbitur facerdotio, &qui
cx mcdia plcbe crit , faccr-
dos,fict ficut ieruus, fic do-
minuseius, qniaferuus fict
dominus inaduentu Chri-
fti , & dominus fict fcruus.

C Sic fncerdiis. Bonus popu | Dcffruaa

lus cu bono faccrdotc pcr- c& , rmc

a1 fcf ^ro('hcus. bTI-ugebi.

nim locijtus clt vcr bum hoc. t Luxit,& dcflu

a T Terren: b* iJ a: t"'r 'n videSjiUf . 7 *"*'.~~ - — ••— "

» o • r •> /1 j fl ;► U- c,-.- 4 cipicr coronam vitx, mali
xittc'rra,&infirmatacft:dcfluxitorbis,&in. 8 ^P^„i^,,rti„,i,unt tormcn-

' ' ^:";;";^^^^ ;::,:!^"'T;-;;:rJ;::"'" '"f«"-^--"'"''" ta gchcnnx finc acccptionc
firmata elt aJtitudo populi tcrr?.' & tcrra t in- y pcriona: .

a T '^ >>>!■'* ''■■' T fropterf'«, qoi ..jBguineni faujuini iniicoeiunt, klan- d 7 CW.TCTrCna OpCra acl
pnineminiefftrtoi«maJ .tominum cUmate ferriunt. ^ nillilum rcdigentUr, Vt abO

ttrfcda cftab habitatoribus fuis, quia tranf-. lo htaimaginc terrcni homi-

nispermaneat imago coe-
leftis.Caro cnim,& ianguis
reununi Dci non poilidc-

a1 suiptuvel naiurales. bTv^i ><"(»* mindus prius jL.cpii natuiilcm 1 1
legera.fea poltea lexpo Mojrlen datacit quu piiina diQipauel». T Legein,

t T onluetulims .

grcffi fimt Icgcs, mutaucrunt ius , difsipauc-12

a T faaumaioicitif quuddtbeiettllclenip»4«mim.
S ' Itr nialedifVi in igncm sicinum

c runtfocdus fcmpiterniun. Proptcr hoc malcdi j^

non
bimt^quia mortale hocm-
duct immortalitatcm.
e MaUditiio vorabit terram.
Siciit in principio benedixit
Dcus omni crcatur? , fic in j,;^"!;^^'^"
fine maledicit his qui tcrre-
ni funt:ncc pcrcgrini^fcd habitatorcs tcrre:& q in ca pcc ^
cantobhti conditionis fuc,contraicmutuodebacchan-
tcs.Et pauci remancbunr, qui habcant imaginc calcftis.

Lu.xit

NICOLAVS D E LYRA.

,Cap. X II I L

Ccc dnus. Aliqui cxpofnorcs dicHttt , tpihd hoc ca-

pituliijxpottenuii cfl ad literali: de deJlruWone Idu^

nuoiu,qua fuprateiiiit prophaa briuitercapitido

ii.Scd hic refumitur , vt diffuftns pcrtraclitur. Sed

hoc di£iii non habtt apparemu,quta nec c.x litcra hit

lus capituli nec ex circunflantia habetur aliquid pcr quod intcUigi

dcbcat de idumsa. propterquod B.Uieronymusdicit modproi^he-

ta hic loquitur ad literam de cuerfionc gencrali totius mundi tniu-

duiofinali, itaquodin prxcedcntibus propheta locutus fueratde

fubuerfione diucrfirumgcntium in fpeciali fcilicct ludprum,r,aby

. loniorum, ^e^yptiorurn,<jr hiuufmodi, vt patct expr^cedentibus.

lUcautcmloquuur gencraliter de fubiicrfione mundi circa finale

luiicium. Et quia illud iudicium erit ad ignomi>.iam iniquorum,&

gloriam iuJiorum,idcofic proceditur. Quiaprimo ponuntur pcrti-

nentia adislud ijdUium. Secundo propheta infurgitad DeipreiO'

tiium capit. fequen. Vrima in duas , quiapriniu pnnuntur quxdam

0udUium antecedeniia,& fecundo,confequentia,ibi:Et c:it.Vrma

in duas,qnia primo d^fc ribitur tribulationis circajinem mudi accr-

ladj ^'*''*'l'"'*"^" eitisincuitabilitas,ibi:formixio. Circaprimii jiicn

dum,quod tribulatio mttndi pr.ecedens iHdumii,Hcet futura fit hor

ribilii iniu(lis,tamc erit iu'lis materia confolatiniis, propter quvd

f^fxatjr Luc.21.de hocloquensydixit ^poflol: His autc ficriin-

cip|etihus rcipicifc,& lcuatc capita vc{[T:i.\rxhilaraiecor.

M ') <\_.A L l T E l\.
I ff«</o7»mw,^(,InpccdctibusIfaiasdcnritiauit diucr-

da,yt expon^t Cei.hom. i.Et ideo hu primo ponitur malorumtri
buUiio.Sccnndd tuflotTi coHjolatio, ibi: Quia hxc cmnt. Trima
in duas,qiia primo ponitur malcrum a}fiitUo,lecund6 Utitiefub-
tracfio,ibf:Luxit vindcmia.C/VM pnmum diciiur:

1 Eccc dominus nudabit tcrram. i>KW per igi.em corfiagra
tionis, prfcedcntem niduinm aflatu fuo in-mutiibiiur .

2 Nudabit tcrram,& diffipabit cam. Herbis,&arboribus.
j Et affligct faciem cius- i>uta igne prxdido fuperficies tius
irtrnabiiur. Lt auipiiur hic affiiclio rnetaphorUd,ficut & per op
pofitum dit itiir n rra,velprattm ridcre , quando firefcit.

4 Et difpcrgct habitatorcs cius.Q.««<i tunc omnes morientur
vt rifurgaiit m mdicto.

j Et crit ficut populus. Idefi , quantum ad hoc tion erit acce-
ptio conditionis, staius, auifexus.

6 Luxit,& dcPinxit.ldefi habitantcs in tcrra.

7 DcHuxit orbis. .^ flatu fuc.

8 Et infirma. L>Hia dcfecit in hominibtis dominium, & primi-

9 Et tcrra intcr . Idcli habitatores ten.(. (patus.

10 Ab habitaioribus iiiis . Idefl ,proptcr pcccata inhabitan-
tium,id'iif bdttur:

1 1 C^iLi^ tranfgrcfii funt lcgcs.Diuinas, mutaucrunt iusbona
confi^' inaims tjnf (Ji ius huthanum .

I» Diffipaucrunt focdus lcmpitcrnum. Frfcif»f«conrr4
ius naturxtijuodi» rnentibus humanis indcUbilitir efi friptum.
>? Proprcr hoc malcdiaio.V6</ic« Dcr. * Vora-

faium gcntiu,& rcgnoru fubucrfionc,& hoc cft fccijdii

Tom. 4.

H

I

Gloford. & NicGlai de Ly r a

T Tctrenos.

L\XC,l9-(.

huc.6. d.

t Ceflabit.

^3 . ..

a Luxitvtnd(mtnjn{irmatar!'

tis eii. In coriimmaticne mu ^io vbrabic tcrram,&t peccabunt habitato-

diprxteritarum dcliciariim a f smpcbuiu.ndK-noMiiiino. bi Aiiia-oKs.

rccordatio erit materia cru- rcseiusrideoqj infaniont eultores eius, & re-

CiatUUm. Vnde: Purpurai" di j^Aiijsdahinaw. b<| Multivocati,paucielccti. cf Amator vini.iSc «rbric

Uesqui recepcrat bonain Vi tats.EbiioliietnuinDeinjnpolfiJebunt. 1 De vincaSodomoiumvinca

J^t^^rnUL— n": almqu^ntur hommcs p^udt^Luxitvindcmia,

232

J

rariffimiscomparetur,qui- D
bus cxculsis vix pauca: re-tl
manent in cacumine ar-
boris : colledis quoque ra
cemisvix pauci remanent
invitibus vacuis.

t

f Rifu:

<1olotc mifcebi tur.
a

S,t'J"S!"^'""b infirmatacftvitis:ing.Wrunt om„es,qui
b ingcmmrunt omties,qmU- l^tabatuicordc. t Cellauitgaudium tympa-

norum: quieuitfonitus la^tantium, conticuit

a f Q^ja. • Alisscintico, b f^.Vcutante.

dulcedocithara^.Cilm gaudionon bibent vi-

a f IndiciudJcij arnaiapco dulcibusoibeut. b "f Omnis cbtictas ijusftatum
me^itisei— ftii.liomines ••'gilaie non patitur.

num amara ericpotio bibentibus illam . At-

a 1 Qjirlibet fpititualis, vt.-i 3abyIon. b f Vanitas vanitatum, Scomnia
vanitas. c *| O^x modo marinote.&cbore decoratur.

tricaellciufcasvanitacis^claufaeft omnis dd-

* Procopius . Qiii pictata
colunt, non patitur domi-
nus in iftas minas incurre-
re . Non enim cum impijs
iuflosperditurus eft domi-
nus. Qfiod Ezecliielis voce
didicimus : Pili hominis , in-
quit j terra in qna iudicium i«-
dicio, fanguinis efl. Quod fi in
medio coru fuerint Noe,
& Daniel , & lob, illi quide
profua a;quitatcferuabun

6 tur , fed terra erit in interi-

EccIefiaR.i.a.
Mtftth.7'b.

J3

tabuntur,&c. Hoc tcftimoniu
ingcrimus , eisqui inconui-
uiisno folum giila, & cbrie-
tatCjfcd auribusluxuriantur
vtper omnes fcnfus animsB
fortitudo molclcat. ^

C ^ttrita eS^t Cmtas vanitatis.
Mundus inqno omniava-
na vanitas vanitatura & om

nia vanitas. . ^ d mus nullo introeunte . Clamor erit fuper vi- 7 ^^"^" ^.'i^^i^J,^,^'^' PJl^^^

d Clumorentfupervmo.Vct ^-^^^^.^^ ar Noninanguft.v.a.qu^ducitad vitam. bfuc^xios. tos, pcr Damclem, piuden-

vinHm.crrorem. cbrij enma n xranfit in doiorem. ^^ tes,6c perlpicaces, per lobu,

errant.Pcr platcas ( qusegrx- no in pla^tcis, dcfcrta eil omnis l^titia tranC- 8 qui manent infraao aduer E
cealatitudinedicuntur) fpa a <f cLpnd.tm ceieberrima. fusola animo intellexit.

ciofanT&latamviam; quae latum.eft gaudium terras. ReiiclaelHn vrbe 9 g ^tquelaudabmt:cumglo-

duCitad morte, aCCipimUS. a t Mifcria. THaU!-oui.i.bTPcrc,nasafftuebantagmna poiulorum . jo rtficatUsfueritdominUS.Lzudi

Superhisergo qui errauerut foHtudo ,&calamit. opprimetpoVtasj quia n buntquipoterunt remane
in iata, & fpatiofa via huius s 1 prtdifta. b «r impieia^ c t con lai o.- t. tius otbis mtetitu hoc iiunciari. re,& prefluram Antichrifti
fxculi, in die iudicij clamor ^ haeccrunt in mcdio tcrriE,in medio populo- fugerc,vel ardorem immi-

doloriserit. alFit Tlfdiein.iicii, b^Sipau-eleaipoftfepjratione uialormii. ncntis gchcnn^.

■f sicut e«uf e jn medto terr^ . lerufalem f rum. t Q uomodo fi pauce oUuiE q ux reman 12 I^ Hi««je«f.Equorum fimi
quseft(vtaiunt)vmbilici]s r .. ^*' • \ t, ■ - c, litudine, laetitia gcftientca

?err? Et autumant mul ti,ga ^^^^'''^^ excuciantur ex olea , & racemi cu tue- ^^agnitudine .
dominusiudicaturus,fupcr ■ r ■ • 1 ^/•^"^ TinruM.me. • ^ fitiihus terra laudes aum

montemSion exquoafccn- nthnita vmdemia,£^ leuabuntvocem iuam,!^ diuimiis,gloriamiufii,lnHz^
dit,in aere fcdebit,m nube ve l !„",:; J^ ^.^l^Z^S::^^!:,^^, '^^^^t chnftuT"- hvxo,alis terr^ . A\x autem

n\cuwndc:<Xuemadmodurnvidi.^^^ l^^^^ vel fincs terrx , prophctas

fhseumcun.tnc^.ficveni.Etzh ,, ni,nundoiibetat,. bf Latabun.uRnefcbiu taitia. 15 funt,& Apoftoll, qui dc tcr

hi.ruriC vidcOunt flliurn homiriif cTQ,uiaaudiftis pTmium vc;trum,& liuplicium repioborum . rcnls ad Csleftia VOlant , &

venientem m nubihus . i-^ minus,t dc mari hinnicnc. Prdpter iia^c t in 16 quibufdam prazceptoruni ^^

f Exultabunt £■ QuomodofipaUCaolSUte,&C, aTVeUiis. blO ApoftoUdoftorcs Ecclclix. T Qui in lcriptutis lacris Cruditi jy fiuibUS vluCndi modu tCr-

eltis. TQm glotiatui.in doinino "lotietur c ff Non vos. d fl EccIj. «^ Nojn vna q

dodrinis giorificate ddminum

a «r Ssculi. b ir Pia:di
glotiam. c f Vox eleftOTflm in die ludicij . ^ Lxx.Abalijs terri vox eorum'^

flo olcf.

Matth,

/3.C.

Aa.i .b.

,b OcdiZ Pa^cis reliais,cum perfecu-
tio vorauerit terram , tanta
critfandorum paucitas, tan

te

d r ]■ 18 minant.Dicuntcrgofan£ti
, XIX inlullSj^ Sicnta Prophetis,&Apo.

b ir Pia:dicate. T Non nolisdomine.non nobis, fed nomini luo da ftolis audiuimUS fic modo

m

rf^quibusfupra: Leuabunt voccin fu.im , 8<c

tapreftura, vttententuretia . .

cle<aififieripoftlt:&pauci- i marisnomen dominiDeilfraei. A finibuszi
C taseorum baccis oliuarum

impletum videmus .

SecrC' f

*

Diuifio.

NICOLAVS DE LYRA.

1 Vorabit ttnzm.ldefl homines terrenos.

2 Et peccabunt,&c. Quia appropinquante iudicio ahundahit
iniquitas , & refrigefcet cbaritas, Matth. 24..^.

3 . Lux.vindemia.-H/c confequenter defcribitur fuhtraBio gaU
dij: &primd ex defe^u vini,quod fulct effe mattrii gaudvj fecun-
d»m illud Tfal. 103.6. Vinum Ixtificat cor hominis,jdeo di
citur: Luxit vinde . Secundb ex JubtraHione ludi recreatiui cum
dicitur: 4 Ceflauit gau. tym.EtpatctUtera . Teriio, exde-
fimdione habitaculi, curn duiiur:

5 Attritacftciui./(/cfl,^«.f/;6« ciuitasmundi qu^diciturva.
nitas,Eccleft.7fi.i.a Vanitas vanitatu dicitEcclefiaft. &c.

6 Claufa eftomnis domus,&c. q^a deficient bomines.

7 Clarnor erit fuper vino, idcfi,ex defe£iu vini :per quod in^
telligitur defccius cuiufltbet potus .

8 Deferta eft omnis laetitia. In pnefenti vita.

J> Traflatu cH.^Ad locu beatorii,vbifolit remancbit gaudium.

I o Relida eft m vrbe fo. Idefi in vrbibus, accipiendo fingu-
lari pro pluruli,ficut Exod.S.f Venit mufca grauiffima, idefi
multitudo mufcarum:Sciendum etiam,qubd propheia loqumr de
futuris per modum pr<£tcriti propter certitudinern prophetite . Et
quia talis mndm loquendi frequenter efi in prophetis.

I I Quia htEC erunt.H/c confequenter defcribitur iufiorum co'
folatio, qumunc funt deprefji, fediniudicio erunt exaltati , Etdi-
uiditur induas partes,in partemprinc!palem,& incidentalem. fc-
cunda ihi:Yx mihi.OVca primum fciendum , quod eUSli adglo-
riam erunt valde pauci re^ecln damnatorumyfecundwn qtiod dicit
laluator^Matt.-j.b.h^tz porta , & fpatiofa via cft , qu:E du-

citadpcrditioncm ,& multifunt, quiintrantpeream.
Quam angufta porta & ardla via,quae ducit ad vitam , &
pauci funt, qui inueniijt ezm.Et hoc quod dicuur Imc .- Quia
ha^cerunt in medio terrx. ludicium enim vltimum didtfutu-
rum prope lcrufaLm , qu^ cft in medio terr<e habitabilis , quia efl
in quarto climate.

1 2 Qi.iomodo fi pau. oli. Frutlus enim remanentes in oliiit
pofi excuJfionem,& 1 acimi rtmanentes in vineapofi vindemiatio'
nemfunt valde pauci rcfpt£lu coUe^orum: fic cleBi in iudicio erut
valde patici refpeilu aliorim, & de ifiis paucis fubdttitr.

13 Hilcuabuntvocem fuam. Ex magno affcciu .

14 Atquclaudabunt. rH?w jowco>M?«.

I 5 Cum glorificatus fuerit do. idefi , cum domint4^ lefus
Chrifius in iudicio apparucrit in formafoumanitatis gloriofa .

1 6 Hinn Iet,/.i'ignd laitite onedit,ficut eqinis hinmes eX Ixtitla.

17 De mzn.'.quiatunc transferentur dehoc rnudo quiefladmo
dum maristeptJiuofl,adportumglor;£ in anima,& corpore.Etqa
hoc efi valde diftderabde, ideo admonetpropheta fidcles, vtfe, &
alios ad looc difponat per pnedicationem, & fufceptionemfidei Cjh
tholic£,dices: 1 8 Propter hoc.i.vt cJi cleBis in iuaicio exulteits.

1 9 In dodtrinis glorifica domin\xm.Q.uodfecerutit.Apo-
fioUaltjquedifcipuliChnH'.

20 In infulis mz.ns.QM prxdicauerunt non folnm fjabitanti-
bus in ar>da,)ed etiam in infulis maris,vt patet de Vaulo in .AHi-
bus .Apofiol. & in pluribns locis: Et qttia publicatio Euangelij pro
ceffit ad omncs pxi tes orhis, ideo fuhditu) :

21 K ^mhviS tcnx. Scilitetdiuinas .

r^ Audiiii

M 0 \.A L I T E B,.
tfenfum literalem. Inhocautemcap.denimciatadlite-
ram, vt vidcturgeneralcmmundi fubuerfioncm, per
tribulationem Antichrifti , & per ignem conflagra-
tionis aduentum iudicis prcecedcntem : qui erit ad glo-
riam elcttorum,& ignominiam iniquorum : & fic litc-

raliter expofui : propter quod fenfus literalis eft etiatn
moralis, & ideo de moralitate non mihi videtur hic
aliquid addendum, nifiquodifta prardiifla funt apro-
phcta jVtquilibet ex iftorum confiderationc feprxpa
ret per opera i ufti ticE, vt venientem videat uidiccm, con

folabitur & fecurc.

^ MO\.A-

^33

T

a S(cretummtiimmthi.^CC
rcttft plenius cnarrare pre-

^ niiabonorum, nccpoenas
malonimqucprxuidctpcr
rpiritnni : & indc dolctdi-
cci\s -.yxmiht.

b form'tdo^& foura.Voffvint
hictam ad tcmpora marty

j rumqi amadtempora An-
nchriftireferri . Immincn-
tccnim pcrfccutione mul-
ti formidinctormeti,Chri-
flr.m vccc. 5: non corde nc
cabant,& poO pocnitcrc no
fcbant, & ficin foucam ca-
dcbant,poft inftante diabo-
lo in laqucum arterna: dam
nationis.licctiam fictm te-
porcAntichrifli.

* Seucrus Antiochcmis.
Habiratortcrrceft.qui aco
gitationibus , & mcditatio-
ne rcrum cocleftium auo-
catiir, tcrrcniscogitationi-
bus impl catus,6c excogitat
rstioncs aduerlum verita-
tcm. Hicenim proprieha-
buat in tcrra , vcluti dauis
quibufdam affixus folo, &
humanis cogitationib'g'a

• ;f':s, adcoclumanimum
tOilere non potcft , hospcr-
dctDeus.

c .^/"rr; /«»r,j<^f.Vtvidcat
Dcus iniquitatcsAntichri-
fti & iudicct . Dum enim
non punitpcccata, fcvidc-
rccadillimulat.
d fvndamentaterr^.VTxnci-
pes ficuli.tcrrcna opcra.
e Confttciivne conjnhgitur.
No quod tcrra redigaiur in
pulucrc, vcl nihilu,lcd quia
omnia tcrrcna tranfibunt.
^ Et quomodo cbrius ncfcit
' quid agat, ficocs quivcr-
fanturintcrramaloru nia-
gnitudinccbrij ctunt,& ftu
pcbuntadomnia,
f TubtrnaculHm vnius no3is.
^ Quod

Ifai^ap.XXIV.

a f Prxdicari . b T Qjjia omnia pncdiAa impleta. c T Chtifti luftificsntis
omncs. df Hicd i-eniibus alijs.

tcira-laudcsaudiuimusjtgloriamiulli-.Etdi- ^

a f Qaod oculus non vidit.nccauris audiun , &c. b 5" Solinon poflunt ^'
'ffari. t Q„Qi;ant«potn?ante oculosmfos vrrfantur 5" ElK

a xij, t Sccrctum meum mihi, fecrctum meum

» ^ Hfc eft cauf ■ luaus. Idco . b ^ Lcgem fcriptar" velj naturalem .

mini. Vv' mihi.Preua'ricantes pr? uaricaci funt, j

a ^^Exaggeraiioeft. a

& pra^u aricatione tranfgreflorum prrcuari-

a •" Etideo. * Q_non differtu' j.urna, nec pt^dicitu.' futura .

b catifuiit.tFormfdo&fouea&laqueusfiiper 5

Amstor. a T Hoc ell.quife putauerit fugi(Teexalio,incidetinaliuj.

tc,quihabitatorestcrr?.Et crit qui fugerita

T Vel voce.

facieformidiniscadet infoueai&quifefex- e

a t Volet explicace. bf £i idconon euadet . f Vt d;fpici4t dominus om-
niat>eccataquf pr'nsi[;noiaievirtebatur, quia non paniebat.

plicuent de fouea tcncbitur laqueo , quia 7

af Fenclh; Antichtiui. bfldeo. c T Qui refpicii .ctram , & facit 8

eam treHiCre

c catara»5l?dccxcclfisapertgfunt;et conaitien 9

a f ■icrr«motusn<->cnietunt petloca.

d turfundamcntaterrar.Confradlione confrin
c geturterra,cotritionc cocereturterra. Com-

a f 'nte vel habitaioics: Omnia cnim in momcnio tianfibuni .

motionc coinoucbitur terra, agitatione agi-
tabitur tcrra ficut ebriu.s,& auferctur quafi ta

a f Vi non icfurgit.ideft non Ci habiutio hominum inea.
b T rondete, quji in Z>< haria fcdei liiper lalcnmm plumbi .

f bcrnaculu vnius no(ftis. Etgrauabit ca iniqui 1 1

a f Ideft, noneiit icirena conueifatio, vcl piiftinzutr liaius.

tasfua,&:corruct&non adijciet vtrefurgat.12

a t Quali zgioiaBlrs. f Vindicando. Vifitabo in viigainiquitatcseoiuw,&c.
b f riofhcias AniKhiifti & dzmoaet qui m aciadilcuirent.
f ludicii.

g EtcritindiciIia,vifitabitdomin't fupcrmi-ij

n a YAeteaspoteflates,velqnosl'heltarenaamantes . I4

i Iftiam cceli in cxceIfo,& fupcr rcgcs tcrr^ , qui » 5

a f riouincias. btQuianon f(iu.iucriini lanAum gradum.
f Animzillorum.

^ funr fiipcr tcrram. Et congrcgabutur t incon i6

af Colligati. f Similes inpocna.quia limiics in lulpa. b f infeiui La-
rum apeinii 8c edoditeum.f^c 5 ite in it^ncn zteroum .

l grcgationc vnius fafcis in lacum.Etclaudcn «7

a 5 Eaoioti facaL. b T Euocabuntiu ib infetis n reccpiit curpo>
f Vfque ad iudicium. ribusliatim ad pcrn.i> ieir'"1jntui.

*" tur ibi in carccrc, &poflmuItos dics vifita- 18

234

10

QilP*-^ a viatofc trasfertur, D ;

vt nullum rcmancat vcni- '• Cor. j.i-
gium,fictianfibitfigurahu + Ins'»''*-
iusmundi, & crittcrrade-
ferta vt no fit habitatio am-
plius hominum in ca.
g Et fr>t,&c. q. d. Fcneftr^
cocli apertarfunt, vtprofpi-
ciente domino terrena pec-
cafa,omnis figura terreno-
rum operum pratereat , &:
Corruar, nequeinpriftina
ftatura refurgat. Vifitabic
ergodominusindie illafii
per militia coeli , vt no folu
terrcna,fed celcftia iudicct,
h Super militiam . Inebrtatns ifj. ^4. ».
efl in ccslo gladius meus. x^flra lob. 1 ^ . b.
nofunt munda in confpeliu eius. ll^Klcin 4. i.
Et in ^ngelisfuis reperit fraui
tatim .

i f\cgcs terrte. V^Horcs teneb ra EphcC 6. b.
rum, contra fpiritualia necptitix
in caUfiibus. vndeinDaniel. Oan. lo.c.
Exijt in occutfnm mibi princfpMf,
regni Terfarum, &princcpsre- Matth.ij.d.
<^ui Medorum .

k Etcongregab.lWcronym.
Origcncs dicit, quod poft
hancfcntcntia : itt maledidi ibiJem»
intontm ettrnurrr.pod multos
dicsjidcft poftmilleannos
vifitandi, & libcrandi fuiir.
Scd hoc tcdefia no recipir.
Didum cft enim. ibmtimpij Matth.ij. i.
in fupplicium atcrnum, itifliau-
teminvitam xtctnam . Qnod
autem afternnm cft omni fi
ne caret , & ficut gaudium
etcrnum,ita & fupplicium.
1 yniusfafcis in lactim. vndc
^lligate ea per fajcicutos ad co-
burendum .

m Etpoflmultos.^i^iotidiim
quod n5 addit a dno vcl ab
Angehs, fcd abfolutc vifita-
butur. Exquaambiguitatc
vcrbi,& reracdiu p6t in telli
gi & corrcctio.f. quod poft-
quamiufti pmiarcccpcrint F
i^illiin ,

NICOLAVS DE LYRA.

* I Audmimusg,lo.f.Chrifii,cuiusgloriavbiq;terraruenprx
dicata.Etquia myiteriii Chrifti erat occullii,&/ecrcti< temporc ve
ttris leftamenti: proptcr quod Ixx.Jnterprctesproeo quodhabc-
tur,fupra ^.cap. de chriflo:Et vocabitur nomcn cius admi-
rabilis.confiharius Dcus fortis, parcr futuri fxculi.prin-
ccpspzcis iran/iulerunt . Etvocabiturnomcn ciusmagni
conuhj angelus. Ideo didt hic prophcta .
1 Et dixi: Sccretum mcu.fr duplicaturadmalorem ajfirma
tione.ytl quia duplexcontinebatur fecretu, ibi: fnian, perfonJt,in
t{ua duplexcotuungitur natura fcilicet diuina, & humana,quod ell
vsldearduum. .Aliud tcmports , quia determinatnm tcmpus fui
aduet.erat valde ociuhu. Y^m\WUUc efi pars iniidctaUs in qua
propheta deploratcafum pcpuli fui ,quiainaducntuChrifti pauci
ludjei crediderunt , & muUi remanfcrunt cxcxcati : C? per conjc-
quensforte&gaudio eUHorum priuati, quodpr,tuidcns prophcta,
dicit: Vx mihi. ex cafupopuU mci.

4 Prxuaricantcs prxuaricati Ciint Hicquaterponiturpr.e-

tiaritaiio:iiuia Vrimo puaricatifuni lud.ti,Chri(ii humanitati bla

p^hemantes: Eccc homo vorax, & potator vini publicano-

tu,6c pcccatoru amicus. Matth. n.c.fcutdo eius diuini atem,

^ ntracuU virtute diuinitacis facla,damonihus attribuentes,Luc.il.

b.ln Bcclzcbub ptincipcdaimonioru cijcit dacmonia.rer

tio,moitem ciusprocurunte.Quartd,ipfumin fuis difcipuUs pcrfe-

<iuentts,vt patct in .ASUbus ^pojlolorum in pturibus locis .

5 Formido,& {oilC3,5cc.VofiquafupTacircamalosdefcripta

(flp{na acerbitas,hic colrquetcr defcribitur cP immutabiUtas,vel

meuitahiUtas cii dicitur: Formido, & fouca , & laqucus fu p

tc,q habitator cs tcrra:. CeneraUter ena dicituri}ic:f ormido.

^^ l/fttuti(ine..4ntichrifii,qua,diqin nimis formidatcs cadHtin /0

"''' "''^^''CffJonii cKibeduntcs. Idcofubditur; Qiii fugcrit,&c.

''^" <5 Etqui

6 Et qu i fc cxplicaucri t &c.Tof/ mortc ^ntichrifii detranf'
grcffionepcenitendo, quiafccundufaniios, cr do8oresno(irospoU
monem cius dabitur aliquod tempus panitentia deccptis ab eo .

7 Tcncbtiur laquco. id eft igne cdJiagrationis,quantu adbcsge-
neraUter,velfeuttntia damnationis,quantu adrcprobos partialiter.

8 Qmacataradlxdecx.&c. ideii taUs punitio veniet d Deo
cut reiijti non poieti .

^ Etconcuticnturfun. tcr. quiaperterr^ motii montesad^
quabuntur ttrro! plana-ideo lequitur:Qbirz€t\Onc confringc-
turterra, Scc.Et patet Uttera vfque ibi.

10 Et aufcretur quafi,&c.i^»</ non babetflabiUtatem:q.d.
firmitas terrx non potertt 1 cjilicre volontati diuinx .

1 1 Et grauabit ea iniquitas fua. .Afuofiatupriftino .

11 Et non adijcict,vt relurgat. .Adhocquodfit apta habita
tioni hominu,& animaUum: quia cfjjabit motiis cxii,& generatio
& coiruptio in elcmentisitamen terra innouabiiur,(^ mcUorabttur
ftcut& cxtcra elemtnta.

11 Et crit. Uic ponuntur confqitentia ad diuinum iudiciim fci

Ucet ictrufto dj.munum ^ damnatorum in infernum : & deduiiio

tleHorum ad calum empyreum.Vtimi*m ponitur cum dicitur .

14 In dic illa , ideltjupcr dxmones in 'jbus remanfetunt , idefl

vaturalia integra, & in quibus couenernnt cii angcUsfan^{is,& (tc

funt dc militia c(xU,vil quihabitant inlioc aerc caliginofo vndedi-

ciitur aereapotrftates,& hoc modo poffunt dici militia cceU,ftcut di

cuntur aues cfU, co quod voUtant pcr cflum, aetcum .

I J Et fupcr rc.'. fuper tyranos:&p cofequcsfup ovs aUos malos.

1 G Et congrcgabu n til r,& ci.in infernum,vbi fimtil detrudS •

tur dfrnories,& ddnatifctundu quod duitur Matthz ? .ItC malc-

fti in igne ^tcrnn, q parat' cft diabolo,& angel' cius,&c.

17 Etclaudcntur ibi. i^iamdenonpoteruntegredt.

1 8 Et poft multOS.^»/'Mfio Dei aUquado accipitur in bonu,ft

^ H 3 c«*

1

^3J

236

Glof ord. ac Nicolai de Ly ra

/? iUiin perpcmispccnisvifi- fccifrc,<iuirolerimotjrita- D

Sr„;%o1ftfc"cft gSnccd? » buntur.Etc'rubcrcctLuna&cofandcwrSoI, . milia variis fub.ici crucia.i

gniigdine ha nrnarum ma<^nitudinc, vcl .f Pcr,^o.u<l.c,o.b!«.Yn>PMsne».d«n.Elon,mDe.. _. bus. Vndc: ro/ oZ'/c«ra6;rKr,ei7- Matth.:

S.ana fngili- f4"'f''^™^^^^^^^^ CUm rcgnaUCflcdominus CXClCUUUm 111 mo- j lunan^ndabutucan fuam.

*otS'* """dniarbitriodcrdiaurticft. aTCamhom.nisiY^itUcft.f ^.wia.ckarum.rrophe.atuAApoftoio.um. j b j-f/jww. Qui imitantur

RoDj.8.d. 3 £tm</«/ief.Vndecrcatu j^ fcSion,& inleruralem^&incofpedlufenum
ra ingeinifcit & parturit. TEagiotia quimvde.um loiifii.juci.

Ccrnens homines,fcilicct fuorum, fucricglorificatus.

qui fuo fruebatur lumine ,

jiihil dignum Dci bonitate

vetuftum dierum , quales Exod. i
4 prcsbyteros iubetur Moy-^^""'
lcs cligcrc,qualisfuit Abra
ham mortuus in fenettute
bona .

N I C O L AV S D E L Y R A
'cat Luc.i.f. Vifitauit& fccit rcdeptione plcbjs fu

quetiter ponitur leiundum de ^loria bonorum, cum diciiur.
Et hoc 1 Et crubcfcet luna . T^louquia tunc lumen eorum minaetnr ,

B

ieternum,&C. -^i'" mcdoacdpitur vifitatio Dei in malupanx,
fmtinfra 27. g. Vifitabit Dominusingladio fuoduro,
&C. Ethoc modo accipitur hic fecundurn dotiores cathoticos . Et
fitfenfus: Poft multos dics vifitabuntur, Jdeft,poji quodcu-
(fue tempus datum in pana detinebuntur . Scienium tamtn quddfic
in Bebrxo habetur,^z dicbus multis,vW adiebus multis vi-
Jfitabuutur. IdeJi,propeccatis diebus midtis perpetratis punicn-
^ur, fcilicet pro peccatis perpretatis a principiomundi . Confe-

' A D D I T I O I. *

jn cap.z4. vbi dicithr in poditt, ideofubditur: A finibus tcc-
r^laudcs. Scilicct diuinas, &c.

}joc quod dicitur:K finibus terrx laudcs audiuimus,&c.
^equendo expofttme pQftitla , qux eH vera , poteft referri ad hoe
quoddixeratpauloante,quiah^cernntinmcdioierra.

T?Yoquofciendum,quQdhic propf}£ta doletdetm qubdpanci
degentefuafcilicet Jfradadlj^ount doHrin^ Chrifti : ciim tamen
in meiio eorum Chrifius conuerfatus eU, &illi qut longe erant fci-
licet in infulis,& extremis terr£ in magna copia ipfi Cbrifio adh.e-
ferunt. rnde cm dixijfetfupra : f*ia hxc etunt in medla terrxjci'
licet Jerufdem,qu£ vt dicitur ingto. eft vmbilicus tcrra a qua pan
ci exclurt funt, fciiicct ^pofloli , de quibus dicit : Hic kuabunt
yocem fuam> &C. Verauorum dotlrinam glorifitatus eft Dais

etiam

rrfl>t8u luminis patrif fccundum quod dicitur ^poc. 2 1.^. Ciui-
tas noncgctfolenequelunavtluceantinea, fcddari-
rasDciilluminabitillam, &lucernacius eftagnus.

2 Cum regnauerit dominus exercituii. id ift angetorum.

3 In montc. Scilicet catefti de qua dicitnr Gal. 4. d. IUa quas
furfum cft Icrufalem libera eft , qus eft mater noftra.

4 Et in confpcdu fenum fuorum.^ciZ/cfr patriarcljarum,
prophetarum ,& aliorum fanBorum . FueritglorificatUS.

-es tt*

CAP. XXV.

OmineDeus, &c,
* Procopius.

^phef. I.

{,uc. \.

Abfoluta difputa

tionedc vniuer-

fo pioru,& impioru iudicio
cuius fineXpi regnu fecuiu
eft in his Deii laudare,& glo
rificare ^phctes aggreditur,
b Cogitatmes anti. * Idcm .
Huius cofilii antiquitatcm
(Qhrift' meminit,cumdixir,
Toffidefe regnu quod vobispara-
■ tu cflfd conftitfitione mundi . Et
Paulus : Sicut elegit nos in ipja
mundi coflitut>one,vt jan^i, &
immaculiti irt cdfpetiu ms effc'
mus in charitate . Qupd fi eos
fequaris , q ad Xpi aducntu
ifta rctulcrutjCofilij antiqui d
fate expreflit Simeo, dices ; ^
Quia viderunt ecuti meifalut«re
tuum,quad parafli antefacie omniu populorum.Et Zacharias,£t
erexitcorn» falutis nobis, in domo Dauid pueri fui . Sicut locutus
ffiperosfanchrum, qui dfxculo funt prophetarum cius .

^men

tu, exai

jiiam fecifti mirabilia , &

^ TQH.<»Pf*4«'*'"*"'''''°'*'""S'?'*^?^''''v J* ^ AbsEteino. c T Vciitatc

b
c

imp letas , quando dicetut: V enite benediftt &c. d f Hoc eft, eft,
e T Caufa quate cpnfiteatur, &qua: <int mirabilia &copnationes artiqui

etiam in infulis marisfcilicetin rcmotis . \«nc autcm f^bdit : A '^
finibus terrae laudes audiuimus gloriam iufli. q. d. admi-
randoin rnedio tm\e , vbi jaius fuit tciebrata.JuXta ittudVfalm.
Opcratusesfalutem in mcdio tcrTX,nonfueruntnifipauci
inuenti, pctit racimi ftmta vihdemia:& tamen efinibus terrje,ideti P'»'"''
ab exiremis laudes audiuimus gtoriam iu(li,fcilicet Chrifti. Et quia
hoc contigerat 10 qubd propter peccata iUius populi fecrctum Chri-
flid fcculis non cognouerat. Ideo fubdit: Sccrctum meii mihi.
Et eflfenfus, fecretum fcilicct myfierium Chrijii meu,fcilicet quod
propheti':^ mihi, idefl . non eis profuit , fcd mihi itlud quod
l)abetur fupra6.cap. Excxcacorpopulihuius; Etdupticat
ifta verba fcitictt fecrctum meum mthi , quia non folum verbis ,
fi d etiam rerumfiiittis huiufmodi fecretumprophctauerat : Et fe-
quitur; Vje mihi. ex compajjione gentis fute , vt di£iim eft. Cx'
ttra cxponam ur, prout in pofiiila .

C ^?Ken.Hcbra:um,quofg
pc dominus vtitur in Euan-
gclio: ^men amen , ide;^, VC;-
revcre «/itoTO^/j.
* Procopius.Horubono-
Tu cuentu,quiaquamceleif
rimc intueri cupit , fiat dne
deprecatur.Precatur autem
coru nomincqui beatitudi F
oe potitifunt, dcreliquisg
in mortali vita ante prjEte-
xictUtfVofuifiiciuitatcs m tumn
lu, adijciens: vt eu etia idco
laudaret,q>impias Atheo- f con
, rumhominiaciuitatcseuer ^"* <^
r . - 8 tit,malaeoruopera fortaf-j^"S^-

lOrte j fcjipfasq; aduerfarias pote-
flatcs,vrbiii appellationcfi-

P- XXV-

a ^ Hxc Ifaias de dieiudlcij, Tcl de paflione
domini giatias agens p atii.

f EtE!o

Omine Deus

mcus t cs

a T tif dicando magnitudinem tuam .

b T Giatias ?eam .

Itabo te , & confi-

tebor nomini

■3
tuo

, quo

a Kctt.buendo vnicuiquefccundum ope-

la fua

I

2

3
4
5
6

fidei

Qui

uia

t (cogitationes antiquas ftdeles amcn.

a T lerufnlcm, b T B^uiux , c T Wcft

poiuifti ciuitatem in luraulum , vrbem

a T Huipiliafti. bTIuda;orum. T F.lij alieni mcntitifunt mihi. Et aiibi.

Vos ex patrcdiabolo cftis. _

in ruinam , t ddmum alienorum vt non fit gi^ificas,quas muru,& vrbg
ciuicas^ &c in lempiternum non

j • c .0 ^'3^pc vocauit , j)pter robur. ^ „^j

ardlhcetur. ^° a 0«//.EucrlaaNabucho
donofor.rcftitutacftaNce-
mia,& alcfu sumo facerd.Eucrfa aRoman. rcftitutaeft
ab Aclio Adrian.fed no jn code loco,nec m ftatu priftin.
e Et in fempiternum.Yt mille annoru rcgnum,& aurcae
Icrufalem, & gemata: fabula quiefcat. ^ Et faciet

NICOLAVS DE LYRA.
Cap. XXV.
Omine Deus Hic confequemer infurgit propheta ad Dei
pneconium ex viflone pr;edi£ia,& primo ponitur prophe-
tx pr^conium. fecundo celefliu ciuium ^ibi : Supcrhoc
laudabit. Circa primum dicit propheta :
I Dominc. J\atione gener^l.s gubernationis.
1 Deus . [{atione creationis.

3 Meus. f{atione fpecialis itluminationis ,

4 Es tu. & non alius .

5 Exaltabo &c. Ccllaudando te ajjidui:

6 Quoniarn fecifti mira, Jn damnatione malorim , & glo'
rificatione iuHorum,

7 Cogitationes. Q^ia ifla difpofuifii ab aterno .

8 Fidclcs. Qitia vniuerfg vie Domini mifcriccrdia, & veritas.

9 Quia pofuifti, &c. iluod fxponunt aliqui doBores noftri de
defirutiione Icrujalem fatia per Tilum & f^efpafianum . Scd huic
diBo obuiat quoil fequitur.

10 Vt non fit Ciuitas,&C. Jerufate autc rcfdificata efi poft il-
la defirutiionS, fed ad hoc refpondent quod eft alia penitus liuitas

MO\.AL}TEI{.
I Domine Deus weus , &c. Inprincipiohuius capituli fc-
cundum fenfum literalem ponitur gratiarum a(f}io
prophctx de fibi fada diuinitus rcuelationc, ficutdici-

tur

tur Da.2 Ponif gratiarum aftio de vifionc Nabuchodo
nofor rcuelata Danicli. Etinhoc Moraliter doccmur
quoddc omni cognjtione yeri, maxime circa diuina

debemusDco rcgratiari.

t Super

t^oMa

/il^a Etf.iciftdc-

'^\ mhnn: •}: PrO-

' copius.Ncdc

lcifb vfurpa

ri putarct lu-

dxi, gratiaq

in caetcrasgc

rcsdjfFulacfl,

hisucrbis ad

ijciuEc facist

CTf.&bibcnc

ucrc uitis ui-

nuillud,qdfc

no priusbibi

turu affirma-

uit Chriftuv,

doncc nouu

cuaplisincjc

jo tumeret .

]> Qui ad incar

narioneChri

fti itVa refe-

fcuniex-runt,pcrni6-

ctruni, & tcm , ccclefia

^^''""'"defimiata di-

:reUmcnC"n"t,qua:&

.ocffobu Ipccula & pa

■ mniuni cis Vifio ^p

p shini , do^matQ aiti
:°^"'"f • tudinc, ala-

miuodo-
ri'omncsruniq'-.q»»«^

o!>. t£vocat.Pcr
vjnumaut&
vnguctfi my-

Ifak Cap.XXV.

238

• «Vcittunileruralem ^Hicviii<liA*.

b f Gentimn.
d «rF.ccIeda.

e f In pjnTonibus pro romine Clirifti.

Supcr hociaudabit re popuIusfort/s,citiirasgcnrium robuftarum

c l Mefc .-^ V '" ^«h."'»' «<;''""/ Hcbion...crt p,upcr lupcr pullu,„ .,(!,',,: Wer CCh,",Vu
j , Ideft CI,„fto, qm du..: Vulpe, foue« h,bcr.t,&c.H.a.us qui intdlij;, lupcr rgcnur.V p^^

I o ficco.

aii. 26.i.

• «, . ----.-,••-••- ■»-"."»<:" n."<:r..,«t..>-aiusqu,.ntci,,j„iupcrrgcnum & p.,upf.

timcbic tcquia i-adtus cs forticudo pauperi/ortitudo ecrJno in tri-

afPamon.f. fpa„buli. bf lu.Uiciimpetas. cfPtotca.o. f Quandodix^tratcr iimi.^^.ua.cmm,, ^-
(p.Mtummeum. d rMo.tis^vt non dcficetct 8c die tc.ti.i relu/^.ct ' *""' """""""'"''^

bulatione fua,tfpesaturbine vmbraculum ab sii\u Spirituscnini

,^^ luda^crum. b, infan.en., c fNonfubucttcns d flefum in .-a«Ione imn,obilem. eVl^dicuntp.t.cntes.

robu(torum quafiturbo impcIIensparictem.Sicura:ausin t fiti,tu

a r«l,as,t,:s. b •■■udiorum. ' '

II

a r «l,as,t,:s _ ...,

.^ *l>.. I ■ l» » •!• 1 . >^ r- I ^ cf Moriuntur vitesi.

multum alicnorum humiliabis.-Sa^auafi calorc fiib nubs torrete

4 fOp.nionelua. b f Sagittz patuulotum faaa: fun. pl.eorum. c f Rcditad dicm iudicii. f In dieluJicij.

/- » hr n . /- ** ':,''"'* psflionenidomini.

propagmcm fortium marccfccre facics . Etfacictdominusexeici-

a fNonludjE.stantum. b f tlcaiscxomnifopulo, c f Sion. f In ecclefiacilefti : vcl vi aiuntU.oci mo,-.e,„

Sjonfcdcns vt pr*d,.1um ell ,udicab,t. d rOmnimodam beatitudincm vnde:iat.abor cumaD L o ■!.T Fr
al,l<i:rorrente volupiatisr'a:po.eos. ■"" ■•i' 8'"^ 'ua. tt

tuum omnibuspopulisin moncchoc conuiuiu pin^iiiumj conui

a_fHolocauftaracdulla,a.ocv,.vindm.r.efecatx. . -^ ,rurim.n* line f«r

uium vindemi?pinguium medullatoru,t vindemix defecarar. Et

* '^ ^'"^n'^^"^ recnndum quo.dam. b rMor.is vcl peccati ve! d,aboIi. hoc enim vinculum Pxiraum omnibu»
colligatumetatapnmopaieme. c f ^bforptaclt morsin viclotia tua. "•vr"numommbu$

pra^cipitabit in motcilto faciem vinciili colhgati fupcr omncs po

..Jeft. .fAbinitio. fDomin,.Oufte,udic=r,,ve1d.abolus. b Gry.eiugura lupct filiosAdi cflnd,e,uf,cij

pulos,&;j[clam q orditus cftfupcr vniucrfas nationcSjpr^^cipitabit

' ' ^l?,^'^'^"'"" *"""^ «corporis . mnino tam t.onorum,c,ua.n malotum. f vt ampl,us'Hon la diflolutio
^ amrnx & corpor.s. b «Beat. qu. lusent.qoomam .pfi confolabuntur. Et illud Abftctget Deus omnem h 'll™

mortcm m icmpiternum.t Et auferct dominus Deust lachryma^ii

fSanaorum.fSeruitutcmdiaboll. f ^anftorum.

ab omni tacic 6Q?pprobrium populi fui aufcrcc de vniucrfa tcrraj

X

2

4

6

7
S

9

10

ir
12

H
15
16

17

18

19
20

21

23

23

m\

NICOLAVS DE LYRA.

* & in aliofitu.HHod arguitur c.x boc quod Chriftus pafjusfuit extra
lerufalem.yt habetur ic. i ^.& Heb.x 3 .Loca autera vbi pafjus fuit
tr fcpuUus fmt (.laufa intra lerufakm qux nunc efi, Sed hoc non vl
detur valere,(]uia hiHoriographi dicunt Jerufalem, nuje nuc efi,e(fe
in eodemfitu cum prxcedeittiihoc e.xcepto quod a parte .^lquilonari
murusfuit dilatatus adincludendum loca prxdicla, & idconoraine

_. haius ciuitatis inteliiguntur omnes ciuitates tnundi, actipicdo fingu
lare pro plurali,eiux omnes de(iruntur infine mnndi,ficnt diciii eft
cap.pr^cedenti.Vropheta enimin hocca.gratias agu de vifione fiLi
faHa,prout contineiur prxcedenti cap.& ad taletn dejiruclioncmfe-
qnetur alia rexdificatio.

l Sn^cr.Hic confequenter ponitur gratiarum aHio cxkfiiu ciuiii,
&primb de fua promotione,fecundo,de dxmouum dcpn/fonc.c.^j
Trima in duas:qaprim6 gratiatu aflio de beneficijs collaiis in ter-
ra.fecudo decollatis incxUJii patyia.cafe. Circapritnuponitur gra
tiarum a8io de quadruplici bencficio.f.de duplici cuafionc mali,&
de duplici eonfecutione boni.Et fecundum Impars ifla in quatucr di
ttiditur,& patebunt partes profequendo.Tritnii malu eH perjecutio
tyranorii huius rnudi,a quafuntpenitus liberati,et hoc tfi quod dici
tur hicSupct hoci.caUJlis qui nonpot ampliusafuoflatu dcijci.
» Ciuitasgcn.Ro.f.««/«»j cxlefiium. Et (fl repllcaiic ciujUem
fententix ad maiorem ajjirtnationcm.

i Timcbit tc.f.timorcfilialis reuerenti.f,qmtimor rcmamhit in
fatria,ftcundum illud P/a/. 18. Timor dili fandus pcrmanct
m fcculum feculi.E^ huius laudis & reuereti.i. Jiibduur ratio cu
dicitur: 4 Quia fi(k\is.Vruf}ans cipatientiam contra tyrannor
faupcres fpoliantes. 5 Fortitudocgeno.Q«/<i cdculcahaturadi
uitibus in pr^fcnti vita. 6 Spcs.i.Jupetborim rabie.

7 Vmbraculum ab x(\u.Cupidiiutis antiquorum.vnicfubdi
tur, quafi expofitione prxcedentium,

8 Spirituscnim,&c. Id cji, tyrarmorumpotentium.

9 Quafi tur.&c.(>«/a impellunt iuUos it innocZusftyranide

10 Sicuta:ftusin i\ti,Sicut .n.homofitiens ab xliu aggruualur,
ftcpauperespertyratinideminiquorum , qux tatncna Dcudiflrue-
tur,ideofubditur. 1 1 Etquafi calorc.J. lyrannorum.

1 2 Marcefccrc (zcics.i.deficere faciet.\ubes enim mulium cale
fallafHbfole immitit calorim inferius fupcr terrx najceiitia:e.\ qno
«liquando fubiio marcefcunt & dcfucantur , fic virtus diuiiia ali-
quando repente defiruit potcntiam iniquorum,
'<a.h pat» p .^f facict. Hxc eflfccunda pars,in qua ponitur cunfecutio primi
boni,quod refpicit refeclionZ anima infactamcnto Eucharifiix : qd
ifiiitmdominus inccenaimminentc fuapajfione : &quantutn ad
hoc dixitpropheta:Et (zcl ldefi,Chriflus tex angelortitn.

ftica vnaio- D
"e,,Sc/a'ira- L.b.r.Jc dc
rc fans^uinc. ">"nitr.c. 10

* Eufcb.Hii

iufmodicrat

Ifaia; mirabi

lia qua: bone

cuiufdamfra

grantixjvn-

guentiq:vn-

ftione,a6 If- .

racl,fedomni

busgetib. ,p-

mittebantrex

quononim- ■

mcrit6ppvni^'^"V'"'^"*

gl^etl vnftlO bisP.il.iiice.u
ne Chriftia- ryr.inno.um

norum appel ainpnMbic.

lationcm c6-

fecuta funt.

Scd viniquo

quclxtitiam

gcnribusvati ^- ,. .

cinatuiincoE^,^l,^„ft_

nouiteuame

ti,qt1aChri-

fio coditueft

fubobfcurc (i

gnificas qcffa lApoc/.
ncapudoesgc d.& i/.a.
tcs in prefcnti tomnc™»
fpc perfpicu,^
cclebratu/-.

1 4 Omnibus.». elcaisfuts qui afimtmur ex omnibuspopulis .

15 \n mOMc. inmontc Sion,vbidiciturdominusfeciir>:cena di
ffultjfHts. 16 Connimam pin'rmiim.i,conuiui„mc.xccllcn
tif]imii,h.ibtsinjc ornneJpiiituaU ddciiatnemTi, quod de(i'inattir e
deicdabHtacorporalta hic exprejja.runc emm dedit difcipidts futs
corpusfun in ctbu^&Janguii.einpotum: & hoc facrawcniT, c(i ani
m^rnax,mt:reJcciiuH&perapoHolosfiivs,&difdpi,losfccit,&fa
ctt hoc c-QUitiiu mimflyan omnib.Chrifiianis pcr orbtm dififis. ^li
qui autcxpommtsiudconiiiutii de coniiiuio a ludxisfatioprogat
dio (lcinterfeaiottcnolvfcrniufcdhoc noyidctur bcucdiclu.Tu •? 1
Ula htflona no e(i dc canone,nec apud Hcbrxos habetur.Tu quta ijia
expofttio nou fc habet confequenter ad prxcedctia. & ideo melius ex
fonitur ptimo modoftqtiendo jikxandrum.

17 Etprxcipitabif.fya- efi tettia pars in quaponiturcuaftofe p
cutidi mali.f.perjccuttoms antuhrifli (juxgrauior crit omnibiispr.t
cedent,btis,cum dtctttir.Et prxcipitabit &c. idefi, in monte Sion
tn qtio fmt tcplum,vbifla:uetantubriflus (edtmfua. fecundZ quod
dtc'tur2.adrh(ff.z.b.deantichrifio.({>cxto[\ctmiupraomnc
quod dr Dcus au t q^ colitur, ita vt in templo Dci fcdcac
& Chrifius eum,ibi interficiet. vnde ibidcm ftibdit apojiolus : qubi
dominus lefiis interficictcil fpiritu oris fiii. secundum alios
yerohoceritinmonteOliuttiinilLoloco vbi dominus ajcendit in
cftum,& iflud communius tenetur.

1 8 Facicm vincui i &c. idtfl, faciem antichrifli,qui erit qu.^ri
quodd^m vtmulumconsiyingens omncs populos fub fu.ipoteJi.itr.

1 9 Lt tela quam orditus c([.i.procefium fuu & intcntioncm.

20 PriCipitabif./i.Cf efi quartapatsin qua ponitur cofcctitiofc j);u;{j<,
cundi^ boni .J, tncorruptto corporis.Et diuiditurinduaspartcs.q^iia
pyimo propheta dcfcribit cotfecutiotiem huius bonifrcundi.Sei in,.

doreditaddcHnbtdumdcieciionemamichrifii,ihi:Ettxitmdni.
Orcaprtmum <//c//. Prccipitabit &.c.Quia in iudtcio omncs rejur

g^ntadvijamtmmortaiem:ijiatamenimmottalttascorporiscritin
augmrntu ppix danatorTcJiiut erit in augmctim ^lorix beatonm.

21 Etaufcrct dominus Dcus.qi pauimhabctveritatcminre
frobis,lic,,t &in tlteiis.Tuncetiim ctfjabttcmnisgcntratio&cor
ruf tio.& ideo tio trit rtjolutio lachrymai « a cercbto, nec dcfitixus
earum per oculcs,taminin tis crit twbatio ctrcbri, & dolor capitis
& triflitamtntis. & cutijilia, quxprflunt tfjc abjque corruptionc.
fccundtmi ifin inulltiUm diatuy Mat. i ^.g.lbi critflctus & ftri
dor dctll'l./frf in ektiis noneriit lachrymx torporaksfcu mctalcs,
titc doLr aliquis in rorporefcu mcte: fedplena dcktiatio vtrortiq;.
Idcojubditur: 1 2 Etopprobri um.?.c/£^/o»«>w,5«yn/<jw//-f.^«f «-
tcr opprotjriafuflinenttn prclenti vtta.

2 j Aufcret de vniuer(q.Co«/trr£«(/o eis honorem cflefiem.

M b Py^ .A L 1 T E ]{
i Suptrldnd literalitcr cxpofuiiIsadisraud.ntib.Dcu de
cuafioncduplici mali.f.|}lccutionis tvranoru ptcrit.x, &
jgrccutionii AntitiuilU tuturc.Et dc dupUcis boni coUa-

tionc.i.facfi Ei]charinicdcptcrito,& immortalitatisgi'?
dc futuro. Et ficsefus lialis,c ct fpualis.ncc occurit mihi
aliiid addedu,nifi 9 p hoc doccmur Dco gfas agcrc d cu
iullibctmaUeuafione,& cuiulltbct boni confccutione.

H 4

^19

E,ib.4.e.i£.

t Ft dictntm itla dict &e,

* Thcodorcnis.Saluati p
^ Chrjnfi.cu vidcant fpcrata

bon.ipoft h3c vita,hoccan
+ "itpeft^bi- ticoSaliiatorigrasagi^u.Hic
:» scciiial inqniuut.laboin frudus,!?
titia (cnipitcrna,bcatitas,3c
votuptasnuWo claufafine.

♦ Ircncus.Sicutaducnicn*
te pcrfcdo, non altcrnm
patrem vidcbimus,rcd huc
c]'icm nuncvidcre concu-
pilcimiis: Beati.n.tnkdo corde,
tjimtium ipji Dtn videbunt . ita
ncque aliui« Chriftum &
Dci filium,(edhuncquicx
M jria natus cft.vt ai t liaias,

jflcr^Hilin;». Eue dominus Deusnoftcr.
i in Mcdio c- l> £t tritnrabitur Moab, &t.

Licctgcncralitcrde cofum
mationc mudi loquerct,nc
til plcntia omnino ncgligc
revidcrcc', nominatMoab
inimicu Krael : qui fecitcu
fornicari cuMadianitis & p
fccrari Bcelphegor,q intct-
prctat Priapus.Contra que

Gioford. &NicoIaideLyra

■ «Entnorimabmnri. hifAbCotpe» mo»i*llb«m' «tTlemEnda.

quiadomin* locutus cft.Etdiccntindicilla:

— ■ •■• - im puiau(run'. b T Eft- t^ftvtnAt>

a^r,!)c con.^cTve-rbiseiut credidjmuj.

t cxpc«?tauimus cum,6^

240

MK

B

'aTQuem incirdiilihonilirmtaniumpuiauerun'. b T Eft- c T Patiendo
»n.lc:EvOfiftadoii i-iO & virUifTa^r.Sc con.^cTv^e-rbiseiut credidjmuj.^

Ecce Dcus nortcr ifte,1

a T Promidj conipIenJo. f Eft. b T^Ei^o.

faluabit nos. Iftc dominus/uflinuimus cu, ct

• TCor.iOre. T rJefaucibuj morti''repri. b T Mrn e. c T Sjluitione.

cxulrabimus & Ixtabimur in falu tari cius :

k T 'o<entiadiui.>iia'is,quarante in meirbrisfuij Uborabar. b T Sion .
T Ecclefla . T Dediabolo & piiDiipibui <tu». T Coinminuitur atniHa ; oten-

quia rcquicfcct m *nus domini in motc ifto.

.' T IK- ( aire. T Diibola? . T Chrifto .

Ettu*curabitur Moabfub eo, ficut tcruntur

■> T KituPaleliinr. b 1 Sieutfolen' quilabumut .

palca: in f plaufti o . Et cxtcndct manus fuas

1 Domino . T Toium cotpuj .

tfub co,ficut cxtcndit n atans ad natandum :

TDominus TDiaboIi. T Opetuin poteitix.

&: humiliabit t gloria cius cum allifionc ma-

a T '■'celliies. bT '■"<■'<"'<"" l"'''*"^"'*'' """o ciugitur.

nuum eius.Et muninicnta fiiblimium muro

t TOprincipejdacnfnuia • T In baratatrum.

rumtuorum concident, & humiliabuntur ,
& dctrahcntur fin tcrram vfi][ue ad puluc-
rem.

1
3
4

5
6

7
8

9
10
U
IX

II
H
»5

16

IS

10

^l\iCx(v.Confi*nd(tHr Moabin D
Charnos. Ex vno idolo & dat- l^iit
moncquicipr^fidcbatjindi
cat ocscontrarias fortitudi
ncshumiliandas,&inlnfcr
ni5 deducendas, & adin(lar
pulucriscontergdas. Moab
filiusLotha quo Moabitai
quisepcr filijslfrael infcfti
fuerunt:& Balach rcxcorfi
cofilio Balaa filios Ifracl aU
lexit in pcccatu . Per Moab
igitrcdlc intelligim'diabo«
la , filijs Dci fp aducrfariu .
c Talea in pUufiro . Fcrratis
plauftristcrunturpalca!, vt
casfaciliusanimalia &pa«
fcant & rumincnt.
d Et munimenta . * Proco-
pius. Difcas porro ab vno, ^. '"l
qualia djemoncs ipu et,qui bitit
rcliquas getes in fraudedc- rujtii
duxcrunt,paniiri funt.Id.n.
coUigcndurclinqui ^phcta
nobis voluit. At illis dclctis E

icrcmias loqucs,ait;eij'cd«f

Chamos in laffiiunaiemjacerdotes eius &principes Uliusfnml .

regnabitin fuosChfs,ii\ c^
IclUillalcrufalequaludza t«4
nominc appdlabic fcqucati
capite,vrbis amplitudinem innuens .

Antichnfi!
(ici«fti«.

NICOLAVS DE LYRA.

(» I Et diccnt.|.'«'ii -i, quando v.dnhunt Chrijtum in forma gloriO'
fa,& dicemcm m.Vcnitc bencdi-fti patris mci,&c. Mati.2$,

2 Ecce Dcus nofter.P'i/»^//zV m demoniiruta humanitate,

3 Expcdauimuscum.Pcrver^mJlipfw .

4 Etlaluabitnos. S';c««pi-o»»//ff. 5 l(\c ^ciUcet ommum .

6 Suftinuimus cuJ.patit-ttr fuftinumus aduerfa propter ipfum .

7 Exultabimus. Gaudio exteriusy qttiacxultatio dititur quaji ex-
trajahativ. 8 Et lxtabimur./»te'>«.r •

9 In falutari cius.'. infdute xttrna nobis ab eo conccffa.

10 Quiarcquiefcct./rf tjiypotejiaseius.

, II In monte,/</ ejt,in monte Sion, qiti inminet valli lofnphat, vhi
tcnebitur finaie ijidicium , vt babetur loheiis j. Et tunc rccjuicjcet ibi
Chriflipotejiits qua damnati detrudcntur in infernum, & ele8iin ani
ma & corpore transfercntur ad calum.

» 2 Et triturabitur. Hic redit prophcta ad defcribendum deieBione
antichrift!,quamfupra tetigcrat m brcui.Dicit Jgitur.Et tri.Moab.
Id efi,antichriflus z^ecmirandum fi ftc nominatur , quia prophctx

(j& ma-

{C$ maxime lfaias)frequenter metaplmice loquuntur. t^ntichriftut
vcrd erit totaliter d dxmone obf([fus,& opera eius ficnt viitute dJima-
nis-.&ideo nominatur hic Moab-.qiti interpretatur expatre, quia erit
filius perditionis,rt dicit (^poJiolus,z.ad Tljeffal.z.&ficeritexditt
bolo ficut cxpatre, eo mcdo loquendiquofaluatordixit lud^is, loaH^
8 f.Vos ex patre di.ibolo eftis .
1 5 S icu t tcr u n tu r. Q«m virtus eius totaliter annihilabitur .

1 4 Et cxtendct.5'«//ff< antichriftus .

1 5 Manus fuas * Ver iioc enim intelligitur , quod valide d Cbrifto
percutictur , ficut uliquando inter bomines alicui dicitur : Ego percu-
tiam te ita valide quod extcnderis ad modum natantis rante. Tropht'
ticenim frequcnter vtuntur communimodo loquendi .

16 Ethumiliabit.5'd/iccr C/?n^«j.

1 7 Gloriam cius . Scilicet antichrifti, qui fe oflendet tanqumfh
Deus pranimia fuperbia,vt dicitur l.ad Thejjal.i.b.

IS Cumallilione manuum. idefi,mimflrorumeiut.

19 Et munimcntafublimi.Odnticfcri/?^

2 0 Concidcnt,&C.ii«M omnia pcr qu^ credebai ftahiUri in foti'
Jiatefua deficient.detera patcnt .

A D D I T I O.

Q Inc.i^.vbidiciturin pofiiU.Q^ia. pofuifti ciuitatc intumulu.
Hoc qttod dicitur: Quiapofuifti ciuitate in tumulu. propnc
pote(l intclligi de deftruciione lerufale per Bspmanos , prout doHores
noftri expotiunt:T^tc obftat quod obijcit pcflillator,dicens: quod leru-
f-iUmfofieafuJt rexdificata ab .Adriano: quialm nonfuit inflatum
friflinum.fcilicct vt ibi fieret cultus Dei,prout in veteri ttflamento ad
qum cultum templum in illa ciuitate conflru^um fuit & ordimtu ,

vthibe-

vtbabeiur ^.f(^g.%.l^nde fecundumphilofophim,vnumquodque tjife F
tundimilludquodefl principalein eo . Et fecundum hanc cxpofttio-
vemhocquodfequitttr: Supcr hoclaudablttcpopulus fortis,
& ciuitas gcntium robuftarum timcbit tc. proprib intelligi-
tur dc ecclejia militante, qu^ eft fortis propier tolerantiam martyrio-
rum pro nomine Chrifti : qu{ quidcm fortitudo nou ita fuit inuenta in
populo veteris teftamenti : Qu<e quidem expofitio videtur magis con-
Jbna litere. Cetera autem exponentur proitt inpoftilla,cornfpondent
pr^diQis .

CAP. X XVl.

fl^ T N dieiiU,&c. Hoc ad pre

a X fcntem ccclcfiam potcft a

rcfcrri, & ad diem iudicij.

Nunc ecdefia canticu no-

uum cantat Chrifti natiui-

tatem.

CAP. XXVI.

a T Cum Moabfuerit huTiiliatus . bT Nouum . e T Qjj»
non p^iell cani^ii canticuiri Dfmini in i^rra alicna .

N dic illa catabitur caticu iftud in tcrra

tatcm,paflionc,rcfurrcdio-

ncm , afccnfionem . Vctus

I namquc & antiquum ho-

t mincmad infcrnadcfccn-

5 derc, nouum ad c^lum a-

fccndere.

^Frhs

NICOLAVS DE LYRa.
C A P. XXVL

N die illa . Hic confequer,ter ponitur gratiarum a^io de
beneju ijs ccllatis in c(xlo. Et primo cflenditur propofnu
fcundo toncluditur duplex corrciarw,ibi: Morientcs.
Prm^ m duas (juia primb pohitur apenio ianug clctits.
Ji:iU:U'i,:t Jdem claufio np)obis,tbi: Cum fccerisiudicia. Trima
tn duas, quiaprmoponitur apeitio bcatuudmis ,fccundo , ratio iyuius

apertio-

apertioms,ibi:Scxm\.z iviiM.Circaprmutn diatur,

1 In dlci\\!i.lt.ilicetperaiioiudicio.

2 Cantabitur canticum iflud^ ab eUciis .

3 In tcrra • qu^ interpntatur confcffio, id cH , in terra ifiuentiim
vbi efi iugis conftjiio diuin^ laudhjci undum illud Ffal.8^ . a, Bca ti
qui habitant in domotua Domine, infcculafcculorum
iaudabunt tc, Etideo terra luda jicut.dum Jer.Jum literaltm bic we
taphrice accipitui ,& feqiiitur forma cantici,cum dicitur.

*Vrbs

M O R, U L 1 T E F^.

|t ^««//«17/d.Inhoccap'tuloiuxta literalefensudcfcribic

prariarfi aftio fan£toru,& coru cxultatio dc Dci bnficijs in

cctio rcccpris,qi'cfuntadmiftio coru ad gloria & exclufio

rcproboiii ab ca:ga ficutfanclj Istaniur dcpropria gloria,

fic

fic et latatur dc diuina iuftitiain reproboru p?na. pral.57.
Latabitf.r iuftus cum vindiciam. & fic (<:nfui litcrali no vidctuc
addendum , nifi cp per ipfum debcmus excitari ad imitan-
dum vitam (andlorum , vt cum ipfis poflimusadgloriain
admitti,& multoru vita dcuitarc,nc ioci; fimiis fuac p^na: •

iMOK.'^-

241

^ a t rhs fpr.Vox i u noruiw,
% & nuncA in futuro.

* Procopius. Eft autcm

caticum ciufniodi.Ecce ci-

uitas munita , Salutarc no-

flrum.Ncquc cnim muni-

tainfcrionfta mtcrris, vi

capta (xpius & cxpugnata ,

l"cdrupcriorilla& munita

im cnks ^ Salucarc.quod Icfus vo-

tcriu tii cabulo apud Hcbr^s figni

rinhu ti- ficatur,;diciquc3t.Eftcnim

.nitoaici ipfcbcatorum faluator, ci-

pce. in pa murus & cjrcummu

Lu. ralc. Cuiusportaium ap-

* Bpci!ntioncm,manfionum

]bdcm cxiftcnriumaditus

r.os dccct intcUigcrc, cp no

Iudxis.non liracti.vcl qui-

buslibct alijs fimplicitcr,

fcd iis tantumqui iuftitia,

vcntarcjn5: pacem coliJr,

apcriri iubct.

ili7.c. h ^peritepcrtasHoCCZn-

ccolta- jicnmrcpciuc mutat pcr«

•• fonas.

c Tortas. iuftitiat Vndc.
^pcriie mi.pcrixs luiliti^Voz
XX \'iix & juftitixjfidcs.clia
ritas, humiHtas & cztcrat
virtutcs . Etportarmortis,
iniquiras,infidclitas, &cxt.
• 1 vitia. Quilibcraturdepor
B| tis mortis, potcft ingredi
portas virx.qui has no fuc-
ritingreftus , non inucnict
vnam portam.de qua : lUc
portanommifiufii inirabnntin
eam. Pcr plurcs margaritas,
Q ad vna margarita vcnit : &
pcrmultas

IfaiarCap.XXVr.

• «■ Confeflionis.Tfroteftio.f Hoc efl cjnticnm Sanrtoiuni Chriftl b^O.

c fChriftus. u ^ ^**"

a hida. Vrbs fortimdinis f noftra: .Sion faluacor i

a T AChii to.b f Ope^atio:^ Fides. 5 Non lufficit files nili bi.nisopctibujcon- 2
rumc"i'.f Df viuisUpiiJibi'1. c T frophcix d^Dejsid piigi:lo<.

b poncturin ea mums &:anremuralc. Apericc 5

a f Opera vinunim. b 1 nlefti. f Non Ind eas . quij leut. c T Omncs vi«

ti'T vcriias f Eiungelium.

poitaSj&ingredieturgcns iu(la, cuftodics vc-

a ( B.ef.o:iliopopuli 1 Culiu«idolotuin. b1"N.obis. cTUec dTQui«emani.
mx ji corpoiis c f 1'acem relin ^o-i^ me.Jo.vob.

j ricatem. t Vccuserrorabijt, feruabis pace, pa-

a tEcceaietitum. f In te domine fpeiaui.non confuiidar initcrnum.

b f Propheta.

cequiain tcfperauimus . f Spcraftis in domi-

• TC^iilcilicet.iettibucor ellaKtnus. b f Semper. c f Et nierito. d f Spcrantcs.

f Cuiu» auxiliuin in peipctuum. f Qu^i peifeueraueiit vfquc in fi.lal.etit.
f Spctate .

noin ra:culisa:tcrnis, indominoDeo fortiin

a f ludxos humiliauit aduerfatiosvelbxpridicationii. b fSu-
perb;'j f Qui leexa''at,hum.

pcrpetuum. Quiaincuruabithabicatcsin cx- '^

142

4

5
6

7
S
9

10
it

liire.

a f Koiniir. iecuudu'n ludxos. lciufalem fecundum nos quzoici.lit
prophetas. b fSub Babvlonisptius. c f P'r Ve^pali.inum Sc Titum pclt.

cel/b, ciuitatem fublimem humiliabit . Humi-
liabit eam vfquc ad terram , detrahetcam vf

■ f Caafj quarecnnculccmt. b f Chtifti queir iniuftedamnaueruBt.

e quead puluercm . t Concillcabit eam pcs, pcs

a 1 Sgofuinpaupeiac dolensifa.t.Drus, &.C. b f Qui excufreiantpulucieiii lupec
eaoi. c f tiopiieta f DeAtioa. f ReAxrix Uuiuini, & iuDi ambulabunt m
tis. fChr^lJi

f paupcrisgrcflus cgcnorum . Semita iurti rctta

f Idem .

cfl,rc^uscallisiulli adambuladum . Etin fc-

a 1 Voi faBAcium indieiudicij . f m tuangelio in quooinma iuJicia tainvete-
iis9""m no.tclU. b f f.iti n:pr expeftauimus.

mita iudiciorum tuoril dominc fuilinuimus
tc,nomen tuum& mcmoriale tuumindcfi-

a f Koftrx. bl Propheia. * Eigo.

g dcrio animx . Anima mca t dcfldcrauit tc in

a f Laojbo pet lingulasno^cslcAum mcum. iTiibulaiione.fei diein (ol ni n
vietie,neque luna.&c. idcttne<piofpc(it,nec aduetCt uiauebeiis. f vel Buac
fcdicidcft. omniopeie.

node, fcd fpuitumeo in prxcordijs mcis t dc

13

H
»5

\6
'7
i3

19

20

2t

pcr multas portas , ad cum D

C]Ui dicit .- J^ento. petut ad pe. I»an.f4.t-
trem,ntfipft tne. t eft nc bis f«-

lut fiecic no-

d T^acfw-Rcpcritio.confirantcmiiMie.
matiocfl. Hanc habct illc Ftech t*.*.
dcquo dicitur ? Hom» bomo N"-»*'»*
filiiruM Jfrad. Etalibi ^f^ir
vir cuius vxor cubile tnacuhue-
r:t, vtduplcxhomo&du-
plcx vir paceiTi confcqua-
turdupliccm.

22

c Coticulcabit ejtn pes , &c.
Qllia Oii.nhquifc exaltathu-
mli.ihituy. Etiamadcontra-
rias fortitudmcs ha:c rcfcr-
rcpodunius.

f E%'nori4tn. Apoflolorn,
guos cxpulcruiu hidaridc
finibus Cuis , qui Domini i-
mitaiucs paupcrtatcm pri-
uilcgium virtutiscius con-
fccuti funt.

g ^U mea depterautt , &c.
Non caro. vndc, sitiuit ani'
ma mca ad Deutu for.tem viuu .
Caro concupijcit adtierfns Iftri"
tum.

■ii Grc^orius . Anima
mea,(5cc.quafi dicat.ln hac
oblcuritatc vitx prxfcntis
vidcrc tc appcto,fcd adhuC
infirmitatis nubilo circu-
lcnbor.Nox quippccd vita
prxMcns, in qua quandiu fu
mus,pcrhocquod intcrna
confpicimus , (ub inccrta
ima^inaiionc caligamus.

^ ilifereatur

tuc.tSc'

1 tidc donrt-
Bo ia perpe-
tuii, ()uia ta
«iomino Deit
pa(i(u cUoni
nit mHniiirv
bur.

Pfal.4/.i

Lib.i^ mo-
ral.Cip.»!.

t callctn iufti
p '<icMl>i$ rc-

ac.

rium.

jdcltjcrabic.

F

I manc ^u<>>

\^\

NICOLAVS DE LY RA.

I Vrbs forti. no. ideji ciuitas calejlis , cutua cxcfUentu »»n
poten verbis bumanis exprimi: propter quod non nommatur hic .
Quod enim in aliqtiibus Itbris ponitur hic Sion , addttum futt ab a.
liquo expofitore fecundumfuam imaginaiiontm : quia non c(l in Hc"
brxc,nec in libvis lorreHis .

3 Saluatorinca,&c. ideflcrittiobisproomnimodaproteSiione.
j ApcritC. rfe piawo c^ /j/;crc .

4 Gcr\S.pro quahabitaturdiuina fentetia.V ctlitC bcncdi£li,&C.
lotjuendo de ingreffu eUHorum genetalitei in corpore & avima : ta-
tnen d tempore paftonis Chtiiii apertafuit iatiua , ^ ingtefftfunt tle-
Rt ejuantxm ad animas , & aliqui etiam quantum ad corpora exgra-
tialpeciali,vtpie crediturde beata virginc , & de beato loanne tiws
mtnijiro^abjliquibns. 5 CuftodicnS.Tit.«C^«/offr<«^.

6 VctUS. quandiu hominesfunt in pralenti viiapofjunt errare, fed
in beaiis Deum clare videntibus eii impcjjibtle. Et qnta nonfolum ibi
eji ciara vifio,fed etiam perfeHaJruitio totali^cr qutetans appcttluw,
ideo fubditur .

7 Scruabis. & efl voxfanSorum ad ChrifliwnEtpacem duplica.
turpropti r qwetem duplii is appetiius intclktiiui &fi;njiiiui, per glo
riam lorpo^is & anima.

5 Qllia in tc,&c. tanqua in redcmptore noflrum & gtorificatoye.

9 Spcraflis in Domino. yox ell ptophetjc aUoquei.iii fancius.

10 Inficulissctcrnis. tdeiiadconjequendimubeovttamxtcrna.

I I In Douiino Dco,&C./>fr cuiusfortitudincm reprobi tcnebun
tur in pa-nam p:>petuam,iUeo Jubditur .

1 2 Quia . Idem fuperbos damoncs, (i etiam tyrannos, & potiffime
^ntii urtHum fuptrbiljimum,& ftbt adherentcs .

11 Ciuitatcm,&C. idifl,ciuitates acciptt ndo fmgulare proplurali
ytfrrquei-ier Uiitum ejl,in qntbus abundatfupcrbia & alia vttta .

14 Conculcabit. ideji ptdes,& quorum fnntijii pedes fubd.tur .

15 Pcspau. MCtiitnHebr£o(S inUbris corrcdis. tttjiepaupcr
tlt Chnllusetnm jecundum qu<d exponit hic {{a.Sa. adducmsad hoc
froumotdailMZach 9.h. Eccc rcx tuusvcnittibimftns, &
faluator ipic pauper,&C. i(.d rtducitad hoc primu Cbtilii aduen-
tum,in quoaicf uibem eijubiuganaum . Sed in hocfulfm dicit,q:uJ,
primus litit atlnentiis tranjiii in prMcritum , & fuit in humiliiutc .
Jttundus autcm cit' iu potejiatn : de quo loqmtHr Incfcriptura , cum
tlii.iiur.ConQn\cibit.J.Cljrijittqii inprimofuo aducniu dixit vitum

paU',

paiiprrem. ^

1 6 Greflus. i.^pofiblorum,qui prepter Chriflum emnia tempora
lia reliquerunt : propter quod ci in ludicio a(jejfnrer erunt . feamdutM
quod ipfe dtcit Matth.xo. Eccc rcliquimus omnia,&c. sequnur
Scdcbitis fupcr fedcs iudicantcs duodccini tribus Ifracl.
Etficfuperbi b^ius mundi,ertmi pcdibm eorumJuineUi .

17 Scmitaiufti. Hic confequenter ponitur ratio apertionis ianuS
caleHis,quje dupiex . Vrima & principalis , eji meritum Cbnfii : ptr
quodapetia eji generaliter quantum eji ex parte Dii, qui vult omnes
homines faluasjieri. Secunda,e[i meritum elcciorum, quo aperitur f-
lechsfediJponentibiisaditigreffum,&non reprobi.t. Vrimum tangi-
tur,cum dtcitur:Scmiu iufli.<.v« ChrtHi quam ttnHi^& docutt. Et
dicitur femita propter altitudir.cm confiliorurn . Diiiiur autem Chti-
Jius iujlus abjoluti; qiiia per t.xcelktitiam,Jiiliiei ftrmaliter & f (/c-
i:iiut,quiialtoi iujiificat .

1 8 Rcda ctt.dijlorjionem nullam hahens d re^itudine virtutis,(m
nes enim alt.s leges ab Euangcltca permtttunt aliqua tnal.t,ficut tnani
Jcflc patet de legibus hnmanis qux permiltunt mcre trices in tiuit.iti-
bus,&p!ttra alia qux non pofjunt corrigi lege hum.tna,vt dicit .Aug.
Similiter de legc Mofaica qux permittu vjuras cutn extrxiieis, & li»
btllum repudij ex parua caufi : Jicut dijfuftus declaraui in ptinapio
MM.Lcx ante Euangelica nullam ptrfeclionem virtutts otnit:it, ncc
aliquid lUicitum pctmittit , Suundum autem tangitur chm duiiw iu
perjona eleiiorum .

J 9 Et. idefi in via euangclica le fcquendo .

20 Sufti. iiefiproplcr te JiiJlinmmustribuUtiones & opprobria.

21 No.Jciiictt lejtts.

21 Et. rndcdiiii Bcri7.Itfusme[inore,tnclosinaurc,iubilutincor»
dc ,tdtv fubditur inperfona cuiusUbit iujli .

22 Anima mc3, f prxfcntis vitx in qua videmusper fpeculim &
in xnigin.tte.Difi'jet im enm ptopriv ioquendo eft rti nou hahitx,fi-
cut dtlcciaitord prxlcntis, (^ ideoclecii tn vitaprxiciti, proprii lo
qkeiido beum deftdcrant cui deftderio fucctdit fuit 0 .

2 1 Dc manc vigilabo ad tC . id tji. 4 mane iuuentutis incrpiavt
te qnjireie . Cum fcccris , Defcripta aperttone ianux cattfiis
elttiis h:c tonjcqucntcr dtfcribitur eiufdem ciaufio iniuliis . Claudi-
turuHtcm aliquihus iniiijlis fimpUciicr, aliquihus ad tttitpus , pti-
no trgopotiitur primum, Jecunud Jecundum , ibi: Dominc da-
bis. Circa primum fciendum » quod clauditur JitnpUittir &>.d

Jemper

H3

Glof .ord. & Nicolai Je Lyra 244

ICd.iif.i.

* Qiionijm
cuiii jirimuni
iutiicutuj vc
uerunc in ter
nm iuliitijin
dtiliccruiit
t ttiifbricor-
dia adccucus
c(i iuipiui.
inon reuere-
biiur ni.iic(b
tciu doinmi.
fvbi dcbcoat
tedi Ciccfc.

a «rFtofpet'""
d

a A/irercJtftr.Dominusadprophctam.An mircrcmirjm-

pio.i.ita vtdifcat.fcilicct dcmcntiam mcam,cium iplclal-

uaturquafihocmcliuscd.

b £i«£;«Vi/cfr/;«y?.yirf.q.d.quomodopotcntnoflctuamxu

lWiiam,cxpcrtns tuam clcmciiuam?
c injo«v<t/c.l)omunisad
prophcta ,quafi mclius cft,
vt vidcat , & crubdcat dc
malis luis.Et iion q.d.ad poc
nam llifficit 9 non vidcbit
mc rcgnantcm in cdo cum
fanflis mcis. Lxx. Aufcrc-
turinipius, vi iion vidcat
ciarirarcm Dci.
* Procopius.PSt&iftud
in diabolum vccordcfquc
luddos vlurpari.Cuni.il. liis
Dcus minitciur,qui iuflitia
iion didiccrunt, ca prophc-
ta:,qua;ab incrcdulitatc lu-
dxoi 11 profcda cft.in rccor
dationcm fubit ignoratio.
Dci fiquide filius.patris ma
nus , qua cudacffcdafunt.

h vHeus Dtuimtuj, adtede aode vi.^c. c ^Pro mercndum.'

fVltioncs

B

tPtophciaadd ■nMnuin. fSon anie. e fVltioncs ir'n oiciuaici).

linc vigilabo ad re, *cum fccciis, iudicia tua

a «SuU Vcxatiudat inicllcilum .ludiiui'. <Judxi.
li *(^> niodo tr "Utant iiikitlam.

in terra , iuftitiam difccnt omncs habiraiorcs

a Cuilibci.vc! quiculiuinDcin<.nh.ibct. b «Ifiorhe-
13 «Q^Nili H.igc!l.iucr>s,nona|^ci fciiitcntiam. f tx
fcilon.i liumana inipanent;!.

orbis.tMifercamur impioj& nondifcct iutti-

a «Cum dolotc ^ironuntunuum. fi Apoft.ilis, & a!ijs,in <]uibu» iinpij
niii)u:cgciuni.Atideoicniicnt tuamiullitiain.

tiam faccrclntcrratianvfloiuminiqua ^cfTit,

a f Fil.uinqui v>aicidtd i'uJicium «Ptoplictarcriibiide:, b tiniudi^ia.

^ctnon vidcbitgloriadomini.Dominet exaU

a uPotcntia b t<Jiuriani Uci patt s, nec ad j-ucnltciidum hoclumine
liuiDtut c f;DuiD'.nus ad ftophciain : idio vijcaut mc cxaltalum Sc
glo iimelcftotum mcoruni. f In vidcnti-smihi & mcis

tcrur ma nii s tua , & non vidcaht : vidcant- &

a fPucniientixquicosctucict, qui talcmdominuinpecdidetunt.

appdlatus, idcoq; incarna- « inuiiiivcigeiici,na:

tus.vt tcrrs incolas pcr fide ^ confundantui zclantcs populi, & ignis hoitcs

a fEt Ijnflii iin ini-Driim. «:l-r,;
cxuoeratonincmfcnfiin,qua:i'oft Lunft.i ttibuenda cft.

1 n" ■

tuds dciiorec . Domine dabis pacem nobis : o4 1+ Uue aliu.fed cxtra te. Patcr
mniaenim opera noftra operatus es nobis: 16

a «iCHa. «iTucs b «itiircifona ludarorum qui poft pallioncra domiiH ad fi-
<i. lU conucili fiint. « iJola vcl damonc^ cis allidcnies.

f Ddmine Deus noller , domini poircdcrunt

iredtamen fo
luin tui n>c-
Biofcs iutnus

Lib. cotra (cr
inoneiii, Aru
norumcjp. i .

Damii.iti for
inani tilij ho.
iniius 116 Dci
vidcbuac in
iudtcio.

DCHt. }'.

'^ .n. in filio Sc filius in patrc.

* Aug. Lxx. poffidc nos.

Vox eft ccdcfix', Dfic polTi

denos. Hancha:rcditatcm

non moricnspatcr filio rcU

- -- . - j b quit, ibdipfefiUusfua mor

g nosabiquetc^t tantumniterccordemurno- ig te mirabilitcr acquifiuU,

--'--'■- - .^." ---""1"- "=.;""."-— cu rcfurrcaioncpofledit

minxs tui

iulUficarct mirabilia opcra
batur.Scd prxtcrq quod n6
crcdcbant,Sanaaritanu, Das
moniacu, tcmulcntum, fa-
bi'iq; filium , contumcliose
vocabant.Indc ef),quod c6-
iicrfa ad patrc orationc.cun
da fic alloquitur, Dominecx-
ccljum brjc aiim tuu, & nefcic-
bant:quia tang vulgarC aU-
qucm hoicm dcfpicicbant,
qucm ab opcribus cogno»
fccrcdcbucrant.

* AugulUnus. Formam
namqucChrilUfilij homi-

nis , tunc abco iudicandi vidcbunt, luxta illud : vldehuntin
tjucm confixeruiii , Dci formam in codcm ipfo Cbiiflo , qua
x-qualis cft patri, noa vidcbunt, iuxta illud , ToUatur impius,
nevidcatolcrijTitDci. ^

d Confundantur ^e/d«ra.Lxx.Zclus apptchcndet populura
incruditum.

* Procopiu.'? . Erubcfcent rurfiim , cuni in patris gloria
vcnicntcm intuebuntur . Nuncautcm, & tunc ctiam gcn-
tcs .tmi^labunturjcum igni perpetuo tradcntur . ipfi euim^
lcribitur, ad xmuUtionem me prouocauermim eoquod imcrat
Dcusjed cos ipji in nan gente^rowcabo*

c Dom!ne dahis . Notandum,qu6d poftquam opcra noftra
jcddidcritnobis.paccmctiam daturusfir.&quddid-:opo-
(kilcnt paccm.quia opcratusfit in cis:Dicunt fc,fcilicct tor
mcnta fulUnuifle, vtpoft mifcricordiam coufcquantur.
•^ Procopius . Poftulat prophcta a Dco.vtcis ipfc fccum

paccmlargiatur. Potcft 6c
i ftud ad fc rctuliflc prophc-
ta vidcri , quafi intcr muUa
Dci intcr fcbcncficia : iftud
maximum profitcatur, fi
gcnti fux paccm impctret»
patrcmrurfus &cuni for-
tcappcllauit, dcquo lcgi-
mus, tplfcflpaxtwllra.
* CyrilUis . Quoniam ni-
hil per Icgcm pcrfcdfi cft.
(Nam cius iuftitia non po-
tuithumanugcnus ad pie-
tatc rcduccrc 7 idciico cum
dixit Ifaias,Dominopaccm
da nobis.fpiritum fandtum
nobis dari dcprccamur,pcr
qucm a fcruitutcpcccatipa
tri rcconcilicmur.
f Domine pojfedcruiit . Dac-
nioncsquosinidolis coUii
mus.Lxx.Dominc cxtra te
nefcimusalium.Non abfo-

«rfroplicia congaud;ns. U irrunc. < fQ^ije

3
4
S
6

7
8

9

10

II

J2
13

Libro
loan.>

tcxccl

ioPG

•0>ilt)lus Jc vctujDeus. b, «rA Chtiilo Clitiftisni dii^i,
- ^- " • b

a fCrojlicta . flnpcccato. b «^ln gloiia nilipwniteint.

17

^ iDr foititudincfupcib ent

Mdricntcs non viuant> gigante.s

h tJMorientcs non vtuant.

19 g Tanturn in te recor ie. Noa

20 ah'ud pctimus , nifi vt poft
crrorcs digni fimus, qui no
minis tui rccordcmur.

■* Procopius.AiuntnonnulU
mortuoshicintclUgi, qui vt lazarus, cflentin vitam reuo-
cati,quosquianulUisfufcitarc medicus potuiflfet, adlfrac-
lcm aducrtcrc & Chriftum confiteri dcbuiflc.
* Grcgorius. Quos mortuos, nifi pcccatorcs, nomi-
nat? Etquosgigantci-, nifi cos qui de peccato fupcrbiunt»
appdlat . UUautcmnonviuunr,quiapcccandovitamiu-
ftitiaramifcrunt.Iftictiamrcfurgcre poft mortemncquc-
unt,quiapoft culpam fuam inflati ad pcenitcntise rcmcdia
non rccurrunt.

^ Tcrdidtfti

Lib.i I
cip.i

N I C O L A V S D E L Y R A.

^fcmper malisin fuamalitia pcrfeuerantihks )& ficmorientibus . &
iHiJuntproprii' i^ui non corriguntur ^diuinis fiagtllis ,nec itiarn bc-
ncjii iis.i^ hoc ift qitnd dicitur primi) cle ftigcUis.

1 Cu m fcccris iudicia tua in tcrra . FlagelUndo peccatores,

2 luftitiam difccnt. idcit iuititiam tuam dijcenc per expe.
iicHtiamfiageUi, non tamen per emendationem pcccati , fuut Tharao
cxpertusjuit diuinaftagella^non tamenadfuicorrcitioncm,Jed ma'^is
ad obiuratioHcm . Secunda,dc ieneficijs,cum diiitur in pcrjona Dei.
5 Mifcrcaniur. & loquitur in plurali , propier trimtatcm ptrfo-
iiarum . f^cl cit Jeimo Dci ad angclos,quifunt execuiores Juorum ie-
ntficiorum,

4 Invpxo.ohftinato.

5 'Etwowd&ctm^iti^m.^euertendo aiipfamproheneficijs di
umisjicuipatet dc Vharaone, a quo Deus frequcnter exjua mifericor~
dia ■.ctraxit panas infti^as : (S tamen ex boc nonfuit reutrfus ad Jta-
tum iuflitix.

6 In tcrra fanftorum iniqua gclHt.T^^o» retradus ex locifin-
8itate, quia tdtis piccat cx coniemptu & ideojubditur.

7 E£nonvidebitgloriamdomini.l>;<M»«»5«<jmfl<ir»/««M>'
ad gloriam paiadifi.

8 DominccxaUcturmanustua. Ideflpotcfiastuaiufiitia:.
t) Et non videant . Ideft vt non illuminentur d te propter fuum
dcmeritum.

I o Vidcant. Scilicct merittm fan3orum.

I I Et confundantur. Sicut de Cain dicitur,Gen..^.a. IratUS cft
Cain vchcmcntcr & concidit vuUus cius, ^«w Deus refpexe-

tatai

rat ad ^hel (^ ad munera eius,vt ibi prxrnittitur.

12 ZclantcspopuU. Id ejl illi qui inuidcnt Jratern.€ grati^.

1 5 Et ignis, fcilicct,j«/cj«a/".

1 4 HoUes tuos dcuorct.7^«»/;er eorum conJuinpiionem,fedpcr
continuam afjiidtoncm.

1 5 Dominc dabis pacem nobis . Hic confcquenter oflenditHr
quihiti malis unua ca-lejtis ai tempus plauditurjcilicet quandiu ma- '
uentinpeccaiisjcdcum.pctnitent, d Deo vifitati,eis apentur . Ethoc

eft qttbd in eorum perfona dicitur : Domine dabis paccm nobis,
nos reconciliandu. Et quia boc prouenit ex diuinagrati.i,fuhdiiur.
1(5 Omniacnimopcranoftra.S«//fet,»jmrom. Opcratus
CS nobis. i^ua nonjunt meritoria,nijt ex acceptationc diutiia,& gra
tiapcr quam funt acctpiahilia,aJolo Deo in nohis ejjicitur.
X7 Dominc Dcusnoftcr,poflcdcruntnosdomini,&c. Id
efl,fpiritits maligni quijunt alieni a te,poJfcdertint nos rtjeruos.quid
qui facit peccatum, fcruus cft pcccati, loannis octauo.

1 8 Tantum in tc rccordemur nominis tui. ita q»bd de cx-
terononjeruiemitsnijitlbi. '.

19 Moricntcsnonviuantgigan.H/cf.rpyict/iaVcof/wrf/wrrfw- q,Ji
plexcorrcUriii.Sciundiipunituribi:Di^cil\Zt)gll{\ia,SttpcriuslociiS<x i'
ius fucrat propJjeta de reJurrc£lione gcnerali olitm , quc non eritjinii- fi'* i
lis in rcprobis & in eteliis,vt patct cxfupradiBis. Ideo coctudic quod
reprohi non rejurgent adgloriam, fed ignominiam &penam. & htc_

eji qttod dicit propheta :}AotimtCS non vinatlt.vita glorie. boc di-
cit optando ex conformitate juf voluntatis ad dininam iujlitiam ,/c'
cundum illitd Tfalm. 5 j.b. Lsetabitur inftus , cum vidcrit vin-
didtam. £f loquitur bic dc morientibus in peccato mortati.
2 o Gigantcs . Quifutrtmt incompofni moribus & tyranni.
« "*: Nonrcfur-

24^

Ifaia Cap.XXVl.

a T •AdgotiaminiudicioniChnmilientur
foftc! nmalo, velharefi

h

h TQliisrncrtuiinpeccato, &
c <( Viiidicabis iniudicio.

a Tcrdidifliomnetv.Lxx.mi
fculinumcorum, Hifdcm
cniin tribus litcris , zai&
caph & rcs hcbi-cfi (cribitur
lcd quado mcmoriale dici-
Huisle2;iturzachar :quado - n- ^^ «, jjwr'" - -^ i d.- ifm vn^emium.

jj;d.-/u mafculinu zachorHacam- ^ "j ^°^> '^ perdidifti omne memona corum .
ncjionimo bi^uitatcSaule arDitrantur

2^6

eflc fmccoccptu.fcd alij c6 D
cipuintdediabolo,iuxtail-

■ a^' ■""-'-• j^ c 1 Vindicjbisin.udicio. I '"^> ^OCcpit dolorc, (Sc PCDC

non rclurgant.Propccrea vifitifti , & cotriui- z f't iniquitate Ali/ cocipiQc
n- „ ,T,V;f'" M D.-ifrn..^eniium. P'^ Chrjrto, vt d timorc fuo

■'onfi

. T Etmcnto, qu,afcpeindul(ifhdo.geri.&c. b r Humanogr.ncri. f Q. a'
, • -,■ . " ' - -- 'feccatrici. " r.k.

SaS eflcdcccptu.quadodc Ama b t Indu'lfiaidnegcti,indulfiltiac^nti. NCiquid
,fi lcch mterfcc.t omne^ma- T-„.^...„,,Hpetnj^.i.. ,„„.„.... inc,^.!;";.^^^^^^

glorincatus es? Elongaf ti oes tcrminos terr^.

a f q^ Percutc cos do.nme , .juia nifi ... .ingulHa non requirent te

Dominc in anguftia rec^uificrunt te, f in tri- ^

» T Ideftquiaaliter.ionpofTuntdoceri itibulati, fi pre- ,o
• 1 . ''""'ntespalamclafnare, niutmarcni adte. "^ * '"

c bulationemurmuris do^rina tua eis . Sicut

.T*

a^^.b.

npli fculinum,Dcocnimprxci
ad picnte, vtdclercturomnis
mcmoria Ania:cch,non ta
crrorc, qua cupiditatc prx-
(■\x pro mcmoria mafculi-
num intcrprctatus eftcon-
tra Jllud : \6lite errarc, Dcus
voa irridiUtr .

b Vunquid . No n p.r n i tcn-

tiam cg!r.& hocefl:\'%wrf,

B &c. q. d. Securitas nco!ii»en

in vtcro conccpi m us , &c.
e t-cp(pmw«s-. Atiidinia-
guutCK-.Ptpepci-imusfpimum
idcft,fufficientem cx nobis,
fcdcxtefalutcm nonfeci-
mus in terra .

f Spiritum falutif . Vt tOta t Efutfertint

» T <i.Sicutinulierapproprinquansadpartutn dolo-
reexclamat. 'icnos.n anguHiarequinmus te.

mcntecredamus,&perquc °''='f'"nc cjua
bcncficia non fenfimus.per ''° ,^']"''.^^'*
tormentadifcamus. 'P""^"""^-
z yiitent. * Procopjus.

Quia fpiritum falutis iti tcr
qu9 conccpitcum appro'pinquaueritad par- " panturum dixit , mor-

tum dolcns clamat i„ doronbus fui.,ficfaai ;i J^/riUp^Jto?^^

, •.^-■..d,„..f, .,„&„. „„„„„. j^j_ tanquani exiftat'aU.

tnrietc»

^...^.-........wiuDULiili-Cn 1 ^orMudm.s.flnpetfonamarryrum. rpr fltia.nn, «^«,7' i

;,Z'p"^t^'""""°'"^"^- " '^""/tf--t- do-^ine, conccpimu,, &'^ ^ui-s .'q^S^v^^rn.rualleHS

r - ^. . ^ . ^ Jnagone. a T Saaaum. vt intarm-n. nri^r-.ni; Trf-il ;».,o ..U: /,l ...:..

ptumpant,

"c j^.m <7«4r. * Ori<Te-

ncs. Sicut foeminagraurJa

1 ;enw- viro fit, C[ux cum parturif,

•Di »en- clamat ad dominum quod

• accrrimiobonunturdolo-

C "ter i'«,ficanima c^Icfli fcmfnc

grat;ida,cum conccpinDci

vcrbum in opcrc producit

fsuos dolores fufFcrt, & ad

Deumclamat. Conccpcrat

:« cor- jiia foclix animade dilcflo,

id ef>, dc Chrif^o, rctfe f «•Kf?

tuam,& amhula.lE.t, Vote^is bi-

birecaUccmy <juSego bibiturus

I fum.I.tjT^oUie timere eum, qui

er n, corpus occidit.

'"'■•"'d Concepimus. * Augufli-

Jnagone. a T Swrfllm, vt inlorme.T

11$ ardcnteslpir.iu perfeuerarent.

c t quaii parcuriuimus, & pcperimus fpi ritum

a T Non catnis filios. TEtMmcn b i Cum bencftceiitijaicite.quiafet-
m inut.Icf (umu!i. ^

f t falutis. luftitia nonfecimusin tcrra,ideo no '^

'-^fiLTi'h?h'^rr''K'''^ ''"""""."'"• '^^"^- TSanftlspiriu- ^
-^;.buj,5c habii.noMhus terrf coriuentibus. T Refur.ecnt mattyces tui

priconij vtilitas,vbi falutis

fpiritusquxrat, defenlionc

addu6larefurre£turosmDr £

tuosfignificat.

h i\ps lucis. * Procopius.

Refurreclionis caufa illis

eritrosille tuus, idefta le

a . j • '■■j^y">."rjcor.ucntiDus. - K.eiurecnt mattycestui. Crit rOS lile tUUS, id Cft 3 l<

cccidcrunt habitatores terr:E. Viuent mortui '<' cfFufum verbum illud vni-

alNoabfoluti. b T Socij. i.ain& ipfefetra ligneafcfluseft. cTAmotie'7 genitUm quod Viuificat 2Ut

aliter quam ros ille oculis

^nus.OmnishomocSn^itammcncqucvlIuspotefl timcocIodcmiflbm^commifS^lSS^SJ^I^^Svt^^S
^"^ «^^™us. «^"Augu- F

ii

t

NICOLAVS DE LYRA~ —
* I Non rcfurgant. SciUcet ad gUriam, jed mavis ad pttnam.
Jdeo jubditur , '^

2 Propterea vifitafli, Sc contriuifli cos, perpanSduram .

3 tt pcrdidifti omne mcmoria coru . Seciidu iUnd Vrou.
10. b. Nomcnimpiorumputrefcct. quia (i remanet aliqua
eorum rncmnria , non efl eis ad honorem , fedad confufionetn .

4 Indulfifti gcnti.&c. Vunitionem eorum differendo vthabe
rentlocum pcenuendi, Sed qnia tales diUtiones beneficio abua
Junt , fubditur. •'

r Nunquid glorificatus es . Scilicet ab eis u pxnitentiam tj
o. non. Ideo fubditur . ^'

6 Elonga fli . Scilicet , a te.

7 Omnes tcrm inos tcrra: . Idcfl obniaatos in pcccatis in
quacunque parte orbis . r > »

8 Domine in anguftia . nic ponitur fecundum correlarium,

i"licct,quodeUdirelurgcntadgloriam.Etdiuiditurintrcspartes
quta propheta prtmo dejcribit circa refurreHionem,i»Hor7t dtlide'.
num. Secundyefurreciioms aBum,,bi;Viiicm mortui, Tertid
termmum ib,: Vadc populc mcus. De(idertHm autem rcfurrel
uflt ""'"" '''''^'''^'■^nfurgitprincipaliter cx duobus .- Vrimrt
ejt affittiio, quam luflifuliinent de communi curju inpr^fenti vita

/ec««rf«;„^«orfrf/c««r2.ri«o(/;.}.d.Omnes,quipievolunt
viuerc inChnfto pcrfecutioncpaticntur. propcer 3!
ttt ^reg. Mala qux nos htc comprimuntad Deum ire compeUum

6 hoc eji quoddtcttur Aic. Dominc in anguflia pof,u eleili tui
myitapr^fenti. Rcquificrunt ted^Mru^fex vttam futuram
ex toto corde.

9 In tribulationc murmuris . Idefi in tribulatione qu^ de
iomrr,u,a c«,/h eji occafio murmuris m tribuLitis.

»0 Dodrina tua eis. Scilicet valet in dando cis patientia, c};ia
t2y^njiu}erttotalnertr,mtiamfcnfibilem, licet diminL .
iieo lubdtiur: Sicut qux conccpit.&c.

lli f^ ^'^^ f umus. tf affociatfe pnpheta iuflis pofitis in tri-
'^^■'tiouibus & mertio, quiu pofi muttas tribuLitiones fuit fma-

' »« diaim fuitfupra capitulo primo .
1» A facie. HicponJur Jecundumcx quo confurzitdcfidcrium
''' , y^^hHicct ctantasfaciei diuine, cuius afpcHus csi defide-

7 ^'^'^^''"""^"'"'^"'^Sdcfi^crantAngeliprofpiccrc. ,.

f-i-fjrnudiae Jaiici {Ut(.

13 Con-

I j Conccpimus & quafi,&c. litc cltpunHus in Tlelr^o^ in
Itbris correais:'J per fpiritum hic intelli^itur feruens defiderium,
& benedicitur-.Vmanmmas , & pcperimus , in pmu enim
eflafftia,o,&tmen cum ptpericmulier , fequitur deleaatio , fe~
citndumiUud lob. 6. Mulier cQ parit triflitiam habct : cum
autem pcpcritpuerum.iam non meminit prcfTur^ pro-
pter gaudium . ftc dejiderium viftonis diutnx in prefcnti habet
aUqiitdaffi,tl:onis,ratione dilaiionis , quia fpcs , qus difjcrtur
affligitanimam,Pro«o-^.i4.6.e«r/.?aiei aliquid deieBationis
propter fpem confequendi optatum : fedcum venerit vifia diuin^s
titnc erit deleanio fumma abfque vUa trifliiia .
14 Salutcsnon fccim\ls,Scc.SictfiinHebrfo,&librts corre-
ci:s.Et eflfenfus, perea, qu^fecimusnon obtincmus , nec obttnere
poffumus in terra. Salutes ide^, anirne, er corporis bcatitudmes:
quia primo requiritur mors generdis omnium , ad qu.tm Jequttur
correcUo mortuoritm cju^ in eleitis erit ad gloriam animx & cor-
poris, propter quod fubditur,
i T Idco non cecidcrunt. permortem corporalcm.

1 6 Habitatorcs terr^c. generaUtcr, & isnetur hic ly ideo confe-
cutiuc; C? non caufaliier.

17 Viucnt mortui . Voflquam defcripfu propheta defiderium
refurretUonis , hic confequenter defcribit eiiifdcm refurreclionis
adum diccns : Viucnt mortui . Fitaglorie quant.,madeleaos
de quorurn refurrttiionefithic Jcrmo, idco fubditur .

1 8 In tcrfcdi. propter Deum, & luflitiam .

19 Kciwtgcrxt. Et dicitmei, fe eis conmtmcrando, qnafi de fua
morte prophctando, quia fuit ferratus, ftcut didhm tfi in primipio
huiuslib.de pr^cepto Manaffe regis idololatrxpeljiyiti,co quod ipsU
&aUos Idololatras arguebat. Corjtquentercormrticfcrmonem ai
eleclos rcfnfcitandos , dicens :

20 E.xpcrgifcimi. A fomnomortis.

2 1 Et laudatc. Deum de vefira glorificationc futura.

22 QiHhabitatisinpulucrc. quantum adcorporu in cinerem
redatia. Conlequenter alioquttur Deum , ex cuius virtute fict re-
Jurreclio mortuorum diccns :

2j Qmaros. idell ficut ros caUfiis cfi fuattis terr.cnafcentibus
quifacit ea de terra rcfurgere,fic benignitas tua tru fuams elctiis
dormicntibus, quosfaiiet adgloriam rcfurgere. Et e contmuo hjcc
refurretiio erit terribiits damnatis, ideo fubditur:
24 Ettcrragigantum. idefl peccatorm, qui per potentiam
fideles opprejjerunt.

^ Detrahcs

247

Gloford.&NicolaideLyra

248

Sermon.i.de
confohcjone
cnonuorum.

B

* Auguftinus.Sicutrorc
madcfada fcmina gcrmi-
nant , & exurgunt , fic rore
fandi (piritus ofla fiddiQ>
vifitata cuni fuo corporc,in
acternaglonagcrminabunt.

a Vade popul' meus, * PrOCO-
pius . Cubiculorumnomi-
nc intcUigit man fioncs ilias
quiapud patrcm mult?,fin
gulispro mcritorum ratio-
nctiibutae funt:Sunttnqui
dicant, Dci pcrfonacosdc-
mulccntcintroduci,quifal
uatore fpiritii cunftisanun
tiantcs,grauibus malismor

tiquc

a 1" In battatium. b T nrm nusad martyrcs T O martyres.

detrahcs in ruinam . Vadc populus meus , ^

a f Cum oraueiii intra m cubiculum tuum, &c. bT Ponedominecu- ""

llodUmori meo. TSepukhiJ cTSrpuUhnim.

intra in cubicula tua,claudc hoftia tua luper

?

1 T Fiuere bono confcieiitii. bTVTqucid uidicium. cT Adcnmparationem
iteinitatit. f Ideft quali bicue tcinpui eft. d T Reddam ipfis lecundum ope-

tc, abfconderc modicum ad md mentum do- 4

a T Quam Thefmrizant fibi inn>a;nitentes . 5

necpcrtranfeatindignado. tEccccnim do- 6

aT Indiciudicicijvidcb.tuicgiedimalisfcilicet. bTMifeiieoidia pie J
taflocusnus. c • Vindicando. g

minus cgredicturdclocofuo, vtvifitctini- „

a T Tcrrcnoium amatoiis . b T Habitatorem.

quitatcm habitacoris tcnx contra eum &

T Vox fanguinis fratris tui Abel clamat ad mcde terra. ^q

b reuelabit terra fanguinem fuuro,&: non opc- ^

T Martytci,

riet vltra interfedlos fuo.s .

tiqucfuturicrant obnoxi/, D
omncfquc vnius nomine
vcrbisiftiscopellaic, percu
bicula,fepulchra fignifican •
do.

* Grcgorius.Cubiculain- ''''^"'•^
grcdimur.cuni fccrcta me- "^ ^' '
ts noftrac intiamus. Oftia
autcm daudimus, cum iUi-
cita defidcria cocrcemus.
b l\euetabit tena. Tcrrcni t MijJ
tunc non potcrunt cclarc ,
quos occiderunt, quia tunc
omnia apcrta.Vel rerra quc
fufcepit languincm marty-
rum&opcriiittuncreiicU. _
biturquandorcfurgcnt. ^

^Cap.

NICOLAVS DE LYRA.»

^ I Detrahes i n ruinam. /rf ejlgebemam. Et accipitur hlc tev
ra pro peccamibus in ea habitatttibui eo modo loquendi , qui dici-
tur:TerradtHruBa,quandoeius habitatores deftruuutur .
X Vade.H/c confequenter defcnbitur reftirrc^ionis tcmpus.Tof-
jet enim aliquis crederc expr£ii£lis,qubd effet propinquumtcmpus
refurreHionis, qitod non efl verum: fed eritin fine temporis, ideo

■ dicitar: Vade populus mcllS, pri'ts recedendo de rita prsfenti.

3 Intra cubicula tua. UeH fepukhrum quantum ad corpus.
& purgatorium, quintum adanimas eleclorum, qui tamen hahent
aliquidpurganium infutiiro. Veltimbim patrum quantum ad pur
gatas & ante apertlonem ianu^ permortem Chrifli, velcxlum
empireum, qnantum adpurgatas pofi apertionem ianux .

4 Abfconderc . Qjfia defun3i ab homimbus huius vitafunt
r-. abfconditi.

5 Modicu m ad momcntu m . Qum tempus vfque ad iudiciu
fefpeHn xternimis eft modicum, &c. Hoc modo dicitur animabus

'^ eleBo-

ele^nrum defiderantibus vltimum iudicium:^pocal.6.c.Et didii
cft illis.vt requiefcerent tcmpus adhuc modicum,doncc
complcantur coferui corura, & fratres corura,

6 Doncc pcrtranfeat indignatio. Jdefi eleHorum penurba
tio per trtbulationes Tyrannorurn,& maximc ^nticbrifti tempo-
re. In aliquibus Itbris additur,mea. fed non eft in Hebrieo,nec in li-

7 Ecce cnim dominus. lefus Chrifius. ( bris corre^is.
S Egredietur de ccclo {ho.IdeH de ccelo empyreo ad iudiciu
Veniendo : Quantum enimad humanitatem egredietur, & veniet
per localem motum, Quantum verb ad dcitatem qux efl vbique egre
dietur per nouum effedum .

9 Vt vifitet iniquitatem habitatoris terrjc . id eft iniqui-
tates peccatorum terrena amantium .

10 Et reuclabit terra fanguinem fuum . idefi mortem & p
deprejfones fidelium, quia tunc manifeSlabuntur omnia latentia.

1 1 Et non oportet vltra interfedos luos . Quia de catero
nun committentur talia .

* Cap.

I

-c

A D D I T I O I.

J» cap. le.vbi diciturinpofiilla Nomcn taum,fcilicet lefus
& memoriaie tuum :

Quomodo Deus nomenfum proprium, Jcilicet Tetragramma-
tonreferuauit Moyft.EXod. 3. d.legitur fic . Hoc eft nomcn
meum in a»ternum, & memoriale mcum in generatio-
ne, & gencrationem : ybi in additione ibidem fuit notatum
quod hoc dicitur: Hoc esi nomen meum, refertur ad nomen Domi-
ni Tetragrammaton: quod proprih ftgnificat effentiam diuinam ,
prout ibidem fuit expofttum. Et quodfequitur: Hoc efi nomcn me-
monale meum , refertur ad nomen lejiis , quod eji conforme maxi-
me nomini Tetragrammaton, prout ibidemfuit declaratum . Et de
hoc propriyinteltigitur illud adThilip. 2. ^Etdonaui illi no-
men, quod eft fuper omnc nomtn.f^ ride inperfona expeiU
tium, feu defiderantinm Cl/rifli aduentum Ifaias dicehat in hoc lo-
co; Dominefuftinuimus te nomen tuum& memorialc
tuum defiderium animcE. q. d. defideramus notitiam nonfo-
lum nominis tui. Icilicet, Tetragrammato nobis in veieri teHamen
topropofiti , fed etiam notitiam memoridis tui. qubd fcilicet efl
hoc nomen Icfus, vt di8um ejl, de quo plmius habetur in prxdiBtt
additione .

A D D I T I O II.

Itt eo cap. rbi dicitur in /)o/?//.Indulfifti domincgcnti,
Vbiin tranflationenoflra dicitur: Indulfifti domine gentf,
&c. InHebrxohabeturfic: Addidiftidominegcnti, addidi-
fli, glorificatuscs, elongafti omnia cxtrcma tcrra:, & fe-
cundum iliam itteram proplHtatoquipn dcadditione gentium ad
populum Ifraeliticum: Et eft fenfus: Addidifti domine genti.
rcilicct Ifraditicit , gentes aliarum nationum. Et quia ex hac ad-
ditione Deitsfuit magis glorificatus inquantumnon folum lauda-
tus cfl in Judaa,fed etiam dfolis ortu vfque adoccafum. ideofubdi-
tur: Addidifti glorificatuscs.£r neexhocintelligeretur,qubd
omnes indifferenter fuerunt additi pcr vcr<e fidei fufceptionem ,
ideo fubdit : Elongafti omnia extrcraa tcrra: . fcilicet infi-
deles, & reprobos.

ADDI TIO III.

Ju eod. cap. vbi dicitur inpoflil.Yide. Hic confequenter defcri
biiur refurrcHionis tempus .
Si propbtta in hoc quod dicit: Vadc populc mcus intra in

cubicu-

cubicula {\xz,S<.C.intendiffet excludere,ne aliquis diceret propin

quum efje tempus refurreElionis , vtpofiil. dicit , ftc valde improm

prie dicertt:.Abfcondere modicum ad momentum.Iflaenim diBio-

nes ftgnificant breuitatem ttmporis, non autcm prolixitatem feu di

lationem.Hoc autem quod dicitur : Claude oftia tua fuper tc,

non videtur pertinere ad intratem infepulchro,vel in timbo,vet in

empyreo. vnde mclius videtur dicendum,quod qitia propheta imme

diate ante locutus fuerat de refurreHione ele£iorum dicens:Vi\iet

mortui, &c. quod in magnum gaudium vertitur ele^iorum, ideo

de pcrfecutione .Antichrisii qu<£ modicum ante tempus refurreBio-

nisfutura efl,qux inter alias eH maxima vt habetur Daniel i z.eos

monet. q. d. eis, de hoc quod vobis prophetico debetis exultare cu

tremore,vt fttis paratiad perfecutiones futuras patienter toicran-

das, quxfunt propinqud! pr.£di^£ rejurreiiioni. Et quiiliter dcbeat

Jepra:parareoftendit,dicens:Vzdcpopule meus, intra incubicula

tua,fcilicet ad orandum Dcumeo modo quo dicitur Mat.6.a. la-

tra cubiculum tuu,& ora patrcm tuii. Oratio emm eli ma-

ximumremedium in tribulationibus. Iiixta iilud Tfal.u 9 Ad do

rainum cumtribularcr clamaui. item moncteos, vtdDeo

petant nc ex vehementia tribulatioms aliqua verbapronmpantin

Deioffcnfam,feuinveriefidci derogaiionem.Et.de hocdicit: Chll

de hoftia tua fuper tc . Qu/ qnidem ctaufura a Deo impetratur

per orationem iuxta itlud Tjat. H°- ". Vowc dominc cuftodia

ori meo,& oftiu circiiftanticEin labijs mcis Item monct eos

vt abfcondant fe\d fxuitfimis contradiflionibus aduerfantium,quod

non nifi virtute diuina fieripoffet.iuxta iltud Tful.^o.f Abfcon

difti eos in abfcondito faciei tua; dcontradidionibus

hominum,&c. Et quia tempus huiufmodipcricutofijjim^perji-

cutionis Deus abbreuiabit proptcr ele6ios,yt Mar. i j. ideo proprii

fubdit: Modicum ad momcntum .

J(ETL ICA. Jn cap. autem 1 5 . cum poH. dicit circa illum paf-
fum Abfcondcre modicum ad momentum , detempore iudi-
cij exponendo, quoda tempore prophetix cfl modicum rtfpe^lu£ter_
me durationis. Burgenfts dicit improprijjfmt fic dlci : quia ille di-
Biones Jignificant breuitatcm tcmporis : Sed illaobiedio cH contra
rotundum tcxtum in muttis locisfacr^fcriptur.t. Dicitur enimfw
pra cap.i. de tempore Chrifti. Erit in nouijfimis diebus , pofl quos
tamen multa centena annorum fluxerunt. & Joa. in Canonica: Fi- 1.'
liolinouiffimahoracft, quatamen proprijffimk ab omnibus
exponuntur de multis centenis annorum qui refiant ,&ficde al^t
ocisfcripturx .

i

ar.j. a
.(jr.6.c.

C A P. XXVII.

,^ "H ^ie illa. &c. TraduntHcbr.tM diabolu(id eft cri-

^Jf minatorem,qu6d grcecum nomcn cft}hcbraice

. ^ dici iathan.id cft aducrrarium.vndc.5'/ai»dryj;/;j«

a dmnseius , vt adutrjttur « .DiCitur & bciial . id eft apo-

fl.ira. id eftprxuaricator,&

Ifai^ Cap. XXVII.

2ya

inn.^o. C
.li^o c.
«t-in d.

_b(bue iugo vnde: Q^^ rom.
r/iuniccttiu Chnfii ad beliat ? Di-
citur quoque, & alijs nomi

nibus vndc: <iip(ratpidim,&

iluoj. c. y^jiitjcu 6~t.Etalibi :(>«/"/»;«
rtts cft magnurn cctum.llt: 'H.nn
qd capkslcuialha iMtmo. Et ali-
bi: Dracoifre.fjiian forrnafiiud

>c|jlyp.i n iii-deniiP. faduseflcnim, \t
angcli illudatci. vndc Apo
ftoli accipinnr poteftatem
calcandi lupcricrpcntes, Sz
icorpioncs.quia crgo ab eo b
locofciiicct, Dominusdifll
pabit tcrram,& nudabit eii,

-|.iy.d.vfqucad pr.xfcns capitulii c
contra totum orbeincon- d

co.c

xxvir.

chrelufit m g.gantomachia; r)/.o/i,^^;r F.fc/4^.^.«,y-,,„-^, ^

accelJertsoras, Juh louejo.pererts . Lcuiathan additat^^^mfi

corum intcrpretatur quorum,nifi hominum>Rcae an
tem additamentum corum dicitur,quia poftqua Driml"

cuIpamalafugseftioneintulir,hancquotidie Se" ,a

uibus pcrfuafionibus non
definir.Lcuiarha gpc ifte in
co quod fc homini tradcie
fpopodit tortuofis ad cum
finibusirrepfit.Etdum fal-
fo mipofTibiIia,pmirrit , ve-
ra&polTibiliafuftulit.que-
rendum nobis, curquifcf-

„ a ,. „ ^b Pcntedixcrat&tortuofum

ro , 6:grundl & forti, 3 iHilubiugebat, inierpofuit

a T Leuiathana.idicamentum eoium , pcr- 4 VC^ftem ? Nifi forte-QUOd in
antn.hiafim: cumcnim fc addcie promittat, minuit. fprn^r..;o ,..._.:. j- n

b f serrirneaud„.uc. leipcntis tortitudinc fluxa

fupcr lcuiathan ferpentcm y ^°!''.c'cs, invcaeauteeft

aT.Malleim vniurrroterra:. T Alias claudemem: co qubd carccre fuo mul + , ""'^'"'^ rigiciltas.

a T Animaduerte .

N die illa vifitabic do-

a T Verbo id ell filioper quem luditabit
patci. b T Impiiit.

minus in gladio fuo dii-

a T Vt omnes compia^hendat . b T Vt nc-
moiciillat

--■"* ...M.... .v.ia.. T .->iia3 ...HUUV...W..). ..w .JUUU VdlCCJC I UO IH U I - 1 I .-' ' ^ 3

toidaul.T t. b TCJniin veritate nonftetit. cT q;ii diiigi non potelt virga UUnC, & duorUlll fic-narpr

vXCxJ r"''T' • 1 r ^ c t&molIem:&vcaenomi

veaom & fupcr leuithan ferpentem tortuo- 6 nat, & icrpentcm Surus

r T -...-«.. a T Quj ■'brorbuitlonara. bTMundofalfo, &araaro. .7 Cluinnf ^0-«».. r,,.,).--.^ 1

fummationem mundi u- ^ fnm &orcifler^rnim nni \n mari pfl- rn Ai^ l 3"^'^^ ^Pe,'^ malitiamol-
diciumorxdarieft &-no ^ iLun>OcOcaaetcctum,qunnmaiieit. Indie 8 hspcr blandimentum Ve-

UltJUUipi.iEUCtLlCll,0CnO- V.T Vineafaaadldileao. COlIminProDlieiis.Sraliisfi.n.-^;. CP.„„.!„, ... A.V .J:„:. A . ^^

V.T Vinca faaaelldileao . TOlim in Prcpheiis.&alijslanrtis. TPopuIus lu
^zofum. bTlnebriata. cTCanticum dolor. H T l>omino.

illa t vinea meri canrabit ei . Ego domi.^

TQ2>'a. a T Ve! modo abomnibusaduerfis.velobfcruodans locum poeniietia:
b T In iudicio. c T C^uia conueiti non ml. T Calicem va:

dicium prxd ftfi eft , & no
Buiflimu,«;inimicus deftruc-
^ turmors:contradiaboluni
'^■^^'"'.^cxtrema rententiacft,vt in-
a viila ducaturgladius fupcr cu . " :"? "• ' ^" '""""" "b" ""■ "^ ^'""'"^^•_ ,

> Procopius. Moics in ge "^^' ^^' ^^^"o eam; t repcnce propmabo ei,

ncfi fraudcm fcrpcntis reci

taflicontentus,quideum ftipplicij mancretprjrtcrmifit

qaod nucpropheta facit. Virga Dei reda, at ferpens to

tus vbique finuofus & prauus.humi deinde in ventrcra
Ij & pedus repcns, omnium calccs obferuans, poft impio-
. I rumhominuminteritumduroilli&magno,validoq;

gladio tradetur:cuius nomine vcrbum Dei viucns & ef-

Jicax & quolibcrgladio acutiiisfignificatur. Qiio quide

gladiocuminterficcrein priori aduentu Saluator no-

luit, fcdadoriri tantura.ciufque viresinfringere& con

culcare . Sed interficiet tandem pccnitus in mundi con

fumationc.

b super Uuiathan.Grcg. in moral.Draco vt fertur m ter

ai4;8.b.

■c

raicrpit,natatin aqms, volat inaere.IndcDiabolus,&
ftrpcns,&cctus, & lcuiathan .

c Fedem.Lxx Fugitiuu. Tuc n. fugiet,q fugcrc ncfcic-
bat ncrdes illud: Qho ibo afpmtu tuo,&c: Vndcgdarapul

NICOLAVS DE LYRA.

Cap. X X V I r .
ISJ dic illa. Vojlquam dcfcripta cft gratiarum aHio de
prorriotioneeleclorum, hic confeqttenterponiturgra'
tiarri aciio de deic ciione d^monu. Et diuiditur in ^dnas

«^is dicitur,quia vfq,- ad nc-
9 <^cmpercutit .Scrpens aute E
10 qnia infidiar molliter in-

fundit.
^^ d Serpentemtortuofum.

* Bafil.Serpcnsdicitur tor ^n^f^-^epa-
c . , , ^ . ruofus,quodpcccatiduxfitHT "■'-'•

& ad illa pugnai tia,& fib, contraria, ncc vnquam rcc^a cam. "
yia ingrediam r,(ed ftexa ad hxc & illa mala vt fcrpcns
tortuolus mccdit capitc in hanc, velillam partemlateri-

vitiorumgenera,qu«edametiamcontraria.Q,iiDcum /
fequitur, rcdas facit fcmitas ^ '

e c>r«r«Hebr. tannim,Vnde Heb. fabulabanwr

lcniathan habitare fub terra, & in ^nherc: tamin vc"o in "

mari. f ymeamen c^«/.i«.Cui Hiercm.as propinac ca Hicrc z ^. d.

hccm meracifilmum.Mcrumgrxce purumlatine.

* Procopius. Poft prarnuntiata myOcna cuanoclica. .

tra vinca meapulchra id eft.contra iynagoga^qua cap.5.
dixit:vineam domini Dci Sabaoht. h ^npli ^

dofoluiturduplexquj:ftio,ibi:Es,oDom'm\XS. Cir-
caprimum dicitur :

I In die illa. Scilicetiudicij gencralis.

z In gladio,&c quamumad pcne afperitatm.

3 Et grandi. quaatum ad cius laiitudincm.

4 Et iOTli: quanturn adin.mutabilitclem.

5 Supcr Icuiathan,&C per lcuiathan,qui bic bisponitur, &
per cctum, idem inteLligitur,jcilicet diabolus vt dtcl'im fuit <////«-
fius /06.40. & dicit hic leuiathan veclem propter etus fortitudi-
nem,fecundum quoddeeo dicitur.lob.^i.d.i^ion eftpotcftas fu
pcr tcrram,qux ci comparetur.

^ Tortuoium. propter eius caliditatem ad decipiendum .
7 Et occidet cctum , &c. idefl diabolum , qui habitat i'n hoc
aerecaltginojo tanquam m mari tempefluofo: nontamen inttlii"i'
tur eius vccijio per mortem naittr^, cum hoc mcdo fit immortdis,
jcdper mortem gebinnc, quiatunc ibi rctrudetur, nec poterit
ihdi exire & honuncs tentare,feu adpcccatum inducire, quod erit
M 0 1{^.A L J T~E !{.

\ \ in die ///<J W/Jra^irrfow.cJ-f.Hicadlitcradcrcribitur dcic-
«iodcmonu,quxfictin iudiCiofinali,&qm fecundutn
^fcg.ho.io.omnifiiniquorLicaputeftdiabolus:&huius
capuismebrafuntoesiniq.ideocap.iftudmoralitcrpoc
exponidceicaionc iniquoru qfimuUQdxmonib^tuc
aci;cictinp5nagchen?.& ficutdicic./«rf/c^//.7.f iudicij fi
naiis. 2 ytj,ta.Un.ingL,.fuodu.mc2,\idlns eft illa tcrribilis
.^l^^-^^iPOniiM^t.Zi.d.ltematedictiinigncpernu^quipa
rai tji aMholo,& an^iclts eius,&r. 5 Superleuiatha Qni intcr-
pretaturadditametueoru,ideo (ignotpcccatore addgte
pcccato pcccatu t Sopentc vmc. Id cft in pcccatis firmata

pcr

ftbt grauc : (£ m hoc crefcctpcma eius que etiam portat modo igtie
fuumfecu crefcct etiap^nafua accidentalis ex danatione hominum
qttos tnducitadpeccatn,ficM &^oriafanaorriangcloruex aloriii
eleaoru,quos inducit ad bonu. 8 In die i\h,deiedionts dfmonis.
9 Vmca meri./» n^br. habetur,vinca vinofa. Exqtw patct, q>

^Us,quaprtrrtoponitt.l^odUeteB^^^^^^ --/''^-e^^^S^S^ST

dofoluiturdupicxqu£iio,ibt:EsXiDom:xn\Xi. Cir- Vuru.&^minu. t^SnJiJ... 'L; ,: \:.^^"T^^^ "^'"""1

p!tru,&optimu.yinea igitur meri,hic accipiturfadctasfupcrnovu
CiuiH,in quibus nihtl erit imptmK & ipfi Dcu laudabunt de di ie3io •
nedanonu, 10 E'iQdo.Micconfequcnter foluitur duplex auejtio
oner.stxprcdtcUs,iecundajoluitur tbi : Qiiisdabit mc. Tnma
qi^xftio oritur cx hoc,quod hic dicittir: vinta merijocictas tkaurli
quia ex quo futrunt d Deo ita elccli, & dilefiiab ctcrno , vidcrctur
alicui f.vtrantu,quomodo Deus permittit eos tnbtdari in huc mtin-
do,fe,mtdu qttoddmtur z.Tim. u. Oesquipie volunt viuc-'
rc in Chnflo perfccutionepaticntur.£f nlpondtt do.ud iwc-
quod lalis permiljio no tjt ex odto,fed magis cx dikctivne, ne ex p-
Iperis tnfuperbia eltu(ntur,&pcr txeratiu patitnti^ in bono ct'jfo
diamur,fecudud:ftufahatoris Luc.zi.a. in patictia ucftra pof
lidebitis animas ueftras.e^/.;af eft^ dicitur imic^o do.g ler
110 ca.5. viniannd qu^ rlt vniuirfalis eulefcv quod apr.mo^bel
lufio vfq; ad vLtimttilectu,qui ihfine mundinajciturus fft.qimcle
ttos fthUttotpahuitcs mtfit,vi dicit Creg.hd.j. n Rcpetcr)
_ii.s.potTiir:bi4ationiSi 6nih . fdictisMfo fubditur. iV Nc

pcr maluhabitum acquifitfi.ficut vcdtis tirmat oftium .
t Super leiiiutha lerieictu.Sicut.n. peccator dicif leuiatha
coq^additpeccatu pcccato, ficdicitierpesex peccati vc-
ncno.Etetiatortiiofus,quiadcclinatadiuinajlegis&ra-
tionis rcfto iudicio. 7 Et occidit ceiii,q^i cji m w;<jr/,idcft
tyrannu,qui deuoratfimpliccs:ficutcetus marispifccs.

8 /«(/.'c?//a.fiGutindiefinalisiudicijreprobi cofundetur
ficiuftiexaltabfK.Idcodicit: lndteilh,&c. idcft Ecclcfia
Xpi a peccato puriftimi. t Cantabu ei . gratias agcdo fibi.

9 £i;orfo,?/«r>«ofrf. ancqtiah^rcticorfi.dadofibi vcrala-
picntiam:& a violentia lyrannorii dando fibi patientia.

1 0 i\epite fpinabo ci. pot um aduerfitatis temporalitatis.

^ l^cjortd

2Jl

Glof.ord. &NicolaI de Ly ra 2^2

tFiCKt.

t FrBdu.

■flpfe eam iu
Jicabit folu
ia propagini
bus eius ipa-
ctum lugeri,
&aufctet ve
to fuo duro
tcpore cjuo
fiit. Datui
f poruerint.

■f Calcis.
PfalmiS.

^ Voxpatrisde
jj liberatiue mo
rcnoftro, qui
magna fadii-
ri deliberam'.
q d.Nnttamfi
lium ad incar
nandii?.^"po-
ttus tejortitiidi-
vttnTncam. Yt
icilicct potius
idagat fortitu

doinca,vtira U,c + reminc
diffcra,&fal- d bis T leminc .

«em cos pcr '

Euangelijcle-
mcntiam,qui
nofuntfalua-
ti audontatc

lcgis.

b ifrac!,\d eft

populus lu-

da;orumcon-

ucrfus,videns

doctrinafilio-

rum fuorum '

orbcmfloruif

fc.

c Et implebut.
* Procopius.
Similccft,quod dixit Dau^t .

neVortavrfiteturconrracam,noacA'diereruo eam indignacio no

\ iSj: .n^i;! .1 M M . n, ^ .n .cco.dc. .cdo. c T Peran.ipb^r.. . , rc.anph.c.cos. d, Dcu.
^ihrum&c.U!f™,v,vincamna.uran,np„„. e 1 Concu!c.,v. ca.n. ]■ ^ ^^ SJ:^,. G,

cft mihi? O uis t aabit me fpmeam & vcprem ? in pr?lio grddiai lu-

3 , Q..n,,n,rr:::aui b« Dcii.ua..,. c i H.,um. T Chr.flus Dc.vu.us.^ D-fap.^,... -.^,-j

1 Dci-^a'm (uccendam cam parircr. An potms tcnebo fortitudme mca?

jNonouia , f Carnc anumf.a mundum rcconciliabi, mil>.t bt Propl.etadc ApuUoli.. c t Apoaoli. f Adptx-

FacTct paccm mihi , pa'cem facict mihi . t Qi^ii cgre^dientur impetu

^ ;. T Tunc. «S.de b lOpetnione. T Ai-oltol.. _

b aiacob florcbit, 6: ^erminabit Ifrael, & implebunt facicm or--

C a c Prxdi.a,ion;s. T •" omnem t»,^. rxiu , lonuscerum.&c b . i.cu, .mmifct.cotd.tetaucifixecJin. eum. & n.at
tvrcsciusoccidenmi. cf Pjpuluin Iuda:oium . . . p (p

' Nunquid iuxta plagam t percurientis le percul-

J •_ ,.,:... "^ j^^ondiuenimlullinuiteos.fedquiauontgeruntpcx;-

Miniine. a f Msityiei. u 1 Tain rrudeliier.

nitcniiam, tandcrain mcn.coniram-n. * PiJ-ne

B

19

20

2t

nitcniiara, tandcrain mcn.coniram-n. " *^"^" • ^ • T^ fL 1 ^

{iteum?Autficutoccidit intcrfcaos t cius,licocciius eit. tln mcn

olCulp*. b?CumApol.oI.adgentcs,.an(ierint. cTFerRomanos.vclindie.udicij. d^ leiufalcm. e^ Do jj
minus. fQuidret.ibu-irris . .cT 1 <1 K X 1;.^' '^

furacontramenfur^'m cumabieda fueritiudicabit eam Mcdita

a T Opinionemaloium. b f Su*,:p.-1ionis. vcMuotum. ,l'erlecu,io.i; quan Jo atdem.oi eft .ndignat.o.

tuseft fpiritu fuo diiro per diem .Tftus. t Idcirco luper hoc di-

, , Iudxisdc\ub.s>vpoOol.. b,NrnatV ^ Idell vt vi ,u,e, pr^bea, & v„.a re!e c. cj Inali.s, vchn al.,s. ,,

mittetur miquitas domif i lacob , & iftc t omnis frudus , vt autcra- ,3

^ afChorusAportolorum. b r Idoloru.n. 24. *-,;;rj:'"'

turpeccatumcius. Cum- t pofucritomneslapides aharis, licut .^ p?optcr r

i a f in quibus facri.iCibant dsmonibus. ^6 ;»^ /-^:i;

lapides t cineris a

covK?w.Sunt.n. D

fudoru Apo-

ftolicoru crc-

dentcs ipfi ,

quos gaudiu, tV£prj(

&coronavo-

cauit Apoft.

d Lxx.T^tini Eb.

quid licut //)/<• ''-'et.qt

pen„jjn,&,p}e^''^^''^
9 fic prrrntiet .
'° ■)<• Procopius,
^ ' Senfuscft.Nu j pcrp
■'* malum malo.-\beo.
'^ gcntibus pcn tfuo».
'+ Uuunt.quipa- E
'5 ccmcis annfi-
'^ tiantes.erauif-

fima quxqiic

abcifdcmpaf ^ ^

C lacirco . q.

d.Idcodimit-|Aufa
tctur iniqni- ncmfr
tasdomui la- P"cao

ilhfos , non ftabunt luci , & delubra.

mc-
rita , fcilicct
^Z Apoftoloru ,
^ qui pcr mun-
dum idolo-

In omnm tcnm exinit fonus
eorum

rum^iltaria comminucrunt.

Con-

c

Ciuifio.

NICOLAVS DE LYRA.

, I Nefortevifitetur. Ideflrtec.xprojpcrisinjolcjcat.&fic
' pto ii^fulentifs vifttetur con tra eam in die indicii .
2- Noae,& die. Idefi tempore aduerfitatis & profperitatis fub

pattr't<i aii<ipl'na. .

3 Indignationoneftmihi. Idellhocnonfacioexira, Jcu .
inii%na(ii<ir,fedexpaternact)rre8ionc. ' _ _

4 'Qiiis dabit. Hic foluitur feclida qu^ftioj^a viderctur alicta,
quodpru meriio iuftorum depopuio ifrael, & tnaxim^ ^poftolorH
parcendum futjjet alijs eiufdem peptdi de captiuitate , qu^fada eft
per t{pmauos,&ftciri imc (ju^ftioneproceditiir,quiaprim6poniiiir
ad vtramque partem ratio. SecundbponitttrquAftiijnisfolutio,ibi:
Nunquidiuxta c&..Vrimoarguitur, qubd non dcbuiiparci , fed
tnagis pro multitudine malorum iuHi cum eis deb uerunt dffligi, fi-
cut frequent;r fa^um fuit in vcteri teftammtc : ^ hoc e^,qUod di-
titur in perfona dcmini. Quis da. ad fuccedendum ciuitatem .

5 In praclio. Scili.et l\tmaAum , qui captam ciuitatem in-
cenderunt.

6 Gvzdi^r.EamcakandoperJ\pmanos.

7 Succendam . Scilicetfideles in Clmftum tunc credentes cii
infidelibus in fua cxHtate obftimtis q. d. hoc vidmtur decem itt-
jlitix mea, ftcutfuccenfafuit lerufalm per Cald.tos : & muitt lu-
(iifueruntibi mortui, & captiuati occafione iniuUorum.

8 An votinsi Hic poniiur argumentum ad oppofitum fcilicet

quod dtbeatparci malis , cum dicitur : An potius timetur . Id
eli rctinebo

15 Etimplcbunt. Scilicttlnrbatuangeltcadoann^, J(C!m-
dtm qiod e^u itur in parabda feminantis , Luc. 8. a. Semen efl:

verbumDci. ~ ,. j- • -

1 6 Nunquid. Hicpomturfolutio in qua ficproc€ditHr,qutapn
rnojoluiiur quantum admalos,fecundb quantum ad bonds, ibi: Ec
cnt. Circaprimum primb oftenditur , quodpropr^dtdis noneH
malisparcendum,fecunddfoluiturargumentiim,ibi:Ucirc0.ter

tio ponitur malorum cxterminium , ibt : Ci u i tas . Circa prtmum
dicitur: Nunquid iuxtaplagampcrcutientis fe. ideflpopuh
ludaici dum Chrifium crudeliter affligerent.

1 7 Percufsit eum. q.d. non ante Ciuitatis dcftru^ionem.

1 8 Aut ficut OCCidit. Ideft ^pofiolos Cbrifiique difcipulos ^
lud.<iis occifos, quos occiderunt lud^i & perfecuti funt grauiter,vt
patetjia. j.de Stephano.& 2. de lacobo , (S 8. deperfecutione
gencvafi Chriflianorum,& inpluribus locis de pcrfecutione Tauli,
&alionim.Apoftolorum.

19 Inmenfuracontramenfuram. Quafi diceret,non co^
uenit diuinx iuftttitc , quod tanta facmora tranjeant abfque debita.
pcena.ideofubditur. ._..,._,

2 0 Meditatus eft in fpiritu . ideft difpoftdt diffimtiuc iHa

punite. ■

2 r Idcirco. Illc foluitur argumentum ad oppofitum de mento
apoftolorum cum dicitur: IdcirCO fupcr llOC. Idcft propter mc-
ritum ^poftolortm,

22 Dimittciniqui. pr^^tia^J. ,„. •

2? Domuilacob. Ideli,Iudcis infuamalitiaobHinatis.
24 Et ifte omnis frudus. Idtfl ne totusfruaus meriti apo.

• Etvlte-

FortitJdinem mcam. Ceffando apunitionefubfpe corre- fiolorum quod clir„ittaturali^sludxis dicium pcccatnm

flionii:ideofubditut:

10 Facict mihi pacem . Et pro ^pofiolorum aliorumque
Chrifti dijcipulorum meritis,propttr quod fubditur :

1 1 Qni egredientur. Scilicet ad prMicandumfldcm catholi'
cam per orbem.

»2 Impetu. Idefl cum fentenii deftdmo.
15 Alacob. Ideftapoputolfraclcuiufmodifuerunt^poftoli,
er alifftptuagiata dtfcipuli : qui pro maiori parte fuerunt lud^i.
14 Jrlorcbit. In^poilolisfcilicttflQribus fanCi<£vit£,& do-

15 Etim-

rius fpecificat meritumiflud dicens.

2 5 Cum pofue. Scilicet pr^dicatio ^pcflolnruni:

26 Omnes lapides altaris. IdeflaltariumidQlonm.

27 Sicut lapidcs cincris allifos . Ter predicationem cnim
.Jpofiolortmjuitcultus idolorum nndtumdeftruHus pcrorbem
etiamipfisviuentibus: & quaft totaiiter ablatus per Jhccefforei
eorum,ideofubditur:

28 N6 ftabuntluci, & delubra . vbi exercebatur idolola-
ma.T^ec potcft iUud intelUgi de idulolatria Iudprum,qtu d redUH
captiuitatis BJibyionica non legitur in populo ludaico fuifje

M 0 Il^ L J T E K.

1 Xeforth vifttetur. In condemnationc iudicij finalis.

2 'Hoae,& dieferuo eam . Nodte aducrfitatis, nepcr im-
paticntiam frangatur,& dic profpcritatis, neper fupcr-
biamcleuctur.

4 Quisdibitmefplnam. Hic vfqucadfinem capitulife-
cundum fcnfum litcralem tradatur vna qu?ftio fcili-
cctvtrum Deus parccrc dcbuit ludxis Romanorum
propter bor.os ciufdem populi, fcilicet Apoftolos, &

alios

alioscredcntcsexIudaifmo?& refpondctur quodnon,
quiafuerunt Chrifti pcrfecutorcs,& Apoftolorum aho-
rumque ctcdentium in Chriftum.Iudxitamen credcn-
tes in Chriftum,tunc fuerunt faluati ab illa perfccutio-
ne: nam monitu angcli tranficrunt in regnum Agnppjc
qui confoederatus eratRomanis : & ficfuerunt ibilal-
uati,vf dicitur in Ecclefiaftica hifto . Morahtas autem
huius cft, quod firmitereftadhxrendum Dcoin.i adhx-
rentesfibilempcrfaluatfpiritualiter, & ahquando etia
corporalitcr, ficutpatetin propofito cxemplo .

^55

Ifai^ Cap.XXVlI.

a Ccnterenttir.SicntDclho
raadbdlum iuit,& popu
lum ad ignominiam lu- a

a T lerufilein. b TOHm.
lium Dci octidit.
fix Hlijshoniiniim,

fCuftoilia angdotum. c T fef Roroanos, qui« fi-
d Qupndain. T'" quahabitaijatijpcciofu» torm»

,j .^lum ad ignominiam lu- a Ciuitui enjmmunitat dcroIatacrirjtfuacioTa j

i.Xi.e. dxorum iudiCauir, 6cfWn- » TAdeo. TSutgitewom^hinr b TAHhomin 1.,». 2

cliabitnr. minentc Chald.Torum ca-
ptiuitate viris taccntibus
Oldaprophctauit: Sicim-
minete captiuitate Roma-
rorura vcnicbat tbrte mu
licrcsiSc doccbanteos.
b A/»(/;cref. diuerlxfyna-

rclinqu etur , & dimittciur quafi delertum. ?

3I0S.

Ilnviuciilla b 1K.omanusexercitus.vnde': Vaftauiteam apcr d.lylua.
TTitus.de i)uo:5ingul.iMs fctus dcualtauiteam.

Ibi pa/cetur uitulus , & ibi accubabit , 6^con-

TMagiiaics. a TQiJbusconfumptijcitonioiitutvinea. b TMciaphora.

r 1 r • i n ^'^'(""«Plcbi^eii.s.

lumct T lummitaces- cius. t In nccitate meflis

go^e.Vel apcrtx mulieres, . ^^^^^' ' ^'"'"'"T .^"'""'•^="J''? f')"'"- -"fc«'-

„..^'„..^.,i. .,-.i^.;u A« t) illius conterentur mulieres venientes & do-

a Idcodoccbunt niu'ier« f Non vult clTe. b Tlntclligrns creat 'rein:

qu^nudatis pcctorib. fan

guinantcsferunt lacertos.

4iduer- * Tcrtuliianus . Reuer-

4:uonc. tcntcsquoqueafcpulchro

^ mulicres,& abilla Angelo

I rum vifionc profpiciebai

Ilaias.v/«//>^j,inquit,Tf«i?-

tes d vifione , venitc ad rc-

nuntiandam fcilicct domi

nircfurredionem.

* Origcncs.Dcinis mu-

centcs eam . Non cft enim populus sapicns ,
proptcrca non miferebitur cius qui fecit eum,
&c (]ui fbrmauit eum, non parcet ei . Et erit m

" b T Teriam ludaotum. c TVtin ludia quacquondam fuit ter-

a Ci

i^iiuitacis.

%

6

7
8

9

lo
II
11

2^4

dicationinocrcdebar,qaa D
auide gcntcs rccipicbaat
muhcicsobiddiuinusco- 1 h.-,bi«cuKl
pcllatSpiritus. Apoftolos '■''"''^" «"'•
cnim tanquam noau cor
pus iuftuiiflent,fahb accu-
fabant. Idcoque minime
fufpcdos teftcs ad corum
rcfutandam vcfaniam tc-
ftcscict. At muUcres pri-
m^refurrcaionis fide arri
piut,cjuia mul ier prima fcr }^'^ '"'^''**
pcntis deccptioni patuir.
c fiofe«r« caw.Magna in»
foehcitas popuU , & repre-
henfioamuhcribus, Ume
tationis carmina difcerc.
d ^^«/«eo.LXX. abEu-

cetami eiui.

cbet.

ia|-tominionis.nullu»tcpetiaturfermodoatinzvel lcientiatfcriptutatum. vn lA phratC vfcilie' R innromlT
de luadct vtnon aticadamus ludaicis fabuli» , U mendaciishominum. T Ab nrt • ' • ■^^"'^''"r"'"**

" -"^- - tu cnim rmus, non ma- £

et:s.

Euphtate.

d ciii:ilIa,tpercuticcdominusab aluco flumi-

a TNrlum. b TAd fiHem.

nis vfquc ad torrcntcm Acgypti ^ & vos con-

3 T^auci 'cilicct. TVeri llrsciitx.

grcgabimini vnus & vnus filij Ifrael . Et crit in

a ^l^oil afccnlioncm vcl fubucrlionem leiufalem. b TAbapoftolis. c TPt«-
d.rjtioneEuan-elica d TGcntes TAd fii^em.

dic illa , clangctur in tifba magna , & vcnient

a T''<( Idolatiiam. b TAbottufolis vfqueadoccafum.

TPerhos enimnranesgentcjfignificat.

qui pcrditi fucrant t de terra Aflyriorum , ti

a TA Dco.

quicic(5licrantt dc tcrraAcgypti,& adora-

^ TEcclefia . TScilicet

populus ApoftoiorQ pras- bunt dominum in motc fando in Icrufalcm.
dicationi

lily 'licribus ( Maria Magdale-
<xn mn na: , & Marialacobi ) pro-
ongc phctafle rcfcrunt Ifaiam ,
Muheresvcnicntcs adfpe-
dacuii],vcnitc,vocatcnim
muhcrcs vt rchnquant po
puluminfenlarum & ac-
cendant ad nouum tefta«
ftamentum, alpiciant paf-
iioncm Chrifti.
ejun * Procopms. Q.uoniam

gnus, qui diuidir rerra pro
miilionis & Aegvptum,(a
perqucm ciuitas Rinoco-
ij rula fitacft, quafi ab co
quoincipit vfqucquo ter-

1 6 minatur . ^b dueo.jiu. Eu-

17 phratc. fcilicct vndc a flu-
minc vfque ad tcrminos

18 orbis terrarum. Ahj lorda
ncm putant, & nota quoci
in tcrminisIudcB,fiuuius
appellatur,in Aegypti fini-

bus torrens,quia'habettur ffaterram
bidas aquas, & non perpc-
tuas.

^ CAP.

NICOLAVS DE LYRA.

tttfi tempHs modicum, & per violentiam & in pacis fcilicet tempo
re^ntmhi illuflris,qiii cogebat Judxos idolis inimelare,vt patef.
i'& 2.'4fkfib. JN(f c quod dtcitur-.Cum pcfucrit omncs la.al.
fl-hpiC^§t'iS,potefi conuenienter exponi de deJtru£iione tepli per
BjimmoSyVt yclunt aliqui dicere, quiaftatim fubditur: Non fta-
bunt luci,& dc.per quod inlelbgitur idololatria,qu^ nulio modo
tunc erat apud lud^os: & ideo intelUgitur de deftru8itne idolold
tri£ GentUium per praidicMtiontm apoftolorum vt di8um eii.

1 Ciuitas . Hic ponitur lud£orum exterminium quantnm ai
obftinatos.cum dic««r. Ciuit.cnim munitA.j<:tUcet lerufakm.

2 Defola.cr.per l{omanos qui eam deftruxerunt .

3 Spaciola rdin.i. lerufalem qu^ antt erat ciuitas fpatiofa re
linquctur a fuis habitatoribus: quia a principio obftdionis vfque ad
finem, multifuerunt mortui gladio &fame&pefte,fcUtcet decict
$entum milia,vt dicit Egefippus libro.^.

4 Et dimit.qua.dc.</MM alijfueruntin captiuitatem duai, &
fiuitasfmt diftruaa,ita quod non erat bahitationi hominum apta.

5 Ibi pafcctur vi. falicet populus {{pmanus qui dicitur hic vi
tulus propter carnis petulamiam. ibi enim fuit paftus.i.diuiius ci-
uitatisrepletus.

<S Et ibi accu.j. poterit fecure dormire : quia eorum aduerfarij
trant mortui vil captiuati,vt didum efl.
7 Et conf 11 mct fu mmitatcs cius. ideftytemplum & fdificia
in circumitu ,que erat in monte Sion,qui eflfuperiorpars ciuitatis.
Z In ficcitatc mcflis illius.'. ex defeBu vi8us in lerufatem.

9 Contcrcntur mulic.ve.fcilicct in lerufalem ad diemfe-
fium. vnde refirt Egefippus lib.6.quod quedam muUer de vltra lor
danem venerat in lerufalem & cum alijsfuit ibi obfefja, & angu-
fiia famis conftrida coxit proprium filium & comedit, Et idem cre
dtkUe eft deplitribus atijs, Utetnonfuerint deprehenfi, ^w talid
enormia fiunt clanculo.

10 Et doccn .eam. Sicut eft in Heb.& libris correBis: Et acci
fiuntur kic docentes,ipfifacerdotes, quiexofficio habebant docere
popu lum:& ifti fuerunt tunc contriti,quia cum a Titopoftularent
fuftricordiam , iujfit eos occidi ,dicem eos degeneris effe animi,
l^iatemplodrnumini cuperentfuperuiuere.Et caufafubditur.
'» Non cft e.po,iUdeftthabtns Dtifapietiam,quefapida cft:

fed tw

fed tantumterrenamfapietlam que tftaiaUs & diabtlica, lac.j.d,,

12 Proptcrcanonmi.c?'p'ii/ct//r«'<z.

13 Et crit. Hicjoluitur qu/ftio quantum ad bonos qui de ludps
credideruntCbrifto,qui deftru^laludfafueruntfaluati in vita,ide9
diciiur:Et cdt.fcilicet quodfequitur.

»4 In dic illa pcrcutict . Et diciturhic Mueus fluminis,loctis
vbi oritur lordanis . Totrens autem ^egypti dicitur I[inocoriila,
qui eft paruus^fluuius in extremitate Iudf£ inparte auftraU verfus
^yitgyptii.Ortus lordanis eft in termino Iudee inparte aquilonari in
radicibus montis Libani, vt dicit Hiere. &ftc defignatur bic terra
lud^g percufja d B^omanis.

» 5 Et vos congrcgabimini vnus & vnus. ideft pauci refpe
Hu multitudmis percuffe & captiuat^.

«6 Filij Ifracl. id^t vos in Chrifium credentes fidem Vatriar-
chf lacob,qui aUo nomine dicitur Ifrael imitantcs. Sctibitur enim
in Ecclefiaftica bifto. quod ante obfidionem lerufalem per B^pma-
nos,fidtles qui crantin lerufalem & lud^a fuerant admenitipcr an
gelum, vt tranfirent in regnum .Agrippg qui erat confaderatus Rfi
manis:& fic fuerunt ibifaluati.

ij Etcritindicilla.clangeturin tnhsi.TCiz.Terhanctuba.
intelligitur edtHum Aelij .Adnani Imperatoris i\pmani qui leru-
falem deftruHamper Titum re<edificauit,& fuo nomine.AeUam ap
peUauit:Sed pojtea magis tenuit nomen antiquHm,& ipje edido pit
bUco prohibuit ne aliquis ludfus ibidem habiuret,fedfuitpermif-
fa ipfis Chrijtianis ad habitadum, vt dicit llugo Floriacenfis lib.^.
Et tunc in lerujalem conflucbant vndecunque ludp ad Chrijium
conuerfi.eo qubd diligebant iocum illum, ideofubditur.
18 Et vcnicntqui pcrditi fuerant de terra Aflyriorum
& qui cic6li.^«M in tftas terras per captiuitates pr^cedentes mul
ti ludfifuerant du3i& habitabantibidem,quiperprfdication£m
apoftoiorum & aUorum difcipulorum fuerunt conuerfi adfidem &
Jic veniebant iaierujalem ratione dicia. Et per iftas duas terras in-
teUiguntur etiam aUpn quibus ludfi capttuati babitabant. Voteft
etiam hec titera intelUgi de ecclefia nomine lerujatem figvificata
Jecundum quod dicitur .Apoc. ii.a. Vidi ciuitatcm fandam Ic
rufalcm nouam defccndentcm dc ccelo,Scc.ad quam perue
nerunt per fidem mutti de omnibus terris . quiprius erant perditi,
pcr errores& idototatriam Dcum adoranteffidetiter & deuote:&
hoc adoratione latri^.

* CAP.

Glof ord. & Nicolai de Ly ra

55

C A P. XXVIII.
jle cororiitfHper. Huc vfque ad cofummationcm
mnndi.diftum cft.ab hoc loco : Eccc dominus
.^ diflipauit tcrram & nudauit cam.*^/ coron^. Di

caniiiirpriushiftoriam,dcindc Tropologiam, tadcm va
ticinium prophctalc (^a.Sa
pcrius dc dic iudicij.dc fub
ucrfionclcrulalcra dcco-
uerfione^cntium.nucagit
contra dccem tribus qux a
Ephraim drir: Vel Icroboa

* Procopius . Va: corona:fupcrb ic.quam fupcrbi & D
infolcntes ludci impofuerc Drio.Mcrcenarij Ephraim,

iudsi qui mercedeconduxifti^udam.

* Eufcbius.Ephraim.SapienttPomnem populum lu- Llb.«
daicum Ephraim nominauit,non auicm Ifracl, ne vcnc "'*••*

latione dicniorcs calum-

CAP- xxviir

TMagiluiJ ciioii*. 1» f Pofuerunt in coeluii
osfuum. . c TViti)». TVino.

foinica''onis,idololatnat. , .

Ae coroncs lupcibias cbrijs i Ephraincummultacahim
a THxieticori.m. uvi.i..degionadomi- X nia & accufationc nomina

nifxcidentdeHo^eiScfpp^ccelffti. ^ ri. Cu igitur poft rcdltuni

Ephraim,6<Jlori dccidenti, ^ dcBabvloncnonamplius

nietur appellationeslnue-
nies autcm in ali)squoquc
prophetijs , totam gentcm

Pr0n.i4.ti.

qui dc tribu Ephraim pri

nnis fuper cam rcgnauit

vel a lofuc qui Moyfi fuc-

<;cflir. Hxc corona fugbijc,

quia de multitudinc fuper

bieranr, qux cft quafi coro

naregis. MuUitudo.n.popuU ..^.«.. _ ^ ^

^/orw regir.Flosdeciditquia b crantHi vcrticc vallis pinguillim^ t errantes a

agloria fua cito dccidcnt. '

viide fpiritulTanftus.V^co

dori2eexultationiscius,td 4 itidenVvtpriusintribusdi^
c» ■* t uiluseflctpopulus, pcr E-

Ttl)ri|. b 1 rciiijiorc uuid vocati a rege vel exigente folemnilate, non t-
nim iblhabiiabanr nei)uead eamloriem pertinebant. f Id cft culininefuper-
bie. c Tletufalem, qua:crat fuperGethfemani. dQuia non tenucManiia «c
humilitatem cccicfiz fequuntut, fed in monte pinguillimo tanquam ebri j vct
faitur.

a «^ldololatrii

vino*

phraim intelligecosquilc
rufaleminh.ibitanr.
b Fallis plnguiljimji . Gctfc-^
mani fertilitate frugum,

b Tirr,.et fupcieos. ?« cani crat cis afccnfus f

Ecaevalidus & fortist dominus ficut 5 in ciuitatem,& ibi figebanc

I

...... ronx fupcrbiae. Secundunt

J« di« prophetiam. A^^coron^.Scri

ba & Pharifaei qui iuxta

LXX. dicuntur merccnarij

g Ephraim,pp Iudam,qui dc

a i KxetcUum Sennacherib fignificnt. b TVioleniiam notat.

impctusgrandinis, turbo confringens , (icut

a f rrueni.iiuititudo. b TQua j^u.iiiaobuiaiiahunt.

impctus aquarum multarum inundantium,

TDecem iiihus leuitei c iptuatutus b TDiaboH T*flyi'Oium.

Deiir. ji.b

tribu Ephraim,& vico eiuf t & emiflarum fupcr tctram Ipaciofam • Pe-

dibusconculcabitur corona iiiperbi? ebrio-
rum Ephraim,&: erit flos dccidcns gloria^ exul
tationis eius , qui eftfuper verticem vallispin-

• TMalu.u przmaiuium, vel aliquid huiu.uiodi.
<iQ_nli: DulcilTimiis cibus rfiibolierunt.

guiumj, quafi temporancu antc maturitate au
tumni . Quod cum afpexerit, uidcnsftatim vt

a TCupide,fic deuorabunturdecem cribu':. b TDeletis fci-

dem rribusScarioth, drim

vendidit, qui vere flos apo-
t in terra in floWc.i: dodtrinas dccidit ftl
fortitudine. per montcm pinguifltmu.
vii : Incraffatus cft dileftus,
& recalcitrauit,! verticef.
vallis Gethfemani f m Hc-
bra:um, vbidiimtradidif ,
quaidicitur vallis pinguiu:
proptcr vbertatem & Scri-

PCiLxix*

licct inbubui ab Afiyrijs.

bas'& Pharifxos, qui ibi d manu tenuerir,deuoicfbitiIlud . Indieillacrit
diim comprehenderunt.

vndera«>? pinguesobfederwitnf.^Ebrxm autcm fuit ludas,
non vino.fcd auaritia, & diaboU cibo: qui poft bucccUa
intrauit in ipfum,& penitus deuoratus eft,quia oro cius
inpeccatu couerfa ett,ncc piiti? frudu faiutis habuit.

♦ Pro-

ahqui, ludi caufa ,tentori_a
dum in ciuitatcmorabant. g
c Eccevdidus.* Cyrillus.

6 Significatprophetaludatos
daturos pcenas impictatis
in Chriftum, & vtiiur fimi
Iitudinegrandinis,& aqu§ -
omnia vaftantis , quse tan-
to impetu cmniaobruit,
vtnatantium manibuslo-
cum nonrelinquat, necli-
ceat aatando cffugere pai

7 culum.

8 d i«rf/ei//<i. Secundupro-

9 phetiam,cudominusScri-
bas&Phariixos.&Iudam ,

10 proditoiefubucrterit,erit
corona gfc his g de ludeis

crcdidcrint.i.apoftolis, & fpus iudicij , inlpiransecclefix
pr.'Elatis,& fortitudo bellatoribus,ad(c qui cft poita,re-
ucrtetib.Scribx.n.& Pharifai vino&ficeramcbriatisut.
Trofo. in die iUa. Hxreticis , a diabolo deuoraji^dns cnt Tn|

rau^c

ora-

DiuiCo.

e

NICOLAVS DE LYRA.

C A P. XXVIII.
Ae coronae fuperbi?. Superius lacutus eflpropheta
contradnarum iribuuperfecutores^hic prophetacon
traprophetaru cotemptorei.Et diuiditur in duas par
tes^quia primo propheta prophetat cotra contcptores
prfJeniiu,fecHnd6futuroru.^o.c.Trima in duastquia
prirtto prophetat contra contemptores de decem tribubus , fecundo
contra eos de duabus.Jbi:}n dic ilU . Circa primum dtcitur.
1 Va coronaj fuperbiaj . ideji regno decem tribuum quod in^
iantum fuperbierat, quod prophetas domini omnmo cotitempferat,
(irprophe tis idolorum adh.£ferat.

a Ebrijs Ephraim. ^KJd tUud regnum non folum infeHnm erat
ferpeccatumfupcrbi(S,fed etiam guU, & luxuria,C^ denominatur
ab EphraimiUudregnum,quiiprimHS re.v,fcilicet leroboamfuit
de tribu Ephratm.

3 Et flori decidcnti. Per hoc deftgnans,quod deHruHio illius
regni eratpropinqua, qutefaHa fuit per Salmanifar regcm .Ajfy-
uoruwi g.anno Ofea regis ifrael 4. Rjeg. 1 8 .

4 Qui crant in ver.ljtavallisfecundum \ab. ?a.ejl vallis 2c-
Ticreth iertili//ima exifiens in regno decemtribuum.

5 Eccc validus. Cui nullus potcfl reJiHere.

6 Sicut impctus . Ter hoc intelligitur exercitus Salmanafar^
inilintiu duino ■penturus cummagnafortitudineaddejiruendum
regmim lfrael,ita quoi Ijmielite non pojfent rcftflm, ficut foBum

fuit:ideo fubditur:Vedibns conculcabltur.eff-Jfct ex di^is li-

tera vfque ibi.

1 Quafitcmporancum.r</f.^p>'iwiV'««'"'

8 • Ante matur,autum.ic/efl ante maturitatem de curfu c5i.

9 Quod cum afpc, Et ejifententia , quod ftcut aliquis vidtnf
frudlum aliquem maturum ante alios,vtpomum vel ftcumyel hu-
iufmodi,ex deftderio nouitatis,Jlatim accipit & comedit^jic Salma
Hajar,& eius exercitus cum magna auiditate dfjiruendiregnum
Jfrael venturi erant de propinquo:& ftc contigit:quia populu par-
tim occiderunt,&partim captiuum duxerunt in ^flyn m,& terra
populauerunt aiienis gentiius./fj.iieg. 1 ^*
I o In die illa. Hic confequenter prophetat cotra contemptores,
qui erant de duabus tribuhus, & primb contra maiorts populijptr
cialiterfccundo contratotum populum communiter capit.fcquenti. £);„
Trima in duas ,quia primb vtappareat contcmptus grauior^pr^mit
tit Dei beneHcium eis exhibitum. fecundh propheta prfdicii eorura
ir:teritum,ibi:Vcru m hi.CircaprimumJcicndum,qhod captiuadf
decem tribub. per Salmanafar, Sennacherib volnit dtnrutre regnu
lude,fedangelusdomimpercufftt eius exercit!*m,ita quod oportuit
eurnfugere ad terrafu.im, vbiafilijs fuis fmt intcrfecUs. 4, P^eg.
19. EttuncET^chtas rexludccum pop»lofuo& fpolijs mortuO'
rumfiterunt valde ditati,& fic habuerunt duplicem maieriamgau
dii.fcilicet de morte aduerfxriorumfuorum,& de fpolijs corum, &^
hoc quod dicitur.ln die ilia, &c.ideil angcLorum.

* Corona

I y^coronf fuperbie. Poftquamlfaiasprophetauitcotra
diucrfas gcntcs, hic ad literam prophetat contra prophc
tarum contcmptorcs . Et primocontra illos de regno If-
rael,per quosfignanturiaecclefiafaccrdoics ,& clcrici
peruerfi^quipr^dicatorcsaentatis pauperes conteiiunt,
impcdiut,& affligut,ficut Amafias facerdos Samariae fre
queter afflixit A mos propheta diii,& Ozias filiuseius ip
fu m vcfte pcr tpa transfixit,ut dicit Hicron. in projogo
fuper Amos ^pIicta.Talib.ergo clericis myftice dr hic.
Vfcoronefuperbie. q fuitprimo fignfi humilitatis,fcd nuc
abutuntcamaliclerici^ fignofu^bia; &malignitatis.

2 tbfijs

1 Ebrijs Ephyaim.idz^cxccAmiibns mcibis& potibus.
l f/ori «/«ji/ftf.Natalcscxcideratabhoneftatcclcricali.
t Clorif f.v.e/«y,idcft dxmonis,qui gaudent in rebus pcf
finiis, inter quaseft deie£tioclericaUs lan(flitatis.

4 QuierantiH ver. Hocdr proptcrplcnitudine diuitiarii
Ecclcfix.quibus mali abutuntur adcarnalitate & fuper-
biam deducendam propterquodfubditurpccna, cu dr.

5 Ecce vatidus & fenis dotninus . Ad puniendum tantum

malum.

10 in die il'a. Sicut.n.mali clerici coteptorcs bonoru sut
acriter puniedi,ita boni ab eis cotepti sut magnificc prx
miandi.iofubditur: mdie »//<j.i.reddensprfn:iiugloriosu.

* aefiduo

^^7

yf coronaglorix his qui in ecclcfia cotnmorantur, multita
^ dineerrantiumpauci funt.Eftautemfpiritusiudici/.for
A dcsIaiiansfilianmiSion,&fortitudoreuertentibus,dc
• bciio quo diabolum vicerunt , ad portam quae eft Chri-"

i\us, cui omnia tribuunt . f^erum hi quoquepr^ vino ne.&c.

Vinumeft quodde vinea

fit. Sicera,omne quod ine-

briare poteft, quam pro-

pric Aquila ebrietare tran
fpirj- ftulir. Sacerdos & prophc-

ta nefcicrunt,prjEcbrieta-

tc,&c.TaIcs fueruntPrifca

& Maximilla & Motanus,

Mx Cap.XXVllI.

258

. '' Ttjuafi ex auro & gemmij.

dommus exercituum coiona^lori^,&fei--

a TEx floribus. b 1-Duabus tiibubus'q;^jt non fLini capiiaaie

^ • ab Aflynjs tcmprrt: Ezecliix.

tum cxultationis reiiduo populi (ui , 6^t fpi

s Tlpfe Deus jnfpitan-Joquomndoiudicet. bfrEzech'iE. cTB-eKui.

tcrrudimentaprims£Etatispofitus;.ncquaquam oladiu D
pcrcufturi patris horrucrit.Piures filios habuit Abraha
fed inhocfololegiturfecifleepulum magnum,& bcri
magnum, quia typus erat eius quem fcmpcr cpuUntur
corda iuftorum.

^ Chryfoftomus . Ait
dominusefle docedoseos,

1 qui fubcunt omne dilcri- '"teatos lob
men, etiamfiexpcdat cos ^ Abrahim.

2 Satham, vt excnbret eos .
j Quandiu .n. impcrfcdi lii-

..^,.^.w„.M. „„(^...„.j^„>ju„„^.uu.uuii«. o^tzecna:. c^B.egiii. J VUailUlU .n. impcrtCCtl lll-

ritus iudicij {edcnri lupcr thro^iUm:, & forti- 4 mus,nobis parcitur: & qua

„ .. — ..— . ,._.-_., aflmerfcfiion-Afiyriorum' b^lerulalem. 5 diU iadamur patCme foUC-

qui neicicoant quid dice- a tudo reuerentibus de bello ad portam . Ve- 6 mur:vbi autperfc61,ores fa

Tent.Inebriantur vino,qui aiDustnbu*. csicuranrtrisi.c rn„;=,i.,^,x,ii._; :-i fl-i fiipt-imiic nf^c^/^^

xenr.Inebriantur vino,qui
fcripiuras male intelligut,
& pcrucrtunt.Scira qui fe-
culari fcientia abutuntur.
a Fortilhdo reuerentiOns .
Non leguntur bella Eze-
chix, kddominusproeo
beliil gcflit, intcrfedis 1 8 j.
mihbus Aflyriorum,quo-
atruntrumludjeilpolia college-

«I

.M.e.

alDujctribus. fSicuralUtribus. Tquia^iuda & Beniarain Icgem
pra:uiricaiifunt,*( ipfiin captinitatem dufti funt.
a bfFornicationis. t rCreatorem.quifzpeliberauitcos

rumhi quoqueprx vino neTcierunr, &pr:e

afA via Dei. t flmquus. cTfalfus.

ebrietateerrauerunt. Sacerdos& propheta
nefcieriitpriE ebrietate,abfbrpti fiint a vino,

f A via Dei. ■*•

crraueruntincbrictate, f nefcierunt viden-

hfluftum.

-— — • — ■»—• .^vyjut. >.w.i..qv.- a Deum qui omnia vidct. i> i lunuin.

runt.&adportaslerufale b tem,ignoraueruntiudicium. Omnesenim

CUm Caudioreuerfi flinf. a^JSupc. qa.-a comedebantanteido'a. b fOmni immunditia .

menlireplctxfunt vomitu fbrdiumcjuc ,ita

aflneis. bi Domino.^ ri^Dgnum doftrjii domin. d TOorainus. •« ^"pviuviiiuid VI pucilUCn

vtnonefrecvltralocus. Qiiemdocebiticien ^^ tiamagatis& hbercmini)
aeo :ndaiiH...r.ra.H„m;n., cr>,;i,,u... ,„., oppomtis i manoa leman-

da:quaii dicat . O propheta

cumgaudioreuerfifunt.
b Omnes c«/ffi.Deum fcri-
o pturarum non digcruntci
bos, ncccorporifaciuntvi
tales,fed immaturos & fce
tentesegerunt,vtin eis do-
minus nullum inucniat
iocum.
C ^blaHatos a la8e auulfos .

(X\ fuerimus,perfe(aoruni
certaminafubimus. Et non
dixit, ablati ab vbere , (cd

7 auulfi,cogunturenim fide-

8 les,vt reccdanta laftcndo,

9 vteant pcromni diicrime.

10 d UitMmaniia,Hmaua,rfiaK-

1 1 da,remancia,exp(^a, reexptda,

1 2 (iXfefla reexpeaa^ modiQum iht,
modicumibi . quafi dicat vos

ij non poteftis doceri, quia ir
14 ridetcsprophetas(perquos
j pr^dicitdominusvobisraa
lafuperuenturavtpoeniten E

i.Cor.y.a.

■•3'

17
IS

a ^Q,;od auderita dommo. ^ Quihabetaures audiendi

audiat.aut quoJauiibus haufciil.coxdeintcllizat. f Vnbum
ca ro fa^um eit.

tiam^&que intcUigerefacietaudicum? Abla

• TSicut Ii.<ac,ptopietcuiuiauullioncm Abraham Ixtus
~.~i,»..~»».yi/,. fecitgr;n e conuiumm. fldttn. cOpropheta.

.^„ -Ahos noti quia pomrc no c datos a laac, t auulfos ab vberibus , f quia

S'*' ^3 r IVt ' -^^^^l^l^l^qui aTRrfpon(;op.ophe,|::velipfiderif»riereprdenrantve,bapro.,,<-,x. ^.ai.iridlU VCUfOnZC aiCltlS,

■ciam Ai 5°*^'a ^A P°^""'- ^ manda:,remanda,manda,rcmanda,expca:a, 15 quianon pra:nuntiabitvo-
•^|«mAhjsdicitApoftohs:Iacrf. - ^,M.nc.LXa.,o^. ' bisdominusamodomala,

,Uyobtspotumnor,efcam. rccxpcaa,expe6la, rccxpca:a, modicumibi, 20 fcdflatim inferet. Ethoc

^^J: ;!-: j. t_ i_ _l _ • i i •■ eft:Inloaurla fnim lahii^

prsECipc quodvis, minare
qux vis : hxc tamcn non
cueniunt qujE minaris.
e In loquela euim . quafi di-
cat. Malo veftro hjcc dicitis.

Pfce-

per

* Ambrofius. Ablada c

-■ ii-tosalaOc, hoceftcosqui Hiodicum ibi. t Iq loquela cnim Jabij,
/ prima .infantie alimenta

^ tranfiflent, ciboiamhabilesfortiori. Excmplo fit quod
abladaius Ifaac patriarcha, tantus cuaferit, vt adhuc in-

ter

NICOLAVS DE LYRA.

»t Coronagloria:. quantumadmaiotes.

^ d^ ^^^^^^ cxultationis. quantum ad minores, quia coro*
C nafitdeauro,^argento&gemmis:fertum rtro dcfloribus.

i Refiduo ^o^.i.duabm tribubus qu* remanfetant alijs capt^

4 Etfpirims mdidj .i. infpirantis voluntatem iudicium fa-

tiendi. '

5 Sedcnti fuper iudicium. sic efl in UebrM,&in lihris cor-
nats,ideft,E:^echi^ regi quifutt iufius.

6 Etfortitudo. •i.populoE'iechi.t,quiexijtadcolligendum
fpoUa.A[Jyriorum,vtpradiaumeji . Etredtjtadportamciuitatis
lerufalem plenus dimtijs aduerfariorum,& ideo dicitur hic. l{eue-
rentibus de beUo,& non bellantibus : quia iltam viaoriam non fi -
tn dominusper homines,fedper angeium.

7 yerumhiquoquc. Hic pr^miffo beneficio denuutiatur
interitus ratione ingrautudinis . Et primb ponitur interitiis duarTt
trtbuumfaausperChald^os.fccunddper ^omanos.ibi: Propter
hoc auditc. Vrima in duas,quia primb propbeta defcribit eorum
culpamfecundb debitam panam.ibi:Et crit.Circaprimum diciiur:
Verum hi. ide(l illi de duabus tribubus.

8 Pr^ vino nefcierunt. Quia expofuerunt fe epulis & potib.
& alijs malis,& cito Dei beneficium oblitifuerunt,ideofubditur.

9 Saccrdos&propheta. Q.ui deberent alios de Dei benefi-
cijs inHruere,& ad Dei laudem inuitare.

10 Nefcicrunt prai, &c. Et loquitur hic Ifaias de prophetis

faifis.

1 1 Abforpti funt. Inculcatio cfl vcrboriim idem fignificanliii
t^ofiendendurn magnitudinem exceffus eorumin talibus.

12 Ncfcicrunt videntem. idefl verum prophetam fecundu
quoddicitur i.flcg.9.t.Quicnimhodicdicitur propheta,

olim

eft:In loquela ciiim labij,&
2 1 lingua aitera loquentur ad ' Qu<aba'l'a
populumiftum,&c. uenub.kb.j.

•J« Chryfoflomus. Quomodo Apoftoli attraxerc
totnationes, quinonnifivnam linguarumhabcbant,

ncmpe

olim appellabatur videns . Sacerdotts inim mali &prophet<e
falfi,veros prophetas domini contemnebant: ideo fubditiir.

1 3 Ignoraucrunt iudicium . Quia nolebant dirigipcr vet-^B
ba fantiorum prophetarum,

14 Omnes.n.&c.f jrH»>w»o expulationis & potationis exceffu.

15 Ita nnoacffetScc.fciticetmundusatalibusfordibus;Et
quiatalis exceffus caufat c<tcitatem intclle&us, ftc ecmtrario abfii
nentia clarificat ,fecundum quod dicitur . Dan. i. deipjo &fociis
eius,quifuerunt valde abfiinentes,vt ibidem dicitur ,• Pucris au-
tem hisdeditDcus fcientiam& difciplinaminomnili
bro & inomni fapientia,&c./(/eo/«6dMar.

16 Quem doccbit, &c.;. perfacrarumfcripturarumfiudium»

17 Et quem intelligere .1". verba doiiorum vel etiam angelo-
tum reuelantium & refpondet,

1 8 Ablaflatos z\2iCt.c^.fegregatos a deleBationibus carnaUy
hus,qu^funt ctrca cibos er venerea. Et quiadeiehtidileiiionibus
carrialibus funt adhoc inepti,ideo fubditur.

19 Miind^,rcmzndz,5cc.sicenimloquebanturfacerdotes ma
li & propbet<e falfideridendo verba prophetar^m fan&orum qua
non intelligebant.Circa quodfcitndum,quod prophetx nitebantur
populumretraherea malis aliquando comminando eis mala fiin
malis perfeuerarent: & tunc vtebantur vcrbo mandati (icutfupra.
5.t.Mandabo nubibus nc,&c.»j.<j.Mandabomilitia: bel
li, Miquando verb promittendo bonafi a malis delifierent, & tJic
vtebanturverboexpeaationisftctit ./ibacuch.2 a.Si moram fe-
Ccritcxpe£tacum,&c. & ideofacerdotesmali& prophetffal
ft eos dendendo dicebant,Mznd3. re.& fubditur.

20 Modicum ibi.q.d.de comminationihus ecrum feu promif-
fionibus modicum aut nibU vidimus implttum.

21 In loqucla.n./» Hebrxo habetur:In balbutiendo. Balbuties
enimjatis rnouet labia,fed tamen toquitur male intettigibiliter .

^ Etin

M 0 t{,^ L l T E H^.

t ^ ^^['^'"^ po;>««/«;.i.'paupcribus rcligiofis fidclitcr labo
rantibusin ecclcfia Dci, vcrum tamcn quiaaliqui coru
irrctiti (unt viujs pra:diais,idco fubditur.

1 6 Verum

7 rcrww/W.Proptcrquodmouetur qua:ftio,cu fubdif.
16 i>«e»j</occAH.f falutis:non folum fpeculatiue,lcdctia
praaice.Et rcfpondctur ctim fubditur.
1 8 .Ablatiatvsa la£ie,&c. ab vberibus.i. fcparatOS a dclitijs

carnalibusjcuiufmodifuntboni rcligiofi & ftudioli.

Tom.4. 1

2 j9 Glo£orcl. & Nicolai de Lyra 2^0

/^ ncmpc ludai

• A ^^"^ acccpc-
rant a fpiriu

|U«crcc,uic$fan^og'"atis
muUi lugaru
dona lingua-
rum , & hoc
quoquc pro-
phct?dicunr,
ouo hxc de-
clarantes, fci-
licet , quod
Jinguarfi va-
jietatcm acce
perint Apo-
ftoli,&cum
attraxeritom
jies gen tes ,
non attraxe-

• •L ^ • II, rit JudiEOs .

^ & in labijs a-
lijs lo^usr fo-
fulo huic y &
'lRo./>.g. monfic

a T'l"*d"'i™- b TPopulo. etI>ominus. d TVos brnefacienres.
b. 1 c .^ T T d "

& lingua altcri loquetur ad pdpulum if tum , cui dixit ; Hx c eft rc-

" ^rtabciaie l^cieciuisin iniquicatibusvellris.Ecalibi: Laboiauirufti.tMe.

b Tln bonis optnbus vettris TAniina iulli fcdcs fapieniiz eft.

queismcajrcficitcUpfumj &thoceft meumrefrigerium, & no-

a TQuod iiritlcnc. bTS^-^lictc.

lucrunt audire , Et ctit cis vcrbum domini manda, remanda, man-
da, remanda , expcda , rcxpeda , cxpeda , rcxpedla , modicum ibi,

a f n inteiitum. bTEu"'cs. cTBoni caduni in tacicm.mali rectorrum.

modicum ibi, vt vadant & cadantrctrdrfum, Sc^ontcrantur & illa-

afA JabyIoniisvelR.omjnis.bTQ2i' '""'■'*''■

queentur 5ccapiantur . Proptcr hoc auditc vcrbum dornini viri il-

3 < Pontificei,Scfibi,8(^haciffi. b ^rriticipcs.

lu/dres, qui dominamini {iiperpopulummeumquieftinlcrufale.

a fObliticnimbeneliciorum meorum. ^Opcrenonfeimone. bTSemelfalutemderpciauimns.
*Immolantesdinionibusficutal spentcs. cTDiabolo. 1 Vt deilenfuciadinfcrosleuinsnominamur.

Dixiftis cnim : PercimimusfoEduscummorte,&cuminferno fcci-

a Tl^acis aftum. b«^Ergo. ^Captiuitaiis. c cAnte mortuos.

mus pactum.FlagcUum inundans cii tranfierit,no vcnictfuper nos,

a V<lellfcu(liafpeuiin Deohabuimus Sc in legeeius. bfDiabolum. c TDiabolo , quieftpatccmendacij.

f Quia mortui iminentem capiiuiiatem declinauimus .

quia pdfuimus mcndaciu fpe noftraj& medaao prote(Si fumus.Id-

a TQil!» defpetaftls. b TMifecicois 8c milieratoi. , _ cTVoois nolentibus

dTQuafifapiensacchiceftus fundamentumpofui.

circd hjEC dicit dominus Deus: t Ecccc^o mittam in fundamcntis

1 non ftcmeexau D

2 dient, dicit Dq-
S minus.

4 a Tercuffimui

5 fadus. «J* Grc

6 gorius. Cum

7 mortefcedus

8 percutercjcft

9 mala auda-

10 der perpetra

11 re, &eafem-

13 peragedapro
15 mittere.Mala

14 quippeinde-

ij Imenter fa-

i<^ ciunr, fed dili

17 gendo quod

i8 faciunt,qua(i

19 amortis ami

*° citia fenun-

^^ quam recede

2* repoUicetur.

25 ^Lapi- E
24

*5 26 27

Diniiiot

NICOLAVS DE LYRA.

ije t Etinlinguaaltera. ideliextranea.

2 Loquetur adpopulumiftum. (^ eH fcrfus ,quod ftcut
loquelabatbutientis & Loquentis alichi in lingua fibi extranea non
ejifibi intelligibilis,fic verbum dominiperprophetas loquentis non
intelligebatur faltem quantum ad effeBum a conteniporibus pra:di'
(its.Et ponitur excmptum cum fubditur.

3 Cuidixit. fcilicet dominus.

4 HsEC requies mea. ideft impletio me« voluntatis.

5 Reficite lapfum.irff/? affli&is impendite opera mifericordie

6 Ethoceft refrigeriummcum. jecundumiUudMat.2%.
d.Qupd vniexmir.imismeisfecijiisy mihifecijiis.

7 Et noluerunt audire. mihi obediendo,Ct Jic fa3um cji cis
yerbum dominiquaji non intelligibile.

8 Eteriteis. HicconjequentcrponiturpanadebitaexDeiiu-
§iitiaper Chald^os inJliiia.Circa quodfciendum ^ Sedechias rebel
lauit rtgi Babylonis ex confidentia adiutorif per rcgem Aegypti:et

Q ideo veniente rege Babylonis contra e« mijit pluries ad rege ^egy
pti,ad habendum auxilium,& iilepluriei promiftty& de tenajua
exiuit ad hoc agendum,fed non ptrfecit,quia redift in .Aegyptu,vt
habetur Jere. 17. &ftc Sedechiasfuit defraudatus afuis petitioni-
bus&promiffisregis ^egypti'. & hocjibi improperatur hic,ftcut
ipfe & fuiimproperabant prophetis domini, qubd verba eorum no
haberent eJje8um,vtpr^di£iHm e(l,& hoc eji quod dicitur:Et erit
cis verbum domini. eos deridendo.

9 Manda remanda. regem ^Aegypti pro fuccurfu habendo.

I o Expeda rexpe£ta, eius adueniumftcut dixitpromittendo.

I I Modicum ibi, modicum ibi. .i.nuUum remedium ha-:
bebis ab eo,ideofubdttur.

12 Vtvadant. inrebcllionefuaprocedcndo,
ij Etcadant retrorfum. tanauam vi8i.
14 Etconterantur. fame&gladioquantumadmortuos,
jj Etillaqueentur,&capiantur. quantumadc^terosinca
ptiuitatem Babylonicam in vincutis dedu^os,
J <S Ptopter hOQ.Hic confequenter cotra itlufores veritatis pra
diciiur affitBio per I{pmanos, Circaquodfciendum,qu6dillaaffii-
^iofuit qutedamfiguratio iudicij finalis : propter quod apoHoli fi-
mul qu£ftetunt dc tempore vtriufque,Mat. 24.a.Dic nobis qua-
dohxc cxnnt.f.dejiruiiiociuitatis^ tempti^ &quodfignum
admntus tui,& CQnfumationis fteculiiEt Clnijius ad vtrumquefi'
mulrefpondit,Matth.2^.& Mar.ij .& Luc.21. Etideoprimbpo-
nithicaffli{iionemprimam,fectidbfecunda,ibi.Etnnnc.Circapri
mufciendum , ^pnma affiidiofa^a efipropter maliciam Judaorii

contra

contra Ctmfium, vthabeturmanifeUb Luc. ip. &ideo hicprima
ponitur contra Chrifium Judaorum malignitas. Secundb ipfiuc
Chrifli firmaflabilitas,ibi;ldcitCO,tertio pcenx ludjeorum acerbi-
tas ibi:Et ponztn.Circaprimurndicitur:?i:optcx hoc propter
deflruBionem ciuitatisper Chaldxos,qu£ contigitpropter iltufoves
propljetarum,vt di&um efl .

17 Audite verbum domini viri illuforcs./.vmVdtw qua.^
les fuerunt faardotes & legifdoBores tepore Chrifli: propter quoi
dixit cis,Mut.is .a.Irritum feciftis mandatum drii pp tradi
tionem ve&v^j^.Do8)inam enim Chrijii vtriffimam lUudebant

1 8 Qui dominamini fuper, tunc enim Sacerdotes & Scri
baregtbantpopulum.

1 9 Dixi ftis cnlm.i.faSlo oflendiflis,

fto Percuflimus foedus. itle.n.quihabet ftedus vtSpiBu c»
alio,non timet ab ev.Efi igitur fenfus .^ os oftediftis perfaBa,quod
non timueritis mortem natur£ necgehennte : quia ita obflinate per'
fecutifunt Chri^um innocetitem vfque admortem,acli nullampa- p
nam timerent , inde fequitur in pr<efenti vel in futuro ; ideofuh-
ditur.

21 Flagellum inundans. fuperalios-.Etintelligiturhicfia-
geltum inundans exerciius l\pmanorum, qui afiixit totum mundu.
2 2 Non venicnt fuper nos. deflruendo nos, & captiuando.
2j Quia pofuimus mendacium. .Adhoc enimprocmaue
runtmortem Chrifti,vt euaderentflagctlum exercitus I{pmani , vt
habeturlo. 1 1. c. Si dimittimus eum , {Ic omnes credent
in eum , & venient Romani & tollent noftrum locum,
& genteni. Jlanc ant monem procmauerunt per mendacia acc»
fantes eum coramTitato,eb quod prohibebat tributa dari C<efari .-
&quod votebatfe facere regem vt habetur Luc 2 j . Sciebant aute
ifta efje falfa,quia refponderat eiscontrarium Mat. 2 2 .c. Reddite
qu^ funt C£Efaris,&C. & quodfugerat populum qui volebat eU
regtm co>iflituere,Io. 6. b. hocsnimjuerat itapubticum , quod non
potcrat eos tatere , & ftcper talia mendacia procurando mortem
Chrifti,credebant euadere infuttus B^umanorum,per hoc tamenaccl
diteis coutrarium,vtprtedilJum efi.

24 Idcirco. Hicponitur confequenteripftus ChriHiflabiiitas,
quia per aJfli£iionem &mortemaJudais fibi procuratam perue-
nit ad Slabtlitatem immortalitaits corporis,& boc eft quod dicitur
Tdcitco.i.propter nequitiam ludiCorumprfdiBam.
2 5 Hxc dicit diis Deus. Cuius verbum non poteft caffari.
26 Ecce ego.yerbum itlud eft patris defitio vel totius Trinita
tis de homine Clmfto . Secundum enim omnes expofitores Hebrai-
cos & Latinosfcripturah<ec loquitur de Chrifto.
37 Mittain fundametisSion.?.c«/fy/f nji///5«V, qu^fundata

4« Juit

fit 0 li^ L l T E B^

•

I 8 £f erit eis verbum domhn manda. ad li tera defcrlbitur p5
naveritatisilluforibusinfli(^a pcr Chaldeos, qux fuit
breuisrefpcdtiue.quiadurauittantumfeptuagintaannis
fecundum numerum maiorem , &quinquaginta duo-
bus tantum fecundum minorem : proptcr quod Mora.
fignat pocnam qu« illuforibus veritatis aliquando infli
guur a Deo in prasfenti,

16 Tro-

1(5 Tropterhocaudite . Hicadliteram defcribitur poe-
na vcritatis illuforibus inflifta per Romanos , fcilicec
ludieis obflinatis , quje fuit & eft longa, quia iam dura-
uit , 1262. annis. fcilicet anno dominii^oy.nec adhuc
apparetaliquodfignum liberationis ipforum : proptcr
quod moraliter fignat pcenam a:ternam, veritatis illufo
ribus infligendam.

24/d«>co,c:fc.Pofita pjna illuforu veritatis,hic?fcqnetcr

t defcri-

^l

a Lapidem l

^l ^ Lapidem <juem

Jj,m,nT; ^didcantei n-
ftdamenti -^ i •

nni. hc-probauerutyhic

) drmiiVi faduseft ittca-
e]indatun] pi,t ani^uli , vi«

'^''- '••''• riMcilicetillu

fores.

* Cyrillus.

DiciturChri

ftus lapisan-
ciltatio- gularis, qui

vnum,qunn

fc populum

j gentium, &

populum If-

rael coniun-

xit,& ex vtro

que vnu po-

pulumfccit,

& idem fun-

B daraetum eft

^N didu , quod

jf uper- fm)tamemu c-

|j liud tiullus pO'

W teftponere,prx

^"""^tirideiucdpcfi

tmeft, quieftCh
b Sola vtxuti^
* Gregorius

Ifai^ Cap.XXVIlI.

b «■Chriftum. cf GentM & ludioscopulantem. d fA Deo. e fQ^o r?d;.n;tut m

s ^"'•'"f - - --. -^. _--.,- -■"• .i<»i^co. cn<^orffai.nitut mundu».

Sion lapidem angularem , lapidcm probatum prcdoTum , t m fun

atEcU.U*. bfSc.Hcct. cTInillura. TLXX.non confundctur. !m raoram fccer.tis evpcaa eum.

da - . , },. ,, , TQiiarereretribut^onem, Tfer t.lium meum"

amcntofundatum .T Quicrcdidcricnontfcftiner,&ponam t iii

aTMeo,>iUiapateinonmdicatquemquam. Tiuftoexamine. bTVttcddat vnicuique ifcundu.n oicra fua.
aj .... r, • n • • • h f^ '■IfMulntudo tormcrtorum.

pondcre iudjcium,& lultitiam in menfura . Et t fubuertet prando

a Tlpfum diabolum.vcl ipfosqui in eo fjpem habuaunt. bTD.abo'um quem putabant proteft^nem fuam.
^ , 1 •• S 'TTribuhtionum.

ipcm mendacij & t protedionem. Aquxinundabunr,& delebitur

a T'^"! ■ '''X. b "iCirod pciculDrtiscumdiabolo.

focdu5 veflrum cum mortc, &: t pacfbum veftrum cum inferno non

a 1 De quo dixiftis:Non veniet fup„ nos. TMottis vel captiuitatis Scnnach«ib vel Nabuchodonofot
n L-* rl« II • 1 bTVtlvencnr cTCo„culr,bit vos cum tranfierit:

Itabit . l-lagcllum inundans , cum tranlienc, eritis ei in conculca-

a TQuja. b •'Delhuet

tioncm.Quando'cunq; pcrtranfierit^tollet vo.<;. Quoniam mane di-

^TD.Iuculumquaiidub.a.ux. .fContinue. f'-»»! inptofperis quam ■„ .d.erlis fentinisdommiiram

iuculopertranlibitindie &inno«ae, & tantummodofolavexatio

aTFacietvosinic) igereveracircquxdixcruntptophetx. bTVertio. c TNon caoictmr X, ,^.,..

• ail r^ TDominuad.crValemquafi^adJxorcm. d TMetaphor.. pudiciSi LT^^Ucrx vxoris""™

intcilcetum dabit auditui . Coanguftatum eft enim ftratum , ita vt

a INcmopoteltduobusdominitferuire. Non poteftis Deo feruite & Mammonx.
1 1 •! /- 11 • TQji"' »'>')« 'dola.vtmeisftuaiiscomplcxibus.*

t alterdecidat, 6c tpallium Brcucvtrunqueoperirenonpotcft.

a TQuia Upidern recipere nolucrunt. b TAn ftab.t Ccut ftetit in raonte} QMafi non pui.,ubit pro voMs

ficut fect conita PhiUrtcos & Gabaonitas. c Tlratus eft. lofue j ugnante ae dic^te:Stet lol l lunafsc fpatio
. , . . t r ^''"''{^'^'«'"'""''''«''•ealicnigenisperieruutmulti.

Sicutenimin montctdiuiliomiltabitdominus, ficutin viilequ^
riflusltfm. uid auxilio domini diuifit viiios a

„ j , . „ uerfa loca difperfit , vnde locus

Hocdercprobisdixit propheta,quia vi-

delicet

i6z

dclicet jctcrna D

1 non intelligut

2 nifi cum pro
temporalibus tturbetur
iam fine eme l3<if'""C"'u»

; datione pu- ""' ^*'"'""^-

6 piUntUl-. tunc fverrct.pur-

iniquuscfiuatgabiu
& infrudtuo-

8 fxpoenitentix

9 fc ignibus in-

10 flammat,duci

11 adfupplicium

12 timet, praefen-
ij tem vitam ex
H defiderio reti-
15 net. Lxx.Dz/ci-
'^ te audire angu-

17 ^wf/.q.d.pleni

18 malisintclligc

19 tis complctas
^° prophetias,& E
^ ^ difcetis crcde-
*» reprophctis.

32 C Skut Chim. toperimenta

phiiifth9os?.-er

24 gregatos fupcr praim./i^.c.
2J vcnicns Da- i.Rcg.^.c.
mortuis, & pcr-
ille Baalpharafim
«^ nomen

NICOLAVS DE LYRA.

fuit inSion perpraiicationein Chrifti: quia pluries in templo ex:-
fttntein monteSion prMicauit: Etqulain monte Sion fuam rcfir
reaionem difcipulis manifeflauit : & ibidemfuper apuftolos fpiri-
tunifinHum tnfigno vtftbili miftt,
C I Lapidem. ideft Chr flum,uui dicitur lapis Daniel.2.-.Li-
pisqui percuflerat ftatuam , faflus cft mons manus.
a Lapidem probatum . multis peri,i.utionibus in fua paf-
fione,& approbatum aDio Pati e,& quod hoc intelltgatur de Chri
fload literam etiam jecundum Iudaos,patttper translatione Cbal
daicam qu^tfic habtt^Eccc cgo fiatuens in Sion r^cm Mcf-
fiam rcgem potcntem angularcm , cjuia tx luciats & Centi-
bustanquamexduobus parietibus fimuliunH's fecitvnameccl'-
pam,ftcundum quod dicitur /o.io.cAliasoues habeo qneno
funtcxhocouili, & illasoportet mcadduccre, &fict
vnum ouile,& vnus paftor.

5 Pretiofu m . Hur>,anitas enim Cbrifii coniunaione ad deita
tem habetquodammodo infinitum -palorem .

4 In fu ndamento fundatu m . Hoc dicitw , quia apofloli

aliquandodicuntur eccled^ f^ndamcnta,i_y4poc.u d Murus ci-

uitatis habens fundamenta duodecim:famt» hoc eisfdum

conuenit inquantuni iinituntur ipfi Chrifto.

^a r^"^' ^^^X^^ldcrit . Hoc poteft referr, ad diaum Ifaia , &ftc

eftjenjus : Qui crcdidcrit. mihi denuntianti aduentum Chrifti

primum.

6 Non feftinet. Sic intelUgendo rerbum meum,^ Chriflusfla
tim(it venturus,quia adhuc eft longum tempus . ^ tempore ]fai£
ffque adtempus Chriftifluxeruntanni quingenti velcirciter.Alio

, fnodopotcft rtftrri ad ipfum Chriftum,^ftc eftfenfus,qui credide-
trit.fciticet doarinx Chriiii : quia plurics luutus fuit de aduetufuo
adtudicium,vtpatet ex pr^diais .T^on feftinct.'wo expecietpa-
tienter tempus a Deo determinatum , vnde&apoftols qu<erenti-
bus de tempore huius aduentus,.Aa. l.a. refpondit : Non cft ve
llrum noflc tcmpora vel momcnta,&c.

7 Etponam. Hic confequenter dcjcribitur pcena ludsorum
acerbitas,pro morte Chrifti nequiter procurata,cum dicitur.Et po
mm.ided puniam eos fecundumdcmcrita.

8 Et fubucrtct grando. idefl exercitus l{omanorum cum
raagnoftrepiin veniens ad modum grandinis defiendentis.

9 Spcm mcndacij. quiafperabwt euadere infultum exenitus
h9«iani,mt„da(iierprocurando mortem Chrifli,vtpr^diaum cft.

10 tl}pto\.c(kxoncm. exljdcmendacioJpCYatam.

1 1 Aqug

11 AqucB. tribulationum,

1 2 Inundabunt. ideft ftmpliciter auferent , ftcnt aqua inur,-
dantes rapiunt qux inucmunt:ideo fubdnur.

1 1 Et dcleb itur. quia vos muadet ineuitabHiter : a principio
tnim obftdionisper B^manos fuerunt decies centum miliamortuo-
rum,vt diaum cfl fupra. F

14 Etpaftumveftrum. quiaobftinitiinfuainfidelitatedi-

traaifu runtfecundum animas adpcenam gehenn^.

1 j Flagcllum inundans. •.ejrw/m i<ow4»o»-«>w valdepoter.

«(5 Dum tranfierit. adterramveflram.

17 Eritisei in conculcationem . quantumad mortuos.

»8 Quandocunque. quantum ad captiuos.

19 Quoniam mane. idefl quocunque tempore vel hora ve-

nerit,contihget vobisfine dilatioue ifla miferia,

ao Ettantummodo. TntdixitenimChriflushancdeflruBio

nempluries:vtpatetinEuangeltjs:fednoluerunt crederc donecfen

Jerunt per experientiam.

21 Conguftatum. idefl cor humanum non potefl capere fi-
mul Deum &■ diabolum,fed fufcepto diaboloper peccatum , exit
Dtus:& econuerfofufcepto Deoper charitatem,exit diabolus.

22 Etpalliumbrcue. Jcilicet amoris.

a } Vtrunqu e operire. quia diabolus non potefl operari pal
lio charitatis,nec Deus pallio amoris male inHammantis : &quia
Jud^i a feeieccrant Deum humanatum, &per confequefis recepe-
rant diabolum dominum ex quo merito debebatjequi diaapunitio.
24 Sicut cnim.^K tanguntur breuiter du^ hiftori<t. Trima ha
betur 2.[{eg. •y.vbt dicituY,quod virtute diuina Thiliflhiei veniVtes
contra Dauidfuerunt debtllati &fugerunt relinquentes idolafua,
& tunc dixit Dauid: Diuifit dominus inimicos mcos ficut diuiduti-
tur aqux , & propter hoc vocatus eft Ivc us ille Baalpharafim , idefi
campHS diuifiohum fecutidupi Hebrixos . Secunda hiftoria habetur
lojue.t o.c.vbi dixit tofut: Sol nc moucaris contra Gabaon,
& ftcftetitfolimmobilis donecfimunteius aduerjdrij totaliti r de
bellati.Eji trgo Jcnfus quodfcut tunc dominus oltendit iramfuam
tempore Dauid contra Thdiflb«ios,& tempore lofue contra Chana
nxos , fic oftendit iram fuam contra illufores veritatis pr/ediaos :
ideofuhdiiur.

2J Yt{zcmoipns(u\XVt\. ideflvindiaam de peccatorihus. .
Quia tamcn puniri non efl jibi proprium,fed magis mijereri &par
cerr,fecundumquod dttit ectlefia. Deus cui propriumcft mi-
ferer 1 fempcr & pzrccic.punire autem conuemt ciper accidens
Jcilicct propier hominum malitiam,ideofubditur.

* Alicnum

. - . . fJliO^^.J[LlTEl{:

dclcr.bit ftabUitas vcritatis cathoUcac, fuprd pctra firmS

fciliccc

.fChriflum fundatz,proptcr quod fcnfiislitc-aliscft cc
fpintualis,ncc occurric alius cducnicncior hicponcdus.;

Tom.4. I 4

26 ? Gloforci. & Nicolai de Lyra 2^4

^ . - . ^ - • • ^ r- '.^ r. \ vT /• #• t •

a fHoe eft,irafc«ur nunc vt tunc conna impios vt faciat opu« fiiuni? Non
quianon elt opus nei pcrdcre cjuoscreauit . b tNon.quiaalienura.

cftinGabaon irjfcetur, vcfaciatopus fuum? t Alienum

5^Idera tepetitalijsvertiij. Non.quia.

cft opus cius,vt opcrctur opus fuum ? Peregrinum cft opus

a TVos quidicitis-.Maiidarcinaiida. b1?rophetis. cTSupervos,
Tt noiieuadatU. f Funibuspeciatotuinfnotumquifqueconftringitar.

cius ab co- Et nunc noliteilluderc^neforte t cdnftringan-

a TPeccjtorum uel capiiuiiaiis qui iam non differtur t b QuaC:Cito vcuiet ve-
Ciacaptiuitas.utaudiuiadomino, veldiesiudicij.

turvincuIaveftra.Confummationemcnim f &abreuia-
tionemaudiuiadomino Deo cxcrcituum fiiper vniuer-

a«iIuJxornmvrIomniuin. bfldeo. dViri illufoies. fScribarJcrharifxi.

fam terram. Auribus pcrcipitc & audite vocemmcam ,

a TDiligcnter. b TSemper.

dcitati confpui, fla- d attcndite& audicc cloquiummeum. Nunquid tota dic
cdlari, crucifigi. *■ - . — . ..-•'. . ,..,,.

p Et nunc nolite

nomen acccpit.

a ^lienum opus.Cy-

A piJs proprium Dci a

t<5^od pro- q(\ mifereri , parce-

pric non cil fe^cojjjonare.Noh

opu.ciu«. fiium fed alicnum,

cftirafci, punirc^ b
Hem.«.m Grcg. Inmundu
EiccJu^cm . venict , vt faciat o-
pus fuum , f. rcdi- c
jjiat gcnus huma- .
ru • Scd ab iplb cft
alicnum opus cius
Non conucnit .n.

fam fidei gratiam, D
qux exiguisverbo
rumperiodiscom-
prchenfa,nonvta
Mofelexillatantu
ludxis, fed cundis
terra: liabitatorib. "f^°"'i
datacft. , .,

tabbi

Pius& mifericors
Deus genus huma

2

J

4 d 'himquid tota .

5 ~
6

7
8

vt frudum
operis affe-

num
boni

rat,aratvtagricola
9 vomerepr^dicatio
nis, profcindit vcr-
bcre tribulationis, i&cc

l^nbida

*• Theodorctus .

Monetipfosne Ix-

tcntur & exultent,

neq;fidantproprijs

viribus,ne hxc vui

ciniaeosopprimat,

& ne impUcentur

jtfg«!Ka«. his malis anx difta

^*^'""-_gfunt.Aitenimpro-

pheta , ha:c omnia

qu^dixit.audiuifle

a Deo,cuius fermo

veruscft.

¥: Cyrillus . Non

oportet Chrifto il-

ludere&infultare,

ne permittat vos

Deuspermanerein

vinculis Icgis vetc-

risi& non iiluftrari

luce euangelica.

* Procopius . Eft

cnim Icx ipfa vincu

lum , qujc iuftum

f fal.». qUidcm efticiat ne

10

a f Aiator. bTNon. cfSed. fCumtrah. "d tCura farculoaciaftto.

arabit ara'ns,vt ferai?profcindct, & farrie 1 1 humum fuam? ^^^^^ ^^^^

afCommunicaueritxquauerit. b 1 Superficiem . fGith, II . T '

genusleguininisfimilcciminoinquaniitate.fed nigtico- ,, CaptUUtatC COm-

lotis.&inpanedulcoiandorpargitur. ^ " git & hOC eft:?^««- 1V'Cis

Nonne ciim adxquauerit facicmeius j fercttgith, &ci- 13 quidtota.

3 TConuenienti loco). Non eadem lellus patit omnia. 1 4 g Gith, ^ ciTHtnum,

minumfparget,8^ponettriticumtperordincm,&hor- 15 Cith &ciminum, E

a 5"Viciam enim in circumitu meHiiim (olet feminati. qUcC in Virga CXCU"

dcumt& mihum 5c t viciam in finibus fuis ? Et crudiet il- tiuntur,Getes,qux ^ "' *

f ApricoUin. a^ni^cretioiie.vl difcrete&tenipeftiue vnumquodquefiat,aliasfacia'. COgnitioncm Dci

lumDeusiuus, iniiidicio docebitillum. Non enim in ^6 nonhabent,inteIU

a fCum tritura; terapus fuctit.

t /crris triturabitur gith , ncc rota plauftri fupcr ciminum
drcumhibit:fcd in virga excutictur gith,& ciminum in ba

3 ^Serris & paluftro.

culo, panisautem comminuetMr. Vcrum non in perpc-

a «Quialalujbunturiipaenituciintfaluiemindieiudicij. v Aliud eft enim elleimpium , aliud

gunturqujemmus
punientur.Triticii
& hordeum vndc
panisfit.Iudeiprga

17 minentes cognitio

18 neDei: Vel,mali
prjelatiecclcfia:,&
principes huius fe
culi,qui punientur

1 f, • ■ 'T- r • ■ K t: L- ^j • grauiorib.tormea

f plauftri,nccvngiilisfuiscommmucteum.t,thocadomi- 15 tis.f^el,gith,&c.Sin\

no Deo cxcrcituum exiuit,vtmirabilefacerct confilium, ^° plices&idiot?,qui

a<fSecundiim quamplu^exigit ab eis,!jui plus acceperunt. ndem aCCCpta ma-

peccatorem

elTe.

b f Panem.

tuumtriturans triturabitillum, neque vcxabit cum rota

a YSeirsrummilaiibus. b ^ jL<.oia plauftii. i Alias hxcdiflipaiio.

f Hxc Hifpenfatio.

& magnificaret iuftitiam.

2t

minem,fcd adpocnas veluticonftridosferuet. Quin &
Dauid ip(c cum ad gratiam pcr fidem alacriter prope-
rarefuaderct,D/>«»2j94?»«j 7^/«^«/^ eor«w,inquit.
"c Conjumat{onem,&c. * Procopius. Idefl,compendio-

fam

leviuentes corru-
/ pere. Frumentum,

ecclefix Sacerdotes,clauem fcicntije habentes.
f Et boc a dommo Dto exiuit. * Procopius . porten-
tum & admiratione dignum vocat , quod Ifraeli tantis
pcccatoru fordib. inquinato,mifericordise locus pateat-

CAP. 1

NICOLAVS DE LYRA.

* t Alienum e^.q.d.opuspumendi non inen ei cxfua conditio-
ne,fedex malorum tranfgrejfione.

Z Et nunc . Hic confequenter agitur de punitione qutc ertt in fi
nali tudicio,cum dicitur.Et nunc . ideft poft dejlruclioiiem ciuita-
tisper t{f;manos,

3 Nolliteilludere. ■virtutemEuangelicteprjidicationis.

4 Ne forte . posna irremediabili in iudicio finali.ideo fubditur.

5 Confumationcm enim . fcilicet mundi, & abbreuia-
tionem.ideiiirifra breuetempusrefpeBu aternitalis.

6 Audiui a domino . quieftregulaveritatis.

7 Super vniucrfam terram . malos generaliter puniendo
pasnairremcdiabili, & bonos pmmiando gloria interminabili .

8 Auribus percipite , idcH attendile ddigenter ifla. Et ponit
exemplum adlncjen/tbile: & ftimb quantum ad prxrniationem
bonorum,dicens.

^ Nunquid totadic. idefl fmgulis diebus continue,

10 Arabit arans.Tf feratfemen fuum in agro.

11 Profcindet. cumaratrovclUgone.

j 2 Et farnet . ideft purgabit a fentibus & herbis nociuis. q,d,
non.idiojuhditur.

1 3 Nonne cum ada:quauerit facicm cius . ideft fuperji-
ttem tcrra perfeSle difpojutrit adrecipiendum Jemina.

14 Seret gith.fecundum glofjamgenus eft leguminis ciminoff
Triile.

15 Et ponet triticu m .i.ponetfemina ordinatb fecundum ra^
riam dij^ojiiioneni terra, cuius vnapars cfl apta vmfemini,aliera

I alteri.

alteri . Terbac intelligitur, quod'Chriftus qui eft agricola agrifui
ejui eft ecclejta peraBo fmali iudicio ponet ele£ios fuos in diftin£tis
manftonibus jilorite fecundum varia eorum merita:propter quoxl di
citio. i4.a. Indomopatrismei-man multxfunt.

1 6 Non enim in Cenis.Hic ponitur exepltm depunitione ma
lorum,quia terra nafcentia colle&a non ftmiliter trituranturfeu ex
ciitiuntur vniformiter,fcd aliqua cum leuiori inftrumento , vtpoti
cum virga,vt ciminum & ftmHia..AUa autem triturantnr cum in- ^^^
flrumentisferreis &ponderojis. Similiter infinali iudicio,vbi erit yattj|
vniuerfalispeccatorucolteBio, non omnes vniformiter punienturt
fedaliquigrauius&alij minus grauiter fecundU eoru demerita . Et
fecundum hoc intelligitur ifta parabola.T^ec mirandTi,quod per ea»
demfemina intelUgantur iuHipremiandi & peccatores puniendi :
quia hoc eflpropter identitatem naturx in ipfis , fedeft varietas in
meritis & demeriti^.

17 Panisautem. idefttriticumvndefltpanis ,quodcomm:»
nuitur inter molas.

18 Verumnon in pcnpetuum.Hocreferturadpcenastem
porales,quibus Deus Jecundum ordmemfapientixfuie aliquandopi*
nitpeccatores ad corrtBionem eorum,vel ad terrorem aliorum, &
talis punitio ceffabit in iudicio,& fuccedet p^na,itterna, qua Deus
conmittet exectttioni damonum quibus erunt fubie5ii inpanaqui
antefueratit eisfubie8iin cidpa.

19 EthocadominoDeo. tanquamverbumirretraHabile.
%o Vt mirabile faceret . quia nullusfcit in quaparte fit fu-
turus Jcilicet pramij vel pana finalis.
» I Et magnificaret iuftitiam . quia finale iudicium omni-
bus apparebit luftum.

^ ^ CAP.

ADDITIO I. vbidiciturintranslationenoftra:^onie^inet.inHehr£oh(i-

t In cap. aJ». ihi dicitm in pcftiUa . Qui crediderit non feftin. hetur quoddam verbum quodftgnificat indifferenter, no feftinet,vel

ybi »"»

i6^

Add

ItlO.

>n'. 6,
et.

fel

non ftflinabit . Etinfecundo pgnificato efifenfus: Qyod qui
Credidcrit doftrin.x Chri^li , de tfuo hicloquim nonfeftinabu
ad credendum eo (juoddo^rina Chrilii maxmi e§i fuprafenfum ho.
tninis . Vnde , & difcipuli Chrifli ,,qui eius doHrinam continub
tudierunt, & eius miracula viderunt, non tamen feflinauerunt cre
dere, vnde eis dicitur etiam pofi refurreiiionem : O tardi COrde
adcrcdendum.

A D D I T I O 11.

Ineocap. rbi dicitur in poflilla. Sicut cnini in'monte
diuifionum.

^d vlteriorem deciarationem huius quod dicitur hic : Sic enim

in monte diuiftonum,(fc. vfque ad finem conftderandum , quod ha

due billoriie q hic tangutur, fcilicet de monte diuiftonis, & de val~

U Gabaon ,videntur pToprie referenda ad duos aduentus Chrifli,

in quorum vtroque iudicium mundi confideratur . Islam in prirno

fuit iudicium difcretionis, feu jeparationis ,fecundum quodfepara'

ti fuerunt credentes ab infidelibus . De quo iudicio loan. i z. e.

Nunc iudiciumeft mundi, &ad hoc iudicium refertur,quod

dicitur hic .■ Sicut in monte diuiftouumftabit dominus , idefl iudi-

cio difcretiomSifeufeparmionis.Infecundd vero aduetu erit vniuer

faie iudicium in valle Iofaphat,in quo iudiciumfinaliterreprobos pu

nientur . u4d quad iudicium refertur illud , quod hic dicitur : Sicut

in valle, qu£ efl in Gabaon irafcitur: quia in eodem iudicio fol itt-

fiitia lians ad iudicandum contra damnatos irafcetur, fcilicet figna

irte ojiendendo. Et quia in primo aduentu opus redemptionis huina-

. ni generis, Chrisius expleuit per pafftonem,quam fuftinuit , quf nS

"* couueniteius deitati, ideofubditur: Vt faciatopusfuum,alie-

num cft opus cius; vbi gtoffa:& efl Gregor. In mundum veniet

ytfaciatopusfuum,fcilicetredimatgenushumanum, fed abipf»

ttUenum efi opus eius . t^on enim conuenit deitati conf^ui, fiagel-

lari, crucifigi. Hxc inglo.

Et notandum , qubd ifle modus exponendi huitts quod dicitur :
AUenum eft opus eius,&C. ^idetur verior,quam dicere quoi
punire non eftproprium Deo ,fed magisparcere, & mifercri , pro •
Mt in pofiiila . Tunc quia licet verum efl , quodDeo propriumefl
ntifereriinquantu ad tpfum proprid pertinet releuare defedus alio-
rum, non tamen videtur concedendum , quod opus puniendipecca-
tores efl alienum d Deo: cum hoc opus pertineat ad veritatem iufli-
tii,qu£ Dco maxime competit ,vt facra fcriptura inquampluri-
vus locis teflatur . Tum quia opus puniendi tranfgrejjores eii bo^
tiumftmpliciur , licet fecundum quidfcilicet rejpe&upunilihabeae
tationem malifcilicet pan£. Confiat autem , quod omne opus bonu
Deo maxime competit , &fic palet qubdptiniredelinquentesfecun
dum ordiiiem diuin^ iuflitije non eft dicendum effe aUenum opus
Deo, licetmifererifit Deo maximh proprium .

Infecurulo verb aduentu,quia iudicium vniuerfalc competit Chri
floetiam fecundum, quodhomo. Vnde loa. J.c. Poteftateni
dcdit ei iudicium faccrc , quia filius hominis eft. 1^« e qui"
dem potefias etiam jeextendic ad Angelos , vnde .Apofiolus x.
Corint. 6. a. Nefcitis quoniam Angclos iudicabimus.
fciUcetauHoritate Chrifit , ideo fequitut : vtoperetur opus Juum,
peregrinum eil opus eius . l\(am ficut alienum efl, idefl non conue-
viens deitati ftagellari, & cruciftgi , ita peregrinum efi humanita-
U omnes homines, & .Angelosiudicare nifl ex vnione ad verbum,
^ alijs gratijs in Chriflo/ingularibushecei competerent. Etquia
ifiaftcjuntalta fttpra fenfumhominum', vt in infidelibui lumine
fideicarentibus, quandoque ludibria videantur ,ideofubditur : Ec
nunc nolite illudere, nc forteconftringantur vincula vc
ftra . Confummationcm enim , & abbreuiationcm au-
diui a domino. q. d. proptertales iUuftones ordinata efl d Deo
conjummatio Mreuiata . Quodintelligitur de captiuitate Baby-
ionica, vel I[omana . Et quia ad credenda illa, qu^ dixcrat de Chri-
fto effe atiena , & peregrina , videntur difpofttiones humanx , &
diuinaauxilia,ideofubdttur: AuribuspcrcipitC, &C. Nun-

quid totadie arabitarans , &c. ()uod quidem exemplum non
videtur referendum ad finalem prxmiationem bonorum . Tum
quia infutura remuneraiione valde improprid eleHi dicerenlurpo-
ni, vt femina . Semina enim, dicuntur ejje in hac vitt, in Jcriptu-
ra,vt cum diciturin Tfalm. Euntesibant, & flebantmitten-
tes femina fua . FruHus verb feminum,proprii dicuntur ejje in
yita alta in qua manipuli rerum fcminatarum portantur , vnde di-
(it •• Vcnientes venicnt cum exultationc portantes mani-
pulosfuos. Tunc quia hic dicit Tropbeta: Etponct triticum
per ordincm, & hordcum,&c. flatim fubiungit : Et crudicc
iUumDeus fuus in iudicio doccbit iVM.Conflat autt- , quod
mfiruli fiaiu beatorum cefjat cruditio , & doHrina , quia tunc
omnes eleiU eruntperfeiU in domino doBi , vt infra j^. cap. Et
idco hoc exemplum videtur potius effe refetendum ad itla , quxfa-
cit Dews mifericorditcr circa genus ijumanum , vt credant qu^ adfa
lutempcrtinent, & bonum Jruclum afferant more boni agncot^ ,
quimultai ^ diuerfa opera in agrumfuumfacit , vt benefruHtfi-
^ ~ "" cet.vn-

266

cet.vnde in hoe locoglo.fic dicit: Pius,& mifericors dominus
genus liumanum, vtfruHum boni opet is ajjerat , arat vt agricola
vomerepriidicationis ,profcinditverberetribulationis : nunc pe-
fle , nunc captiuitate corrigit , & hoc efl quod dicit: Nunqu id to
ta dic. Hec in glof. Fbinotandum^ quod in hoc quod d/«t«i-.Nu-
quidtOtadie./efKnrf«w hanc expofitionem,quevalde proprie eji
Tropheta monetauditores,quos ante adattentionem excitauerat fit
fra dicens : Auribus percipitC,&C. vt afiiment, quodfmt agri
colanon tota diearat,Jic Deus non femper faciet difpofttiones ijtas
fed tantum vfque ad tempHS futurum, ex qua conftderatione audi-
tores difcreti adpcenitentiam reuocantur . Qund autcm fequitur in
Utera : Non enim in ferris triturabitur Gith, &c. referendii
videturaddiuerjum modum mottis eleBorum.

Toffet enim aliquis qu^rere , ex quo omnes iuSli cum de hac vi.
ta tranfeuntfunt inflatugratie , per quam vitam marentur, quare
aliqui eorum moriuntur, in maximis tormcntis , & alij leuiter hac
vitam tranfeunt ? ad quod refpondendum pcr exemplum decoUe-
Hione fiucluum diuerforum. Quorum aliqui cum duritia, & afperi-
tate colliguntur,ficut bladum de quofitpanis..Alif verbleuiterper
leuem excuffionem virga, vel baculi , (^ir hoc cfl quod dicitur : N5
cnim in ferris triturabitur Gith , nec rota plauftri fupcr
ciminum circumibit , fupple ficut fuper bladum:Jed in virga
excntietur Gith, & ciminum in baculo,fcilicet leuiter , panis ante
comminuetur , fcilicetferris, &plauflris, proutinglof Sedquia
poffet quis dicere , qubd licet res qu^ deducit in exemplum ftt vera,
tamen ackpropofitum non vidcturpe)tinere,eo qubd videtur iuflitie
Dei effe incor,fonum , qubd in his qui in fiatu gratix exeunt de hac
vita ,tatttainueniatur diuerfitas inipfo modomortis: jldquod
dupiiciter refpondet. Trimb dicens : Vcrumtamcn non in pec
petuum triturans tnt\lt^h[t.quafidicat momentanea funt i/ia
tormentarefpeduperpetu£pr^miationis , in qua omnia reducentur
ad veram iufiitiam . Secundo refpondetfic . Et hoc d domiio Deo
exercituum exibit, vt mirahilefaceretconfilium , & magnificaret
iufiitiam . quafi dicatfecundum confilium diuinim , mirabtle , ifta
exeunt, vtmagnificet iuflitiam. Gloffa interiincaris fecundura
quam pltts exigit ab eis , quiplura acceperunt.

B^ E T L l € ^. In cap. vigefimo oBaud cerca il-
lumpa/Jum: Alicnumopuscft. TomUalor dicit, qubdper
hoc inteiligitur opus iufliti^ Dei quod esi alienum , inquantum alie
num diflinguitur contra proprium , idcircoficut Deo proprium ejl
mifereri , ita punire dicitur hic Deo alienum , quia etiam putiit cir-
ca condignum . Burgen. iniiat ratiombus ,qu<e ex di£io pofiiUato-
risfuntfolut^ . T^am cum dicit iuftitiam , & veritattm,fecundum
quam punitttr iniquits bonum/impliciter^ &c. T^onncgatpcftitla-
tor: fedloquitur folumfecundum comparationem proprjf, vi dijiin-
guitur contra alienum , qnifunt modi dicendi . Dicitur ergo qubd
Jccundum effeiufiitia , & veritas , & mifericordia funtvnum in
Deo & teque propriafccundum e/fe , fed non fecundum dici,argu-
tnentum igitur quod facit Burg. contrapoHil. &fan£ium Thom,
optimheducitur contra expofitionem Burg.quam dicit verioicm
quamuis in continuam . Exponit enim Burg. iUum pajfum de opere
tedemptionisdicens: Idopus Deo e/fe alienum , nam non conuenit
deitati confpui,flageUari, crucifigi . Tunc arguitur fic: Ita verh,&
cathoiice dicimm: Deum conJputum,flageUatHm , ^ crucifixum:
ftcut de Virgine natum, ^ neutrum e/i alienum , nifi vt difiingui'.
tur contra proprium idioma : Communicatione enim idiomatum ita
yerumefi Deum confpui , ficut d puero fecundum Damafce. fieUas
creari. Etmirandum , quod tam folubiliratione Burg. contrafuii
magifirum fanBum Thom. laborat , quemtamen pra cunBis cole-
re confucuit Burg. etiam notatpoHillatorem exponentem Jeminatic-
ticm, pro retributione finati . Burg. enim vult,quodfemenjcrendo,
vt faciat fruBum , pertinet ad pr^fentem vitam , non futuram, &
maximhquia defignificato per femen fequitur : Erudiet illuni
Dcus, & docebit illum . Vam eruditio,& dodrina, prout ipfe
yult , ce/fabunt infutura vita , quando omnes erunt perfeHi . Sed
&iUud videtur improprib appropriari pr^fentifiatui. namfimo-
di/eminandi, & plantandipropter frutium , quivenitd fruitione
habent aliquam appropriationem adfiatum via , in quo eftfruBus
& fruitio imperfella, mutiomaiorem habent appropriationem ad
fiatum gtorite in quo efl fruBtis , & fruitio perfetii/Jima . Etfi
Chri/ius feminatiuftos interramorientium , proprij/fimeeosplan-
tat , &Jeminat in terra viuentium . Etfaluo iudicio mcliori mi-
nus erudite videtur di£ium, in vita beata eruditionem , & do3ri-
nam cefidre, qiiiafic dicens deliruit afius hierarchicos , qui a£ius
non diftrahunt d perfeHione , vt dicit Beatus Dionyftus de ccelefii
Inerarchia : nec dicit tmperfctiionem in vita beata accipere doiiri
nam , ftcut nec efie : Ideoftcut Chri/ius accepit d patre ejje, ita, &
doBrinam : C^ in hoc fen/u dicit loan. -j, Mea dodtrina non cft
mca , /ecundum expofniunem bcati Hilartj ab hoc loco vfque ad
cap.^l. Multa dixit Burg. qux non funt contraria po/iiUatc. nifi
fecundum atiam applicatmem,qu^ vt dilium efifupra non varinnt
catholicam vcritaitm.

Tom. 4.

I i

i.Far.ii

Aricl

t Eri».

Regy

Pralm. 17.

XXIX.
^rtel. Adle-
rufalem compa- a
tietis afTectu . qnit b
fi lognouifles , & tu,
lco Dci . Lco enim
Dei Icrufalem potctiflima c
& fortiffima fuit.
4« Procopius . Aiunt no-
nulli vrbem id nominis
ob id fonitam eik, quod
ipfa Dci auxilio non alitcr
quam lco fibi rcludantes
diUiparet . Ipfam autcm
qucE alicnigcnarum crat,
& Icbus vocabatur , tum
demum Dauid cxpugna-
uit, cum caccos & claudos "
reludantes, internccionc
deleuit . Ad hunc modum
Chriftusciusincolascecos ^
& daudos cfle oftcndir, cij
eosrcde inccdere diuinu-
que lumcn admittere nol-
^ le Scribas,& Pharifxos te- f

Glof.orcl.&Nico

C A

lai de L

i63

P XXIX-

yra

hiclocusProphetaj.quod D
ipium rcru ciietus aperuit.
* Cyrillus.Hisverbispr^-
dicitur obfidio lerufalem,
qux fa£ta cft poft crucem 1 1» q
dommi. """»

Uid. t Additlls eft annus 5 e HurnUiaberis . -Jt Cyril-

& Roinaiiis.

(ua lufereiur a Chal

« reTiipluiii,& altaie.

A£ Ariel, Ariel ciuitas
t quam expugnauit Da-

a T VfZtc ituni pio tuturo.

adannum,folcmmtatcs * '^iS^.S^r^^lrl ="

a 1 Finitxfuntadert perietunt .

Excrciiu Chaldacorum

eudlutas funt:, &circum- 5

f Quiaditut.i.

uallabo Ariel, & t erit trilHs , & moEiens , & <5

a T Sub lcfu Sacetdote magno. b «l Vmbra taracn antiqui retinens dignitati»,

c Hzcad R.omanain oblidionem.
T Qj^afi ci'fundaHiuitteinimicituivallo,&coangu(labunt tevndiquc.

eric mihiqiiafi Ariel. Et circundabo quafi ^
fpheram in circumitu tuo , & iaciam contra 8
te aggerem, & munimenta pona in obfidio- "

a 1 rortenis, quzantcdeczleftihusperpiophetas, 8c piatiiatchas.

nem tuam. Humiliaberis,de terra loqueris,&

a f SignificatdeillopopnlomagosfututosvtSimeon Magus .

dehumo audieturdoquium tuum. Eterit
quafi phy thonis dc terra vox tua, & de humo

tTamt
_ nuaria

fent Pharifaei , & iaftaflfent cetis.-
fuperbas voces contra do- anguftj

ftatuseft.HincillaDauidis g eloquium tuummullicabit. Eterit ficutpul-

Fllij al:eni inueterati funt , & a T Innumerabiiis. b ^ R.manorum.

claudicauerunt a femitis Juis,
t Difpcrgen- b Expugnauit. Cum pote-
tium. tiffima eflet , rcpugnanti-

bus cxcis, & claudis,quan-

do loab primus domatum
t Clunw. cxcclfa confcendit.

C ^dditHs ejl annus . Ciim

uis tenuis multitudo t vcntilantiii te, & ficut

a f Qnzfemperin motu perttanfit, &ideonon poteft numerari.

t fauillapertranfiensmultitudo eoruquico-

a t Catamitas. b ir Quiafubitoobfcffifunt anreexpeftatum.

tra te pr^ualuerunt. Ericq; rcpente, confeftim

a T luvltione. b 1 Quodauditumeftanteaduentum

h

Rrm3rotum,& teira mota eft.

minum , Hunc ncfcimus
qui fit dxmonium habec.
Aucrex ludxorum & fi-
milcs voccs , qui fene-
Hris & de tcftis fupboelo-
quio tonabant, deprimen-
tur, & de terra , inquit , lo-
qucntur.

9 f Thy thonis , &c. VhytO- i'Viie^

10 nifla,qua:eratin Endorg
IX necromantiam Samuele,
12 immo dxmonem fufcita-
I J uit: & huiufmodi futura
14 praedixitinpopuloillo.Ma

nia,infania. vnde Mani-
ch20s,Manthos,diuinatio
g Eteritficutpuluis. 4«Au-E
guftinus. Loquens de illo j^^^^ «
qui conuitiabatur Dauid. "\ '
Ecce quomodo probatur
Dcum vti cordibus nia-
lorum ad commodum
bonorura. Sicludatradea
tc Chriftus cft vfus , fic lu-

15

l6

captiuatieflentaNabucho ^ adomino cxercituii vifitabitur in tonitruo, i7 dsiscrucifigentibus Chri

donofor_, neque templum

habebant ncqj facrificium,

& hoc per multos annos,

& hoc ell annus ad annum

additus .

d Quaft Spberam in circumi-

tu tuo . Templi fimilitudinem rctincntis antiquam, non

magnificentiam.

4« Theodoretus.Quohicprajdidlum eft,fadumnar-

rat Luc. dices, Nuc abfcoditii eft a tc, quod tuc no plane

a 5" Etiam t elementa vmiicabunt auAoiem.

&comotione terraz, &voce magna turbinis

a 5 Fulguii:, ^lemplum fignificatcomburemium . b^^Homines.
c f Quiafibi, &fuisdiishoc aflignauerunt necDeum

•■'iiusnutu, &virtutehoc egerant, glorificauerunt
" b " " "

&C tepeftatis& flammg ignis deuoratis.Et erit

ftum , fic diabolo pefsimo
vtitur ad iandorum vtili-
tatem , qui tamen merito
j. omnes fuas pcndunt pce-
nas: Sicvfus cft dominus
^ cxerciru nationum, & Ro
manoru armis ad vaftitatcm lud^.aliog paratis ad c^d^
h intomtruo. Vififunt Romaniirruerecumtonitruo,
& terra moueri eorum aduentu , & cum flamma ignis
quia & ciuitatem fuccenderunt, & tcmplum .

^ Obnupe-

DluiCo.

Ariel.

NICOLAVS DE LYRA.

Cap. XXIX.
AE Ariel. Hic confequcnterloqulturVropheta co-
tra illufores veritatis generaliter . Et diuiditur in
duas partcs: quia primo dedarat fuum prooofitum»
&fecundd remoutt dubium ibi: Propter hoc.Pri
ma adhuc in duas , quiaprimo comminatur populo
captiuitatemper Chald^os, fecundb per \omanos, ibi: Obftupe-
fcite. Vrirna adhuc in duas,quia primo poputo comminatur, (tcu-'
do,ipfum aliquatiter confolatur more Samaritani pofi vinri mordica
tiuu infundes oleii lenitiuu,fecuda,ibi-E\. crit. Circa primu dicitur.

1 Vae Ariel.£«^/«rt! per ^rietintelligatur ollcditur,cufubditu.r

2 Ariel ciuitas,qua expugnauit Dauid. Scilicet lerufalem,
quam expiignauitin priniipio regni fui mde eifcies lebuf. z.Fjg.^.

3 Additus eft annus ad annii. q.d. appropinquat finis dura-
tionis leruf. qa Chaldtci defiruxcrunt eamtepore Sedechia^egis.

4 Solenitates, &C. Quia diftruHo tcmplo per Chatdicos cefjaue
runt,vnde inHtbrx. babetur-.Vtxciiixiwnt, &loquitur Trophe
ta defuturo per modum prateriti, propier quodfubditur.

5 Et circumuallabo Ariel . ide£i lerufalem, qua d Chaldm
fuit ohffffa in cinumuu. 4. f{eg. vltimo.

6 Eterit triftis,&c. ex fme,& gladio fuperueniente.

7 tritmihi. Sctlicet lerufalem.

8 Quafi Ariel. hoc dicitur ad exprimendu quare lerufalem hic
yoiatiir sAriet in toco ifio. ^riet cnimfecundum hcb.fignat altare
holocaufiorum:& hoc etiam habetur E^s^ech. 43.pcr hoc autequod
diciiur de lerufalem Inc : Erit mihi quafi Ariel , intetligitttr ^
ficut altare holocaujiorum erat openu,& circundatu carnibus ani-
maliu immolatoru,quia vnapars ponebatur fuper attare cremanda.
alix autem partes dimittebantur circa attare difiribuend£ Sacer-
dotibus.

dotibus , & Leuitis minifirantibus , &atiquie etiam offerentibus
fcilicetdehofiijspacificis : in defiruBione lerufalem per Chaldaos
Ciuitasfuit plena cadaueribus mortuorum intus,& circa,& ftc ex- y
ponit Pya. Sa.

9 Et ciic\xnd3bo,Scc.I{cuertitur Vropheta ad defcribendu obfi
dionis modu:quia ficfuit obfeffa d Chaldm , quod nuUus poteraj
egredi adfugiendu,nec aliquis exterior intrare ad ciuitatis auxiliu,

10 Et iaciam contra te aggcrem. Scilicet terram,lapidcs,&
ligna, ad imptendum foffata. 11 Et munimentapona,&c.
tdmachinasaddeflruendum muros. 12 Humiliaberis. De-
ieBa d regno. i j De tcrra loqueris. Huia vutneratiadter'
ram cadentes gemitus emittebunt,

14 Et erit quafi,&c. Fox enim requiftta per artem Thytonica
efi voxmortuorum,velpotius dxmonumadfimititudtnem mortuo-
rum apparentiim , & loquentium , vt didum fuit 1. I\eg. S.&per
hoc dat intetligere populi mortalitatem, ita qubd non audiretur vl-
tra vox eius, niftper modum Thytonicum .

15 Et erit ficut. Hic confcquenter Vropheta poptdim regni Itt
dic atiquatitcr conjotatur, denuntiando Babytonioru defiru&ionem,
qui quamuis fecundum ordinem diuinx iufiiti^ lerujalm dejiruxe
rint magis virtute diuina, quam humana, tamen hoc iniqua votun
tate fecbrunt, &faHum iliud propri^ virtuti attribuerut: propter
quodpofiea per Verfas , C? Medos etiam deleti fuerunt : & hoc eil
quoddicitur:Etcnt. qui a vento rapitur, & difpergitur.

1 6 Muhitudo. idefi Chatdicorum captiuitatem te deducentium
& patet littera vfque ibi. 1

17 Vifitabitur.Per hoc intelligitur multitudo,fortitudo,(^ crude
litas exerciius Verfaru,& Medoru vtturi in breui cotra Babylone,

1 8 Et flammae,&C. Quia capta Babytone incenderunt eam.

19 Et ficut erit ficut fomniia, &c. Quiaficut Jomnians ali'
quadoJomniatfecotnedere,(^ bibere,& in detittfseffe,&in hoc de- Somi

IhteHatnr.

M 0 Il^ L I T E 1\.
j I r^ .Ariel. In hoc ca.Iiteraliter inteliedopra:dicitdu-
plex deflruaio lerufale, ^pter veritatis illufione.Prima
facta fuit ^ Chald. quo tepore fuerut iiiuforcs veritatis.

ficuc

ficut patet illufione verborii Ier.& alipru fandoru ^phc
tarii,ficutfcribit 3. Rcg. Sccuda diftrudio fuit p Rom.
^prer illufione vcritatis a Xpo ciusqj difcipulis pdicata:.
Per prima,cui' captiuitas fuit breuior,vt didii eft c. prx-

cedenti

2^p

yf a 0 bliuprftite & ai
j «^ miramm . Poft fub-
i . ucrfionemlcrura-
;f""''km&tapli,idcft,
j j\riel contra Scri-

I bas &Pharireos,p

phctia dirigitur.

;|.Matt. * Orjgenes. Dif-

I roluimini&ccfta-

fln patiminj, ideft,

populus diflbluat

animo &mcntep

crati e- multitudine pecca

iqiios ex torum , & ecftafin

it.

Ifaix Cap.XXIX.

270

b fPHgnabit pro eoorbis terrirum contrainrenfatos."

D

3 •'Qnafi nlhil 8f inane cito peribant.

ficu c {cmn iu vifionis nadluma: multitudo omnium gcn-
tiumquie tdimicauerunt contra Arielr&omncsquimi-
Iitaueiunt& obreclerunt& pra^uaJueiunt aduerfuseam.
Etficutiomniatefuriens &comcditj cumautefueritex-
pergefacluSjVacuaeft animaeius . Etficutfbmniatfitiens
&bibit, &poftc[uamfuerit expergefadus lafliis adliuc
fi tit, & anima eius vacua eft j fic crit multitudo omnium
gentium qu^e dimicauerunt contra montcm Sion . Ob-

a «'ADiina eius V.1CU3 eft. ^Sccibz & Fhaiifzi. b fMireiiam vefltam.

flupefcitc 6c;admiramini,t flu«5luate&; vacillate,inebria-

alSedadoloie.
b

bf Stuporemoueminimalocum, vel poeniten
testVteuadatis.

m ini,& non a t vino,moucmini,& non t cbrietatc.Quo

a ^^Alienationem meniis,

^ TQuja videntes raluatoicm.
clauliftitoculos nc 'ideietis.

patimini,i. extra fe
iit impios mentis,
infaniatcontraSal
natorem .• inebria-

mini,i. fit cbrius , . ' -r • i- j • r • ' r ---^-^— ......

contra Chriftum. ° niammilcuitvobisdommuslprituniioporis.t Claudet

b CLjudet OfuloS aTCotJis. bfSed. i" Qui debent pr?uidere. TPftquos fcient'^™ D'' *'<*ebatis.

* TLex i-- v'ophetc vfque ad loannem. c^Qui debent defendcre.

ocu los veftros , prophctas & principes veftros , qui vident

a '^Abfi.undet acauferet. b *Non omnibus. cTPropheiaium. d foblcura

vifiones operiet . Et erit vobis vifio omnium ficutverba

> 1 Tottus fanUx iciiptuiz quz vnus libei. quiavno fpiiitu fciipta.

b f Sciibis qui fe iaAabant intelligere.

libri fignati,quem cum dederintfcienti literas,dicent:Le-

a «lObfcurus.

geiftum. Etre{pondebit:Non poffumjfignatus cft enim.

t 1 Veius teflamcntum. h «iLaico vel Gentili.

Etdabiturlibe'rnefcicntiliteras,diceturqueei,lcge,&re- »4 f'''ftj'' ««««'» ">{■'"'

afMultoleuius eftimperitiamlegisconiiteri, quamiaft-rcprudemiam, ^5 ^^ ""Ce^r^J dOHrinaS

nccpolTe quod dicitur fcire. b TQuia idola non colit. CT prttCepta homlnU .

TApjropinquamusDeomente,non<.orpore,vndefolus Tnnnnnr.t5nf4.iiT»

Moyfessppropinquauitad Deum. IH qUO nOtanaum

amijerunt, &ciui- ^ fp5debit.Nefcidliteras.Etdixitdominus:Eoquodappro i- Enagehftas& apo
lasdeftruftaeft & -^ :i rr ^/ ftolos , non verbiS

* Ide Ideft,c[au-
detdominus ocu-
bIos ludiorum, &
daudet propheta-
rum& principum
oculos, qiiipollice
batur viderefe oc-
culta & abdita fcri
pturarum.
C Si^natuse(ien'm.
Hxcimpleta funt,
quando& digriita
tem & facerdotia

I

2

3

4

5
6

7
S

9
lo
II

12

13

crgo vt dauderet D

vificnemaut pro-

phetia venitChri-

ftuSjfed vt aperiret

potius. Omnes .n.

de ipfo prophetisB,

inancs &impcrfc

&x manferunt,do '

nec ille feipfum o-

ftendcnSjOmnib.q

deipfo pdidasut,

finemimpofuit.

■J«- Origenes.Sed

& Ifaias, quod xm Hom. 13. i»

gmatafintquefcri Nuinet«s.

pfitjdeclarat , irt- ^ ,

quiens. Eruntver- '

balibri huiusver-

ba lihri fignati , eo ^ciaufic.

quod figuris per-

plexus eft,& senig-

matib. inuolutus .

d Eo quod appropir.- E

^uat populus ifle. Do

minus in Euange-

lioMatthxi vtitur Matth. ij.a.

hoc teftimonio :

Topuius ifle labtjs me

honoratf cor autem €0

rum longe efl ame:

l.ide-

kU.

lcmplum a principibusRomanorum.
•X- Eufebius. Quae tandem figilla nifiprophetarum ob-
fcuritates?quasciimplanebenenotasnabcret Ifaias, di-
xit,Eterunt vcrba hxc tanquara verbalibrifignati.Non

ergo

de vcrbo exprefnfl"e,ncc Lxx. interpretes fecuros eflc,
quorum iam cditiolcgebatur,fed quafiHebrttos &lege
inftruftos fine damno fcnfuum verbis proprijs vfos.

^ labiis

NICOLAVS DE LYRA.

^ leBatm :fed h<ec deleBatio modicum durat quia vigilans fentit fe
rfmentm & fitientem:fic gloria regni Babylnnis modico tempore

Q dmauit refpcBu aliorum regnorum,quia inccpit effcgloriofumfub
Tslabuchodonofor (S fub nepote eius Baltafar defecit illud regnum:
Vfecundum iftamfcntentiam patetUterafequcns.
1 Obftupcfcitc & admiramini . Hic confequenter propbeta
comminatur dtftruclione per r{omanos,quf faBafuit.^z.annopofi
faffionem Chrifli:& illo tepore aliqui de ludxisjicet pauci compa,
ratiue,receperunt fidem Chrifti^&alij remanferunt infua infidcli-
tate exctccati. Trimo igitur pr»phetadenuntiat diHam dtfiruBio-
tiem,fecundd malorum exctecationem , ibi . Claudct oculos VC-
flros. Temo bonorumilluminationemtibi-.T^ionac zdlmccirca
frmumdicitpropheta: Obftupefcitc &admiramini, &c.
Vrx magnitudine malifupcr vos venturi.
7. Fluftuate,&c. Qitiaftcut dicit lofephus: Imminente obfidio
me lerufaUm a i{pmanis, Iud<ea diffenftombus interius erat lacera-
ta,(£ aliquifequebantur vnum tyrannum,t& alij alium : appropin-
tfitantibus etiam I^omanis aliqui confulcbant,qu6d ciuitas reddere
tur eis, alij autcm contrarium , &fic totus popidus erat in quadam
flitBuatione &vaciUatione.

3 Inebriamini.per defeBum fenfus & confilij.

4 Et non a vino./erf a flupore vos conturbante.

5 Mouemini.de vno propofito ad aliud.

6 Et non in cbrietatc.yerf fcilicet ex perplexitate.

7 Quoniam mifcuit vobis,&c. idefl mortts , quafopor no-
tninatur: & iitepotusfuit eis propinatus a I{pmanis,quipopulum
in maxima multitudine occiderunt,& refiduum captiuauerunt,vt
diBumeflfuprjc.i7.e.

S Claudct.H/c confequenterponiturmalorumexcacatio.Et pri
mo quantum ad maioresjecundo quatum ad vulgares,ibi: Yq qui
profundi eftis.Tr/wdJrt duas,quia primb pnnitur malorum txc^
catio,fecHdo exdecationis ratio,ihi.Et dixit dfis. Circa primu dici
twi-iClaudct oculos Vcftros./V/c// excfcabitfacerdotes,& Scri-

bas , qui debent vos dirigere , ficut oculi ctttera corporis memhra .
Sciendum tamen,quod Deus non efl caufa accfcationis dircBi^: fed
indireHe inquantum iufle a matis fubtrahit gratiam fuam mentis p
illuminatimm.

9 Prophetas. imminente enim euerfione lerufalem apparuerut
plnraftgna huius euerfionis,vt dicit Iofephus:qu.s tamen atiqui tan
quam prophetefalfi interprttabantur in contrarium,fciticet in bo
num ciuitatisfuturum.

I o Et principes veftros . Qina decepti a talibus prophetis rc-
bellauerunt I\omanis.

II Et erit vobis vifio , &c/'. prophetarum antiquorum , qui
frophitauerunt de aduentu Clmfti, & dedehruBione ciuitatis &
tempti propter eius mortem.

1 2 Sicut verba libri fignati. Qm non poteft legi quandiu cS
figilatuSfideo fubditur.

I i Qucm cum dederint. Sic enim rcfpddent ludtei moderni.
MuUi enim do&ores eorum qui prMefferunt,determinauerHnt tem-
fus Meffia vnuspofl aUum,& omnes defecerunt : quiatempora ab
eispr^fixa tranfierunt,fecundum quoddixit Fjt.Sal.fuper Daniele.
Et caufam huius defeBus dicunt doHores modcrni,fcilicet quodfer
mones prophetarum (hnt claufl.

14 Et dabitur libcr . /ti//cer apertus predicatione Chri fl &
apoftolorum.

15 Nefcientilitcras. Quiaquando fimpUcibus lud^orumfit
mentio de adnmtu C brifii pr^tterito & defimiUbus, dicuntfe non
effe peritos in legr.Scd magjfiri eorum fcirent de talibus refponde-
re quorum erroribus firmifsime adhxrent.

j6 Et dixit dominus . Hic ponitur caufa diSiicxc<«cationis,
fciUcet hypocrifts fiu€ fimulata fanBitas,qu£fecundum Hieronym.
eft duplcx iniquitas : & maxime ctiam vigtbat in Sacerdotious ,
Scribis & Tharifxis tempore ChriHi,vtpatet ex decurfu Euange-
lij:& hoc efl (jufdduiiur.

17 Eo quod appropinqua.popu.&c/<i/s}//»M«/<jnt/o iuflitH

* Ettimue-

M0I1..4LITEII
t ecdcnti,(%natur pocnatemporalis,qua:aliquando infli-
gituriUuloribnsvcritatis.nam & tuncfucrunt tcmpora

litcr

liter affliai.Pcr fccundam veroquxeft diuturnior,figna
tur gchcnncE poena, quareft jUuforibus ventatis peima;
ncntibus in f ua malitia referuata .

Tom.^. I 4

271 Glorord.&NicoIaideLyra 272

rs a Libijsfuis- Lxx, Labijs

*f fuis me honorat,cor aute

^t*,..», . ciuslongeeftameifruflra

Marcj.b. autem colunt me , docen-

«dif.c.fin. tcs praecepta hominura

atque do^rinas.
Lib.4.c3p.t(S ^lrengus.Vcrbal^iscnu
tiabant Iudxi,erant aut fi-
ne charitate.&pphocin-
iuftiin Dcum & in proxi
m os , docebant dodrinas
homi num,i.presbytcroru
t AMi. I.C.I. quas finxerant, vt fruftra-

Cor.i.c

x.C»r.

i.e

fEcczj.c.

rent lege Dei , ne ci eflent
fubie£ti,hoceft.n.quod a
Paulo df, ignorantes luliitia
Dei,crfuam -polentes ^atucre
iuHiti^ Dei non erant fubie&i.
b Teribit enim . Ab loco
hoc Apoftolus teftimo-
nium ponit: Verdamfapien-
tiamfapientium ,&inteUe£lM
frudentium rcprobabo : alijs
vcrbis eundem fenfum.
Veregrandc miraculufe
■n cit Deus in populo vt eo-
dem tcmpore ciuitas ar-
deret,& templum corrue

JBc. (f.Mat.

ret

& omnis magiftro-

rumfcientia deperiret.
* Origenes.Perdidit do

a fTtntum.non corde.

' pinquattpopulusiflccfrcfuo, Sciabijsfuis

aQ^unoncrcdiditiutiiiumi&quinoQCieditinfiliam , r.ccciediiinema
oui iniGt illum.

glorificat mc: cor autcm cius longe eft a me:

a KTradilionibi^s Scribarum & Pharifxotum qui iuftitiam
fuim volcntM ftaiueic, iuftitiz Dei non funt fubieAi.
b <[Non Dei.

6ctimucrunt mc mandatohominum & do- ^
«arinis , ideo ccce ego addam , vt admiratio-
ncm facilim populo huic miraculo grandi &c

» fScrihis atPhatifzisquifapieiitjamDri nonrcceperunt

' ftupcndo. t Pcribit cnim fapientia a fapic nti- 3

a vQnj in liteta continetuc.

bus cius, 6^intclle6li!s prudcntium cius ab-

a % Neeum repeiiai5t qui in lege cominetur. b IT Dcfecerunt fcrutantet
fccuiinio. K Celantes iniquitatem veftram. U Sapientes fcculi , hzic-
ticorum inagiftri, luizorum 8c Ph arirzorum.

fco'ndetur. VjE<]uiprofundieftiscordc,vta 4

a «['iecretum. bftQuia.

domino abfcodatis confilium,quorum funt 5

airAbfcondito. hirMaU. c«rTanquam Deus non videat etiam.

in tcncbris opera,6<;dicunt:tQuis videt nos,

.1 <iQui t«m aftutecoUmusconfilia

fi^uis nouit nos .5 t Perucria eft hxc vcftra ^
cogitatio,quafi fi lutia cotra figulum cogitet,
&dicac opus fa<florifuo, nonfcciftimc : &

ir Opus.

figmcntum dicat fidori luo , non intclligis.

a T Przdicaiione aroflol

poflc.Inpoteftatc.n.auto- D
riseft, qualem velit conde-
recreaturam. Vafa enim
omniavniusfunt fubftan-
tia, feddifFerunt honore,
voluntate autoris.- fic cum
omnes ex vna & cadcm
maffa fimus in fubftantia ,
& cundi peccatores , alijs
mifcretur, alijs nonmife-
retur,non fineiuftitia.In fi-
gulo.n.fola valuntas cft.in
Deo voluntascum iuftitia.
C In modico & in breui.^o-
dicu & brcuc ex quo hoc
prsdiftum eft vique ad
afcenfioncm domini; Om
nia .n. tempora cetcrnitati
comparata, breuiafunt&
momentanca.
f Libanus in Carmel . Liba-
nus mons in Phoenicia ,
Carmcl in confinio Palefti
nK&Phxniciscft. Eft & ^
alius vbi Elias habitabat in
tcrra promiffionis ciufde
nominis. Libanuscandida
tio.Carmeljfcientiacircun
cifionis.-in quo fuit Nabal, g
homo ftultus,maritus Abi

* Origcncs.Pcrdidit do ^^ „ . a , ™a.>o„e aro.,01 ^u.„. ^ , ' ^ nupfij

WraMif. minusfapicntiamlud^o e tNonne adhuc m modico& m brcuicon- 7 g^l^id^!;,?^^;;^^^^^^

4«rvctus c< nouum ttllamcntum Scribis& ihjufzis lignatum.
b «ignoiantiz c fPeccatoium.

rum , non eft .n. fapientia

apud ipfos, quemadmo-

dum neque prophetia. Sa
■ ^ pientiam .n. ipforumob-

fcurauitDeus, vndenon

fpicndet vt oUm.

C A domino abfcondatis .

Quafi non vidcat Deus .
GeneC j.b. Hoc crror Adam & Eua
Ibideini4.1>' abfcondcrutfe Cainquo

quc dixit.a facie tua ab-

fcondar.

* Cyrillus . Profundi

eftis corde,vt 3 diio abfco

datis confilium , quado.f.

proditorem Iudamconduxiftis,vt dominum dolo tenc-

retis dicentes, ligemus iuilum, quia inutilis t(i nobis.

d Peruerfa efi,&c. vt crcator ignorct creaturam.vnde po
Suprl t. pulus;9 homo tu qui esiqui refpondcas Deij,nunquid dicitfigmen
inc"/cDi flo '"*" faBorifuCtquare me fic fecifli ?
ad Tim. ' * Ambrofius Oflendit contra autore opus cius qri no
Q pofle

a ifGenies candids & mundz. b ^Hebiaice, Chermef.
qScieniiam verz circunciiTonis. c i ludziextei us

cirriinciC in gentes fyluefticsinfruftuo as-

ucrtetur Libanusin Carmcl, &c Carmel in fal

8

Dauid. Illo.n.viucntc.viru
Dauid accipcre non potc-
rat,ne vocaretur adultcra fl
cflet cum adultero viro .
* Theodoretus.VosoIa
dxi repellam cito & affu-
manationes. Nationcs.n.

. „ — appellatlibanum,quinon

vcibalibrij&detcnebris&caligineoculicx- 10 ludseorum fed Gcntium

a vGentes qui non audieiunt
lcgcm Oei.

«rlntelligent.

g tum rcputabitur ? Et audicnt in illa dic furdi ^

1 1 mos cft . Carmcl vero mos

arGentium b «rMyfteriafidei. c f Sibi. irConfljj.tibus Gentibu» _

. , , b / ^'Tj c^ ^'^°'*°' h" '.'^ '"J"^"", 1 2 eft luda:?. Allcgoria autcm
corum videbunt. Et addent mitcs m dno Ix- ,3 ^0^« commutationemla

airBeatipaupeiesSpiritu. b f m De ..quifanfti

hcauit ''ae
h

H da£orumcumgertibus,vt
titiam. Scpaupcrcshomines ia lanao^lfrael ., -^IZ^^I,^:^!^

bano,ideft gentibus.Carmcli gratia,ideft, ludaexgratia,
quod Carmclus mons eft ludxx Et Carmelus,hoceft,Iii
d£Ei,crunt in faltum,erunt inculti cuirura coelefti. ^
o- Etaudient. -k Procopius- Idcft.qui priusincauginc
'k tencbris verfabani,libn luce mtucbunf,qui aut prius
Dei arcana & my ftcria fpedabant^in eifde ceci cuadent.

^ Confumptus p

NICOLAVS DE LYRA.
* I Ettimucrunt me mandato hominum & doi^rinis.
propter quod Chrijius improperat eis Matth. 1 5 .d.Irritum fcci-
ftis mandatum Dci propter traditionem veftram.
a Idco ecce ego addam . ad cttnatem eorum ; propter quod
fubditur.

i Peribit cnim fapientia a fapicntibus.zrfe/? ilUs quifunt
infiatitjapunturn, ftcuterant !,aceraoies,Scrib£& Vfjarif^i.

4 Vx qui profundi cftis . Hic confequenter ponitur excaca-
tio vulgartum. Tempore.n.Chrifli in ludxis erat vnafi 3a Sadutco
rum qui negabant fpiritum & angelum,& per conjcquens refurrc-
(iwniTnfuturam. ^H.ii.&perconfequens negabant punitionem
omnem po^ rita iUam: & per hoc proceffit error in\vulgarib» ho-
minibus,quod Deus non ir.tromitteret fe dehumanis a^ibuspunie
dis neque agnofceret,& hocefi quod dicitur[: Vx qui profundi
Cftis corde.tritantumfecundum aflimationem veJtraWfquod diui
nafcientta non attingitad ipfm.

5 Quorumfuntin tcnebris o^ttxintantum,qucdnonfunt
Deooccultafecundum errorem velirum,& abfurditatem: Hanc ar
guitpropheta,dicens,

6 Pcrucrl^cft hxcveftracogitatio,&c.^f quod lerem.ii
ficutlutum inmanufiguli, ficvos in manu racado-
TOUsIfracl.

7 Nonne adhuc in modico & breui. Hic confequeterponi
tur ftmpicium iUuminatio:Sicut.n.in aduentu Chrifii Sacerdotes,
& Scriba qui erant titerati,fueruntfuis demeritis exc4cati,ftc apo
Jioli aliique difapuU Cbrisii,q'4 prius erantfimpUces iUiteratijue
ruut diuinitus iUuminati:^^ quod dicit faluator Mattb. U.d. C6-

fitcor

fitcortibidominepatcrcjEli &tcrrx,'quia abfcondifti
hseca fapicntibus & prudentibus,& reuelafti eaparuulis
&hoceJtquuddtciturhic. Nonncadhuc in modico & in
brcui.^«M lUuminatio apoliolorurn fiiit fiaiim poH Chrijti re/urre
Bonenr.tunc enim apcruit illis fenfum,vt intclligercnt fcri
pturas,£»c.i>/f/»»o.

8 ConucrteLibanus,&c.r»He'i>-/o^ai««)'.Inncmusrc
putabitur.pe»- Carmel inteUigitur hic mons Carmclt,vbi Elias in
terfccit prophetas Baal,qui locus efi aridus & fterUis. Libanus ait
tem efi nemus vbi arboresfunt pulchrx & aromaticx.Ter hanc igi
turparabokm inteUigitur,quod Sacerdotes & Scribaqui erant ma
gn^ reputationis & autoritatis,annihtlarenturperexc£cationcm:
C? tande per occifionem\ i.i deflru6lione ciuitatisper I^pmanos : &
apofioU aliiq; difcipuU Chrifii,quia nuUiuserant reputationis eleua
renturper iUuminationes diuinas & operationes miracubfas , vt
patet in a3ibus apcfiolorum in pluribus locis . Et qnia pcr corum
pnedicationem conuerfifunt Gcntiles adfidem,ideo fubditur,

9 Et audient in dieilla furdi . ideli Gentilcs qui prius erant
idololatiiitdedti.

10 Vcrba libri /c«V/ccf veteris ac nouitedamenti.

1 r Et de tcnebris,&c.c»->-o>'«w/«//cft & ignorantii»
12 Oculicxcorum.j</c^Ge»«///«ff?.
I j Videbunt,& addcnt mitcs./. apolioU quibus dixit Chri»
ftus,Matth. I i.rf.Difcite a mcquia mitisfum, &c,

14 In domino Ijetitiam. de conuerftone Gentiunt adfidem.

15 Et paupcrcs hominum .i.paupertatem EuangeUcamfc-
qtentes: quia inprimitiua Eccleftaomma erant fideitbus commit-
nia,quaftrenuntiandoproprietatis,AB,ti.

* Quoniam

\

^73

a eonfumpttii efl
illufor.* Idem. lu-
^ da;i,f.qui Chriftu
contumcIiose,ad-
orti,irta iadlarc au

fabri filius^i]uomodo
igitur dicit, dc calo
defcendt, &c.

Ifaias Cap. XXIX.

a ^\n morte Chrifti. h«rprincpps mundi.
ni *

274

cxultabunt, quoniam defecic qui pra^ualebat , confiini- '

a «rCanfumpius eft. b<iOecef toihumanigenecis. c «rMiniftii diaboli. "

H AliasfeAinabanr.

ma'tus cii illu(o: 3 & fuccifi funt dmnes qui uigilabant fu-

a rAdnionebant. b f luctxos.

C fSIarphzmiz, inOeelzebub
piinc.de & hulufmodi.
f Suggerendam.

per iniquitatcm^qui peccare facieblnt homines in vcrbo , 4

a fChiuium, vel quemlibct luftujn peccatores coirigentera.

b «rVoto nonfafto:Sedipfi dedinauerunt ftullraa iufto.

b Et decHnauerunt

frufiraa iuflo . Dx- b & argucntcm in potta fupplanta^bantj&tdeclinauerunt
fruftra a iullo . Propter hoc ha:c dicit dominus ad domuni

a «iHoc temporefcilicet Ifaiz.

b IfMemefuper iniquitate r^a.

lacob, qui redcmicAbraham. Nonmodo confundetur 8 ft Cyrillus.Non

i - .. j_ ■ -^../T - •. ,. riini nriniiim Tn.

a f Poenitendo.

£

jTiones conati sut

declinare iuftum

a iuftitia, fedfru-

fira. Meliuseft n.

lcgcre,iuftumg a

iufto. Vcl, Scribaj

& Pharifxi dccU-

uaucrunt fruflra

a iufto dicentes:

2^on hnbemus regem

nifi Cafarem.

C I{edemit .Ahrs-

ham.Dc igne Chal
■>unt d^orum.Legitur

.n.Chald.TOsAra

Sc Abraham in

ignem proieciflfe ,

cocpnollent eumcolerc. Aram aurem ibi expirauit,
*-^'^ Abraham illefus exiuit.vnde:f,?o dommus qui eduxite de vr

Cbal(ipruin.ls,n\s enim lingua eorum vr dicitur.

d Confu!:detur ijcob. * Procopius». Hoceft ,pr2di£la

6

7

gcntiumvocatio-D
ncveflriqucreie-
flione j quo t^e
ifla praenuntiatur
non crubcfcitis,
ait , tanq minime
futura crcdaris,
fcd fidcm vobis fa
ciet fuo tpe reru
eucntus. Tum de-
mum n.erubefcet

fihj Veftri , CU Deu tC-uflra JecH

lacob, ah'enigenis S'^"''""'
laudari viderint. " "*"*

.J.C.

ei.d.

b «rQuafi:Tiincpoenitebit.

lacob, nec modo vultus eius erubcfcet, sedciim uideritii-

a f Aportolus. b «r Scilicet. «rjlpfefecit nos &nonipfinos.

lios fuos opcra manuum mearum , in medio fui iandi-

a «fVnde: Rcpleti funt omnes Spiritufanfto loquentes magnalia Dei. vnde : Confufi ludzi dixe-
iunt:^idfacicmnsviiifiaues.QuibusPettus:Scioftatres,quiapetignoIantiam,fec.

b «fProohfiiz. fApotloIi. CfChtiltum de lacob.

ficantesnomenmcum, &fan»n:ificabunt femenlacob, &

a «r Pat rem & Filium tt Spiritumfanftum . b «iTunc. c f ludzi idola coientcs.

Dcum Ifiaei t pra^dicabunt , et fciait crrantcs Ipiritu intcL

0 « Mtfticum. b cQuJ lcmper contra dominum murmuraucrunt. f SpiiittuUtCl.

c lcdum, &c muiTitdtorcs difcent legcm.

9

ro
II
12

13
H
»5
16

17

cum primum lu-
djei impie egerint
inChriftuni, fuag
peccata cogno--
fcet, fedtemporis
progrcflu,cucxlu
dxis nati vidcbut
opera mcacouer-
fum orbem,idola
c6trita,dcmptum
errorem getium.
C Muffitatoresdilcet.
*Procopius.Hi.f.

C

gentium

qui Chrifto obftrepebant , gjnondum annos quinqua-
ginta adcptus, Abraham vidiflediceret,quoclfabbatum
folueret, quodpatremfuumDcum appellans, asqua-
lemfcDeofaceret.

' CAP. F

NICOLAVS DE L Y R A.
1 Quoniam defecit qui praeualebat.Qfwf Sacerdotii Scri
barHm, & Vhariftorum qui in deflruciione ciuitatis fuit occifus.
a ConfummatuseftiUufor.///«/«r««fc«i>»WM/«/»/<c/Vej'(/o
Rrinam Cbriili.

3 Et fucci.funt oranes.^«M tota eorum intentio verfa erat ad
auariciam, (^ rapinam.

4 Qui peccare facicbant homincs , &c. quia ^u^rebant de
tre Christi difcipulorumifue eius atiquid calumntabile rapere,vt pa
tttin Eua.igetio,& m aciibus apoflolorum in pluribus tocis.

5 Et arguentem .fcilicet Chrislum arguentem eorum vitia in
pakm.

6 Et declinauerunt. idcfl i ChriHo qui dicitur iuflu%.Antho-
tiomaftc^,eo quodalios iuftificat, quem negauerunt corsm Pj-
lato.

7 Proptcr hoc. Hic vemouetur quoddam dubium circapr^di-
iia de excxcauone fapientum,& iUuminaiiune ftmplicium,neforti
crederetaliquis,qu6d hoc deberet accidere prope tempus Ifai^Meo
remouethocjcum dicit.

8 Non

8 Non modo confundetur lacob. idefl popuUs ludaicus,
qui maiori parte aduentu Chrinifuit exc^catus , & per B^manos
perorbem in captiuitatedifperfus, vbi muttas confufiones fufiinet,
& ideo determinatio huius temporis fubditur. cum dicitur.

9 Scd cum viderit filios.».rf/»o.^o/oj quifuerwn dc gente ifla.

10 Opera manuum vncztnm.Quiaper infufionem spiritnf-
fanSti deidiotis,&timentib.fecit eosfapientiffimos &confiantes.

1 1 In medio fui. Et hocfiebatpotiffime in die T-eTusfies.ji^-.a,

12 Et fanftificabunt. ideli fanaumpradicabunt.

1 i Semen liCOb.i.Chri^um.quem lacobpairiarcha pntdixit
venturum ad fanliificandum mundum, Gene. 49.6. Non aufere*
tur fceptrum dc luda, & dux dc foemore eius, doncc ve-
niatquimittenduseft, & ipfceritexpettatiogentium.
14 Et Dcum Ifrael prjedicabunt. Gentib.per orbc difperfis.
ly Etfcienterrantcsfpiritu. /. GfwfJtejfrJwjwK/mmori-
hus impltcati intelteBum legis & Euangelif.

16 Et muflRtatores.J.<;«i/»««r erant ociofi & vanisoccupati»

1 7 Dilcent lcgem . Mofaicam & Euangelicam , & hocpatet
impletum iam per erbem quafi vniuerfum.

* CAP.

MOl^^LlTEI^,

7 Tropter hoc hfc dicit dominus . Hic ad literam predixit
Ifaiastempus exc^cationis ludzorum futurum tcmpo-
re illuminationis apoftolorum qui fucruntdc codcm
populo, per quod Moraliter fignatur quod przdicator

vcri-

vcritatis catholics, qui pcr Ifaiam hguratur, annuncian
do yirtutcs & praemiabonorum debet fimuldenuncia-
revitia pcenafaue maiorum. Nam oppofita iuxta fc
pofita magis cluccfcunt:& fic mali habent maiorcra
occafioncm conuertendi fead bonum,& boni ad magis
proficicnduni.

A D D I T I O.

In cap.ig.vbi dicitur in poUilla^to^fiti hoc hic remouc-
tur quoddam dubium,8cc.

Hoc quod dkitur: Proptct hoc h?c dicit dominus ad do-
mum \z.Qob,propheta vidctur remouere quandam opinionem er-
roneam . Voffet enim quis dicere, quod cum Tharifp,^ Scribe de
quibus iiatimfupra agit. qui tantum errauerunt declinando a Chri-
fio & eum negando,& huiufmodi,defcenderunt de lacob fecundum
camem qubdh^credundaretinconfufionem lacobpatris corum,
ficut dicit Vrou. 17. Sed hfcpropheta improbat,dicevs : Propter
hoc. ? .propter peccata &fcelera prttdidioru Tharifaorum & Scri

batum non modoJ.non Ijac ratione confundetur Iacob,i.patriarcha pl<*rimi cx ludtis contra Deum murmurantes . Difcent lcgeni.
fater evrum . 2\l,ec modo vdtus eius erubefcet, & eft eademfenten- fdticet fpiritualem fcr apoilolospr^dicatam,

Ua

tiafitb diuerfis verbis.Cuius rationemJubdit,cltcens:Sc(i cum vi
derit filios fuos, Sccfic eft in Hebreo, (3 efl fenfus : Xon habet
lacob rationtm qua confundatur ex hoc nec erubefcat, quia cum vi
deritfilios fuos fcilicet apofiolos ab co dcfcendentes tam fecundim
carncm quamfecundum fidemfaniiificantes nomen meum,quia re
ftetispirirufanHotoqmbinturmagnaiia Dei,AB.2.b.^t fanftifi
cabunt fanftum lacob, & Dcum Ifrael . Praidicabunt.i.
pr^dicabunt qubd Clmfiusfan^usfanHorum de laccb defccndit , et
ipfefuit promifius, quod in magnam ^toriam ipjius lacob vertitur.
7s{on autem in confufionem,pr^ferttm cum per huiufmodi predica-
tionem idotolatr^ venerunt in cognitionem veritatis de quo dicit.
£f fcient emntes fpiritu inteltcBum . Similitir & muffitatores.f.

^7y

CAP XXX.

^eflij dejctoresdidt
domiuus. Poft pro-
phcfiacotra Ariel
& csetcra.vfqiie ad hunc lo a
cum vaticinatur qu? poft
1 teeerent te 15 o.annos (qu.ie fuerunt in
gttacntum. tcr Ifaiam & lercmia ) pro-
banrui elTe complcta . De
hisdicit , qut fprctocofilio
Dei & leremicE poft morte
Godolixquemreliquisprc
fccerat Nabuchodonofor b
fugerunt in Aegyptum ; &

hoc eft.

* ProcopiusLuget corum

vicem.qui leremi? non cre

B didcrint , & qui antea filio-

rum ordini alcribebantur,

{)raeuaricatores nunc appcl
ar, qui a Dco ita ad impie-
tarem defecerint,vt fuos ip
filiberos mattare, nedum
praefeftis repugnare non
dubitarinr.

l^j; ftlij defertores. Tropol.
yafilif defertores . Omnes.f.
qui Dei religione contem-
pta ineunt confiUum non
per dnm , & addunt pecca
ta pec catis,vt fuperati blan

GloCord. & Nicolai de Lyra

C AP- XXX

276

ditiis pcccatorum recipiant etiam pramtatem dogitia-
tum &defcendantintenebras Acgypti quaerentes Plia-
raonisauxiliumquiregnatinAegypto.cumsfortitudo

ducit in opprobrium fcmpiternum. Sunt enim m Tha-
phnis idclt in mandato humili & deieao,prmcipes ems
* qui

quifruftralaborabatfupcr D
oeifonniij sc Trrfmi». populo. Sandos magiflros
Ac filij dcfertdtes dicit domi i adiuuat dilcipulorum fa-

nus,utfaccretisc6riliutii, &C ' lus, pcrd.tio feduaorum
" ' " , j perdiriontquos.

» o, + ^..J,, ]?.«,;„; b. Qui anibttlatlS . Vt ulClt

non ex mc j & T oiairemini 3 tj- t - ■ • •.

uwii VA iiiv. a WA, . i Hiero. lercmiascBeisiuit,

^^^''^-XZ^l^''Zr(\-.Tr\t^i^^ ^ fupcrportam ciuitatis
tclam,& non pei Ipir tum 5 jhaphnislapidescompor
Gr^asww'«a^ . ,cn.t.„,io„... ur«b,« ,^v«us. ^^^^.^^^ dicit: H?cdicitdo j,„

meum,ut adderetis pcccutum lupcr pccca- 6 ^^,^^^,^acegoadducamna'-'^"

a TQuaf. ^AmhuUbi.u Ab ifaia cn.m vf.ue .d i«'n.um.cu.u, hmhodonofor feruum meum,&

tcinporchocfaftumelt.i«i.anniiuni ... ■ riir i I

nim Oui ambulatis, UtdefccndatLSin Aeey- , po^^etfedtm/uarnfuper hosla-
tum. V^ui dii)UUidi.i.>j ""-'^ bJ 7 pidcs&compnhendetvcspan

2 fl«cmiamprophetam,pophct«cn,mosdomin. funt vnde: piainc Lvmy ipcfiuci i^u.yu t
Os domini locuium eft. b ^Q.ma quod inteirogantes audieunt ter CUm omnibuS ^CgypttfS, ttt

ncpi-xerunt. _ ^ (l' f quibus confufi eflis & fcnbitis

- ptum , & O.S meum non interrogaltlS, Ipe- famc,captiuitatedura,gladio,eo

*- * a 1-lnfortitudiret«a-dominehabemus haucam. b Ituaiao quod nolUtjilS audireVOCe mca,

nomen dignitatisregisc. ficutAuCMftusCjtlK

rantes inauxiliuminfortitudine Pharaonis,

^Proteaione.

habentes fiduciam in umbra Aegypti , &

a ^Qni (*cMcrhteslicU(alius .StCino vrc^pr.c.

erituobis foititudo Pharaonis in confufio-g
nem, & fiduciaumbnr Aegyptiinignomi-

a l^lroma. TEuijhatic. s, cum itr.uone lcgendumclt.
fAHasIeram. b ^ -li^-iThamn s

j niam. EranteniminTaphnispnncipestui, 9 ^^_
& nuncij tui vfque ad Anes perucneiunt. i^ fuluit.
Omnesconfufifuntfuperpopuloquieispro-'/,^ ^^^^^^^.^ ;„ rH^«,V.

quafi dicat , An idco reccfliftisa me ut fugeretis vfque f ih.
inThaphnis &Anes.t Thaphnis ciuitas in quamagi
contraMoyfen figna fecerunt. Ancs in finibus Acgy-
pti fita eft,forfitam ti more turbati non aufi funt in Tha
phnis manerc:fugerunt& vlquead Anes. Anet

qubd notuijiis audire vocemca,
yt habitaretis in terra vrftra.
C Os meum, &c. ¥: Proco- g
pius Videtur contrahifto
ritB fidem os mcum non
inttrrogaftis,habere liaias,
cum illos per Icremiani
Deum conftet confuluifle. ,
Verum non interrogauit ,
qui aliter quam decuit,aut
ei penitusnon crcdat,con-

\

LYRA.

S^T^i*

NICO lAVS DE

C A P. XXX.

Aefilij defcrtores dicit dominus.HJc confequen
lerlfaiaslocjuiturcontrairrilonsptophaarumjutu

rorum & potijfime Icremi^ qui prophetauit tempore
captiuitatis Bahylonic^c.lfaias vero ante prophctautt
perplures annos . Interfcaus emmfuit circaprmt'
piumregni ManaJJ^,rt d,aumfuit Jupra i.c^ prmipioverorc-
gniManaJJavJqueaddeJiruaionemciuitatis lerufalern per Chal-
dxosjluxerutanni uo.quia ManaJJes regnauit $ ^.anms.Amon.x.
Jofias 1 1 .Jochw. 1 1 .Scdichias.x i . SccHndum igitur, quod rcgnum
Jfrael & regnum ludafuerunt deftruBa ex cbfidentta adiutorijre-
gis ^egyptt . Expofitores igiturnoflricommuniter exponuniboc
capitulum adliteram de ludais qui cuaferunt manus regis Babylo-
nis-.Jed intcrfeiio Godolia quem rex Babylonis prafecetat tenje lu-
ita,tranfierunt in ^egyptum timore Chald.torum contrH madatum
dominifaaum eis ex ore leremi^ vt habetur ler.i.Sed hoc d,aum
non videtur yerum,quia de ipfts defcendentibus in ^egyptum dict
tur infra cap.iflo: nuncvi tui vfquead ^nesperuenM, <?«*««
fiuitas ^egyptiMi autem qui interfcao Godoliatranfierutm JLf^
iyptum,r,onfuerunt illuc ficut nunaf ad redeundum,fedjic,tt}ugt
tiui ad illic manendum.propter quod !{a.Sa.cxpomt hoc ca-de^l'^

olciim mtundens pojt \ii,um.(e^una.t ibi : Propterca cxpeftat
dominus,1^»Wd in duas.quiaprimb arguit culpam,fecuudd Jnb-
dit debitam pcenam, ibi: Ppropterca hjEC dicit . Trima adbiic
in duas , quia primb argun cuhfidcniiam eorum fupcr .Aegyptim.
Jccundb Dei contemptum, ibi : T^unc ergo ingrejfus Circa primuitt
dicit.

1 V? filij defertpres dicit dominus.co»///;^' leremi/e & alio
vcm prophetarum domini.

2 Vt.facerctis con filiu U. De requirtdo Tharaonis auxilium.

3 Et non ex me . Quia propheta domini hoc non coiifukbant,
fed magis dtlconjulebant.

4 Et ordire, &c. ideB faceretis proceffumad rcbdlandum
Chalda.is.

5 Et non, Scc.fed perfpiritum mendacem in ore prophetarum
falfoi^m lere. 2S.

6 Vt adde. Ohjj primb diffift fuerunt de diuino auxilio,fecundo
nimis confifi de humano.ideofubditur,

n Qui ambulatis. Etpatct Vuera ex diais vfque ibi.

8 Et erit vobis fortitudo Pharaonis . Quia ex confidentia
eius falfarebellauerunt Chaldm,qui venientes dcflru.verunt ciuita-
tem & templum, & partim occidcrunt , & partim captiuauerunt
confufibiliter pcptdum.

9 Erant enim in Tanis. .Aliqutlibrihabent: Ierat,quodfuit

Uui adillic rnanendum.propterquodj^.sa.expo^^^^^^^^^ , .^ ^^ ^ correaonbus^eo quodfubdttur :V(qnc ad

regeJfrael,qutmtfttnunctosadrgcrn.Aegyptip^^^^^^ \^,,^^,'^nU&male:mdainHcbrco&inltbrtscorrea,s

docontra regem .Aflyriorum, vt fic liheraretura tributo, quodjbt
reddtbat Jingulis annis,vt habetur 4. m-'7- ^^ ^"f^ ''f ^f f *
■^ ad boc applicari,videtur tamemihi,^ melius debeat intelligi deSe-
dechiaregeIuda,quiexconJidentia regis Mgypti rcbeilauitTia'
buchodonofor regi contra confilium leremi£ , vt habeturlere. 17.
£t proifio auxiUo habendo mifitfrequeterSedechiasfolennesnun
cios ad regem Mgypti : fed defraudatus fuit ab tntento : quia rex

Anes peruenerunt,cr male-.qida in Hcbrp & in libris correHts ^.^^^
habctur.^iznt cnim in t Thaphnis.5«4: efl ciuitas nobilis ^e-
gypti.

I o Principcs enim & nunci; tm,8cc.miffi tanquam fjlcn-
■nes nuncij.

I I Vfque ad Anes pcruencrunt.Pn>wo eniminuenerunt re
gem .Aegypti in Thaphnis,fedantequam refponderet eis,transiulit

ciosadreQcm.Aegypti: ledaetrauaatusjuuui/n,,,!.,:».^-"'.'-^ &>-"..,— ^r ... ,. ,

Z^yptinon adimpleuit permi\fum deferendo ei auxilium:!giturfe fe ad Unes:qua etiam ejl ctuttas .Acgyptf.Jic fecutt Junt ctm ad ha

cZaUancfcntetiamproceditficpropheta,quiaprimbcomminatur bendumctusrefponfum.

pZmreZlu^^^^^^ ^^ Omncsconfufifuntfi^iperpopulo./-«kejrf55.««»rj^

facit regt ifrael ca fe Et prima in duas quiaprimb commmatur qwanon habucrunt inde aliquod rcmedium ,fed confujionem , &

illis de reznoluda affli'aionem,fecundb denmciat eis confolationS cum boc magnum damnum. tdeo fubditur.

* oleum * (Jnus

I V^filij defertores dicit dominus.ln hOC cap. fecundum li
teralem fcnfum arguutur filij luda de hoc, 9 confiden-
tes de Acgyptijs rebellauerunt Nabuchodonofor regi
cui feruire luraucrant per dnm Deum:vt habetur 2.Pa-
ralip.infint:NeCiftarebellioprofuitcis,fedmultumno-

cuit.

cuit.Moraliteraiitperiftosquidnr hicfilij defertorcs, fi-
gnant claufttales,qui ex confidentia fecularium clauftru
deferunt:quod in cisconfufibilee!'t,& noxiu. Primo fpi
ritualitcr: quia funtfraftores voti &excommui icati.
ruunt et de peccato in peccatum tang[ dcrelidi a Dco , &
poteftati dsmonum fubiugati.Secundo nocct cis corpo
raliter,quia feculares inquib. confidebant frequentcr at
tediaturdeipfis &expelluntcosafe:aliquif g expelas,&

t aliqui ■,

277

Lxx. Quia funt in Tanis
principesAngcli. ^ luftj-
. nus . vtijitelligas Angelos
Ine'" malostenuifle Aegyptum,
citabo tibi Ifaiam teftcm ,

IfakCap.XXlV.

deflenon poterat.Nonfueruntin auxilium,
& in aliquam vtilitatem.Sed in cofufionem ,

a «r Dui tribus. « Homo cum in honore eilet.non intcllcxit, coinpaiatus cft tu
'nentisinlipientihus. b f Qnjainaullralipnrtchabitabanr.

qui Angelos malos habi- a &inopprobrium.Onusiumenrorum Auftri.

278

rafle in Tanai , regione Ae
gypti ait.

* Procopius.Cum antede
Aegypto Propheta difputa
ret,principes Taneos defc-
ciflecommemorauit. Nec
immcritOjCum deSaluato-
r;s aduentu verba faceret.
Athicdelcrem. teporibus
loquens,non defecifle dicit
fed quofdam cfle principes
Angelos malos , cos iplbs
intdligens , quos principes

eti for Taneos nominauit,da:mo-
9i)«um ncsfcilicet, qui cun£ta in c
*fe. Taniinfcf^arent, inquatu
rcgiaPharaonis habebat.
a Onus iumenmu , Poflde-
1 ccmoneradiucrfarum ge-
I tium, vndecimu onus reli-
P quarumduarum tribuum
ponit.que remanferunt du
B fto Scdec'hia,& alijs princi
pibusin Babylonem .

lumentoru.Lxx.quadru
pcdu in dcferto.Oes q crca-
torc deferto fjccuii crrori-
busfc dederut, quadrupc-
dcs in dcfcrto fxculi funt,
aqutjfruflraquaerut auxi-
liQ qui Dcu dereliqucrunt.

♦ Procopius. Quadrupc-
du nomine innuit anima-
liailla,quac apudAegyptios
prodijshabcbantuf.
b interra. Eremusperqua
Pontif. loanna filiusCha

loru dcqjccteroruciufmo- D
d\ nominibus vocatas cx-
truxerunt, in quas diui-
tiasfuasludcei coportabat.
c Hunc ergv. Dominus ad
leremiam.vcl ad Ifaiam fe
cudu Hebra:os.Vnuscnim
fpiritusefl in Prophctis, &
apud Deuni omnia tempo
ra funt coniuaa.Dominus
ad leremiam:0 Icremia in
grcflus cu eis in Acgyptu m
fcribediligentcrque man-
dauicis, vt non fugerent
fcilicet in Aegyprum, -fed
manerer in terra fua , vt fit
fcripturah^cinteflmioniu
quia benefcci eis , bcnc do-
cui,5cipfifpreuerunt.
* Procopius Tanquam n .
certis temporibus, hec cue
turaeflTenondubitct^fcnbi
imperat,vtex conucnicnri

irtter-

,1.,

rea:,&alij duccstraduxerut
rcUquias in Acgyprum c6
tra pr^ceptum Domini , vel ipfa Acgyptus in qua mul-
tas tribulationes ,(5canouftias fubftinucrunt.
* Procopius. In tribulatione cnim & anguftia, locu fibi
« alpide & leones & fi q sut illis mala fimilia,repcrcrut:
quoru_imagmesca,qabillis indcos aflumiif animalia
Q cxtitcrut. Jjfdeqjvrbcsctiadclconu,dccanu,dccrocody
- lorum.

a ir Metaphortcos. «r Ierufalem,vel populus. «T Ioanni,&aliiprincipes.

b In tcrra tribulationis,& angufti?,lcena^& leo

a % Venenatis venenati . b u Generatio vipetarum. c % Cito ttanllcns ficut oa-
trcs eorum. d«rSfcum in Acgypium.

cx ^is vipcra & regulus vdlans , portantes fu-

a «r Equorum.afinorum. b «[ Aurum Jcar»entum,&c.

perhumeros iumentorum diumasfuas, &
liiper gibbum camelorum tbefauros fuos,ad
populum qui eis prodefTe non poterit. ^gy-

a^ AduenienteNabuchodnnilbr. b irQuia in Aegypiiis vanumauxiliuni .

ptus enim fruftri 6^ vaneauxiliabitur. Ideo

a T In Aeg fpto, non conrtantia bcUi .

clamaui f fuper hoc, fuperbia tantiim eH:,

a «F Ergo f In tetra ,ua. b ^ Aegyptum .

quiefce. Nunc ergo ingreflus fCribe ei fuper

a » Viin perpctuuTi nisneat.

buxurn, &in hbrodiligenterexaraillud, &

a fScitptumillud. bf Cum ueori.tNabuchodonoforcuinrrscompleta fue rt ^-.n.. rr » r ; »-

^ , rit. c , p.ophrtaiis ueiitatis. *' <aitta cfleappareat.Vcl ccr- E

crit in die nouilTimo in teflimoniumvfque^' icquiaeosnon adcoviua

a iTDlccns: Nonmanebinmshic, fedinAegyptum fiigiemus. '* V0X quaj rcprjehcnduntUr,

int.-ctcrnum.PopuIus cnimad iracundiam JJ acqu^literisconfignantur

«fMe. fQuifemperrebcUis.&inciedulos. b «r Dixerunt enim leremix: ' VtgCt OratlO , iftaCOnfcribl

impcrauit, fortafle vcr6,&

idfccifle videatur, vteoru

, . ., dcquibus loqniturfcriptu

a ir iipromitiunt lebeiiet.Auros, citodcficiunt. b<r Fuiura. i: leiemi*, " ••• -

*'_**'U'h,& Olde. «Spitiiupiophetico, propria indulliia. T Nolite ao-
liutiatc nobis ucibum Domini, non enim audiemus .

audirelcgemDei. Quidicunt videhtibus,
nohtcviderc, &afpicicntibus, nolitealpice-

a T Vt manc.imus hic. b f Vt e^vtus in Aegyptum.

ic nobis ea,qu:£ rc d:a funt, Loquimini nobis

a f Sinite noseriaie.

placentia, vidcce nobis crrorcs, faufcrtca

a T Q^imdocetis b f Aufeite a mc ocricate n hanc c f Tandem.

mcviam, dcclmate ame lcmitam, ceflet a i

10 eorumexitu,n6faI(bprx-

f Quj femperrebcUis, &inciedulos. b <r Dixcrunt enim leremiz:
Oiapronobis dommuui otdicat nobis quidague dcbeamus , &au-
Hire nolueiunc.

d prc5uocanscft,&fiIij mendaces,lilij nolentcs

15

ra,fterilitatem, & inopiatn
buxo notarct .

d Et fitij mendacei jilij nolentes ^^^"- '•
audire lcgem Der. Tropologi
cc . Omnis h^ercticus filius
appcUatur . Ex nobiscnim
cxicrunt, fcd nonfuerunt
ex nobis , qui intcrioribus
auribus nolunt audirc lcge
Dej Sed pr.-Elatisdicut. No
lite nobis viderequx rcfla
funt, nccminarigehcnncB
flammas,fed promittitc no t

Reecdlte
bisrcgnacxlorum. Adpopuluquoq; Ecclcfix ncglige- '^f"". "^«i'-
te,aufteritatemagiftrorumfugientcm,& adulationem ^^^te de fcrai-
quscrentem, hxcrcfcruntur. Auago.

^ Procop. Mcndaccsappcllat,quiMoyfilcgerogatioIa
q iuflflflct diis Deus rata habere fe , & obferuaturos cfle „
profcffi, lege tamcn idola prohibcntc, Dcorelidoad ^
idolacoufugcrunt. ^Vroeo

NICOLAVS DE LYRA.

■* I Onus iumentorum auftri. Idefl mmentorum portav.tUm
oneraverjus^egyptum, quaeflinparte aufiraU rejpedu regni
ifd^. Munera multa, & magnapro habendo eius auxilio, & vnde
fortarentur fubditur.

2 In terra tribulationis. Idejl in regno luda , cui imminebat
magm tribulatio, &angustia d 'Nabuchodonojor rcge.

3 Lcqn3i,Sc\cO: IdesirexSedechias, &regina.

4 ■ Exeisvipera,&rcgulus,&c./def?,^/;^e*fij nativene-
tio malicu pleni.

5 Portantes fupcr humcros,&c. Filif enim regis aliquando
wittcb.uitur ad qunendum tale auxHium, velpotefi exponi de qui
bujcun(,ue uunctjs d rege , & regina miffis,& propter hoc dicuntur
tjjeexeis.

6 Supergibbum camclorum. Habet enim camelus gib~
bum fuper durjnm, juper quemponiiurfella, & onus : C<ftcra patet
tx diciis vfqucibi.

7 Supcrbia tantum eft. Ex magnaenim fuperbia procedc'
bat, quou tpje Sedechias, (S populus eius nokbant feruire regi Ba-
bylonts, juundum conJtUurn leremia d domino ftbi reuelatum.

k Qiiiefcc. ^ qnfrendo tale auxiUum ab ^egyptijs contra
regem Habylonis, &feruias ei in pace.

i> Nunccrgoingrcflus. Htcconjequenter argtiitur popuhis
de conterr.ptu Dei, c' prophetarum fuorum . Trimo tamtn intro-

ducitur

aucitur Deus loquens ipji ljai£ dicens : Nunc ingrcfliis, jciucet
tu jfaia locum vhijcribis tibi d domino reuelata.

10 Scribcci. Ideflpopulo lude.

1 1 Supcr buxum. in nebr<to habetur : Supcr tabulam , fed
Hieron. tran^ulit buxum, eo quod tabul^ ad Jcribcndum fiunt c«-
muniter dc huxo .

12 Et in libro,&e. SciUcet per notarium tuu. Hahebant enim
Trophct^ aUquando notarios, feu Baruch fuit notarius lenmia vt
habetur lcrem.-> (J. & magis probabile eji de ifaia , qui fuit iwbi-
Us, & defiirpi regia, qubd hahuit notariumfcribentem in volumi-
ne illud quod Vropheta prius fcripferit in tabula pro cxemplari.

I j Etcrit,&c. Et vocatur ibi nouiffima dies , in qua Ciuitas
fuit dcJiruHa per Chaldneos: tunc enim impletafuit comminatio pcf
»/ hic pofita ,

14 Vfqucinxtcrnum. Idefl vfque ad finem mundi : quia
femper ertt prophttia Ijaus in teflimontum maUtie illortm contra
quos hqucbatftr , ideo fubditur .

1 5 Populus cnim ad iracundiam,&c. SciUcet ipfum Deti
per matiiiam , & contemptum.

16 Quidicuntvidcntibus. IdcflvirisTrophctis:quiaver-
ba(orurnveri(Jtma reputabantinania,&falfa. Et patetUttera
vjque ibi .

17 Ceflct d facic noftra fandus. Idcfl Deus fanHificans
Ijrael , ex taU enim contemptu verbis,& faSiis onendebant, quod
Deus deberet eos dimittere propttr maUtiam fuam .

* Proptcr

M 0 F, ^ L J T E I^.
aliquiproptcrconfcientiam timcntcscxcommunicatio-
t ncni, &aliquiproptcr vtrumquc, & fic defraudati ad

latroci-

latrocinia fc ponunt , vcl cdcbrant cxcommunicati vcl
aliamala pcrpetrant, & aliqui cgcflate compulfirc-
uertuntur, &grauitcr,acconfufibiiiiter puniuntur .

■a txpcilat

279 Gloforc!. & Nicolai Je Lyra 280

/^ a Vro eo (fuod rrprc-
"«A baflls yerbum. Hxre-
tici quoque & om-
nc dogma conrra-
rium vcritaticonfi
duntin caUimnia,
& mendacio.prop-
tercaimpictatisco-
IvioJeniia. rumciuitasdeflrue
tur, quam fcilicet
JEdificauitCain,cui
vcnict rcpentma p-
pand*t djtiocumcaptafue
' ' rit ab ecclefiafticis
viris.&idcodcflru
£ta,(Sc comminuta,
pvt nihil remaneat
inea,quodpo(Titi-
gnem emortuum
reacccndere, &ral-
lem coenofam , &
paruulam aqua fi-
tientibuspraebcre.
b Sicut interrupiio
cadcns. Qnafiquo-
modo inicrruptio
inurialtiffimi,qui
longam traxir rui-
namdifficileinftau
rari, & priflinu de-
corem reciperepo-
tcfl,ficvenietvobis
rcpetinacontritio.
C Quia ht£cdkitdomt
nus Deui fa^Hus Ifrc-
t/. Anagoge. Om-
ncs

sfPrxren-'». bcMonitaeiu». f Piop'etM h«rdicirdom'nu< «■ ^QJ» tfprobiftisiHum.

facic noftra fan«ftus Ifrael. Propterca hxc dicit fan- i

airKolcniibusfcingtl.t.vt >]uem ne<Iex>UikCOmuv ei.tcra.ttntiatij punirntcm.vtliabitare
lis in teira vetiia. «Aliaiex. «Hoc. bfHab-ntfs fiduciam in A^y-

ptiorum calumniia^one -^ndpcio

du$ fracl, Pro co quod rcprobaftis-vcrbum, 6^fperaftis

3 jfllfcepiiontm. bf S, pribiair A ypti. fSpr. «rTuraultu. ^

in t cilumniam & t tumiilrum, & innixi cftis fupcr eo. 3

afrr n ttflii pr«epii. bf Muri c fV- ipli cj1ai'sfu!>ito. 4

. Propterca cric vobis iniquitas h^^Cjficut t intcrruptio ci- 5
dcns t6crequifitain muro excelfb. Quoniam fubito du ^

af.Muti. bf Alia iimilf.udo.

non fpcratur vcnict contritio eius, & comminuctur ficut

afiic nccd- VI bs iliqiiiH tilc t iiunebit perrciiuenteNabuchocionofor. ■

conteriturlagenafigulicontritionepervahda, &n5in- g
uenietur de fiagmentis eius teftaj in qua portetur ignicu
lus de incendio,aut hauriatur parum aqug defouea,quia

r a f Q^ pei me & lcremiam vobis loquitui. b fQaafi-.Poenitcotiam

agiteantenujni veniatcaptiuttas. 9

hrecdicit dominus Deus fanilus ifrael.t Si rcuertamini&

bfQ • -tis cf Fix' inme & nnn in Agypto. |0

bo,- r ^ • ^ c -^ 1

I

arln tetia veitti. =-1,

quicfcatis/ahii eritis . In filentio &c in fpe erit fortitudo i

afObcdre mihi. t f Manebimushic. . cf Apvptiorum. 12

vcftra.Etn61uiftis,&:dixiftis:Ncquaquajfed adeqifosfu- i3

a f Concitn i;ndu pergemus ad eos. 1 4

giemus. Ideo fugictis. Et fupcr veloces af cendemus.Ideo » 5

a «rChaldatiquoselfugercMon poteritis. f Aegyptii in quibusconfijitis lO

velociorcs crunt qui perfcquentur vos . Millehomines ^7

a facie terroris vnius, & a facie terroris quinque fu- ^^

af Fauci in iignuin tantz captiuiiatis.

^ — 20

bf Fixus III lignuui njufragii.

giecis, donec relinquaminiquafi malusnauis in verti-

afPotentii !>ci dcinon''rand.T. Jc cuiusfeiinocompleatur meiisan iilorum

cc montis , 5<^uafi fignum fupcLcoIlem , Propterea ^^

ncs ad pcnitentiam, D
prccipue,& maximc
hxreticos hortatur:
quia fi reuerfi a vi-
ti)S ingemucrint. &
poenitctiam egerint,
ialui crunt. Illi con- 1p<f
trario confidcntes in 1"
falfis magiftris, & in
incertisreculi ^quos ;
Acgyptios dcfiderar,
& corum velocita- |
te Ixtatur, quos mul
tiplicare dominus
prohibuit. Ideo-ec-
clcfiaftici viriperfc-
quetureosj&vnius
bcUatorisvocem,vcl
quinque , quod ad
mentem,& ad quin-
quefcnfusreferrcde ^h
bemusmille homi- &r<
nes , & incompofita E
turba fugientiu fufti
nere non poterunt.
•^ Procopius. Si
enim refipifcetes,aif.
Hierofolymis quie-
ti , nec amplius dc
Aegyptiaca profe—
ftione folliciti man-
feritis, inpace non
tantum & requie fal
uabimini, fedinfpc
vobis erit fortitudo
veftra. *

^Vlorans
E

NICOLAVS DE LYRA.

1 "ProptcreAcntySi.c.DefcriptapopuU milicia.Hic confequen-
ter denututuiur dtbita poena,cum dicitur.

2 Proeo quod rcprobaftis verbum hoc-Kverbum domini
ferprophtasdiHum.

3 Et fperaftis in ca[umniz.Quierendooccaftonem recedendii
/eruitute regis Bahylonis.cui tamen Sedecbias rex & principes iu-
raueruntferuire, vt habetur 2.Varal.vlt.

4 Et in tumultum./«7icer txercitusregis ^egyptiorum , que
Jperabant venire ad eorum auxilittm, in magnofragore armorum,
C^pompa,

5 Et innixi cftis fupcr co. Magis quam fuper diuino au-.
xilio .

6 Proptcrea crit iniquitas haec. De tranfgreffione iuramen^
ti & de contemptu Dei,

7 Sicut interruptio cadens. Qux quanto cadita loco altiori,
tanto magis opprimit iila fuper qux cadit ; & per hoc intelligitur
quod iniquitas effet caufa deflruHionis ciuitatis <& populi.Et patet
litera vfque ibi.

8 Et non inucnietur de fragmentis cius tefta . idefl, non
remanebunt aliqui refidui de populo in terra ]uda,quipolfinteam
operariquia illi quos dimifit ^abuT^ardan ad colendum terram,
tnort!'f> Gtjdolia fugerunt in .Aegyptum timore Chatdxcrum,

9 Qn^ ^^^ ^'Cit dominus Deus fanclus Ifraei. Qui nott

foteft tii intiri, ,

I o Si rcuertamini . Ter panitentiam ad Dei mifericordiam.

I I Et qu iclcatis. a rcbdUone contra regem Babylunis.

1 2 Salui eritis. ita enim pradicauit letemias regtbus &popii-

10 regni luda.vt patet in multis locts fux prophetij;.

15 In (ilcntio.i.humiltter & pacijiceferuiendorigiBiihylonis
Jei undum domtnt voluntatem.
j 4 Et i n fpe. diuin i auxUij non humtni .

1 5 Erit fortitudo veftra. Confcruans ciuitatem &populum i
fieflru£iione : fed quia Sedechias noluit credere leremits&populus
eius. ideo fubditur: Et noluiftis.

1 6 Et dixiftis nequaquam. Scilicet faciemus leremi^ con-
filium.

17 Et ad aiquos fugiemus./.ai equitibus .Aegyptirefugtum
CTauxilium oturemus.

1 8 Ideo fugietis. Quia dtficiente auxdio .yiegypti & rupta ci-
uitate, Seaecbiasrcx&viri beUatons fugerunt nocle. quarto /^-
^nm vltimo.

19 Et fu per veloces afcendcmus.r.// rex Sabylonis aduer-
jus nos prfualutrit ,per velocitatcm equorum nofirorum euademus
manum etus. Quod exdudit dicevs.

20 Ideovclociorcs eruntquiperfequenturvos. QHin
Chaldxi mfequentes Sedeclmm fugiemem ipfum comprehenderunt.
quarto I{eg.vlt,

2 1 Donec relinquamini quafi malus nauis. In figitum
naufragij prteteriti.
XI EtquifiC\gmm(apcrCo\\cm.ybialijuandoinfub!imi

tate arbons magn£ afcenditfpeculator advldendu ft hofies veniant
& ex qua parte : &ftc dat ftgnum fugiendi illispro quibus (p^cula .'°^
tur,& ad quam partem deheant fugere, ne cadant in manibus hi- ^

fiiurr. &ipfe etiam velociter defcendensfugifcum alijs:Sicfuerunt
illi qui remanferunt de populo Iuda,quorum aliqui fnerunt dudi in
Babylcnem inftgnum vidoria Chald^orum,& defi.u^ionis ludeie,
ftcutmalisefifignum naufragij pr^eteriti : & alijfugcrunt in .Ae"
gyptum,timentcs contra feaducntum Chaldxorum.
25 Propterca expcdat dominus,&c.H/<: confequenterpro'
phetaposi vintm mortificatiuum iufundtt oleum lenittuum denui;-
cianspopuli confolationt. Circa quodfcicndum quod lianc partent
exponunt doliores nojiri communiterad literam de redemptionepo
puli ludx dc captiuitate Babylonica fa^a per Cyrum , defiruBo.re'
gno Cl3aldxorum,vthabetur Efdrx primo.Sed huic cxpofitioni non
videtur litera bene confonare inplurtbus locis, vt potc quod dicitur
infra : Vlorans nequaquam plorabisj poft reditum de captiuitate
Babylonica materiam trifiitia non habtbis,vt i§li exponunt: Con-
trarium videtur T^emi. primo vbi dicitur, quodpoptdus reuerfus
de Babyloneerat in affiiBioncmagna &opprobrio.Itcm quodfub-
diturpofiea : Et dabit tibidominus panem artum,& aquam brcne,
idefi in rcdeundo de Babylone fufiinebtspenuriam viius. SecundU
iHos hoc non bene confonat prxdidis ab eis. fcilicct quod non Ijabe-
rentmatcriam trifiiti^. Ilemei qucdpofieafbditur . Et dabitur
fluuiafemini tuo&cttera quodexponunt demagna abundantia in
terrf fruHibus & animalibus .cuius contrarium videturpofi redi-
tum,T^emif quinto capite.vbi dicitur,qucd multi depopulo difpo-
nibant vendere fitios & fitias fuas in feruos,&ancillas pro viHtt
babendo. Item quod d'citur:& non fuciet auolare d tevltradocio^
remtuum ,fcilicet Efdram, vtdicunt quodnon videtur verum ,
quia Efdras non femper fletit cum eis , fed panco tcmpore , quta
pofi alios longo tempore venit de Babytone,& non multum fuperii
xit. Item^infradicitur. EteritluxlunajficutUix folis,&c.
exponunt diccntcs , qubd hoc intetligitur de maiori Ixtnta quam
habuerunt pofi captiuitatcm quam anteuantus tamcn excefjus tp.-

* «/ non

28i

Ifaix CaD.XXX:

I

2

5

■^

fQaafi:Harc venient nifi paniteatiam egeritis: Propterea ex do.
a iroenitentianiveftiain. b tlnwifericordia, Superexaltatmifericordiaiudicium.

^Vel in cruce.vt oinnibus parcat

cxpcdiat dominus, vt mifereatur veftri,& ideo exaltabitur

a ^Filius. Paterenim non iudicatquenijuam.fedomne iudiciumdedit filio.

parcens vobis, quia Deus iudicij dominus . Beati omnes

a f£xpcdadominum,&viriliteiage. &C. I^Reftafpe, b TEcclefiarquicft modo in fpecu-

laiione. c fCoelefti, vbi elJ veta vifio pacis. , .

qui expcalnt eum . Populus enim Sion habitabit in leru- ^ "" retroccdimus ,

a fAnte. fConueilus. b l^ln leruulem. TAblterget dommusomnem li-

chrymam ab oculis eorum. TFIetus tuus vettetui in gaudium. c TQ^iotidie.

d f Indie ludiciiomnino.

falem.Pldrans nequaquam pIorabis,mi/erins miferebitur 6

a f^Flenam luileratione. bOiaiionis. c f^leiufalcm. df^^idignaaudiii. ' —

e ^EcceAdfum. fMagis n* quam uoce. /

tui . Ad voccm clamoris tui ftatim vt audierit, refpo^nde-

a f Iuda;i dicunt,quodegreiruridecaptiuitate inopiam cibi & potus pafli lunt.
b ^DoiSrinamEuangelijquxduobusmandatis Ciiarda^omnia mandatJ veteris teftamenti.

bittibi. Etdabit t tibi dominus panemtartum, & a- 9

a tSciptu'^ vbi obfciuapanisivbi eftaperta aqua. bfivecedcre.

c TMagifterveftervnusrftChriftus.

qua'mbreuem,&nonfaciet auolaiea te vltra doAoreni lo

a fCordis hTModo in fpetand^ra in re.

tuum,&cruntoculitui vidcntes priECcptorem tuum , &

•^lntcriores. TExaudicnt. TUuilli.

a TChtiftusad credentes loquitur.
TEgo fum via veritas,& viia.

aures tUcT audicnt verbum monentis poll tergum . H^'c

a «iMeimiiaminl.vnde: Vcndeomnia qus habes & fequeic me.£tahbi: «^uimihi minifttat,
roe fequatur.
De vittute in viitutcm.

b TNoti efleniminmiuftus , e Tln manum derlines

ideftregiaquenon
via,ambulate inca , neque ad dcxtram, neque ad fini- i5 |5^^*^-

a f Conuerfusadiidemreputabis oniiiiaidola coniaminaiafculptilia 8c conflatilia.

^ a Tioram nequsijuam plorahit.lvL^xi referunt hoc tempus
A ad illud,quado lub Zorobabel & lefumagnoSacerdote
poftyo.annosredierunt decaptiuitatelerufalem,& bo
nafleucruntqujcpriushabuerantnosautemomnespro
niifnonesquxexceduntmedioaitatem illius temporis
ad Chrifti referi-
nnisaducntum:In

quocaptiuusquon

dani populus paf-

fione dni liberatus,

habitat in Sion &

inlcrufalcm in(pe

culafcilicet& vifio

Bepacis,i.ccclefia.

b Etdibittibido.etc.

* Procopius.fer
p pancm artum fcu a

affliclioniSjintclti-

git principium re-

iiprfionis quo tem

pore a vicinisaffli-

gebantur.Deinceps

cnim illis omncm b

vbertatera & copia

dciuntiat, impri-

nnfque crrore care

tem fecuriiatem, c

quamuisnon defu

turi fint,qui auerre

re, & in vias quasli

bet inducere co- d

nentur.

C Et irunt oculi tuiy

&c. * Procopius.
'" Aucrfi a Dco fu- c

mus,& tamen non
uyma- auertitur vnde pcr f

Kaiam dicitur. Et

erunt oculi,&c,Qnz{i

infacicm fuam liomo monitus eft,quando ad iufliriam

conditus, prarccpta reditudinis acccpit . Scdcumh.xc

eadem prxcepta contcmpfit , quafi conditori (uo dor-

fummentisin faciemdedit. Sedecccadhuc po(\ ter-

gum

^' NICOLAVS DE LYRA. ~

tif nonvidetur bene prtediclis concordare,& maximequia nunqua
redierunt ad tantam profperitatem ficutfuerant ante de multo;ma
xime tempore Dauid & Salomonis,et aliorum regumplurimorum.
£t ideofduometiori iudicie, videiur, q> ludici melius quantum ad
aUquid exponant partem iflam,fc.de redemptione eorum fienda per
Chrifium:fedin boc enant,qu6dexpe8ant futurum, quodiam tran
fiit in prttteritu. Igitur accipiendo ab eisquod efl verum,&falfum
refpuentes ,exponamus literam de redemptione faSaper Chriflum.
Et diuiditur in duas partes:quia primb ponitur redemptiofaHa per
Chriflu in fuo aduentu pnmo,fecundbfienda infecundo,ibi: Et crit.
Vrima hic pr^diciturab Ijaia ciim dicitur:ProptCICi. Ideji pro •
ptermaia vefira multiplicata.

1 Expeaat dominus, vt mifereatur veftri . ideH dlffert
redemptionem vcjtram ptrfeciam per Clmfiumfiendam:verunta-
men quia non aufert eam,fubditur.

2 Etideoexaltabiturparcensvobis. quia tempus fuiad-
uentusenttempus magnxmifericordi^ : veruntamen non eritfme
iu(iitia,qu{ femper Dei mifericordiam concomitatur.ideofubditur:
Quia Deus iudicij dominus.

3 Beatiomnesqui expedant cum. firmiter credendo eius
aduentum.

4 Populusenim Sion.i.fideUs & cathoUcus.

5 Habitabit in lcmti[cm.i.ccclefia,fcciidum quoddidturad
Wet.22.^.Acce(Iiflis ad montcm Sion,& ciuitatcm Dei vi
uentis Icruialcm coeleftcm. Et quia ad literam in monte sion
incepit fides catholica per pr^dicatione Chrifii in propria perfona,
etpermiffione 9pirituffan8ifuperapoHolos,vt diilu fuit fupra z.c.

6 Plorans nequaquam plorabis.pro diledione Chrtfii ven-

, 282

gum fequitur & monet : quia iam & a nobis contem-

ptuscft,&tamennosvocarenonccnat.Quafidorfumei
in faciemdedimus, cuiusverbadeipicimus. Sed(ians
poft terguni nos auerfos reuocat.
d Toji tergum . Prinia conditione quafi^in facie Adam

audiuit a domino:

D

Crefeite & multipUca
mini,& reptete terra.
poftpeccatum,qua
fipofttcrgum pofi
tus.maledidtaterra
inopcretuo. Hu-
ius cafu nos om-

Gcne.r. d.
Gene. j.c

musadomino:roB
uertimini ad me, &
ego con.advosJEt^Xx-
hv.Conuertimini adme
in totocorde ueJiro,etc.
vthismonitisante
riora petamus : &
hoceft: Aurestuse
audient verbu mo.
poft terguni.
e "Heque ad dexte-
ram.lvL vtraque par
te quidquid fupra
niodumeft, invi-
tio eft. t{eque ad dex
Ij teram,&c.dQc\'mm-
14 dum qft fed via pu-
blica gradienduni

Zacha. i.a.
lohel.z. c

E

II

12.

t atiguftis Sc
aquam op—
preflionis.
Huiu. lo.C.

contaminabis

ftram. Et t cdntaminabis laminas (culptil

lum arjTcnti

iJ

16

laminas, Idolafcili-
cetquxadfiniilitii
dinem veritatisar-
tifcx lingua compofueritinfplendorc cloquentie,quod
figni(icat argentum,& in ratione fapientia: quod figni-
ficat aurum: comminucs & difperges, & imniunda iu-
dicabis.
. ^ Etda.

Oiiio,

turi, pro qua fufpirabant ingemifcentes patres veteris tcfiamneti.

7 Mifcrans mifcrcbitur tui . intantum tp exponetfe morti.

8 Ad vocem chmoris. Inprimitiuaecclefia^etperlongUtps
foUea,fantli viri habebant frequentiffime ad vota diuina rejponfa.

9 Etdabittibi dominuspancm znnm.i.ex Deigratiaeris
contentus paruo vi3uyatiasparco,ficutpatet in diuerfu ecclefi^ in
viris perfeElis,& religiofis.

10 Etnonfacict,&c./. Chriflum,quidicitde (eipfo Matt.2^.a
Vnus eft magifler vesier ClmHus . Et de fua permanentia dicitur
Matt.vltJ.Eccc ego vobifcum fum omnibus diebus vfqj
ad COnfummationem (ccilVl.Secundumenim diuinitate vln-
que efl per efjentialem prttfentiam & potentiam: & in ecclefiafua
perfpecialemgratiam,&fecundum humanitatem in euckarifiite fa
cramcnto,in quo corpus eft cx vi facramenti,& anima & diuinitas
£.V concomitantiainjeparabilipofi refurreBionem . In translatione
Cbatdaica fic i)abetur:Vx non rccedct vltra diuinitas eius.EA:
quo patct , qubd non potefl conucuienter mtelligi de Efdra doHore,
Jed de Cimsio conuenit optime. 1 1 Et crunt oculi tui , &c.
idefl ChriHum,qui apparuit vijibitibus etiam oculis corporalibus in
forma humanitatis, & in facramento jub fpecie panis.

11 Et aurcs tux audicnt verbuni. Jcilicet Euangclicum.

1 3 Moncntis poft tcr^.i.adjequendii vefligia Chriflipr^dican
tis in perfona propria primo,& pojiea in apofiolis atijsq; difcipulis.

14 Hxc via. fcilicetfidescatholica,

1 5 Ambulatc in ca. qui ecclcfia nunquam declinabitgenera'
liter a fide cathoiica.

16 Etcontaminabislaminas. Quia Centiles ad prxdicatio-
nem apoHolorum tonfregerunc idotafua materiam & ornamenta
idotorum pauperibus erogaraes.

Egrc-

t

M O l\ .A L 1 T t l{.

I ExpeHat rfowjn«j.Hicadliterapoft filioru luda increpa
tione.prophetadcnunciatcoruconfolationemperChri
ftu futura , morc boni Samaritani poft vinu mordicati-
uii infundcntis olcu lcnitiuu . Moraliter aut pot exponi
confcqueter ad pr^difta dc apoftatis expofitione.na aliq
coru cx diuino rcfpedu verc pocnitctes reucrtunt, & im
pofita fibi poena non folu paticntcr fuftinent, (cd et ma
iorc accipiunt cx fcipfis,& fic magis proficiunt in bono

virtutis,

virtutis, q aliqui qui niaquam pcrapoftafiam cccidcrut.
vndc Grcg.exponensilludLuc.is.b. GaudiumeritincalofU
per vno peccatore pxnitentiam agente,quamfuper nonaginta iuflis.
Duxinprdiomilitemilluplusdiligit,quipoftfugare-
uerfus,ho(lctortitcrprcmit : qilluquinunqtergaprnc-
buit.nec vnq aliquid fortiter fccit. Sic & agricola illam
tcrraplusaniat,quspoftfpinas,vberesfruausfacit,qua
illamqucnunquamfpinashabuit.nccvnquamfrugem

vbcrem producii.Dc talib. fubditur:Erunt oculi tui,&c.

■f tcce

283 GIoJ[orcI.&NicoIaideLyra

,84

^a Et dabitwrplu.ln Kcgam . _. "^fOtn.menmm. _ ., j-

#voliimine fcripmm crt, ga tui,& veftimcntum conHatilis auri mi,5C di-
A intcrfeais ab Elia pfcudo fpcrges ca ficuc immundiciam menftruatse.

J.Rcg. I8.g. prOphetJS dafa fit plUUia » noifaiavelleiemia. bTPopulociedentid.-Gemibut. c f Grat a Spiri-

loan^b^' terrxlfracl ,&panJsElifxi ^ tun-.nai. dT'^«dica..nni.
' Et poftcafaluatoris vberri- a Egrcderc,&dices ci.Etdabitui pluuia Icmi ni i

mUS fUCrit.atqUepingUifll- » Tlnqu^cunqucGfnte. ^ ^ b Itgofumpanisviuus. 1

montes & coUcs aquisflue D
tibusirrigentur. Nosmon- Ma
tcs &colles intelligimus , q ^°'
virtutibus eleuatur , & qui
cfuriunt& fitiunt iuftitia,
quos dominus prouocat ad
bibendum . Qui.n. bibcrit

mus,& tantamplcnitudine tuoubicunquefeminaucrisin tenaj&panis J dcaquiscius, non fitietin

a f Incordibusfanftoruro. b TGtaiia & pinguedine fpiri'ii(r»nfti.

-^ - b"

habcat.vt multahominum ^ . . ^.

milia faturata fint . In prx- b frugu tcrr? crit vbcrri mus 6c pinguis.Pafcen 4

fcntiquoq;loconondatur - ..-..— .

pluuiafeminilpirituali, &

panistcrr» vberrimus atqj

pinguifi[im*,nifi idola dear-

gentata & deaurata fuerint.

Mi

a^i4Jie veibi Dei. b TEcclelia. c fCum idolaiiiiifregcris.dTMitis corde,
qui fcquitur agnum quocunque letit, &feniper addex'eram eft

tif r in poflcflione tua in die illa f agnus ipa

Gen. j6 c.
Oreae.j.a.

cominuta&reputatainftcr
quiliniu:nifi.n.vitia abicce

pleta,contcndunt.

9

lO

xtcrnum.vndc: Senediciie do-
minodefon.lfraet,
e InterfeBionis multorum .
Multi enim sut vocati, pau
ci vcroeledi. Turres, po- jp*
tcftatesdEmonum , velfu- r&
pcrbijde quibus Pfalm.r/rfi
impitm fuperexaltatum &■ de-
uatumficutcedros Libani . Has

a TApofloli ducesgregis. b Filij fcilicet ludzorum qui per iiinam.vel Gen
tilittm,qui prralinzpullum Cpnificaniur. fSubiefti. cfVi fturtificent.

ciose,& tauri tui & pulli afinoru,qui operan-

a TEcclefiam.uel vnufquifque corpus fuum. b1 hiltoriam cum fpiri-
^—......^ tualifcnru. c fMigmaefthordcum cum palea. , „

. rint, virtutesnonfubcunt. c tur tcrram tcommixtummigmacomedent, % turrcs xdificarc cupicbant

ii^rn" """" b T>a/cm«r . Quidam hxC a TSctipf«t« bfASpiiieufanaoexaminatum. cfOedieiudidi.

■fquod ventihvperbolicosCyritcmpori d j- ficut in area ventilatum eft . Eteruntfuper

btumcft ven bus qui CaptiuitatCm pOpU- a TSanaosui.tutibuseminemes.velpIusuelminus.uelexpoluores

tilabro & van li rclaxauit , in ludaia cDm- diumoiumeioquiotum.

no. „u,, .^„. — !.,„. omnemmontemexcel{um,&luperomnem

Commixtum migma. Ifaac

a f Do(flrinaEuangelij.

qui mouerunt pedcs fuos

aboricnte, quorum linguce

in Babylone confufs, & fa

pcr quos cecidit turris ia

Siloe.

f Et erit hix . Cn prsemiura

hordeumfeuit, quiaapud coUcm cleuatumriuicurretium aquarumin n laboris percipicnt,quia crca

B AUophylos crat:& centena

fudicij.

tura liberabitur a leruitute

Mi

riam hordei frugem rece- e die interfedlionis multorum, cum ceciderint iz corruptionis . Nonmirum

pit.Et Hofe?, choro & dimi
dio hordei adultcram con-
duxit.Saluatorquoqi quin-
Matth. ly, i, que milia viroru , quinque f
fenfus corporis& lcge Moy
fi fequentium, hordeaceisg
panib. faturauit, qui in alio
locOjfrangens feptempanes

3 fDimones,munimentummalorum,& principes huiusffculi.
b «rPoft iudicium.Sc catlum eiit nouum 8c terra noua. Qma enim ptoptet
hominem fafta in -lu» laprupeiorarafunt.fol & luna fuolu.nine minorara.

turres. £teritIuxIun?ficutluxibIis,&Iuxfo ^^

VFinitum pio in&nito. a f Scilicet quandn cieatus eft mundus.

lis crit feptepliciter:,ficut lux fcptem dieru, in

a fScilitct. bffSanando. cl^Mortalitatem pcccati & omnes miferias.

d f Abfolutf,utomnesDeo fciuientesfignificet.

fSan(iiorum. «jFugiftdolor &gemitui.

& in fruft~ra coiiiminucns, ^^^ 4«^ alligauerit diis t vulnus populi fui, &

J ContritlOi flliatllOr miiia triticeis t>an! * ^**""'* promittitpiatmia.conteuptonbusminaturfupplicia.

busrepIeuit^quiEuangeli-hpercufllirapIagx eius fanauerit. Ecce nomen
cum numerum fequeban-
• - tur. Huiufmodipopuli,partemcomeduntpalcarum in

quibufdam (equentes literam:& pcr paleas & hordeum
paulatim proficiunt,& tranfeunt ad frumcntum.
d £{ trunt . In die iudicij fuper montes & coUes erunt
riuicurrentium aquarum,quiabonaopera fanftorum
darebunt, quae oblcruantes madata impleuerunt,& do-
ftrina Euangelij appropinquantedie iudicij, prjcdicatio
neElisE & Enoch peneperoesgentes abundabit.tr er««£
/«pcr.IudjBi.multos interfe£tos,& ruentes turrcs, ad Ro-
mauum referunt imperium. vnde: Ft qui tenct nunc teneat,
donec de medio fiat:q\xoA eo tempore tanta beatitudo fuc-
rit populo IfraeljVt non folum valles & campeftria , fed

montes

«.Theff,i,b.
C

filuna folis fulgorem reci-
piat. Quiaiufti fulgebunt
ficutfol.

g lndieilla.¥r Auguft.Hic
diespoteftintclligi,quopro ^"
mifit dominusfanare con- &»
tritionem populi fui.Hunc
opinor effe diem, de quo
2jZ<z\\zi\2i%.Bemdi6lus DomiHus I*'||
Deus ifraelyquia vifna!4ir,(^c.Et
14 Simcon. Hic pofitus eHm rui-^
nam,& refurre&ionem multo. u,
Hxc ruina eftpharif£Borum& principum quos fignifica
uit Ifaias per turres.Si quis aut falutem hanc in fecundo
aduentucontincre intclligat,in vtraquetiiaduentu ma-
xime in fecundo,fol conuertetur in tenebras,quomodo
crgoaugebitfolem,& lunamdiequo vifitabit Diispo-
pulu fuum , quando vtroque in tempore quo coepta eft:
liberatio populi& adimpletacftfolem & lunam non
minui fed contenebrari ligamus , nifi plane folem & lu-
nam fandis comparatos inteiligamus,iuxta illud . Tunc
iuHi fulgebunt ficut fol, &c. Mj ./;

h Ecce nomen domini. Filius in nomine patris.vnij.n.no- .
men eft patris & filij & fpirituflanai. vii: Baptizates eos ^'

in no- F

NICOLAVS DE LYRA.

1 Egredere & dices ci. idefi idololatri<t,qH<e\ceffautt quafi in
vniuerfo orbe.

2 Etdabiturpluuiafcmmituo vbicunque feminaue-
risinterra . Scmen paraboUce dicitur hic verbum Euangelicum,
fecundum quod dicit (kluatorinparabola feminantis Luc. S.b. Se-
men eft verbu m Dei. Et recipientibus ipfum perfidcm,data efi
pluuiagratia Dei . Et per talem modum dicitur Deuteronom.i z.a.

. Concrefcat vt pluuia dodrina mea.
5 Et panis frugum tcrrae crit vberrimus 84)inguis. iHe
e^panis Eucharifii<e,qui diciturpanis frugum terr<t, quia materia
htius facramenti efipanis triticeus de terra produ^us, & continet
ijiepanis pinguedinem grati^ diuina.

4 Pafcentur in poflrcflSone tua in die. j. Chrijius.de quo df
joa.i.d. Ecce agnus Dei qui toUit pecca.mun.&c.Pa/c««r
fpaciofe in dtlatione caftitatis Ecclefi^,fecundu qi dicitur Can.Ld.
Qui pafcitin lilijs,donecafpiretdies &inclincnt vmbr^.

5 Et ta u ri t u ii.^pofioli.

6 Etpulli afinorum. alijinferiorespr^dicatores.

7 Qui operatur tcna..laborado in agro daico verbo & excplo.

8 Commixtum,&c. GloffafuperiHumlocumdicit,q)migma
eil hordeum mixtum cum palea:& eam fequuntur expofitores no-
ftri.Sed huic di8o videtur contrariari quod fubditur,

^ 9^ Sicutin arca ventilatucft. i.purgatumapalea. Quidau-
te intcllexerit Hiero.per mtgma,nefcio.Sed in Heb.habeturfic:Mix
tum forth comedent.t.commixtionem diuerforum granorum abfque
aliqua cotruptione infua bonitate manentimTer quodmetapbori'

cc intel-

ce intelligitur congregatiofidelium ex lud^is & Gentilibus & va-
rijs nationibus,qui incorporati funt ecctefix per pr^dicationem apa
ftolorum atiorumque prcdicatorum.

10 Et erunt fupcr omnem. Vtr montes excelfos intcltigun
tur apo(ioli,per colles, quifunt montes minores pr^dicatores altf.

11 Riui currcntium zqm.i.abundantiafana dodirin^,eo mo
do loquendt quo dicitur fitpra 1 1 .Rcplcta cft tcrra fcicntia do-
minijficut aqug maris operientis

II In die in terfeftionis . Idefi tempore defiru&ionis lerufa
lem,in qua erant mutt^turres,qu^ cum muris defiruBte fuerunt per
I[omanos,& illo tempore muttum viguit prtedicaiio Euangelifper
atiosque difciputos Chrifii.

^ ^tcdt.Hicdenunciaturtiberatiofidelium in fecundo aduentu Diii
Chrijii,tunc enimliberabutur dpmalitatibus vitepr^fentis. Etdi
uiditurin duas quia primb ponitur huiufmodi liberatiojccundd dx
monis abie&io ibi:Ecce nomen.Circaprimumfciendum,qubdfecun
dumfandlos do^ores & cathoticos,in finali iudicio mundus innoua Muj"
bitur Csf meliorabitur ad augmentum gtorice eleBorum, qui in ele- '»'']■
tnentis& corporibus cdeHihus melioratis videbunt ctarias reluce
tia diuin<e virtutis & bonitatis,fcim itlud Sap.i ^.a. A magnitU
dme fpeciei creatura; poterit cognofcibiliter crcator ho
ru vidcri. Decor aut corporn c<eleftium maxime confiiVt in luce,
&ideotuncaugebitur,& hoc efl quod dicitur : Etcrit lux lunas
Hcut lux foIis,&c.In die q.al.do.vul.po.fui. qafidetes refitr
gent in corporib. gloriofis ab oi corruptione etpmalitate liberatis.
14 Eccc nomen. Hic cofequenter agitur de deie8ione demonis,
Sciendum tamea,qubd Hebr. & expofttores nojiri exponuntpar-

> tem

M O H^ .A L l l E K^.

14 Ecce nomen domini . Hic ad litera defcribit dciedlio d«-

t monis

monis in iiidicio finali.Etfic cxpofitio ifta no Iblu eftli
teralisj fed et fpiialis, pg quod aliam addcre n5 oportet.

t MOtiyi'

s^

a f Ad cUfflnindum malot , & tcmunerandum bonos.

h

Ifai^ Cap.XXX.

286

b 5^Poft multa tenipoM. c Tln vindiflamorenoflro;
H f Rejirobs.

r(ura.

IX

innomine Ta-

tris,6~- rilij,&

Spiritusfahd:'

noninnomi

nibus, icd in

nomine q3

cft Dcus.

a Spintus eius

velut torrts in

undans. Sicilt

torrcns ina- ^ . _

danscu per- d fandificatxfblcnnitatisj&lastitiacorclis ficutquipergitcumtibia

t^onortt^ ,, /-«. ^ ^'lndxiin templum.raaftiincceluni ^ReditadpoEaam malotum. b,TVenithora,vtomn^iqui inmonumentis.

lunt audient viicem lili) D;!,J; proccdentj&c. c l^ln iudicio.

ut intret in montcm Domini ad fortem Ifrael . Et auditam facict

a 5"Patrr. b Tvl.ionem malorum. cfFilij quiScverbum. d f Ite mjledifti in igncm ittcrnum. cfFilij.

Ddminus t gloriam udcis fiise, & terrorem brachij fuioflendetin

dicatione A- D
Domini vcnit de longinquo, ardens feor eius, &:grauis'ad por- ppstoloru, cQ

a TVeiba. b ffilij. t TDiccnJo: Efuiiui,5cnondedillisraiIiim:>nducaie, t>c. ^ VjCntCS ad fi -

, d fltemalediiniin igneraaternum. 2

tandum . Labia eius repleta funt indignatione, & lingua eius quafi 3

a TDiabolum Sf membraeius. 4

^ ignis dcuorans. Spiritus eius uelut torrens innundans ufque ad me 5

a TDiabolumqui rubieftos tiahit inr"inam.1Uiiminationcm." <>

dium colli , ad t perdendas Gentes in nihilum , & fr^cnum erroris 7
c quod erat in maxillis populorum. Canticum erit uobis ficut t uox

Gcntcs ad fi-

de venerint,

& idolarelin

quent.

c Car.tiat erit

■pobis . Poft

uenerit vfq;

ad collum ,

animantem

fuffocat, fic

noDc fpjj-jfus irae

I ^Dci, iniudi-

! -^cio impios

^p-iuffccabit :

**|'°"Fmem om-

bI'. nium venil-

nur fe {^nificat,

'"'^ficut torres

1 fuffocat cii

adcuiuscol

IQ peruenit ,
^ fic Dei iudi-
^'"'jciumnemi-
oio-nc tranfibit impunitum.
'I b i^o(i m:i«majr/tfM.VtprovoIuntatcdiab6Ucirain

ferrentur.haccperdet Dominusin dieiudidj,vel inpra:

dica-

poenam ma-
loru agit de

9 g!oria fando

10 lum.Sicutfi-

11 lijlfrael tran-

12 fitomari ru-

13 bro, cumvi-

14 diflTcnr. Pha-

1 5 raone & Ae-
gyptios fub-

i6 merfos, culae
17 titia dixerut; g
Cantcmus domi

a clte miledift. in igncm artfnum. b f Ignisfuccenfuseft infu.meo.Scar vfque admf. &c.

cdmminationemfuroris,&t ilammaignisdeuorantis. f Allidet

a l^ln circiimiiueiust;mpflb! vilida. b TLapidaiionetiibulationis. ^Sentrntia ternbili.

in turbine , & in lapide grandmis . A uocc enim Domini f patebit

a TDiabolus ficmembia. b TVitionis. c THoc contiaOiigenem. d TFerculIio vltionis zterna:.

e fNon tranlitorius.

AfTuruirgapercufruSj&erifJ^tranfitus uirg;^ fundatus quam re-

a TVinon cianfeac. li TI.a:titiafanAoium.

TDiaboIum. TP"'bituriuliuscumvider!t vindiAam.

(juiefcere facictDominusfiipercum,in citharis, &tympanis, &in ^^ damnato dia

a TR.eprobos. TD*"iones. b ^'Itemjlediil. in ignem aiieinum qui pisparatus eft diaoolo. c ^Ab initio. •" I^OIO OC meill

bcUis t prascipuis cxpugnauit eds . Pr^parata ell enim ab heri brisfuis,fan-

tiaexultabunt in Dei laudibus, eodem modo in conuer
fione Gentium. Exod.ai.i.

d ^yicMf^wJ/^er^/V.PreceptumeftfilijsIfraeUvtdecimam i-,^"'-*^;*?;

<0 bonorum

18

19 noghriofeenm Exod.ji.a.

20 e^f. Sicindie

21 iudici/ tranfi

22 tomundo, &

Num. i8.d.

NICOLAVS DE LYRA.

^ tem \Jlam ad literam de deieSione Sennacherib I{egit ^AffyriO'
rum venier.tis conira lerufalem , quando exercilus eiuspercujfus
fuitab angelo,ftc ^corpora bellatorumfucrunt incinerata inta5iis
vciiibus & armis, ftcut diBum fuit fupra feptimo capitulo , & ai
boc fatis poffet appUcari liteta . Sed contra hoc videtur,quod dici'

p tm hic in principio: Ecce nomen Domini venit de longinquo . Ex
quo videtur Ifaias loqui de tempore longinquo , quod efl tempus
iudiciij finatis , & non de propinquo feu prxfenti , cuiufmodi
fuit di^a percuffio Sennacherib , quia fuit tcmpore lfai<t vt habe-
tur 4. Re^Htn ig.Item quod dicitur in fine huius ca. Traparata efl
enim ab beriTophet, &c.ideflpcenagehennalis,fecundumquod di
citur ab omnibus expofttoribus Hebrigis & Latinis . ideo videtur
Jfaias hic loqui de tempore finalis iudicij,in quo damones cu dam
natis retrudcntur in inferno.Et hanc fententiam fequitur hic magi

• fter Alexander de Mes , qui fuit maximus tbeologut temporibus
& fuis . Jgitur fecundumhanc fententiamhxc pars mtres diuiditur
■ fartes: quiaprimb defcribitur aduentus iudicis terribilis impifs,fe
I cundo deleHabilis iusiis.ibi: Canticum erit, & tertio vt abie£liuus
^ damonis.ibi:Et auditam. Circaprimum dicit ifaias: Eccc nome

* domini . quia in iudicio apparebit dominus , quia iudicatusfuit
coram Tilato,vtferuus, & abieSusi

1 Venitdelonginquo. quiaatemporejfaiaeratmagnadi-
flantia vfque ad tempus ludicij.

2 Ardcns furor cius. quiaignis conflagrationis pr^cedet
aduentum iudicis.

3 Et grauis ad portandum.^a/d terribiliafigna apparebunt
frope iudicium.

4 Labia eius rcpleta funt- contra reprobos,contra quos prc-
feret tlUm fententiam:lie maledicii, &c. Matth. z 5 .rf.

5 Et lingua eius quafi ignis deuorans. quiaper fentetiam
ab eo prolatam deducenturad ignemgehennx interminabilem.

6 Spiritus eius. i.eiufdem indignatio contra reprobos.

7 Velut torrcns inundans vfque. qttia nonpotcrunt pu-
nitionem etus euadere.

S Adperdendasgentcs. f.quantumadreprobos.

9 Et fr^num erroris. quia cognofrentfe erraffeMla tamen co-
gnitio non erit eis vtilis, fed magis affiiHiua pcr remorfUm cofcien
titt,dequodaiiur infra Wr^.Vcrmiseorum non morietur.

10 Canticum . Hic defcribitur di3us aduentus deleBabilis
tkRij qui iunc Utubuntur nonjolum de fuaglorificatiorie,(ed etia

' de reproborum punitione , applaudendo diuinx iufliti.e : & hoc efi

jjL j quod duitw .Canticum erit vobis, fcUicet eleciis.
" II Sicm vox. liceiiinHcbrp.

i i Sanftificata: rolcnnitatis././o/e««/w»T Vafthalis,in qua
pltj Iff^el Uudauauut dommum pro fto exercitude ^cgypto , in
quo figuratusjuit exitus eleHorum de omni poenalitaie, quando ad
C(£tum iransjerentur gtoriofi in anima & corpore.

» ij Et

15 Etlxtitia cordis. Lyficutimportathicaqualitateni,quia
Iftitia elcBorum tunc excedet cmncm Imtiam qu^ poteli exprimi
d nobis : fedpropheta vtitur talibus exemplis hominihus ccgnitis:
quia fecundum quod dicit Greg. Balbutiendoproutpoffumus,exccl-
fa Dei faBa refonamus.

14 Et auditam. Hic confequenter oflenditur diHus aducntus,vt ^
damonis abiediuus: quia tunc auferetur eittspoteftas inducendi ho
mines ad peccatum. Etquia tutic cum reprobis retrudetur,in infer-
num,ex quorum pcena augebitur pcena dmonum,ficut gloria ange-
lorum augmentabitur exgloria ele8orum,quos induxerunt ad meri
tum.ideo dicitur : Et auditam faciet dominusgloriani vo-
cis (ux.dicens eltiiis:yeniteber.edi8i.&c.

15 Et tcrrorem brachij fui oftendet . in d/emonHm deie-
Bione.

1 6 In comminationem furoris. cum dicet : Itc maledi-
fti in ignem 2Bternum,qui paratus eft diabolo & angelis
eius,Mj«fe.25.6.

17 Etflammaignis./.^e/;MrtA

i8 Allidct in turbine & in lapidegrandinis./;f»'i/?a qu*
funt hominibus ternbilia intetligitur terroriudicis.

19 A voceenimdomini. idcfl fentcntiaiudicij.

20 Patebit Affar.i.diabolus,qui hic ad literam incelligiturfub
nomine regis ^ffur, qui multum afftlixit populum domini,ftcut fu-
pra ^.ca.fub nomine regis Babylonts figntficatur diabolus ad lite-
ram,vt di£lum fuit ibidtm.

21 Virgapercuflbs. ideflvirga diuinje fententi^.

22 Eterit tranfitus virgsE fnndztns.ldeflfirmus &flahilisi
quia itla fententia crit irretra^iibitis,ideo ftquitur.

21 Quam requiefcere faciet dominus fuper eum. qutti
fcena itlius fententije tenebiteum deprcffum inperpetuurn.

24 In tympanis & cytharis,in bcllis pr^cipuisexpugna
uiteos. Ter ifiainteltigitur eleitorum letttia depotefiatedpmo-
num eicBa,fecundum quod dicitur Apoc.\ 2 ,c. Audiui uoce ma
gnamdecoelo diccntem: Nuncfadacftfalus& virtus
&rcgnumDeinoftri,& potcftasChriftieius,quiaproie
ftus cft accufator fratrum noftrorum.

25 Pr2paratacft.n.ab heri Tophet./(/efi gehennfpcena,fe
cundH expofttores Hcbrps et tatinos. Topljet enim vno modoftgni Tophet.
ficat taxationcm vet amptiationem:& ideoftc nominatur gehenna:

quia omnis homo,qui non re(lringitfomitemfuKm,fed magis la.xat
ei habenas, cadit ingehennam,vt dicitgloffa Hebraica.Dicitur au-
tem prpparata ab heri , idefl afecunda die creationis mundi,vt di-
cunt atiqui, quia ab ilta die nonfuit nudiufiertius,fed tantum heri.
Sed hoc non eft veriftmilc, quiafecunda diefaSafuit diilinHio cx
li ftderei ab aquis inferioribus , &fuperioribus,vbi non eft gthen-
na,fed circa centrum terre,vt dicuntfanili doHores. Item ratio eo~
rum magis conctudit contrarium , quia fifccimda dics fuit prima
lubens heri : fequitur qubd non ipfa fuit primum Imi , fed magis
dies pr^cedens : & idco melius dicitur: quoi heri hic accipitur pro

.5« princi-

Zj GIoford&NicoIaideLyra

.88

^ bononim fuorum

A djioofFcrrct, dato-

t etia jpfi rc rcm bonoru glori

S'* ficatcs, fic fandi in

iudiciooffcretma

nipiilos fuos exul-

tantcs

a TVallis j«hennx. tjTOranipotenti- c TTmpijs.

Tophet, t a rege prsparata : profunda S^dilarata, nutri-

3 11iiii)ij. bilrj. TMetaphoro fi.itiicnnii,8c voluntatf doiniiiifuccendetiir.

menta cius ignis &:fligna multa,fla tus domini ficut torres

• Quod/ianimascxtiut vcl eicutit,

fulphuris fucccndens eam.

TGehennam.

I

2

3
4
5
6

NICOLAVS DE LYRA.

JC pfincipio temporisjn quo Deus ccelum creauit&ter^am, ita quod
Jicut tunc ftcit catum cmpyreum pro eU8is , ita & infcrnum pro
reprobis.

1 A regc pra:parata./</f^ <» Deo quiregit vniucrfj; quiaftcut
fecit babitationcm cleHis in C(tlo empyreojic.etiam nprobis in in-
ferncln Hcbr$o habetur. regi pr^parata: idefl, dtemani & angelis
eius,qui dicitur rex fuper omnes fiUos fupttbi^, Ub. 4 1 .

tantes, & Deulau- D
dantes, & Gcntes
coucrfae fimiliter.
a sulphurts. In in-
ferno foctor into-
lcrabilis & inextin
guibilis ignis.

2 Profunda. quiadtcitureffe>circacentrumterr£.

j Etdilatata. qttiamultivaduntadferditionem,fccmdumdi-

iittw falua!oris,A1at.j.

4 Nutriraentaciusignis&lingua multa. per hoc deft.
gnatur acerhitas pame.

5 Flatusdomini. idejl effe^us fua iufiitif.

6 Sicut torrcns. per hoc etiam oflenditur horror illius pcsn^^
& quodimprdirinonpo/f.ty eo quod procedit Jecundum ordinem
diuirif iuflltie.

B

AD D I T 10 I.

In c.i o. rbi dicitur in poftil. Ploras nequaquam plorabit.

Licet patres vcteris tefiamenti defiderajjtnt aduentum Chriftiy
uon tamen leguntur pro]dilatione hijius aducntus plorafte. rndehoc
quod rf;«r«r:Plorans nequaquamplorabir,W</cf«r/»re///g?-
kum defanBis ecclefi<e Chrifii , qui pfrfecutiones aduerfariorum
pro amore Chrifli gaudenter toterabant , ftcut de apcftoits legitttr
w^t^.j.g.Ibant Apoftoli gaudcntes,&c Et defancVts manyn
bus frequenterle^ittur , tp tormentaftbi illataUtanter fuftintbant.
Et dc iflis (//c/f.Plorans ncquaquam plorabit . Tatres vtrd
antiqui^teSiamentitribuiationibus aduenientibus anxiabantur , &
quandoque plorabant,vt patet de lacob Cen.^ 7. & de E^^^chia in'
fra ^8. ({atioautemhuius differentif videtur efte pajfio Chrifli ,
quamjanEli ecclefiaconftderant,vt iam experti. .Antiqui verb ccn
pderauerunt , vtfuturum , nondumfaSium . Conflat autem, quod

^n ea 1^11 ^jum in atiu magis mouent qudm ea que -Junt tnpoientiu. '
A D D I T I O II.

In eodem cap.vbi dicitur inponil.'-Et franum erroris. quia
cognofcent fe erraffe

Hoc quod dicitur : Et froenum erroris, quod erat in ma-
xillis populorum canticum erit vobis, &c. cominuaturjub
•vnafententia. ^d quod fciendum, qubd diabolus ante eius eie8io-
nemfeu reclufionem ,ftc dominabatur fuis poffejfis , qubd trabebat
eos ad libitumfuum,ftcut afcenfor trahit equum cumfeno.vnde in
g/o.ybi dicitur.-Etfrenum erroris: dicit dominationem diaboli, qni
fubditos trahit ad ruinam . Quod quidemfienum erroris in canti-
ctm erit vohisfcilicet eo modo quo dicitur : Cantcmus domi-
no, glorioseenimhonorificatuseft jcquum &afcenfo-
rem proiecitin marc.C^teraexponantur pront in poftHla.

frefpexerunt
t cx^uigeruc

Ier.4t.<{.

Bful. ij.b.

CAP. XXXI.

./in qui
dejcedut
in.Aegy

pr^.Egit a

bonorQ
& de poena repro-
borum,nuc rcuer-
titur ad reliquias
qua: remanferunt
in terra luda du-
(Xo Scdechia & b
alijs in Babylone. c
Sed prius monuit,
ne :irent in Aegy-
ptum:modo quia
ierut minatur ma-
lum.

b T^on funtconfifi fuperfanBum Ifraet . Non Otquifierunt
cordeXed verbis : Dixerunt enim ad leremiam : Ora pto
nobis dominum quid agere debeamus , 6c noluerunt ;,obedire.
Cuifimile: Deum noninuocauermt. Quod dema!is,Sa-

cerdo-

C AP- XXXI- ..

Vf 'inote Clialua.ini. .. ,i.vccptadoniinicontemnentes.
f Spcrantes in idoloi.itri4,qui cuttum Dei habete fc iaftant.

Ae qui defcendunt in Aegyptum, ad

a ^Quacicndum. bfNon indominoiFallax cyuus ad falutem.
- - b' " - « .

pt

aiixiHumin equis fperantes , & habcn- ^

Aegyptiotum Eijuum &alcenl'orcm proiecit in niare.

tes fiduciam fuper quadrigis, quia mul-
tx funt, & fuper cquitibus, quia pra:- b
ualidi nimis, & non t funt confifi fu- ^

' TvilJ manentibus in tcria fua,perlereraiarapromittebat auxilium.

per fandilm Ifrael , & dominum non t requifierunt . Ipfe

a TOmnipotens. b INabuchodonofor.velabfolutcmalum idell rem.non perfonam. ^

c TQli* loquutu'. eft per letcmiam 5c Ifaiam. 6

autem fapicns adduxit malum , & verbi fua non ab rtulit. 7

a TFacicndo irrita. b TTribum luda. c Tlnctedulotum. 8

Et confui^c t contra domum peflimdru, &c cotra auxilium 9 Aegypto periclita-
^ i lo tum,& in luto&

in latere feruifle ibi, Dei populum, qujefpiritualiter dici
tur fomax ferrea . Vnde in Apocalyp. locus vbi cruci- ^p ttt
fixuseftdominusjfpecialiter vocatur Sodoma & Ae- *
gyptus.

Quia

cerdotibusdidtura
cft.

C Ipfe aute fapiens. ,
vnde Id-em.M<7/c- "
dictis irjmo qui conft-
dit in Ijomine , c!r po-
nitcar.&c.Tc.tzWbi.
Vanafalus homints .
Poflumus hoc in-
telligere fuper cos
qui in pcrfccutio-
nis tempore non
confidunt in do-
mino, ledjn fxcu-
li auxilio, riefcien- Ge
tes Abraham in

NICOLAVS DE LYRa.
C A P. XX XL

AEqui defccndunt.ToJ^j 7oc«?Myf^ Ifaias cotra
regnii Itidf,e6 quod cx diffidetia diuini auxilij recur
rerunt ad bumanit tempore regis Sedechi£:l}ic ex ft-
mili ca loquitttr contra regnu ifrael tfe Hofe^,qui vt
euaderet reddere tribuiu regi,quod regi ^jjyriorum
dare confueuerat,miftt nuncios ad Sujach rege.Aegypti ,& ftcex
eius confidentia rebellauit.pp quod Salmanafar r^x .Aftyrioru ve-
nit contra eti,(& regnu eius dejiruxit , vt babetur 4. t(eg.\j. Sdm
hoc igitur, tjiud capitulu diuiditur in duas partes, quia prim b poni-
tur deftruBio regni Ijrael ex difia ca. Secudb faluatio tegniluda f
Diuifio. tuncroneoppofita,ibi: Quiah^cdicit. Circaprimiiftiendu, qi
ftcutregnum ifraelfuit diftruiiu ex mala confidentia fuper ^egy.
ptum,fic rex ^Aegypti cum Juo exercitufuit dudius a Tslabucljodono
for rc^e Bubylonis quarto anno loachim filij Iofi^,vt habetur lcre.

46.&

^6.& ijoc, quiafalfam fiduciam dederat regi Ifrael, & vtrumque
iftorim denuciat Ifaias htc,et patet litera ex di^is paucis exceptis.
1 Vns qui defcendunt in Aegyptum./ de populo ifrad.
% Habentes fiduciam fuper quadrigis quiajiiultg func.
ad portandum arma & omnia exercttui neceffana,

3 Et fuper equitibus quia prf ualidi . tunc enim .Aegyptij
erant tn armis famofi.

4 Etnon funtconfifi fuper fandum Ifrael . idefi fuper
Deum quiJanBificat Ifrael.

5
6

Ipfe aute Czpkns.i.ipfe Deus cuiusfapienti§ noefl numerus,
Adduxit malnm.f.pcenefuper regnum Ifrael.
Etver.fua qu^ perprophctas dixit de dcfirudionc regni IfraeU
Non zh(\liiit.f.ab effe8u,jed ca impleuit.
Etc6furget,&C./.>-eg»« ifraeUqui vitulos atireos adorabant.
Et contra auxilium . ide^ contra regem .Aegypti , regi

7
8

9

10

Ifrael auxiliim promittenii.

* Aegy-

M 0 \.A L l T E B^

t

I Vg qui defcendunt in .Aegyptum, &c: Hic ad literam ar-
guitur populus Ifrael , eo quod ex confidentia rcgis Ae-
gypti rebellauitregi Aflyriorum: propterquodfuitare
geSalmanafarcaptiuatus.JVIoraliter,perhocfignanturil
li qui proccdunt ad bcUum , magis confidentcs de appa-
ratu raagno incquitibus& ca;tcris bdlicis difpofitioni-

bus

busquam dc Deo, propter quod frequenter fuperati le-
guntur,& per expcrientiam videntur . Per hoc cciam fi-
gnanturilli qui in bellacontra vicianimis confiduntde Mo »

virtute propria,propter quod aliquando dimittuntur ca ^^.' ,^"
dcrcin viciaenorraia, vtficcognofcant;propriamfra- {•„^1,»
gilitatem,& humilientur,& in bonum mclius reformca
tu r,propter quod fubditur : Conuenminificut in profundm
recefjeratis filij ifrael,

■\ MO /^^-

iSp

Ifai^ Cap.XXXlIl.

2^

^ a l^w h£c dicit.Hoc de illis qui cum Scdechia in captiui
A tate dudi poft 7o.3nnos domino mifcrante reuerfi fiint,
4-a csfis in Acgypto Ifraelitis & Acgyptijs,in quorum auxi-
lioconfidcbant.

b Quomoiio ji mgiat l;o, * Procopius.Lconefcruntpon-
qiia rugitu primu

1 TAegyptiorum. bjf Aegypiius

greges , & paftorcs

tcrruerit, eolcie ag-

grcdi. Adhuncmo

dum&dominusip

fcpoftquamminas

propofuif,non poe-

ritentes vicifcitur, a

quod vcl in fupcr-

bientib.Afly-rijsvi b

deas : atq; etiam cn

abaccolaruiniuria,

quam poft reuerfio

J3cm patiebatur , If-

rade tueri placuit.

ttuerit Nondefuntg fimi

vum. litudincm leonisad

. .^lfraelitas refcrant,

lubit. ^y- ^^ ferarum qui

dem mctum erga c
Dcum ducem fuu
retinucnmt. Vndc d
&incosfelconum
more gcflurum fi-
gnificar.AliasfipcE
Hitere & rcfipifccrc
contigcrit,cofdem
ic 3u:s infiar , qux
puUostuctur cfle^p
redurum .

-i^TicIec Sic pfotej^n domi-
;',nus. Itafccitdomi-
nusconrraSamari-
taaos,qui impcdirc
conatifuntjcdifica-
C tionem «cmpli . Et

cb in temporcMacha-
ba:orum in paucis
: muUosfudit.

intelligibih-s , non viri gladio,fed vcrbo diuino pcufl-as D
cum fuis poteflatibus in abyfliim dctrufus eft. '

d CoKMfj^miW. Inprophctiancctcmporis nJchiflorioe
ordme fcruat: locutuscft dc ilhs qni fub lefu Saccrdotc
magno rcuerli luntdccaptiuitatc,modo rcucrtitur ad te
,, ... , poraEzcchiac.Ad-

j^ cTFrrigilK. H «r Inuicibni'.

opGiantium iniquitatcm. Aegyptus h Jmo & no D.cus, &

.Vnqiiil'u5cor.(:.'i^ bfCi.dehcifns^ _ c ^Laxabir habenas.

cqui eom caro 6c non ipiritus.Et ciominus inclinibit ma-

b^luda

s

6

1 monctautcm pio-

2 pliera tribLiIuda&
i Beniamin,vtanicq
4 Scnnachcribreuer-

tcnsde Acgyptocu

Aflyrijs vcnirct in

Icrufalc ficutin^^-

fundo malorum rc 1 ellauxilio.

ccflcrant,fictotdaf

fcclu mcntis rcdi- ,

rcnt

•2« Procopiu.^J.Sym-

machu.s.p(x:nircmi

nifihj Kiacl, ficur

de tranlgrcdicndo

^fundc cogifailis.

Significarante cos, ^

qua: mala funt.ahe

cogitarc, quscDci

autcm.fupcrficicte

nusiquirere5c me

ditari.

e /2'"> f^ /« y/. Sion

iri fu:
teote.

anl.

afAevPtius,

numfuamj&con-uet auxiIiator,&cacletcuit pr^ftatui*

•fA Nubuciiodonofut.

auxilium:,(imulq; omnesconfumccur.^Qjjia h^cdicitcio

1 Deiribu lud.i.

minus ad me : Qu.omodo fi rugiat leo, &; catulus leonis
fupcrpr^dam fuam,cumtoccurreiiteimultitudopailo-

5 Confiius vinbus.

xum,i vocc eorumnon formidabit, &^a multitudinceo-

C.vliferando.

rum non t pauebit,{ic defcendct dominus excrcituum vt

' r an«'' un j-ftnfor. b *\ Non contra.

prxlicturfuper monteni Sion,&{uper collcm cius. Sicut

aiStcucgallinacongic^aipjiijs. ^^Sicuc .iquilaprouocat pulius fuos ad volandum. ^Sup<-Tpu1ius.
4[v [ priuct^s flicnuus 6c prouidus>

auesvolates, ficprotegctdominusexercituumlerufalcm,

a «iFoenitcntes pugnaiite iloinino pr.j vobis.

protegcns 6^ liberans,tranfiens & faluans. Conucrtimini

a^C^i ii p.ofundo confilio & prccato leccUilUs a doininj. bf Conueriiiuini:ii enim con-

uerfi fjftiti-.In d e illijStc.

t iicutmprdfundura lecefrcTatisiilij Ifrael. In dicenim

a^Moncnic Eicchiacum Jibcrafleii.ij dominusde manu Aflyiiorum. f Vd fecundum quof.lim

ponrediiuin a Rabvlonicacspt uita'.e vlquead aducntum domininuaquam filii' Uiael id '* <.

"■ ' ' ■ " iiccthgna,fGcnum,

ftipulamqueconfu
mat.

•li Procopius.Log-
tur dcDeo,qui Ba-

9 byloniumfuflulit.
Atq; hoc ignc illos

10 comburit,quieius
» I vrbem ^ ccdcfiam p
1 4 auii funrcontemnc m\ %6.

13 re , dc qua diduin P&I.44.

14 lcgimus, Gloriola dU t a vexiUo,

15 ^h funt dc le , cuitas

16 Dti. Et, FluTninisim-
peius ijffiiat ci.iitatc

17 i>e!, Eftcnimignis ^

Chriflus ipfc protcxir. Tum dcmum enim ad ipfam vcr dibanus,vt vniufcuiufque animxli£?ll!i,fa;mim & ftiou
bum rcdi;t, cura fublato idolorum cultu , & Aflbr iple lam comburcrc valcat. ■ ^

7
8

ccclcfiainquait^nis - , ,.
&caminusqui^dc- ^"^5= '•;•"'•
uorct pcccarorcs fci

* Procopius. Qui- c
dam hxc incidifle
putantinca tcmpo
ra,quibusIcrofolY-
morum ccclcfiam

btCro qu |i'i5capia<.'lt ciuitas veltra.

illa abijcietviridola argcntifui^&idolaaurilui, qua; fe-

TSabpattcEzschiT. »f Aflyriuscums mttu fneitis.

cerunt vobis manus vcftra: in peccacum . Et cad:t Aflur

af i'ed Dei qui noctac vna, caxxv. niilia ex e:s perculiir.

in gladio no viri,& gladius nou hominis vorabit eum,&:

aVScnnichriib ciun paucis. bfVeftigales Nariuchodonofor,& poftca Miie ln & Perlis r

fugiet non afacicgladij, & iuucnes cius vedligalcs crunt:

t^Ex-c.fut. u!Angeli. cfDeficiet.

&tfortitudo ciusa tcirorc tranfibit^&cpauebuntt fugien

atEt decem(vtaiunt)quiifuerfi funtcum eo. bTSuj.fjdicta,fcilii;ctpiom.lji.
ci VI adueilarios conrumat,licut flamma (lipulam,vcl ligna.
^nilectionis in pisfen', ecclef. qu«fpccul«urin tuiura.

tes principes cius. Dixit dominus cuius ignis efl in Sion,

.n^fleiiiiuJoardoris & ihariuris in cxlcll i patiia, vbipacis vci« viCopicnacfl.

& t cimimis cius in leruialcm.

intdli-

CAP.

NICOLAVS DE LYRA.

> ^ !•, •^^S>'Pf us homo. Etfic efljub Dco adpunimdim illum pro

\2 Et no Dcus. yt pcj^ct faluare regt Ifrael contr:i ordincm Dci.
j Etequicorum CiwAcldeJi^fpiritualesfuljJiaiix^cuifjmo-
dtjmt angclt,qajunt txercitus Dei.

4 Etdominusindinabitmanumfuam. .Adaccipiendum
de ■virucjue rege vindttiam,td,o fubditur.Et coYruenin',&c.

5 Simulqucomncsconfumcntur. iy fjmul , non imponat
tdentttatcm temporis , qnia duo regesprxdiai tnnc, fciltcct eodem
tempore nonfuerunt dcbeltati,vt patct cx prxdiciis :ftd difimatfi.
rriitttudinem pofrite vtriujquc rcis.

^ ■ ^ Quia hzc dicit . Hic conjequenter ponitur Jaluatio regni Iud.e
1 fro luttc IX cauja oppofita,fcilicet ex vera confidcntia in domino.
E^cihtas cttim qui tcmpore Hcjee rcgnauit , vt habetur^. l\eg. 1 8.
tctam confidcnttam fuam pojuit in domino\&ai bocinduxtt ctta
popu[umJuum,propter quod dominus modo mirabdi liberauit eim
de mambtts Sennacherib regis ^J}yriorum,^.f{eg. 1 9.£r b.tcjalua
tio defcnbttur hic dtffusi. & prtmo prophtind , fccundo hiliorice ,
t-io.Vnma in duas, quia ponilur modiis thiU Jatuatioms tngene-
rali,lecwid6 ma^isinfpcciali,cap.Jcq.Vrimain duas-.quia pnrnopo
nnur regm ludffuluatto,Jeciido Sennacherib deieciio,ibi:Et cadct.
^"^''^pfimumponiturexcmplumdeleone,quinond:mittitpr4:dam
ttnmepaliorum fthi occurrentiiim : fic dominus confiantcr &fi,ie
iyedmetoprotexn &falHauit leruluUm contra Sennacljerib &
eius cxercttum.Etftcut aucs votantcs non habent timcre arcumja-
gma.oi is,ftc ncc habUantcs in lerufalem impeium Sennaclienb re-

gis,&ftc patet litera vfque ibi.

7 Conucrtimini ficut in profundum rcccflcratisfilii If-
racl.HDC dtc:tur,qui4 popului Ijrael dum tia'.sJ(rLbaiuri>i..Hly-
rtosper SalmaaaJarregem.-aliquideillo reghoeuaferunt ,tcitii^ni-
tcs vbtpotcrant :fidpofiea vencrutit a l L^ccljiam regtm , & re-
icHa idotolatria, conuaft fuerant ad vctH Dci cidtii, idcofubditur.
S In dic illa abiicict vir idola argcnti fui , £cc.i. difbidet
pr.c amore cultus diuttti.

9 Et cadet.f/;c confcqucnter ponitur Sc>,nacherib deieaio , qu^
Jaaafuu ptr hoc 3, angclus domini percujfu m excrcitu eius i 8y . Diuirio.
niilia.Quod dicens Scnnnchtrib cum pauusfugit tcrtius.& Im lU

quod dicitur: Et cadct Aflur.r</e^,a-e» ctAMiJyriorum.

10 In gladio non vizi.scd angcii.

11 Etfas,\t.Scilicetrex Sennacherib.

1 2 Non a facic gladi;. Salicet aducrfariorumfuorum , fcd ex
terrorcjnprad do .

I j Et iuucncs cius. idefl , tributarif quiantea tributum ab alifs

accipiebant .

14 Et fort itudo cius.&c. Quia ampHus nontcrrehit populos in
circumitf^fi-d raugts econurrjo: idcofubdiiur vt dt^itm efi.

1 5 Et paucbunt fugicntes. Scttuet citm rtge Senn.icht.rib, vt
diclum cjl .

16 Dixit dominuscuiusigniscftinSion.Q«M;«4/frtri/;o
locaufior im quod erat in rnonie sion , erat ignis pcrpetuus,qui nu-
trieb.itur d Sacerdotibxs. l.fuii.6.

ij Etcaminuseiusinlcruialcm. Hoc dicif.ir pro altari in~
cenp, tdq^ol i'igrtdicbantu< om-ii diejaceiditcs,vt ibi cambnroet
thymiamt ad confumand-mlctcriftcia, vth>ibctur^dHeb.p.
Tom. 4. K

^9^

ait.

ffcopuli gr».
ui*.

CAP. xxxn.

Ccem iuliitia

rign. Finita

prophctia

dchisqui in Aegy-

ptiiaidclccnderar,

incipit dc aducntu

-locu.inquo Chrini & Apofto-

^'^"''^'"loriimcius.

* Procopius. Lxx.

inhxccamprccedS

tibusiungut. Cum

cnim primififTent

beatum cxifterc q

in Sione ("cmcn ha-

bcrct, & domcfti-

cosinlerufalem.or

dineia. Eccc cnira

rcs iuftus rcgnabit,

•f feftinabitlo adiunxerunt . Alij

qiumuda. cadequib.agimus,

alfcriusprincipiscf

T, (c voluerunt. Tan-

qnamigitureaquf

lercmiae temporib.

cfllcnt eucntura,ab-

fohiiflcf.alium iam

dcChriftidiuinain

Chriftusfo- fcrris apparitione,

jusrexiuftH». fermoncm exordi-

tur folumcnim iu-

(lum Inter morta-

les rc2em fui^Tc, A-

Gloford. &NicolaidcLyra 292

C A P. XXXII. ficutquiventum&D

turbincm fugicns

a fHon acriptn prtronam. bfChriAu*. crApoftoIi. I tUtO fc abfcoudit lo

Ccc in iiidida rcf^nabit rex, & prf nci- * co,& qui fontcs pu

aTiuito b«FoJuiusiidf';». riflimos inuenit in

pes in iiidicio pr^erunt. Etcritvjr 3 dcferto,quifolisar

aTDrmonum. dorcm fuum ,^mi-

ficut t qui abfcondituravento, & t ncnti deuitat faxo.

afHuiusmunrfi- bKlirigatiodoftrin->-. C c.t

cclat fe a tcmpcftate. Sicut riui aqua

afEcdelix.

rum t in fiti:,&:vmbra t pctr? prominentis in tcr-

a f Vnde: Bcau oculiqui vidcnt qux vos vidctis. b*^A|poltolori'Tncredcntiuai. cf Cnrde.

ra deferta. Non caligabunt oculi videnrium, &;aures

a^Qu;'' l^ius furdi crint. b^Domino prxdicante. efAntc.

f Idioiirum vcl Gentilium. f Sculta&infiri^^a mundi clrgit Dcus, vcconfunHat forcia.

audicntium diligcntcr aufcultabunt, & cor flultom m-

afiDainini. b^Q^z Ctinnum lonacenonpotciac. c f Prius. fQ^ancuiD ad vecba fidei.

„. r-^ •- „ I- 1' I II c -''''^Td'"- ^^'"«^"'r'^^'^ lo medium pcrtranfi-
tclligctlcientia,& linguaDalborutvelociterioquetur6c u batillxfus.Hincilla

a^iApcrtp. b^Philorophus.bJiii-itiahuiusmundi ftiil.eft 3P'id D;. - • _ . ..

- - - - * - *- • p

Et ceUt fe d tempe
Jtate. * Procopius. lin j,
Ex hiscosctiam q
aducrfuni fe coic-
rant.cumnondum
pati ftatuiiTct , nihil
profuturastcntatio
ncs vocabat. Itaquc
cum faxis pctcrctur
idipsu nihilfaci6s.

,, V-, ,-. -, V. .. r -^ ci.apient,«. Dauidis. l^ihilpro.mi

plane.Nonvocabiturvltraisquiinlipienselttprinceps, 12 fidet inimicus in eo,

afScribt Sc fhitifxi.quifcauJuVmcilcgeni Dciiniciptctantur. bfln lege. &Ct

c fQ^iib' iiepidauit vbi non ecat cimoc. A r' ' ' tlAt

nequefrauduIcntusappellabiturmaior.StuItusenimfa- J^ rum hfui&c'. ''^"'' i«l

a f Dzmonium habec &huiufmodi. bf Oixicinnpiens in coideruo. NoncllDcus. ju IJ '&4 i ■ ^^^'

cflScimusquiavecaxes.&c. Ij * Idem. MultOS in £„;(;

iiii ]oquetur,& cor eiusfaciet iniquitatem , vtperficiat '^ fcriptura vocari flu e
tfimuIationem,&Ioquatur ad dominum tfrauduletcr, \l kTfuerum fanaf'

aTPane vcrbi De(. bf Aucttcndo aprzdicatione Chcitii. c f Pouuli. „. • jt._ »• /■

' fDoftrinz. Q"i difccntium fi-

&vacuamfacictanimamefuricntis,&potumfitietiau- ^^ ""^, •euarccQnan-

^ tcs.hisDauidisvcr- lin

bisiudicantur. Elc- "1"^
poftolos aut ccclefix ipfi cu iudicio pra:fuinc notu cft. uaucrunt ftumina vocem fuam. Clara: fiquidem fuerut
'b Eteritficu!, quali dicat. 6icerittutusin tribulationib. &adaudicndumfacilesApoftolorum voccs.

ficut ^T ir,.

NICO LAV S D E LYRA.
C A P. XXXII.
^Ccc in \n?ai\z.rzs,n^bit.Hic profeqwtur prxdlBu
riid^is in fpecialt.tt diuidltur in duaspnrtcs: qapri-
mo defcnbitur iuHitia E:^cl}i£,prcptcr quam fada
fuit tmc diila faluatio. Secund6,malitii Sennache-
rib,propter quamfaHa eft eius deie^io.cap.ftq.Vri-
ma diuiditur in duas partes,quia pnmo defcribitur iuflitia ET^echie
qup meruit di3am fduationem. Secundo^malitta Manafjes qu£ de
meruit regni lud^ deflruHionem ib!:Stv\tns.Circaprin/u dicitur:
I Eccc in iuftitia regnabit rcx ./. E^Trechias quifuit iujlus.
^ a Et principes in \\x<i\cio^xxtmm.Abeotnformati&in'
duBi.

audehant Dciim laudaremanifcfl^,& idololairiam dete/iari.

1 1 Vclociterloquetur & plane. prcmpih Deumconfitendo,
(^ idololitriam manifcjie dettflando.

12 Non vocabiturvltraisqui infipicnscft./«7/a'f^f/w:^
qui a vcra fapientia dccidit per idololatriam.

1 3 Ncquc fraudulentus app. Ideft,^cha7i^uifraudulcnteT.
P^fpondit Ifa.fupra j.b.7^on petam , & non tentabo domininn. in
hoc fraudulentcr fitnulans Dd reucrentiam,cumtamenob hoc rcc»
faretfignum d Deo (tari,ne ex hocglorificaretur nornendomini, vt
di8'i»i fuit ibidtm.

14 Stn\t\XS.HicconfequenterponiturmalitiaManaJiesfilij ET^e-
ch!^:propter cuius malitiam dtflruBa fuit cl4tas per Chaldps 4.
B^g. 2 J .£f prirnb defcribitur eius tranfgre(fio,fecundb ciiutatis de- F

3 Et erit vir ficut qui abfconditur. Secundum banc literam ftnSio.,;bi: MnWctes. Circa primumfciendum, qubdftcut Ifaias
ly vir refirtur ad quemlibet de populo luda; qni fuit protcBusab dcfcribendo luftitiam ET^echie fimul tetigit malitia ./fcha\ patris
impetu & tempeflate Sennachcrtb meritis E7;echit£. In Hebrxo att /«', ^/c defcribtndo malitiam Manaffcs tangit iuftitiam loft^ ncpotis

Phi]o{bpfai|s,

tem habetur.Et erit virficut abfconfto d vento,&c.Etftcut ly vir
rcfertur ad E^Titchiam^qui dicitur vir d virtute. Et abjconfto, idefl
protedio:dvento, ideSl tempeftate ad ipftus Sennacheribpopulum
fme exercitum,vt diclum eli,

4 Sicut riui aquarum in fiti.5'««/ valde amabiles & vtilcs,
ftc Expcbias populo fuo.

5 Etvmbrapeti-.-^promincntisint.d. Exftccitatibus,&
(oloribus maximis: !^am talts vrr,bra cfl valde dekdabilis homi-
nibus ibi quiefcentibus.fic ET^cchiaspopulofuo.

(5 Non cali.ocu.vi.i2«M IJaiasiUo tempore multas hahuit re-
uelationes& claras, & alij prophet^ qiii tunc temporis erant.
7 Et aures audientium diligentcr aufcultabunt. Quia
E^^chias,^^ eius pi^diis verba Ifaie di:uoth rcceperunt.
$ Et cor ftultofum. Idefl,tUoTumqiiifuerantflultitempore
prxcedenti fcilicet tempure .Achav^ pairis E:^echie quifuit idolola
tra pefflmiis.

9 Intelligcntiam. tepore E-^chi^yqfuit deuotus (ffliidiofus.

10 Et Iingua balborum/</f^<>'7'<"''"" qui tempore ./tchaT^non

aude-

M 0 K^ L J T E I{.

1 Ecce in iuflitla regnabit rt x.Uic ad litcrS agit dc virtute re
• gis Ezechix,|) que bonus rcx fignat.de quo dr : Ecce in iulii

tta regna.nx.Qnx ficutdicitPhilofoph.^.CEthico cftpra:-
clariilima virtutu.propter <$ decet ftatu rcgis prarclaru.

2 Et principes.Na mebra regni debcnt capiti conformari.

3 £{fm w,idcft,quilibctdcpopulofubdito.

t Sicut qui abfcondiiur. Quia quando rcx,& principes funt

boni,fubditifunt in magna fecuritate pofiti.

^ l^on cali^abunt ocul, vidcv. idcft talis rwgis confiliarij non

Dc

fui,vt cppofita iiixtafcpofita magis eluce/cant.Dicit igitur: Stul-
ln$,fi.ilicet Manaffes : qui ad idoiolatriam declinauit Juper omnes,
quiuidolotatria ncnfolum efl flultitia,fedmagis infania.
I 5 Fatua Ioquctur.i^;<J ptr verba fuajcduxii principcs ^ ha
bitatores leritiult',vt declinarent cum co ad tdolclatria.z.Var.i^.

1 6 Et cor cius faciet iniquitatem. Q^ia ex magna libidinc ta
lia facicbat.

17 Vtperficiatfimulationcm. Oflendendo fe querere bomm
commune , vt per cultum omntum idolorum impetraretur d multis
dijs auxiltum,ftcut de ciuitate l\omana dtcit Leo Vapa,quod magna ^^"
arbitrabaturjefufcepiffe religionem , tiim nullius Ccntis rcjputiii "
falfttatem,

18 Etloquatur addominum fraudulentcr.i)«/rt cuhocqi
adorabat idola,adorabat ttiam Deum,vtjic habertt gratiam aliquo
rum principum,quid ctdtu Deinontotaliterrectjftrant.

1 9 Et vacuam faciet anima efuricntis. Uuta ad cultum tr.ul
torum dtotudicebat requtri magnas expevjds. Etjubifloprftcxiu
leuabatdpopulomagnaspecunias,vndepaupercsgrauabai:ti.r.

* Fraudu-_

fnnt pcr auaritiam cxc^cati.

7 Etaurts auditntium diligenteraujcultabunt. Idcft, populus
iubiedus crit ad obcdicndum paratus,
10 Etlingua balbarum velociter loquctur & p/i7»c.Idcft,fimpli
ccsde populo potcruntiuftitiam fuam in iudicio propo
ncre fincaduocatorumconfilio, qui magis iuisfraudu*
lcntijs impcdiunt quamexpcdiunt noticiam vcritatis.
1 2 2V(o vocabitur vLira is qui injipiens eft. Talcs.U.in Oatu fuO
nondint nifi a;quiuocc, ficutprinccpslapideusautdcpi
^us,imo pciusrga nulli nocct taliu maUcia,ideo (ubdit.

f Frau ■

293

Kaix Cap.XXXir

2p4

y^a Triicepsvcroeaqurdij^tia. 4«Procopius. Duccscnim
A nobisAponolos rex uifiuslargituscft,quiinpralmisita

loquitur:7"w vero hotno vnanimis dux meus^tS notus meus.^v\

la autcm hic omnino vcl Kraelis.vcl Iacobi,vcl ludac me

tio fa^a repcritur,qu6d de Chriflo & ecclefice prjcfedis

homoinflituitur,!

.^■Dofloris, ai(Corda ve! .iuditotcs.QujJ'smaf,ifter,tali$ difcipulut- b^Argumenta concinna-
uit quibuspiobaret non eneChrifluir.vndead Nicodemum : Scrutare fciiiJturas Sc videquu
prophetaa Gali'ari nunfutE't. <

f eiet. t Fraudulc ti vafa peillma (unt . Ipfc enim cogi tatio-

^Simplices. ' -

nes cocinnauitad perdendos mites in iermone rnedaci/,

afChri tu? p.ir'perpro noLis, b flcfus qui & pauper. cfEgo a Deoprocelli&veni. Ego, Jc
paicrvnumfuraLi3,.\ iiuiufmodi

qua^ermeilkidbca
torfi hominum fru
£tiisade6vbcrescdi
dit,vtorbe vniucr-
fum fua benedidio
ne rcpleuerit.
b /w«//<'»ej.Matro-

C \T6fl. dies & annum.Vtldc: Ecce nunc tempus aeccftuhiic,ecce D
nunc dies falutis.Eta\ihi:.yi(4nHm placahilcrn domino. i.Cor.Ca

■PoyZ (/ie^.ide(t,prJBdicationcm Chrifti.Qui cnim impoc Efa.* i.a
nitenrcsfueruntj&finonillicocapriuati ,t3mcnilUco
c6turbati,quianolueruntrecipcrcpra:dicationem diii.

1 Si nonwciocperapatiis m^i.nolitecredrr* mihi.
n

alloqnitur cap- a t cum loquercturpauper iudicium.t Princeps vero ca qu?

1 aBo- nas

. P^."- tiuiidas a Romanis
'" "" vtpoenitcant. Vei,
pcr mulieres fyna-
gogas notat, vel vr-
besludjes. MuUeres
cpulenufiigiie. Poft
vocatione Gcntiii

b5"Qi[ifi roliCitus pro nobis or.^p,b is.
^. ... _ _ bi

1

2

4
6

^$;/«f.FilicIerufalcni
nolitcticrefupme,
led luper vos ipfas
flete , & fupcr filios
veftros .

pulimei. Grcgorius. t proptci,-r»i

AllcgO.Humanum beralia faft,/.

quippc fui populf '"'""* ^"^*

afApoftolos, ^

digna funt principe cogitabir, & ipfe. t fuper diices Ilabit. 7 dommus eleao^rfi{ ^*'*

a fOUm. b«Av;tii?. cTPoll juinaTi. d ICoritiflion^m. g OmniUm mCntCS

b MulieiesopuletxfurgiteiScauditcvocemmea, filiscon- 9 vocar, fupcr quas

linJiuiliis. a fDiTos^nnos 8c dim di'i & annum,hoceft p fttres annosS: dimidiii. + fpinSS , (5C VCpfCS 3-^

c fidetcspercipiteauribuseloquiummeum.Pdrtdies&an lo fcendcrc pcrhibct,

^..-..^..w • ■ • .1 T^dimpleta. , "■ — ■ ■-' ~'

<]uib.ChriflusI iu- d num,5<rvosconturbabiminic6fidentcs.Confummat:a-efl:

5 ftitia impcratiit ad
niulicrcsopulcntas
fermo dirigitur.
♦ Tertulianus. Q^

I ontra

iiem. diuitcsChriflomu
licres adhxrcbant,
qnae&dcfacultati-
b® fuis miniftrabat
ci,iterquas& vxor
rcgis procuratoris ,
de^phctiaeft. Has
cnim vocabat j5cr
Ifaiam: MuVmesdiui
tistxurgitCy O audve

» 'Ccptiuitas. bfbt rjtcrft vltima & perpcf.a. ^Alias antis. c ISuper milfrii vrftt,T.

cnim vuidemia,collcd:io vltra non veniet. Obil:upc[cire

a tQj onJam,8( ideo miferabilioies. b Pe^oia nudate fHoc eoim habtt alia cditio.

T Pa:nitente$. , .

opulenrxconturbamini confidentes.Exuite vos,&t con-

«i5uper prccato vertio. «Cilicio. ^ • bfFilios.

I 1
12

14

15

16

quiancciplasquo^g
qii^e efle finc pun- ^
ftioriibnsvitiorum ■
vidct. Domus gau-*
dijciuitatiscxul, eft
mcns prauorum,-^„^f„„ji„|
qui dum venturani.
fupplicia confpicc**

*i>jr. u

fundcmini,accingitclumbosvc(bosfupcrvbera,plagite ,y rcncgUgit: in car

a»* quactules. bjrFluentelac&mel: *''*-'-'~VTr>f>moIfrlel. |g nisVoUlptatCli; dC'

c fupcr regfonedefideiabili,fupervineafcrtdi. Superhu-

j «luda & BcBiitnin.

mum populi mci fpinas , Sc vepres afccndcnt , quanro

a <'Ciuitates aliarumtiiblilim. . : i . • -.

b". Otitn.
h

magis fuper omncs d(!mos gaudij ciuicacis cxultantis.

ptate 1

19 ferensinaniterhila

20 refcit Aitcrgo:Si

21 & illorum nictcra
32 vitiadeprimut, qiii

fe pro CQeleftis pa-
trise dcfidcrio affti-

ZK-.ih

yocem mearr,\t difcipulas primo.dc hinc vt operarias , & gunt , quibus culpis fubtra<fli fiint qui fine formidinc fc
mvciAtzso&cf\Acict.¥iluinf^eauduej€mQnesmeos* ., in carnis voluptatc tfcfrcUnquunt.

C .Tofi . ;■',.:■;< ^ Otiagrum

* NICOLAVS DE LYRa:' *

1 Fraudulcnti vafa pefllma funt. idefi, miniflri Manaffes
regis funt ptjjmi. ^pud Hebrxos enim inflrumentacuiuslibet ar^
tis dicuntur vafa, & (!u 'a ManaJJ''s rcxper minijlros fuos Juam ma
Utiam exercebuc tanquam per mfirumenta. ideo dicuntur hic vafa
pejjma .

2 IpCccnim. Scilicet Manafes.

5 Cogi.con. ldeli,machinationes fuas malas verbts iufiitix ap-
faremtscotorauit.

4 Ad perdcndos mites./rfc/? innoxios/rcundum qund dichur
/^.J{e^.i\.c. Sanguinemmultuminnoxiumeffudit Mi-
rafles m fi^rmone mcnd<LCi].tdeft,permendacia,fermonibus iu
fiis & apparentibitscolorata,ftcutdi8umfuitfHpra.i.cap.qi4od
Jfaiam condemnauit ad morttm quafi ^lo legis. Et idtm credindu
tst,quod fecit de multis alifs,

5 Cumioqucret.paup.iu.7rfcf?,rfice>-«veWwffn;. Eoenim
quod Jfaias & alijprophcte eius maliliam veraciter argnebdttqu^.
rebat occafwnes inurficiendi eos. Confequenter tranftt propheta ad
defcribcnditm iufiiiiam Joft£, quiper duos annos polimortem Ma-
rafjes regnauit dicens.

6 Princeps vcro. ideH lofias.

7 Ea qu2 digna funtprincipc cogitabit. quia a iuuentuie
Jua cfpit rfje muUum JoUicitus de cultu Dei, & cdi bono regnifui,

S Et ipfe fupcr duces ftabit.£J«w nobtles luda adcuttum Dei

induxit,& toto ttmpore regnifui in hoc tosflabiliuit.

$ Mulicrcs opulentacHJc confequentcr fubditur ciuitatis, &

rtgni ludx desirutiio &Jecundb reflitutio,ibi: Etcrit. Circa pri-

tnum dicitur: Mulicrcsopulcntae. Uabitatores tnm lerujalem

ttmpore Sedechix vocal mulieres,ed quod non habuerunt virtutem

/e defendendi velut tffceminati.

1 o Filiae c. m funitudine murorumf& in auxilio .Atgyptiorum,

vt paitt ex fupradiiiis tap, 3 o.

II Perci-

• .5 ■ - .. ■ ■..(•■"; . .4J.,. ..■■.5.i-.-..n

1 1 Percipitc auribus cloquium mcum. Quaft dlcat: Cordi-
hns veUris deberet effeimprtJJum.Et quidftt itliidjnbdittir.

1 2 ' Fofl dics & annum. Ter hoc intelHgiuir aliquod ttmpus
certu & dtterminatum,vt dicit I{abi Salornon. Sed eitfenfusjicut
dies addcntur ad dies pr4:cedentes C? annus ad anni<,fic multiptita-
bunturvffire ir.iquitates,quoufi{; veniat deHruilio per Chaldps.

12 Er vos contu r.con fi. Idefi,vos qui modo corjiditis vifecu-
ti,eritis vttra modum conturbati .

13 Confumata eft cnim vin. Quia duceturpopulusin capti'
uitatem , CS fic non erit qui vltrd cotat terram , nec per confequens
qui f ucius rolligat.

14 Obflupefcite. Vr^ nimio terrore vohis imminente.

1 5 Exuite vos.vefiibus gloriofis .

16 Et c6fundcmini.j«(i/:e/ff vos vilib.& afperis,ideofubditiir.

1 7 Accingi tc i u m bos vcftros. filicet cilicis.

18 Super vbcrz.i.fignumptan^us&dotoris oHendite. Uehr^i
dicunt hic: Snper agros plangite,quia dimittentttr incultt & deferli
& confonat Im liter.efequcnti,cum dicitur.

19 Supcrrcgio.de. Idefi,ludxa,qut( frequentcr in fo iptura di-
citurftuensmcUe & lacie pro fua fertititate.

20 SupCT hnmumpo.mci.i- fupcr terramhabitandum inlo-
cis campefiribus,vbi folent ejjehamines innoctntes & fwe matitia.

21 Spina; e^ VC. af. Tiopter cuttorum abfcntiam,qui ductntur
incaptiuitatcm.

z 2 Quanto magis fupcr omnes do.gm.ldejl,hominum va»
cantium gaudijs & delui]s,quates de communi curfufunt homines
habitantes in ciuitatibus magnis. In Uebrao fic Ijabetur : fnper hu -
mum populi mcifpinx & vepres ajcendent , & eti.imfuper omnes
dumoSi&c.Etfic tfi fcnjus contrario modo: f>uafi diceret: T^oii eit
mirum,ftfuper tirram ludx induca talem dcjirnfiioncm , quia etia
Ijocfuciam in lervfitcm mco cultuieletiam , & in domibustempli
vbifolent Leuite canereindomino exultantes.

•ic Domus

M 0 J{^ L J T E I{,
J I Traudnlcntivafa, Quiafimpliccsdecipiut. idcofubdif.
4 ^d perdevdcis mites infermone mendacij. Et quoniam vxo-
rcs talium dc rapinis gaudcnt,ad cas viros fuos cxciiant.
idco fubditur.

9 MulieresopHltnt4:,dcTipir\i.
t '^•.'<i«e>otmw2c«w. Etquxfitillafubditur.

12 Tofl dies & amum. Idcft tcmporcd Dco dctcrmina-

to acritcrpunicmini. Et fubditurad laocargumcntum

cumdicitur.

20 Supirhum'impopulimrifpinf&vcprcs.\dc([ fupcrpODll-

lum Dco fcruientcmtribulafioncs aliqunndo vnviinf,

& multo magispunicntur tyrani & corum familiz, qui

dcbonisalienislaute viuunt&doloic.

Toni. 4. K 2

25»^

tlOi

Glof ord & Nicolai de Ly ra

afDomus me» domns orationis voobirar. TB.eIinqa-tar domus Teftra dtCcr». fTempIum.
Ta Deo.Suigiieeatrmsliinc. b I^Pomornm. cir*'' tnbitaioribus.

tDdmus cnim dimiffa cft, multitudo vibis relicta eft

»TE«deBCt«ievcpiium &fpiiuium. b f Palpabiles. c i Abdita , &fccietaloca lemp i 8c my-

,i,t, dT<:rilicet

ttenebr^E &palpatiofa«5ta;funt fupcrfpeluncas vk]uein

-^- - -^ .-«f MJnebitcaptiuiias. ^ tmnt.

beftiahtcr infanien- a xtcrnum.Gaudiumonagrorumpafcuagregumdoncccf 4

20 6

a Onaj^orunt. Quo-
A rumliijct fylucftriu
tPjIatium. animalium,& auiii
+arx&raun.qyjejbilongotcm-
pore habitauerunt.
Pagani

Allcsior

ivot.

tes, diucrfaportcn

ta ibi colucrunt .

b Donec elfundatur.

Spiritusfanclus pdi

canteElia& Enocli

tua!""" dercendatrupcrnos
ficut in Pentecoftc
fuper Apoftolos .
Adiungitautcm fc

t f .i.4.aJo prophaa compatic

laci». do illis .

C Deftrtum. Solitu
do,fcilicctG£tium
vertcturin diuitias
Ifracl,& Ifrael repix
B tabiturinGentes.
d Eccultus iiiiiiti^,
Vt in filentio orc-

b a «iVnde;Mittam vobisfpititum vctitaus . Tvtdpia

b ^&;'pullis Apottolis i ludzis , Sc tian- )
lcuntibui a t Ger» s. 5

e In tjh^rnitruli la !>

in mefionibi^s celi
condcntcr habit.it.
vnde: liidomi>pai>is
mei rnanfiones fultd loan.i
funt. Vcl, in ccdefijs
quae in domino fi-
ducialitcr fperant.
f Cra-ido.c^.d.^nm
populus Chriftian'
inpulchritudinepa

;M2tU.a

c fundaturfupci:tnosipiritusdeexcclfo.tEtcritdcfcrtum 7

f lerfidem. 8 _

intCharmel,&: Charmcl in faltil reputabitur. Et habita- 9 cis^fcderit^ tunc ira

fGentibus. aTFilius.cuidatumeftomneiudicium. IQ Dci infaltCi fiEUict.

bit in folitudine iudicium,&: iuftitia in Charmel fedebit.

a IQMsexuperaion.nemfenfiim. TR.?conciIiationecura Deo. Chiiltusenimicconciliauit nos
Deo. «IIuftiHcar.tis. _ bliEtit.

j t Eteritopu.siuftitixpax, &cultusiuftitia: tfilentiumec

aflnfjie. TSecuri in xietnapacercquielcunt b Tln plaieis iufl',ando. cTGenres.

fecuritas v/ciue in iempiternum. Et fedcbit populus meus

HHoneftate. a Ett lanftis data pax luentis 8c lequies , etiam in hac vita. b «i Myfterijs veteris 8c

nouiteftainenli.

^ in pulchritudine paci,s,&,in tabernaculis fiducia;j&: in re-

aTTorrente voluptatis tua: potabis eos. bTMiferii & nunc quotidie, i B.oaianis in die iudicij
j c TPopulo ludaorumfylueftri mente viuentium. TOmnino, . ,

f quieopulenta.Grandoaut5indercen(ionefaltus,8^hu- 20 fticis. Ilie magiftcc

TDeltruetur. Tlemfalrm. O Apoiloli. «r Verbum Dei. 21 dignUS bcatitudinC

mus,noninplateis, g militatchumiliabitur ciiiitas. Beatiqui feminatis fupcr ^* habetur, qui fuper

nOn cIamanteS,nOa aTCordaGeniiumemolUta TScriptur«. b 1 Vinculis pra:ccptotum- cTIudiiqui iugum ^3 irrigUUm peCtUS le-

in multiloauiO.Vn- legisdiufultijiuetunt. TDevtroquepopulocongregatur ecdeCa. dTGentili» qui fine 24 miuat audiCUtium.

. - * lege 6c tatione. ^ ^ j t j • '

CC: ruautecumoraue n .. ob J„„, u„' ,; si,^r.„: 25 tam deluda:is,qua

risttraicubicHiu,&c. omncs aquas, t mneacntcspcdem bouis& a(mi. ,^ ^^ Gcntibuspopu-

jSup.

11 • Procopius. Qui-

12 dam pcr gradincm

13 Dciiraintclligunt,

14 pcr quamcrcdcnti-

15 busin cutantucoft .

16 feruatis , Romano- ' *^""

1 7 ru prxdae patuerut.

1 8 g Btati qiii fttninatis. p
Hieronymus.In cx-

19 pofitione Ecclefia-

-t.pjr.pattor. 4« Gregorius. Cul

adaonit. 1 j. tus iuftiti? filentium,videlicet indicans,quia mens a iufti
tia dcfolatur , quando ab immoderata locutione non
parcitur. Hinclacobus : Sit omms homo vcto.x ai ahdiendu,
tardus ad loquendum. i-

e In

taeob.t.

Ibcongregato.

* Procopius. Perbouemenimquiapuruseft.&infacri |j^,
ficiura offei:tur,Ifrael fignificatur, vt pcr afinum gentes,
Ideoqucex lcgis prsefcripto.quod primum afimpcperif
fcnt,in oues commutari folece reperimus.

^C AP.

NICOLAVS DE LYR^A.

:ji I Domus.n.dimifa C&.f. domus regia d Sedechia fugiente reH-
8a . Et loquttur de futuro per midumpijeteriti prapter certitudi-
nem prophetits.

C 2 Tcnebrx Sc palpatio fzd:x funt. -^ rolentibus introir^.
5 Super fpel u ncas. tiOL ifl ctlUria 0 foueas ex ruina xdifcioru.

4 Vfqj in Sternum.rn Hebrxo habetur,vjq; infeculum.i.vf-
qut adttmt)usa Deo prxordinatum dceius rexdificatione.

5 Gaudiura onagrorum. Hicconfequenter agitur de populi
reparationevfqi adfine huius capituH.Et e.xponunt aliqui doBores
nojhi totum iHud de tcmpore rexdificatlonis templi & ciuitatisper
Zorobabel,T^emia,& alios fan£los patres ciufde ttmporis.Std Cff-
trahtec videtnr^quia in reditu capttuitatis populns nunquamfuit in
tantaprojpcritiMe temporali,^ jpirituali , qualis defcnbitur in hac
parte,vt videbitur.-propier quod I\a.Sa.exponit parte islam de tcm

■:'j,>j;'t

puli,quiferd omnesfuerant ludm, fuerunt magna arbores in ecclt
fia Dei,qu<edicitureiusfalius,per eos .n. pubticaiaejifidesperor-
bem: Ideo (' bditur.

10 Ethabitabitinfolitudine.U'» Centilitate qu£ priuitrat F
inculta,vt dtclum e(i.

1 1 Iudicium.j.f.tec«rio iufliti^ quteeji per fidew,

1 2 Et iuftitia.^ci/.ce/ Euangelica.

13 In Charmel (t.i.in credentibus ex ludiea: ex quibus & Gen
tibustatia eji vna Ecclefra.

14 Eteritopusiuftitisepax. Q'amCtmllonato.Angelicla-
niai!crunt,Lui.i.b. Gloriain altifilimisDco, &interrapax
hominibus,&c.

15 Etcultusiuftitiae Ci\en.Inprofperiscauendoaverbisiacia-
torijs,&tn a'iui-rtis a murmuratorijs.

1 6 Et fccuritas vfq j in Ccm. Quia in primitiua Ecclefta ita erat

pore magna fceVcitatis & profperitatis | expe&ant ludnei habere fi> mdti virtuie Spiritusjuiiiii,^ tormenta non timebant,fed magis

in aduentuMeffi£,&ideodedi6iis eius quodfalfumefl,rel'inquedo

.fquod Chrifius in mundum ftt venturus,videtur mihi locus ifle ex

ponendus de iiatu proJpero,quemfecit nobis Chrifius Oriens ex al^

to . Vropheta tamen continuando dicendadi£iis,rccolit afftidiiones

populi a tcmporefno futuras,vfq; adaduentum Cljrifli dicens:Ga.\l

dium onagrorum pafcuagrcgum. Gregcy hic dicutur lud^i,

qui quamuts q >antum ad multos ejjent idololatria,($ peccatis alijs

ntultiplicatiftamen multi de tllserant borii,& cultores Dci.Onagri

autem dicuntur hic reges infideies, qui eosferuitutifHbiecerunt,&

afftixerunt.f.primo Babylonij,po(iea.VerJ'a, & Madi,tertib GrMi,

& quarto I{pmani:ita quod a tempore captiuitatis Bahylonicx vfq\

ad tempus Chrifli fueruntJubieSi aiiqui iftorumfucceffiue,& fi fuit

aliquod interuailum:fuit tamtn ita modicum refpeiiiui,qu6d quajl

non eft computaadum. Et i(ii onagri gaudehant rapere bona ludxo'

rum vnde debercnt viucre.

6 •Doncccff^undaturfuperriosfpiritusdc cxcclfo.(?«crf
fuit mpletu,q'iando po(i l\efirre8ione & glorificatione ChrifliSpi
ritusfanBus cffufus e(ifuf .Apofiolos aliofq; dtliipulos inftgno vift
b'iii,.48.i.qui fflfpiritusperfHxUbertatisJecudumtllud 2. Cor.
2.i<.Vbi fpiritus domini.ibi libcrtas.

7 Et erit defertum./.Ccn«/«<if,<7»*/ii(« inculta & deferta non
babens liiem diiiinam,& prophetas.

S In Qh.zvmc\..i.ed}undaris m bonis fpirituaiibus , ftcut lud^ea
q'*antumad bonos,vnde accipitur hic Charmelpro Charmelo , qui
e:i in regno Iudx:& erat locus fertilis.
9 Et Charmel in faltu rep\ita.h'imt .i. ludiea meliorabitur
quantum ad fuftipientcs Cljrifli (ide^quta apoHoii &atij yo.difci-

in eis gaudebant, A^.^.Et quia ex Ijac vita trafibant adfecuritnte
& gaiidium cdlifi^ amoto impedimento per Cl}rifiu,ideo Jubditur.

17 Etfedebitpopulus me\.\^.U.uiapax cxlefiis ex nullaparce
impcdietur feu ob(i.,.nibitur.

18 Et in tabernaculis./. in manfionibus diuerps fecundum va-
rietatem meritorum de quibus dicitur Ioa.12.la domo patris
mci manfioncs multce funt.

1 9 Fiduciae.JJ oes(unt ibi certi defux beatitudinis jeternitate.

20 Et in requic Opulcnta. Quia ibi totaliter quietabnur appeti
tus,iecundum illud Pfal.i6.d. Satiaborcum apparuerirglo-
ria tua . Et quiu pofl gimficationem Chnjti dejtfutiafuii ierufo'
iem in vindiilam mortis Chrifli.idep fubdicur.

ai Grando amem. i.multituio exercitus l{omani.

xz In dcfccnfione.'."» dcie^ione tcmpli & domus regi^ , qujt

dicuntur (altus,co quodiig)iaillius^di[icationis apporiata fuerunt

defaltu Libani.

2j Ethumihtatehumiliabitur./"./e>-«/j/cw qua fuit deftru-

Ha & proieHa ad terram . Et quia iilo tcmporefiites catboiica fuit

vaidepuhlicata per orbem,ideo fubditur,

24 Beatiqui fem inatis-/. vcr/>«»» Euangelicum, Luc.S.b. Se-

men eft verbum Dei.

2 5 Super omnes aqnssJ.fuper omnes populos,Gentiies,& lu

d<eos,^poc.ij.b.Aqux multsepopulimulti , Vatetautem^

propheta toquitur hic metaphorici,quiajemcn materiale nonftmi-

natur fuper aquas materiales,

26 Innedentcs pedcm bouis,& afini. i. indi^erenter & fine

acceptiotie,docentes (ortes & dehilrs literatos &fimplices.

MOf{_.ALiTEi{j poniturdefaluationcfaitaper adiientumChnfti :pro-

•f 4 Ga«</i«m oH(jgror«>w.Refiduuhuiuscapituliadliteracx- pterquodnonindigetalia expofitione fpirituali

poni- • t MO{{.yi-

25)7

Ifai^ Cap.xxxm.

25)8

CAP. xxxiir.

Ae ijui pr.eda>if. Co

tra Scnnacherib a
^^ polTLinthfcetiam
^^^"^l referri adqucmlibctrapto
preue- rcm , & ad ipl"iim diabolu.
•. -3« Cyrillus. Confolarur
crcdcntes , dicens . V£ illis
qui vos faciunt miferos,
vos autem nemo miferos
reddcf.pati.n propterChri
ftum.paritiandisgloriam
pcrlequentibus exitium.
b Dominemifcrcrer.oltrt.ln
perfona populi obfefli a b
Sennacherib,vel potius A-
, ponolorum, & omnium
I fidelium. c

4« Procopius.Apoflolo-
rum voce prarces fundit,
quodlublatis impijsaqui- d
busoppugnabantur,faiutc
a Deo colecuturi fint. Qyi
"''''*" dam iocumhuncficexpli

XXXIII.

fAlios.

Ae qui prsdarisjt nonnc »

a ^-^ domino ornfis 1 85 mthhus* *"

S^ipfe prsdaberis ? Et ^

a fQuunon Dco, Ted tibi atiribuis., ^

fpernis , nonnc S^ipfe
fpcrneris?Cum confum-
mauens deprsedatione,
deprxdaberis, cum fati-

.' 'Tacdio miiltarum viftoriamm ab A,gypto redicns.

gatus dcfieris contemnere,conrcraneris. Do-

a ^Libi-ra nos de manu Aflyriorum. b <[ IT^tedloretn non idola.

minc miferere noftri,te cnira expe6Vauimu.s,

a f Dcfenfionoftia b f Alias:eorum fecundum Hicroiiymuin,fcilicet.
r\vu""3tio iniiiiicoiuri. c «^ln ptofpetirate.

efto biachium noilruin mane: t & falus no-

3 «■Obfldionis. bTM'gniconi-'ij.

ftra in tcmpore tribulationis.A vocc f Angcli

»<Scilicct AfTyiii velquilibet peifecutoies bfln fanftisquoslibetJt.

*ln vltione inal(-ruin magnus & altus aroiretdominus.
' ' ' bl

ciosmoftuosvidcrunt, & D

in fiigam vcrfi fnnt.

4« Procopius . Adijcit in

tcmporc tribuiationis falu

tem ficri,iuxta illud. Cum s.Cor.
i infirmor,tmc potens/um. Et il

ludy^i<fficittibigratiamea.yir.
4 Uisenimmea,ininfirmitateper

ficitur.

d i..-?«?f//.Michaelis.f.qui
princcps Iuda:o.runi,velGa
brielis fortitudo , & dux
prxliorum.

e Brm hus. Ex locu fta bru-
chus narcitur,& quoufquc
a! as habcat fic vocatu r. Cu
autcm ala: crc/ccre cocpe-
rint, atelabusdicitur cum
plancvolarc coeperit,& cft tattamca
locufta , & dicitur : Nocct
enim bruchus plus quani
atelabus vei locufta, qui E

t

5

£ cant.Cumncq;minis,neq^
promiflionibus perfuade

turlocufla:, neavcntora-
piantur in mare, & ad ter-
fe plcnx fuerint dc co.Maenificat" cft domi- "^ ^^^ reicax, ex ouis qu? vi

fugeruntpdpulij&abcxaltationetuadifper g ahscarct, necmoueripo-

s ~vi»ilibeti>ci,e<.uioics. bCOAayrij. f A ludiis. f Vi(>i$ Gentibus. _ tcft : & fic vbi infcdciit lli

r r r>' T ■ ^ I cYcive[»r,ti.ia. ' hil rcliqm .i. rcfidui facit,

IxluntGentes. Etcongrcgabunturlpoliaue ^ IdcofinntfofljE&obruun
retur populus , 'tanquam c fti-ajficutcolligitur bruchus,tmelutcumfof-
vnicum fupcrcfletplagarfi afinhrcmir.ici;i>

fcmcdium, eius commifc-
ratione commotusjpra-ccs
ad Deum fundit prophcta,
lignificans completas en*c
ab bis iniquitates,poenasq;
mcrcri.Scd tua,!nquit,mi-

lirratione hi.sopuseft , qui ^Aiias.fuis aTiuJxorum. fsunt. bTDiuinaiumrerum.vtidoiou ^ autcm congrcsabiitur fpo-
aftiiaiintcfpcsfuascollo- .r,-,bominantesaddon,inu.nconuei..o.nt^ T "b • o , Iia vcftra,ait,quafi iamiam ,rj,

carunt.DaigiturcisfaliuS f poribus tuis. DmitJS t laJuciS fapientia & ^ ^aptQ H fignf^ficct . Quod^^''
quiprdptermcmmtuum ■;tHumanaiumte,um neAiryriisieiradercn^ vt facilius pcrfuadcatur ,

obftupucrunt. Haccdicit, lcicntJa , timor dommi iplc eft thelaurus nonahter quamaludenti-
nontaaquamDcum rcru buslocuftx capiuntur, %

ignarum docere videatur,fed vtcxemplum populo,qu? corum animas taquam ludicrum aliquod in fatanx po-
adfalutemfaciuntpoftulandiproponat. tcftatcmventurasefteaflcrit.

Cc Aianc.QuidcexercituSennacheribremanfcrunt,fo- f Tuis . O Ezcchia . Vcl , fuis fccuiidum alios,F

cios ^ fcilicct

a «Mo'itis Sion,ve! ca:lu.i.m, vel in cordibus clcftorum.
bfPer H7.fchiam qui p"pu!uTi Dciiuftciudicauit, fc aH 'dolol.itriarciiorauit.

nus,quoniamtbabitauitinexcelfb,impleuit

a * hcticiia.n. b ^Fidels populus. c f In lempore arcep 1 exsudiui te.

Sion iudicio & iufticia, & eiit t fides in tem-

^Alias.fuis. afluixorum. fsuni. bf Diuinaium rerum.vtidoloU
tr:'mabominantesaddominu.n conuerli f»nr

ux concepcrant, monux ^f^caniila-
etiam bruchos gignant. ceflum locu-

11 -{t PiOCOpiusQuafiDeUSftarum ince-

12 cosquidifpcrfifunt in gen <'^"'. P" *"'
j tcs.alloqui videatur.Niinc 1^^""'

us

NICOLAVS DE LYkA. Cap.XXXllL

Aequi prxdaris. Hic conjequenter dtjcribitur in
particularifaluatio prxdicia regni lud^ quantum ai
malitiam Scnnachcrib, quta in cxercitu eiusfuerunt
Idumxi,quifemper fuerunt ludxis infe(li,ficut Efxit
aquodefcenderuntfuitinfedus lacob ,aquo defccn-
derUnt Iud.ti,ideo propheta primo inuehitur contra ^jjyrios, fecii
do covira ldumxeos,ca.fequenti.Circaprimumfciendum,qu6d pre-
fens cap.ab expnfnoribus r.oliris fecundtm liceram lefettur totum
ad tempus E7iechie,in quo deiefius fuit Sennacherib,& populus lu
de iiheratui.H^.Sa.vero exponit ad literam totum ijiud cap.reduce
do ad tempus Mejjie , in quo expcciant ludfi de omnihus Gentibus
triHmphire,& eis fimpticitcr dominari. yidetur auttm mihi,qu6i
evpofitores noflrimelius dicant,Etfecundum Imc prffens capitutu
diuidnurin duas p:trtes,(ji4ia primo poniiur Sennacherih dticilio,
fecunib flatus Jerufalem melioratio,ibt: Rcfpicc Sion. Trima m
du3S,quiaprim6 defcribitur dcieCIio Sennacherib regts . Secundo
Sobnc fibiadb^rentisyVt diHumfiutfupra zi.ca.fecunda ibi: Au
dllc.Circa primm fiieninm,^ ad d£iecl'onem Sennacherib fecu-
ta efiexaitatio poputi ludf , O" ideo propheta mixtim loquitur de
ytroque . Trimotamrn inuehitur comra Sennacherib,dicens,

1 Vxqui prxda.r. f.populum domini.

2 Nonc & ipfc prae. Q.uafi diceret,jic:quia excrcitu eius percuf.
foah .Angelo.^^eg.M.populusET^chneexiuitadcolHgendHfpolia

3 £t qui fpernis./. ipfum Deum,contra qucm blafphcmias di-
xit& fcripjit,vt habetur /^({eg.ig.

4 Nonne & ipfc fpc/. a domino & populo tuo , quia percuffo
luo excriitu fugit cottfujus adterramfuam,vbifuit interfedus a fi
Itjf fuis.Confequenter propheta tonuertit fermonc ad Deum pro libe
tone populiydicens . Domincmik.no. & patetlitera vfq; ibi.

5 Avocc Angc\i-Tercutiei/tis exercitum Sennacberib.

6 Fugerunt po.^»<i Stnachcnb lii illis qui rtmanferunt fuglt^

7 Et ab cxaltat.tua.'. ab oflcfione tute virtutis t ^ngelo fcuttete

8 Difpcrfs funt Gcntes.f Sennacberib cum cxercitufuo: qui*
aliquimortui remanfcrunt,& aliffugerunt.ln Heb.hahetur:^ vo",
ce multitudinis fugerimt poputi, &fecundum hoc ifiud refertur ad
epccrcitum Sennacherib.QuempQpuHaudientesjuperuenire,non ait
debant expeciare quia plurimos deuicerat,& expugnauerat . of i
exaltatione tua,i.apotefiatis tuf ofierifioneo tu Sennacherib.Difper
fcfunt Gentes perdiuerfas vias fugientes.

9 Et congrcgabuntu r fpolia,&c./. faciliter & in magna co
pia:quia exercitus Sennacherib fun ficpercuffus quod corpora erat
incincrata,fib vifiibus & armis iltafts, & ideofacititer (^ copio-
sc colligi poterant.

'lo JViagnificatuscftdiis. In percuffione Sennacherib mirabili»
1 1 Qaoniam habitabit inexcclfo.?.//j m/o empyreo,vbiJpe
lialiter relucet excelientta jHegtoriie : licet fecundum potentiamt
prxferitiam,& effintitm li; vbique.

ii ImpleuitSion iudicio,& iufti. In dicbus E^^chi-e quifuit
iufius,^ pnncipcsfuos ad iujiitia mduxit > vthabetur in principio,
preccdcntis ca.
ij Etcritfidcs.(.^"(/e//>.jji.

14 Xntcmpox^^us^uvs.J.E^^recfny.hoc enim petiiut,rt Ixibetut
infra J 9d.¥iattmtumpax & veritas in diebus rrieis.
I j Diuitix falutis fapicntia, & fcicntia ./. in cogmtione re-
rum diuinarum.

i6 Eticicnin.Incognitionehumanarum.
ij Timor domini iplc cft thcfaurus eius .f. ET^echie , q-ii
prepojuu ijla omnibus bonis temporaltbus.ConJequenter rcucrtitHf

4« prophcta

M 0 I{

I T E !{,

I I '^'.f^yMiprft/^m.Hoc adlitcraexponitdcrcgcScnnachc
rib,qfupcrbc Dcu blafphcmauit,& populu Ifrael aftlixit
inultiphciter&fpoliauit. MyfticcvcroptcxponidcAn
tichrilV),dc quo dr z.Thcf z.b. Quia aduerfatur & extollitur
Juprd omne quod dicit Deusy aut qiod colitur, ita vt in templo Dei
Jedeat tanquam fit Dcus.Jpfc etpopulu DcimultU afiligct&

fpoliabit , tii finalitcr dcftructur ficut df ibidem . C^cm

dns Iciusintcrficiet fpiritu oris fui,& dcftruct illuftratio-
nc aducntus (iii;. Et lioc facict Chriftus ad pr^ccs fidcliu
ab Antichrifto afflittorum, in quorum pcrfona fubdif.
t unemilcrere rwliri,&c.Et qiTi f m cocm opinione pcr an-
gclu de madato Clif i fulminabif ,& magna pars fui cxcr
cit' & alij fugicnt tcrriti; pp cp corii (polia rcmancbut fi
dclib.poft morte AntichriUi rcmancntib.idco lubditur.
5 v4 voce^ngeiifiierunt poputi .f.Antichrifto coniundli>
Tom.4. K i

2^0 Glorord.&NicoIaideLyra 300

A
taifaeij eorQ

Tob.4.d.

PCiliio.b.
tdeuaftauit
Libanum &
ruccidit.

a TReutrtitaf «d vltimam ciPtiii(e«*rt». fc TAfoftoll. f B««tioeiili qui Tidentqua vosvi.
Et in Euangelio : Ecte fgo ntitio aU »os pT<-phrta4,fapient« St Scfibas c & Irnminente cjpti-
■"■■ UiiluJxis. e < Kecociliat-onis ir

cf

uitile inter T.enies. H • Nuncil.expaWi

intet Dcuin & hoinines.

fcilicct libcrati po

a Eins. Scilicctfa a ejus . Eccc t viderttcs clamabunc foi is,angcli pacis amaie

lUtiS : Sine timOrC a«tDepetditionffu«Genti$. bfP«!ftcat>tiuiutcm B.om»no ui.i. c1 Vnde VixSion Iu|!cnt,

r • _.• eoauod non finr.ou' veniantadfolennitatcm d fQuifnJebat venire ad lolennit.itcu».

n.ncquelapicntia, /,,, ^ ,./»• k r .. c _.«-.._: ...a^ -

ft%"StMS flebunt,difllpit^runtvfcccfl"auittrinficnspcrfcmitam:

.....^'m rM.^rlf>fV irn b af Secuniliiin "l>">ioncm lioininum. bTDomini. cf Dominus. d i ludxorum. c^Eos.

. ■^^^■^^^^ I fadum eft pa<flum,proiecitciuiraccs,non rjpu-

3uam prodeft, vn- b
e; Hubtbis mulu bo
na ft timueris Deum .

Et , imiiumfapienM c ^^^j^ homincs.Luxit & cla^uit tcrra, fcofufus cft Libanus 8

afSed iuinenia.quia bclliau luoie vlueuiet uun repuiauecunt eum Dcum, ncc timununc.

b Tciri-ni. c fTcmplum.

b — ^ >* _ .-

^ a «iNcibi exaudianturprecesidominoucut ante. blProuinciaincet loppcn &Ly*im , ibi.
rjmpi frfiiles& UtiiTimi. l ^ /^

8c obfurduit.Et fidus eftt Saron ficutde{erm,& concufla

9
10

timordommr
b Tadum . Qiiod
Geo.ix.e. pcpigit dominus

CUm Abraham .1. " afRcinO;. biConrraluJins,vcUmnrtf,vclapat|i-ntii. ir'.iuiaapoftolnsrccipcrciioluerunt.

Muuipiicaboien.ituH c citBifan & Carmclus . Nunc confurgam dicitdomiuus, ^^

ZjCaa.II.X ficut Jiel.&C.tX ^ltoi aflnctuce. b lluGencibusfpictusa ludiis.velafcenaensad cailos. c^^Oludii.

Habitabis in loCO iflo „ , ^ nib I d TInuidia.coniraapofto!os.

nunc cxauabor,nuc lublcuabor.ConapiccisTaraorcm,&

al Verba bl.ilplieiniac inani.^ vc ftipula.quibustantuninuttiatucinuidia.
VSed. Malus.

Ezech. tr.2.

B

t cakist

»modo& vfq;infem

fitemum.

C Libanus . Tem-

plum vndc : .Apm

Libaneportas tuas,&

deuoret ignis cedros

/««.EtinEzcch.A-

quila magnarum

alarumvenitadLi

banum,&tulitme

dullam cedri.

12

parictisftipukm, fpiritusveftcr vtignisvorabitvos, Sc^u

IPoftcaptiuiiateiv. a fPauci reliftiin mcmoriYn. b1 Peccata ludxorum. '^

eruntpopuli quafi deinccndio f cinisrfpinxtcongregatg ^^

«rGcli?nn.T fOgentcs .i IHinc vel n Deo. b^^Inimicis ncis ludacis . ^7

igniconbttrentui-. AuditcquilongceftisqucEfecerim,& '

a«Ilnhac vltionc &timctc. fMoalnt*. «Deleii.

tcm tum dxmum D
ci.s intueri cxpcri-
riqiUccbit, cu^lo-
rincabitur . Non-
nuliihsc adpcnas
rcferri volunt,qui
bus cxpugnata &
dircptaciuitate,co
rumin lecotumc-
liam vltuseft, quo ^^"''
temporc gloriam
cius,quemcruciaf
fixerunt,prophcta- ^^ '
rum qualibetloge
fuperiorem effe pa
tuit.

f Quis prfmt . Dci
magnalia narratus
&pciiignevocat, o^j^,

fmillud:De«r >.()/??»•

1 qui

igniscon. eSl. Et ipfe: Luc.

Ignemvenimitterein £

terram:&quodvt.ni.

vt ardeat.

•J< Lxx.Quis annucia 1exc

cognofcitevicini fortitudinem meam . tContriti funt ^° dtJquhmnlSitZ

a 1 Qui Deum occidcrunt. b «komanoruin. c »Scribas, & Phacilao»- 1"Vz vobis Scribai.at bist^nem tttemum ^

tcQn

rharilii hypocri.

J" *''/f"/,.^,^fo^inSionpeccacoies,pofl'edittreWrhypdcritas. Quis 22 * Procopius.Lo-
Og,quadcditMoy r >f ^^^^^ bTPecca.avcitcLorcs.&mincacir^^inico. 23 cum xtemum d5

potcrit habitare de vobis cum igne deuorante ?

fcs trans lordancm

duabus tribub. &c

dimidiajrhascquoquevberrima . Carmclnsmonstcrrx

promiffionis fertiliflimus. Pcr haeccrgo debcmusintcUi

gere ludxos omnem fertilitatem amififle,

e 'Nurtc conjurgan!. ^ Procopius. Hortaturvt fecurnlu

illum&gloridfum aduentum cogitcnt, quoddiuinita-

intelligir,quifata-
nx & angelis cius
prasparatus eft.De his alibi propheta;^«->«?i-co>-«<Tw non m»
rietur.& ignis ecrum non extin^i:cv<r. Qnls igitur annuncia-
uit vobis aiternum locum ? Prophetje.f & Apoftoli,qui
de iudicio publicedocucrunt,vt a futurispenis dcinceps
cauercmas. '^ Etex-

* NICOLAVS DE LYRA.

* propheta ad narrandum affttdioneni populiper Scnnacherib,dicci'

1 Ecce videntes clamabunt foris.i.«c»'a eH intricata,qnia
C liforis reduciturad videntes.Specalatorcs.n.exiJientes inalto,vidc

bantforis longi exercitum Sennacherib:& ftc denuntiabant E'^-
chix regi & populofuOiVt pra{eruarentfe.

2 Angcli pacis .i. numij E^s^echi^ quos mifit ad loquendum cu
^abfdcc de pace,vt haheturinfrd 3 6.

2 Amare flebunt. Q^^ia propter blafphemias contra Deum dl
flas a }{ahiuce,fciffis veflibusflentes ad Ei^chiam redierunt.

3 Diflipatx iunt via:. ^b exerctu Sennacher>b.

4 Cefauit tranfiens./.fie pnpulo lud^ : quia nuUus audebat tl~
more^ffyriorum per terram ire.

y Irritum fa£turn eft paftum . Vrimb.n. Sennacherib fecit
pa^um i um E:{echia,fedfregit iilud,vt di£iumfuit 4.^^. 1 8.

6 Proiecit ciu itates . Qu£ erant in regno luda circa lerufale.

7 Non reputauitho.f quodpolfentftbiinaiiquorefl/icrc.

8 Luxit&elanguitterra.i^ci/Jcff luda.

P Confufus eft Libanus & obfurduit. J« Hebreo babetur:
Et pnecifus fuit, qa ibi exercitus Senacberib pr^cidi multa ligna ad
faciendu mcichinameta,et ex tali decjione fuit Libanus deturpatus

10 EtfaduseflSaron ficutdefcrtum.&concuffacft Ba-
fan,& Qzrmd\XS.lfla.n.locaerantfertiLia,fedper exerciium SS
nacherib fuerunt deuaflata. Sciendum et,tp Carmelus non accipitur
hic pro montc Carmeli,in quo EUas occiditprophetas Baal, & erat
in regno Ifrael: fed accipiturpro Qarmelo vbi manebat 'hlahal^qui
trat motisfertiiis , & erat in regno luda , & confequenter ponitur
vindi^j de maleficrjs Sennacherih.

1 1 Nunc conlurgam dicit dominus.^d/'erc«ntc/«>w sen-

nachc-

nacherib & exercitwn eius,quia nunc efl tempus.
1 2 Concipieiis ardorem . Ex maleHcijs enirh veflris fequitur
dcmeritum. E

1 5 Et parief is ftipula.» -Tf ejfciaminiftcut flipula applicata igni

14 Spiritus x^iict i.voluntts veHramala.

15 Vt igni vora. vos.'. meretur, vt igne confumamini : & ita
faBum fuit: quta exercitus Sennacheribfic pcrcuftus fuit ab .Ange ■
h) , 3, corpora eorum redaSa fuerum in cincres , acfifuifjent igne
rnateriali comhufla:ideofubditur.

16 Et erunt populi.Exercitus Scnnacherib.

17 Qu.z^\Azir).ccn.ci.i.vtcinisYemanensdeincendio.

18 Spinz congregat2B.i. bellatorts Sennacherib quipungehant
populum domini.

19 Ignicomburentur.7^o»yb/«»» ex percuffmety4ngeU,vt
diBum efl,fed cttam igne inferni.

20 AuditC.Hic confequenter defcribilur deifdio Sobnnepontifi-
cis,qui covfulebat ciuitatem reddi .AfjyrijuEt quia hoc non fuit ft
B'Am,partim indignatione,partim timore,cum fibi adbierentilKad
.Afiyrios tranfiuit occulie,($ eifucce(fit in pontificatu Heiiachin, vt
diH'tm fuitfupra Z2.& hoc efl quod dicitur ^ic.Audite qui lon
ge eftis.fit inhoc notatmagnitudinem reinunciand^.

2 1 Contriti funt in Sion pcccatores./. Sobnaeteiadhttretes
1 2 Poffedit tremor. Quia erantinfiatu miniflrandi domino,&
fic apparebant honi & deuoti exterius:fed ipfl nihil habibantinu-
rius dignum Sacerdotio. Et confequemer conqueritur de ifla digni-
tate Sacerdota(i,cum dicitur.

2 j Qais poterit habirare de vobis, &c./. digne miniflrare in
attari bolocaHJiorim,vbi erat ignis perpttuus:Leuitic.6. Eteadem
fententia repUcatur cnm fnbditur.

•Jc Cum

MOI^^LlTEli.
•f I £c«v/(/e«t«f/awaA«n^/cm. Hicreucrtiturprophetaad
denunciandum mala qux faciet Antichriftus ante mor
tem fuam,dicens : Ecce videntes clamabuntfons.i. homincs
litcrati clamabunt contraAntichriftum inorationc fe-
crete,qui tunc non audebuntloqui contraeu publice.
■2 c/inge//ip<i(ij4r»»<j»-c-.Quiareligiofioccultantes fcgcmet.
5 DiffipalJi funi vix ceffaun tranflt ns per femitam.Quii fidclcs
non audcbunt per terram tranCre.
5 irrirum fa^urn ifl paBum , pn.iecit . Nam CCClefia quan-

tum potcrit,dcftruet,qua: fignaiurhicperLibanum,Sa-

ron

ron & Carmelum . Et quia demandatodominifulmi-

nabiiur,vt di£tum eft,fcqu(tur.

1 1 T^inc confurgam dicit dominuSt&c.^^zttt litcra qua: de fil

cili potcft ad propofitum applicari.

2 1 Contriti funt in sion peccatores . Hic dcfcribitur ad litcra

abicftio SobnsE pontificis qui Scnnacherib adhacfit , pct

que myfticc fignatnr quilibctprslatus malus, qui timo-

re mortis Antichrifto adhaeferit.Scd quia tunc clc£ti fir-

miter ftantcs mercbunturgloriam cneli^fequitur.

2 j Quis poterit hahitarc de vcbis cum igne deuorante.i. firmi*

tcc flare in Antichrifti tiibulationc.

t S^"

/

Ifai^ CapXXXIII-

a T'p>fi"is fanfti qui pecMrj c «'uTiit, fideles incendJt.

t Quishabitabit cx vobis cu ardoribus Ccm-

a «; Hic lcilicei. blSeinperdiligendo. fDe viitme in viauiera.
cffluribus. d TSrmpcinon ^mel.

piicrnisrQui ambulat in iufl:itijs,& loquitur

a^Quie , .iiatei calumnia,:]uiaejt alierius dainno altcriu» pecuni*
coaceiuantui. bflnnoceniia.

veritatcm, cjui proijcit auaritiam cx calum-

a Oiis.maiius,officij.' f Munei.i cxciFf ant oculos rapientiuin.

V;,,;!,t^coTdecR,captatA^nuzA a nia,5ctcxcutitmanusruas,abomnimuncre.

Jjllliq. COgitatJOnC.MunUSabore, aT^ecca.oconremiat.

«ireac cflgloriaperfauorcm.Mu b Qui obturatauresruas,neaudiatran5uinem

a^^iJapiiis Sccoidis. f Aueiteoculos meos,nevi.va. fFelixcinlcieiitia
quznecaudtnecarpicit mnluiD. «TTalis. TIii ciliscum domino.

U quifqucabomni munerc &:cIauditocuIosfuos,nevideatmaIum. Ifte

I manUSeXCUtit, quia in eO a«:Excmp'a. bvSanaoiumquirumfundat' fupia firmampetram.

I quodrc^eagit.nccabliu d in excelfis habitabit, munimenta fixorum

a Tnoue^io (alias piofcdioj ad Deum. b TVeibi.

a Et (xcutit manus fuas ab om,
. .5« Gregorius. Qujanon

Iblum traus in acccptionc
kMoM. pecuniaEeft,munusprocul
r dubiovnumnoneft.Tres

vero funr acccptiones mu

nerum , adquas ex fraude
jrli ttts feftinatur. Munus namq;

302

^o_c.& nusexmanu,eftpr?nuum c

liAione. perdationcm . Sed iuftus
quifqucabomni munerc
manusexcutit,quiain eo
quod rc^e agit.nec ab h u
mano corde inanem glo-
jiam, nccabore laudcm,

;i m«r ncc a manu donationem

^i rccjpcrcquzrit.

^eijtio re- b Qifi ohturai,&i. ■{« Idcm.

iuu

ibes.

eccIcfiaeU,iuxtailIud.- Tu D

es Vecrus , i^ juptr banc pC' Matth.itf.

team,&r.

e Tunis ei rfaf«y.-J<Iuftinns. Contra Thry

Prophcriahxcde paneeft, ?''""*=*•
quedcdit nobis Chriftus.
& dc fuo quod faccre iuf-
fitin fuam commcmora-
tioncm.

•j« Procopius EcdefiiE in

colis,panis vitJe Chriftus ip

fca patrc,& aqua fidclis di

6 uinibaptifmatis, vndcfu-

5

u tui.

7 mcntibus.omnismanatfc

8 curitas, sepcrfuppeditant.
4« Idcm. Rci^cm videbut
d om i n u m ,q u i et i a m tcrr a

9 manfuetorumnondu adc-
t pti, ipfam mentisoculisin

hac vita morrali Dcum

10 piercucnti , proculintue-

buntur.Suntquidclonge

ad impiosrefcrant, dnm

nifi pcccatis fuadentibus , f &:toculiciusCcrncntterra deIon^e.Cor tUU ^^ tcrram quidcm promiffio

Quid eft obturare aures
n fuasneaudiatfanguincm.

cfADeo:

dfDoftrnx.

jfubh^miras cius.Panisei datuseft,aquas eius

a TAblquc hireii. b TOiunipotcniem.'5Deum ipfum. c"i In deiiate.

dTOcuIieius. Tferafto iudicio.

tfideles funt.Regem in decore fiio videbunt,

a f Nunc in fpe,in futuio in le.vnde: Cieiu viderebona doiuini in tetta vi-
uenfum. bllderv. f Si vis habitare cum Deo

-I.C.

qusE de carnc & fanguine
naicuntur.non prxbereco
/enfum? Et quid cfl nc ma-
lumvideant, oculosclau-
dere, nifi omne quod rcdi
tudiniaducrfumefT, non
approbare? Iftein excclfis
habitabit , quia quamuis
cum adhuccaro in infcrio

jrfbrti^. ribus rctinct,mcntcm iam
I infublimibusfixit.Muni-

^£ • menta faxorum fublimi-
taseius, quia quiobie£la

a TPiincipiuin lapicniiz timor domiiit. f.^IanAitas 1.1 iimoie cuftodiiui.
b fPhilolophus. IQiiafi non habitat lum Deo.

medkabitur timoiem.tVbi eft t literatus?vbi

» TScriba & Fhatifzus.legem fupeiflua expoGtione oneiacs.
b TSenfu. flnf pientium.

eftlegis vcrbaponderans?vbi eftdodlor par-

aTGieg"""' philofophorum. b fln eccleiU lanftopim.

uulorum?Populumt imprudetem non vidc-

Tldeft. aTLogicz. o ^Non fapientix. cTSicut rlaionis,AiiliotcIis,Tulij
fjcundiam 8c fiibtiliiatem p.», 1 inte'ligunt.

bis populutalti fermonis,ita vt ndn poftis in

•1 nisvifuros,fcdeanonpoti
'3 turosputant. .,

J 4 -5« Grcgorius . Rcgem in ^, . ^^ ,
^5 dccorc vidcbunt,quiarcde ' "?"*

ptor noflcr m iudicioare»
^^ probis homo vidcbitur

forma fcruili,fed ab clc^is
*7 in dccorc fuo , in ipfo ful-
i^ gorediuinifatis.

f r.irjw. Viuentium.Bw Matth.^.a.
^9 ti mites , qw^niam ipfiprf- tn. tlh-ibj? vbiij

dcfidcria terrenx conucrfationis calcat,ad fupcrnam pa-
trjam perprecedcnrium patrumcxcmplafclubleuat.
c Sanguinitr.Lxx. iudicium fanguinis. Omnis iniqui-
tas & opprcft[io,& iniuftitia iudicium fanguiniseft & G-
ncgladiovoluntatcinterficit.

d Munimetitafaxorum. «{«Cyrillus.Pctradominusnoncr
IefusChriftuseft,inquo,tanquam in fpduncaquadam,

ccclcfia

tclligcrc4difeititudincmlingu?eius,in qSo ^° ^^jj-^^^j^;;; P°^'' ' ^^"^"^t^nft:":

g ybiefiliteratus. -5« Procop. Rcprobis,quia malisdo-^biefumlin-
dorib.crcdiderunt ita cxprobrar, vbi funtqui literam le gna.
gistantum noucrint? Vbinariiilli inquit iudicijdicpa- Hom.4 im
rcbunt,quiancntandbpcfl^niedifcipulisconluluerunt? C"""'^
4« Chryfoftomus.Gentilcs& ludasosfimiilreprchcn -
ditQuis.n.philofophus,quisIudxoriimdodrinaerudi /
tus,falutcmdedit,(Scdocuit veritatemnifiChriftus

Taberntt- _

C

NI C OLAV S DE LYRA.

1 Cum ardoribus fempiternis? Subduur refponfto.

2 Qu[ambulat in iufti. Quantum adpofiiiionm vitx,

3 Et loquiturvcritatcm . Quantum adfanitatcm doHnnit.

4 Qui proijcit aua.^C. Ita g» nulla habtt nota aua*i'i4:,rapie
aoaliena per violentiam,vec et ai cipiendo dona contra lufiiiiam.

5 iQui obturat aurcs fuas.nc audiat fanguincm.i./frwor;?
de janj^uine ejfundendo per morteinnocentts vi l uius mutilationem.

6 Et ciaudit oculosfitos nc videat mAwxaJ.multere alie-
%am ad concupifcendum.

f Iftc in cxcelfis habi.i.talis dignus eHfungi fummo Sacerdo
lio in monte Sion vbi erat templum:& tdis fuit tjie Elucl3im,qui
in hoc officiofucceffit Sobn£.

8 Munimcnta faxorum fublimitas eius. ^alomon.n.xdifi
cauit temptum in monte Moria de lapidibus magnis y&prxcwfis,
^^'g.^.Et <edificia ad templum penimntia : & ibi erat hubitalio
fummi Sacerdotis.

9 Panis datus eft ei.&C. \ominepanis & aqu£ intelligttur om
nis cib.& potus infcriptura. yndez.f<^e^.6.a. Vonecispanem &
aqua, Et fubditur-.appoftta efl eis migna cibo/ii pr.vparatio. Summo
autem Sacerdoti debebmtur primitiie ffuclmm & animalium.

10 Regem in dccore vidchunt.f.E^^echiam ^loriosh rej^nan-

tem pdt Senachenb deitdn>ntm,vi babetur 2, Vara'.^2.i5 tn hic

gloria viderunt ipfum Eiiachim pontifex,& alij mi/tijiri timpli.

1 1 Oculi cius. Scilictt Eliachim.

I z Cerncnt terram dc lonse . Qtiia de monte Sion, vbi erat

eius Jjr.bitatiotPotcrat vidtri Iftdxa pro magna parte.

I } Cor tuum.Jo Eliachim:mutat.n. propbcta modum loq-tendi

de tcrtia pirfnna ad jecundam :r\iiod fit freqitentcr inprophetis .

1 4 Mcditabitur timorcm. SciUcet domini ex cafitprxdeteffo-
ris f'*i,(^ id':o fbHttir.

1 5 Vbi cft litcratus,&C..'>^/ tH modo Sobna pr^deccjfor tuus
in ofhiio ponttficii-.fi^ qnod dcbuit elle Uieratus ad ponderandtim,
i6 Lcgis \,'crha../id dcccndri ignorantes,qtH dii.uritur hic paiuuU
q.d.pnijt in te<raalt(nr,vt habttur fufrd 22.idco fi-iidiitir .

1 7 Populum imprudcntem.r. Sohnam & fibi adhxrcntes.

i8 Non v[dch'\s..Ampiius iu templo domini.

ip Populu alti Ccrmonis.i.profundiyficut dicitur lo. ; h.Vw

tCUS altus eft. Ei dtcttur Inc profuudus ji rmo , qiii proptcr cxire,-

mctatcmiion rji intelligibihs.EtpopitiurntaUs fermonis vocat hic

pr„pheta Stnnacherib & .^fjyncs,quosiitendib.>t Sobna introdu

ure inira duitatem & tempLum : fid dcfccit a propofuc.

2o In quo nuUa cft./". in SennaclKrib & populo dus.q^iia vera

litpie"tian>n pittH efjein infiddibus. •$« Rcfpicc

0

. tJM 0 1^.A L l T E l\.

•' t Qifishabitahitex vobis,& c.lntcntztionih.dqmn fempcr

ardcntiu , quia portant igncm fuum fccu , & Antichrifti

tribulationcaflabuntfibiinpcrfccLitionc:& rcfpondct.

2 Quiambulat in iuJlttijs.Wc fupplein Antichtifti tribula-

tione potcrit ftare,idcofubditur.

7 tfte tn excelfis habita.mtsnt.faxoriifubli.eius.i. firm itas th ro

norum: nam fanfti fccundii qualitatcm mcriti aflumun

turad ordincs angclorum.

9 Vanis ei dalus e//.i.Chriftus,qui cft panis viuus.

t ^qutteius fideles funt.i.donSiSpiriiuffanCti. Vndedicit

Saluator,Io.7.f.iJi</ credit in ms,ficut dtcit fcripiura,fiurnina de

vcntre eius Jinent aqu<e viu£. Hoc autem dixit de fpiritu quem ac-

tepturierantcredentes in eum.

l^J\egemi»dtcore vide'junt. vifionc dara & bcatifica.

II Cculi

j I Ucidi eius tenam cer.ut: longi .{'. rcrram viucntlum, quia
viucntcs incorporc mortali cxlcftia mcditaut:Etpcr op
pofitu fubdituradlitcram dcScbna-cicctionc, pcrque
malus pra:latusfignatur:proptcrquoddecomynicedf.
15 ybiefiiitcratus i.vbi cft maUisprxlatus qui fcripturam
fcirc dcbuit, & vcrba lcgis pondcrare, & paruulos doce-
rc,cuiqu2eftioni potcft rcipondcn-.yiOjconduus ejiinmter-
no i«/t>-j.*r/,quia quanto ftarus altior,tanto caliis grauior
ideodcipfo &exiftcntibuscumeofubditur.
17 vopUumimprude)ittm,&c.i.pxx\ai\.\m damnatumcuni
familijsfuisnon vidcbisampliusin magnificcntijs fuis.

19 Top.</'<r« <j/«/m«oBw.i.fupcrbuminverbisqualesfunt
mali prxlati & adhxrentcs fibi.

20 i«^«o«MWae^/<i/;;(wn'.f.defurfumdefccndcns.Scd il-
la qu« eft tcrrcna animalis & diabolica . Et qm oppofita

Toni.4. K 4

303 Glororc!.&NicoIaideLyra 304

fo£i8.a.

i.Mae.i.fc.

ifQuantuBadDfum.reil tanrum verba. b^Perdam fapienriam fapientium.Scc.

c f C^uicunq; iuftus. dTorzrentemecilcGain^in cju» vetaeftfolenninj.

nulla eftfapientia. RefpiceSion ciuitatem loleiiitatis no-

a fCoidis. bfNanque. ciOilellem. dfQium n^coculus vidit.nec aurisau-

diuit.nrcin '■or ho.Scc.

ftraj.OcuIi tui vidcbuntleruTalem t ciuitaccm opulctam,

afEccleliim piarientemiignificatam in tabcrnaculoMoT". bfrSicuttabeinaculuraludzo-
iumtfansla'um cM, i A fide.achaciiate.

tabernaculum quod nequaquam transferri poterit, ncc

afMetaphnra. ^Dortotcsquibusfixa lei e u^. b f Pta:cirpta quibus extenfa dt<aiatur.

aufercntur claui eius in (empiternum, 8c^mnes funiculi

f Non in Lonueniiculis hiteiKorum.

ciu.s non rumpcntur , quia f fblummodo ibi magftificus

a'VM<-tur. flbi. b^ Pioph ■tirum, A|"i|tolonJin cfExpuiitorfs

pra firmam pctra. b dominus Deusnofter.Locusfluuioruriuilatiflimi5^pa-

^ PrOCOPlUS VC- a 1 Plan; expt>ner.tcs b ^ Locum. c fDiaboli dominatio. d f Nauis ires ordinesremotum

* - ' habrn<,'ddl diab><Ius,quiiiespaiteimundi,Aiiam>Afcicaiii,Euiopam,ruo iubiugauciat

imperio.

libit -"

a Tabetnaculu ej'to3.
^ Tabcrnaculura c\S
habucrut ludast pcr
ercmum de loco ad
locum translatum
cft.PrimuminSilo,
«lcindc in Nobe : dc
Nobc in Icrufalcm
ad Moyfi fepul-
chru, vtdicit libcr
Machabrorura. Ec
clcfiaautcmimmo
bilisfundatacft fu-

tcris igitur lerufa

t

2

3
4
5

tcntcs,non tranlibit per eum nauis icmigium , nec^j trie

nf Inlupfrhia. b <| Sicut olim. cf Vox ccngiatulantiseccleliz.

rismignatranfgredietur eum Do'minusenimiudexno-

a 1 Legis natU[ali.,Euangclicz,MoUicx.

b «^Regeteos in virga feirea.

fter,dominus lcgifcr nofter,dominus rex noftcr. Ipfe fal-

a f A diabulo.f Nihil ilmcndum ell. b f Dilatata tortitudo populi ad pugnandum

Bbilismanct.Ncquc . a, .^ ^. 1, . ^ ^c ."•}'." ■^°"'%"% ,,

iferi d uabitnos.tLaxatilunttumculi tui,leanonpr?uaiebunt.

^HiiprriiQMm nrXm afTemplumaltillimumiiiquoolim velapteciofa. bfVc non appaceanifigna

aUUCriUbCdin pi«" iuin«eius,quianonie|nquctuilapislupeilapidem. f A Romanis.

ualcbunt. Siceritmalus tuus,vtdilatarefi?num non queas.Tucdi- »5 ratur Vtenimven-

° ^ 16 tisvehemcntius 1«

lem,qujEtoticsop-
pugnata fit,taberna
culacecidcrunt.At
noua ciuitas, quia
fuperpctramflat.ip
iis perfccutionum
temporibus immo-

-jcKeafi. enim portas int

etiam nominc an-

gcUipfieCclefiECu-

flodes, Eaangeliftai,

& Apoftoli,& Prx-

lati intclliguntur ,

quiChriftiouiledi

uinisab vnolatcri-

bus,irrigarunt.

C Domims enim.la

dicabitorbcmterr^

in iuftitia.

, d Laxaufuntfumcn

litui., ^c. Rcdit ad

tcrrcnam lerufale,

' & loquitur de ca

fubfpecicnauis.Su

g pcriora dida funt

devrbe folcmnita-

tisnoftrc.quamdo

minus fluuijs fuis

circundat.

e Sic erit mdlus tuut,

4« Procopius. Ser-

12 mone in ludaNSs

1 5 translato , in nauis

14 metaphora immo

D

! thabi I

"tv«r«i
tis.

\

10
II

b Locus flmiornm . e

4« Procopius.His verbis praediftx ciui ta'tis dominu fo- uicntibus,cum vcla contrahi nequcunt, corundem im-
rc locum fluuiorumindicat, vt merit6vfurpetur,Ru- petu malusinclinatus, naufragiumcfficitific&tibiquo
minis impctus Istificat ciuitatcm Dei . Fluuiorum qucaccidet.

ctiam r^ Clandt

NICOLAVS DE LYrA.

:^ l Rcfpice . Hic conjequenter dclcnbuur ciuitatis mcUoratio,
aitia pei UtuBionem Seunachenb fuit mutaia de timorc in fecuri-
tatem,de tnflitia in Utitiam,& depenuriain abundantiam.Trimo
igitur hxc meltoratio defcribitur. Secundd propheta contra Senna-
iherib iterum i,iuehitur,ibi:Laxatifunt.Circaprimum ttn^itur pri
mb melioratio quantum addiuinum culcum,cum dicitur:R.c(picc
Sion cluitatem folcmnitatis noftr» . Focabatur enm illa

Q pars ciuitatis lerufalem^vbi erat mons Sion, ciuitas Dauid : in illa
erat tcmplum , vbi celebrabantur jolemnitates peramium , fcilicet
TafchoiyTentecofleSy&Tabcrnaculorumfin qil>us popuius detota
tcrra debebat conutnire ; quodnonpoterut propter exercitum Sen-
' nacherib exiftentem in ludxa: fed ipfo deieSlo venerunt vndique
vaudenter . Secundo ponitur melioratio,quantum ad abundatjtiam
cum dicitur.

* Oculi tui vidcbunt . Quio de fpoltfs exmitus Sennacherib
omnes decimtatcfuuunt repleii & ditati. Terti6,quantum adfccu
ritatem,cim dicitnr.

3 Tabcrnaculum quod ncquaquam transferi potcrit .
Focat hic templum balomonis tabernaculum, quod dicitur immobi
lead differentiam tabernaculi Moyfi , quod transferebatur de loco
ad locum , vt patet in libro Ts^nmeri . Et ad idem pertintt quod
fubdiiur.

4 Nec aufercnturclaui cius in fempiternum. Inta-
bernaculo enim <J[ioyCt panetes erant detabulis ftnml coniunBis
pcr incafiraturas & claues qui amoutbantur de locisfuis ,quando
tabernacuLum deponebatur , & portabatur ad alium locum . 7«
templo enim Salomonis parietes eracinterius de iignis laminis au
teis opertis, & erat ibi claui pofiti,vt infeparabiliter manerct ibi.

5 Etomncsfuniculieiusnonrumpcntur, &c. ideli,
Jiabilitas ttmpli per impctum Sennacherib non difJoluet.tr. Etcuu-
fajubditur.

6 Quia folummodo ibi magnificus dns Dcus, &c.
Quia magnifice deiecit Seanacherib cum exercitu fine opere l}U-
tnatio.

7 Locusfluuiorum riuilatiflimi & patcntcs. Eoc refer-

tur

tttr ad illudquod fecit ET^echias propcer exercitum Sennacheriby
quiaaquam deciuitate lerufaUm tgredientem extra, ipleretinuit
ad implenditm fofjata, & ptfcinas magnas ficutflagnum : & refi- ^
duum aqu£ quod nonpoterat ibi capi: fecit ibi decurrereper alium
locum,vt fic exercitus i^ffyriorum nulluminde habereijolatium»
ideo (fhditur,

8 Non tranfibit pcr eum nauis rcmigium . Quiaftc di-
fpofuii E^^echias aquas itlas,qu6d erant ad munimentum ciuitatis,
& in nuUum aiixilium aduerjarijs, quia non dtferuiebant eis adpa
tiim nec ad nauigium, vtfic cum nauigio pofjent obfidere vcl intrtt
re ciuitatem , Et quia omnia ifla attribuenda erant bonitati diuina
principaliter,ideofubditur,

9 Dominus cnim iudex nofter./. iudicabitpro nobis contrtt .,
Sennachenb.

I o Dominus legifcr nofter . Quia ab eo recipimus legem ia
monte Sinai,vt habetur EXQd,zo.& Dcut, 5 .

I I Dominus rex nofter . l{egcs enim luda non erant nifi eius
vicarij.

12 Iplt fiXuzhit nos.InaltqmbusUbris interponitur venittjfed
non tfi jr: Heb,nec in libris correclis.

II Laxati fu nt. Hic propheta iterum inuebitur contra Sennactje-
rib,ci4ius exercitus percuffus fuit ab angelo anteqtiam obfederat Ic-^
rufalem, vt diSlum fuit ^, l\eg.\^,?. Difponebat tamen de propin-''
quo obftdere eam figendo tentoriaibtdem , ideo dicitur : Laxati
funt funiculi t\li.ide(i,djfpofiti, vt cum eisfigantur tentoria cir
ca lerufalem,

1 4 Sed non prxualcbunt. Qjtia mn obfedit eamt

1 5 Sic crit malus. Matus hic dicitur lignum longum quodin me
dto tentonj engiturficutmatus in mcdionauis:Et quia dcfuper pc--
nitur ftgnumvel vexillum iltius cuius efi tentoriuMfficut in fummi
tate mali nauis ponitur fignum aliqmd , Lignaautem tentoriorunt-
Sennachcrtb circa lerufalem nonfuerunt ereda nec ftgnafuprapo-
ftta,ideo dicitur:Vt dilatare fig &C.

16 Tunc diuidentur fpolia . Scilicet x^ffyriorum: quia
habitatores lerufatem percufjo exercitu Sennacherib exicruot ai
prxdam,

•a Pra:da-

M01{.AL1TEI{.
4 iuxtafepofitamagiselucefcunt, idco propheta confc-
quentcrmducitad contemplationem glona: caeleftisjdi
cens.

1 /jj^/^itci^/oWjC^f.Namibieftlausiugis.
t citiitatem opulentam, Ideft, in omnibus bonis plc'
n;^m.

3 Tabernacutum quod nequaquam transferri poterit , Per
quod fignificatur iecuritas fcmpiterna. Et fubditur cau-
lacumdicitur.

10 Domtnus legifcrnoSler , &c, Laxati funt fu.tui.Hoc ad litC
tam dicitur de Sennachcrib , per qucm ficut didum cft

Anti-

Antichriftus fignatur cuiusfuniculi ad capiendum om«
ncs fidcles extendentur.

14 Sednonpr^ualtbunc, Namdcdlifaluabuntur, proptcf
quosbrcuiabiturciusperlecutio, vt dicitur Matth.zj.
idco fubditur. iird!

15 Sic crit malus tuus vt ditatare ftgntan ncqueas . Aliiquan*
do namque fic impcditur virtus nauts , quod noxx po«
teftvelumlcuarc;&tuncimpcditurdus nauigatio, fic
Antichriflivirtusauferctur, & ccflabi^ cius perieai-
tio.

\6 T unc diuidentur ,&c. Ah Kwtlchn^o raptarum , qu»
diuidcntur fidelibus poft Antichrifti mortem.

t l>>iOB^^'

V

3oy

^l a CiJudidiripient. -JiThcO-

A dorctus . Romani claudi

appellantur & debilcs ad

tantum opus, quibus ta-

nicnDominustantum ro

bur dabit contra iHdxos ,

vtdaud^&debiles, quod

eoiamtempore Romano

rum vis clanguerat, V f fu-

pradidum ell, vclociorcs

Ifak Cap.XXXllJ.

arumtuOum. a rR.oman: in fe, fot-

^ uidcnturfpoliaprirdarum multarum,c]audi
diijpientrapmam^nccdicett vicmus/elan- '

a fCoK-od,: .Con,,«at,onc,udxcrum ,q,,UfcCu,..,e« D., vo',un.,. ,n ^

gui. I opulusquihabitabitin ea',aufcreturab *

a 1 1'eccatum ilUui flragis. 5

eoiniquira.s.

fuerint aquilis,nequequif- noneftconfequutuslfrad
quam

^o6

quam iliorum ad illud D

opusclangucfcct.

•it Procopius.Gcntesquc

pnus proprcr idololatriam

claudicabunt. pra:dam fa- tinbfakatsr.

cicnt,eaqu.'ED<iriint,Iii.

crars, qiiibus Sarana dcui •

do.pcccarorum remiffio-

ncm luntc6/ccutK,quam ■

^ Cap.

NICOLAVS DE LYRA.
* t Pratdaru multarum. Ttm qau magn.ifuit mnltitudoper-
CHJjorum.f. } 8 5 . w«7w quia apporcuimant Ibifpolia cjux in alijs lo-
cis Iudxe rapueraiit . TUm qMa nx^ainacherib, &fu'iieiites ctm
to niinlfecum alportauerknt ,vt vclocius fugerent . It^ania ad ta-
le lucrum cucurrerutit hotiiines etiain debiles,ideo fubditur.
t Claudi ctiam,&c.<. iUudi^od^iff^r-^aliuude rapilermt.

3 Ncc

B

A D D I T I O.

Incap.^y.ybidiciturinpofiilLi: .4udite .Hifcoiifcqucntcrde^
Jcribitur. '

^bhoc loco in (jno dicitur : .Audite qtti longi enis.-incipit ca-
pit.fccHndum HcbrMs,& contmnatur vfqite ibi: .Atifcretttr ab eo
miquitas . Quod qnidem capit.proprti videtur exponendtim deeie-
iiione Toarijxonsm rejpuaitium doannam Cbnjli,& dcprofperi
tatc adhxreyutiim Chrisio , & de quibufdam adbocpertinentibits
Dtcttenm AndiKc^m \on2,U(\i%.lpoJi hngatctnpora . Ou.^
fecertm.Glo.tntmicts meis liidps.St cognofcite vicini.f contempo
roitci. Fortitudtnem meam, tn hac vlttone . Conterriti funt in
Sion pcccatorcs . /« mbreo habetitr . Ti m ueru n t in Sion
pcccatorcs,^«/^c^-pn»/(M«.i i.rf,c;f„r.XJmucrunr n^per-
derent gente & rcgnum (ichrtjloadh^ifijfent. PoiTcd.t frc-
mor hypocritas.Ic.I .cet Vhartfeos & Scrtbas,q,tosf^eq,tcntcr
Christtis bypocritas nominat ,prout in multts locis SHan^elvi habe-
tur , qui prtnctpalttcrprxdtaum timorcm habtterunt . Et qitia in
hoc treptd.tttcmnt tmore , vbt non erat timor, qutapottus dcbttif-
fent tmerc ojfcnfam De,,&pcenasperpetitas quaspropter hoc in-
currebant.tdeo quaft mpcrfona forUprophetafubdit dicens: Quis
poient habitare,3cc.ejr uobis cum ardoribusfempttcrnisQ.pro
pheta:Magts cfent timaidi ardorcsgchcnnxfemp,tcrne,qu^ibo-
mtemporahapcrderepcrJ{omanos,prxfert.m cum illc cut nonjt-
^'^f^"*tThartfxt.fcdrcclctntusitt^sambulat&loqtttturvertta-
Z:h ^^'^Tr ''yP'>''!"f"f^'o»<^ 'fecurus ab aduerfttattbus
pertculttmquo adfpinttialta tnittccnttbus , dc quo dictt : KIc in
excelfis hab.tabit munimcnta [axorum.Mc« cxempU
fanaorum.SvUimius cins.idcn protc£ito cusapitdDcum Si
autern quxratur,tn quo rejlcitur talts antequam habitet in cxcclfs
fubdtt dtcens:?zms e. dat us C^fctltcet^pants vtuus qut delX
dcfcenduMnx cms fiddcsamt.fctltcetdoartnxL.tu.Z
tttxta ,ll.tdiob.7.f.Aqux vju? flucnt de vcntrc 0« L« J S
tslapr^mattobutustuslidequo loquttttr cttm d^ct^: habttZ
tncxcelftsfubdtt rf/rm.Rcgcm in dccorc luo vid^-bu^ocu-
li tm, fctUcctregem Chnsl,m tn dctt..te, tn qtta viftlcZama
merces conftn.tur fecundum ^ug:.clpcradtudtZu^^^
dcbum rcgem Chrtslttm tndutum decorehumamtatt: ajjumpu 7t
qutahocmaxtme longeesi a slatu hutus vttx, tdeo fubd7.0cji
ctus cement terram delonge,fc,ltcetterramvt,tcnti.tm : Bf/C-
^.>v Cor tuum mcd.tab.iur timorem./. arf«/..«,o;/£

tes,&fpec,tlat.u, tnprxjcnti liatu, non videntttr atttn^Jcadcr-
ncndain tlam tcrram dc longe,& de hoc dtctt.vbt esl dZtus^
'^^'P''M<>ph>*sfecundumglo.v^^

TTT^T' "^ 'r^ '■' '7"' ^^•^'^ ^'^^'^P'>''"^ ^anZJttemi;
gtsponderabant.vnde7Hatth.i2.a.&Luc j , rL^^../

mdegtfpc-ntus, qut d.ctttr doCior par,tulorum,eo quoddui^Zl

C-^.3.^.Lcx pcdagogus nofter fuif in CUrinl7>op2m j
P<udentan,Jctltcet tncompofttum tn mortbus.Non vidcbtS

ItZrif'^"''''''^''^'", ^'"^^"^ "''^'^-odJectJtm ^iotmi.
fSZnt7 T' '7' '"'^"" ' "'"'^f^^-^ndum &JuLJL

'i^rit . quoddoartua Chrtsit non m perfuaftbtttbus htmanej^l^l

tH,,qu,n cim aitis vadat adpr.Umproutpotcrit ^

^ iop"lusquihabitai.irinca.r.;«/.r«/:t/^w. . .

tetemp,ts E^cchtx ,proptcr q,tam cu.tas meL^at fublj. L •
popter bonnatetn E^eclnx qui abjiulit tdololatriam,& reduxiZ '■
pulimadDcicultiim,di£tapxn.inonfuittnjiiaa. ^"""'''^^*

* Cap.

tix v:rbisjit,fcd in doftrina & vcritats, vt in r .ad Cor •^

Co»/.^««,^T cluit .• Rc(]^ice S.on. In ciuopropheta'L,atur '
fJccatortbus,& Tlyartfcis quittmucrtmtGmLperderectrcZ'E
propter .tdhcflonem Chrifii, osicn iens ets hunc ti^Lcm efc S
^"l^fffi^^Chrt.loadl,xrcns^^^^^^

t^f'^'"i''''f''''^^'^^del,ocdictt,tr:Kcipic. Sk,n fc.hccr
^J^I^^^ffl^ypocrtta RcipiccSionciuitatcm foicnnit.t s
i^fr:^fc,luctccclcfi.,mmtlitantcm.Ocu\i t„i vidcbnnt e i'

fa em.Mce./.»«/«o^,>„/,/?,^,.Habirarioncmopu
fctitcet tn qua ntinldejtct dc ncceffarus adfabucm. T abernac

Jumquodnequaquamtra.isfcrripot.Mit,&cF.r/X«L
rn^ttansiuetTabcrnacitlitm dicitttr, ^Jpeai^^^Z^Z
t^nen transfert,tr deioco adloctm ftcut TabernacuiL ludl Z
faUum '"dc/h-to:qutatmmob,i,sesitanquamfitndatafipcJ^^i '
petrant.Q.tod feU.^^nrdcEccleJiaJpLtalipr^f^n^iL^n^^ .
deCimsit f,miataesi.sttdcorationcm huiusimnobUil^Jpl.
dtt,dccns:QH,afoiummodo tbt magntjicus dorninus DcusnoZ.
fmleesipropr.,tmfundament,tm.2tqutainl:aceccUftav]^l^^^^^ ..
n^doannaplana&patens,ft,.ealtqlco-ttftc,ofcHind,t^^^^^^^^^ '
W«^e«/.^rf|r.-Locusflu„iorum riui lat. Timil . a4"

tes.nonintrab,fpcrcumnauisrem.gum ncctna-smi
gna tranfgrcd.efur eum,7«.,«o«;„,:,,,^,,,„, J "^^^_

uainttHfrnodtdoartn.,acq,tir:ndac^ . Dominus cu.m no£
S«.S«"^ «eg, fcr no(tcr,&c. q.d. Totitm re^i^Z^, \
Tabernacitltfeu Eccief,?csimDco,aq,tofpc.am,ts /aktcm,.& ^
tdeo Iwc TabcrnacHium esi tntransfertbiie , qitta nonp^r indithni ^
lr.imanam,fcdperprout.icntiam ditiinam rcntHr '

ConfequcHterd,ct.Lzxzn funt funiculi tui,fcd non pra:- •
uaIcbimt.&c^.t/.OP/;.„y,,,,„,,,^^^

'"^f'V^'^C'mmagtstcfptccresadlntman.tf,tbfid,a,q,iamaddt..
'^J^'f'^"'^'*l'fcrnacu!:t,,iJtciaxat.fu,tt,qJdtamL^^^
viterutspr^uaiere.Sxc er.t malus tum-.oJod tntciiigitttrdetcm.
plotn quo vciaprcctofapcndcbant, quoddeHruaumfu,tirrep.tra-

^'l'fer-perllomanos,&fpol,at,trn,dcquodic,t :Tmcdiu7dcn-.
urfpol,apra;darumm.,ltarum:l^«^./«ic/.«.//,o/^^r.;o,^^^^
uit adtantamfac,i,tatcm,quod ctiam infirmi vci dcbtles ca dtnp-^
rcm,&del^ocd,c,t:CUudi diripicntrap.nam. EtquumL.
vMiattoncIcr,tfaiem,&te-mpliper ^omanos dijapul, knlii non
f'^^r,fiffi:q,uainjp,rat.^^^

P/''dcodtcttttr:^ondiCctvicmus,clzv.suud.fcpHlosttm
Orrtsl, vocat vtctnos tiittts leritfalem m.rter,d.s. nouantcm c^.

'*^'»onhfnntiiaperJecut,omIcr,ifalcm,fcdtnd,tl'i,cntiampccca
n™ uf^-rr^T''^"^"' "''^"^"' •• I^aulus'qu, haS

Clrtsl tbtdcm cclcbrat^. Ttattendend,,7nq,todpred^a.tLLtio -
nonfolHmcsrproprta&vcra,fedrHa^is 'i,tcrdts TrmlcX^

^ ^/-^rf ' ' ""'r ^VOcm^^^protnus vcr,J,\at,tr dJ,'ha
rijets qu, hoc nm,ucjepe ^ ChriHo voca,UHr.& qnt pcrmcofc ti^
vutcrim ■HetoHctentitrabeis re^apcr^omanos , quam deSahtd
dc qito mn icgitHr ft6dt,mmjjct,nec f^H,d fittjfet l,ypocr,ta.s ,mi-
lucr magfspropric dtctur . Tabcrnacu If. quod .K-q.ia-juani
ttansterri porer.t , rf^ Scciefta qnam de templo ^domonis : quod
non post midta tcmp^raftutpenms ^enmHHm, &Jic de aiJs vt
patctintuc/ui. ' , ,

.'i f F ^OiJD,

A.iV*'^'^

/

3V

Glof.ord. &Nicolai<Ie Lyra

203

6

c Ap. xxxiiir.

tcf(/i'c.-J<Pro-
copius . Su-
pra ctiam cu a
Hicrofolymoru ob-
fidione vaticinare-
tur.iudicium adiun
xit,quodinomnes
gentesfuturumcft,
vt facit hoc loco .
CenfcntnonuUilu-
daicacfynagogxnau
fragio.gentiumquc
vocationc prxmif-
fis, (multos.n.clau
dosprxdasfafturos

C A P.

b Omnismlitiacalo D
r«m. Sol& luna&:
iia.u luaz» .cuu...... ^ ^ flell^obfcurarividc

Cccditc Geiitcs, 6^auditc , & populi i buntur , ciarefccntc

liaiu tuJxis redditam

XXXIIII.

b » R.etribution''m iu-
c Tludxl.

a ^ H-ibianusin '■•

attcnditc, audiat terra &c plenitudo

3 f Ifl-mfcdrfpetitiocorfirmatioeft.

eius, oibis & omnegermeii cius, quia

a Ivindtta. b TGcncrabteriniudicip ,

indif^natio domini (uper omncs Gen-

tes & furoi-Tuper f vniuerfam militia ? ribunt, fcdpoftqua

. ,0,.onu.„. b ,T>lcen,:Ue..:cd^in ,n «cr. c,:uioiudi.-.o. d ,..„ o..e,^osdiabo- ^J^ Pf^^^^^^^^^^^^^^^

lusvcl malib- nin^sexemplointetfccrruni. ^ . r 1 C^XX' IUCriniOC UCrCllOia ,

corum.!ntcrfeciteos,&: dedit eos in occilionem. Intertcai 4 complicabuntur U-

flnntWr.m. b V«ca..,..l>us. c^^reccat-.rum. ^ r l^? bu , q apertj fUCrat ,

vera lucc, qux cft

Cliriftus . Spiritus

quoque mali amilfa

potcftate ii! infcrno

recludentur.

C Et complicabuntur

ficut liber. Non.f mte

tcia

1,3,^1».»..^,.....- ., Cin,ntrrr.,m. b V«'»'-^"^"S. c ^reccatorum. r 1 5 UH , IJ apcru rUCra[,

i?irTms'ne^^^^^^^^^ eo"rum proiicicntur, & de caMaucribus corum afceiidet t ytvUrainehnofcri

dlXlt.)lltlSnCC.narm ^ i ,Denncn, b TTyia.mi. fVclangeli.qu fingulisGentibuspt^fidcban,. c IQuos bantUt dcllda . Vll-

qui oiim claudica- \ccd'un,. . ^^ . ^ „ i /

runt , dc Dei in ocs f^^^^^ Tabefccnt montcs a fangumc eorum , &^tabclcet

iudiClO CathCCliefin ^ ,D.monuma«iotum. b ^V,r,ut.,caclotummouebuniUi& cadent^ftellx de

« inftitucre,&tanqua caio - i- i ^ r *i u ..Irlifir

^ longe a fe propter b omnis militia ccElorum,& coplicabuntur iicut Iibcr c^li 6c

: J..l»l..»..:.^m rfty^n C . n^ „.„.,,,, .,n. f Sub autumno.

6

7

8

idololatriam remoc » fu.vmon».... tsub autu.nno.

tas gentes.vtacce omnismilitiaeorumdefluctJicutdeHuittolmm deumea 9

dant.in damare.No a T.mrletas mal.t.a P^^ccjnn. ^iSansuinc.nt.-.kao.um. b I^Ac.e

defunt,quiideo ad
' Aflfyrios, quod Hie-
rufalem fuis fe viri-
bus,nonc6ccdente
Deo,expugnaflcpu
tarent, rcferriexirti-
mcnt,& abhis ad
vniucrsu iudici fer-
monetraduci.Ita.n.
&Saluatorcmaiut,

in quo dxinoiv5 li.il) tmt

c fVltio.

& dc ficu: quoniam inebriatus cft in coelo gladius meus.hc

10

II

t

Vil- D;

de : ludiciunij'tdic,ir.
apirtifmt lihri.CompU
cabutisr ficut tibercsli.
Aer iftc ignc inuo- E
luctur,&plicari vi-
debitur ficut Uber.
Poftquaijp.n.omnia
pcccata apcrta fuc-
rint & rclida copU-
cabuntur Ubri qui

^fuperldum.a^m defcendet, a^fupcr popu um nncr e- ^^^-^^^^^
honis mca: ad iudiciu.Gladms * dommi repietus elt lan- t i^ Jj, HicDanieUiudi *' '

a,Pec«tis. b f .„.qu:,..,efnperb.rum. . ... -pliciu^r.. tSubicftoru.n.d f ^r„.atu.n l,^i...nof,...,m. I 2 ^l^.„j,^ij^^ /,/,„ ^^,,

euine,incraflatusciladipede{angumeagnoru&^hircoru, ij ^.^^^^^

O _ _„ ,7...„,r, b I^Toimcnta. 14

a ^rPo.-o.oruin Uucum. ^

defano-uinemedullacorum arietu . Visflima enim

t5

bno.mcma. ''^ ^ Epihanius Quo- ,

dommi 15 a^ rrt>l..m .S{ tcrra^' '

DlHifio.

ad calum

& SaUiatorcm aiut , ^ •«- . ij;».r>n^\,7tY.ic dnrcnt crunt corporain tcrra, qn vcro vcncriteisqui

in Euangelio poftquam n^o"ui^a^ux Hie.ofolym.s ^^^"\;^^^^^^^^^

cucnturacirent,fubiungeredcvniuer(o. ^^ ^^^.^ c(x.iupuc , ^ i„ Bofra

jtuuiurit:<iuta taltaprocedunt Jicw.ditm ordinem diitiineiuliitie,CHt
per o'i.iftmfliciter et aljimtunt:& iieo aliqui expofitores hoc expo
nunt de dxmonibus.Sed non videtur rationsbiiuer di8im,quiade
talibus occaftonibus non tri^antur, Itdmagis ddeBanturyideoper
niilitiam caUfol& luna & alia afira notabilia intcUigtmtur, qit*
freqttcnter infacrafcriptnta militia cwli dicuntur.Huiujmodi vetb
dftra multi Gentiks antiquitus colebant ficut deos:& ideo mctapb»
ricc dicuntttr tabefcere in dvfiruBione Gcntium ea adcrantium , e»
mbd npparet manifefti, qtiod non poterant cas fatuare.

8 EtcompUcabunturquafi libcrcoeU.rn/ii*-ofnij»p//V,i
to <ju£i{ue Jcriptajunt non pofjunt legi .- & (odemmododtcimhic
qubd Gtntiles ex cotSlcltatiombusfutura\ prxnoiucantcsvonpote
rant ihi videre infortuniafcuperuentura ptr Ts(abuch'jdoncfor.

9 Et oranis militiacorum dcfluet. idcfi injitientia fiella-
rumeisnonprofjciet.

1 o Quoniam inebriatus eft in coclo gladius meus/.s/i
diiis vtndiii<e me.t ex oniin.:tione cattjii fcu dinina exicntus e// ad
ad affiiBiorie Centium,& effHpanfm multi fanguinis eorum.
n Ecccfuper Iduma:am afccn. Hic ccnfccf.enter proplnta
inueljVMrcontn lditm.eos' Jprcia'.:ter . Et diuiditur in tres patits,
ania pYimo comminatur tis bominum occijioncn. . Sccundo tert^ de-
Jiru8iomm,ibi:Et onuertentur : & tertib por.it rtrtufquediBicon
firmatiomm,ibi:hequirite diligcnter.Circaprimtm dicit inperf*
nadomtni: Eccc fupcr Idumxam.^ p-1li t litira vfqitc ibi. ■
12 Defanguine zs^n.i.mtnorum. ij Ethirc.:.»/C£/'of"'»^.

14 De fanguinc mcduUat.arie.»w<»« inpoitua et diuitijs.

1 5 Viaim.cnim do.i.mirft8io peccatorum ex Jnla domm:.

^ In Bofra

- N I C OLAVS DE LYRA.

C A P. XXXIIII. , ,

Jt \ CceditC Gcntes . Hic propheta comminatur Idumxis qut
j jf\_ fucrunt contrarij hid£is,curn tamen dcbniffcnteosiuuare;
eoqubdaduobusgemetlisfratribusdefcendercnt,f. Efau&lacoh.
Trimb tamen propljeta comminatur omnibHsexiJientib.incircttm-
Huregni Babytonis generaliter Secundo Idum^is fpecialiter .ibi:
Ecce fuper Iduma:am . Circaprimtm dicit : AcceditcGcn-
tcS^&c.eJ' per hoc,infiiiuat,qubd vult dicere magna,uieofnbdit.
a ' Quia indignatio,&C^«« /"/»« rf^x Balytonis vittute ar-
jnorumfibifubiecit,qu£fi4eruntmulu valde,fecmdum quod dtffi4
fius exprimitur lere. 2 j .

3 Et furor. quia non potuerunt ftbi reftfiere virtutc armorum:
girbtneponiturhic indigatio domini,quia T\{abuchodonofor nonfe
cit illas viBorias virtutepropria,fcdinquatumeratfiagelltm Dei
adpuniendtm peccata illiHs temporis.

4 Interfecit cos.idefl interficiet,loquendo defuturoper nodum
fratertti,

5 Interfeai eorum proijclhrflijs & autbus tnfepuhi. ^

6 Et tabefcent montes, &c. ptr tjoc dcjtgnatur multnudo tr-
terfictendortm.

7 Et tabefcct ols militia ccloru m. f exponic i{a.s^. de an-
gelis prffcdis ad cultadiam ditiarurn Gentiurn quos dicnfimnl p»-
niri& contrifiaricumGentibus qmbus pr^funt: quod efierronei>:
llUenim fitntangetibeati,&id£0 nonpotefi eis atiquid conttngere
tjuodfit contrarium voluntati ipforum:& idco ta nutto trifiantur,
nec grauantur de punitione temporati Jeuxterna Gentitm qitas cu-

fiodiunt:

CMOP^ULlTEB,.
4 I .Accedite Gcntes . Hic ad literam defcribitur perfecutio
^generalis aliarum gentium per regem Babylonis qux
cofufio interpretatur. ideo per ipfum diabolusfignatur,
qui cft rex infcrni,vbi nullus cft ordo.fcd fumma confu-
iio .Ipfeveropcrfequitur generalitergcnushumanum
cum potentia,nequitia, & aftutia, proptcr quod Iblliciti
debcmuseflede bonarefiftcntia,ideo dicitur; ^ccedite
CcBta./.adrcfiftendumimpugnationidxmonum.
1 auiaindignatioy&c. Dicitur autcmdominusGenti-
bus indignari,inquantum permittit hbminesa daemoni-
bus grauiter tentari.

3 ttfuror, &c. Ideft fuper magis perfeftos^quos Dcus
aliquandopcrmittittcntarigrauiusi&patetinncgatio-

nePetri.

5 i»rc>/effi,«Jrc.pcccatomort3li.

Troijcien.

t P)oi/(ie?7. infou.-aminferni.

6 Tabefcera rnot.tts.&c. quia & lelgiofiqui pcr montcf •
fignanturdoicnt dc damnationchominum.
8 Et compticaburitur,e-c.i. viri pcrfcdi, quorum conuciv
fatioincoeliseft • Qui dicunturhiccompUcariex timo*
rc propria: fragilitatis & diuinx fcucritatis.
1 1 Eccejuper tdumxam . Hicponitur perlecutio fpecialtf
Idums^quaefanguinea inierprctatur,& ficdicitur: Eice
fuper idurtuamdefcendet. fcilicet ; iraDei inquantum pcr-
mittit eam pcccatis cnormibus maculari.
t Et fuper popuium,&c.i. lupcr clerurn qui dicitur popu-
lus intcrfe£tionis. - . . ,''.•'

t .yidttidicium.quh iufto Del iudicio ficpcrmittiturlpi-
ritualiter i;^ulari,& fic iuftms punictur, vnde fubditur.
t Gtadius dommi, &c. Pcr fangu incm fignantur pcccata
iracundisjinuidix,& huiufmodi.rcr adipcm vcropcc-

t cata

305)

f

^' a In Bojra. In ciiiirate mundi contra Dcu munita.Bofra
A enimtmuninavclexDco. Mundus.n.voluiitatedomi-
ni firniatur. Vnde./o/i' luper muria fnn.eum . Et es>o cunfii maui
coUnm^jf etu^.Jjoivam & Edom,Hcbra:oriim mag^irtri Ro
mam volunt intclligi,& omnia de ipla dici qux rcquenti
cotinctur capitulo

Ifak Cap.XXXllL

310^

b Qitiadies vltionis
domini annus retribu-
ftomV.Poftgcnerale a
mudi vltioncm , ad
lerufale rcucrtitur.

tiam peccatoretcopcrit.MalicfQfc n mgtis d-Jiplicftasfcfd D-
mtra (c collfgens.abfcon-cfitup intcncbrisdctl^p.ilonis. i<'pew
c ibis.Aois aquatica fcrpentibus inimica: rlas aucs di.i "'■'•
citlofcplausaMoyledclatasin bd!u cc;i:ra Acthiopcs; ^"'"«P''"* <^-7.
quiafcrpentcsabuadantiratCFrailla.- pcrq adituscrat.

aTquiscflmequivenitdfEdomtin.ve.cfeBofr.. b TMundos,fa..guincoveIte«ei.o.Edom ^ '\obiUs eius.ApO

n.«-nuer,nsumeusvelr«..nu,.c1t.ime,nun,. ^ " floli Cnim iam traiT

in Boird,6c inteifcCtio rnagna in terra Eciom . Et dc/ccn- ^ fierant ad Gcntcs :

a yMon,rchiamiHundio!nin-n!«.ijurNcrr.. b «fprincipcs.alij 2 AH) fidclcS admOUi

dent vmcorncs cum ds,& tauri cura potcntibus,Inebna- ^ tioneSpirirufranai,

B

, a Tlnffnus. b ♦Maliiin c «■'dem. d tSuprrh^i.

tuJ^&SrTi^ng l>iti"terracorumrangu^ne, &humuseoruma^dipepin-

lUr, «acnrUaiOnC a jVe„ie,. b Sa.-su.u.sChrmi. cTren,p«.pr«iication,5 Chri.t. co,.umpt. i-Iu-

eiUSp'an01CrmOnC , dsis.quoH in.i.diciorettibueteis.Scintemporecaptiuitatis.

dcl"cribit,qu3efaaa b ^ium.Quiadics vltionisdorhini anmis rctFiburionis ki.
cltaRomanis. ^ dicijSion.Et conuerrentur torrcntes eius in piccin,&: Im-
mus cius in rulphiir, Sc eric tcrra eius in picem ardentem

node &c die non extinguetur in fempitcrnum . Afccndct

a ^ignura& -ucp.ioiia illiih .iKe.idij. «'^lud-^is.

fumus eius a generationc in genetationemjdefblabitur in

a TDecreueruBtRomani vinemo ludaMru.n rcue.taeiutadtcitamnatu
JerictUS.iire- r } r 1 uitatisf..^. ^ Tlud,usl,bcreficutante.

PcrHcriciu d i^cu^ai^^cculorumjnonenttranlicnsper eam,(Sv: poffide-
rmpuramcntisfefc e , .„ '•wxan..T.o.irar,«,^

quccallidcdcfcnde DuntillamTOnocrotalns,&J-kricius &tibis,& coruusha

C £t couerteriiif tor-
rentes eius i'i picem.
Hyperbolice , fdeni-
ciamRomanoru&
prouinciae&ciuita
tis&tcmpli fignifi-
catinccndium.

3.jjj d Et Hericins. Grc-

t.jd- gorius

II s.

immincntc capdui-

tatc tranfierunt lor

dancm in rcg^num

Aqrippcquipaccni
y habcbat' cum Ro--
<5 mams.

7 g iLpinje & vrtimet
o PaU""ts U' miittioori:

Z?«s Moralitcr- Grc- EJh ^ j. tnoiw

9 gnrius.Quidpcrfpi c'p.5.

nas,nifipunirioncsE

vitiorum?(^;id per

vrticas.nifi pcccato
ro rumprurigincsHa
II domibus Babylo-

nis fpinJE & vrticar

tis duplicitas defi-
gnatur. Hcriciuscu
apprchcnditur, ca-
put&pedcsconfpi-
1 ciuntur , fedappre-
jjL henfus in fphcram

» «Vbi tcinplum pt.as & fedcs regia. b qPoenx ftcundum rr-nlitiaipiculp.T.

birabunt in ea.Et extcndeturfupeream menfura, utrcdi-

s *r)i.i'nxiultit.« oiii non polel» imniftan ♦Oirent.ifi t--f.ula

gaturadnihilu,&perpendiculiiindefoiatione. Nobiles l

> T^^'"'rtj'n TCocli. bfScribi,^ Pharifxi.BiSscerdote».

ciustno eruc ibi,rcge'm potius inuocabur,&: oes principes

13 pulhilant: quia in ^"^"^-
1

'Q|j[, COliigitUr . CapUt . , . 11-. a TQiondamomat.ninTs, " tProdiuiiijs.

cetnitur & pcdcs, g ciuseiutin nihilu.Etorieturin domibuseiusfpin2,&ur

nim nlin inifir, r\r>i- a f intemplo.in d mjregia i» «''•• "'■ ' •■- ,■ ■

cum quoinitiopcc
catoradculpam vc

^ . - T^""^'"»""'"'» m,rcgia. b f.bi.Cf Sipnaextreini|..liiudini?.

h cica;,&: Paliurus i municionib.eius,& cric cubile draconii,

ncrit,velquibusvc

ftigijscuipaperpcttatafit, cognofcitur. Scdaddduais
excufationibus,& initia iniquitatis, & veftigia abfcondu
tur, cuisquicorrigitcunaaqugpriusnoucratamirtcs
^ tcrgiucrfationeprauK defcnfionis inuolutu intra cofcie

tiam

confufionc mcntis
rcproba: , & dcfide-
riacogitationiifur-
guntquecxalpcr.nr,

16 &pcccata opcruin
t quarpungunt.Paliu

17 rus tanra fpinarum
iS circundationc dcn-
j- fiL;fcit,X'tproa(pcri-
ij, tatcvi.xtangipoflif.

Intus vrtica"& fpina
nafcitur,fcd vtrunquccxteriusperpalitirum munitur,

quiaminorcsiniquimalaquxlibctfaciunt,fieancquilIi .'
mimaiorcsmcntur, ^ tib.g.moral.

h -Et eut.Grcg.jn aMora. Contra pcrucrfam mctcm fub

cap. I y.

NICOLAVS DE LYRA.
I In Bofra.De hac enim ciuitatefuit lohab rcx Edom, Gen.i6
z Et dcfcendent vnicorncs. Ideflfuperbi & ceruicofi.

3 Ettauri cum potcntibus. Wcf2inrfoi»K/.

4 Inebriabiturtcrraeorumfanguinc. 7«£>oc«of<jt«rw«.
gmtudo effuftonisjanguinis bumani cuius cauja fubditur tu dicuur.

5 Quia dies vltionis domini. Sic cnim fuerunt punitt idu-
m^ei, eu qu6d fuerunt moklii & aduerfarif luixis , quorum ciuitas
Metropolis fuit lerufdem itt qua erat mons Siom

6 Et Conucrtcntur.H« conjiquenterpropbetacomminatur eit
terrx denruawnem cumdicitur. Etconucrtentur torrcntcs
eiusin piccm.».i« corruptionem etamaritudinemex multitudine
fanguims ihidem decurrentis,^- cadaucrum ibidcm proieilortm.

7 Et humus cius in fulphur.feoc cfl infa:torem tx cadaue.i-
tus exhalanttm.

8 Etcrittcrram ciusln piccm ardcntcm noae &die.
quta habitacuta ittius terr^futtut combuHa ab adutrfariisita faci-
ltter,ac fi effent linitapice.

9 Non cxtingucopfTf humano : Ignis.n.ille nonfuit extinflus
abincolisquierantpro maiori part: interfeHi & refidui fugitiui
vel captt,nec ab aduerfarijs qui ignem accenderant,fed folum cefla.
uit per defeHus materta combufiibiiis. yel putcfi dici,qu6d in ali-
quapartetUius terre infignii diuin^ vindiCieapparuil ignis exiens

^ kxdxx p

M 0 1\,.A L l r E P,.

devenis Julpbureisterraquiadh"C perffuprit ficut rflinSicilia
in monte ^ethnajdeo fibdirifr: ACccndct fumus cius.

10 Non crittranficnspcrcam.(7/«a cu,icuabitiir ab incolis .

11 Et poffidebit cam Onocrota! us. auis ejl immunda:Et di
citur ab o»os quodefl afinus,co quod habeat faciem afiqito modo fi-
Viilemaftnoyvt hahetur in libro:qtidicitur catljolicon.Hcbrxt ta-
men dirunt hic'h{oaua,iux cfl auis volans de node.

12 Et Hcricius. anirnal efl paruumfpinofum.

I J Et ibis.i.Ciconia:Hebrai dicuntmomdnta: per ifla defigna-
tur vattatio terra,quia ifla habitant in loris difcrtis.

1 4 Et cxtcndctur fupcr cam mcnfuran*./. deflmaio erit^

&• valiatin lccundi-m mcrifuram ptccatorum, idco jequitur.

15 Nobilcsciusnoncruntibi. iluia erunt inttrfcxii vel ca-
pti,y!eo fubuitur.

16 Rcgcm potius inuocabijt, & omncs principcs cius
cruntin nihjlum.frfe/?, rtgem Babylonis lui erunt Jubieat iuuo
cabunt , vt eorutx mi/ereatur , quia tarnen non inuenient apud cum
mifericordiam lubditur; Et crunt,&C.

17 Etoricnturin domibusciu.s.>'tt/«H/7y &dirrlia!s.

18 Spinx& vrticx , & Paliurusin munitionibus cius.

Carduus e/l fpiriofut,curn quo paranturp.inni.

19 Etcritcubilcdraconum. Ter omnia ifta intetligiiur
quud terra ad JuUtudinern rcdtgetur,

•?« Etoccnr

; Unocrotalut.

atacarnalis concupifccntix, qua: vigcnt inclcricis & in
obItinatis,qui punicntur pocna Gchcnnae.
2. Et defcendent vnicornes cum ets. Per vnicorncs & tauros
iignantur dxmoncscum cis punicndi.
4 Inebriabttur terra eorum fanguine . Pcr tcrram intcHigun-
u^M- ^^"^"'s a<a'bus implicati, qui pcccatis inficiun-
lurcicricorum diccntcs: Qiiarc non facercmus.quia cle
"a,oc rdigiofi talia faciunt,qui funt doaorcs nofln?
o Et conuertentur torrentem cius in picem.i. doctrina: ccclc-
iiaEmcontcmptum& vtilitatcm. Greg. Hora.^j^. Cums
viia acfpicimr:rcflat vt cius prxdicatio contcmnatur.
LrrVJ^""""' ^'•'' corpusquod de humorc pofl cius rc-
lurrcUtoncm ardebit jgnc gchcnne foetido & ^ctcrno.

10 ?^(»

1 0 J\i,)fi crit iranjiens. quia nuUus euadcrc potcrit dc gc-
hcnna.

1 1 Et poffiifbunt eum Onocrotal:ts.pct h«c animalia fignan
tur diucrfadarmonia.

14 £fme«(/««.,i^f.fcilicctdiuina:iuftiti.'c.

f In dcfolatione.C{\ml\i &<:6fummata.ficutpcroppofitu
gloria fanftorum cftgratia confummata,ideo fubditur.

1 5 T^obiles e/«j.idcft virtucfidcccclcfia.
2^oM eruntibi.fcd in glotia coclcfti,

i{egempotius inuocaouni.i.Dcufn tontinuc laudabunt.
Et omnes prin&c.i.ocs in ccclcfia lupcrbc dominantes:
la nihilum.idc(\ totalitcr deiedi.
Etorienturindomibuseiusfpi.pcr qux dcfignantur di-
ucrfa: poenaEqu? funt in gchcnna.
19 Eterit cubtledracv.i.dxtaomm diucrforu . Etqrn hacc

t fcriptx

t

16

t
t
17

3rt

Glof ord. & Nicolai de Ly r a

a TTnuic-m. b*Monftra<l.xmonum. culpaiT» pcr imagincm 13

^ ludnBx fpecicdicitur . Erit oarcuaftruthionurr),& occurrcnt t ci-mo- i tionis inchoansrv.quc ad

+ manCo. ucs nifi m::Utia ? Qnid vc- » '^d';';r«o«u,.un.;fui;;;c<cndo,,=iiuuando.* ,;«cundum.ii.iuos.imea fccun trahit.PiloHis altcr ad aitc

r6Struthionisnominc.nl .''""'"''"^^'''"''''"•'""""''•«''""^^r;^^]^,^^ z rum damat,ciimpcrpc-

fi hvppcriGs dcfignatur? niaonoccntaurus,& pilolusclamabitaltci ad ^,^„^3 maUtia prouocat

• ■ , _ _ .^,.,.nhabc.txm,n.apcics,,u,nos. ,,„„/,.„;, ,.V..-..^GrC

Struthio namqucfiscciera . ■,'"'r r-; • . w, . ,

volandi habet:quia & hy- a;alterum - Ibi cubauitLamia. 6^muenit(ibirc- 3
pocrifiscunaisintucntib. , , , • r tr • » IJ'''"!?"

imaRincmdckfanaitatis quiem . Ibl habuitfoucam Hericiu«,6C cnu-

infinuat,rcdvitam(anaita ^^^1^ catulos, <5d circunfodit&Jbditin vmbra
tis isnorat. In pcrucrlac'- , ^An.sr v»j' ^jiciamnn.r

'"' "' lUud conf^rc2;ari funr milui altcr ad alte-

b ^Hocfcilicct t!'Ciiiidoiiiiniiilidi<-ir.

go mcntc draco cubat , &

Struthio pafcitur , quia &: b ^^"^ *

latcns mahtia caiiide tcgi- Rcouirite dilicrenter in hbro domini , &

& intUCntmmOCUhS rUm . l^CqU^l"^,,^..^. :,.,„,. n..i.dom,n. .ddn.i v.,u,nc,ue.

a fo Tciiiu.i

tur, _
fimulatio bonitatis antc-
fcrtur. Quid vero onoccii-
tauri nomine nifi &: Uibri-

^.sipfiusmaca vitafignatur & clati?

dauii. Grxco , qujppc eloquio

«mdicitur afinus & appcl-

' B lationc afini , luxuria dcfi-

Onocentau- «rnatur.Onoccntauri crgo
iubieai funtUixunc& vi-
tijs. Inde ccruicem crigut,
vndc humiUari dcbucrut.
Vndcbcncfubiungitunfft
pilojuf clamabit alttt ad alten^
Qui aUj pilofi nomine figu
rantur nifi hiquosgrasci

a *,lAot^iU\!..hivxii»tn>,cM\,ioxmv,'^ .ddn.i vi.u.nque.

im ex cis non dcfuit, t alter altcrura

a Ibi cnbaiiit LdTiiia.^^^G^Z

gorius.Pcr lamiam hypo
crirxdcfignantur.Lamia
cnim humanamdfhabe
rc facicm , corpus autcm
bcftialc:hic & omncshy-
pocrita: , in prima facie
quod oftcndunt,qua(i CK
rarionc fandiratis c(t, fcd
bedialccrt corpus quod
fcquitur,qiiia valdc ini ,
qua funt qu.T: fub boni

D

Ibef-
rtrc
lis ^
ris p
Lib
cap.

Iudeorum,hibbelUar'jm
iSc portcntoru nominib,

lUS.

kgitcjvnum - -

*^ , ^Audiaii quid l"|'umirdoii>inuf Ocas. „ ^^ ,, ..

'^''rt^''^'^ ^"°^'' orJmcoproce- p^ {P-cmdiunttu^^^^^^^
ditilfemandauit,& fpiiituseius ipfe congrc-

, ^Monfti.. b Quis ibi man«ct. -, vluafiiEiusdmeio omuia^comrlcbu,,iur&
ordineiv fimm ,ion lel./iquent. ' ^

frauit ea , & ipfe mifit eis fortem , & manus e-

£> ^ a Tf.illcnionis.

ius diuifit eam illis in mcnfuram,vf(^uein xtcr

,jj,.-.fV, a 1Nonmonftra,iedcotliii. fig.iificata.

num pollidcbunt cam , in generatione & gene-

* a tOmnes bclbalcs inuiiitruofi.

lationemhabitabuntin ca.

10
1 1

IZ

15

Trr

1 vi- 1
quc I

CIO

(icf;

E

tlb:

«B-Actfof larini vcro incubos rc • • •

vocat> Quorum nimirum forma ab humanacmgic inci
piwr,fedbc[\iaUcxtrcmitatetermin.itur.Piloficrgono-

mine cuiusUbet afpcritas dcfignatur:que & fi quando ab
obtentu rationisincipitur,fcmpcr tamcn ad irtationabi
les motustcndit. Quafihomo in bcftiam dciinit cum

eulpam

idololatras,& fupcrftitio-
fos in Icrufalcm habitato
rcs fignificat:& hos ono -
cratalos > Hcricios f ibm»
&coruum , draconcs «Sc
llruthioncs onoccntau-
rosque, & da;monia la-
miam appellat , qua qiii-
dam Hcbrcorum fu riani
fufpicantur Etrcucra fi confidcrcmus dc dmcrfis Gcnti-
bus adduaas Icrufalcm colonias, & lecundum rituin
prouinciarumfuarumfingulas prouinci-as familiafquc
propriorumdxmonimicoluiflTc portcata. Hecomnia

habitaflc firmabimus in lcrulalcm. ^,

Cap.

timi

NICOLAVS DE LYRA.

*- I Etoccurrentdcmoniaonocentaurus.Sec«»«i«wea:po/i
tores nofiros dicuntur hic d^monia d^mones incubi vel homnts (U
uefires : onocentatiri autem ammalia monfiruojatnpartefuperiori

C fimilitudintm hGminis hahentia. ininferiori aftni : idco dicitur ab
onos quod eft afmus: Hebrd fic dicunt: Et occurrent Martmecattis
ftluefiribus: Et dicuntur Martine apud eos animaha fimilitudinem
habcntia cum fimijsjhnt tamen caudata.
a Et pilofus damabit alter ad alterum. i. vhdabtt: Et di-
cuntur hic piloft fecundum Hebneos animalia ftrociora o^pilo-
fa,ficutlupi& huiufmodi. .

3 Ibi cubauit lamia Sc inucnit fibi rcquicm . e(l anmal
tnonliruofum hdbens in fuperiori parte ftmilitudinem muliexis , &
in inf( rlm pedes eqidnos. Cxtcra p.itent ex diBis.

4 Requirite diligenter in Ubro domini . Htc confcqueritcr
ponitur pra:diciotum confirmatio,cim daUMr.Requirite dilige-
tcr in libro domini.f. in hoc libro Ifai^ qui lcnpfu ipfum Spiri-
tufan3o diciante,prout didimfuit in principio huiuslibr:.

5 Etkziicfcdicetfuturisterriporibusy&inuenietisquod.

^ 6 Vnum

6 Vttum c\c\s. qu-iipradixiventurafHpraEdom. -

7 j<ior\de{nit.quinfttadimpUtum. f^

8 Altcr altcru m non quxfiuit. hoc efl,diciumhoc non con-
Wy it cx lafu nec cx humana mdufiria , fed ex ordinatione diulna ,
idcofubditur.

(, Quia quod ex orc meo procedit. prophetando.

I o IUe. Icilicet Deus.

\l yizx\dzn\t.mihiin(pirando. _

12 ■ Etfpirituseius ipfc congregauit ea. fciUcet animaha

monflruoja pr^dicia. , ,. ,

I j Et ipfe mifit cis (ottcm. fcilicft ad locum habttanium.

1 4 Et manus eius diuifit eam iUis in menfuram.ff/fyz h

aulisfecundumju£natu<i£ConHrnmttiam.

"ij Vfque in a;tcrnum pofljdcbunt eam. 7« H, by.io.hahe

t«r: Vfquc in (^Q\x\nm,qiiodproprie (ignitic.it tcrnpns. ^o.anno-

rum. Miquando tamtn auipitur infcripturapro maioripane,-h-

quando pro mir.ori: vndc non acdpitur hic pro duratione papetuti,

quia Idumxapofi dcfiruaionem di3iim per Xabitchodoi.oforjuit

poHcahabitata ab homimbus & procdicla auimatiainde cieaa.

'^ ^ Cap.

t fcripta funt in nouo ac vcteri teftamento, fubditur.
' 4 B^quirite

4 v^qulrite dHinenter.vtper bonam confiderationem ido
rumpoffitispoenam euadcrc tormcntorum.

^ ^ MOll^-

A D D I TI O.

In ca/>. 54- Acccditc gcntcs.

Islud cap. {in quo propheta inuitatomnes Centes ad audiendimf
& indignationem dominifupcr omnes Centes comrninatur,& confe
quentir refiringitfe ad Idumaim tantum,de cuius vafiatione plura
(& principaUa qux in hoc cap.continentur, denuntiantur) fecundim
pofiil. in pojiilla fua primipalitir cxponiiur de Idumais abEJ^ii
dcjccndentibus^ro ^ fuerunt contrarij Iud£is,cum tamen debutffent
eos iuuare,eo qubd aduobus gemeilis fratribus defcenderant,pr(,ut
in poflilla largius ccndnetur,qubd non videtur rationabiliter diHu.
fum quiapct pneamhulum huius prophetix datur intelligi ,qudd
indignatio Dei de .jU z Inc agitur , fit maxima refpcB» predtiiarim
ijite m prophetijs f r}C:dentib is fu runt tradita. Dicit cnim.Accc-
dite gentes,&c. Audiat terra & plenitudo cius, orbis tcr-
rarura; & omac^^cimiii cius.'.i^^iverbaquetammaximam

atun*

attrntiontmdenunciant, & totim orbcm terraytm ad audicr.-
dumt.xcitant, nonlc%unturin alijs prophdus ]fu.t , tn quibus
de deftruHioiie Ral>yloniorum ^fjyriorum & -..Acgyptiorum &,
aliorum a<i^ii . Lx quo viditur,niiodin 1}0C c.de acerbiou & durto-
W indignationc Dei tra'du . Tum quia (ratirnitas gemeila Efau
& lacob , q-mm allegat ad hoi , quod debuijjcnt Idum.daditm-
re ludxos , mtnquam fuit caufatiuaamicitic , fed pottus caufMi
intcr eos maiiiam inimicitiam tam infuis primordtf, vt patctfic-
nefts 2 5 . cap. vhi de ipfts ^emellis in vtcro cxeunttbus dicttW'
CoUidcbantur in vtcro eius paruuli, quam inprocifin m/«iJ
pofieris. vnlc L.xod.ij. Vrimus aduerjarius aw cxiun obut. mpo-
pulo Hrael ad puvnanium cum eis , cum cxircnt de ^egypto ,/»«
limalech filius LiiphaTi pimogo.iti Efiu : rnde .lccundo ^e-^,
Zumoilauo.b.diatHr de Dauid : Pofuit in Wuniara CU-.

flodes , ftatuitquc prsfidium , .& fa^a «J ^'"''^'''*

3^3

Add

ino;

3^4

A ldumx:[CsTV.knsDiui(i.Sxauopatet, qiwdijixdux Gentes
IfracUfctlicct & Idtm.ta no habehatfc ad muice,vtfi-atres,fcdpo
tiw vt aduerfjD-u j proutfiiit prophetatim dc eis, Gen. vbifupra.
Duopopulicx vcntrctuodiuidentur,populurq,populu
lupcrabit. ^ow ergo e.x t.di fraternitate videtnrfcqui , quodldu
mxit.im acerbilfime dehuilfait pnniri, eo qiiod non adiuuifjent
Ifraclcm .

Fnde aliqui expolttores yioflri hoc cap.videtitr exponcrc princi-
palitcr dcfinalt iudicioj in qtto oes reprobi puiiientur ex omnibus
nationibus. St licet huic expofitioni plurima, qitx m hoc cip. coti

j i "" nentur concordet tame non confonat ei hoc quod dicitur infra ^egS
(I j pottits mitocabunt, ciim m iudtcio,nec pofi iudicium nonfit aliud
i.er vegnuy nifi regnu Chrifli, que non pofjitnt inuocare damnatiyin qui-

n e'^ bus maliffiitas odij femper pennanet , vt in .^.fententiaru difl. 47.

^ ''' Fiab. Sal. vero, & comuniter omncs Hebr.toru expofitores , hoc
cap. exponitnt dcT{omano impcrio.fcu rcgno. Vndeglo. noflra per
Eofra,& Sdo, Hebr.i:oru magiflri I\pma vobint intcUigi, & omnia.
dc ipfa dtci qux continentiir infeq, cap. Hecgl. Circa qua attcnde-
du, quodper R^mci intclligitra ccclcfia I{07r.ana, cuius crput in ter
ris efl I\pma, qua dicunt cjfe deflrucnid per Mcffia ab eis expcHa-
tum. Quodqtiidevi regnum Ecclefite dicunt efie prxfiguratiim per
ij quartam befltam, Dan.^.cap. qu£ deflruettda efl per vnum regniim
! incorruptibile a Dcofnfc itandum,prout ibidcvn i).ibctur,in qua ex
pofitione duofalfapnefuppoHunt.Tri/HHm , fcilicet quod regnitm
fhrisi.jfeu ecclefi£fit'figuratuper qu.rrt.vn befliam in vifione Da
■akiia tonteiitam.Qkod cfl manifcslefalfum,prout plentjfitit expo-
fitum in addttioncfuper Daih cap.fupradiSo. Secundum pT.-e.fHp-
ponutit- 'i/.od Popnitis Chnflianiis efl Idumcus, &fic tcnent in om
r.i 'jHiyi.i .:ir;s tam Tii.ilmndicis. qtiam alvs, vndc in hoccap.^a.
Cawi. fie dicit, qnod regnum P^ornanum, & omnes qiti tcncnt lege
^^{'.■^renipro ma,iQripartefuntldiim£i , licet cis fucrunt aliqux
.iiiones Oiimixtx . Smilitcr dicit , quod Cxfar , <& ovincs I{cgcs,
^ui fnerunt ante ettm in B^iafunt Idimxi. ^d quod probandum
nihil aU.egat,fedfolHmfnavi fabulofam narrationem prsfupponit
tjnqttam veram: anus fJfiSM umen efi mantfefliffima.Cirrifliani
cmnifi dicantur defctndcre fccundum fidem, tunc principaliter dc-
fceruiuttt d Chrifio, cuiusfidem, & denominationem tencnt qui dc
Dautd,& pcr confcquens de lacob defcendit , nonautem dcEfatt.
St autem loqnentur de defcenfnfccundum camem,tunc de omnibus
. rMttonibus funt indifferenter, vnde Tetrus ^poflolus. .A£l. i o. e.

*i In vehtatccomperi .qubd non cft acccptor pcrlonaruin

Deus,fed in omni gentc, &c. Taidus etiam adI{om. i o. in-

quit, Non cft diftin^^io Iud£i,& Gtxci.Dtcere ergo qnodpcr

, IdumMm inteliigatHr Chrifltanitas, feu Scclefia Ffirnana, nonfolA

■" nonbabct fundamcruum,fed etiam manifeflccflfalfnm.

Et notandiim quod tn hoc loco,ficttt tn aliqntbus alijs verifica-
tur de eis illudTfalmifis: Gladius coru intret in corda ipfo-
ru; T^aftberw confidcrentiirftripturx, Iditmxa in hoc loco , & in
'dtjsfimilibus.figmficatadlitcrdSynagogaludxorthqH.-epcrpcc-
catit ncgationis, & occtftonis Chriflifaiia efl ecclefix Dei imn.ica.'
ftiut Idumxa ab Efau defcendens, aduerfatrix fuit ipfi leritfalcm.
^d citius declarationcm oliendendtm efl quomodo Idumfa,qua
doque fub metaphoraliteraliter ftgnificet prxdi6lam Syn.-igo>am
Iiid.torum. Secundo, qualtter litera htiius cap. applicetur idimci
m hocfenfufimpt.t. Circaprimumfctcndim , qu6d fecundum Ift-
dorum.-j.Ety. Efau primogcnttafua proptcr efcamfratri fuo maio
n vendtdit,acpoflmodumpaterna bencdiElione fibi promijfapriiia
tus efl:fignat cundem populum Ifraeltticttm , qui d Deo, vt Sxod.
„1 narrat libcr.primogenitusfiltus nuncupatus efi:Qiti cttam proptcr

I q' prxfentisffculi lucranonfolumprimatusfui honorem amtfit , ve-
nmetiam , & regnt ccekfits pramtum prxparatum adtptfci non
mxruit Domino e.xprobrante cum dicitur : Aufcrctur a vobis
rcgnum Dej,& dabitur^enti, facienti voluntatcmeius.
Hxc ilk. Sx quo per locum aboppofitis per qticm , ftcut propofitk
dcpropoCtto,fic & oppofttum dc oppofito vcrtficattir , qiiod ficut
prtmogcnitura, & bcneditlto Sfau primogcmtt fccundum carnem
trunfiuit tn lacob minorem,ficprimogenttura,& benediUio Syna-

.- y^gdi Sathanx prtmogmitifcctindum carnem,tranfiuit in ecclcftam
xtate mtnorem: &fic in Ifraeltcam dignitatem genttum tranfiuit
plcnitudo, intantum qu6dGentes,veramfidem ipftuslacobrecipif
tes populus IJraelis dtcantur, vndc infra 44. a. de Gcnttli adfidem

* tucedenttlegttur: Et m nomine IfraeUs a(Iimilabitur.i^/cM-
aem ratione dcfiendentes d lacobfccundim camcm, & ab cins fi-

5yn ^^^<^^dentes,ficut efl Synagoga Iudxorum Clmflum ncgitiitm ,

ti e, &trucifigenttum,inabie£lionem tranfeunt Idumcttcam: vndc,&
Mmen Idumxxfibt vendtcauerunt, qux ab exordto futt Ifraeli mi-
mca,& tdeo .Apoc.z. c. de tpfts dicttur.-Q^M dicunt le ludeos
« non funt, Ld luntSyuagoga Sathans.

0
ratrii

^t notatuium,qu6dexordium huttts diflinflionis fcilicet Syna^:
gc, & eccleftx proprie figuratur tn cxordio horum duorum fratri
liil-icct ifau,& UcobGcn.z^i.Si dthgetcr attedatur : omntacntm
>'orumfrjtrumgcflaprinctpaliterfu.runtfiguratiux, vt tbidem in
adu.tionc diatimfuit . Sicut emm ib.d m coUUjiiant in vtero p

Ullll,

par

liuli , fic hic in vtero materno,fcilicct in gremto faerx (criptur.t» D
qux eflm.ttcr vtriufq; cu ex ipfafcripturafacra materia vitx fpi-
ritnalisfumit.In quo qntdcvtero tdSynagoga,quaecclef. cotirtui
collidiintnr, repiignantes ftbi inuice in eius intellcCiu.Sicut ctiapri
mo egrcflus cfl Sf.tu, fecudo vcro lacob ,fic & hic Synagogapatru
fcilicetantiqui teflameti primo egrefla efl.Cofcqiieter vcroccclcfla
Clmfli,fcilicct noui tcflamenti.Sicut ctid ibi lacob egrediens, pld-
tafiatrts tcnebat manii,fic Ecclefia inprimofuo exordio qtix ince-
pit dpajfionc Chrifli, qiioddmodo ritim Synagoge tcnebat in obfer
iidtijs legalibti^ .T^d d tepore palfionis Cijriflivfq; ad diuulgatione
Euangelfijecitndii ^ug. licet kgalia mortna crant,no tamemorti-
fcra.ynde,& Tanlns circucidit Timoth. Sicut aiiteibipofl egreflii
totalitcrfiint diuifl,vnde dtcit: Duopopuliexventre tuodi-
nidcmur.Sic&hic Ecclcfta,& Synagoga omnino funt diiiifx in
fide,& moribiis. Sicut etid ibidediciturpopnluspopulufupcr.ibit,
& maior mtnorifcruict:fic Synagoga, qttx efl maior natu cccleftx;
qux minor efl natufcruit. Sx quibus patet intcntii, fcilicet quodfi
cut vnitterfalis eeclcfia Gcntiii vnitatefidct Clmfli adumta , vcri;
& proprie dicitur lfrael,& domiis Iacoh(dc qiia .An'ieks ad virgi
we.Regnabit in domo lacob in Krcrn.Z.Mc.i .r.) flc&Syna-
goga Sathanf,fcilicet ludxoriim qux domui Luob,fcilicct vcrx e^
clefixefl inimica, Idunifa dici debct.

Itsm ad hanc veritatern corfirm.miam facit quodd.rm valde no-
tabile , quodhabetur ex codicibus eoritm valdc autcnticis. Tradtit ^
enim, Crfirmiter credunt, quod do&rina Thalmudica nefanda eorU ^
fuit data Moyfi d Deo in monte Syn.ti oreteniis. Qjfe qiiideni do£ly i
nafalfa,& Tharifaica redaiia fuit in fcriptis pcr qucndamqiii
diciturapttdcos l\a. Itidanafci, qiti totam illam do&rinam accepit
d quod.xm qui dicehatur I{a. M.iyr. d cuius aufiorit.tte dcpendet il
ladoflriruvfedconflatper eos quod I{a. THayr. illequifuitprinci-
palis aittorcrat Iduneiis natione, & rccepitfidem,& ritum ludeo
rumpertempuspoflpaJfioneChrifli: vnde & profcl)tus Idum^us
apudeos dicitur , quf omnia habentur in dtuetfls locis in Tktlmud
& epilogantur pcr ordinevi infumma I{abbi Moyfl Aegyptij : quf
apudeos cfl fokmnijfima tn prologojiio vbi agit de autoritate Thal
mudicf doBrinc .

Ex quopatet ,quod ftcut ecclefia Chrifli dicitur ecclefia.Apofloli
ca,eo quod doSrinam Ettangelicf legis rccepit d Chriflo medianti-
bus .Apofloitsfic Synagoga ludforum, qui doRrinam Thalmudica '
habentprolegcdiccndaefl Idumpca , eoqttod rccepit do8rinam
tUam mcdiantc iUo B^abbi Mtyr Idunifo : & fic habctur primum
intentum .

Circafecundtim dicitur in litera. Acccditcgentcs,& atidire,
populi attcndite: audiat tcrra, & plenitudo cius: inqiio in
Hitat propheta omnes gentes adaudiendumfintentiam latam con- p
tra Idumpam,fcilicetSynagogam. -^am ficiit pajfio Chri(li pcr Sy-
nagogam malitioseprocurata, ftiit diitulgata pcr orbS per prfdica
tionem .Apoflolorim,& ftc condecens efl vtpxn.t Idumef,fcilicet
Synagoge, omnibits gentibus infinuaretur ad latidem diuineiufli-
tier&fequitur: Qutaindignatio Dominifuper omnes gentes . .Ai
quodfcicndttm , quod ftcut cum Ifraele dc .Acgypto exeitnte, mul-
ttim viilgiis promifcHiim exiuit, vt habetur Exod. 1 z.fic cum ipfis
afcendentibusdeBabyloniamultifcmiJctterunt, vt patet Efdr. 5.
idcirco tHpore p.tJfionis Chrifli dicuntitr fiiifle in Icrufale de cun-
liis nationtbus,vt habctnr .Acl.z. Et qiiia de ipfis mttlti adhefertit
Synagoge: vndcin lapidationeStephani.AB. 6. c. Sut-rcxerunc
quidam deSynagoga, quaappellabatur libertinorum:
idcodicit: IndignatiodominierKuperomncs gcnrcs.vf m
telligatur difiributio progencribus fingulorum , non pro Jirf^it-
lis gcmrum . Fuit etiam Symagoga poHmodum per orbcm terrarii
tgnominiose dijpcrfa, proitl fuitpronosiicatum per Moyfcn , Deu-
tcron.trigcfimoo6lauo ,& fic vinii£ia deipfts inflida publica-
tur per omncs Gcritcs . Qualis autcm fucrithec uindihadccla-
rat dicens.Irttcrfc.cit eos,&c.Quodprmum implctum fuit per J{q-
manos, qiii capta ciuitatc Icrufale mnimcrabiles occidcrunt. Con-
fequcntcr poft modicttm t.ps in cmit.tte que dicitur Bichcr,vbi fal-
fiim Mcfjiamfiipcrfcpofuerurtt & poflca d Homanis obfcjfi & ca- '
ptt,multa mtU ia cx eis cumfuo Mejfiafucrut occifi,prout in h flo-
rta Iofephi,& in altjs Thabnudtcis hiflorijs narratiir. it quia taliti
cadaucraproptcr eorum mitititudincm infcpulta rcmanch.tnt . idco
fitbdit iritcrfccli corumproijacntur, & de ca.iaiicribus eoritm afc e
dct fator : Qt( e quidem intcrfctiiofcH occifio non ceffat,fcdquo-
dammodo continuc ditrat ,cumpcr interuaUatcmporum quandoq;
in C.iUia.qu.mdoq; in .Angli t,aliqit.mdo tn Hifpania,&fic dc .xlijs
nationibus multa viiUia occidiintur d rcgib.fcu dpopulis. T^am vt
hec vindt^ia cfict tn memoria hoiitm , & nontradcrctur obUuioni,
difpofuit DcHs,quodin proccfju teporHm,& in diuerfis n.xtionibus
fcH regiortib. cxerccrctur,& nofimul dc tcrra dekrentHr,prout pro
phcta oraitit tn Tjal.dtccns.-Nc occidas cos.f.firnitL w/orft' obli
uifcantur populi mci,prout ftitt ibicxpofitum tn addttionc.

Sequitur in litcra & tabcfcct omnii malitia calorum , fcili-
cet dfmonitm aercoritm fcciindum gloflam : quia deficientibui
membrts eoriim, qimlajnmodo vidcntiir tabcfcere vel annihtlari

dequo

3»J

Add

lao.

3

16

A dequodicit ;Etnoncomplcbuntur,ficiitnubcscocli,9Hw

natt in lihro complicato nihilapparet lcgcndum.pc nonapparcbnf
kuvAfmodi acr.potcflatcs. ac fi cfent rctusUtc ad confumptionS t?
dentcs,dcquodicit: Et omnis militiacoriim dcfluet , &c.
trfcqmtur: Qnonia inebriatuseft in coclogladius mens.-
^uiafciliceipcr cceleflcmfententiam incbriutus ejifangmne mtcr'
feaofum Pladiusdminxvindiaa modoprMo, &fequitur: Et
ricfcendct fcilicct,?/^rf/«j meuf de ccclofupcrldumcafcihcctfy
■luvovctmprxdiaamhfupcrpopuhm mtcrfc8tonis mex ,fcilicet
a-2i mc mterfecerunt adiudicium, fcilicet diumumamfesianium.
et quia h<ic vltio fe habebat cxtendere ad omnes tam matores,
i:uammores,idcofequitur:G\id'm$ domini rcplctuscftsa-
' : guine, &c.T/'?«e»^»--VidmiaenimdominiinBofra.^</

tiuodfciendtm.qttodT-iofra c(l ciuitAS regta in terra Idimxx.vt ha
> hetur,Genef ^6. Etficut hicldumM accipitur profynagoga ratio
nibiu utmdiilisyficBofrapro eodcm accipitnr.fub dtatamcn ra-
tione. Bofra enim interprctatur vindemiata. T<{am V.ttir inllebr.
^ ftgnificat vindcmiam . Synagoga enim antc aducnttm Chrtfli dtce-
hatur vinea dommi, fiipra. 5 . cap. Vinca domini dovitis IfraeleH.
^x qmdcm vinea licct ante habuifict palmttcs ctm racemis , fcu
f^Hum , tmen poflpaffionem Chnfli nthil inpa rcmanfit boni
jruUus, ficut invineaposi vindcmiam nnnl jthSIus remanct , qux
conftderatiotieproprie dicitur Bofra fcilicct vtmlemiata. Cftc-
: rapatentcxdtciisvfqtieibi:Qu\zdicsv\non'\sdoin\\m,fcili-
cctfanguinis Chrifli, prout inglof ^nnus, idcsi tempus retnbii-
tiontm iudicij Sion, qtiia nonfolim ldumxa,fcilicet fynagogaper
fecuta cH Chriflum. caput,fedctiam membrafu.t eccleflA.qtiApcr
Aion defignantnr.Vnde Mattb.z^ . Cim rcprobajfctfynagogavi Iii-
ci^orum experfecutioneTrophetartm^&huiuJmodi dicens: Eccc
^o mitto ad vos Prophc.&c.Et cx illis occidctis in fyna
gogis vcftris /kWi> ; Vt vcniat fuper generatione ifta ols
Janguisinnoxius.gcftufuseftafanguincAbci iufti,&c.
]Ex qiio patet, quodvindiBa omnis fanguinis efufa inflorum Eccle
f£ ab Mel inctpientis,defcendcre dcbctfupcr Sytugogam,qiie pcr
Idumeaml)icinteUigitur,&fequitur: Et conucrtcntur torre-
tesciusinpicc,&humuseiusinfulphur,&c.Etafccndet
fumus ei' in gcneratione,& gcncratione^Tcr tonttes enim
f^ intelli^untur doBrtns. , qiiifdfacrafcriptura fliwnt per veros do-
Rores", ftcut fupra cap.^s- defimili dictttir : Locus fluuiorri ri-
ui lafiflimi, & infequenti cap. dicitur. Et forrcntcs in folitu
d\x\c;vnde torrentes SynagogA, qiix, m antiquis fluchant dfanBis
Trophetis, & dorioribuslnaquasfaluberrimas, poHca conuerfi
fiintper doRrinam Tharifaicam, &■ Thalmudica?ninpiccm,&Jid
■phurem, quxgencrant fcetorem. Jtd cuius inteUeBum notanda sut
aliqua de miiltis,& innu,merabilibus qu£ in eorum doUrinis abjur
da, & nefandi legimtur:
Fabnlofa . & ^d quodfciendu, quod fynagoga ludxoru poU pajfione Chriiii
irridenda opi intantum fiiit exc^cata, quoci infua Thalmudica ( qudmfalse Dei
nio ludioru ^^^^ yocant) multa tradiderunt maxime abfurda de Dco: vnde in
l^^ei^^^propter ltbro,qui dicitur Baratoch I\abbini eorum plane dicunt,quod Dchs
templi dcftru >» qualibct vtgilia noilis doletts de deflruSionc templifni,& capti
ttionein. uitateIud£or!mrugitvtleo,&dicitdcfeipJ'o:VxnM\\i,q\iidc
iirax'i domu mea, & cobuffi teplu mcu, & captiuaui fi-
lios meos inter gcntes faeculi.fr hancfententia multis,& va-
/iAs modirfcplicdi.Inprincipio ctiamlib)i,Ahodoiifra , qu£runt
lob. 40, auidfacit Deus in duodecim horis diei; ^id quod refpondcnt, quod
tn tnbus Ijoris primisfedens fludct inlege , &intribus fecimiis
iitdicat vniuerfum muyidim, in tribus tcrttjspafcit totum muniti,
in tribus quartis illuiit Leuiathan , itixta illudlob : L cuiathan
iftum,quem formafli ad illudendum ei, dicUt tamen, quoi
i iic, qua tcmplim efl deiiruBum: nonftiit Ittdus , nec njus cord
Deo, fedfletHs,&plan£lus, iuxta illui //r/x.-Vocabit diis excr
cituum in dic illo ad fletum, & ad planftum , &c.

Confequcnter ibidemqufrunt:Qn'id facit in duodccim ho

ris nofturnis: Et rcfpondent aliafimtlia infatuitate: vnde quili

bet habens vfum rationis admtrari dcbct dc tanta cccitatcqiiomo-

do iilt, quigloriantur l)abere legem Dei, attribuant vcrb Dco, qui

ncc in dvjs habct ftmilcm pajftoncmflctiis , &pian8us , & huiitf.

modi, quas pejfimx idoioiatrxfuis diis non attribuunt.Et quodde-

tarius efl, qttoi l\abbini eorim detcrminant in Itbro qtii dicitur Hit

lin, qiiod Deus peccauit faciendo iumm matoremfole in quantitn-

te,pro cuius pecc.^o,fciiicct Dei expiando, dicunt,quod ojfereba-

tur tcrtio kaicnias: l)ircus capraru de quo habetur.T^mer.Zo. O

viira, & brutalis infama , qux Deo audet avtribiicrc , qitddetiam

beatis minimi: compcttt, prout cfl, vx , qiioi miferiam figniftcat:

quxalienaefldqttolibetbeato. Simiiitcr,&peccare, &cxpi.t-

tioiie propcccato initgcre,& huiiifnodi, qux horrenda funt,&fltt

j>e}tda.Sedfiint nonnulit modeniorim, qui aihas infantas coiora-

dits, dicunt quod prxii5ia,& multafimiiia , qux in Tl)almui , de

Dco-dicuntur , funt Metaphorice intelligenda , eo modo quo facra

fcriptura Deo attribuit pccnitercvt Gcn.6.& irafci,vt T^m.2Z.

&tnaltjs quamplurimis locis , qux & fimilta 'intcUigcndafuHt fi-

miiitiidinariefaiicet,quodfe Ijabctin cjfcclibus fuis dc quibtis m

iHis

iilis locis agitiir, ad mdum t.tles poffcfftoncs habcntis . Qttx qiiidt D
caitiHitiononvalet. Tiim qitiaitcet infacrafriptura prout Vro-
phetx quanicqne more humano loquuntur, taiia qnandoque tradS
ttir, in di£lis tamen expofitorumfacrxfcripturx talia nonfunt ad-
mirtcnda, cum adexpofitores pcrtineat , vt facram literam expo^
nant, non ante quodtaiia tradant in a£lisfuis , qitx funt errorim
iniuBiuaficiit prxiiBa.Titm qitiapacnitercvci ir.ifci, aitt moiieri
Cr hiiiufmodi , qux injacrafcriptura Deo attribititntiir.importat
aiiquidquod in hominibus eflet iandabtie . Vamitcre cnim in homi
ne, qmpeccatum commiftt iaudahilc efl.lraj'ci ctiamfccitnium mo
dcrationemrat!onis,vt iuflitiacxerccatur , efllauiabile. THoueri
etiam ai bonaprofcqueniaj& maia fttgicnia lauiabiic cfl : & ta-
lia Dev attribuimtur , vt bonttm quod important , homincs conen^
ttir imitari. Sedmifcnm cffc, veipcccarc, nihii boni importat, ad
quod imitandum homincs prouocan debeant: &fic talia Deo attri
hitere fiultifftmtim efl.

Siintctiam in prxdicla ThalmudicadoBrina ncfania qiixiam
fatiia, que anrcs cuiitfcunq; moicsli offeniunt:quorH mitita epi-
logat magifler 1\jymudus inpugione ^.parte difl.^.cap.zo. Et quix
taitanonfiint dignarcpctitioncfeu relatione, idco iila omitto.Scd
foitmexhisinfcro,qu6dtaiisdoBrina manifcflccfl abfurda .C
fa tida: de quapropric dicttur hic:Et afcendct fumus cius,/t . -
licct homius, &fcetidits modo prxdiBo .

Sitnt etid in iHrib. coru Thaimttdicis viuita iniquifiima,& natu
raiis dt£iaminis rationi omnino mconfona, vtpic7iius dcciardbitur'^
Deo ducefuper Zachar. cap.y. vhi proprie agitur dehacmatena: E
ideo ai pr.tfens omitto. '

£f/f^;nfM>-.Etdefolabitnrin fecula fxculorum. fcilicet[
Icrufalem illamateriaiis d ludxis fccimdum glofhionerit tranfies
pcr eam , qiiia ^omani decreucrunt , vt nemo ex Iiid.tis reucrtere-
tur in tenamfuam,prout ingiof Stpoffticbit iil.m Onocrotalus, '
& Henciits. Ter atics, & animaiia, qux m hoc cap.ponuntur, in-
teliigitntur vitiofthomines, ficiit communiter exponititr Dcu. 14.
vbt Ijontm ,& fimiiium eiusprohibebatiir. Sicutpercorimm intel
ligHntnr illi, quifttnt volnptatibus denigrati, vel qui funt e.xper- >'
tes bone affe£iionis, quia corntis femel emiffus ab arca non esl re-
iierjus: £t in miiuo qui maxinic vtttitr inftdiis, dcfignantur fi-audu ,«
lcHti. Ifla enim vitia fimiiiafiequcnter in Synagoga ludxorum in-
ueniitntur , quxposlquam d Chrisio recejfit, nunquam ab ea reucr
fa efl, faltcm vniuerfaiitr, & que fraudulcntijs fiequcnter vtitur
&fic dc aitjs animalibus hic exprcjfis, intciitgeniafunt viti'a, qiif-
vtpcrfuaanimaiiahiccxprefla dcfignantur , J'ed etiam aiia , quf
hicnon cxponutur inteiligantur Dicjfc eis,idcofubdit: I^equiritcdi
ligentcr in li. domini,fciiicet Mofaicf legis . Et legite.- Vnnm cx
eis non defiiit. fciiicet ex aiiibHs,& animalibus immundis contr/h
tis in iege, quia omnia feciimitm eotum fignificata modo prediSo
vhi manent . Qtte omnia dicimtur in eis ditrare infccuia Jecutorii
fciitcet durante eorumperfldia,Jicut Trou. ? i . dicitur de hibente p
vintim , qitoi doloris eius non recordatur ampUus .fciiicet r.
ebrictatc dnrante. Etjecundum hoc exponi poteji reftditiim huiiis .1
cap.conformitcradprfdi£ia,cxccptis ditob.puffibns quifpccialiter ''
funt exponendi.

Trimtts mim </zn>.-Nobiles eius non crunt ibi:rcgem po
tius inuocabunt,& erutomnes principescius in nihilu.
^d quod fciendu,qitod ludei fcicntesfe confufos in negationeChri
fii per prophctiam patnarche lacob diccntis : Mon au tcret (Ce-
ptru de luda,& dux de focmorccius, doncc vcniat,c]ui
mittcndus eft, fcilicetChriflus,protit incoritm Th.ngim,Jciii-
cct in translationc-Chali.iica cxponttiir, eo qiiod iam a viagnis te-
poribus ablatum efl ab eisfccptrum,& ducatus, tamcn Meljia tion
babcnt,idcofingunt qitbd liiiqni regunt eos in hac captiuitate, per
Thaimitdicam do£lrtnam dicuntiir haherc fccptrum , & ducatiitn,
proHt tr.iinnt in iibro qiti dicitur Canhcdrin, qitoi tamen cuacit/if
prophetaiicens: Nobilcs ciusnon cruntibi. quafliicat ...4i ^
duccm,feH fceptriim habcntem nobiiitas pertinet: quam tameipft
nonhabcnt,fcdrcgempot'iHsmtiocabunt . Manifejie enim confejfi
fnnt coramVilato.T^onhabcmus rcgem nifl Cefarem,& ctiameX
titnc vbicitnquc ftnt,fitnt Jiib potcsiate regia aiicnius dominantis,
fcu rcgentis. St ftcp.itet , quodfaljitm efi dtcereje hahere J'ccptr'u,
& iitcatum prcfcrtim citm etuim Scrib^, & Vharifei , fnb ctiins
do£lrin.tJunt, uim .7 iongo tcmpo\ e defuerimt . Et ie hocfubdit: Et
.erunt omnes pdncipescius in nihilum . CioJJ'. Scrib.<:,&
Saceriotcs, & Tharifei.

Secundus pajfits efl,cum dicit: Et pilofus clamabit altcr ad
al lcru.Circa quoifcicndu efl,fppilofus in hoc ioco intciiigcdus ejl
dxmon.Sadem cnim dt£lioponitur hic & Leu. 1 7. vbi dicitur. N6
immolabut vltra vidimas dcir\ombvs:& effjcnfus.-ndfa-
hricatorcs Thaimuiicefacttltat'is,vcipotius faifttat. habcbat iitos
d.wiones maxtmefibifamiiiares,qiioru vnus votab.ttHr Benthama
lchon,& aiius Iofcpheda,& cu ijtis 7na.ximi coitcrja.ktntur pront
in viuitis locis ipfius Thaimitd habetitr : & ctid narratur ab eis ^
fcmcifuerat d Ccfarcprohibitit7n,ne liiam Thalmudicam dcttrm
dmdgixrctj & taincn ad-cmjiliim j & procttrationcm preii£lorA

dpnO'

I

37

Ifai^ Cap.XXX V-

3r8

). I

A dfmonnm huiufmodi prohibitio fuit reuocata, &fic Thalmudica.

dofiriru rectifcratafHitdfmonuprocui-qtionc.Qu^ quidcm hiflor.

■narraturperextcnsuinltb.textuali ipfius Thalmud, qui dicitiir

2iehila, qui efi authenticus apud eosjjccundii quodproprie dicitur

tp in Idumeaf.fynagoga Sathanf.Etpilofus .tlter clamat ad alterii

f. rnus dpnon adaliu confociu ad opusfuum explcndii, feu rccupe

randH. Toffet etiam hoc intelligi de duobus diaboliris hominibus,

qui inter ceterosperfecutores Chrifli,& T.cclefiepcrmcioftorcs ce-

fentur.Trirr.iisfeuprincipaliorinprimitiuafynagogaftthanefHit

Schariotheside quo Chrijius. Qui tradid. me ti. &c. vndc d Xpo

diahoks nomimtur,Ioan. 6.g. Nonc i 2. clcgi & vnus cx vo.

Sf.C.Mte" vcro pilojus pcteji intelUgi ^ntichriflus, quiprincipa-

lior eritmffecntionevlt.eccl.& yirt :!te d^monu miraculaftltcm

apparcntia,de qtio .yfpofl.z.adTeff.z.b.cy iccundu opcratione

5athan:t,&c. &ftcpilofi clarKab.xn- .rltcr ad akcrum,licet valdc

remol i in tempore: quia aJfcRiones coruni dtabolicx ad tnu ice cor-

rcfpondcnt,nitentcsf. Clmflu,& i\cLftafubuertcrc,.iltcrf in ca.

aitcr vcri tn cinnih. mcvibris vniuerfJitcr fihi contra tcp-jrarxis.

St a:item obijciatHr contra e.xpofitioncinprxdtilam,^ videtur ejfe

viyfiicantnliterjIisiCoquodlJnmfa propriejignijrc-a illam ter-

ram

ramSeir, quamsfanpojfedit: Jhniliter Bofra ciuitasprincipalis D
in eaexiflenSiVndc quodper ifla intelligitnr Synagoga, vidcturpcr
tincre adfenfum mysiicum , fciifpiritualcm ; & ficdc multisin
hoc cap. contcntisfccunduprcdi£iam cxpofltioncm. Dicendum,i^i
turquodindiElis prophctarum miilta tradnntnr paraboltce , Jcu
metaphorice,ficufJuprd 5. Vinca domini accipitur pro domolfr.
C^' 2 5 . pcr Moab intclligitur .Antichrifliis ad litcram,vt ibidcm Ita
betur inpoflil. vndc & in hoc loco,qnia litcra huiiis cap. non bene
ad.tptaturnccproprieldiim.te,ncc r{om.e,n;cal!is dc quibus ditiu
efl,JedSynagog.i: Sathan.c modoprxdiSio. Idcirco dc illa cxponitur
adliteram, quia in locutinnc payabolica,vt diclii fmtjuprd inque ■ '
fiionefupraprologHm Gcn. finfus literalis cfinon ille, qitifignifica
titrpriiho pervoccm,J'cd ille, qnipcr rcs intcnditur figmficari.pr^ ■
fcrtim ctm inhoc locomuka mucniuntiir huicveritati cortfona:
vnde & in alijs locisfreqitcntcr accipitur Idumea pyo Syn.igogap-
diiia,vt infra $^.a. Oui efl tflcqui vcnit dc Sdorn tinEiis vcjiibns '
de Bofra? & in altfs locis,vt tbidcm Dco datc videbitur, & eadcm
efl ratio de alijs in hoc cap.paruboliic contcntis.

1\ST>LIC.yi. Sed tn nr/>. 54. rcccdit d posiil. qui exponit hoc ad.
litcrarn. Bttrg. ipje antem per allcgortamfitis extcnfam ponitpro-
pofttioncs Tiialmudicas,& alia mira.^de qnibns non iitdi.

C A P. XXXV.

^^ .Aetahit^ir, Expofitacaptiuiratc ludicorum agit
dcconucrfioncgenrium,
*Iurtinu5 Dcfcrtaappellatnationcs.quod Dci
viri cognitionis cffcntcxpertcs, & dcdituia; .oe
leftibus bonis, quibus !xt3

&1

i;utiat,quod omnia bona,
quf apud kidioscrant.ad
jlloscflcnt transfcrcnda p a
Apoflolos, quidixerunt.
Ecce conuertimiir ad gentes.

* Eufcb.Hoclocopalaralutaris Dci canitur aducn-
tus , qui mulra bona fit allaturus furdis auditum, ca:cis
vifum.&cDelertu vcrooraculu fignificat cam.qusde
gcntibuscolIciftacft,ecclcfiam,qua:cum antea finc Dco
cflct pcr cos, de quibus nunc agitur.cuangcl i u m accipit.

•1« Thco-

CAP. XXXV.

fGentilitas. a f A Deo. f SineChrifto, quidicit. Egosu
vj- tw ; via,vrt'fas,?{ vitj *■ ^inc dortoribui veii-ntis. bt IHcm.

^i^J^^ yEcabitur dcferta & inuia ^ & cxulta-

* Theodorctus. Dcfcrtum fiiicnsdicitUr.quodnon ,-,., ,
fuitirriguum Prophctariim vaticinijs,& phuiiacoclefti «'oniirc aV
Defertum, quod Dci agricultiiram non acccpcrit, huic
Ixtanuniiat, & gaudcrciubct, & Ixtari. p

* Hufebius. Hisvcrbisfignificatprophcfia,non ipsa Vbifupra.

lerufalcm, neque lud^am
fcdipfarum gcntiumtcr-
ram, cuidiuina cognitio
cxhibcdafit.Carmcl enim
& Saroncxtcrnarijgentiii
locacrant.Eth^cquide ad

vcrbu.Ad fcnfum autedit "ndri cfi,quod hi, gprius ani.
misexcxcati crant,adc6vtligna & lapidcs.nccno u^mo
ncs loco fummi Dci colercnt,hisomnibus maiis pt r Sal
uatoris dodrinam libcrcntur,& mulro prcftantiorem ^
ea cft,q ad corpus pertinet falutcm , opcmq^ rccipiunt.

^ Sajon

NICOLAVS DE LYRA. mcntidomini nccafccndctfupercor, nccrecordabruur

Cap. XXXV. ^, i\\'niS,6iC.Tcrtiumefivn&:orcgi!m,&Tontifictim,q'{iaTonti-

Acia.b[tUT..yindrcas,&aliquiexpofitor. cathol. inhoc ipsU ficcs, qui fitcruntposi captiuit.^tcm'. Babylonicav? rion fucrurit in-

fequcntesexponat tfiudcap.adlitcranintts ludatcefdepro- fiitutipervn[lion:mficram,fcdin(littieb.vitnrfrcqHcntcrper1{c-

fperttate ludfortimposl redttU de Babylone,fedhoc non videtur ra
ttonabtliter dicium,quia ab illo temporcvfque ad Chrifiii fuerunt
injeruttute quduis tnterrafua,ficut dteiptjuitjitpra 21. Fuerunt
ettam in multisaffu£iionibus,&angufitjs,vtpatct in ltb.Ffdr.&
7icemi.i,&Dan.& idco ffperitxsf& iucuditas,q in hoc ca.dcjcri
buritHr,adtemfus lUudnuilomodoreferri vidciUiir.Sifacict aiite
qH6dimmo,qiitalncefi hyperboltca locutio , ficittdicitur deaiba
multe-re,quod cfl dbioT niue, quamuts multiim dcftciat d niuis albe
dinejnc non videtur conuenienter diBum in propoftto .quta magni
ficum,&piim decctplits confcrre quampromitterc, vclfalte non
minus,& mtrius puntre, qnam commtnari: Deits autem m.tgn'.fice-
tijfimus,&ptij]imus efl.ideo eius promifftoncs de bonts nori vidcn-
titr ration.tbiltter exponi per reflriatonem implcttonts, nift aliqtti
do appa-fctt mamfejte, qttodfic debcarit cxpont,vt proptcr dcmcri-
tttm manifejldfuperueniens.propter quod bonum promijfum mfie
refctnditur,veltotaliter aufertur: comminattoncs tamcn de rnalis
rationabiliter aliquando exccfim, ftue reslriaionrm expormntur
fecundum qiialitatem^&mcnfurampcccatorum ipjoriim deitnque
ttum:propter^I{a. Sal. hoc cap. exponit de fceltci fiatu qucm ex-
peUant ludet tn aduentu THcJfie. Igitur dmittcndo quod Jdljurn cfi
m diilts emf. tp Clnrsiusfit adhuc ventiirus in rnunditm, & acci
picndo quod vcriim cfl,f.^ hoc cap.fit ad tcmpiis Chnflt refcrcndtt
potefific conttnuari ca.prfcedenti , tn quo Vropheta deniintiauit
iefiru£iioncm Idumaf ai confolationsm ludcorum. Htc confcqucn
terderuinctat eis corifolationcmperfcciam Cimfii tcmporc crcdcnti
bus affuturam.st dtuiditur in trespartes , qniaprtmo conjblatttr
tos defutura multipLicatione: fecundo dc credcnttim roboratio/ie,
|ti.C6fortatcmanus.rmw dc dfmonum deteBione.ibi.ltx cu
bilibus.^(/ euidentiam primifcicndii,^, tn scnhedrin lerofolymi-
tano (quiapud Hcbrfos efl liber aiitenttcus) dicitiir:qHod qutnque
res notabilcs defuerunt infecundo templo per Zorobabel fdificato,
qnffueraiit in templo Salomonis.Trtmum efi ignis contmiius tn al
.«te tarihtUocausiorum, qui tuncperpluuiani,vel \cntHm non c.xtin-
iM|| gucoatur,quamuisctiam jub dio.Sccimiimesl arca tcfiamenti,
,^^ yndtdicituricrem.i.e.ln illisditbusnondiccnt arcatcita-

■'j

ges, quibus Iiid.ti er.trit tribf.tari:, qiiifrcquentcr vendcbant fum-
mttm ftco-dotiu.SimiUtcr toto illo tcmpare Iudci rcgcs rion habue-
runt nifi aliqitospaucos parim ante tempits Chrisli: & tlli rion fnc
runtpcr vn&ion:m infiituti. Qufirtum^fi SpifitttfidnBus fcu diiii
nitas, qufpro t.into dtcebatur in templo Salomonis habitare , qitia
ibi d fummo faccrdotc .tudicb.int!ir diuirtarcfponfa non autcmin n
fecun lo templo. Quintiirn est. £3'nnToni« Vrim, &Thttmmim
pro qito ponitur in Litino do£iriria & vcritas. E.xod. 28. &fccuii-
diim lufcphim er.it quid.tm fitlgorjubitoprofiliens debptdib. ra-
tionalif. &fupcrhumeralis : quddo Dcus acceptabatprcccsfimmi
Saccrdotis dc quo dicit lofephus.y.lib.antiquitatis ludaicit^q, defe rofcphus «
citper diiccntos annos antcq incipcrct fcribcre libritm illum, qucrn
iticcpit fcribcrc amio qii.tdr.tgefirnofccTtdo ap.iffione Cbrifii vcl cir-
citer,qHta librit iilitm obtitla Fcfpafiano in.pcr.itori: qiii ccepit im
perare arino dominicf irtcarn.itionis 71 . & fic fecundii tpfim cejft
ittt pcr magriHm tcmpns .tntc Chriflim:& adhuc per m.tius tps an-
te ccfidnit Jeciindum Ltbrum prxailcgatiiw: &fccundii hoc dicitnr,

1 Lcta.dcfcr. Idefi, ludca, quefiiit dejerta d Dco qnantim ai
quinquc predi^a.

2 ht in via. Tcmporecnimprimitempliprophctedifcnrreb.mt
pcr lHd.tam popuiuni a malis rctrahendo,& boimm cxhortando.TB
porc verdfecundi tcmpli ron lcgantur habuifie nifi'.yieggcum, Za-
charia,& MaLadiKtm ^qm pnip.Ktaitcrimt tpc rcfdific.itionis tc-m.^
pli fecundi: fcdpofica pop:dHs ludatcus carutt propbetis taiib. pcr
5 o j.annos & ampLius,vJ'quc ad tps lounnis haptifif,qui capit pce
nitcntiampredu.ire, O- aducnlu Chrifii nunciarc: Leta. dcfcr /.
liidfa qitf fuerat prfdifio iuodo dcfcrta.Kt tn .tdcntu 'chrifli habc-
bit materum gaiuUj quantiim addcfnn£ios qiios Chrifins dc liriibo
fatriim tranfiHiitadglt,ri.m , & qu.vitum ad viuos crcdcntcs vn
cim,g,potilJimcfHit tmpLctnm quado rcccpto SpirituJJunclo in di?
Tcmctostcs con}idcntcr,& magnavocc l.tudabunt doininnm.ja.i
5 Lt cxuitabit \oUt\.[i\o.i. gcntilicts , qu f advio.lim foLitudi-
nis cariicr.it ciiltu Lcgis cj' propijct.vrum, cimgaiiiLioJuccp.t fidcm
Cirrisli adpredicatiuitciu aposiolorim.

'fi Etflorc

M0I{_^LITEI{.
i Lftabitur dejenj.](\ud cap. htcralitcr cxpofui dc ccclcfia
leporeXpicxliidaEis.&saibuscoUetlai&ficlcniuslitc

ralis

rjliseftcri.^ilpiritualis.potcfttncuhrtccxponimoralitcr
dcquohbctpcccatoreadDcucu magnapcvniicfia rcucr
icmc, & ficahquadoplusinmcntoproficit.quailicqui

t innotca-

3»5>

Glof ord. & Nicolai de Ly r a

^a y<wo». Populilu-

A daeorum.vnde.£"«

tdi. i ». i. Sar H ftcut dtfertum,

b ytdebu t ghriarr.

Lib fk contra ^ Tcrtul. Qiiani

gloria?Turbam mi

a^- CumoJorr opinion;»bonrChri(1ibonDsodir fuiiius Deo

lilmm interfpi. ficain-. mca iner n

c t F.drm, Iprm

b^' ^icut.
, oferationcm.

Maruoocai.

bit iolitudc&fldrebitquafililium Gcrminansgermina

,lsi,r. ,Aar,..if.nt,sc....n,m,nr,,. bfD.„u,^ c 1 Wj l.g:s. ^\'--*- ,

bit&cxultabitl^tabundaAl-i^dans-^^G^Of^^Libaniciata

' , ^ KTt.l..« tcrr.^ p.om,liior..s f Eiit df lcrtum .n CarxcU^ "r.V"«5>''.1""''°""-

f Apoftoti.&al..[ri>i.itual« b1 Vn>mrublUn.,»mpatr^5,& fil..,& Sp.r.tuira.,a..
f Quomodopa.rr,nt.lio.«ctilius ,n p»irc. Sp,r.iun.,nftus in vtto<,uc ^

do-

I

z

4-
S

Libde incar.
verl». "

aduenirc dcnuciat
{jgnaque, & adue-
tuscius tcmpus fi-
gnificat.
in eap.7.ind. ^ Oria;enes.E.xigi-

t Retribues. '^, ^;r„.^.,,,.,o

Dte demiiTas minus
veniftiad aquaba-
ptifmijiftudeftccr-
taminis.&pugnae

tLaudibrt. fpiritalis prinopiCi
aduerfusZabulum
fi rea.ii(Iior fueris,
fifleftifacilepotue
ris quomodo ad-
uerfus aftutiasZa-
buli ftabis .

Iopfal.47. 4« Ambrofius. Du

b T Ciufj recuritati» . <I Quia.

c1"CI,tillJS. cui patrr dejit iudiciu.n.
d f In iudico.

tamini 5cnoliterimae. EcccDcus noltcr ultionem addu-

a f AUlurum. o 5 Ca.ifa f^utitafs c 'f Bouos. d Ad litcratu. 1 i.i yam^ ad..c„ta, v. lu

8
9

10

II

12

cuacucnt volupra D
tcs, vt dicatur cis
coualefcitc manus
remifla:, & gcnua 1lf
diflohua. CCicnim
folutus quis fuerit
abiflacompagcter-
rcna, tunc fortius
ad vitam confurgit
mtcrnam.
d uimiite pufilhni-
mes. 4« Eufchp Vos
qui priuspufillo era ",'^
t'S animo , nullus tp'
vos capiattimoreo **'■'
rum,qui cuangcli-
ca; pra:dicatiohi rcfi
flunt, vcrum ccn-

Li!
inc

. ^ S.nc .n^.uiu flJci.ac ui-cns. b <f In Uudc Dei. c 1 qm.rum Sathanas ota conclufcrat. .
* • ^' * d «■ Emanentes , I

cut feru'claudus,&tapeita crit lingua mutorii^a fci irc silt i

a c c;c..tiu.n- bTB.pi.rm,, c T Abund...,ics doft.int veter.s tc.iamenti.
^" ^ oi Y ,G.at,irrir,tu-,!i5. d i S.n= rore sr.ii.a. ■

7
18

in defertd aqua:,& tdrrentes in {olitudmeA' c| erat arida m 19

, 1 .nplen„i,d,nelncn,ia.-. T Idv.n b «i In cord.ous. _ 20

fiaVnu,&fitics in fontes aquaru: In cubilib. m quib.prius 21

a «f D^n.oncs. b 5 (iuibuslctibatui fides doinint , Jc feffa t>rius
meinbra ijuiirkent.

22
2J

tio fcriptura:, qu.uji
calamum, &intcn-
tionis adiutorium,
quxpcr iuucfi.Ca-
lamusenim,& iun-
cus iuxta aquas o-
nuntur, & vircnt^

u

Et erit ibt lemilJ,''

vita. ^Atlian.Cofi

adperkaionedc c , | habitabar,orictur viror calamiA mci,&eritibi ^4 dercntfilij Ifraclvia

dcrant Dei tamu 1 f " dcreliqucrur.

pcruenire, comnia „ ^ •

ccrantcorpusfuucanigando' fcucrins: Hocfaciunt m
Spiritufando, & valido.Eflcnim fpiritusconfilij , vtni-
mia abftincntia diflbiuat corpus luum, quo omncs cius

cua-

Dcum cflc, qui dicit, Ego fum via. Dcusporro trinus:i5c
vnus cfl, & ideo ter rcpetita via cfl.

NICOLAVS DE LYRA.
I Et flore quafi lilium. dcco^efuiiitatis,^ od.re bonefjw^.
1 Germinans germina. per tdem rcplicMiouL;^redupluauo
ncm inteUigwtr rn4titudo Centilium raipiws Clmsti lidem.

3 Etexultabitlxtabunda. cor<ie.

4 Eclaudans. orf. , • j r -

5 Gloria libani,&c.pe»-i^'i tria loca,rjtt.e aitjs m mm fiicrnt
amjiria, &fe,itUa, intetligitur qmd qwdvud erat pnlchntudinis,

6 amanitatis mfanBttate, & bonejiate m Synagoga, traniUlum
tfi ad ecckftam ex lulcis, & gentibus co»gregatam .

6 Ipfi vidcbuntgloriam diii. idefi iplius Cbnfti , quem vide-
runt .Apolioli, dvj^^edijcipuU oculis corporcis, quanmm adbuma
nitatem,& oculis mentis qmntumad dcttatem.loan.\.b.Y\d\m.'

gloria eius,gloriam quafi vnigcniti a patre, &c. videmnt
etiam oionam cius in miraculoru opcratione , iS" rcjurretiionc eius

6 afcenftone. Gentilcs etiampoftca adfidcm conuerft vtderumglo
riam eius in miraciMs faBis per ^oofiolos in nomme Cb< ijU.

7 Confortate manusdifl^olutas.H/ccon/ff^wewrer den!>ntnt.
tur fnuieriagauiiii ex rabomliunc Cfedotnim^ium dicttu". (Zoiot
UK.Etefi vcrbu propiietaad .Apoiiolos : Confortatc llianus
diflblu tas.!rfe/i GentiliH qui ante erat tardi,^ pign ad opus umu

8 Etgenuadebilia. Ge/jfi/irtJK-

9 Kobotzi<i.verbo,&e.xmploadq!ucunqiiealpcrapto Chn-

Jis fuftincndum.

10 Dtcitc, iieH communtter prxdicate .

1 1 Pufillanimcs. tempore pr^icedenti.

12 Confortamini. ittTirwfeC/^ri///.

1 3 Et nolitc timere. fcilicet tormcnui tyrannorum. Ciihis caufa
jubdtur.

14 EcceDcusnoftervltioneadducerct rctributionis./«

pcr v£-

perve^rospcrfecutotes. i

I j Ipfe veniet,& (zluzhit nos. per pafftones modicas ad glo.
rian: dcducendo, & (icfailum fititin primitiuaccclefia,& per loti
gum tempus poflea: quia multi Gentilcs ad Chrijliim conucrji : ita
erant in domino confortati,quod non timebant tormcnta,jedmagit
appctebant,vt patet in legendis muttorum fanciorurn.
1 ^ Tunc aperientur oculi cxcoru,& aurcs furdoru pate
bunt. ijia er,im miracuia fatia fueruntper Chnftum,& pujiea per
^pojiolos, &aiioscredentesin nomine Chnfli, vtpatct in Euan^
tr .A£iib../ipofiolorii.Et fueruntfa^a fpiritualiter in illummatio-
ne infideliumfidcm recipiendo.Et aures eonim fuermt apertc man-
datis Cljrifti obcdiedo. Et ctaudifanati per viam moru incedido,&
multi loquela > ecepcnmt,fide liberd confitedo.Cuius caufifubdttnn

17 Qiiia fciflx funt in defcr. ludu,^ Gcntilitatis, vt p.nct ex

jupradiCiis.

1 8 Aq ux. fcilicet facramenti baptifmi.

19 Er. torrentesin folirudine. ideft vari^grati.e spirlttijfan-
tii,de quib.diiitur. i .Co. iz.a.Alij datur fcrmo i'apictix,&c»

20 Et qux crat arida in fta. & fi. in fon. aqua.i'tY Im noia-
tur plenituM grati.e dat^e temporc eccleftai primtttue.

21 Incubili. Hic conjequenter denuntiatur materia gaudijex
demonum deieBione,ium dicitur:h\ cubili. idefl in pf}anis,& te-
plisidnlorum.

zp Inquib.habitabatdiaconcs. ideR d.(mones in idolisre-
fponfa dantes,& aiiqaando in taUbus locis apparuerunl dxmonts
in fpecie draconum.

23 Orieturvirorcalami,&iunci. Quiaidolisinde ahiciiis
taiia iocafrequcnccr per ^pojiulos, aii»fque dtfipulos dituno cui'
tuiapplicabantur.

24 Etcritibi femita. quantumad obferuationc confiliorum.

•^- Et via

M 0 K^oi L 1 T E Py
I innocentiam feruauit, vt diQum eft fupra 3 o. c. propter
quod dicitur Ro.2.d. ybt abanduutt deiicinm Juperauundautt
Cff- grati.:.Et dc tali conuenientcr poteft dici.- Lxiabitur dc-
Jerta,& inuia,&i.q\iizpt:tiona. priusaDco deferta l^tabi
tur in domino,&germinat in bonoj propter quod lub-
diturde tahum prJEmio.

6 ipft vidibuntgior.am dumini.fncic ad faciem.Etquoniam
tales non fibi tantum proficiunt pcr vitx meritum , kd
ctiam alijspcrcxcmplum. idco lubditur.

7 Cor./or/d/e»janj(jrf///o/«r«. adbcncopcrandum.Etfub-
ditur prsmium, cum dicitur.

j- DtKs ipje venuttiS Julnubtt nos.Tunc aperiet oculi. Qiii prius
crant claufi ad vidcndum ca, qux funt falutis.

I Et aures, fcUicet furdorum patebunt. ad audiendu Dci vcr-

bum cum effcdu niiiplctionis .

t TuncjaUtt, ftcut ccruus ciuuaus. ad ambulationem vcloci

ler in via morum.

t Et aperta trit lingua mutorum . ad Dcum magni ficc Kiu*

dandum.

17 Qi^ia fciffx funt indeferto aqux . idcft dona grati.tdi-

uin^.

21 Jn cubilibns in quibus prius draccncs habit.^batit . idcll

mcntibus humanisinquibushabitabant da;moncs per

ciiipam.

25 (^iror calami , & iunci. Pcr pulchritudincm mcntis^

&cxteriorishoncftatisvtfitlccus aptus dmini h^biti-',

tioni .

t Etvix

/?' a 'Hontranfthit, •JfCyril- aTInfolitudine gentinm.bTChriftui.

^X lus. Hxc via cuangclica ^^;: "1^:r'i=;'"- c r'"*
hisquinondumcmun- iemKd& via,6c Vla fan I

datifuntfacrobaptilma a ^l »^""'''' 'hL''""'\,.
tcmacceflacft. aoium vocabitur.No f

aYEccIeCi. bfBesti immacubti in via.
*■ Diabolus h^^inicida ih iritio. c <r Fides Chnfti

tranfibir per tam poUutus.Scthaec erit vobis %

»T Ad Dcum. b cGcmcsanteidolaprocrcitore colentes. Slulta

Jfai^ Cap. XXXVI.

Et ift Jn

^lll^x direcla via", itavtftultinocrrcntperea.Non

erbUDt - »Tr"ncep$ daimoiium; qni circumit quxrens uuem dcuorct- 4

munHi ele^itDcus. vr contundst, &c.

3

a T Pxinceps daimoiium: qni circumit quxrens quem deuorct.
b f lalelliics ditboli. c f Velligium colubri non inof nieiut in petra. ^

erit ibi leo, & mala belHa no afcendct pcr ca,

^ NICOLAVS DE LYRA.

^l I "ixqmz.quantumadobjeruationemmandaiorum,
■ ' 2 EtHxccrit ,6cc.perueniendi ad beatitudinem .

} Ita vt ftul ti. ?dc// fmpitces, C$ illtterau etiam,

uin. de 4 Non crrcnt pcr CZm.Frsquenter enim contingit, qubd fim-

o mpL plices direBus mcedunt per hanc -piam , vnde cum ^u^uftinus le-

giffet ritam Tauli Monachi fimplicii, dixit:Simplicts,h- illiterati

rapiunt ceelum,& nos cumUteris noftris trainmur ad infernum.Et

tfon tranfibit per eam pollutus . Ex hoc patet, fjuod Vropheta non

hquiturhicdevia materiali.per quamindijferenter tranfit pollu.

^lj tus & mundiis. Etjic metaphorifi loqnitur Vrophtta in prxceden-

B' tihust&fequentibus, cumdicit.

322

TPer^^deme^^puTul""'""^'"- »> ^ * -"«' P«e«f, 8cetxoti..

6 necinucnieturibi. Etambulabuntglibcrati

. "TSanruineagni^ b f Per pocn icmiao;

tucrjntcVredcmpti a domino, couertentur

7 , afS.c. .b^E";,"-".^ cfDei. d ^Spe ?ter.i boni. *

8 etvenientmSionculaude &ktitia fempi-

D

b T Cuifum ^onfum. fidem fer.&c.

f. • ','"■ "1 v-urium"5nium. hdemler.&c

9 terna luper caput eorum.Gaudium, & ktitil

a «r Aetetnalitei.

I . r I ^ Cum veneiitjn cocleftem ; glorUn»
vel letufalem. bTAbeis. is""»"»

U>- =»t • « ^'^".'"^^''"'^«^'"^'''-""''cinfpeinfuturointe

obtmebit,&fugie'tdo]or, &gemitus.

M0I{.ALITEI{.
■f t "Kon tranfibitper eam pellutus. ideft diabolus.
B 2 Et hfc erit robis direRa T^w.idcftexcmplu m dircaiuum
ad bonum. Nammoralibus magismoucnt opcrum
excmpla, quam verba, idco fubditur.
j /t'^ vf /?».V',gl~f Simplice.scnim,qui non poflunt capc-
A D D 1 T I O

5 . ^Q^^nubi\co,Scc.Verhocintelligumurd^mones,quiin
Pj!rnmHaecclfugabaturfcredires,Mar.yit.d.S\onzcos,lct(:
didermth^cfcquct.Innominemcod?mon.eiicigt,&c

6 Etambulabunt./>«->ia« iuftui^. quili.fue. ad^monis
jeruitute.

7 Etredcmpti.&c. lefu Chriftofuofanguinepreciofo .

8 CouertccAc ideji a.HEccle. militate, primd,poftea ad trium-
phavte,Jecundu qtwddicit.-.rHebr.iz.f Acceffiftisad Sio mo
tein,&ciuitatemDei viuentis rerufalcm coeleftem &c

9 tt l?titialcmpiternafupcaputeoru.fc:r/;of,cjrp/«„7,^;
aiijsin hoccap.pojms videtur, quod hcc capitulum referri nopof-

Jtt ad tempHjJ^udxorurnde captiuitate Babylonica rfdemium

re verba prxdicatoru,benccapiunt opcra bona ipforum

4 Hon erit ibi /eo.ideft djenion ad nocendum,licct lit ad ^

cxercitium.

j Et ambnbbunt, fcilicct de virtute ad virtutem.

7 itve)io.r,e^t.Finalitcradvidendum Dcumdeorum

m Sion. cuius vifio habet anncxam U-tiuam fcmpiterna

rwrffft *c >AfVir;/ri.-T»*,7o,;/ *T '•» "j- • j . ^'''""^''^ (^'^"^^'^(lf>*e''t!utr,-jr de projp.,iiut.adharentninixhri

mCumcilnM^^ Igitur dimittcndo, quod Jto,& de quMda ad tH>cpert,ncntLi,nibtdemfuito(ienfum.

Vr4cns cpituLimbene^^propriHideturexponiipoftiLfei J""::'''^^T'''""^.''^' fr"'!^/"'^^^'^'^^ deftruaione Sy-
arca eius continuationem ad pr^terita attedidu eii,^ in ca.jj. p~
cedentiab illo loco m quo dicitur:AnA\tC, qui longc cftis, &C.
yt diaa eft,incipit cap. fecundum Htbr. vjque adjinem lUius cap.
Tropheta traaauit de deieaione,& reprobatione Vharifforum, do

Cap. xxxvr.

Er faaum cfi . Libri Rc-
gum,& Paralip.cofcn
e. tiunt fcxto anno rcgni Eze
chizveniflcSalmanafarre a
geAfl"yrion"i,& cx partc ma
ximaio. tribus tranftuliflc
vltra m6tcsMedoru,&Pcr
^ , faru,cu qbus,& Tobias ca-
■ V ptiuatus.-ficuthabctinhb.
ei'.PoftSalmanafarPhuI,
qui,& ipfcpopuiil cxpartc
captiuauit.poft Tcglatpha-
lafar,&Sai^5fucccflcrunt b
vfq; ad Senachcrib, g quar
todecimo anno rcgno Ezc
chias afcendit. Scd quomo-
do totrcgcs tantillo fpacio?

CAP. XXXVI.

T Decem tribubus captiuatis, & cfuita"
tibutludae vaftjn, ad lerufalein! per
uen tat.

T fadum cft in quar-
todccimo anno Regis
Ezechia:, afccndit Scn-
nacherib Rex Airyrio-
rum fuper omnes Ciui-
tatcs luda munitas , &
ccpitcas. Etmifitrex AflyriorumRabfacen

■ c QMimtancexpugnabat

nagog^ ludxorum que per Idumeam ibi dtfii,natUf ,& dt piuribus
ad hoc penincntibus, vt ibidemjuit large ofte.ifmi.

In prxfenti vrro cap. traaat de conjolatione , & ftatu creden-
tium in ChriHo.ytJic oppofita iuxia fe poftta clarius clucefcant.
Et exponatur totum pritfens capitulum ficut ir> poHilla.

diflimile veri. Sacra narrat 4;Reg. /f . i,
hift.primii Phul.Aflyrioru
rcge fub Manahe rcge Ifr. '^'''^«'n^
vaftaflt. x. tiibus Secundii
Tcglatphalafar,fub Phacec
filio Romclije vcniflTe in Sa
maria. TcrtiuSalmanafar p..^,,,
fub Ofce rcge Ifracl totam ^-^^''^*'
cxpifleSamaria. Qijartum p
fuifTe Sargo, qui cxpugna
uit Azotu.Quintu Afarad Efai. io. a.
don qui translato Ifracl,Sa 4-Rcgi7. i.
maritanos cultores mifit
in ludga Sext.Scnnachqui

j > »T"""""r'^"*""ri I r. ^ . fubEzechia regc luda ca-**^'8-*8'f-

de Lachis in lerulalcm ad Regcm Ezechiam pta Lachis , & multis aliis

T Muiti,udine_ . Icrufalcm obfedit .

m manu graui,& Itctit in aquxdudu pifcin? 4 b i{abjacc.* Procop Huc ^U

ScdtraduntHebrJEiiquod C.Jr^r^Zl'!^''?'"'^^'^}] ivb.FuUo „,a,.^,. c quecxcaptiuis x.tribubus

tot nominibus diaus fit ^^P^^^^io"^ in via agn FuIIonis . £c egicirus eft 6 extitiflc, idco colligim' qa

vnusScnnachcrib, ncccft 7 ludsoru dialefto vtcretur.

t^ Sobna

NICOLAVS DE LYRA.'

C AP. XXXVI.

4«P T i^(^nm c&. Superius Ifaias defcripfttliberationeETecb»

JLa 6-popultpermodupropheti^. Hic [cdjcquetcr eam dcftribit

&pcrmodumhiftorif. Circa quod fciendum ,' quod ETechiasmi-

Jtt magnas pecunias regi .Ajfyriorum taiipaao), quod d terra eius

recederet,&ipfumpacedimttterct,vtdianfuic^.[{eg. i8 fciti-

cetacceptapecuniapaaumfregit,nitens lerufalem deliruere, ef

populumtranslerre,(^ adterrendum EXechiam,&populumJuum

yerbis commtnatortjs miftt E^bfacm cum magno exercitu ante le

rujakm . Circa hoc 'gtturficproceditur,quiaprimbponitur dia<t

commmatio ,Jecund6 E^echif liberatio cap.Jeq. Vrima diuiditur

*ntm quiaprimuponitur dicla comminatio. Jecundd comminati

,1 .Ta° }^ dixit Eliachim. Tertib pctitionis refuiatio,

'.ttdixitadcos. Vrtmam auas, quiaprimo prfmittuntur

qufttam pr^ambula fecundo, ccmminatio dtaa, ibi : Et dixit ad

cos

capiLOcduobusalxjsimmcdiatcIcqucntibuslcnfusmy

^ic"s Tom.-}. L

cos Rablaccs. Circa primum pr^mittitur tempus ,' ct^rrTdkimi

1 Et fadtu m eft,&c. Seeundo, locus , ibi:

2 Super omncs , &c. Excepta Jerufalem , & paucis forta-

3 ^imiCnKxAffytiotum.vbiremanfttcumparteexercitus
ad expugnandum locum ijtum.

4 In manu graui.i.i« tanta poteftate, quod E^^echiasfe non po
teratin campo\uliinere: ideo tcncbatfe inter muros lerufalem

5 Et ftctit,&c. lUum enim aquxduaum,qui exibat extra ciui-
tatemdiuertcrat L^^echias, vt diaum eftjupra 33- tamen locus
rettnehat nomen aquicduaus. /

6 In via agri fullonis. fic nominati, eo quodfuUones extende-
bantihi veftes addejiicandum.

7 Et cgrcflus cft ad eum. ad traaandum de pace de confen-
fu vtriujquepartis . '

^ I Qua-

m

A naScriba,ali' a
n6 fupcrbus,
quivt tradQt
Hcbr^i c6mi
nationc Rab
■f Oiw,yel pu facis pcrtcrri- b
to.confiiium jyj inferiore

fciTir/a partcmciuita
m-do eft in tistradidir,ar •
la'>ijstuis. cc rcmanctc
t iaiiixas. & tcmplo.

b H£c r//c.'/:Si c
cut forfan i
patrc audie-
rat.hxcdicit
doniinus : Sc
vtverba eius
habcant ma-
ius pondus.
Notat arroga
tiam.Hazcdi-
^cit rex ma-
gnusquafico
traria fortitu
do.

Ja,vcldava-SupcrbavaJ- d
de,&infoles
propheteque
maximc con
traria,voxil-
la Rabfacx,
cumprohxc
dicit domi-
nus,rex ma-
gnus vlurpa-
uit :

•J« Idem.Pro
uocat Eze-
chiamadpu-
gnedifcnme.
ledei fic re
fpo ndercqat
Ezech: Hi m C
cwribus , & bi
1 in aquis .

C Eac conftdis.

Q Mcntiturpla

ne.Nufquam

enim legitur

dem.
t fiquidem.
t Vertere fa^
Cies Kaae du-
tii vnius.

Glof.ord.&Nicolai(leLyra 314

• TSuramu» Ikintifex, quiSohnrfuperbofacecflit. f Lxx. Crammaticus. ^ t^ec potevis D

ad eum Eliachim filius Hclchix y qui erat fupcr domumj 6cSobna i No cx imbc*

a 5^CanccUitiut Kegis. bf Huncalij filinm liiizauiuinant: aliiSama iicnifuiire, 2 CillitatC fcd
tt ideo loqu' Hebtatce _ l . .

Scriba. & loahc filius Afaph a commenta'rijs. Et dixit ad eos RaV \ PSSonc

f Tiraorem intutit. fVtibatfgis. *"

faces: dicitc Ezcchia:: Ha:c dicit rex magnus rex Aflyriorum ^uipcr Moy

confilio, velforti- 5

Quxeftiftafiducia, quaconfidisj t autquoconiiiio,

af Ci"" piiLSttibui» redJideris, vnde n oJofeuciitJtis mrTiiicriio mntus incuiiit.

tudmc rcbcUarc difponis ? Super quem habes fiduciara , quia rc-

a f Ncgjndoitibuca. bf Falfum. c f Excopiaaquaium Nili, multz aiundines funt ibi, pei

qu,is fLbfanindo defignaiuT foitituCiO Acgypli.

ceffiftia me: Ecceconfidis fuper baculum arundineum confra-
dum iltum fuper y€gyptum, cui fi t innifus fuerithomo, m-

^ tit. f Nonpotensfuftincic.

trabitinmanumeius. &peiforabit cam, fic Pharao rcx ^gypti

a f O Ezcchia.

omnibus, qui confidunt in eo . Quod fi re/ponderis mihi , in do-

f Hocverum. a f Dommus. ^ Hoc falfuni.

minoDeonoftioconfidimus, nonne ipsc eft: cuius abftuIitEzc- 7 ^icct catholi-

» ? Q^ Aibaipatcieiusconfliuxit, &Ezcchiasdciiruxif abie.lis idolis, fedquodfecitcaufa teli Cam CCClClia

'gion s.mein faciilegium peruertit.

chiasexccKaj&alcaria, &: dixit IudjE,&IerufaIem: coram altari

cndc rcgel-
frael prccepit
diccns; 'Hjon
muliiplicahis ti
bi xquos,& CHr
rus , nec vxores
plmmas.
C Indaice in au
ribus populi.
^ Epiphan. inN
Qiii fpiritale ""dc
impugnatlc- ^^''
rufalem.vide

configuratur

f Solo.

ifto adorabitis? Etnunc ttradc tcdominomeo regiAflyriorum, 8

a f In perfonaregis. b f Faucitatemiignificatobfcf^dtum .

dcdabotibi duo milia a^quorum,tnec poterisex tepr^bereafce- 9

a f (^afi:MefamulumScnnachetibminimum>nonpotciisfufliDeti:, tjuomodofubiUne- ^^
bisipfun..

Plal.19.

quodammo-
dohis.quitcr
rcftrem leru- ^
faleni oppu-
gnant,ftudet
enim patru

lorcseorum. Et quomddot fuftinebis faciem iudicis vnius lo- n queadmodii*
ci ex Icruis domini mei minoribus? Quod fi confidis in v€gy- "^ Rabfaccs ali-

a f (iuafi fiuftia. b f B.efpiciiea<l hoc firefpondsiismikiindomino Deoconfidimus. QUandO Hc

c c SatisaUutc. .* . . .

pto,inquadrlga, &in a^quidbus, & nunc niinquid fine domi

f Non. f Quia.

no afcendit ad rerram iftam > vt difpcrderem eam ? Dorftinus
dixit ad me: Afcende fuper tcrramiftam, & difperde eam. Et

» ir Ciuafi.quidnccefreeft populumfalfis tomoueie Kriot.bus,
& vanam ia/>aic virtu cm.

dixit Eliachim , & Sobna , & loahe ad Rabfacen • Loqucre ad fcr-

a f Chaldxai b f £am quz vtrifque rommunis eft. c f Hebraice loqucbatur,

vt aftami populo teiioi incmcrctur.

uos tuos Syra lingua, intelligimus enim , ne loqua^ris ad nos

ludaice in auribus populi , qui eftfuper murum. £t dintadeos '^ bus eorum,

e a f Atioganter bf Elauisin fupcrbiam, cjt nunciorumhunulitate.omnesquafi vnu n slioqjirui. inQUitdomi*

Rabfaces: Nunquidaddominum tuum,& adte mifit medomi- ^7 nuscognofcc
nus meus, vt loquerer onmia verbaifta, & non potiusad vn-os \^ tiseos.

afObfedi. bfFan;e. c f SiticompulG. ^ d f <iui flu't aj ,,edes ■>r\ c

f quifcdentinmurd, vtcomcdantftercorafiia, &bibant t vrinam ,1 ^ ^* *^<'f^'^ff'

* 1 . ■** JiercorafuafCsc.

a Chryfoft. +Ac

braica lingua

I? cotra Ifraclc

vfus eft, fiqui

^4 decontrapa-

tres, & catho

licaecclcfiara

Hxret. patru

15 dodrina, &

ecclefiaftivo

ce vfurpant.

Scd a fruai-

Ezechiam in Aegypto fpcm pofuifle.

Qucadmodu fordesA limus aures corporis obftru'ut,fic ^*""

m

NICOLAVS DE LYRA.

4« I Qui crat fupcr domura./.(fowi«/.f«i4 eratfummus Sacer
dos,rt ditium efi fupra.^ 3 .

a Et Sobna Scriba. ideli fcriptor animalium , &i}1e cfl alius
ab illo,ae qno habelHr fupra-iz.qui ante Eliachim fuit fummus Sa
cerdos.

3 Et loahc filius Afaph acommentarijs. i. Cancellarius
ngif.Et iji a lomentarijs vnum nomen indedinabiU & (ommunis
geneiis.ln Hebr.f.tamen habetur^rcCOtdztOt. tt vtdicit ^.Sa,
hnhehat officium r'ducendiad memoria cafus traBandos coramre
ge,& lecundnm debitum ordinem prout cafua debebatprius velpo

itfrtis X d 1.

4 Et dix it ad cos.VofiVs quibufhm pr^ambulis, hic cofequen
ter dfjcnbitu/ cumminatio l\abfa(,is exparteregis .Affyriorum lo-
qner.tis.

5 Qua: eft ifta fiducia qna confidis fnlicet te poffe refifierc.
quafi :iicat <iuUa eft . quia ji confidis ac anxitio hnmaio per regem
>Aeiypti,illud nullum eft,ideofubdttut: Ecceconfidis fuper ba
culum arun. & patet littra v'que ibi.

6 Qiiod fi rcfpondcris va\h\.vbi excludit ab E^echia auxi-
Itum dii.inum,dicens.

7 Nonnc ipfc cft cuius. Quafi di:at non debes a Deo fperare
auxiUnrn, cuius dimififii cnUum . isie tamen I{abjaces diccbatfal-
fum , quiapofl adificationtm templi per Sabmonem non fuit lu-
djnis licitum ahbi ufferre latrificia,ni(i in cafu ex difpenfatione diui
n^^fiiutEliasQbtuutmmmcCarmcli.i.^cg.ii,

8 £t

8 Et nunc ttadc te./. ohliga te per cautionemfifficientem.

9 Et dabo. Fnde Hebr.hahetur.Sis vadiatus./.pro duobus mi
libus equorum quos tradam tibi.

I o Ncc poteris. Qtiaft dicat in toto popMlo tuo non inueniet
tot homincs,qui fciant & poffint equitare.

I I Et quomodo fuflinebis faciem iudicis,&c. Quafi di-
calnuilomodo,qutaquihba eorum habet fatis piurcs equitesin
aciefua.

1% Quod ficonfidis.;. in adiutorio Dei & regis ^egypti ft'
mul excluditur hoc dicens.

1 3 Dominus dixit ad mc, &c. hoc falfo diccbat ad terren-
dum E^^echiam.

14 EtdixitEliachim. Hic confequeiter ponitur ET^echie peti
tioper nunciosfuos fa8a,cum dicitur.

15 Loquere ad feruos tuos. que non erat inuUigibiUs popu-

10 communi. Et erat pi litio rationabilis , quia talis traciatus dfbet
effe fecrctus quoufque fit perfeSlus, & firmatus.

16 ^ EtdixitadeosRabfaccs.«;c confequenter ponitut dillf
petitlows rtfutatio , curn fubditur.

17 Nunquidaddominumtuum,/c///Vfr£:^fc/;Mw. ~^

18 Er ad te. eius nunctim.

19 Mifit me dominus mcus. q. d. non ,fed magis ad popii-

lum .

20 Vtcotnedant ftcrcora fua. idefi nift reddantfevolunta-
rit,itadiutrantobfefJi,quodnon habebunt aliquid ad comtdcn-
dum, &hthendum.

2 1 Et bibant vrinam pcdum fuoru, idcfi {iuente ad pedtt

^fliOS

3^;

Kaix Gap. XXXVI.

^z6

^i?.TSf',im ^'^""''"Mum vobifcum! Etftetit Rabfaces, Vckmauft voce , tU:"auteodcD

A tllS, OC naiUS a f^ VrropuIusintcIlEerct. 5tt,mcret. * ,._!-_. ,

A tiis , & huius
fcECulifabiilaj
auresinfHtis,
ne D. Paulu
autloanncm
audianuiscu
pubiicM^u-
rur in cccle

a 5^ Vr ropulus intcll gerct, «c timcrct.

magnaludaice, &dixit. AuditeverbaRegismagnr,reds Aflyrio-

w IrJj T'„'"^^ contratia ei de qua dicitui: Hic dicit Dom.nus Deus U.acl. b f Confotfando.
T Acculauo RabfacistelUmonmmcft EMchrx.quodindominoconfirus populum confottaueiii.

rum . Hacc dixit rex : Non vos leducat Ezcchias , quia non potcrit
cruerc vos , & non vobis tribuat fiduciam Ezechias fuper domino,

fijS, fed COnfa j • '^ Lo-y icieba. . vel audierat ab aliquo EKCchiam. fic petfuader; populo

buiemur,& aicens: Eruens hberabit nosdominus, nondabitur ciuitasifta
quafi ftcrcus in manu regis Aflyriorum . Nohteaudire Ezechiam. H^c enim

aUriDUS nO- a T Minisiiiifc«blanditias,;vtquosnonvincitietiore,vincatPioii)inione.

ItrisimmittUt J- • A /T • b T qMi in benediftionenj vefttam ptonciat.

hu. a dicitrex Aflyriorum : Facite mecum bcnedidlionem , & eo-redi-

negotia
mana, & cp
barbarus ille
minabaturdi
ccns, comcde
tisftcrcusve-
flrum, id nuc
multi no ver
bo , fed re in
vobisfaciunt
imoctiamul
tofccdius.Na
Bfornicarijca-
tus , multo
magis quam
flcrcora funt
abominabi -
lcs.

a faciie mecu
benediHionem ,
(^c. Laudatc
mc ,bcncdici
citcmc. Vcl
ficuthabcta-
liacditio. Fa-
citequodvo-
bis vtilc eft,
vtmerccipia
tis, i!^ pax ma
ncat vobifcu.

mmi ad me, & comedite vnufquifque vineam {uam,& vnut
quifque ficum fiiam , & bibite vnufquifque aquam cifterniE fu^

* ^,'*''. '^■'SyP^o. Illuceniin iiedccreueiatcapiaLobna. '••'■>••;'" '= ' -- -

j a . ""--■ --■••—■■•- —.ntuc.jn.ij,t3 i-oona. o'^ v<u^ii^ue ueiiuetat tcrram, in qua natuseft

donec veniam, &c tonam vos adterram,qua: eftvt terra veftra,

a » TettamMoedoturaptcmiit.t. qui eftcnliu, &fitu tetr*lud»otum fimilis, fqualis enim inueniti nonpotcft.

terram frumenti, 5c vini, teiram panum , &C vincarum. Nec f con- ^

1 , f Q^i multi, quantJ minus vnus. 6

turbctvo.? Ezechias, dicens : Dominus hberabitnos. Nunquid
hberauerunt dij Gentium vnufquifque tcrram fuam dc manu

a f Antiochli, jcaliatum Ciuiraium.

7

volcnreaccef

fimus, &ea-

dcm quoque

ficutalijspo-

tiemur. Itaq;

& Ifraele fra-

trem veftrii

bello fupcra-

tum captiuu

habemus, ne

aliosiamqui

fui no eirent

Dcum tradi-

diflJe afleratis..

Sed Kraelem

iaaDcopro-

pter idolola-

triam iaalie-

nufuiflTcigno

rabat. Itadc-

inde ratioci-

natur.Si alios

fuinonfcrua

runt dij, neq,- 1 Sinatis , vt

dominuslu-^"''»*^"''"

• ff . ' ^ 'Miiuicnii, ocaiiatum ^iuiraium. QOmmUS lU-

regis Aflyriorum? vbicftDcus£math,6c Arphat? VbieftDcus l dsos,quem-

S T Aiulli dii. etiam niir<« anrr ejnftmratrm HM!rm trikiicfr,lnM>(inr Ar iA^A t^^ttKftt* .^fMs A

* T Multi dii, etiam qucs ante cjptiuitatem deccm ttibuscolueiunt, & ideo
_ . . p^iieiunt. b T CuA eos coluerit.

Scpharuaim ? Nunquid libcrauerunt Samariam demanumea?
Quis eft ex omnibus di/s terrarum iftarum , quieruerit terram

y~ . afSimiiiter. blVmis, cum mulii non poterusidecenitribusliber.t:.

iuam dc manu mca, vt cruat dominus Icrulalemde manu mea?

_ /-1%^ ''"^''''°"^'"P»n<'"siuxtaftultitiamluam, ne\ideariseifi. Nonfuccendas catbones.

Et iilucrunt, &nonreiponderuntei verbum. Mandauerat enim ^

• T Nealternandopiiita populumfeduceret, velmaiores blafplixmias inf:rret,vncle. Nonfuc-'
.. ccndas caibo ign. b f Hicion. Perfpicua l.;linquentev latentia didetamus.

eisrexjdiccns. Ne re/pondcatis civcrbum. Etingreflus eftHclia-
chimfihus Hclchia:, quicratfupcrdomum, &Sobna Scriba,&

T L Cr A r 1 \ a T More fuz gentis audita blalphxmia.

loahchlius Afaphacommcntarijs,adEzcchiamfcifIIs vcll:ibus,& u
nunciaucruntcivcrba Rabfacis.

lo

csteris pra^

ftare nonvi-

deo.

C Et filuerunt,

&idrefpoderuC "^

ei veruHm.Ma^

dauerat enini,

&c.

•J* Procop. At

nihil ad bla

fphgmias itt. ^"^**

reipodcripaf

s'ett,piusrex

ne ad maior.

^uocaret iux

ta illud •• Xe -

b h(unquid L'
berauerunt d^^Gentium Tnufquifque, &c.
^ Procopius. MaleautcmfeciuitatcmadoririfccoU
Ugit in hunc modum. Si magnus eft, & ludxam tucatur
autconolenteeamfumusadorti, &nullacttciuspot&-
■ tia?

/uccendas car-
boves peccatC'
m . Inutilc fiquidcm fueritcum illisquibus eft animas
falus deplorata , verbis decertare , quos filcntio praftat
retunderc, fcrmonilquc vcritate in nobis tandiu pra:mc
rc, doncc idoneo tcmpore a Deo in eos excitemur.

<#Cap. p

t NICOLAVS DE LYRA.

fuos . Hominibusenimin timore, & angufiiamagna. pofttis fo.
letfluere vrtna verfus pedes, Gf per hocinr,uitfamem, & anxieu
tem ets futuram m obftdione, nijt reddiderint Je.

1 ^chmzmt,&c. Exhocdici4ntdoaores qubdifle erat apotla
ta i tuJatfmo. '^

2 Non vos feducatEzcchias. Tiomittendo vobis auxiUum
adominofuturum.

5 Facite mccum bcncdiaioncm . ad reddendum vos mibi
voluntarii.

4 Et comedite , &C idefl habitate pacifich, & quieti in ter-
railia.

5 Doncc vcniam & toUam vos. quaft dicat hic efl modus
regumA'Jyriorum,icilicettraniferre Gentem fibi fubieHam dt
UAraf,a natiua ad aliam , vt de etus obedientia fic magis fecurus
iam enim antefecerat hoc rex .Afjyriorum de tlofee rege Ifrael, 0
eius populo, vt habetur ^./{eg. iS.

6 Ad terram, quz eft vt tcrra vcRra.idefl fimtUs infertili
tote, & amdnttate : propter quodtalis tranflationon debetver"
. bis

bis ejfe grauis . Ncc conturbct VOS Ezcchias . retrahendo vos
ab tfio, ^uod vobts ojjero .

7 \y'iQm%dorn'm\xs\[\xt3Lhitv\.os.Quaftdicatpoterit:quod
nititur prsbare cum dicicur.

8 Nunquid liberaueruntdijgentium . Quafi dicatcum
efjent muUi dif,nonpoiuerunt dcjcndtre cultoresjuos contraregc
.Afiyriorum : ergo Deus veHer qui vnictis eU,vt dicitis, nonpo-
terit vos defendere.fed ifiud argumentum nuUum efl, quta illt noit
erant dij veri,fed falft, & nullius viriutis. Dens autem verus vni
cus efi, & potenti^ infinita.

9 Etfilucruntdcmanda. rcgis Ezechic. r/wetawt ctkwi
neft refponderent , quod i{abjaces rnultiplicaret verba blafpamitt
contra Deum.

10 EtingrcfluscftEliachimfilius.Trre/e»7rtE:^«Wrfi^&
Jacis verba.

11 ^ciffis vcftibus. Hic eratmodusludjeorum, qubd fcin-

debant vejiimer.ta Jua in fignum doloris , quando contra Dcum |'^"'<^«« "«-
bltfphitmiam audiebant. y nde , & fummus Jacerdos imponens
Chrtiio, quod blafphamafjet fcidit veflimcnta fua , vt habetur
tMar. i^-g.
* Cap.,

A D D IT I O.

J«c4p. 3(5. vbi dicitur in poflil. Et nunc traditc domino
™C0 , Scc. Diaio Hebraica , qux bicponitur , vbt nos habemus:

Nunc

Nunc tradc tc , propric fignificat mixtionem . Et eflfenfus: Et
nunc admtfce te dominomeo,idtfl fis defocietateeius, & ipfe da-
bit tibt plus de equis qudm tu poteris habere de afcenjoribus: & pa
tct litera.

Tom..^. L a

Gloford.&NicoIaideLyra

3^8

GAP. XXXVII.

T fa8iim (fl cum audiui/fet rcx ET^ecbia^Scidit re-
Hmentafua. Scinduntvcftcs , quiaaudierant
Rabfaccn blafphcmantcm.Scidit rcx credes
CJT pcccatis ruiSj& populi hoc prouenifle .
b ifiiam filium

C A P. X

t Pfophet».

^mos.ln libr.
Rcgum icgi-
tur, quimifit
ad ifaia pro-
shctam . Sed
lic.quiadefe
faias tcxithi
:loriam,non
prophet3,fed
filiu prophe-
tx fe nomi-
nat.

C Diestribula-
tionis,C^ com-
ptionisy ^c.
4« Procopius.
Quafi dicat.
euafimuspar

4« Chryfoftomus. Prophetis moseftdiccrc Deusme' D
quamuis totius orbis cft dominus , fcd peculiare hoceft Hi
amori.vtexcommunibuspropria faciat. "

e Tro rtliquus. lam cnim deccm tribus addudlje. ciuita'-
tcs luda: , & Bcniamin vaflats. pars ctiam infcrior ciui-

tatis in man*

XXVII.

a t Blafphtmlam Rabfacis. b f Feccatofiio

irafcfn^.rjuoputabat affligi Ciuitatcm.

r fatflum eft cum aiidifTetrex Ezechias {ci-

a t I'ofita tcgali vcftf, 8c piirputa

dit veftimenta iua,& obuolutus ':ft, facco , &

a f Adauxiliumotationistufir.

intrauitindomumdomini. Et mifit Elia-
chim , qui erat fuper domum , & Sobnam
Scribam,&fcniores defacerdotibus opertos

hoftium tra-
ditaabimpio
&fupbopon
tifice Sobna.
Leua ocutos , ,
&c. 4« Pro-"'^'*
copius.Qiiafi
dicat. oPro-
phcta , Tc ,
qui noftrum
omncm po-
pulum in ho-
{^iumiampo
leftatem vc-

B

1131« i6»

■f Agenduni,
compiendu.

a f Non rtolis. f Habiiu mileiabiU-

faccis, adlfaiam fihum Amostprophctam, & dixcrunt adeum

a «r Conquiftio. blNoftti. cDiivna:, d 1 Hoftium. _ i,,.ic.i.^.4. , v-

Hicc dicitEzechias. Dics tribulationis t 6c correptionis , &blai- 6 nifteno igno

a r Petlimilitudinempaitutientisdolofis lignificint (uos. TQ3iinon poflumus diccte. y

A timoietuo concepimusdomijc, &pepctimus fpiiitumfalutis. bl^Confilia noflra.

phemixdiesha^c: Qiiia vencnint filij vfque adpartum, Sivirtus

a l^ Explentli. «rQ^^pafi fortadis audict. b 1 Ncn audemus diccicnofliuni.ijucm iratum fc-ntmius.

tamendolo- d non eft pariendi . Siquomodoaudiat dominus Dcus tuus verba
res ferrevale Rabfacis, quem mifitrex Afsyriorum dominus fuusad blafphe-

tifimileS,qui a I^Qujavindicaiepotcft. T Ad

dicere neqa- mandum Deum viuentem:& t exprobrandum fcrmonibus quos au
nms.^timore -

8
9

10

II

Nortiamlatentem.

tuo domine con diuitdominus Deus tuus. Leua crgo orationem pro reliquijsjquiE

"I a f Omnesducesrcgis, feiuiconliliaiij.amici. rndeab AuialonedicituiChufi. Quateuon luifti cumamicotuo.

cepimus, & do
luimus,e^pepe
rimus Jpiritum
falutis. Itaque
Deum tuum
ait,Deum no
ftrum nomi-
nareaufinon
fumus .
d Si quomodo
audiat De* tuus
4«EucherN6
cnimaudem'

b^ Nota liumilitatcm non Je piophctamdicit.
'■ -~'b

repertaEfunt. Etveneruntferuiregis Ezechi? adlfaiam. Etdixitad

a f Nonmeo. ir Mcis, & cius.

eoslfaias. Htecdicetis dominoveltro. Hxcdicitdominus: Neti-

a c Comminatinnem. b T Fjinuli,

meis a facie verborum , qu? audifti. quibus, blafphgmauerut pueri

a ^ Nonte. b it Dc Taiarha, vipaicbitin fcquenti.

regis Aflyriorum me. Ecccegodabo ei fpiritum, & audiet nun-

a^- Chaldxorum. b f Duodicit, quod dendciai/at audite, iplunilcilicct a peiiculo li-
betandiini,& hoftem in tetrafua mof''urum.

cium,& reuertetur in terra fuam,8c,corrueie eum faciam gladio in

a f Pomino permittente Tcnit ipfo piicipiente leccflit.

diim oKiTo- h tcrra fua. Reucrfu.s eft aute Rabfaces,& inuenit rege Affyiiorum ad-

ftrU dnm di- a ^ rtjUaiitem. b l^ lam fupci ita Lachis vbi eum dimilcnt. - ■■ ■ "

fcetc quo ira

fcerc,tatapa-

timur , fed

tuumdicimusdominum, & hanchabemusvltionisfi-

duciam, quod viucns Deus blafphcmaiur acultore ido

lorum. Cumquc venifTentferui rcgis ad Ifaiam, prseue-

nit eos Ifaias, & iam abfcntem rcgem audicrat , & dicit

quidrefpondcrc debeantdomino fuo.

uerfiis Lobna. Audierat enim,g.a ^fcdus efset de Lachis . &: audiuit

ras , pro no-
bis qui relig
fumus,orare
deprecamur.
f Etdixi.Ora.
tionem eoru
prxuenicSjinE
fpiritu CLidta
praefcicns.
g Ecce tgo dam
bo ei fpiritum,
&c. Quafidi.
cat. Non dica
vniuerfa,qu5
AfTyrio facia,
nemeam vi-
dear iaflarc
potentia. Sed
hoc vnum ;
i6 Ec.ego da.
h Et itjuenit,

17 PugnaffeSen

18 nachcrib re-

19 gcm Aflyrio

20 rum contra

21 Aegyptios,&
22 obfediflc Pc-

lufium,iam- |v
qucextrudisaggcribusvrbecapienda,vcnifle Taracha
rcgem Aethiopia: in auxilium, & vnat nodem lerufa-
lem i85,miliadeAflIv'riocxcrcitucorruifl[e, narratHe-
rodotus, & Berofus Chaldaicce fcriptores hifloriae.

^ Orauit

i2
15

T vbipa;abai cum efte. f Umcipta,vcl deferta.

c T Sennaiheib.
n

Diuilia.

NICOLAVS DE LYRA.
Cap. XXXV I I.
T fadum eft. Hic confequenter defcribitur ipftus E-s^-
chi£ liberatio,& primo ponitureius liberatio abhoUe,
fccundb ab infirmitate cap. fcq.Trima in duas , quia pri-
mb circa h^c pnnitur prophetica denunciatio, fecundo angetica cxe
cutio, ibi: Egrcflus eft. Trimain duas,fecundu dupticcm denun-
ciationem,fecunda ibi, Reuerfuscft. Trima induas, quia primb
ponitur E^^echU humilis petitio, fecundb, Ifainc confolabilis refpo-
Jio, i6/;Et dixit. Circaprimum dicitur :

1 Er fadu efl,&c. Eade caufa qua,& nuncijfm, vt diBum esl.

2 Et obuoUuusefl [^cco. ideji, vejie cilicinalmmiliando fc co
ram dominn , ideofubditur:

3 Et intrauit,&c. vfrfjpjM deprccandu humiliter, & deuote.

4 Et mifit,&C, jiiia magis cofidcbat de meritis Ifaix,qua dejuis

5 Eil ili Amos prophcta. Ita habenl aliqui libri. quodfa^u efi
ab aliquibus corretiionib. eo ^ ijie ^mosfuit propbeta,ficut di^u
fuit in principio Imw.fedmelius dicitur hicprophet3,vt referatur
ad lfaia,ficut & ^.'Reg. i^.in principio,vbi traHatw ijlahijloria.

6 Dics tribulationis,&c./«7i«f mei, &totiuspopuli.

7 Etblafphsmix. contra Dcum.

8 D ics h xc. /. J« ^'/« l\abfaces dixerat prxdiBa, qu£ erantad af-
Jiiciioaem regis E^s^chif, & populi,& vituperium Dei.

9 Quia vencrunt,&c. in tanta afjitHione Jumus pofiti, vtmu-
lier txtlitns in affiiHione partiis cui deficiunt vircs pariendi.

10 Si quomodo.&CS/c legcda cfi iila litera ibi incipiMo. Lc-
uacrgoaddo.orat-pro re. qua:rep.(unt././7ro/«rfpV qre-
martjeiutin regno lud^ , quijunt vddepauci coparad"^ ad ttpora

pmeri-

prfterita:quiaiam dccem tribus erant captiuata. Siquomodo
audiat dominus Deus tuus., idejl quem tu cotis Jottititi. .

1 1 Verba Rabfacis. vt (ic moueatur contra ^JJyrios pro vcr-
bis blafpl)ematorijS, & Ibcretnos abeis.

12 Et dix it ad cos Ifai as. Hic conjequenter ponitur IfaiiC confo
labilis refporifto, ciim Jubditur.

13 Netimeas, SiC idefi propter verba I\abfacis .

14 Quibus, &c. quia verbaillaexprimtbant Deumlfraelef-
Je impot(-tc,eo (p nonpofjctfatuare ETicchia de manu regis .Af]ym
rum,& fic feqi4ehatur,quod e£et impctentior liomine mortali .

1 5 Ecce ego, &c. idcjl perturb.nionem mentis.

16 Et audict nuncium. de Taracba regcAethiopum inuadeit
regnumfuum, vt habeturpartefequenti.

17 Et reuertetur in terram fuam. adeam defendendam.

1 8 Et COrrucre,&C.Hoc«ow/«« m ifia rcMrftont: \qua redijtf
defcnfioueterrAfujcfed in atia, qkidebeliato rege ^ethioptirn,po-
Jieavenitin lud^am ad dcjiruendam Ierufalem:Etpercuffofuoextr
citu ab ^ngelo fugiens,redijt in terramfuam,& tunc filijs eius in-
terfcccritnt eumgtadio, vt babctur infine huius capituli.

1 9 Rcucrfus c(\,S(.C.Hic poniturfecuuda denuciatio prophetictt
de liberatione Ei^'chijc,&populi fui.Etprimb circa hocponittir co.
minatio E^echie per rege .Affyrioru. Secundb eius deuota oraiio co
ra rege celoru,ibi, ;Et tul i t Ezech. Tertib confotaiio cius per pro'
pbetam confciumfccretoru diuinorii,ibi:Et mifit Ifaias. Circupri
mu notatur tocus cJi dicir.Kcuct.c{\ a.\i.Kab.p£ra^io fuo nuuiio,
so F.tinucnit,&C. vbieratfortaltcium.

21 Audierat cnim,&c. tpja expugnata,
ai Et audiuit. fcilicet Sennacl)irib.

* DcTa-

V-9

Jfai^ Cap.XXX VII.

a TNunt'os. «rHocfcilictt. ^

dc Tharacha icge Aetiopi^, dicentcs : Egrel^ i
fus eft,vc pugnet contra te.Quod ciim audif- ^

a ^ Vt quos non «perai . uibus,rcimonc tcrretcf.

fet, mifit nuncios ad Ezechiam, dicens : HiEC
dicetisEzechixregilud^tloquentes^Nonte 3
dccipiat Deus cuus , in quo cu cofidis dicens :
Nondabiturlerufalem m manu regis Afly-
rioium. Eccctuaudiftiomniaquxfecerunt 4

afPJtrcs mei.

omnes regesAflyriorum omnibus terris quas

afSolus. fAbvno.

fubucrtunt.-dcju poteris hbcrari?Nunquid e-

a fCult^rcstuos. b fMulti.

ruerunt tos dij Gentium quosfubuerrerunt

a fRcges AflVriorutti fScilicet. H^iiibucrfnijit.

patrcs mci,Goza,&: Aron;, & Refephj& filios

3 fCtientalisiegioBis.

Eden,qui eratin ThaIafar?Vbi cft rex Emath

fGcntcsvcl (ccundumalios ciuitatcs.

g &rex Arphatj&rexvrbis Sepharuain,Ana&

a fEpinoIas.

AuaJEt tulicEzechias t libros de manu nun- 5

a f Contra Sennathetib blafphfmijs.foliti arma arr;-,-uit . "

ciorum,6«:cIcgiceos,&:afcendicindomum 7
domini, &: expandit cos coram domino, &

a TCofottatus.Ilaia d:cente:Nc timcas.

-a OMW.IafccuriordcU a orauitad dominum,
s^ berationc.Ante.n.afccn _ a THominum & angeior^m. p

dir,fed non lcgitur oraf diccns : Domine excr- 10

k: quia pro peccatis fuis cituu Dcus ifracl , qui

metuebat iia;c forc c \ r ^\ 1 •

b ycrc.n.dQm:ne. Multis icdcs lupcrChcrubim,

jjrobaturhirtorijsvcnif- tu cs Dcus fblus om-
fe reees Pcrfaru in Gras-

ciam , & fubuertifle & "^""^ icgnorum ccrr?:

fpoliaffe tcmpla. tu fcciftt casl um, 8^'cr
c £< »i'//f.Hiftorialibri ^ «Ttrgo.

Regu,&Paralipomcnd ra.Inclinadommc au- n
admifcctur proplietia; , * TExau<ii-n<io. b ^M.fcnijdo.

ga&prophetiadelibcra rcm tua,&;3udi.Aperi

tionevrbis, deintcritu «^„1^^«,«^ 0/;;;^-. «r

Affvrij, dc rcuerfionc fo oculos tUOs^&Tvidc: ^

a tVindicando.

C '^ii^'^ ''^"^^ ^^^'* audi omnia vcrba Sc-

additis.

d FilU

nacherib q mifitfad dF;/Mi(;K«/<i/?.Qu?priusD
l-ilar^hpm-jn^il npnn-i «o refpodcratia ccrtad t« probr»
blalphemanclu Deum vltionc,(ecurade poena. afficerct.

a flNonidola.non imaginei , /. •.. j- * . ■

jnottuorum. C /« muUttudine qmdri^a-

viuentem . Vere enim , '^'»-* Theodoretus.GIo
j^..^- j r ^ c b riatur fe deieciffc cedros
dommc defertas fcce- & cupreffos , i. regcs &
Tidcmconiiduntdenobis. fatrapas dcturbaffc folio
runtregesAflyriomm regio, libanum atton-
terras , 6cjegiones ca- <0 diffc,

tldola. fEtmerito"

rum,6c^cderuntDeos earumigni. Noenim

a lldoIa,8ciinagincsmoituorum.
fScilicet.

erant dij , fed opcra manuum hominnm, li'

fAliasdei. lideo. fSic.

gnum 6<Japis 6<^omminuerunt eos . Ec nuc
domine Dcus norter falua nos de manu eius,

IfSic. TNoraini tuodagloriam.

12 6C£Ognofcantomniaregna terrx,quiatues

a f Non iuit,quia tam audaAei oiauctat. nec ad fe vt
ptius miferat.

Deus lolus. Et mifit Ifiias filius Amos ad Ezc- ^

^ y fPet nuncios

chiam,diccs : Hiecdicitdominus Deuslfi-acl. - '

Pro quibus rogafiii me de Sennacherib regc

i^ fSententia.

Aflyriorum, hoceftverbumquodloquutus

afO Sennichciib.

eft dominus fuper eum . Defpcxit te, fubfan-

1 5 fC^ando nuncij Szechiz non lefpondcrunt nuncns tuis.

a f Non coitupia cultu :dolorum.
17 bTFugient?:r 'Ss.milibus interfeai$;

nauit tc virgo filia Sion:poceft te caputt mo- ^'"°"''"^

af Ezechias ad Sennachetib.
jg f Non mihi led Dco.

19 uitvirgofilialcrufalem. Cuicxprobraftij&c^d

TPci fetuos tuoi.

20 qucm blafphcmafti, ScTuper qucm cxaltafti

2 I TPioptium fupeibix ell fupetcilia er:g«e.

uoccm tuam, 5<J; leuafti alticudinem oculo- icieuaM

^ INon ad me.

rum cuomm ? Ad fandlum Ifiacl. In manu

a f Non tuapropria>vt maioi ellet arrogantia.
«2 TNonmihi.

2j fcrudrum tuorum cxprobrafti domino, &rdi
24 xifti : In multitudine quadrigarum mcarum e

NICOLAVS DE LYRA.

■ I Dc Taracha TCgc,Scc.f.nuncios,qui ad hoc venerant ad iuy
dicentes quod jequitur.

a Egrcffus cft,&c. Ouod cim audiffet miftt nuncios ad E^e-
chiam, ncglorictur aut aflecuretur in aliquo propter receffum Sen-
rmherib de Iudxa,ajferens pro certo,qu6 d rediret cotra eum&po-
puLumfuum in tanta fortitudine,quod non pofietei reftilerc,nonfo
lum virtutehumanajed nec etiam diuina : idco fubditur.

3 Non tc dccipiati &C. Etftc blafphemauit Dettm tanquam
falfiloquum,& mpotenlem,& ad hoc inducit rationem,cumfubdi
tur.

4 Eccc tu audiuifti . alias nofii : & efl eadem ratio qux pofita
eii capiiulo pr^cedenti a l{abface difia.

5 Et tulit Ezcch ias,&C Hic confequcnter ponitur ipfius E^e-
cbia deuota deprecatio cum dicitHr:ix tulit Ezcchias. idefi , ac-

«/"■'• . . ^

6 Libros. j./?re w regis ^ffyriorum^qui ei comminabatur lite-
ris,(;^ verbis ad maiorem affertionem.

7 Etafccndit, &C ad deuotius deprecandum ex fan£iitate
loci.

8 Expandit cos,Si.C.f.E\tchias,quia continebant blafphemiat
contra ipfum,vtfic mdignaretur contra regem .Affyriorum»

9 Dominccxcrcituum.^.t^M^e/oyMfw.

10 Deus Ifracl,&c. Vropu;iatorium.n,quodfedes Deidicebatur
fuper alas Cherubm ponebatur,vt diclum fuit Exo.2$ , &per hoc
dcfignabatur quodprxtrai omni ^ngcliae creatura.

J t Indina dominc.i. cfftcium tua iufiitix oflende contra Sen-
Tiaihtrib te blaiphmantem-.C^tera patent vfque ibi.
1 2 Cognofcant,&C. Contirendo Sennachcrib,qui Deos alia'
nm Ctnitum dtftruxit.

'i Et mifit.fiic confequenterponitur E^ecbixconfolatio per Ifaia

ruinam

ruinam Sennacherib de propinquo futuram denunciando.Etprimb
di8a ruinapr<edicitur, fccundo ad hocftgnum mirabile inducitury
ibi Tibi autcm.C/j-M primum dirigitur primb verbum ad E^«-
chiam,cum fubditur.

14 Haec dicit dominus . Cuius -verbum non potefleffe fal-
fum.

15 Proquibusrogaftimc&c.yMMf e:ftfK<//w.

16 Dcfpcxitte. Incordefuo virtutemtuam pronihilorepu-
tando.

1 7 Et fubfannauit tc.fenfibilifigno.Subfanriatio.n.proprii di-
cttur contemptus quifitper rogationem nafi,

1 8 Virgo filia Sion.i.habitatio templi in monte sion,mihi di
ledaftcut fjlia.Et dicitur virgo propter integritatemfidei,qua fem
per remanftt ibi in aliquibus, & maxime etiam tunc vigcbat tem-
pore E^s^echi^.

19 Voiitcviput mouit.Comminando alonge,

20 Filia Icrufalem.^i[;i«* dicitur virgo & filia ratione ia diBa,
quia lerufalefuit cimtas elcHaad Dcicultum,vt babetur i.Varal.
6.Con(equtnter tfaias dirigit fermonem ad Sennacherib,dicens .

21 C\iicyipxo\3rz?i'uSi.c.Comminando&blafphemandoexni'
tnia fuperbiit.Ft refponder propheta.

21 Ad fandum Ifracl./.<irf Deum fanBificantem ifrael.Felfic
,4d ilium quem Ifrael adorat vtfatiHum fanHorumi&ficfuperbi
fli conira Deum,& non contra hominem tantum.
2g In manu feruorum tnOt\im.vt patet de l{abfacepracede
ti capitulo,& de alvjs nunctjs n. Scnnacherib miffis, vt habetur in ifio
capitulo.Et ifle fuitmaior contemptus,quam ft Sennacherib hocfe
ciffet in propria perfona ,ftcut dare alapam alicui per perfonam vi-
lem,qudmfi aliquis notabilis hocfaceret manu propria. ^

24 Et ^{\'\{\.[.Vr<efumptuose attribuendo tibi vifiorias qucrs diut^
na virtute habuifii.ldcofubditur . In muUitudinc quadrigarii

mcarum.

Tom.4. L }

33'

Gloford. & Nicolai Jc Ly ra 332

A
a

luaenali».
CreJjc olim
velifiutus
athosepotaq;
Bumina cxlo
praiiJent-
t muaicus

-tfiae vlribus.

B

difle,i. nationes va-
ftaffc, quodlibanus
nationum infidcliu
mons fit celebcrri-
mus.Carmelum,!.
Ifraclem, quod Car
mclus Galiisx mos
fit.

a Etexftccaui.TiXl
tusfuitexcrcitus.vt
fluenta cxficcarent,
&idcoputeos,aqu?
inopiam faccrcnt.
•}< Procopius. Sc-
quituraliadeponte
& fluminibus exfic
catis iadatio,qu3lia
ab Afiasrcgibus fa-
tlanarrantur, lcgi-
mm.n.&fluuiospo
te iunxifle,& Xcrxc
Hclclpontum , &
exhauftos bibentifi
multitudincamncs
flucredcfiifle. Scd
no tua funt, inquit,
ifta.Ego.n.laborum
illis patiendiq; ter-
minudcfixi. Attu
quai^mihiiamdudu

^■Icrufjlem.

fldeft templum.

ceo afccndi akitudincm montium,t iuga Libani , dcjuc-

*-* a 1 iinntes fges.ludiisparcnics.

cidam cxcelfa cediorum cius,5«: cle»flas abietcs illiusjSc in

IDomumdomini. ,. , . . '^P°P"'"™'. .^ ,.

«iMf taphoricos. Qmfi in franfitu reges,8c tegioiifs inhegi cum habitatonbas fuis.

troibo altitudinem fummitatis eius,faln.im Carmeli cius.
Eeofodi& bibi aquam, &exficcaui vcftigio pedis mci

Cfopulos. .1 ^nominusadlfaiain. bfinfpititu. cf.^bitcrno.

omnes riuostaggerum. Nunquidnontaudifti qu^ olun

a TPiideftiniuciiui. b «TAb initio. c fMalura, quod per Scnnatlierib infcrtur.

Non inhocquodmalum, fedquodiuftum & omnciuP ■m bonum.

feccrimei ? Exdicbus anticjuis egotplafmaui illud, ^ ^ do, omnipotcntia:

afldemfupfieum. b uHot inalum. c fMcniii c<.gentibus. d«Principum. ■^" mCCCirCulij iu Uari

nunc adduxi, S^fadum cll in eridicationcm collium c5- J J bus portas, vtcum

a«Intra(e.

pugna'ntium, &c^iuitatummunitarum.Habitatoresea- ^^

1 tuis hcEC potuiflc, D
1 fed arbitrio mco. fat
5 Mcrcbantur .n. im-

pixGcntcs&infru

duofaj arbores , vt
4 partc, quafi fuccide

rentur.
^ C Po»afw,6"r.Gre-,,

go.Quafi diccretco |au

7 gitandoinfidiasfu-

8 fpiras,fedcxplcrcq
appctis non valen- 1 pl

d f Tn

a •R.eirafta»l'i"''''io "'"■"• bTMea. cfSubsducntu eius

rum breuiata t manu contremuerunt, & confuii funr, fa-

a TCitoconfumptipeccitisiinpedientibus. bTNonoliux nonvineac, nec ffuauolis arboiibus
comparaniut. c ITctmia (alias, Temna) qui meflem impedit

di funtficutfoenum agii&gramenpafcux,&herbatc-

aTlnmanujennacherib. b TAnte mottis tempus. cTBabylonis.

6torum cmx exaruit antequam mauirefccret.Habitatio-

a fOScnnacl'-'ih. bflnde. cf In tertam ludsorum.

ncm tuam,& eereflum tuum, & inrrditum tuum cgo cp- ^ ^

bonorum mortcm
ardcntius anhelas,
ab corum vita va-
^ cuusrcdcas.
4« Thcodorctus^

j Vt brutum traftat
dominuscum.qui

j^ anima rationali pr^
ditus:rationemcor
rumpit . In camo &

.^^ , ^^ w>y /r.e«o maxiUas eorum

anfrophetascognolceiefeci&annunciaic.bfQuiadixilti.QuisDeuspoteiitlibciatevojde ■* '' " •

nianumca

gnouij&infaniamtuam contrame. Cum fureres aduer-

aTQiiando dlxUli:ln cilumalccndam,fupt.T fidera ca.li,pon.im fedem meam.

b Tfotentiadiuinitatis te refrriiando.

certa conftat,de im- b fum me,{iiperbia tua afcendit in aures meas. Ponam ergo
piarum gentium in " - "-■■■'■••' •■'-'■-■- — "' —

tcritu, fcntentiam
mcam non vidcs .
Qui vero de Sama

a TQu.ibus blafphemafti me.

hTA. letufalem in terram tuam.

19

20
21

22
23

connringCy qui non ap-

proximantadte.

d Tibi autem.Om- 2

nia hsc pcr nucios

prophcta ad Ezc-

chiamioquiturqui

Senacherib dixcrit.

cn-cuIummnaribustuis,&rrxnummlaDijs tuis,&:redu- ^| quideidominus rc

a «rProphcta ad Ezechiam peinuncios.

anno fecundo
fponte nafce-
tia.

na, & ludxa dici ar d camteinviamperquamvenifti . Tibiautem hoceritfi-

bitrantur , Deccbat

te,aiunt,Pfophctas

25

2

a f Salutis Sc eoium qua: futuia p izi)uncio,

h,

S"/uS !&' ' Snum. Comedchocanno^qu^fpomenalcuntur.&in jp ;,>„?-ES'^plS

g ipondcrit. Nuncad

" 27 ipfum verba coucr

''^^ni'rc"A(rvnus''"'"''^"'" zS tit^ncdubitct vcntu

20 raquxpraEdixit. In

phctis crcdcbatur :

a„,.qu^",>: f annofecundopomisvefccrclna.nioau.emrerriofemi- H f"J''^„T?oiri6V

fonuBCvlus,tanquaminftrumento, re ipfa compleo &
pr£efto,intclligere. Eos.n.clcmetia mea vcluti manu,diu
tutatus,poftquam ad laluatorcm fuum rcdire noUc ani-
maducrti,ad tc rcmifijneqj prius in tuam potcftatem vc
nerunt.

b superbia , Non vUra fuftinebcvt fcias te non viribus

tuis

ge poft futura, fcdin proximo complenda tcftabantur.
c Comcdehucaniio. •J< Procop Q.d.Siquotibi fignoadeo
ru fidem qua: didta funt , opus cft ,fcito te anno ifto rcb.
qua: fponte nafcunt',viciurum,qui terram colcre p^ ho
ftcsnopoftis Iftorum afit rcliquijs annofcdonutrieris.
f Lt i» <i««(/.f.imincte mcfle irrua:utAflyrij,& vaftaucriit

^ mcfles

NICOLAVS DE LYRA.

1 Ego afccndi altitudines montium././«(/4;d: qu£ efl terra
j^ montuuja,

2 luga Libani.?'. montem Sion rbi erat templum,quod dicitur
hic Lihanus,eb ^ erat adificatu de lignis Libani,vt habetnr j .{{eg.

5 .Et loquitur defuturoper modum prxtcriti, quiaprie fnpevbia cre
debat certitudinahter bocfutuium ejje,ac ft iam Jcciffent: vermta
men quia realiier non eratfa8um,ideofubditurper modumfuturi.

3 Et {uccidnVL),Scc.Ttmplimi.n.erat£dificatum,pattim de li-
gnis c edrivis ,er partim dc abiegnis.

4 Saltu m Carmeli cius.ad dcpradandum animalia nute ibi de
pafceba htur in magna copia.

5 Ego fodi,&c./.p«fcoy & ciflernas de nouo. Et caufa fubditur

6 Et ex \cC2im.q.d.Tanta eli multitudo exercitus mei in homini
bus,& anmalibus, quod aqu<£ prxexiftentes ibi nonfufficerent.

7 Nunquid non audiuifti.f« Scnnachenb.

8 Qux olira fcccrim.CrMHt/o mundum de nihilo.yd aliter,

6 meuus, vt videtur.Qnx olim icccnm.transferedo rcgna de
Ccnte in Gentempro voluntate mea^uaft diceret ftc,vt ex annalib.
&chronicisinconfpeBu tuo U8is , ficut& de .Affuero legitur
Eflher 6.in aliquib.libris addatur ci.Scd ncn cfl in Hcbra:o,nec 4.
I{tg. 1 9. vbi ponitur ifla hifloria:fi tamen addatur non efl referendJi
ad regtm ^f}y>iorum,vt aliqui expofitores dicunt,fcd ad genus htt
tnanum cutus Deus tranflulitpotehates & regna,vt dicium efl.

9 Ex diebus antiquis./.<j^ eetemo.

I o Ego pl afmam il\ud.i.difpofuifiendum quidquid fitfuccefjio
ne temporum.

II Et nunc adduxi ./. vi^orias quas perpatres tuos & te feci
propter peccar.t hominum punieda,jecundum quod diciturfuprd de
cimo.b.Vx Afliir,virgafurorismei,& baculusipfceft.

1 2 Et faftum eft ,&C.i. pnncipum ad inuiccm difcordantium'.
quia altqni vutebantfe reddere,(ilpj vero contradicebant.

1} Habi<

1 5 Habitatorcs earum,&c. poteflate eorum diminnta.

14 Fa"ftifuntficutfccnumagri,&?ramen. inquononefl
potentiareJiHendi.

1 5 Et herba tcftorum.i^/^ defecit antequam veniret adperfe \
liiortm.

\6 Habitationemtuam./.re^nofwo.
jy Et cgrcfliim tuum.jc/ vemendum contrapopulum mcum.
i8 Et introitum t\.mm.intra ludaam.

19 Eirocognoui.i.antcdifpofui.

20 Etinfaniamtuam contrame. Vt permittercmhoc t(
facere: quia Deus non efl a&or mali cutpx,nifi tantu permijfiuk.

2 1 Cum furcrcs,&c.wea»w maieilatcm btafpJoemando.

2 2 Supcrbia tua..qua fuBa pr^di&a attribnifH tuf virtuti.
2 3 Afce ndi t,& cQuafi dicat ttmpus ifl te reprimendi (^puniS
di,ideo Jkbditur.

24 ron:imcrgo,8cc.ftcutfitb'ibaUs,vt iugo fupponantur.

25 Etfvcnum^Sccficutequisindomitis. n

26 Eticducm^ tCMalis^radibustuis. ^

27 In via pcr quam vcnifti. vt habetar infra eodem cap.

28 Tibi autem,& c. Hic ad pr^diciorum confirmationem datur

mirabile fignum,ctm Jubditur.

2p Coracdchocan././/nec«/wm/;ow«n/f: & illafueruntqui
germinauerunt exgranis contritisab exercitu Scnnacherib,qui vi
flauit & diripuit bona terrf,quando iuit ad pugvandum contra rt-
gem t^ethiopi^ vt dicium cji,quiaficut dicunt Hebrp ex illisgra
tiis tot bona creuerunt , quod totus populiis E^^^cchi^ potuit vno an-
noexiilisviuere.

30 Et in znno,Scc.dicit I\a. Sa.^ exercitus Sennacherih prfcide
rat arboresfruBuofas,^ ipfe ET^ecbie promittitur, qubd mi> aculo
sefacerentramos itamagnos,quoddefru3ibusibi nafcentitws po-
pulus annofecundo poterit fufientari.

3 1 Inanno z.\xicm)Si.c.Quafidicat,0 tu E^s^echiaciividmsifltt

^ duo

335

Ifai^ Gap.XXXVII.

>R mefles,& vlneta,& oliueta; & ob nimiam obfidioncm,

"^ quod ex granisrepertum eft , habucruntin vidum pri-

•^ mo anno,& fccundo : quia .n. in anno obfidionis lererc

non potucrunt , qua: repercrunt ex pomis , & frueibus

f'-^^ rumpferunt.

334

dra

a Et mhttt, &c.
•js Gregorius.Radi
cumnominelatcn-
tes cogitationcs ac
cipimus,qu^inoc-
cultoprodeunt.fcd
in oftcnfione opc-
rum per apertum
furgut.Gcutdevcr-
bi feminc per pro-
phctamdicitur. Et
hoc quod faluatum fue

f Qiy: vaftatz runt.

natc , dometite, &fplantate vineas , &^omcditcfrud:uin

a f Rcliquii ludiorum qux fecuaiuHs non ctedunt : fed tantam iccipient
abunlantiJm,vtqu>fi3ibotumfcrtili(11mapomi«replcsntur.

carum . Et mittet id quod faluatum f uerit de domo luda,

flderacft. afAfimilia.botisftuftuof*.

& quodtreliquuniefl, Scniittctradiccsdeorfiim, dcfa-

. r n, r r 3TQui»& dccemtribus,«cciuit»te$ lu.-^x vaaaix.

cicttru6t-umiurium.Quiade IcrufalGm exibuntreliqui^,

" TSalaati. b TDileftio & mifcii.ordia.non eommlnerita.

f.j , . , cT^^r.^^onttaaHuetftrioszeUtus eft populiimtuum

aluatiodemontcSion. Zelusdominicxercituumfa-

confugitaddcfunaos, &pcriIlosinquit fercminurum D
pcccata, qucmadmodum Ezcchix dicir.protcgam ciui-
tatcm hancpropter me,& propterDauidpucrum meu.
Olim enim mortuuserat Dauid.

ft Idcm. Vcnitad Ezechiam Ifaias,& dicit (ne putaret Hom.a. fg

illequiaiuftitiafua '''^'••'o

■■ Sanftorum

He.

»,57rf«t" ^ ^^ief^ft^d^^.f^optcreahxcdicitdominusdcregcAfTyrio

th, &c.

deorfum,,^ j^^.i,,.-- -o- ,5„,„ii'

Srppf 'deortm '"^ • Non t introibitciuitatcmhaiic,& non iaciet ibi fa-

■» . ^f^ - a' ndc quenquainoccnlat.

gittam , Scnon occupabit cam clypeus , 6cHon mittet in
circuitu eius aggerem. In via qua venit,pcr eam rcuer-,
tetur, srciuitatem Iiaiic non ingrcdietur, dicit dominus.
Et protcgam ciuitatem illam , vt faluem cim proptcr

a tNon mcnto vcftro. TNotaibi aliquos eirc & tide & opere hjeredes Diuid

km.-k.*....; i._:L^ ■ 1- ,-1 ' t _

niittcrc, eftcogita
tionem bonam m
abditisfrudificarc,
Fruftum vero fur-
fumfacere, eftper
cfficaciani operis c
" rcdaquxcogitauit
oftendere.
'^''°"-* Eufcbius.Mani
fcftiflimchaecApo
flolorumdomini,
& difcipuloru clc-
(ftionem fignificat.
Hi cnim rcli£ti ex
populoludxorum d
radiccm dcorfum
agunt, hoccft,do
^rinatotoorbcdif

2
J

4

5

6

7
8

9

lO

II

12

b TPi-o b'i>»!s patribljs etiam malis fili|S mi ferctut D?ui

cxauditus eft , &

r-prtk l-in-, A c merita&in-

ccrte lam detcce- terceflioqui
rat Dauid , & ha- tum proCac.
bebat multos an-
nos rcquiefccnt >
Quidcrgodicitci.
Protegam hancci-
uitate proptcr me
& propter Dauid
feruum mcum.Da
uidmortuuscft, &
meritacius vigcnt.
O rcm admirabi-
lem? O ineffabilis
clementiaDci, ho-
mo moriuus viuo
patrocinatur.O iu
ftorum & poftcon
fummatione inex-
pugnabilis pugna -niitwe
virorum.
•5« Idem. Habet "°"i ^ J" '•

rcsiftaffcilicetorag"*^^'^

^

mcj&propter Dauidferuummcum. Egreflus cfl autem i^

aT l>c' pot-ntii (inr liiete 0'C'dit 5c in cinetcm te.iegit.

Angclus domini, & pcrcuffit in cafliis Airyriorum, ccn-

aTSennachetib.Sc paucicum eo deccin taatum.vt trijHnt Hebrii, «c ifraelitx.

tum oclogintaquinquc milia . Et tfurrcxerunt mane,&

WMottuicrant. TA Iud.t.i.

eccc t omnes cadauera mortuorum . Et cgrcfTus cfl 5c^-
bjjrj&reucrfus cllSennacIicrib rex Afryriorum,& Iiabita

. s TConte iirtor veri Dci quafi VK>.>^. jj| fantUm Valuit

. uit in Niniuc. Etfadlum cft cum adorarct in tcmplo ij quando & opcra

£ a"S ' ^'^'^'^^ ^^""^ ^"""^» Adramclcch, &SarararfiIij cius P^n^^^f ","' S^"''^ P

agat tortifiimas& faciat feme fursu ad c?Ieftia promifla, * Procopius. Hincomnes intelliga"n°t,qnanrum pictas

ocadraanfioncscoclcflesvbcrcmfru£lumprjEmittant. \^r-. „.\^,. o.>:. -.: ?_ j:!" •..-.,... ^

b Vroptmt. Rcuertitur ad propofitum,& poft futuro

H

tiones,&cIecmo(y
nae pro dcfunais)
non nihil confola-
tionis. Audi quiD- ar
pequidDcus dicit.
Protcgam ciuitate
iftam, &c. Si me-
moria duntaxatiix
fti tantum valuit.

rum fpcm mcti» m cxcutit prarentem . Ncc cnim tanta
cnt Ixtitia dc his qux promittcbat futura,quanta dc im
minentibuscura.
C c Vmptcrme. Significat,quia non ex merito fuo fcd Dci

clcmcntiaconferuantur,imo&patriscorumDauidmc

moria . Inquoadmonentur fu.Tncglisrcnti.T:, & fidci il-

lius atqj iuftitiae quam tantum diljgu Dcus, vt poftcros

^ landtorum mcrito eorum tucatur.

^ -J* Chryfoftomus. iVIagnumindiciumdiuinaimiferi-

■ cord]9,quod cum non inucnit homincs viuos & fiducia

pra:ditos, quipofllint intcrccdcndo vcniam obtincrc,

confu-

jpia valcat , qujE poftens etiam indignis falutcm pa-

riat. pjij. 5

d Et reuerfus. Ideo referuatus, vt fciat potentiam Dci & ch<J!ib quaro

blafphcmantiacomprimatora: &pr;edicit maieftatem f"S""iit.

illius qucm ante defpexcrat.

c Filtf ciits . Inuidcntcs (fecundum traditionem lu-

dxorumjAfaraddon fratri fuo,& cx altcra matrc.qucm

ob amorem matris fibi decrcuerat in regnum fuccede-

re . Etquia illciam cocpcrat rcgnare, fugerunt occifo

patrc. Inhocnequiorpopulofuooftcnfus, quia non

in tcrra fua ab ipfo percuflas ; fcd adgloriam Dci ( ficuc

Pharao inter multas plagasj referuatus a filijs in tempio

Dei lui occidcndus.

<0 ^rw

NICOLAVSDELYRA.

dHOftgna,fciasruinam Sennacherih futuram in principio anniter
tij quando reuertetur ab obfidendum lerufalem, ita quod ipfo deie-
cio poteris tutefeminare &metere & viuere quiete, ideofequitur.
Et mittCt.ywie/itMr. ^

1 Radiccs dcorfum./.^<ii///ef«)' i« terra.
"3 Et facict frudum furfum./.operayana^.

3 Quia de lerufalemcxibunt rc\[.i.du£ tribus qux reman
ftrant,altjs decem captiuatit , & ifi^ du£ tribus timore Sennache-
rib intrauerunt lerufalem fugiendo de circuniianttbi<s locis timore
Sennacherib:fed exercitu eiuspercuffo exierunt indelecuri ad loca
fua redeuntes.

4 Et faluatio,&c.7M/<i orationes ET^echi^ ihidem in templo fla.
tis& facrificia Sacerdotum cum precibus Ifaia merutrunt iilam
lcduatonem populi de manu Sennacherib.

5 Zclus domini.Wn<//cdHr blafphemia Scnnacherib.

/r fy^Ptcreahxcdicitdominus. cuius vtrbumnon potrfl

W^fallm. '^

7 Nonintrabitciuitatcm.vfcw<f/«.

, ^^^ iaciet,&c. quia non permittetw tantu appropinqua
re.vtbocpoffufacere. ^ '^ tf t i

9 ^^i^on occupa.bitc!imc\ypcus.i.bellatores clypcati ad in
(''iit^ndumciunatemparatiyViiie •^^i^e^.ng.g.dicitw.kt non occu-

pabit

pahiteammunitlo,quia ftcHt dicit l{n.Sa.adhuncexercitus Senna-
cherib non erat antt lerufaiem : qutafuit percuffus in l^lpbe , quit
non multum difi.n a lerufalem & huic confonat quod didum efifu
pru decimo.g.Adhuc dieseft,vt in Nobc ftetur.fit dicitur ibl
2^ob loctts ilte quem I{a.Sa. vocat T^obe.

lo Etnon mittct in circumitueius aggerem . adimpUn-
dum fofiia.

n In via qua vcnit.^«/« compulfusfuitfugiendo redire in ter»

ram fiiam,vt habetur parte fe.

12 Proptermc. ideflproptermeamiufiltiam demonflrandam

in Sennathctib dtfirudione , & gloriam meam in templi prote-

ilione.

15 Egrcfl!useftautemAngelusdomini,&c. Vrxmifkde-
nunciaiione propbctica dc ruina Semmherib.Hii confcquenter po-
tiitur executto Cydn^elica , vbi primo ponitur percu/Jio txenitus ,
ciim c//c/f«r.Egreflruseft autem. Secundd percuffio rcgis,cum di
cttiir.

1 4 Et egrcfliJS cft & abi;t,& rcuerfus,&c.</e lud^t confuft»

blUter fu^iens.

1 5 Et factum cft,&c. Dicunt aliqui,qubd hocfuit q-na ordina-
uerat ^faraddon YegnatvAumpoli jr, iftisdiiobus .f. ivr 'meiecht
& Sarafar lilijs fuispollpofttis : &jic interfecerunteum dejidtna.
regnandi.Sedhuic videtur ohuiare quodjubditur. *

Tom.^. L 4

DiuiHo.

535 GIoford.&NicolaldeLyra 336

Aruiih

J^a jirtTMth T^<*ioArme- tfNon An^elus.iquopercudit^lHs. pjiriciHiofiliornmrefeia»tu«eft.

A n\x campcfiris , pcrquam percuflcrunt eumgladio , fugcruntq; in tcr-

fluit AraXCS inCredibiliS .<rquimift^,amarixcul.or«nc|nculMrrm.n«et^

vbcrtatis adradicemTau- a ram Ararath : 6c rcgnauit Alaiaadon hlms

rimontis, quiilUicvfquc ciuspro CO.

tcnditur . Arca vcro Noc ^

non ad montcs gcncralis D
Armcnia: dclatata cft, qua:
appcllata cft Ararath , fcd
ad montcs Tauri altifli-
mos qui immincnt cam-
pis Ararath.

NICOLAVS DE LYRA.

ptereiusfspcrbiam&blafphemiam contra. Deum ifraet , rt di^u

efl:propt(r(jUodtra8abaiitde mone ipftus.Quodcum adaures eius

♦ I Pugcruntqiin tcrram ATitlithJ.^ymenitic&ficvidftur perucniffet ititrauitteplum Dei fui,orans & promittens quodjt pC'

qubd hoit interjccerunt cum cupiditate rcgmrndi: propter qucd f{a, riculum hoc cuaderct, in cius honorem duosfiliosprxdiciosfacrifi

Sa.aliam caujam alfignat dicenSffjuod pnncipes rcgnifui erjnt tur caret:quod inttlligentes filif eum interfecerunt,ne ab eo occideren-

bati contra eum , eo nuodfilij eorum & amicifncrant mortuiprc- tur:& huic confouat quod dicitur.Cim adorarct.

Prou.3.b.

6

t Pfxape.

dominus . t
b moricris tu 3

I quoa

"CAP. XXXVIII.

-^diebus illis agro
tauit.Qjaii de vi
doria dignas
Dco gratcs no
rctulir.fcd in fupcrbiacua-
tprophetaE^ nuit,ficut, Rcg. & Paralip.
libcraperit vnde. Quem
Dcus diIigit,corripit,ne ele
uctur in iupcrbiam poft in
crcdibilcs triumphos.
b Morieris tu . Cui fimilc .
Niniucfubucrtetur:&mul
ta fub comminationc prac
di£ta,nec impleta non'Deo

mutante fcntentiam, fed prouocantc nos ad fui notitia.
Dominusenim paticns cft fuper malicia.

Auguftinus. InPfal. 50. Incota & oct ulta fapient!^ tutt

mamfcjtafli mihi . Supcr hocinccrto Niniuit» poenitue-

runf.dixcrunt.n.Qiijsfcit fi conuer.& ig.Deus?Stetit cr-

goNiniuc,an ueria ciV?Alitcrvidcrurhominibus,aliter

Dco Egoautcm implctumcflequod propheta praEdixit

vidco.RcfpicequefuitNiniue.&vidcquiaeuerfacft in

malo,aBdihcata cft in bono . Sic didumcft leremia:. Ecce

diibo tibi eradicare,& rurfus ^dificare & plant^re. Indc cft Ctia

,-, , . iWi VOX.E^opercutiam^&egofandbo.

biiibus^fTcrx ^ Idem.Ezcchiasnedc viftoria aduerfus Sennachcrib

fcripcurs ca. cfletclcuatus , & forfiianctiam gratiarum aftionecxi-

■»*• guus,ingrauifl[imilanguorismorbumincidit. Adque

in ipfo languore vifitandumjlaias prophcta vcniens.di

xitdifponcdomuitU£E,&cQn^>tnfti nuntiopcrmotus

ad parictem facie fua conucrat.lachrymabiicmqj provi

ta prcccm fudit.Non quod dc fao,vt pote pcrfcdus,mc

^ rito in confpe£lu conditoris fui inccrtusfuit.fcd quia in

Chrifti vcnturi gcneratione fui gcncris profapiam in

throno Uauid luccrnam non dcreliquir.

Gregoriuscum prophctiarcrum eucntusimmobili
vcntate pronunciet , falfum vidcturquod Ifaias ait ad
' ^ rcgcm Xgrotantcm . Dijpone d,mui tua.q^tia mritris,& >ion
p , ^ viues.Qmn re»i pcenitcnti & oranti quindccim annos ad-
quali^^Tog"^ didcrit dominus ad vitaSimiliter de lonadicitur quod

tione prophe pr£EdicauitNiniuitis../^(i/.;;<'- q:ictdragi>tti '.i:ts,(y Kiniuefub-

lias cniJcicnt umetur.Sc tamcn poftcaantc^o.dicsNiniuitemifcricor
diam Dei confccuti funt. Sed diccndum cft cp prophct^
in libro ipfo prxfcicntix Dci vbi omnia icripta funt le-
gentcs,non omniapcrcipiebanr, fcdquxdam,& codcm
modo quo Deus pcrniittebat. Lcgcrat n.Ifaias in iilo li-

bro.

C A P. XXXV III.

«ridefl quibus morfUus eft Sennacherib.

N dicbus illis xgrotauit
Ezechias vfquc ad mor-
teni Et introiuit ad eum
Ifaias filius Amos t pro-
phcra,6^dixit ei.H?c dicit

alQuisin tegio tuccedat,&c.

Difpone domui tu? , quia
Sc^non viues . Et conucrtit

Plal.Jo.b.
Ion2. j.d.
lere.i.b.

Deut.j2,f.

lonx.j.b.

NICOLAVS DE LYRA.

C A P. XXXVIII.

N diebus illis xgrotauit Ezcchias vfqucad
moricm . Voii liberationem E^s^echits ab hofle,hic
conjcqutterponitur eius Itbcratio ab infirmitate.Cir
ca quod primoponitur eius mirabilisfinatiOyfecun-
do reprimitnr ex hoc infurgens elatio,cap.feq, Vrl-
ma in trcs , quia primo demntiatur fanatio , fecundo interponitur
E^^^pchi^e oratio i6/.Scriptura. tcrtiofanationis executio,ibi . Et
iuffit . Viinia in duas:quia primbfanatio denunciatur,fecund6,ad
hoc figr.um mirabile datur.ibi. Hoc autcm. Circa primum ptic-
mittiiur infirmitas,fecundo nunciaiurjanitas,ibi.Et fadlum eft.
Circa primum dicitur.

I IndicbusillisiEgrotauit Ezechiasvfqiadmortcm.r.
taliter,q!iod non poterut curai i pernaturam.Duunt autem aliqui,
quod hoc contign ei eo quod non rcddiderat ^ratias domino fufficic-

ter

bro , quod rcx Ezcchias fc-
cudum opcra qua: fcccrat
longiorcmno mercbatur
vitam : & fccundum rci
phyficam viuerc non potc
rat. Scdnon lcgcrat,qu6d
pcr lachrymas & orario-
ncs cflct impetraturus.Le-
gerat fimihtcr lonas in co-
dem libroquod Niniuita-
rum neauitia fccundum
hocquoa agcbantquadra
gefima die complcnda crat
& ita ciuitas corum de-
flruenda. Sed illud non Ic-
gcrat quod pcr fuam commonitionem cflent a£luri poc
nitentiam & ita m ifcricordramconfccuturi. Vtcrq; igi- ^
turquodlcgerat prcedicauit,& quantum ad cos pcrtinc-
bat, incommutabilis cratvcritas.quianemincm intedc
bantfallcre.Dicit.n.Auguft.Quicunquc ficcrcditvt lo»
quitur,& fi non vcra loquitur, tamcn fidclitcr loquitur.
Dcus ctiam fccundum quod Gregorius dicit , fentcn-
tiam mutat.fcd nonconfilium.Scntentiamdcbcmusin
teUigcre fcnfum vcrborum , confilium vero ab a:tcrna
difpofitioneeft.Scntentiam verofcruis fuis Dcus rcuela
ucrat.non tamcn confilium: fcd vt corum comminatio
nibus pocnitcntiamincutcrct populis luis,& fic corum
raifcretur. Videtur tamcn,qu6d ea verba qusdixcrunt
in libro vitx non lcgiflcnt . Cum cnim Ifaias fimplicitcr
dicerct.moricris & non viucs,&Ionas. Niniuc fubucr-
tetur,& iftanoncfltntfutura,non videntur illacflein li
bro Dei, qua: non crant futura . Scd fciendum cft.quod
Deusduobus modisaliquasres cofidcratfecundummc
rita&fecundum rci naturam (quxdicunturcaufxin- "
fcriorcseflej & fecundum fuum confilium . Vnde Ezc-
chiam morit 'vum Deus pr.^aidcrat fecun ium meri-
tum,velfmphyficam,licetno'.ifuturum & n6 moritu-
rum.vclfccundumconGliumfuum.Vtruqueigiturfcri
ptum erat in libro vitae, fcd altcrum fuo prophetsE pcr- p
niifitlcgendum,altcrum vcr6non pcrmiiTiimeft. Veru
dixit,ncc cft deccptus quia fic legit,neccftmentitusquia
ficcredidit : & fccundum illas inferiorcscaulaslocutus
cft,quamiiisfiniplicitcr& finc additamento.Siquis vidc
retcxcum & diceret . Ifte ampliusnonvidcbit,ctiam fi
diuinoconfilio lumen rccipcrct: ille non mcntirctur,
quia rci phyficam cftfecutus. Eodem modo, & lonas
fubucrfionem Niniuitarum vidit in mcntc diuina quae

/3 tamcn

ter de percuffione exercitus Sennacherib . Sed hoc improbat I{ab,
Sa.per hoc quod Ifaias dixit fibipoflea . Et de manu regis i^ffy-
riorum eruam te , & ciititatcm iflam . Ex quo videtur , quod lUi
percujfio exercitus fuitpofl infirmitatem Ei^cbix , & nonantCf
propter quod dicit hoc eiaccidilJe : eo qubd noluerat vxorem acci^
pere, quod tamen fa^tre tenebatur , vtlinea Dauidmregnoperip-
fum continuaretur : prcptcr quod conualefcens accepit vxortmde
qua genuit (JMana.ffen . Et huic diBo concordare videtur quod
habetur^. I{egumil.vbidiciturquod Manaffes erat duodecia
annorum cumregnare ccepiffet immediatl poii mortcm ET^echix,
qtii vixit quindecim annis poji Janationem iflam,ideo dicit Z^.'. i^.
quod illud quodjequitur.

2 Difponc domui tuscquia moricris tu, & non vitics.
.i.fac tfjiamentum tmm . Ifaias E^ihix tertta die anepcrcuiji.-
nem exercitus Sennacherib,& tertia die fequcnti q <a fuit iUa per-
cuffiofaBa, ET^echias fanatus afcendit in domum dummi , vt hak-
tur 4.I{eg.2o.

3 Et conucrtitEzechias faciefua adpariet2,& orauit ad

4« domi-

337

Ifai^ Cap. XXX Vlll. 338

.b.

^ umcnfuturanoneratquiaillud quod vidit/eamdum
A mcriraeoriim vidit. Qiiodvero conucrfifunt confilio

Dci fuit.quod ip(e non vidit.

a Mpancuw. templi, fcilicetiuxta quod Salomon cx-

trujfitpalatium.

b obfccro dommr. \inms ad

dominu narrat opera fiia.

Foelix confcicntia quac in Ezechiasfaciem fuam ad parictcm,& orauit
tcmpore malorum potclt a o i- • r^Lr . •

r™^or,Konr.rnm. b ad aomiiium,& dixic : Oblccro domine mc-

a tQmJs adtemflumiren"npoterat. «rDomus vcltempli.
ne ^emitiu ludtatuf vel lachirmz videantur.

rccordari bonor u m.
obfecro domtve. audiens fc mciito quxio quomodo ambulaucrim cora

mOnCUrum,nOnannOSpla a < «.e .giouis. b tNoncaludicanspoftidoh.Qu;ie,am

riraOSpetir.fedDciilldiClO . . , glwiJturmundumfeluberi^op

<Jimittitquidprxftarcvel;r. c tcm vcrrrarc,& m eorde perre»fto, &quod
Noucrat SalomonemDeo d bonum clhnocu]i.stuisfecerim.EtflcuitEzc

velbcncagendo.anfctcmpHsmcrcatiirrapiadprsmiaD
vitx.vnde: yiri ja>,gutimni & dolj/i non dimdmbunt aiii p4Pi. Pul.f^.d.
Et illud: l{aptHi€fi »e Tndnia n.utarct coriilm. Hiftoria libri ^^P-^t-^^'
Regum 3c Paralipom. prupiictiJt mixta cft,quia & pro-
phetia hiftorioecopulata,deliberatione vrbis,de intcritii

Anyri; ,dereuerfionefolis,
& dc annis Ezechieadditis'
* Procopius. Exhisdc*
nionftrarurvitam non fati
necefiiltatcclaudi.fcd a Deo
quibus nouit ipfe rationi-
bus,autin lucom educedo,
aut tempora mctiendo aut
pro voluntatc deniq^ setatis
exrrcmum producendo,de

i.<l.

t

placuifli^.quianon pcticrat
ampliores annosvitz.
C Et ijnod bonum. Idolapa-
tris fui deflruxit, oftia do-
musdomini qiixillcclau-
ferat aperuit : ferpentcm
«ncum quem in Gab::oa
ludxi adoraoant cominuir,
& in ventum fparfit.
d Etj^i^Mif.Fleuitquiamo-
Bricbatur fincfilijs, & pro-
miffionem patrib.fuis fafla
timebarpcrituram pro pec-
catisfuis: dc quaadDauid:
Cum dotrnieris cum patrib. tuis

f Knulqiamrxtrrt mcdiam pattem atrij.

finiri : cCi folas vita noftV^

c cliias flcrumasrno.Etfaaumcft verbum do- temporadimefus,iam iam

;_;.j,/.: _ j: ,,_ I «_ i 1- 1 - ^ moiuu ros, ficut Ezfchiam

non excitare tantum & rc»
crcarc , fcd extinctos etiani
in vitam rcuocarc valeat.
g H>i.ak erntihitrit figniitft
a domino (jui.i fef.it dominus ver
bitm hoc qiicd loquutns.prcfQV!''

mini ad 1/aiam dicens : Vade&dic Ezcchix

a ^Cuius promirtioneni di-lideras. opera leilaiis . t^i
rn:m rcc>um licutDauid patcr ciiis.

Hxc dicit dominus Deus Dauid patris tui

IQ^ijambuliRi in veiitate & m coidepetfeflo.

b TQuia fleiiifti fletu m,ii;"o.

Audim orationem tuam, & vidi t lachrymas
tuas.Eccc ego adijciam fuper dies tuos quin-

TCi; 0$ non pi-.iulafti. Ilnruffrregnilecuntas promittitur.

decim annos, & demanu rcgis Afl[yriorum
cruam te, & ciuitatemiitam, Sc protcgam

Tludsifemperqujtriintiignum.

lachvymam

ftifcitabafementuumquod fgre- g cam .. Hoc autcm tibi crit fcnuma domi- 5

dtetur de tumbis tuis, & pomm
illHdfuperthronum IJraclinfem
fiterrumi,& erit mihi infijium,
& ego eto illi in patrern . Alij
afteruntctiam fanclos mor
tc terrcripro incertitudinc
iudicij.Notandum autcm,
quod dics mortis non nc-
ceffitate finguli? prxfcita
fit.fcd voliJtatc Dci & igno
tis mortalib. caufis vci vi-
uat aliquis vel moritatur ,
prifertimcum nunc ftatu-
ta mortis ncccfiitas diftcratur & poft mortcm plurimos
rcfulicitatos legamus.

e Etfnciiim dt verbum c/o?wJH/.Prcpoftcro ordinchic refcr
tUr hiftoria.qua: in Rcgu volutninccSfcqiicntiuslcgitur.
f tice cgi) «iifuamjuprrdiis. Secundum quod vifum cft.
In prcfcientiaenim inqua & hi anni crant,nihil additu
cft . I*r?fcicl>atcnim Dcus, cum quidcm vfque ad mor-
tcminfirmitateanimi affligcndum, fed oratione& poc-
nitentiaconualiturum. Dicuntquidam quodmalevi-
Hcndo,n6 mcreatur quis ad vits fux tcrminu pcrucnirc,

vcl

no quia fecit dominus vcrbum hoc quod lo-
quutus cft : Ecce cgo rcucrti faciam vm- 6
bram lincarum , per quas defcendcrat in

a ^ A dfcima cnim hora in primara , & pcn^^duplicafus eft dics»

horologio Achaz in fble retrorfum deccm
lineis : & reucrfus cft fol deccm Uncis pcr

a TLXX.ctatio;fcd hoc mclius, ]uia ptxteiita iiarrat
dr l^eneficio ajcns gtatias.

gradus quos defcenderat . Scriptuia Ezc-
chia:rcgisluda,ciima:grotaflct6<rconualui(^

tisfciliccttCmporis dc fmu tium.
ri, vtquomodo fol reucrti-
turadexordium fui.ita Pze E
chicvita adcitolutosrcdcat
annos.Nobis quoq-, in Heb
doadc & Ogdoadc viuenti-
bus poft rcfurrcftionem
Chri uirc fpatia protelStur;
4« Auguftinus. Cimi Ifa- ^'^- »• «Je mi
ias duas prophetias.fibi co- "'"''''• ^^"^
trarias cadcm ora protulif- /."g'"'*
fet, neccfle eratutalrcram
qu^ facienda cfTct, figni
oftcnfione firmaret . Vndc
ut rcx quoddicebaturindu
bitantcr crederct,folis in oc
tum ab occafu per dcccm
horas,cursu rccidiuo Dcus
tramite,rctorqiict, qnate-

nusinde ucluri iriane iteru
fcftinare inciperct , qui dici totius exccptis duabus horis
fpatiumconfummaflTct. Per quasduashoras utmiiUi
2Bftimant,ccleri curfus de occafu in ortum reucrtitur , ut '"
dics integra rurfum fine interucniente noftc in ortu in"
nouaretur, ut fcilicct dics duos etiam in hac uicc in una
luccconcluderet . Quomodo & fublefu filioNunin
illopr^dido bellomoram feciflxrt indubitanter & ha«
uiceluna reucrti minime dubitatur , quatenus ne quic- f
quam utprediximus in cyclorum curfibus, comubare-
tur. Vndcinhacreucrfioncconucnitfolenonmutaflc^

^ fcd fuo

NICOLAVS DE LYRA.

j^ dominum. vt oraret ftcretius & deuotius , & non impediretur

ab ajlifi^ntihus.

i Obfccro dominc mcmcnto qu^ fo quomodo ambu
laucrim coram ic in ucritatc & in corde,&c. Uoc non dixtt
Ad ladantiamjed ma^^ts adgrtniarum aciionem.rccognofcens quod
bocpr»itfJ'utx bonitate diuirut,ut Jic gralus d( pr^cedentibui,vl-
teriorem iratiam impetraret.

» Etfaftumcft ucrbum dominiadlfaiamdicens. Hif
tonfti^ueitier denuNciatur eiusfaxitas, & patet Ittera vftjucibi.

3 Eccc cgo adijciam fupcr dics tnos . quos iam per-
Jecihi.

4 Qiindccim annos de manu regis AflyriorQeruam
^t^Cijtajuit prophttia prxaeiiinutionii,qiiji elt,iji4andofit reue
Imio propheix alicuius futuri:pfvul tfl in diffofuionc diuina et eius
ptxfutntia : & h^c infallibiliter impleiur quia ditiina pr.tfcicutia
t(i 'mrnutahilis.prophctia auttm fupra pofita ijua (iiJrir.-Moricris
til,& tiOnumcs.fuitprophetia comniinationis qtix clt quando re
uelutur aUi^uid futurum , non prout elt in mente diuina , fed prout
tsi in caufisinfirioribus : & Jic erat de infirmitate Ei^chi^ , </«f
eratirsurabiUsptr naturam , non tnmen per hoc cxcludebatur di-
uina yirtMtt euraretur & idco lalis prophvtia non Jeinpcr im-
pletuT.

S Hoc

5 Hoc autcm tibi crit fignum a dominoquia facict do
minus uerbum hoc,&C. Hic confcquemer datm iignum mirabi
le adionfirmationcm di8ieprvpheiif,que erat predefiinationis,cur/t
dicttur in pcrfona domini.

6 Ecce ego reuerti faciam umbram linearum pcr qua$

defccnderatin horologio Achaz,&c. Etl}ocpatet,quoctit^

liid hurologium eratadjolem ad cognofcendum horas dieiper ym-

bram,& ditunt aliqui,quod du£ linee faciebant vnatn horam:& fe

cundnm hoc illa dies anifitialis fuit augrnentata deccm hotis tan-

tum.f.quinque horis in ingrfffujolis verjnt orientem & quinque ho

ris rcdeundo ad locitm vbi inceperat retrocejfio . .aUj vero dicunt,

& conueniens vidttur,quod qneHbet linea Jncitbat vna horani-.C^

fic illa dies artificijlis fuit angfnentata viginti horis , decem retro-

cedendoadoricmrn , & dccem redcundoad tocim priflinim, &

fit >Ua dies anifitialisfuit triginta duarum horariirr/.quta ametjuM

fol rctrocederet, habuerat dcctm horas , & pofiea pcr retrocejjum

&regreJf!oncmvigihti:&tandem duas habuit fole tendenie ad

occafum. Ethec videtur opinio Uionifii i» epifiola ad Voiicarpi-m,

rbi ioquens dc iftj retroceJJioneftilis , dieitfidSnlctm deiima ho>a

ejfct Deoprticipiente repedauit ad orietHem alijs decem horn difr-

gnutis, deindt rurfus dccim horis alijsad occidentem currentcjoli.:

fed & refiduis diei dnahus horii,&c.

7 Scriptura Ezechig rcgis luda cu ^grotafl^ct^&c.H/c inter
fonitur oratio L\echi.tpro gratiarum ailionc acjuaja^iatioac, &

* primo^

339

GIoford.&NicolaideLyra 340

t «iomiaum

^ fcd fuoconditori in omni-

A biis natiiialiter priccpto

cbcdirc. Conucnicntcraut

talc fignum regi in mortis

expctftationc pofito,apti(Ti-

mumcuenit, quod domi-

•fCarebore-nuspcr folcm ficritalitcr,

fidiM. pp f folcm congrua diCpcn-

lationc diipoluit, quoniam

ficutfol in procinftu occa-

fus fuipofitus.indiciinitiii

rcducitur, ficrexin mortis

cxpcftationc conftitutus,

quafi ad incipictis vitSEgau

diarcuocatur. Tantuquo

que remporis,idcft,quindc

t ©rl)!» ^''^^ annos dominus addi-

t Habitatio, dit,quatcnusnafciturus tuc

,vel tempus fiYms confumpto illo tcm-

mcuai. porcrcgnum dcfunfti pa-

^ tris valeret gubernare.

a Ego «//x.Cum Deus Eze

chiiE fine labore vidoriam

dedi(ret,ncc ille ci codignas

gratias rcddidiflet, infirmi-

tatccoadtus laudes pcrfol-

t «•nfume/. uit,quas in profperitate ne-

glcxit, & poftquamconua-

luit, qu« in anguftia cogita

uerat , dictt:£go dixi in dmi-

dio. Sanfti implcntdicsfuos

fandos : Abraha, mortuus

eft plenus dicrum fcnedutc

bona, pcccatorcsindirai-

dio dicrum moriuntur.

b In dirnidto dierum meomm .

• TDifj-erando. 1In.in?n1ia.

(et de infirmit.uc iiia. Ego dixi: t In dimidio

a IQji^ non complcbo numciuiu^nnjiur.i incorum licui pa'rc& v,\r\.

b flifllv-ta '^nxpoita: "icri,

dicium meorum , vadam ad portas t infcri.

a tAdomino. b 5 Ob(upeibuminilii ablaium.

e 5" Apa I nio.

non dimidiabfit dics fuos , D
quiano implcntopcravir- ti
tutum.nccpoenitcndocmc "^-
dantdclidU. _ |.';"'|

C .^dpiiitaiir.fni. Qj'jt'ii<i. ^[f
vbi coll ituta cft domus om

t Qua:riiii refiduum annorum mcorum. Di- ^ ^ h '•' r "'' ^"^'^ aducntum

a f Uamnaiusapuiii.itiiot. b ^Beatitudine. 4 ^>nilul.

j ^ . c^fsanftorum. 5 d ii"Jcf/.«.Qiiidam codiccs

xirNonvidcbotDeumin terra viucntium, 6 habcnt, quicuit gcncmtio

» fTimct.neafpiciatcom 'anifl $ Dci, & h b tet in rc^iuie, Oe Df um »idMt. mca , qUOd & HlCrOnVm.

b I^ChiiUum iiobi prcmiiruiii , verum homine'.'» _i;^ „.i^^ ,«.,„ rt..' . J„^

&mumocum. c fipfnmchrifiura aliquando tranduiit , dccc-

veinuemiibetiuHum. ptus ambiguitatc vcrbi , &

t

ini. «; Vci : Qu^ietisgeneratio ablata eft, vt fic iiicipiat veilu».
b ^ Kiliori.m c «'Milii.

b

d non alpiciam homine vltra, &: habitatdrem 7 poftcacorrcxi

I. c Lliiaft tabernacula pafln-.Vk

t quietis. t Gencratio mca ablata cft,&:t con-

» - Plicjta fii p^-neratio iiica,nc extcndaiur in polle.cs.

uoluta elta mc, quafi tabernacula paftorum.

a f Ante icmpus.

b ^TelaimptTfcfla

Pra^^cila cftueluta texcnte uitamea: tdum

a Hn iuueiitute. b T Cicebam. tMorc infirnii,

qui finiii vcl muiaii fperat tnlirmi-

tatcm (iiam niut.iii n.-tcmpon«.

adhuc ordirer fuccidit me : de mane vfcj; ad

a f O dominc. b «lEt de nofle, fpera. vfqur ad ir.a. i.iit.ut
lob qa iii die exiicftalvit noAcin & eeonuerro.vtaiixius.

vefpera t finics me, (perabam vfi^j ad mane,

a ISed. b fOmnipotens. c ^Omnia ccmroinuen<i d • Nonfolum carnes.

e Tsufpenliue dicit; Qjali aui mane
^ aut velpfte dil is mihi rtnem.

quafi lco fic contriuit oia ofia mea. De mane

a fHocdicebam. b TAdmai-mcla.
initjViefcam percipiat.

rum,&c. 4« Ifichius Prxfcn '-^

8 tifxculoquafi rabcrnaculo ^ '

9 vtimur. Siccnim Ifaiasap-

10 pellauitdiccns.QLiicuirgo-
ncratio mca. ablata & con-

1 1 uolutacft arnequafitabcr- 1 a
naculum paftorum . Non ^'
crgo tranfitunivel dcciir-*
fum eius ignoramus,diui-
tias congregantcs , vel do •
mos a;diricantes, fed quem-
admodum Paulus aitinte-
damusquia tcmpus brcue
eft , vt ementcs ficut non
ementes fimus.

f vfcT; ad ueljiera finics me, ficuc t pullus hirun-

vndc. Viri impij & dolofi
non

f Sicittpullu! himndinisy&c, ,
•it Thcodoretus . Leua- ,„,
tusnjorbo & rcftitutusvi-

tx,ait imitaturum fe auiculas,& lcmper Dci laudes can-

taturum.

• «^ B^fpondebit

NICOLAVS DE
LYRA.

^1^'trHm autem ifla diesfuh ET^echiafueritma
ior quam tila <jux prolongata fuerit temporc
lojue di3um luti lo/ue cap. i o.

♦ primo pTicmittitur tituluscum dicitur : Scri-
ptura ,&c.fecunddtra8atur,cum dicitur :
Ego dixi. Et diuiditur in duas partes,(]uiapri
nio E^^^echias recolit anxietatem animi in fjua

Dluifio. fucrat.fccundb bonum quod Deus fibipcr IJa-
iampromiferat,'bi:Tu autem eruiJii.Ctrca pri
rnum dicit.

I In dimidio dierum meorum. Tunc
tnim E\echias erat in trigefmonono anno
•pitie fuie . Quod fic patet,(juia quario I{egum
decimdoBauo.a.dicitur quod E^liechias erat vi
gintiquinque atinonim, quando regnare capit^
& vigintinouem annis regnauit , fimtd iun-
{llfaciunt quinquagintaquatuor annos, a qui-
tus /i fubtrahantur quindccim,quibus regna-^
uit poSi iiifirmitatem ijlam , remanent trtgin-
tanouem , & fic crat in trigeftmo anno»
quando infirmatus fuit : quod efi quaft mc-
dium yittt hominis fecundum curfum na-.
tur£.

X Vadam ad portas inferi . /« Hebr^o
habetur S)KK> Jcol , quoi altquando accipitur
pro foffa vel jepulchro , &ftc accipitur quan-
tum ad corpus E^chix. .Aliquando autern ac
cipiturpro inferno , & ftc accipitur quanlum
ad animam eius: ^ccipiendo tamen infernum
pro limbo patrum, & ideo non dicitur hic ad
ininfernum,led ad portas inferi, quialimbus
ille afandis dicitur ejje in parte fuperiori in-

^ ferni.

3 Quarfiuirefiduumannorummco-
tttm,(yc.ideji mecum ctnfidirabam, quotan'
nis pojfem viuere per naturam.

4 Dixi.

4 Dixi. jiudito verbo Ifaia: morierif .
tu,&c.

y Non vidcbo dominum . idejl te

plum domini.

6 In tcrra viucntium . mteremnes;
uentes.t\on afpiciam homine vltra,&C
in pr.ffenti vitJ.

7 Et habitatorem quictis . idefi poptt-
lum regni rnet babitamtm in pace mortuo
Senvacherib : hoc dicebat ET^cchias , quia
iam Ifaias fibidixerat hoc atite ruinam Sen-
nacherib & liberationem ciuitatis ,& pa--
puliy vt patet capit. pt^cedenti : & ideo gra-
ueeratE^^echiteUludbotiumtempus non vi-
dere.

8 Gencratio mea ablata eft . idcjl non
habeo filium mibt fuccedentern in regno , &
hoc conjonat diSo Hjib. 9al.fupra pofito, quod
non htibebat adhuc fiiium,

9 Etconuoluta cft ame. neextendmr
vlira per genc' aiiones fnturas, fiiut p.%lLth,n
plicatifm nonextenditur.

10 Quafitabcrnaculapaftorum.SMoi
quatido t}iutant,(ocurn deponunti^ pUcant ad
atibi portandum

11 Prxcifa cft vclut a tcxcntc vita
mcardum adhucordircr fucci Ju mc :
dc mane vlque ad vcfpcram fiiiics mc,
fpcrabam vfquc ad nianc,quaiilfo DC
contriuit omnia ofla mca. Dcnunc \lf
quc vcipcram,(Scc..'a<-// tn nicato / rjteljus
fui . Jicut tela aLiquando Jiinditur a texeule ,
dim efl adhuc in ficri.

12 Sicutpullushirundinis ficclama-
bo. clamansftopajin rciipj

^ Figura fecundum fecundam opinionem , in
qua qu^libct lineafedt vnamboram.

0 Mcditajor

34'

Ifak Cap.XXXVlIl. 342

4

A

:rc

ice-

a l{efpondibit lnihK
Qiiod erraiii emcn
dabo,tueftofideiuf
for & piotcdcr.^^o
ejleiiim voUmis requc
curtentisjed Dei ■tnl^e-
rentii. 4

b Ctim /p/f.Hcc mi
hiiufie.q.d.nihilre b

TAd Dcum. 3 Ttn domino. b f Gimita cempunAui.

clinis,{icclamabo:meditaborvtcolumba. Atcenuatifunt i

a ifAddominuai:vndeauxilium. b f Violentiam rniirmitjtis vltra j
^ ^ , , , ^^/iiescorpoiis c 1i'lus>jM,->nipoffijntmerua.

oculimci "-•=■•

t rcfpondc pro me : quid dicam , t auc cjuid refp<

T Velfecenm. ^r AlijRcputabo. j ^Etiam inSdcles

mihicum ipfe f cceiit ? t Recogitabo tibi dmnes annos

a f De ftatu humana: vita: philofoj.hatar iam fecurus.

ftfnere^&fpsQTfor d mcosin amaiitudineanimiEme^. pominerjicviuitur,
teuicxorarequife

a f Fiagilis^ caduca viia & mifetiis plena.vt (cilicet facile cadat.

b tSeueritate IU3, & culpa inea. c ^mc. d TMiferirordia.

citquodvoluit. fi^intaIibusvitafpirituspiei:Corripies,mectviuificabis 1° tufis fubu(

C \eCOgitabo.QnOa fsalutem&vitamdando. a fPercufloenimAdyiiopaxeratinpopuIo. I I qUlbUS fan

h Suprr -vulnus eius. D
AiuntHebrei.-f Sin t Sum.
vlcus fonare non '^«'^""««
vuinus.-quodAqui'""'*
ia & Symmacus
morbum .regium ^^j,.,j,^j.
mterpretati funt : hi,&iic«q4

7 Ali; , non vlcus fed «lixu.

8 apoftema fufpicati

9 funt,quiiuxtaarte
medicorum ficcio-
ribus ficis & con-

10 tufis fubueniatur.

ics in fu

prxtciitumcftnon
adiuuatfuftinente.
Vndefinltacil Epi-
curi fentcntia ,qui
allerit recordatio-
ne prsferitoru bo-
Borum mala prx- c
frntia mitigari.

B

merccceinpaccamaritudomeaamariflima. Tuautem ^^ perficiemcutispro-

i f Coitigendo. i Perflagella. b TModo in infetno prsfentis vit« vel futuii. ^^ UOCltUr ; nCC (pcr-

^. c TNememineris. 14 nendamede mcdi- Eccl.jS.ai

cruifli animam mcam , ut non pcriret , proiecifli poft ter- 1 5 cinam , cu-ii Dcus

a ^Velfenfumtuumvclineuni. b T Nicgo afpiceiem.ea, fed tuaiu mifericoidiam l6 feCCritCam.

t ■ h .^ . c;RTobifemeIdat»n.t!. ^ BafiliuS.Omne in regulis ft,-

gumtuumomniapeccatamea. ^uianonmrernusconii- 17 incolumitatis fux '■"* difputa.

3 In infeino autemquis confitebitur tibi! fLauaando. b ^^Diabolu». fDCmhahprprn ma '" 'ffrog.

tebiturtibi,nequcmorsIaudabit te:nonexped:abuntqui 18 nibusmedi "'"""'

a ^Quiomninodaranati. b l^ Infcrni. c Tfilij libeiationem quidi.it: Egofumvia Tcriias St

vita. d «rNuncpiotcftione tua.

dcfccndunt in lacum ucritatem tuam . Viuens uiucnsipfe

a 5^In fuiura leqiuc. f Laudando. b ^Libeiitus abholl busgiatias ago.

C TH'^""* " Pauid.

a I^IIlis quos poll genuit, quia lunc non faabrbat tilios. f Cultum verz leligionis.
^b l^Ergo, _ e ^AbAITyiio a raorteanimc.

icorum, £
plane iumetorum
fimile fit . Omnes
19 autcmpcnitusquae
30 abillisproficilcun-
2i tur,vtiUtatcsfuge-
22 re, liominum eft

j.m

b fOiibolus.
•»"•" •""•D"'" . . . I • s 1 • _ O _ I II-..

d In amaritudtne ani
wx.q.d.Ethietiam
in amaritudinc, qa
prarfens tribulatio
nihilbonipra:tcriti

icntit.&fcmpcrhu confitcbiturtibi,ficut& egohodie: patcrfilijsnotamfa

mana fgUcitas ali- g —■ ■• — " . .,.*■.., „r ....

quibus afpergitur

auerfis.

•j< Bcrnard.Olim

prasdidum eft , &

nunctcmpusimple

tionis aducnitjEccc

in pace mea amari

tudo amarifiima.

Amarapriusinnc- taplafmarcntfupcr vulnus cius,6^ranarctur. EtdixitEze- *^ porisfui,quamre-

cemartyrunijama- " *■ , ^(iifi„onPioteion.Amecnimhicdirtafuni.iuamdef3nitate&ontionepr«cefreiupt. cupcrauerat, iUi ac

riormconflictulK chils : Quoderitfic;num,quiaafccndamindomumdo- ccptam tuUt.fcd ad

rx" - n c • r o n./ t ^^ valdein fuafcntcn

cietucritatcmtuam. Dominclaiuummctac,& Plalmos 14 tia pcruicatiu. Eze-

a fEgo 8c populus meus.laudant vfque ho die ludii ; & fi non ptofit illis. 2 J chiaS mafTam ficO-

noflros cantlbimus cundisdicbusuitrEnoftr^in dSmo \l qrm^^^p^JLciSuam

^Coide, a •rFimulistegis. b <r Vt Dci miiabilior eiret potentia : Motbo enim legio Te cundum f^n't t'^ C

Jymniackainlabonbat, cuinocent omniadulciavcliaAa.vt aiuot,velguftata. lamtatlS lUX CauS^

domini. Et iufTitlfaias, ut toUerent mafTam dcficis, & ca- ^^ fuiflearbitratuseft,

a TDominoinfliaum:noncorpus totum. IlCqUC laiUtCm COC

mini?

manuncinmorib.
domcfticorum.

c Qwa «onj«/mi?/yco^/Fjf6if«r. Slncfincdamnati.ncquc
in inferno poenitentia agunt, neq; laudes Deo rcferunt.
f Fiucns viueiist&c.lion infernus vel mors.
g Taterfilijs. vndc: interroga patrem tufl & annun.&c

h Super

Dcigloria, ctqdfi-
/ coscrcaflct,gratia-

ru aftione adducit.
•J< Procopius . Cum miraculum cdcrc ftatuiflct Dcus,
ficdm iUi , qua; vulncrum dolorem augeremaxime Ib-
let, inremediumtradidit,quopcdevtens,intcmpluin
poftea afcenderc valeat profitetur.

# Cap. F

NICOLAVS DE LYRA.

I Mcditabor. i« gewj«i7>Hj OT«/r«.

z Vtcoiumba^ qn* hahetgemi um pro cantu.

} Attenuati funtocuU mci , &LC.quia exdiutim attentione

oiulorum ad aliquid debilititur virtiis vt/iiia.

4 Domine vimpatior. ratione infirmttatis ad mortemme
ducentis.

5 Refpondc pro mc. Sic efi in Hebrxo, Cf in libris correBis.
quaft dicat non pojjum mortemeuadere,nt[i negotium meum acci-
piasfuperte.

6 Quiddicam. cretfronweo.

7 Aut quid rcfpondebit./Jf«t.^^«/Mj luto qttaft dicatnon ha
beo de faciisfuis contendcre.

8 Cum ipfe fcccrit.wc creando. Fel aliter:Q\.\m ipfe fcce-
rit: hanc infirmitatem , fuo iuHo iudicio mioi infercndo fro dcliciis
mas: & idto non habco nift illa refcrre humiliter coram ipjo.ideo
'ubditur: Recogitabo,5f c.

9 Dominc fi {ic,6cc.vt.f.conflitutus ftm in tali anguflia.

' o Corripics mc.i.corripias,ita quod hxc infirmitas nonfit mi
hi ad mortem,fed ad correHionem,

» t Et viuificabis tnei.viuifices,lkbr£i etiim nonhabentopta
tiiium,fed loco eius vtuntur futuro indicattui.
I » Ecce in pacc/. tempore pacis mihi annuntiatx per ifaiam
.fuptr deietiionc Sennacherib deprnpinquo futura.
'j Amaritudo mca amariflO[ma.'.<j»MWrtt(fo mortismihi
i»iminenus,nifi tu iuues me valde angmentabitur,eo quodper mor-
tempfiuabor ab affecutione & beneficio diHipacis.
14 Tu au tcm. Hic confequenter ET^cchias recolit beneficium a
I^^ofibiprttfiuum de prolongatione fux vitx,dicit. Tu aute crui
iii animam mcam. ideft vitam meam,
1; Vtnonpcrirct.pcwo^cw.

1 6 ProicciUi poft tergum , &c. qnafi nolens ca videream-
filiits ad puniendum:&ltc yiuiftcajii me,nonfolum corporatiterfed
"'!!'> fltruualiter.

17 Qiiia

17 Quia non infcrnus confitcbitur tibi. Pofl morteenim

notthabttlocum confeljio peccatorum.

iS Non expedlabunt,&c./.in/cr««»» damnatorum.

1 9 Vcritatem tuam. idtfi effc8um tu<e veritatis quapromift'

fit falutem humano generi pcr Cbriflum , quia non eduxit illos qui

ibi dctinebantur.

2 o Viucns viuens ipfc,&c. ad confefflonem enim peccati re-

quiritur vita prxftns,quia nun habet locumpofl mortem,vt diHum

eil.^d confeffionem laudis requiriturvitagratiie,quia nonefifpe-

ciofa laus in aure peccatoris, Ecch 5 .b.ideo duplicatur ly viuens.

11 Sicut & ego hodie. confitebor vtroque modo . Fecit eiiim

hanc orationepofi conualefcentiam deinfirmitate,vtprfdiiium efl,

2 2 Pater. fcdicet quicunque de populo Ifrael.

23 Y\\\)S.lciicetfuis.

24 Nota facict,&c. quafanafli mcficut dixifliper Ifaiam, &
hoc narrjbunt patres filijs fuis adgloriam tuam. Et quia ET^chias
femper iiidigebat diHino auxilio etiampo§iJanaiioncm,ideoconclii
ditinfine.

2 5 Domine faluum me fac. quia ex te pendei falus corpc-^
ris mei &animx.

26 Cundtisdicbus.'. inaliqua parte duorum fingulorum .

27 In domo domini. vbi cfl locus dcputatus orationi, &fic
oralio cxtern paribus efl magis exaudibilis ibi quam alibi.

28 Et iufiit. Hicpomtur executio fanationis E7^chix,quetame
ordine tlpotisprcccjjit oratione pr^diciam,vt patet expreccdentib.
& ctiam exfequentibus. Dicit igitut: Et iuflit Ifaias Vt toUercC
maflam dc ficis,&c. Dicunt aliqui &fatis apparenter.qmd em
plajirum de ficis de naturafna erat aggrauatiuum illius infirmita-
tis,& ideo iuffit propheta apponi. vtfanatio mirabilior appareret.

29 Et dixit,&C. Ifiud refertur ad illud quod ponicur fupra. H c
autem tibi eritfignum,vbi propheta refpondet ad quxlitonem E'3^-
chix hicmotam.Scriptura enim facra non frmper obfcruat ordimm
temporis , fedfrequenterprius diHa velfaiiaponeriusfiribuntuT,
& econuerfo.

ADDI-

343

Glof ord. & Nicolal de Ly ra

A D D I T I O I.

5 8. vii dicitur in foHU . Hic confcqucntcr datur

Jncap
Cgnum mirabile.

Z.j(xr commitnis expofttio doaorumfanaornm ctrca bocjtgntm
faaim E\echi£ fit conformis huic quod exponiturtn ponilla^mul
ia tamen occurrunt in hoc maxim-t admiralione digna,proHt in ad~
tlitionc ftsper ^.l{eg.20.cap. vbidehoc eodem figno ftmiliter tra-
Halurfuit largt: oftenfum. vnde ad prxdiHas aimirationes tullvn^
das,&ai veritatem literxprout plant-fonat profequendamjalna
femper fanHorum autoritate & abfque ali<]ua temeraria ajfcriio-
ne,hoc fitnum aliler videtur exponendum, prout ibidem plancfuit
declaratum.yideibi.

A D D I T I O II.

Jneod.cap.vbidiciturinpo^illa.Etdixit Ezcchias.

Licetfrequenter in facra foiptura nonjcruetur ordotemporis.
vt dicitur in poflilltt,tamen quod cjuxfiio iam determinata &faiif-
faHaflatimfine medio itcretur , r.on recoto me viai[fc. vnde de hoc
auod dicitur hic:Dixit Ezcchm:alitcr vidcrur po0c exponi. ^

C A P.

toaoia.

XXXIX.
t^ternpo
re illo.
Superi-
us di-
dueft,
quia Afaraddo.Sen
nacherib fucccffit,
quiimperabat Af-
fyrijs, & Babylo-
nijs.hicautemquia
Merodach, quimi-
fit nuntios ad Eze-
chiam illo adhuc
viuente,rex erat Ba
bylonioru.Sedduo
r^na erant , & ilic
pr^erat AflyrijSjhic
Babylonijs. Ferunt

CAlialiten

tAoridich.

XXXIX.

a ^Afiyrio inteifeao Ezechra fanato,

N tempore illo mifit Merodach Balada

a TEpifto'a».

filius Baladan rex Babylonis libros 6^
munera ad Ezechiam . Audierat enim

a fOblationcmrounerum ,&fan:tatis congtatulatione,

cjja:grotaflet dc^conualuiflet. Lastatus
cii: autem fuper eis Ezechias, & often-

a tSciundum Epiihanium piaEclatam doniuui inqua fcpdicban-
tur corpora rcgum. b «jThelauros ?< vndiijuc atomsta multa.

dit eis cc'ilam aromatum,&: argcnti,& auri&odoramen-

ICellaria.

torum&unguentioptimi, &:omnes apothecas fupelle-
dilis fuXjS^T uniuerfa qua: inuenta Tunt in thcfauris eius.

a f Rc.x quelibet , Hor^i vel Hcbraica confuetudine.

Non fuit uerbum quod non oftenderet eis Ezechias in

irtn thefautis luis

344

ijuod fciendum,quod vbi nos habemus hocintcrrogatiutm ,fci!icet. D
Qiiod erit fignum?m Htbr£o habeturh^c di£lio m mah.
Qita vn ) modo ligmfit-at hoc idcm quod in translatioue hOjirj,fci-
licet interrogationim de ftgno habendO:Al'0 modo hicc diclio mab
accipitur comparatiul feu admiratiui fti.ut /A;;Quam dilcda ta
bcrnaculatua: vti /ocoquampowiiM)' hMdiHiomzhC^ eji
fenfusiSunt valde dileili) vet mirabihter dilcBa. Et ftniitis diBio,
fcilicitmah&fuhccdemfcnfuponituribi: Quamdulciafau- ■
cibus mc\s-&ibi: Quambonum&quamiucundum.eir
in multis atijS.Fnde in hoc loco Imc diHto Mah non vidctur tramfe
renda fub primo fenfu,fcilicct interrogatiuo,fedftib fecundo ftcjci-
licet.Dixit Ezechias. Qwdfigmm quod afce/idam in domuin do
mini, tdeji quam rmrabitefeu notabile fignum efl, quod datur milH
adhoc quod afcendjm in domnm domini . Etjic verba E^^^chix iti
hoc tocopofttanon ftgnant quxflioncm feu pctitionem figni, cum
iam itlud babuerat , fed patius ftgnificant acceptationem ftgni iarrt
datifcu admirationc ds tantoftgno:&fic lu narrationes inproprlo
loco ponuntur. >

fanitatem & figni;
magnitudincm of-t
fcrtur alia occafic

1 fuperbixrquamvt
prudcnsDeicultor
dcbuit vitare , nec '
diuitias quas Dco
tribucnte poffidc-
bat, alienigenis mo
ftrare. Nosquoq;
fecundum Tropo-
logiam non debe-

2 mus iMargaritas aa

3 te porcos poncre ,
nec fanftum cani?*
bus dare.(i«i enimfi
delis eji,jpiritu abfcoH"
ditnegotia. Qui ve-
ro lioc fecert , vir-
tus illius enerua-

autem hiftorix cp » irinthciautpsmis. „ . '""^ •■•"--' »...w— ..

Merodach patcr ^ do'mo fua, & in omni poteftate fua. Introiuit autem liaias 4 tur, &peritpoftcri

X7,u...u.^ — c^r rophcta ad Ezechi£ rcgem, & dixit ei: Quid dixerut uiri JS^oVcTn muS

. 1 Duo<,u.t.t. b ^7J-^;td;teUXa^'^°"'" '''"""";"'• bremred.siturmol5;^

ifti,&undeuenerutadtc?EtdixitExechias:Deterralon. 5 hcicm

a fN6nrticit «d l3'Handura Deum prol^gno. b • Q^ac potcnti fli ma '"» **

Exod. Tf.t
Indic.j.a.

Nabuchodonofor
fuit, quircgnailla
fubiugata vniuit.
Veneruntautnun-
C tij,quiaportentum
infolevidcrant, &
aftronomi erant,&:
arte fua cognolce-
re non poterant. vc
ncruntergoinleru
falcmvthocapro-
phetis & fapicntib.
difcerent. Tradunt
Hcbraei ideo ajgro-
taflc Ezechia , quia
poftinauditam vi-
doxiadominolau-

einqua uenerut ad mejdeBabylonc.Etdixit:Quiduiderut

*^ *■ a ^Pmiofa.

in domo tua? Et dixit Ezechias.Omnia c^x in domo mea

a ^Mirabilis.

{untjuidcrunt . Non fu it res, cjuam non oftenderim eis in

a ITuquifectct» ali-nigciias iruelafli.

thefauris meis. Et dixit ifaias ad Ezechiam : Audi verbum

% 5^Prxdicit pocnam fcelcris.

domini cxcrcituum: Ecce diesueniet, & aufereturomnia
qua:indomotaafunt,&quasthefiurizaueruntpatrestui
vfq; ad diem hac in Babylone.No reUnquetur quidquam.

des no cecinerit, fi-

cutMoyfesfubuerfo Pharaonc, & Delbora interfefto
Sirara,& Anna nato Samucle.vnde frapilitaiisfuac com
xnonitus cft per infirmitatem.Rurfumque poil corporis

fani-

MICOLAVS DE LYRA.
C A P. XXXIX.

N temporc illo. Toflquam defiripta eft ET^echi^ mi

rabilisfanatio, hic conjequeler dtfcribitur ex hoc con

furgens elaiio.Etdiuiditurin duasp&rtes: quiaprimb

_______ hiiiujmodi ctatio dejcribitur , & fecundo rcprimiturj

Diuifio. Introitu autcm . Circaprimumfciendum, quod Babylonij circa
curfum Jiderurn erant intenti . ynde& aflronomia ibidem primo
fuit inuenta, fciticet in Chald^a, cuius Metropotisefl Babyton, &
ideoquandoperceperuni retroceffionem folis pr^diciam contra cur-
(um naturf,fueruntfolliciti querere qualitcr hoc accidcrat : & cum
audijjent hoc accidiffe in fanaiioneET^chie , de conftlio fapientim
rex Babylonis mifit tibrosj.literas ad ET^cchiam adfciendim de re
troceffione folts mirahili,fecundum quod dicitur i. Varat.ir.g. vbi
dicitur, quod nuntif regis Babylonis miffi fuerunt ad E-:^chiam,vt
interrogarent ipfum deportento qued acciderat fupcr terr.im : &

mifit

b Et in omni potefta .
teftta. Inthefauris
domusdomini,in
quo prxcipue of-
fcndit. Hoc cnira
non crat poteflatis
eius.lamtamcnde
valuis iUis tepli au-
ri laminas tulcrat.
C In thtfauYis e.us.
Tacet dc thcfauris
domini , metucns
rcprchendi , quod
fcilicct oltcndit eis

quodcunque haberet inpotcftatetempli.fcilicetfupdlc-
dilcm : vnde infert Ifaias: Audi vcrbum dommi, &c.

^ Erunt

ntifit munera in jtgnum rcuercntix.

1 LxtZtusctt.,Scc.Lctitiaincptaproccdente exelationr.cxhoe
quod tatis rex & tantus & de tam longinquis partibus mijifjetjf
bi imntios fotennes & munera. vnde Jiibdiiur. _

5 Et oftendit eis,&c. Dicit V^. Sa. ^ nonfotum olkndit eis di-
uitias regnifuiadfuamiaHantiam,fed ttiam caquefccretijjime &
rcucrcntiffimeferuabantur in tempto,fcilicctfacram vnHionem re-
gum & pontiticum,tabuias teflimonij & lcgim,qucnon erant Gcn-
tibus oflend€nda,& hoc notatur cumjubditur : Non fuit vcrbu,
&c.£f /«irfirw»'. In omni potcftate fua.

4 Introiuit.H/c confeqututer reprimitur dic!.: clatio per repre-
henftonem prophet^,cum dicitur:Qaid dixcrunt viri ifti . \on
qu^ftuit ex ignoranfia,quia totum eratftbi a Dto reuelatum ;fed vt
exrefponJioncE:(echi^conuenientiusarguereteum.

5 De teni,8iC.q.d.hovmI}ifuit ad magnm gloriam:& ideo
oflendi eis totius re<ini magnificentiam.

6 Ecce dies venict,& aufcrcnt.&c.7/?«^/«Jf coptetu,qmnio

T^abui ho- '

M0ll.ALJTE1{. rcgcBabr^lonis,quimifitnuntios&litcras.idEzcchia:ex

1 1 In tempore illo mifit Merodach BaladanfiliuSj&c.Vcr illum qua miffione Ezcchias licct cflet bcnus & iadus , tn tuic

r^cra 1 mvanam

34y

Kaix C;

^ a Et erunt ennuchi.Ti3.diint
A HebrJei hoc impletum cfle
in Daniel & eius fociis, qui
capto loakim filio lofuc, a
cum fuo populo funt capti
& in Babylonem dudli , &
cunuchizati vel euirati, no
tamen putandum quod eu
nuchi fucrint corporc, fed

34^

ap. XL.

a f Caius fententia eft firma.

dicitdominus.Etdefilijstuis,quiexibuntde i

afDeftniinetuo.

tc^quos genueris toIIent.Et erunt eunuchi in

... . , . afluftus.

palatio legis Babylonis. Et dixit Ezechias ad 2

a«rluftuni. tElt.

Ifaiam: Bonum verbum domini quod locu-

, , n_ 1 aTAbAflytijs. btR.eIigioni$.

mcntc,(icntqmjecalirauaht b tus eft. Et dixit : Fiat taiitum pax & veiitas iu 3 captiuitatis in filios incfdif tmtu™
propterrcgmmcclorunu diebusmeis. fegaudebat,fed voUmtati "

b Futtantumpax.Dchmt dominiobuiare non pote-

peccatumfuumcuDau.d rat, &ideo mandataeius

confitcn , & iram Dei remoucre a poflcris, aut compati gqnanimitcr accipiebat vt feruulus .

inpalatio r.^^is , vth.ibetur Danid.i. " "

2 Et dixit Ezcchias.Pfi?«««;r enim defua elatione,C$ ftc accepta

OimMoyfcquidicit: Di. D

mtiteeis hancnoxam, aut dek Exod.j».»

nte de libro quemfcriprt/ii. Qi

quia non fccit , propterea

non refpondetei , fed con-

uecfusadpopulum dicit.

Confolamini,&c.

* Ambrofius. Non vtiqj ^"'•'•«•r

iuftusEzechias xrumnam fabeS*"

NICOLAVS DE LYRA.

^Vabuchodonofor rex Babybnis ternpore Stdcchu in Babylonem
tr.mjiulit dc Icmfalsm quidq4derat ibipretiofum , vt babetur 4.
I^e^^iimvlt.

iEt defilijstuisquicxibuntdc ta hocfultimpletuminDa^
viele & foctjs eins , ^uifutnm dtfcmne regis lud^e , & du^i in
Bibylontmtepnre !oakm,& ihintitriti & eruiiii, 14 pofient slare

M 0 i{^^ L j T £ {{.

. invanam3loriamelcuatus,%n2turdiaboIus,qui mittit
adularoreijdhomincm vinuoriim. cx quorum adula-
tionc in gloriam crigir ur.Pcr hoc aurcm quod Ezcchias

g odendit cisthcfauros fuos, & quxcuuque habuitpretio

""^ ' C A ?7

uit domnifementiamfnperfc &fuper regnimfuum.-propter quod
pena ifta nonfuit ddata vfqite ad tempus lual^m regis & Sedechie.
quod poflquamfibidiSumfuitper ljaiam,refpondit.

3 Fiattantumpax. recognifcendoinbccbeneficiumdiiiinum
deprxdiH-cpcsnx dilatione.

C A P. X L.

Onjolcnmi. q.d. Quia
rcxveftcrnoncom
patiturvobis,con-

folamini Chriflo.Poteftad

Gcntes refcrri, de quib. do

minuspcrZachariam. Ego

ccngregabo populnm onentis, et

erunt viibi in populum , (^ ego

croillisin Deum.

'^ Procopius. Quifuntifti

confolatorcsrlpfinimirum

qui cofoiatorcm fpiritum

habetcs, iftaaSaluatorc au

dicrunt. Ego rogabo patrem

meum, & alium paraclctum da

:tt- bit vobis. Qni ergo parade-

" ' tum acccpcruntjDcipopu-

lumnon Kraclis.non laco-

bi, no ludzorum dcnique,

iedaliumconfolari iubcntur.dequo Zzchatiis,Gaude fi-

!ta Sion,quia ego venio & habitabo in medio tu!,dicit dominus.Et
.20 'onfimentgenies multa ad dominum in die illa.

* Chryfoft.Punirinoncflcmalumdifccsexprophcta.q

docctpoenaDconoscociliarc, iraquedni diflblucrchis

verbis,c6folamini,confolamini populu mcu faccrdotcs.
j a Loqui.ad cor.Ad cor loquitur qui moeftum confolatur,

ficut dc Sichcn dicitur : Locutus efl Sichen ad cor eius, & con-

fUatus eft eam.

<b Jfr«/a/c7».Icrufalcm a Chaldaiis & Romanis corporc,

fa,fignatur quod virtuofusadulationibusdeccptusme-

rita fuamanifeftatadfuigIoriam:& ficammittiteaper

diuinam fcntentiam.Matth.6.a.^»jc» dico vobisiectperunt

mercedemfuam. Et Greg.Homil. 5 ^.Depradari defiderant

quithefaurumin viapublice portant. ^
.^^ c

X L.

Onfblamini conlolami-

^Fidclis.

ni t popule mcus,di-

afEliachim Scludzorum fidelej. vel Apo-
fiolr,&Gcntiumdo(totes. f Aliis. ,

cit Deus vellcr . Loqui-

af AblandeconrolandD. -

mini * ad cdr Icrufa.-

a TAtrinitia &idololatila. f ludxos &Ge»tiles.

lem , 6^ adudcate eam , quoniam , com- 4

aTAff)iclio,ic quicsieddita. bf A domino baptifmo.

veliomart' rio.
b

d pleta eft f nialitiaeius, dimifslcftiniqui-

• t<iiua. blQujlcitvoluntatcmdominifui, anon
tacit, vapulabit muliis.

^ tas illius . Suicepit dc manu domini du-
plicia pro omnibus pcccatisfuis. Voxcla-

& anima,Ecclcfia ^pcrfecu
toribus corporc cruciata,
animo anguftiata.
C Malitiaeiiis.M.a.[iti3.affi.i'
aio ficut illud : Siefi matum f "°* l^'
inciuitate q, no faciat dominus. J„cuai
d i>/?»//j'4c/Z.CaufaconfolaMarc.x.a
tionis, remifl[io peccatoru ,
caufa rcmifllonis quia fu-
fcepitduplicia.Notandum, ti.benlgne
quodnon foluunturpccca '''*"*'''■'
ta noftra, nifi de manu dni
fufcepcrimus ca.Ncc idem
& folui pcccata & dimitti ,
cui enim dimittuntur folu
tione non indigct:vndc: 0/-
mittuntur tibi pei cata tua. Cui
autcm foluutur , proptcrea
foluuntur,ga purgata funt

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. X L.

COnfolamini. Inprxceientibus huiuslthri,Ifaias cummy-
Hcrio Clnifii denuntiauit peccatorum punitionem , hic conjc-
queiiter dcfcribendo idem my(ierium,denuntiat iujiorum confolatio
nem. £t diuiditur in duas partes : quia primo inducit eos ad cxpc-
'.andum promijfa diuina, i ecundo magis infpeciali profcquitur il-
U ^^.cap. Vrima adhuc diuiditur in tresfecundum tria ex quibus
'iducit rationem ad dicia promiffa expcciandum: Ouia primo indit
■ n hcc ex diuina poteHate. Secundo ex eius charitate,cap.feq. Ter-
tio ex eius veritate. 4 ^.cap.Vrima in duas : quia piimb denuntiat
^onfoUtoris perfonam,fecundo declarat eius potenttam, ibi: Qais
menfuscft. Vrima adhuc intres,quiaprim6 alloquiturpopulum
vetbis co>,folaVvifs,fecundo denuntiat perfonam prxcurforis , ibi:
V^ox damantis. tertioperjoaam Chriili confulatcris, ibi: Super
'nontem.Circa prtmum dicit»

_ .,, _^ , . &folutaperpoenas.

* Cynllus. Quemadmodumcharifilmum filiumpater
caftigans,pro niagnopeccato,pcnalcuiflimapra: atiiorc
vidcmrfibiduplograuiorespoenasintuliflc, quam pro
fcclerisgrauitatcfiliuscommerucrat:Sic dominus.

* Ghryfoftomus. IHcbcatusquihicpoenasluit, vtpec-
catisomnibus depofitis,probatus migret& mundus ac

mfonshocprophcta dicitquodfufccpitdemanudomi u,„ , ,.
m dupl icia pro omnibus pcccatis fuis. popdl^

e Vox clamantis. Huius vocis memores ludxi miferunt lohan.i.c
ad Iohanncm,vt intcrrogarent cum:Tu quis cs > F

1 M o it^a L J T E l{.

I Con/b/awwi.Capitulumilludlitcralitcrcxpofui dccon
loiationcpopulj fa^apcr Chriftum in aducntu fuopn-
mo,qua:duplcx cft,fcilicctcx colIationcgratix,&gio-
riaipcr apcmoncm ianux c^lcftis. ficutdiaturloh.i.b.

c-xperMoyltn duta eli , gratia er ventas per lejum Chisium.

ico diotur hicbis , conjolzmini. Semel pro confolationc
jratis,<5cfcnicl procoUationcgloria: inapcrtioncianu?

1 Confolaminiconfola.rep//Mr;;oc verbum, quia promittit
eis duptice cofolationem,f.in bonis tcmporalibus & Jpiritualibus.

2 Loquimini. vosprophet<c.

3 Ad cor lerufalem. iden,adconfolationemfideUum.

4 Qupniam complctaeft. idcfi terminata.

5 Malitiaeius. qtiapeccatim .Adx perChriflumfuitamotum.

6 DimiflTa. quiaClmJlus contra peccata perfonatiaattutitreme.
dium , quod loquitur hic prcphcta de futuroper modum prxteriti
proptir certitudincm prophetia:.

7 Sufcepitde ti\zm.ldefl,duplicemconfotationemperChrifiii

pitcetinccllationegrati.e, & apertionegtorix ,f,cut propeccatil
acccpit duplicem panam,fi ilicct corporis & anima:.

8 Vox clamantis. Hicconfcquenterintroduciturperf.Haprccur
foris,fcittcet lohanms Bapnflx , de quo intettigitur ad literam bxc
fcriptura,vt patet loh. i.& Matt.3 .,ppter quod atiqiii dceiores ca-
thotii i malt vidctur dicere exponedo Imnc pajiu ad titi ra dc reditu

czleftis. Et iic patct,qu6d htuc cxpofitio non folum cfl li
tcralis,fcd ctiamfpiritualis:proptcr quod dealiafpiritua
lipcrtrafco, maximc quiaalijcxpofitorescommuniter
cxponunt hoc cap.adlitcramdc conlblatione fada po-
pulo Iuda:orumpcrCyrum rcgcra Perfarum quando
dcditcisliccntiam rcdcundiinluda:am: Etcxpofitionc
quam hic pofuit dicuntcflc myfticam tantum, fcdcon-
trarium ego oftcndi pcr tcxtum Euangcli).

547

Gloford.&NicoIaldeLyra 348;

^ * AuguOinus. Dcfertujp

A & folitudogcntnium popu

•t Expurgate. lus cft, vacua cnim timore

Sermooe de d^.j „^^0^3 , & Spiritufan-

yioiujapt. ^^ carcntia , dcferto com-

parantur : defcrtusenim cft

hic mundus ,ab omni cul-

tura fidei , & timoris Dci ,

pccfatorum fpinisobfitus,

fquallcbat tanqua agcr iuj

culrus, nuUa bonoruopcru

foccunditarcm affcrebat.

iHCij.r. a Ouinisvakistxaltabitur.Qui

fe txaltat , hu. & qui Jr Iw.&c.

Hoc vfquc hodie in dcfcr-

to Gentilium Ecclefiarum

damant magiftri.

* Theodoretus. Haec vcr-

ba curluscuangclicaeprxdi

a t Apoftoli.

flohannit. fChiifti. b riud*« rel grntiunj.

c^^Bona opcri(|uibu»clominusad tusingirdiiiur.

maiitis in deferto. t Parate viam domini,re-

» <iCogitat onf<. blChriili.

dasfacifc in folitudinefemicas Dei nollri.

af iudiu!> vcl Gcniilis humii>s liu>plcx,

fFide, opcre. Hj^«Eli us.

a Omni«? vallis exaltabitur , & omnis mons &

n» ui.TtiO'; bff^oriaiortuofa. cf Ail fiilem & opcr.uioneir.

coHis humiliabitur,& erutpraua in dircda.

««Fetocla: b tMollia & minluct*- c«ln p-a:dicJtione : in ha-
piifmoquan^oaprrii ftirica.li,& lp'titiis lup-rruiii msnfit.
df Filius de quo iiater: f xutge gloria i ea.-

& a{Jx-ra in vias planas.Ec reuelabicurgloiia

ai jniudicio, »clin priinoaduentu. b Vi">iionon
rpirltus prius, qpia r^iri:uin non habebat.

^ domin^& vidcbit omnis caro pariter q uod

«iriopi:e.«. iChnlii. blMihi. c«,Oiraia. oiAdlu-

dics vr! .'idomncs-

c osdominilocutu eft.Voxdiccntis:Clama,et

blfnuilis.
b

a f Homo,

Foenum nafccndo habct vi D

I rorem:crcfccndodccorcm

3 dcinde florem tandcm ar-
i dore folis ficcatum rcdigi-

4 turinpuluercm Sichomo
pcr a:tatum fucccffioncs

5 amittit dccorem , & cadit

6 in mortcm.

7 * Augnftinus. Totus fple- ^^^

8 dor seneris humani.hono '^'
res,diuitix,poteftates,triu- ' '
phi,mina»,tumorcs,flos foc

9 nicft,multi annitibividcn.

10 tur florcntisdomusaut fa-

I I milicE, in coparatione ^ter-

12 nitatis.quafifloseftagri, p-
exiguotcmpore tranfeunt

13 flores.Cognouitergopatcc

14 figmcntumnoftrum^qUiathi

cationis fignificant,cu mo- e f^lxi: '^id clamabo? Omnis caiotfccnum, 15 foenum fumus & ad tepus

■' ' ' ,riuu..,t, s,p-teiitia&c»taatmnia vanrr.-TaniuiC.fcomn.aviiiitDs. I6 florCrC poflum',& mifit nO

&Ccmnistgloriaeiusqua{iflosagri.Exficca 17 bis verbumfuum, &fecit
tumelt fa-num , &: cecidic flos, quiafpi- '""'^ ""^^ "^ ""

tcs humiliandos propheta

dicat,& vallesimpledas, vt

rccla & plana fit via praedi-
, . .^ cationi euaneelicas.
fSi'" t> Ei vMuomnis caro. Dc
B primoaducntufubito adfe

cundum raptusdicit: Etyi-

diibit cmnis caro.

C Os domini. Prophctaiqui

prf dicauerunt futuru Chri

flum.f.lalutare Dei noftri.

d Quii ctamabo. Non finc

caufaquxrit: cum cnim fe
t.Cor.r^.f. fponte obtulit,dicens : £cce^^o»»/«em(: populofuodura
Ifomo ftrnu nuntiauit,& nunc idcm metuit.
* "fo d»"t. g on^nis caro. Qui portat imaginem tcrrcni,& vitijs fcr-

uit,foenum & flos pr?tcrien.s.Q.uicuftodit imaginem cg-

kftis caro eft, ied qux cemit falutare Dci , qus quotidie

rcnouatur fecfidum imagincm creatoris: & tandem in-

corruptibilis & immortalisgloriain mutatnon natura.

Foc-

iS<.-nlcniia.vita!ii ri«fntfin'-ciillit.

ritus domini fufilauit ineo. Verefoenum

fDei aofiri
inanec.

illud fratrcm foenonoftro,
18 vcrbumcarofadiumeftno

li mirari,quia foenumtuu, ,
ip idcft,carotuafadaeftpartiE

ceps ^tcrnitaris illius,fadus

cft ille prius particeps foeni

m asternum

f cftpopulus. Exficcacum eft focnum,&:ce-

-'luuentus cjuTlciuit vitiii, prarcipucl bidini. b fRcppjibit.

cidic flos , verbum autem t domini ftabit 20 tui .

<r aTAIias;Verb\im Dei manet in «ernum. bTChriftura: f Ferbum aUtm domini Vcr-

vtnihilannu-ties. niliquodabjpfohabes. , , .-

ii,^.-r montem ^YreKnm ^^ Dum Chriftuscum corpo-
uper montem exccllum ^^ refuo,quodeftEcclcfia.

g Super montem exceljim .

Greg.Qui celefti pra:dicationc vtitur,ima iam tcrrcnorii

opcrij deierensin reru culmine ftarevntantoq; facilius "^

fubdiros ad meliorapertrahit,quantopcr vitcE mcritum

defupernisclamat.Illananqucvoxaudjtorucorlibetius

penetrat,quamdicentis vitacommendat: quiaquod lo-

quendo imperat,oftendcndo adiuuat vt fiar.V^nde in le- pdM

gc pra:cipitur armu dextru & feparatii dari Sacerdotib. ^

«^ ^- Ambro-

'V

M.u'hj.b
Maro.a
Liicaj.?.f
loh. i.c

NICOLAVSDELYRA.

captinitatis Babyionicx, tn hic ma^is ludai^^^antcs quantum ad ali-
.* quid,quam Hebr.ti:qui huncpajium & totum cap. exponuntad ti-
tera, referendo ad timpus Miffi^, dicentes ^ tuncfuperficies terr^
habitabilis complanabitur diutnitusper eleuatiomm valltri & de-
freffionem mantium, rt fic anictis omnibus impedimcntis ludd^
orbem dijperfi pojiint facili^fr in ludtga congregari, &fic exponut
f hic dicitur.Omnh vallis imple,&c. Sed deficiut duplicittr.
frimb quia aduentum Chrifii dicut futurum,qui iam tranfiit in pr£
teritum. Secundo quia literakmfenfim hic accipiunt 1'ecudum ftgni
ficata rccum,cum dicitur :Oa\x\\s vallis imple,&c. quod nb etj
yerum in locutione parabolicaJici4t Indi,g.b. cum dicitur, lerunt
ligna ad arborcm Rha.&c. Senftis literdis ibi non efi de arbo
ribus materialibus pcr voces (ignificatis , qttia ftc fcripturaefjet fal
fa,fed de .Abimekch & viris Sichem, qui ibi per arbores metapho
tici fignificantur . Quod aut ftt hic nietaphorica locutio patet non Jo
lumper dtBa donbrumcatholicortm ,fcdetiam per difia !{a.Mo.
dicentis. Non afcendatfuper cor,qu6d in diebus MefJite defi-
ciat aliquid dc via buiusfeculi , vel innouetur aliquid de operibus
fex dierum,fed ibit mundus iuxtafqlitam viam, & per conjequens
r.on efl intcUi<!^eiidum,^ in adutntu Mejjitefiat talis coplanatio mo
tinm & vallium, nifi mtijltgatur de aduentuChriJli adiudicitm,
quia tunc innouabitur murtc^^atus.Sed ludai hoc modo r.o intelli-
guftt,fed de aducntu eius in mundum,vt fatis patet ex prtedi^is, Igi
tur fequendo fenteiitiam Euangelifiarum, paffusijie exponendus efi
ad itti rarn de lohanne Baptifia , & eius prxdicatione cum dicitur:
Vox clamantis.frff/2 lohannis prxdicantis.

1 In defcrtO,irfe^ in ludfa, qu^e dicitur dejertum ratione diBa
f perius in prir,, j 5 .cap.Et quia ad liicram lohannts incepit prxdi
care in deferto luda£,vt habetur Matth.j.a.vbi dicitur. In dicb.
illis venit Iohan.Bapt.prxdic3ns,&c.

2 raratcVriedicatio tnirn eitis & juus baptifmuserant qu.tdam
difpcfittones populi adfufcipiendum de propinquofidem Chrifli ven
turi, VI paii t ex decurfus Euangelij. Et di.

3 Viam domini.(/M(iw«»w ai mandata decalogr.

4 Scmhas.quantum ad confiliaeuangelica.

5 Omnisvallis./(if^/?«»«r//x.

6 Et omnis,Scc.i.fupetbus, quia ficut diclumfuit in prin.huius
librtjper aduentit Chrisii.fupeibi diieiiifunt &humiles exultaii.

7 Et erunt praua. Idesi bomincs deprauatiex cofuetudine pcc-
landi .

8 Ind i reda. idcfl ad re&ifidinem rufiitix reduBi.

9 Et afpera. ide^ crudeles Cj duri.

10 InviZS ^{znzs.idelim(infuett4dinem deduRi, Ctcut pattt de
Taulo,qnifaciusfuit agnus de lupo. Votefl ctirm hoc aliter exponi
de operibiis paenitenti<s,qu.e videntur dt4ra & i>(pera,fedpcrgratia
ChriHifaHaftmtcredcntibus leuiatvnde dicit Uugiifi.Omntafenit
& immania Leuia & proph nnlla facit amor.

1 1 Et reuelabitur gloria domfni. idefl Deifilius, q'>i dictHT
gloriapatris, eoquddgloriafecundum Tullium efi clara notitii cu
lattde.vnde gloria dicitur quaCt qiudam claria.-c. mittaia in ;'. lUa
autem qttx ad notitiam pertinsnt in diuinis,fi(io approprianiur, &
idioftcut diciiur fapientia patris,ita eius gloria.

12 Et v idebit omn is caro. ideH poterit viderc.

1 j Qu od os domini,&c. Cuius verbum deficere non potcH ab
irfiptetionc.

14 Vox dicemis. fcilicet domimloqucntisad]faiam,vd adlo-
hannem Baptifi.

I j Clamabo. idefipuhllch denumia.

16 Omnis caro foenum. idefi nullamfirmitatem,fcufiabiii^
tatcm exfe habens,& accipitur bic caro pro omni homine camali.
ter viuentcfecundum qubddicitur $,Corint,i^.f. Caro &fanguis
regnum Dei non pof

17 Et omnisgloria. Quoniamrcpentedtficitexmodicocabre
Jtbrih exvoluntate Dei.ideofubditur.

|8 Quiafpiritusdominifuffiauitineo.

19 Vercfoenumeftpopulus. ptrhoc oHenditur manififli,
^pyophcaloquiturhicmeiaplmic^.vtpradixi.

20 Vcrbum domini. Quod pctefi intelligi de rerbo increato,
fccundum quod dicitur loh. i .a.ln principioerat vcrbum.&c
& de vcrbo creato perprophetas diBo. quod infallibiiiter impittUT
m prophetia prxdeHinatiouis, vt diBum efijuprd freqtientcr.

a I Super mon tcm. Hic confcquenttr introducitur perfona cSfo
lalorts,fc ilicct domim nofin lefu Cbrifli, & eji vtrbum dornini ai
Ifaiam velpotius ad lokan.BupnJi.cum dicitur,
22 Super montem excelfum. afi.i.adpraeminentiamfanai
tatis vnx.tufdlicet lohannes de quo dicit Saluator Marih. i r. In-

ter natos mulicrum non furrexit maior lohan bapriftx

* Qui

B

349

IfaiaeCap.XL.

350

b^' Not» quod Sion qujt eft mont iubetur
" "' '" fO. ci^VtmuItiaudiant.

$ * Ambrofius. Afcende in montcm.vtexcclforum vcr-

'!rt ticcpofliseminerc meritorum,Deuscnim montium &

nonDensvalliumefl: Afcende eo vbi Chriflusledct ad

n • dcxferam Dei.cuius fundamentain montibus fan6tis,&

'•<|7- montes in circuitu cius. Mons tuus Paulus , mons tuus

Petruseft.fupraillo

r-j- - ■ ,,,-, al Bona nuntias.
rumnQe,metlStUa: mf.ntcmafcend<Te,ideftChriilum ,_. _

locato vefti^ium. afccnde tu qu? euangelizas Sion,exaIta iii fortitudine vo-

a 5li'I». 1 er olOniOC a a^^Pridicationera. bf O. c^rPerfecutorum fiuitiam.diaboliaftuiiain.

Icrufale , apoftolos ^^^ x^azm qu? euangclizas Ierufalcm,exalta, noli timere.

OC allOS UOCtOrCS lU a lEtLlefiisvelljiugogis. bTVnde: nonfum mifTus.nili adoues e]ua:perierant

rcUi^^itj qUOSadmO domui Ifrael. clAfoftolidcfecuadoaduenm. d Tyobispromiflusb lu

nct.vtqueadnoac-
cepcrant pra^diccnt,
& culmina virtutu
afcendentcs , verbo
& excplo d<Kcanr.
b Ecce dominus, G^c.
it Procopius. Eius
aducntum indicat ,
quomerccdcmvni

n pc"£imreft: d bitagno%6^infinufuoIcuibir/(rtas ipfetportabit.Quis

g Spirhum domiru. Spiritu: dominifuper me,eo quod vti. me ad D
annuntitxndum manfuetis mi.me: Et requiefcet fuper eumjpiritus if3-<f»a.
domini. fupra.ir.a.

h Ecce gentes. ^ Origencs. Omncs gcntes apud domi- JJ"^""-*-'" <=*
num,funt vt ftilla fitulse.Ipfe dominus pro omnium fa-

lute fadluseftftilla

djti.vel Gentes,(ufcij)ite iUinn.

b Dicciuitltibus ludaj: Ecce Dcus vefter. Eccedominus

a^Q^eTi fpieuiftu,quafivilem Jcdebilem. bTFortitudj^. cfQmformam fctuijccepit.

Deusinfordtudincvenietj&brachium eius dominabi-

afRetributio omnium.

b«rPote(lasiudicii.

tur.Ecce muccs eius cum co,8c opus illius coram illo.Si-

«IPiophetadefiirao aducni;. ai~$edprius. TQui venturus elHn maieitate. TEgofumpailor

boniM. bfFortitudiiie. cfFx omnibusGentibus.

c cilt paflor gregcm iLium palcct, in brachio fuo congrega-

bTPtoteiflione. cfAdcocluiu.

ailfjiie 3giios mcc-i Mites,Dunfupeibot-

Siintqui ad priorc

adiicntum jfiarcfe c

ranr,inqaononvt f

cx ^phetisalique,

quiniiraculacdcn-

tcsputabanturipsii

vcnturum demon-

ftrct,cumfuavnius g

poteftate morbos,

&C dimoncscorpo

ribus Chriflus abe-

gctit.

c Gregemfuum, &c.

nunccontcmpiatio h

nc,in futuroipfavi

fionc:nuncdocen-

dopoftca faluando

vcUatiando.

d tatas. doflorcs

5.jfiliosqu6tidic Dco *

.. parturietes.vfi apo- '^

ii'«5 ftoius :Filioli mci,
quosucruparturio.

ni, ■ --

lercmontcs&collcsinftatera? Qu'is tadiuuit fpiri- ., tenuiflimumpulue
dommi, tautquisconiiuariusciustuirj&toltendit 14 tantquimagisfentitditexit.

a* tjLile. Menfuras rn ra & pondeta omnium ro

mcnfus cftpugillo aquas,& coclos palmotponderauit?

T.Metarhon. a^Supc-r n inlum. h^rotrrur. trinitatis. c*| Libratosfuoponderefecit.

Quis appeiTdit t tribus digitis molcm tcrr? 3 & librauit in

5Nuna$. aTIncreando. ^Verbodomini coeli
fiimatfunt & fpiriru or^s.&c.

pond
tumd

af <^'d ageiet. b<rC^i' Jet operari debuilVet

illi? Cum quo inijt cofilium? & quis inftruxit cum,& do-

if B.ef nUm operandi.

cuit cum femita iufl:itiaj,& crudiuit eum fcicntia,6c viam

^Nullus. a ir^ia. b tldoli colcniesvel omnes. c TGenies. «Incom-
paraiion^eius. d^Q^i cadens pro nihilc^ucitur.

prudenti^ oftcndit illi? Eccc Gentcs quafi ftilla fitul?, &

a f Quf)d velut ex nihilo in nranqut. pjitem inclinatur.

quafitmomctum ftatera: rcputata: funt. Eccc inful« quafi

a^Incomparationeeius. bfHocaddit vtGeniesab idolobt iareuocet
aufeiendjTiAimas: quianeclignanec animalia futftciunt.

e^Holtiarum i^nem.

puluistcxiguus & Libanus no fuHicict ad fucccndendum,
& animalia cius non fuificicnt ad holocauftum. Omnes

fitula». Quidcnim
nofaduscft.vtnos
liberarctf^Nosina-
ncs,illc fccxinani-
uitrnosftillafitula:,
ille ftilla faftus eft,
vt percum a vefti-
mcntisnoftrisodor
ftills proccdcrct, iu •
yii:i'\\{\x<i , Myrrha &
g'.ttta& cafiad veiii'
vicntis tuis .

■k Clcmens.Alexa Lib..r.Stro.
dr. QuiChnftono maton.
credidcrint, vtfpu-
tumreputabuntur,
10 &vtftillacadi fup-

uacuiad fahu£, &tantefedu-
reiefti vtfcutumcx "'•
corporeecclcfis. g^^^P»"'"^

II

12

1 Quafi puluis exiguus.
Hebr.ti hoc verbo
tenuiflimum pulue

tur quam vidctur. Roin.ii.d.

Huc ergo forfitara

ciiEpicurofuoDc-

mocritus atomos

vocat multa autcm

funtiiomina, q ita
15 lcgunturin Grasco,
I ^ 5c in Hcbrxo ^pter

1 7 interpretandi diffi-

18 cultatem,& ta Gre-
cx , quam Latina

19 lingua; paupcrtate.

c Quis meijus (ji. Nc dc vocatione Gcntium dubitctur,

magnitudovocantisdcfcribitur.

f P<y;/ff.Pugiilusc6traclisdigitispugnus palmus.apol

liccvrqucadminimudigitucxtcnta manus: vtperpal-

mu,& pugiiiii C9I0S cxicntos & globu tcrra: noucrimus.

C g ^'/""-

k Ltbanus nonjufficiet.
10 Libanusmonsma-
ximus , & pafcuis
vbcrrimus & arboribus : Scd ctfi omnia ligna fuccidan-
tur ad fucccndcndum , & omnia ani malia immoicntur
ad holocauftum , ad implcndam vel placandam tamcn
maicftatis potcntiam non fufficiunt.

Cui

NICOLAVS DE LYRA.

*t Qui cuangclizas Sion.i de/ipopulo ludaico:&diciturEua
[eliT^asyCjuia prxdicatti) uhannisad Euangeliumpertinec.
i Exalta noli timcrc. lohannes enim timore Herodis aut Vha
'iftorum (^ Sacerdutum non de(iiiit d confianti veritatis denuntia-
lone .

; Eccc Dcus vcftcr./t/f^ Deus humanatus.Sic enim denuntia-
■it lohannes loljan. i.d. Eccc Agnus Dei qui tollit pcccata
nundi. ^omine agni exprimcns bumanitatetn: &per ablatione
ucatt eius diuinitatcm.

Ecce dominus Dcus,f« aducntu tnimfuo Chrifius cgit mi-
iculu iiupenda qtujieri non poterant,nifi virtute infinita.

Et brachium cius dominabitur. Pcr brachia enim eius in
ruceextcnja peruemt adgloriamfu£ rejurreHionis,^ Jtcaddomi
v.m pletiti piteflatis. propter quoi tmc dtxit Mattb.vlr.d. Data
^ mihi omnis porcftas in coelo & in terra,
> Eccc mcrces cius cum eo. ^Quia virtutc diuinitatis defepo
frat darc ^raiiam inpr.el(nti (^ glcriam in fuluro.
' Etopusilliuscum iilo. idtfi involuntate & poteflate.
• Sicut paftor. vnde dictt dejeipfo loljann. lo.EgO fum pa-
lorbonus.
j In brachio fuo. Ter hoc deftnnatur Chrifii pietas ad fide-

'^^ ('^ostpropter quod ihidem diitt .Etanimam mcampo.pro

■^ui.meis.

1 ^ Quis mcnfus cft pugillo. Uic corfrquenttr poriilur poteftas

■ iijoLints,ad oiiendendum, quod de eius promiffionenullus debeat
i^iiarefiumfitpotens adimplere.& diunditur in duas,quia primb

■ iUratur eins poteftas lontra idololatras, ci crcaturam adxquan-
ci.jecundo lomrapiifillanimts Inditos de ipfo nanus dchitoconfif

dentcs.

dentes.,ibi: 'Lcu&te.Vrimain duas:quiaprimb diBapotefias cfien
ditur.Jecundb ex hoc idololatria arguiturjbi: Cui crgO.Circa pri
mumdicitur. Quismenfuscftpugillo. idefi vatde faciliter :
aquas quamuis jint mult<e&magna.

1 1 Etcclospalmo. idefifme difficuttatealiqua.ftcut illudquod
continetur in patma,

12 Quisappcndittnbus.Jifcy? valde fctciliter.Quando enim ali
quis vult leuare aliquod ponderojum,apporiit duas manus-.fed quau

do est valde leue,apponit tantum duos vet tres digitos.Ver hoc au Diuifio.
tem oHenditur Chrifli potefias,qui virtute diuinitatis omnia ifia fe
cit.yiiturauttm hicfcriptura verbis ponderis & fiatera,quia Dcus
tmnia dijpojuit in numero,pondere,^ menfura.Sap, ii, d,propter
diclam potentiam fubiungit.

13 Quisadiuuit fpiritum domini. quafiminus potentem,
quafidicatnutlus,

14 Autquisconfiliariusciusfuit. quafi haberetfapientiam
diminutam. Et patettitera vfque ibi.

1 5 Eccc gcn tcs. nmnes generaliter.

16 Quafi ftilla fitulac.j«i£^ cadens defitula,qu£ nullius momen
ti reputatur.

1 7 Et qnafi momentum ftatcrsc.i</f^ lingulaf}atera,qu£ ral
dedefacili ad vtranque partemmouetur,de fc nullarn habcnsfiabi-
Utatcm .

1 8 Eccc infulaiquafi puluiscxiguus. /n con/pC(3« ««r.

1 9 Et Libanus non fufficict ad luccendendum. idefifi ali
quis velletfacerefibi facrtfiiium debitum,omnia iigna nonfujfice-
rent ad ipjum crcmandum,tec pcr confcquens omnia animaUafifii
terentai offerendum ftbi debitim holocaufium.

20 Omncsgentcs,&C. Q^ia exfenon habcnt aliquod cfie,

^ Omnia

351

Gloford&NicolaideLyra

sn

^ a C*>i trif fimUemfeciftis. Tropologici.Incrcpantur princi
A pcs h^rcticonim quidiucrfa idoladccordcfuo fingunt,
vclclo>]uii venuftatc, ideftargcnto, vcl (cnfns fplcndorc
quirignificauirinauro.vcllignoimpurribiliqucviliora
funt dogmata.quar dialcdtca^firmant artc nc corruant.
♦ Clcmcns Ale-xan.

imputribilc, deqno maxime idola fiunt. hoc autcm dicit D
vt idolis rcprobaiis fufcipiatur dodrina Euangclij 6c re-
uclcf gloria domini.vt vidcat omnis caro falutare Dci.
d ^b jwmo.LcgisMoyfi vcl aprincipioraudi in ipfiscrca
turis qux omacs luiim fuo modo prxdicant artificcm.

C iuperayruni.Hinc

LT».T. Stra—

Antiflhcncs Socra-
licus voccm illam
prophcticamcircu-
focutionccxprimcs
qux dicit , cui mc
animilauiOis, dicit
dominus. ait cum
nulli cfTc fimilcm,
quoniam ncmopo
tc(l cum difccrc cx
tThefi«rari» fimilitudinc & ima

^ui eftfuper ^inc ,

oWitionef, '^ Damafccnus.Ex-
te^^^^rcmxdcmcntix.ac
Lib.4.dcfide mipictaris fucrit, di
cap.i7. uinum numcnfin-
taudjetii. gcrc.Hinccftquod

in vctcri tcftamcto
« minimc tritus ima-

ginum vfus crat.
f lobum ^oftcaquamautcm
tlcl^TpclDcushomo faaus
Uffl. cft,miraculacdidit,

paflus,crucifixuscft,

rcfurrcxit,& aftum

■f Qiis Tub olo funt.

bf In co"'p»r>iioneeiiw.

Gcntcs quafi non fmtfic .suntcoram co,& quafi nihilum

a^SiniuIaao. b^Vnuin qniorani» fccit.

a &inancrcputarxruntei.CuiergorimiIemfeci(tisDeura, i

a«Qujrpuituscft,inomiiibi«r' .^< .bi.iue. l-j"^Djmini.t ad umiic» Gente».

b aut quam imagincm ponctis ci? Nunquid fculpti|etcon- 2

^iin.I-Deiniiii vbuiue

flabit fabcr,aut aurifex auro t fgurabit illud, & f lamlni.s

a«M n. b' D i^abile .nde taftum tlmulachiuin dur^t in loogmn.

c argcntcis argcntarius? t Forte lignum & imputribilc clc-

iflnhjcarie. 11-»

git artifex fr.picns : quxritquomodo Ihtuat fimulachru,

T«ilGeniff. ., SatunliiJtioneidoli nihi!ene,& me Deum actctnuin elTe. ^

quod non moueatur.Nunquid non fcietis? Nunquid no

jfSJlicinWrcunibnii le^^-inlVnptani quzhoc prohibet.

j taudiltis? Nunquid no annuntiatum c(l vobis ab initio?

a ^\ dorino tundata.

nonnulli terraqua-
fi pijdu & globuui
e(ic contendunt.
f Ltuafi locuftx . In tC"
cius comparatione 1 «'^
velconflderata tcr-argt
rxmagnitudine. nen
g TabottaiulTi.W.nc
quoquc in Gmilitu
dinemfpherx celij
cflccontcndunt, ^
cius Hemifphcriii '
cerris imminere.
h Qi^i d.u jecretoruw, '-0
Stnltam fecit DcusJ-
pientiam hnius nimid',
& hoc eft: <^n datje

NunquidnonintellexiftisfUnda*mcntaterr?? Qi?i(cdct 7 S^;;;'.;'^^?/''''^^^^- g

^ afTetx. bTQ,"d e ?;• 'uperb.unt? « i^iaU OlCat. iNOn *-

9 (int.

* Thcodoretus.Sic

10 ScnnacheribjficNa

11 buchodonofor fu-

12 ftulit Dcus, fignili-
catqiprophctanon

13 dimcnfani efti; po-cip

14 tcntiam Dci operi-

15 bus, multomaiorati

16 potuit,voluniatefo
lafccit, q fccirom-
nia.Nam (inquit^p-
pheta)omnia qux-
cuquevoluitjDeus
fecit , nonquxpo-
tuitoinnia,fcdqux

b «lOmiiaregit V ambit.
L b-

liuioni dati.

fupcr t gyru tcrr?,& habitatoics eiiis (iint qua(i locuftx

*TEl«*<n. b^ reiiues.rubtiles. t fSub ei j quaU lub labctnacult» habit....

humin^Siiupra ingeli ii fanfli.

Quicxtcndit vclutt nihilum ccEl6^,&Ccxpanditcos quafi

^litiam.

tabernaculum ad inhabitandum. Qui t dat fecrctorum

ptUScft,litCraiU qui Z a«Philolophos. b^Omnesmomiiobln

dem monumcntis h fcrutatores quafinonfint.

tir
rtf

dTQuiatranfsont cito.
^ d

cf Priiicipes _

iudices tcrr^ vclut t inarles fc

a tFit.Ti.itofcilicet.

cit.Et quidcm ncque plantato,ncque fato,nequc radica-

a1 in prifenri viia. tfiaiu. i i ipi.i us Dei.

to in tcrra trunco eorum , repente flauit in cds , & arue-

«^'Moctui. t°rianUui&ecccnoncrat. bfRcpcntmaltntentia. cuAbhacviti. dfCum

tanta lit potentia. ef Deoiuin veftfiium.

f f 0.lu-)i'ivelGcntUe5 idolacotcntfs.

runt: & turbo quafi flipulam aufercteos.t Etcuiallimi- ^

ad alcndam mcmo
riam noftram^&do
firinam corumqui
tu adcrant.ifta man
datafuntivtcaquas
con vidimusaudie
tes.ac crcdcntes,bca
titudincmcam qua
dominus pra;dica-
uit aflcquamur.Ve
rumquia noomni
bus hoccotigit.vt litcras norint, idcirco patribus vifum
cft,vt rcfricanda: mcmorix caula, ha;c tanquam prjccla-
raquxdam trophxa in imaginibus pingerentur.
b iluiq 'id. ftultitiam Gcntium rcdarguit.vt ab idolola-
tria rcccdant.

c Forte li^iium. Hcbraici mcfuchan,quod gcnus lign! eft

impu-

a «tSingularit?t.

laftis mc , & ad^quaflis me dicit Sandus ? Lcuate in ex~

1 8 voluit.potuit cnini ti
multo plura faccre,
facitautemquxtc-
de fc habcrc iudicauit .

i Cui afjimilafiis nie,C!r adsquaslis ir.e dicit SanHtis, q.d.Qoarc
fimilitudini Dcum comparatis,ncc cx creaturarum ma
gnitudincpeum crcatorem intclligitis? (i no credin.s vcc
bis.crcditcoculis vcftris,&: clementorum omnium (cr-
uitutcomnipoteatiam domini cogitatc

t^ itnu.-

NICOLAVS DELYRA.

j^ Omnit ilU inducuntur ad oftetuUndum, 3. in nullo indiget altetiui

• auxilioifeu conftlio.

I Cui crgofimilcm fcciftis Dcum) Hic copfeciuentcr ex di
Bis idoloUina rcp.ehenditw, in qua cultusfolt Deo deditus creati*
tjt imp^nditur,^ fic eifecundum rcpHtatiunem idotolatr^ adtqna
twr, propter quod dicitur : Cui ergo fimilcm feciftis Deum?
hoc dtcitur contra idololatras cttdmits aliqmd dmnitatis cjie in
imaginbus faths .

% Aut quam imagincm. Et hoc dicitur contra idololatras, q
imaginibus non attributbant aliquid numinis ,jcd quibufdam dijs
inuijibtlihus in maginibus nprfftntatis :ponebant tamen pluraii-
taum Deorum. Z'

i Nunquid fculptilc conflabitfabcr. Omnia ifla inducun-
tur hic ado>iende'idum,quod idola nullamjiabditatim Ijabent dfe,
fed magis ab artificr. Et cum omncsGentcs quafi nilM reputatef-int
rtfpeSu DeifVt prfdiiiutn til.ex hoc concluditur quodidolaadhuc
mtnus junt reputanda,'deo fubditur.

4 Nunquid non icictis.Ulud quod diBum eft de idolis, quod
Jenfibiliterpoteiiis txpetitt,

5 Nunquid non audiuiftis. q. d.fic qukin libtis Gentilium

6 iljrui.ius jeit,pi.r fuit jatta meiitio de ortu idololatrif per opus
hominum,vt tnags videLittrcap.fi quenti.

6 Nunquidnon \^^t\\cxm\%.q.d.intt\ligert debuifiis ,quQi
MfutoOtuiubeatfiab Lita!em:cun, nibdfitfubeajuficntanseatn.

7 Qut ledct fupcr girum icxxtt.Tanquamprtncets terrcnus.
tthmimtcs.iaifthomintseiJubditi,

8

9 Sunt quafi locufta:. refpeHu Dei.

10 Qui cxtendit vclut carlos . Cum fint nature vel materie
JubtUis, ijuf dicitur quaft nihil,eo qubd non tfl palpabilis : cb modo '
loquendi quoairnihil vocaturproptcrfuamfubtilitatem.f^nde di-

, citur commumttr mhil in puteo eUe,cum tamenfit plmus acrc. In
Hcbrphabetur. Quiextcnditvcluttclam celos. Etficplana
efi litera iir Jequentibus confona,cumjnbdiUir.

1 1 Et cxpandit COS. Loquitur hic de cdojccutidtm appnrcntia.
vijus , quia txtrema cfU in circumitu ori^s^ontis mjtri vidmm J-i-
per terra figi,& medtum quod eft fuper capita nojira in alinm c ri-
gi.SS fic habet appartntiam labtrnaculi txter.li.

12 Quidat fccrctorum(crutatores,/<if^/4/)/(Hra ?■«//)««-
labilibtts.

1 3 ludiccs tcrrJC. ide^ prudentes in agibiltbus.

1 4 Vcl ut inancs fccit. idefl nullius reputationis in Dei comfit'
ratibnt:qui d cfitndit per fimUe,cum fubdnur:

1 5 Et quidcm, idejt,certb.

16 Ncqucplantatonequcfato.iJf^ ficutplantulatjovradi-
cata adhuc necfirmata tcrra .i modico vento eradicatur , fic eti-^nt
omnes prediHi quantumcuniuemagni adnutum Dci eradicai.tur,
& tolluntur de vita prfftiui,& ideo infine conclnditur.

17 Et cui aflimilaftis me,& adcequaftis dicit fandus^ij^'»
/; dicerei,talts afjimilatio tji valde erroiica.

18 Lcuateincxcelfum oculos vcftros. Hic confiqucnn
ofiendttur Dei potejias contra lndeosde Deo miniis debito confiden
tes, &primb ad conjiderationcm aiume maieflaus tnducuntur , ck
dicttur : Lcuatc in cxccirum oculos vcftros. idtft ad optra
ttlcfiiA •

f Etvi-

3)3

eq>.b

a /« n^tmeroAlli nu-
ircrara riint , qux
Abr.ihatniT.imcra-
renonpotuit:& icr
eniim. ujunt dclegatoofti-
cio, vt rolciirlum
cxU vnocxpleatan
no , & c^tcra fuo

modo.

b .\uliit.>nieoy''ni,(sc.

Angclosrcilicet, vn

dc: M/i.M mdiior.- mwi

' Ifaix Cap.XL. ^5^4

,rr„Iun,. bCIntMligi.e falt.m prr cr.r „,„. _ c « Qu, in c«Io. dT.lIc fcilic-^t qul .f.: f Sapienti^ eh,s. Ex D

ccllumoculosveltrosjOCvideteg.scrcauith?c:quicducit i hoc locoaliudapo

llUiilcl.^t ll~i

'hituti.n
■ a

iiiUiI' ruir.S^/tngtlos & ftcllai. b«rCa-lorum. ciStcllas.

2

3

ftoljfumprum vfde
tur: imomprehetifib'-

b in numcrot militiam corumA omnes ex nomine vocat.

,CL liM-ion-^ipo^Y- r • T • o 1 r ' Haitdiciaeim^&linue^om.ii.d

Pr^multitudinerortitudinis,&roboris virtutilqueeius, 4 nigabiinyi^misia.

a^EiCoiiiinbiis h s. b*;"Alicr.uin a numero & d togni cius. c«rEigo. ^ Cum tanta

un -lus r.utu rrg.intur omnia I^Vcl cis dl^Ou.i: tribus.

7-'

Dci maeiiiu-.'

nequevnumreliquumfuit.QuaredicisIacob,&loqueris

a<i D . .•n tri!-us lani iu c pipjiiutciu didir. 1 «fNou vidc: cam.cfMeo. d^Q^a priiudicauit nie.

liraeljablconditjellvia meaadomino,&:aDeomco iu-

tVclibit. afrt.tf. bl^lni^rpriiri?.

dicium meum tranfiuit ? Nunquid neicis^aut no audifli?

fHoclcilicft. «Vnus ell. al^ne nilKlo.

it<ine

91 cj.

yir.'/)flnf'''.Indc&do c

miniis Sabaoth di- r\ r ■ j- •»•

citur,Kieamiliti2, f DeuslempitcrnusdommuSjquicreauitterminosterr? no

1 ..^l.imni Vi-I .-"fOtiuciro nopi-it o^Qiiia rpiiitus omnipotsns e(t. c«0 i'a omnia nouit.

vel e.xcrcituum vci jra iit^il n. ■ <^rL ^- r ■

dehcicc,nequelaborabit,n.equeeitinueltigatiolapienti^

.Tjlnj! .rhxlita..ci. bf Fidei & Of cris. c f ininu uio toitcs

eius.Qui dat lalIotvirtui:em,S<f his tc]ui no sunt forcitudi-

alSed.^Ex lotodamniti. bfA pueritia. iQ^ii' pueriluer «/luunt. c ^ln inHtmitate.

ncm&robur multiplicact Deficicntpueri& labdrabuc,

j«Ci_i t.'[tcs & ani. «rV'iti;si.;ruentfs: bt ^ninia: & c. li^oi.s.cTin hac vita. d^lNoninte

& iuuenest in infirmicatecadent.Qui aute fperantin do-

a< Q_Mbus voleniad Dfum.

mino,mutabuntfortitudincm : tafTumentpcnnasficut

a^Innouati. b^Ai^Dcum c^Omni.i ♦sciliaimanti; df Proiicient. ^Q^a 'n stieniom viuent.

aquila;jCurrent& non liborabunt, ambulabunt, 5^non
dehcicnt .

v)rtutiim.

C Q:<.vcd.C'S,&r.Cu

Bha;c prophctadicc-
rct dccenuribusia
captiuatserat, dua:
reftabantcaptiuan-
dx . In captiuitate
aute omnes defpe-
rantes,d:cebanttec-
rena:Deusnoncon
iiderat , nec curat
quid quifq; facjat.
Ideo fine rcgc , fitie

iudicice funuis,(5c

iinmeritoafdigimur.

d i''ta »i.'.i.Bona operanon pcrtincnt nd Denm terrcna,

non confidcratquidquilqucagat.Indeiniufteopprimi-

munqiiafi iumcnta & pifccs,finc rc(S^orc.

c Creai, i. OmnianouitjOmnia continct,omnia maic-

flatefuadifpcnlat.

f Sapien-

c " —

NICOLAVS DE LYRA.

.^(^ I Et vidcte quis crcauit hsc. idcit,(X hoc conjiaerate ma^ni-
tiAinem ireatoris,fecundr4 ql dicttur Snpitn.decmoteiUo.b.K ma
gnitr.dinc cnim fpeciei & creaturae potcrit cognofcibili-
tcr crcator eorum vidcri.

a Qui educit in numero militiam eorum. idefl multitudi'
nemltetl.^atm inoriirute m juu carfu procidti.ttnm.

3 Etomncsex nominevocat. Qjtia otnnia cogttofcit perfs'
Sih vfijne ad min-nu:

4 Vix multitudinc forti.7fla tria in Deofnnt vnumytamen iit
Tiobis dijflruiit, Fvrtitudotnim rtjbxit magnituUintm & correjpon
dcruiam membrorum,rtbur fortitudinem ofiium,& Heruorum,vir
lus ma^nitudin^m rfj B lum.

i Ncque vnii reliquu (uit i.nulla res quantumcunque modica
Ut<^: Dottntiam er fcfntium dininam.ideo ccnduditur:

6 Qtiaredicislicob. ideflpopuleludaicedefccndens alacoh.

7 Abfcondita eft via mcz.tdtli opcra mea.

7 A domino. idefl.non rtddtt prn eis mercedem.

8 Et a Deo mco iudicium. idcfl, non faciet vindiHam de iniu
riismthtiUatis.tx hoc vtdeiur,quodinpcpuloilloeratali(fui q. dc-
cider.»nt in illum errorein^quod Dei promdentia ntt .i^ns huh,anos
tiofe cxiendcret: f^el dicendnm^quod propbeta vtiturcommunimo
do loq^endi , quo homi'!cs in affidione tonga pofiti dicuntur d Deo

dcrcli-

d.SokisDeuscErer-

5 nuSjimpafi^ibiliSjCJB

6 tera ola deficienr.

7 g Dificientpueri. qui

8 lcilicetgaudentcor
poris fanitatc , &

9 jjueritiam & adole
icentiamputantef-

10 fcperpetuam.

1 1 h M-tahuni. Vtfint

12 fortcsinDco, fient
15 dcbilcs niundo,«5c
1+ pofimortemcarnis
15 ficntimmortalcs. E

l^ i SichtaijUiU.SxCm tquibiisnon

17 Aquila fccundum ^fi^fortimdo.
' 8 Phyficos alli(oad fi ^'i"^''^ ""°

T^ 1- n uaiio.

19 hcem roftro , vetii- lairabuntur.
^o ftarenimia adunca tafcendetta
21 toinnouatur: ficglis-

vetufiatcm pcccati

perpetram,qux eft

Chrifiusmortificat

mortui mundoia-
noiiantur Deo,vnde: ^.encvahitur -vt aq^^iU iuutittus tnc.
* Procopius. Sicerg6& in hacvita fingulorumquod- P^*'-i°»-'»
dam iudiciumeft, vt in futura vniuerforum,ctiamfi ita
cfleminimearbitrerisolfrael. indequeifiatibi rcliquif-
que gentibus congrua dcnuntio. Innouamini ad me in-
fula: .

^CAP.

derfim & traditi obliuioni .

9 Nnnquid nefcis aut non audifti.Er quidfiiilludfuhditur.

I o Dcus fcmpiternus. ideli jiu denarr.

I I Dominus quicreauit terminosterr.T.e?'//c«/.'c>'<i'(/(i-
m'7ius,ex tcmpon quoh^httit tre.-'.rr.ramjnbie£i.m.q.d.ifiadebui-
fiifcire,quia Moyfis ubi annuntiai^itiK prmcipio Genefis.

1 1 Non deficict./» opere gubernationis.

1 3 Ncque laborabit. qn''a l.iffitudinem operando ncn incmit.

14 Nequc eft inuefiigatio fapienticE c\n$.f.<id perfeHu,quia
excedit inuifiigationtm l)umar.am in inftriitumj{( m. i i.rf.O alti-
tudo diuitiarum fapienti:E,& fcientia:Dci, &c.

15 Quidatfaflbvirtutem&hisqui non funt./?ro(/»««rfo
eos dt non effe ad tff\'.

1 6 Dcficient pueri, fciUcet moribus (^fenfu*

17 Et iuuenes. jc/e// i'/o/m«.

18 In infirmitare cadent. primo in cutpam &^ poflea in pcena.

1 9 Qui autem fperant in do. & non infapfis prxfumpcuofe.

20 Mutabuntfortirudinem. quiaquierant prius debiks ad
grauiafufi'inendum liratia dtuina cfficientur fortes.

21 Afl"umcntpcnnasficutaquilae. idifiquiprius eranttar-
di (^pigri ad bona opera^efficitntur retocesad ipja:Et hoc videntr
mplciutn in vete. & no.tefia.per fucciffiones generationum in iU. s
qui Ycraciter conuerftfmt ad Dettm. _,
^ ^CAP.

A D D I T I O. I.

lncap./\o.vbidiciturinpo/lil.Supct montcm,hic confeque
tir iniroduiiiur perjona conjolaioris.

Ucn txpnfttio poHiUatorts de hoc quod dicitur; Supcr mot£
cxcclfum,&c. fttfutis cofonaltterA & veritati ftcundik transta-
tiontm nfijtra,f'jcundUm tamcn Htb.veritatem non totatiter confo-
njt tticrit.Pro quo fciendum quod Grammatica Hebraicifermunts
j in multis deuiat d Cramatica Latina,& fp ciatiterin hoc,quodfe-
^'••ca c.indnm Ci-an.atitam Hcbraiia in verbts habitur differentia iiittr
fcxurn mafiulinum Gr fcemininii,ftcut nos habemus tn mminibus,
& hocfecundH qvaltbttdiffcrtntia trium perfonarum. yerbi gra-
tia,aliter dicitur afaminj.tgo comedo q"a a mafc'do,&fic in fei u
da(3 teruapcr[ona.S'imit'iter in hoc p.onomine tutui,&c.efi dijjc-
rtiitiainterfexum majculinum (^ f^mtninum. Lorinefis.n.ciim ma
fcuo aitter prum.minat tu quam fi (■i.m fremina loquiretui: & hoc
tfi valdemaniftsium cmcwqie baboiti aliqualjm i.otitiam in illa
ltn'iua.vnde in hic loco vbi dtctt <r. Supcr montcm CXCClfum
aiccndc,/) z(ccdcr(if^mininigericrii,>iornafuUtnt. iimtliicr ly
i\ij& ly Euagciizas.e^ ly cx3.\u>& fic dc cxtirls -perbisi^p/o

lonu-

ncminibus hicrontentis quie omnino pertinentad fcemininu geni<s
viqne tbi lEccc Dcus vcflcr, & tdto vt magis proprie h.tc vei ba
fccundum reram littram HtbratcamintcUig.mtur , rtferenda futit
adbcatam virginem & ad fan^am EUfabet,fecundurn ea q'i£ tra-
duntur deeis,Lnc.i. vt fit fenjus quod ifa. in prrjona dm.tni dicit
Beatxvirqtni. Supcr montecxcclfiim afcendc tu qustua

gclizas Sion,/. Hcua vn^io : quod irnptttum tsl qnando coiuipto
filio Deiin vtcro vtrginult Maria txurgtns perrex't 'n montana,
rbi niamfcfle patet quodaftendit tn nuntem exrelfum.narn ludxa
ybi Za hariiis manebat,crat altior GaliUa, d qua ncefjit Maria.
Chrifius cnim dt Ciltlia in lerufalcm pergens diccbat. Eccc afce
dimus lerolblymam ,&q:'ia deGatdxain lerufalcm beata^
vtrgo non ptr plunam vtarn ,f(d per montana iuit. ideo proprie ti
dtcttur. Supcx montcm cxcclfum afccnde.

£( q'na in fua Jatutattone ad Elijahet ndlolii mater,fed etiam in-
fans in vieroeifs Clntllu infHnclu fpirituflanBi cognouit; quia vt
dicHur Luc.i.'L FaducftcQ audiuit falutationcMaria:Eli
fabct cxiiltauitifans CKt gaudio.f» qito defignatur gaudiTi de
"pf m.a dorriin'i,'dtQ dc Ocata vtrgtne in ipfifanBufalutationcpro-^
Tom. 4. M

3yy

Glof ord. & Nicolai de Ly ra

I,K.i.e.

t cogem.

V.

^ prii intelUgUnr.Qux Euangclizas Sion.fcilicct,qui mncias ho
A na (arSis a ':imabus,JciUcet Etifabec & lohanni, _

Cofequentir propheia inpcrfona domini alloqHitur ipfam Elifa-
A«</«.EjtaltavocctuaquxEuangclizaskrufalem:?ao</iw
pleta efl (juando Elifabet exclamauit voce tnagna Euagtli-^ado ipft
lerufalim videlicet beatx vtrgini dictdo: Bcata qua: crcdi.qm
pcrfi.in te qux dida funt tibi a domino. Luc.vbifup).i.^

Confequenterprophtta. in perfona domint adoquim virginedi.^
Exalt«,noli timerc./» <juo innuit canticU eius altiori vocefoma
dumtquam cum primo fotum falnando ^'tangelii^uit.q.d.tipn ta-
tu loquere vocefuhmijia, prout fufficit ad cognatx tu^jjutctione,
fed etiam c.xtlta vocemj.prout rcqmrituraimodum cantici : per
quodcaniicum ciuitatibus Iuda,idefi eccUfiis pr.(fcKtihiis &fMtH'
rif annmcics prteftntiam filtj Dei in te intarn.v.i, (i hoc (\l cp dicit:
Dic ciuitatibus ludxiErcc Dcus vcftcr.7«orf cohtinut- imple
Urinecdtfiis,cupercanlicuprxdt£lumfol;mn>.termvm3ratur,ftH

annuciatur aduentns domini in cadt- virgine: Intcrpofuit tamcn ibi
propheta. Noli timcrc. quiavirgina!ispndicitiapauiJaeJi,'&
ttmida.vnde angdus ci rfi.v/>;Ne timcas Maria. Et etia vt innue
ret,quod tanta erat humilitas virginis,<]uod non pr.tfitMibat canti
cum publick cantandum formare nifi Spifituff-incii inflin^ns earn
•\tangerct,feu moueret de quibujdam ant in cantico virginis conte-
us.tju.tda innuido propheta hicponit:vt cu (i/«>.Eccc dfiS in for
titudinc vcnict,6c brachifi cius dominabitur.ii^<« </«/d<j«
B verba videntur corrcfpondere hytc,quod dicitur in cantico. Fccit
potcntiainbrachiofuo.F(ro%Mf.n.t/-f«j-»«tt///^/,3) !"">■'"»
tiofiltj Deipertinet adinlmttate diuinx potcntiit.Et faiuitur .lc£.CC
mcrccs cius cum co.lnpropheticis.n.locutiombuspromitteba-
tur incarnatiofilif Dei qitaft merccs d Deo danda infuturum.ficut
Gai.iz.d.^brahx diSu fuif.Bcncdiccmt infeminctuo oes
GentCS,ferf in prxdiHo cantico b.tc merces, vt iam data annutia-
tur,vnde dicit :Su(ccp[t irracl pucru fuu: cui correfpondet ver-
bapropl}et£.di.Eccc mcrccs ciusCU CO.Et quiavt dicit Grcgo.
in benediBione cerei:7^ihU nobis nafci profuit,nifi redimiprofuif-
fet fideo fubdit-Et opus illius cora \\\o,f.opus reiemptionisyci

35^

maximi pertir:et ad diuina mifericordiam :qu£lnterdiutnaopera D
pr{tminet,vndc Tfal.i^^.b. Mifcrationes cius fupcr ola ope
racius: & ideo in cauttco cum dixifitt. Sufcepit Ilrael pueru
fuu./«W'/.RcGordatus cQ mifcricordix fus. iequitiir.Sicut
paftor grcge fuU pafcet: /n quo in>tuiipropheta,q, ChriRusft ha
beret,vt panor adgregemfm: non vt adgregem alienn ftcul mer-
cenarius.cui non esi cura de ouibus^Iohan. i o.b.quod correfpondet
huic quod dicitkr in cantico, Sic loCUtUS cft,&C. .Adpatres.v.
((mperfehabuitDcusvtpafiorcH proprio grege.vndeVfai.cf^.b.
Nos aut populus ciiis,&iC.Cteterae.xponantur,vt inpajlil. Qu^
quidem expofitio nonfolum videtur cohfjna literx^fed in feratioua
bilis. Ifaias.n.qui Euangclicus^propheta dicttur,vc tn prologo & in
protemioyficut de ToceBaptifi.tin deferto clamantis Ijifloria propbe
tici texuit , vtflaiimfupra fic no immerito de voce virginis fatw
tantis & cantantis propheticam InHonam prxdicere dtbuii: pra:-
tniitit tamenhifloriam de voce Baptifla, quamuis ordine temporis
poHcrior fuit, eo quhd iilafuit omnibus notior: U notioribus enim
incipitproctflus dtfcipliux,prout inprimo Thyftc.
A D D I T I O. II.
j« epifi.cap.vbi diciiurinpofl.?TX muUitudinc forti-
tudinis , & roboris.
Fhi nos habemus : Vrx multitudine fortitudinis , mbrai-
caltterafichabet. Prx multitudinc&fortitudmcroboris
& virtutis ncc vnus dcfuit.C«j«y/ew/»x poteit tfie tatis , quod .J
militia cdeflis qux in tanta muttitudine esl,conftderari debet qttod ]
qitxlibetflelta habct fortitudinem ,fcilicet potentiam & virtuttm
c^iiiam ad infltiendum in iUis inferioribits, vnde. Ccnef. .defole,
& luna&fteilis rficif.Pofuitcain firma:ca:.&c.e^ wTy^/w.
Solcm in poteftatcm diei,&c. 6" flc diuinampottntiam , &
fcientiam commcndat propheta,non fotum ex numerofa multitudi-
ne cdeflis militix ,fed ctiam exfortitudine , e? robore , (3 vinu^
te infiuxiua eisd Deo collata, d quibus nultaftelta qnantumcunque
modica deflcit,quin habeat aliqualempotentiam;ex quibus excita'
tur magis humanamensadconfidcrandtimmagnitudinem foten-
tix creatoris ,

A P. X L I.

5^ '^■lceant li.jul^.
Qmal (aloGe
tcs,fcil.qua:fal
fis.&amarisflu
£libus Icculi tu
duntur.

* Thcodorctus. Infulas
ecclcfias vocat, quod vt in-
ful^tumidosfludus maris

C A P. X L 1.

aTAudl Ifrael 8c tice, bTAd audicndum per
apoftolos.

Aceatadmeinrul?,& Gen

a f Q^i erant fortes in mundo, fint fortes in
Dco.Fortitudo mundi voluniatem imple-
re.Dei moriificare.

tes mutcnt fortitudine.Ac

af Fidc ad me. bT Aliis prardicent.
c tVt dileernant inierD^um&idoU, &
vitum Deus omnia iuiie difpouat.

G excmiunt , & frangunt , fic cendant & tunc loquantur : fimul ad iiidiciu

CCClcfiX perfcquentium te- ^^^-^f^ ^^ tirln Iudzam(qu«eft in or.emalipU-

peflatCS& prOCcUaS perfc- C gi(Chriltumincarnari,mori,fufcitarivpluit. cfVelluftitiam.

propinquemus. Quis fufcitauit ab oriente iu

»fliiH>uando.8cdefepulchro.di:Exurgegloriameaexu gi.':Et fecurus
te(pondet:Fxutgam dilucu. bfObediens vdiuc ^jH nnitem.

ftum , vdcauit cum vt fequcretur fe?

5

runt, & lupcr pctram ideft,
Ghriflum funtcoUocatac.
* Procopius. Taccreinfu-
las iubetjVt fcrmoni & falu
tari prxdicationi fcattetas

j)ra:bcant,infularumnomine, conflatas egcntibuseccle
lias intclligens,in quas huins vitse ncquitia,tanqua ma-
ris falfilago vndis & fludibus vndique inlurgit.NonuUi
infularu appcUationc,ciuitates & pagosaliqii.qui vaftis
incultifque tcrris ambiantur (qualcs in Iduma;orum, &
Moabitarufolitudinecffcdiir) intcUigi,quosvelut inexc

plfi cxtcraru nationu affu-
mit, vtgcntiu aflumptione
cx parte indicet,quascrro-
rc vetcri reliclo,ad vitas no
uitatem tranfirc fignificat.
b ^tcedaut. ^ Thcodorc-
tus. His vcrbis pcipit Apo-
ftolis & cccIcfijBpiincipib.
confcntire oinncs iummo
confcnfu in doclrina Euan
gclica,& euagciium omni-
busgcntibusprsnuntiare. p
c (^tsjttfci.abor. Qiiidam
Hebrxorum hoc ad CyrCi
rcgem Pcrfarum rcferunt ,
quod fufcitatus fit aduer-

fusBabylonios ab oricntc,
qd" ci fccerit dominus pa-
rcrc plurimasgentcs, fubijcicnsgladio & arcui cius- Sic
quoque cetcra ad ipfum referunt quod fcilicet, Babylo-
nijs idola nonprofucrunt hunianofludiofada.Alij He
brxorum hoc ad Abraha referunt,qui vocatus fit mftus q^^
aborientci.de Chaldeis:qfolusiu{tusinuetusfit:& fecu
tuscft Deii.Egredicnsdeterrafua, & tradiditeisrcgcsg

N I G O

L A V S
C A P.

D E L Y
X L I.

R A.

TAceant ad mc.Voflei; propheta induxit popuK Ifraeladcer
ta expedattone promifforii ex diuina veritaic,hic cofequenter
idc facit ex eius charitate,q amicos no defraudat dpromilji cofecv
tione.Et diuiditur in duaspartcs , qa primo oflindilur Dci ditcciio
ad dt£i'i populu cx beneficijs qux ei in patrib.coceffit. Seciido,ex f.
prio fitio que eifmiftt c.feq.Viima in tres fecitdu tria bencficia. Se-
cudupontturibi:Et tu ifrael.Tertiii ibi:Vropcfacitc. Circa primu
fciendJt,^ primu benefictii fuit cottatu in xAbraba, qut Deusfepara
uit ah ifidetib.educcdo cH primb de f^r Chatd^oru, Gen. 1 1 . c.EtfecU
do .Ara Gen.\l.& p cbfeques populit ab eo drfcedete f ifaac& la
cobab infticttb.fepurauii: '^'^ q>& tegeei in niote Sinui Jpcciatiter
cdceJfif.pffdicitHr Vfal.i^j.b. \o fecit taiiter cmni naiioni, &

iudiciafua nd maiiifeftauit eis.Et diuiditur in duas,qmaprimo po-
nttur hutufmodi feparatio fecTiio cbtraidMatras inuedi'>,>hi. vi- p|, ,
derut. Ctrcaprimum primb ad huiusconftdcrat,onem inducit di.
I Tzcczizd mc.i.habitatvresinfutarHm. 2 EtGetcs: rerr.!?»
arida habitates. j Fortitudirc mmct./ t quieratfouesadma
la,ftntJortes ad buna. 4 Acccdat & tUC,&C. Si habtnt aiiquid
tultu projefecundo benepau retotit di. 5 QuiS fufci &c/.^/"''»
1)0. , vtexponunt coitercathotici i^ Hfbr.ciqucmdom!t;:is vocauit
primb d Chatdxa. vt diBl eft.&poftea ^b>aham,& vtraq; » cgto
yergit ad orienttm refpeHu Iudxx,qua doininus ei repromiji :,Gtn,
13. 6yocz\iitc\xm. Verviamfidei&obedicniiXjVndca^cx 1
fidefecundu madatit Dci votuitiiliK immolarc,Gen.i 2.& ad Heb. I
11. & ideo dominus ei aftitit ipfum protegendo,propter q, f bdiiur.

* Dabit ,

Apo.i.d.

M 0 11.A L I T E !{.
T Tacfa^at/wjc. Hicprimoponiturquxdaexcitatioau-
T dicntium ad intcUcdu dicendotu qux funt duofccun-
dumfcnfum litcralcm huiuscap. Primumcft vocatio
Abrahs a domino.qux habctur Gene. 1 2.per qua mvfti-
cc fignatur inflitutio dcbita boni prxlati.dc quadicitur.
2 iii^Vx/^fiw/.Df.n.bonusprxlatusfulcitari aboncnte

PP fplcndorcm fapicntix,& iuftusproptcrrcditudincm
vitx,q debentattcndi in inftitutioncprxlati, quiaponit
in ftatu pfcdionis cxcrccndx.Quod quidcexcrcitiu pr^'-
fupponitpcrfc£tionishabituaci.]uifitum , ideo fubditur.
6 /''oc.efcw.f Chriftus,vt iequcrctur fc.Icfus.n.non venit
ad acquircndij in fepcrfcdtioncin qua habuit ab inftati
conccptionis, fed ad perfcctione alijs comunicandam.

I Oubit

3)7

Ifaia: Cap.XLI.

aTFefluU a me & dabo tibi Gentes hxreiititem tuatn 8c pofTenionem tuim."
b f Cnnueifos. ^Vinculi» fid«i.

358

^contra Sodoma & Gomor

yv ravcncrant,&fcciteosan- Dabitic^fpeau ei'Gacs,&rC2eS obtinebit.
tegladiu.&arcueiusquafi a ^,,,^^^ r „c:o„,r«i,.po,e,J„. cfv^b,.

pulucrcm&flipulanr.pcr(e Dabitquafi puluere gla^dio eius flcutftipull

CUtUS Cft aiOS , rCUerfuS Cft ^ ., ,£,ca.io„i. bfe.iij. cfFUius. d,.duufar.os. Vtd.

jn pacc,nec logi itmeriscur mundoad patiem.

fum fcnfit , & hoc ncc fuis vcto raptam arcui cius . Pcrfequetur eos,tran-

ViribUS ,feddomini milcri a^Paccmtelinquovobis. pacemmeamdovobis.

cordia fecit, qui ab initio b fJbit in pacc : femita in pedibus cius non ap- 5 noftro creatori ncmo'pof-
cognouithxc. -^..-.:^- .t... ...,.- r r,t .-^cn^r,^

3

4

^ Thcodoretus.Tanquam D
fummapaxeflet,& non in-
furgcrct aduerfus Apofto- P&l.it.
losorbis, peragraucre totCi
orbem Apoftoii.
* CyriUus. Sic pcrcurrerc
orbemtanquamfiperpla-
nam viameflfet iter, quod

•J« Origcnes. Putabamus
Chriftum ab Apoflolo tm

af PtJtdiaa. bf fei. cfAd l>

fitrefiftcrc.

parebit.Quis h? c operatus cft & fecit,vocans ^ ^, '^'derunt infuUA.Gmtts iti

, aV"i.nes. biMundi. cffFeci.quiapri.^iusAc. CirCUmitU : & illiuS VittUtC

diftum iuftitiam.fanaiii^ generationcs abexorclio.tEeodominus,pri 7 perterritxfunt, &cxtrcma

tioncm&redemptione.oc *fs nepm.cipio. bfsinefine. c,Gentes,veiccc°x. ^ 8 tcrra:i.SemfiliusNoe,quifa,fr,44.i

fapientiam,& fortafle illca c rnus,8^nouilIImus egofum.VidcruntinfuI^E

prophctis accipit,nouit ille

ctiam animatam cfle iufti-

tiam & vmentem,i.vnigc-

nitumDci filium,qui cft

« vinensiuflitia & fanftifica-

■** tio,id.n.eftilludIfai?.Quis d

Airgere fecit aborienfe lu-

Ihtiam, & vocauit ad pcdes

fuos^V^ocauit auteChriflii

pater ad noflra falute,vt ad

nositer facerct,& delcendc

rctadnosdccoelo.

a Pabilinco>ifpcdi4eius,(^e.

* Theodoretus . Reges

amoucbit folio, qui edebat

omne cruciamentorum gc

a^Initium fapientia: timordomini
eorum.

cf Audif J rridicationeapoftolorum
b

b f In omnem terram exiait toaus

6c timueruntjextrema tcrra: obftupucriit:ap-

a«rFidcadeum. bfF.delium.

propinquaueruntj&accefTcrunt.VnuIquifq;

lf-,ce. b«Ve!bT& fafto. cflnfirmo

proximo fuo auxiliabitur, & fratri (uo dicet,

af .n domino Deo viuo & reio,quia idola dii non funt,fed opeia hominii
*i eft.contottauit. b f Deum fuum (iudiofe faciendo.

confortlrc. Confortauit t faber xrarius

afForm.imfimulacii. bfCuTiidolacoleb^ntur. j^ ad mcliora JjduXCrit, & dl

pcrcutiens cum mallco , qui cudebat tunc ij xeritiBonumeft vttimori

9 m extremo terrarum ipfc

10 cupatre &fratrib. diluiiiii
euafit. vfqueadtepusillud
referuatus qucm Melchifc
dcch intcUigi volunt,& vc-
nifle obuia Abrah^e de prx
lio reucrtenti,& cQ benedi-
xifle & Dei bndidiionib.ro E
borafle.Ipfumquoqj fabrii
efle a!rariu,qui Abrahaco-

11 flauerit& malleofuaiartis

nus in Chriflianos, & pcrie
quentcs ecclefiam , ecclcfia
demum vicit,& perfecutorcs fuos fuperauif.
* Procopius.Quaqua rcgcs tcrrs delcdos audis & !no-
rc pulucris & palc^ dificOos, intellige tn prascipuc aereas
poteflatcs & principcs tencbrarum, qui reges terraeerat.
b Semita in pedibui. Laborcm vel iaflitudmem eius vita;
Q non fentiet, ExuUauit ad currendam viam.

NICOLAVS DE LYRA.

*• I Dabit in c6fpc£lu. Et loquitur hic propbeta de prxterito pgr
modum fuiuri,ftcut frequenterfit in prophetis:& hocfuit impletu
quando .Abraham cumxu. vernaculis fuis quatuor reges fortesdc-
tillauit,Cert.i^.a.

1 Dabit quafi puluercm.^a/d eosfaciilimh debellauit diuina
uirtute fibt ajfiflente.

3 Pcrfequetur eos. Quiaperfecutusfuitfugtentes >fque Soha
(3 T-h^nicein Otr.e.i^.

4 Tranfibit in pace. Quia nuUus defuis in bello illo cecidit.

5 Semita in pedibus cms.Quia valdefaciliter aibellum iuit

6 redijt,fhut de homine faciliter tranfemte & leuiter , dicitur, 3»
iionfii,it veftigium in terra,vel non tangit terram .

6 Quis haec operatus t^q.d.Deus, & nb homo ideo fubditur.

7 Vocansgencrationcs./.Jrf.^<<f»» C? amicitiam f<am.

8 Ab exordio./t j/u« temporis quodpatet in .Abel iufto,Seth,
T^oeyA raham^cir fic de alijs.

9 ]^o dominus.ft ideo poffum vocare ad meam amicitia quos
yolo /ine tniuria cuiufcimque cum nuUi lenear , fed omnes idquod
funt tcnet a me, ideofubditur: Primus & nouiflSmus CgO SU.

10 Viderunt. Hic confequenterper oppofitupcnitur inueilio co-
trafaBores & cultores idolorum. Circa quod fciendum,quod fuut
di.Eujebiusin chrtnicafHaanno.j. ^brahiel^inus rex ^fjyrioru
condidit 'tjiniuemy & ipfe incepit idotolatriam, quia fecit imagine
Bclopatrif^odefuncio ,cuiexhibebat tantam reuerentiam , quod
farcebat reisfugientibusad ipjam, vt dicitur in Schola. hiHoria :
propter quod diHi confugientes inceperunt adorare illam imagi-
nem,&ad imitationem buius fa8i altj fecerUt imagines charis fuis
dffmtiis.Etfuut imagofaciad Tsljnovocabatur Belus,& fuit pri-

timori
,. I . I «TGiutinumhoc. j^ Deiglutineris,& cl iugaris,

temporis , diccns glutmo bonum eltj & con- 1 5 & confortauit cum clauis t ^*^*'' !'g"»
»fD-um bfQuoiib-timpuifu. \ prsccptorum, vt intimorc ^ "'-f ft',,'^;

tonauit eumclauis, vt non moueretur. ;t domini permaneret. dicidafab.6

* CyrilluS^Poftquamvi hminarum.

derunteentesChriflfi ocu- 1"' ^''^^^ ^^

lis mcntis &gloriam ipfius, timuerunt ab extremis ter- ^^'^fe h^Lt*
r^.vfque ad extrcma,per vniucrfum orbem,& aggrega- conroiabitur
tac funt & appropinquaucrunt Chrifto pcr fidera & pur iilum qui af-
gationempcccatorum. figitidoium

d ynufquijque,&c. * Cyrillus,Chrifti myftcriisinitiatus ^'11«^'"'"'
dicetalijsquicolerit idola , faber fabrefcit hoc idolum, p *

tttum idolum:fic hoc uomen denuatu eji ad atia idola, vtpoth Bel^
Baal ,Baalim,Beelphegor,& BtetT^i bnb,& huiufmodi fecundum di~
ueifitates Gentium ^ linguarum : & quia hocfuit muttiplicatum
tempore .Abrahx vt di6um eJi,ideo iuxta ipfius fidelitate arguitur
hic idololatria ifiorum,& hcc eji quod diciiur:V[dcnmt infulae
& timuerunt,cxtrcma tcrrae obftupuerut: appropinqua
Uctunt.i.habitatores injularu & aUaru terrarti viderunt reucren-
tii idolis d potentibus cxhibita: & fic in timore poftti cofugerant
ad ipfa venerania,vt ftc eis parceretur:ideofubditur: Appropin-
quauerQt & acceflerunt,/atiirfi)/a. Vnufquifq; proximo
fuo,&c,^«i<i quando aliquis habebat amicum in periculo pofitS,
confulcbat fibi refugere ad idolum : Et quia exemplo T^ini alijpO'
teritcs fecerunt iduta per manus tamen artificum,ideofubditur .

11 Con^ortzxxit {3Lb..Adcuiusintetlc^umfciendum,^infabri
catione idoli de metaito per malleatione tres operarijfunt necfffariji
Vrimus efi ttle,qui materia in igne calefaHam cum marttllo ducit
adformampartiumidoli. Secundus eft qui partes pcformatascu Tres opera-
martelto cum Uma polit.Tertius efl quipartesficpr<sparatasad in '".'J"'* ^'^Vf
mctmcoiltlidi ,:jr coniungit,^ hocnotatur cumdicitur.Con^ot^^'"^^'^ ' " ''
tauit fab.Et conflruitur ftc titcra-.fabenerarius, idefl mctulticus ,
Tercutiens maUeo,ideft martttlo fciticet materiam ducendo ad ida- v

li formam.Coiifortauit,ideft efficaciter monuit.

1 2 Eum qui Ci\.idfii cum Ima poiiebat.Cudere enim in vnafi"
gnificationc tdern efl quodpotire qui dicitur in tibro Catholicon,

i j Tnnctcmporis ideft,tempore ^rahtequo fabricatioidolo-
rum cepit muttiplicari ut dicium esi .

1 4 Diccns.'y?e qui potiibat erat dicens fupple confolatori, '

ij Clminohonnrti C&i. bonum cH partes idoti conformatas

*&poliias

M 0 »^.A L l T E {{.

7 Babit in confpc8't. Quia debct cognofccrc ftatum fibi
fubie(aum,paruorum& magnorum.
1 Dabit quiifi. l'cr gladium qui prope percutit fignatur
dof^rinapcrverbum ,per arcum vcroqui a longefcrit
doftrinapcrlcnptu-.Vtroq, naq; modolianai pra:lati,vt
Aiig.Grcg.& ali), hxrcfes & uitia deftruxerunt , quibus
alijprzlati dcbent quantun> bono modo poflfibile cft
conformari.

4 , TMB/iiH.Nadc praclato df,2.Tim.2.d. Serttu Deinoopor
tetlitigurr,fedmanJtitLiiifiead(>mncs,fduatameninftitia;a.\itCt:
non cflet manfuetudo vera,fed pufiHanimitas dctcftada.

5 Semita inpidibus.Pct icmitam qu^eftparuauiadccli-
nans via communi j fignatur dcclinatio aliqua a comu*

ni d6£lrina ecclefiae ,qua: quantQcunq; parua in prelato
non det eflc.Et ga promotio prxlati talis a Dco,fubditur.
6 Qui s hac.St. icc\u\tur.

9 £^o(iym/««y.Vnufquifqueproximofuo,&chocadli
teramcxponitur de fabricantibus idolum,perquod fi-
gnatur malus prxlatus,dcquo dicitur.Z^ch. i i.d.opaHor
& idntum reltnquens ^rr^m. idco pcr iftos fabricantcs ido-
lumfignanturilliquilaborantad promouendum prs-
latum indignum.Et llibdirur.modus.
1 J Dicens glutino honumeH.Tz\cs cnim faciunt Colliga-
tioncs,ut obtineant multitudinc,^ non poflTunt ratione.
■f Confortauit eum c/a«ij,fcilicet aurcis & argcnteis per do
na fuperioribus fadta.

^ yt noH »w««fm«/-.ldeft,pg infufficicntiamiufte rcpcllc
Tom. 4. M a t rctuc

359

f (juia.

't in(r.4j.a
^ota.
^ tcrrearit.

tis mex.

pracdicitur vocatio
apoflolorum. Ettu
ijrael. Carnalilfrael

fis liKob, &loqHeris?
^bfcondita efi via mea
ddomino,&c, Nunc
ad fpiritualcm log-
n tur qui domini fu-
fcepit aducntii. Huc
primbfcruumrdcin
dede<flum:tandcm
^ fcme Abraham vo-
cat.Priusenimfpiri
tumferuitutisin ti-
more acccpimus ,
poftca clcdi in«mi
otiaDeiiungimur.
* Thcodorctus.In-
"h!w ^^^^^ propheta ac-
tcai ori. ' cufat Ifrael,interim
t suif<}uiliat. commcndat & lau-
t ee».

5iip4og

t nilinriri
tcUwtet.

cL

t rt trahiB,
vt tnbnl
nouaip

Gloford.&NicoIaideL

3^0

^ & vos dccepit qui
A hanc tam bcllam fi-
guram lapidc, &li- a
gno cxprcffit.quid
vos innuat lapidcs b
colcrc & ligna.
a Et tu Ijrdcl Jerue
tntus. Dominusad
apoflolos effcftuo-
fc.Iudxiautcm hoc
adfcrcfcrunt.Nota
quod prophctia or-
dincmhirtoricnon
fcruat. Poft vocatio *"

a f V«i. b f Trin» fpiriio timoti».
clrgi vos.att.

e f LnAat itconn» dxmone». d fMon vos mc elftiCJs.fed eg«

e tCjiBtScfide.

2

4
5
6

7
8

Ettu Ifracl rcruemeus lacob que elcgi, rcmen Abraham \

atSrlt,|uCh»rt,ti.. bTlnc..n.6de. cJE. 1.,.. les. div^. idifi.r.(u.e.as._ ^

a'mici mci ,t in quo appichcndit tc ab cxtremis terrrc 5ca

«Finibui afSpitit.ialiierqai&aI.j*pt«dicat»rus.

loneinquis cius vocauit te, & dixi tibi Scruus meus es tu :

»f A lacie prtfccuto.um. b TEcce fgo »ol. Hum fum vlquead cot.fumina.

dcffi tcjc^ non abieci te.tNe timcas, quia egu tecum lum:

sfAm». b1Via»etit«8c»iia. c^Ne riticatU. dfVtvjticas. _ ^

nctdeciincs,quia ci^o Dcus luus. Confortaui te,& auxUia

^ ^ af Fotentia filij mei. bfldf o.

tus fum tibi , & t fufcepit tc dcxtera' iufti mei. Eccc c-on-

aflmus.cAducifai.i.ttipopulusludiotMm. btEitetius. ctludx^ScGente..

fundcntur & erubefccnt dmnes qui pugnac aduerlum tc.
Erunt quafi non fint , & pcribunt t viri qui c5tradicut ti-

aW>inipiumfupetexaltaturo.5ccleu»taitiCcutcedtosLiban..Etttanfiu.8teccenoneiat,

&qujcfiu.tum,acnonelH..ucntus. Egojum VermtS& tton

bi Quccres cos,&c n5 inucnics,viros rebelles tuos,& crunt 14 bomo . F.t ficut vcr-

quafinonfmtAvelutitcofumptiohominisbcllantisad ^5 ^^ ^'S^^vrX:
n *j^CLy'"'"°n<'<^''«timfte. bfPioteaot. ram , uc pr»aica'

ucrfum tc:quia cgo dominus Dcus tuus apprehendcs ma-

.,Opera.ione.n. ^ ^ ^''''r^X': clVelyatc^

niim tuam,dicen{que tibi; Ne tmieas,^o adiuui te. Noli ^^

TQuamuJsvir.s. Egofumveim.s & «onhomo.opp.o.ho.&abieaioplebis. TMundo.

timcrcvermis Iacob,t qui mortuieftis exlfrael. Ego au-

a^fSanguinefilii. bfCiuieft.

xiliatus fum tuidicitdominus,& redcmptor tuus fan*5lus

aTVtconterascontiatiaspoteiUtcs.

Ifracl. Ego pofui te t quafi plauftrum triturans nouum

yra

&indeadfidemul- D
ti vocati.vndcivv/^.f Aa.ij.j
oportcbat f)imum lof
vabumf&c.
C Ecct confundentur»
* Theodoretus.
Harc propric conuc
niunt fanftis Apo-
ftolis & martyrum

9 vidricibiis palmis,

10 nam qui illis aducr

11 fabantur,inignomi

1 2 nia sut fempiterna.

13 d yermislacob.Yct-
mesdicuntur Apo-
ftoli tanquam eius ^"1?""!
imitatores g dicit: "*'

17

iS

i:R.eges.

tioeorumcordaau
dientium . g

^Theodorctus.His
verbis fignificat nu
merum credctium,
ficum ca:tcris,qui
noncrcdiderunt,c6
ferantur, fuifle per-
cxigium,quodfigni
ficauitpaulus cum
dixit, rcliquias fuif-

habcnsroftra fcrrantia. Tricurabismontcs, &commi- 19 fefaluas, rdiquos

afDuces.comitc». bTSepa.anstrlticum-apalea. ObCaeCatOS.

nucs,&cdIIesquafitpuIuerempones. Ventilabis eo.s, 20 e ii^imortutefiistx.c.^.

if Supetbiaeotu ., bfFidc bonotuu.; »c potenf. ..,;taculotum,difperl.one maliuiji. Ijrael. IlCUt Ule qUi baLU

&ventustollct,t6cturbo difperget eos,SctuexiSltabis 21 ^itiv.Hmidiemonor

,|V.N r,ccrte.magiftrumverita.i.nonhaben,cs. proptcr Veflram glo^

indomino,&infanaomaelIa.taberis.Egeni&paupcres 22 ^^^^^^'^^l

de profcquitur , nc

qucpugnantiadicit

intcr fe.nam cx Ifra

d fuerc fidclcs qui crcdidcrc Chrifto , & ex Ifrael fucrc ego : rint vero in me Chriflus .

quiChrifloCrucifixcre. f Egopofuitequafiplauflrum, Virecclefiaflicushabetur

h Etd longinam. lam vfquc ad extrcma ludxi difperfi, prxdicationis roftra ferrantia in plauftro nouo , quod

& non

« NICOLAVS DELYRA.

* & politas adimicecdiungere glutino.i.forti iunciura.lta ejuod acci
pitur hic glutimm pro illo metaUo,quo confolidantnr partes ad inui
cem.Et vocatur Gallich foudurc: vnde in Hebr^o fic habetur:Di-
cesconfolidatori: bonu hocf.quod fortiter confolidespurtes
idoli & fic pr^paratas , ftc enim mutub fe exhortabantur artifices
fropter maius lucrum habendMm , & propter graiiam dominorum.
I Et tu Ifrael-H'c recolitur fecudu bemficiu exhibitii popuiu te-
pore Muyfi , fliliccteduHio deferuitute ^egypti . Et diuiditur in
tres partes: quia primb defcribitur Jjic exitus, fecundo aduerfarioru
cafus, ibi: ECCC COnfundcntur.rcrfio Hebrprum profeaus,ibi
Egeni. Orcaprimum diciturin perfona Dei : Et tu Ifrael feruc
meus. q.d.ex quo eduxi te defermute Mgyptijacius esfpeciali-
ter itruus milii.

X lacob qucm el^i. Efau'reprobato,fecundum quod dicitur Ma
laclj. i.^i.Ucoh dilcxi,Efauautemodiohabui. Etaccipitur
bic lacob pro pop ilo defcendente ab eo.

3 Scmen Abraham amici mci : quiu amoremei paratusfuit
filium vnigenitum immolare.

4 In quo apprchendi tc. idefl mihi appropriaui eius meritis.

5 Ab cxtrcmis tcrra & a longinquis cius vocaui tz.quia
.Abraham fuit vocatus de Chaldxa, vt diBum ciifupra.

6 Scruus mcus. exponatur vt Jupra.

7 Nc timeas. minas Tharaonis.

8 Qijia cgo tecum fum. te protcgens tSdefendens»

p Ne decTincs. d verbis Moyfijerui mei.^ . \

10 QuiacgoDcustuus, ^

ht 0 ^.A L 1 T E 1{.
j. rctur vcl promotus deponeretur;Sed ga bonus platus ta
^ lib .cautclis & fraudulcntiisnonfulcitur.indipet diuina

cofolationc pinfurgentcsiniuflc,ideofibidr adomino,

I Et tu ifratl. pcr vcritatis notitiam.

f Seruus meus. pcT dcbitam obedicntiam.

« lacob. per vitiorum fupplantationem.

t Quem elegi. promoucndo ad prselationcm.

j smen ^brahi amiti mei. imitando fuam perfc^onem.

£t

ri Confortaui tcfcilicetpereim.ideofubditus.
1 1 Etfufcepi tcdexteraiufti mci. idefl Moyfi , adextraben»
dum te dejiruitute Egypti.

1 3 Ecccconfundentur.H/c confequenter ponitur aduerfarioru
cafus cum dicitur: Ecce confundcntur.(/«w Tharao cufuo exer
cituperfeq'Aens HebrAOS,fubmerfns Juit m mari rubro,Exo.i^,
1 4Qiiajres COS.quiaftcut diHumfuit Exo.l/^.mare proiecit Ue-
gyptios mGrtuos ad litus ad qnjd tranfterant filij Ifrael , vt fic f/-
fent certi de mcrte eorum;& vt haberVt fpolia.ideo dicitur-.QuX'
res eos. imefiigar:dopreciofa que erantfuper defunHoru corpora.
I j Et non inucnics. Typ dicit:l^d inuenies eos,abfolut^,fed,non
inuenies viros rebeiles tuos,i.te perjequentes,quia la erant mortuii
&fic nonpoteratampliuseosperfequiy&ftcpatetlitera vfq;ibim
16 NoU timcre vermis lacob. quifuifli inter ^egyptiosre-
putatus vilisficut vermis.

ij Quimortuieftiscx Kvzel.ideflreputati vt mortui in ferui
tute .Acgypti.quiaferuitits efi mors ciuilis. Et quia nonfolum iiegy
ptij aduerfarij erat Heb.fed etiam Chananxi qui poflea ab Hebrps
fuerunt debeilati,\vt patet iib.Iofue ideofubditur,

18 Egopofuite quafi plauftrum. Sicut enim tale plauflrum
duBum fupir fegetes conteriteas , fic populus Ifrati comriuit Cha'
nanKOS.ideo fubditur.

1 9 Triturabis montcs.J(i<?^ maiores:lofue enim debcilauit. 31.
reges,1oJue.\z.

20 Et CoUcs. idefl minoresprincipes.

21 Ettn cxultibis. ExpuifisChananeis deterrapromijjionit,
2z Egeni & paupcres quxrut aquas,& no funt.Hic defcri-

Etfubditur.

7 Tiettmeas qwaegotecumfum.te protcgcns contra infur-

gentestibiiniufte.

22 Egeni, Hic lecundumfenfumlitcralcm dcfcribifur

cxitus Ifrael dc Aegypto & progrefliis eiusper defcrtum:

pcr qux fignatur exitus hominis de peccato,& progref-

fus eiusper defertum pocnitentis vt fic pcrueniatadglo

riampertcrrampromiffionisfignataj&ficdicitur:%e«/.

ideftpcccatores in fpiritualibus cgentcs.

t Qtjjerunt

3^1

Ifaiae Cao. XLl

P

3<^2

/*> non operanir in vauftate Hterjc, fed in nouitatc fpiritns

"^^ contcritlncredulorumcordaduriflimafcparanstritica

■^ a palea , montcscoUcfquecomminucns,i. hxreticorum

• qui comminuti,in puluercm rcdiguntur, & nihil eflc di

cuntur.vt male congregati bcne diuidantur.

a l^vuvn defeHHm. ^ PrO- j^a PhilofophU. bTDo^^rin*- cTInphilofophis. dft-ieo.

copius.Hisverbis innuitur qjjjcrunt aquas86ionfunc,lin2;uacorumfiti

SpintUnanaUS,qUlVltaleS ,\„„eijg^ &pr-.ph«,s. b TAI.us non poteU. lEt.

aruic . Ego dominus exaudiam cos, Dcus If

^ Uinnino.

racl non dcrclinquam eos . Aperiam in t fu-

i f Gtniibus rupcrbis. b fPraEdicatores a Chnrto flumine . De ijuo fluiiMn Dei
re^-Viuti e!t aquis f flumini» rnpttus Iziitioat ciu;taiem Dri. cl^Humilium.

l

aquas in ecclcfiam cx vetc
ris & rccetis fcripturs fon
tibuseffundit, vbidcferta
antea viri fanfti fluuioria
inftar irrigant. Vidcas.n.ec
defiam aquis olim & Deo
omniq; bono deftitutam,
abunde nunc irriguam, ve
getas animas&fublimcsc
terra attollere.
b Daho m fclitudinem cedrtt.
Arborum varietatesdiuer-
Ijufem Ipiritualis gratiaefi
jg gniticat, ne fahg vna chor-
<ia dc ciihara domini & aU
ua virtus gratarum ecclc
acdceflc vidcatur: quaru
fublimuatem ad coelcftia
II, ge- feftinantem illuminat li-
\ opti gfiu oliuae, fomcs lucis, re-
^"'' quiesiaborantisvclIaflTati .
C Sflmm & iiiyftim & li-
gnnm o/fM/.Lxx.Sethim qu?
cft arbor albs fpinx fimilis
mira: & lenhatis &pulchri
tudinis&imputribilis, dc
quaarca fadacft. Exhac
ctiaterradiiSacft Sethim.
Spinaprimohomini in p?
ram fuit data,vnde.C« ooe-
rutusjutrls terram,non da, fru.
fu.Jed fpi.& fr;,^fr.f?.Gentib.

progloria prxdicatorcs fpi
t\q iunt,qui fubditorum vi
cia non palpant fcd pungat
it«ve- Myrtus Aromatica fpccics
imputribilis feflramembra

t

prcmis collibus flumina,8^in medio campo t

. f acnediciiJ Deo Joniino defunfibus Krael b fGenies c TAbundaniiani T

d f ti^i (itit veniat,& bibat
' ~ n

c»l«it "i fapicnrar. _

rumfonces. Ponam defcrtum in ftagna aqua-

afldein. b ^OoAoribus c rQui bibciitexhacaquanon fitiet inzt»iium.

d f l.cijata terra oriuiitut itbores

a runijet terram iniuam in riuos aqiiarum.Da

a f Gentium. bf^^^ii^tos inftcinun ^ifVuios, ineuibusop'nionisbonac Otlor.
cfPciJicit r m rcprehcnfioneiii. CMifericnrd'».

° bo in folitudmem cedium 6«:tfpinam &cmyr

a lijrnuiin.

tum 8<lIignumoliua:.Ponamindefertd ab-

af Altilfimos quoium conuerfatioin cxhs eft. b f Oiu tesfeculi qui fi funtin
fe fiuftuoti.fuerunt tamen przdicaiores,licut vlmus vitem. c f Humiles ii
devircnies. d f Minoresexempla maio'um.

d ictim, vlmum,&buxumfimul, vtvideant

^.Viciiioritcr

&{ciantj&:recdgitcnt&intelligantpariter,

af.Mirabilis I c.sini'.ina s fins

affli(f:iionibasproximor«mconipatifclunt,corumq; tri D
bulationem per compaflionem temperantper oliuam
mifcricordcs accipimus.Per abietem,qu£ valde crefcen-
do ad aeris alta fuftollitur.nifi hi defignati fun t qui intra
eccfam adhuc in tcrreniscorporib. pofiti c^lcftia cotem

plantur.Pervlmu feculariii
metes exprcflTjesijt. Buxus q
in aUum non proficit & fi-
ne frudu viriditatem lict,
cosdefignat,qui intra fan- ^fupink
dam ccclefiam adhuc ex
jBtatis infirmitate bona o-
per;i fcrre non valent , fed
tamen parentum fideUum
creduliiatem fequentcs, fi-
dem perpetus viriditatis
tcncnt.

d Vtvideant. ^ Proco-
pius . Intelligcnt Dci opus
efl"e qui vidermt Indseos,
olim diuinisdonis cxube-
rantes.exaruifliccontrave- H
ro gcntes quas more pccu- tarl>orempi
dum viucbant , & c^leftiii """•
bonorum inanes, omnib.
ornamcntis coeleftium vir
tutum excellere. Nam haC
duorum populorum tanti
mutationem quis facerc
potuiflTetnifiDcus?

?VM«cMfe.Significat,quia

b 1 ld<-ft.ini'lligentes imitentur.

quiamanusaommirecith^c&iandtusllrael f idolanccaudiendi necre

'f-

a^^lpfeffcit nos,8t nonipti Boi b f Mirabilc. c Qualieamusin viis,vtrefpon
deamus.tjuarenoa iniellixiltis, quod manus domini fecit hoc. ^OGentes,
quz ctcdcie defpicitis ahis ciedentibus licut fciiptum ell : Ifiael cfle credcn-
tem 5c non crcrl-nreni.

creauit illud.Prope facitc iudicium ucftrum,

a T<ii.«i*"on "ultis ciedeie. ^ Conlilia rationij quare veiitatem
non fufcipiatis.

dicit diis; afFertc t fi quid fortc habetis di-

a YJudtccBt idoUlideb«antculi:aniUe. b fldoli in quibns.confidltis.
lOs habrntic now loqucntur.

cit rex lacob . Accedant& annuntient uobis

b f Quomodc mundut

a^Filiiatiocotum^Fidem Gcntium:lntioitum fuum.
ta^s ?x uihilo.

quxcunquc ucnturafunt.t Priora (\ux fuciut

f Vt coUnius vos. c«Vrsdeose0e

af Idula

U,

b f ■>! poicltis.

confolidat & rcparat. & e nunciatc,8^poncmus comoftrum , S^fcie- 6

"" " j «tF ncm euiul>]ue.

musnouifllmacorum, & qua^ucnturafunt
indicatenobis. Annunciate quas futurafunt

ISic.

infuturum,& (ciemus quiadij eftis uos. Bc- 7

^Aliofigno demanitrat id,jla Dcotoon ciie.

ncquoquc aut male fi potcftis facite&: lo-

idco confolatores fandx
l^ ecclcfi? fignificaLvndcapo
ftolus; tieneiiiii:s Deus & pa-
Ur domini nofiri lefn Chrifli.
■J< Grcgorius Pcr fpinam

41ignati lunt doclrinx fpiri
;ntualisviri,quidum dcpcc
catis & viriutibus diflerut,
modoxtcrnafupplicia mi

nantur, niodo celeftis regni gaudia promittunt corda au
dicntiu pungut.Myrtus vero teperatiu^ virtutiseft.ita vt
diflblutamwracoftringat.Per rayrtucrgofignatisut,q

afflidio

fpondcndi habent faculta-
tem nunciate futura vtrc-
rum euentib.vcftram mon
ftrctispotentiam.Notandu idolorum va

poftaducntU Chrifti COnti nr vaEicma-

cuiflr idola,futurum fcien """^^^^1!"''*
tiampromittatia.DeChd£P;«„^^^^^
flo quoq; ixde apoftolis,&
de fua abolitionc nihil po'
tuerunt praidiccre nniltop
minus ergo aliena bona
vcl mala nQciarc potuerur,
Si quid aut praEdixerunt,
femper mcndacium verita
tiadiunxerunt,& ficfcntS-
tiatemperau€runt,vtquid-
quideucniret oraculocon t iif.q.j.C''»
ucniret vthoc,AioteAca-
cidaRomanos vincere pof ,
fe.Patet 9 idola poft aduea
tu Chrifti voce amiferunt.

f 5?pof(.^/i.Ncq;dsemones i.Corj.,l».

poflTunt nifi Dei pcrmiflfio-
nc g> aftidet idolis,qui nec porcos,nec fandi lob iumea
ta potuerunt difpcrdere fincDei permiflione. Paulus
quoque tradidit Sathanx quofdam.

^ Sufcitaui.

tjj NICOLAVS DE LYRA. 2 Prope faciteiu.ve.di.doH/emo/««rfe«i«ie«t/?a«w^o-

bitnr profiH isfilioru Ifratl per dcJcrtTi,vbi fitif Ifrael prirno paffi pulo exhibitu t^e ZorobabdJ. liberatio de captiuitatc Babylomca.
funtaefujt defe8um,feddvminusluppleuttndfoliifemel,fcdpluriet "' ' ' '" ■ ■' - - ■- f -

rtpatet.Exo if.\y.&7iu.io.& hoc eji <p dtcitur. Egcm ScpiU.
pcrcsquxruntaquas,& non funt. Et patet litera rfcf.,tbi.
l Dabo in folitudincm./« deftrto.n.illo rigebatardorfolis:
feddominus prouidttde vmbracuto percolumna nubis . Exo.i^.i.
Itfaunduhoc rf;fJl«r.Dabo in Co.CC.t.vmbracutunt itabomm
ytl metius quam facerentarbores tfi^ . l^mbraculum.n.nubis erat
txcellentius, quta datum diuina virtute non naturjc,ideo fubditur .
£c inteUigant pariifr,quia manut dominifecit htec.

M o i\ .A L 1 r E B^.
tt Qu^unt aquas.(a\\CCigxzt\X.
t £t nor.fnat . Doncc fucrunt debitc contrititfcd nunc
habtbunt idco fubditnr.

t -jipinaminiupremis. Pcrquod fignaturcffcflius Angc-
lorum ad hoc quod pcenircnrcs proficiant in gratia.
t ^tm mtdio i.uwpurui„.\. dodlnnas prasdicatoru ad pro-
moucndumbonumpcKnitcntium.
t 'Pohi.m dfferiMm.i.cot pocnitcntisquod prius crat a mc
dcrcliaum. •

t >'ilh:^naaqu3rum.pcr abundantiamcharifmatum,fm
i^^^dKomi.d.ybiatfuhiiaiat dilicim fu^'erabttndat & gratia,

1 Dabo

Et diuiditur in duas partes , quia primo contra idoia qu^ vigebant
inBabylonc ponitur inucBio . Sccundo fubditur populiltberatio
ibi.SaCckaui.Circapriniudicitur. Prope facite iudicium vc
Rrum.i.'dectarate iifjlitiam vcjiram,fthabecis 6 Babylonij,

3 Aftcrte fi quid habctis./.'«/'«''f & veritatis.

4 Acccdant& nuncicnt vobis./".;do/a vejlra,de qt<ib.cofiditis

5 Quxcuqj ncutrafunt. ^ tfl propnti diuinitatis,id fubditur.

6 Etfcicmus.i>f<Md»f ijiiivos 6 idola.yBcncquoq;zmn\^
q.d.non pottjiis,rfuia fcnfu C? tritilltlriu carttis,i(>cu tuni ludm-.i-.

1 Dabotafuiitwtiriem. pcr iflasarbores fignantur diuerlar
virtutcs,quaBCumgratiainfunduntur.

1 ttjantiuslJraeUreauu j//«ri.i.Dcussa£lificas populu fuu.

2 T'»-opf/i»cKciMrf;a5-»>c//»«.Hicadlitcradcl<:ribiturdenru
(kio Babylonioru per Cyru qui fuit figura Chnfti , idco
myfticcfignaturhicconfntaiioScribarum & Pharifax>
rii pcr Chriftu vt patct in Euangclio . Sic crgo df eis dcri-
iicdo.Vropefactteiudtciii veJlrH. Nitcbant.n.oftcndcrc iufti-
tiascoramhominibus adqusrcndam vauamgloriam.
t jlnnuntitnt votis,iirc.vtntura /««f.q.d. non potucrut pr^
nuntiarc aduentum Romanoru ad deftrudionc ipforu.
7 Bcne quoque ant ma.q.d cis non poteritis rcfiflerc.

Tom.^. M 3 t ^«c

3^3 Gloford.&NicolaideLyra 3^4

^ contraidolaloqui-
■" tur&contra culto
res coru poft Chri-
fti aduentum qui-
bufdam in crrorc
mancntibus fufci-
tatur populus na-
tionum.Hebr«ifu
lcitariabaquilonc,
&vcnircabortulo
hs AnTyrium , &
Pcrfam intcrprctan
tur, quilcnifalcm
1»enietfuper vcncrunt & princi

principes . p^ jUjyj conculca
" ii<>riinr niilliimnui

qui annunciaucrit D
aduentumfilij.Sicft
autcm quiannucia-

qiSamur , &cyidclmus fimul . Ecce vos cftis ex nihi o ,

^^iJV^ammcxctquodnoncft. Abo'minatiocftqui 3 ucnt.dicc,j.us quia

^P^\ ,^;,VQu".o"u«il cTAquocx«d.rcun.mal.:d,Chnflu.. .^Ciai,l.d« 4 lUftUS Cft . In aduCn.

''.n:^^tc~iTchU!*^v^''c'.ruTaiu%\^ 5 tu filij , dzmoncs q

/- . K . I -1 fi, ^«;-».,K/^rfii/>ili'c Vn 6 in idolis ventura nix

a clcgitv05.Surc«iu.ab,quiloncAvcm^^^^^^^^^^ ciaba, obmumcrar.

cnbit nomcn mcu. t Scadduca magiftratusquaf. lAa, & ^,„f ~rSc;'

10 tiuum cordacrrore

'aVril^us ' bTvTfacijt.Uud vasin honorem .liud intontumtliam.

„r.,uius b,v. f«,».uud '.'-^'l""''^';"^^:^,:^" -;V ^^ lo tiUum cordacrrore
vc lut plaftcs conculcans humu . Quis annuc auit ab cx- ^^^^ intdlcxcrunt,

« .1 la» qu. fdhuc ft..-.n Qu,r p.K.ctita dico mc fccilTe. b IQ^.a- c ^x d.,. vcftr.. . J I ^ ^^^jicinia falfa tC

-^ ordio,vtfcia'mus&C3principio,vtdicamus,iuftuscs?Non ^^ j.q,,,

' ^ cftannuncians ncqueprxdicens,ncq;audiensfa-mones ^^,

I- . ...;.„„.„,.f . .^,... b 1 Prxdicatoics. c 1 Vohi. ad aux.l.um. d TBcclcfii. '

lucrunt.

Trimus ad Sion dU-

.Ecclefiam fignifi-

cant, ccccaftitcrunt

pnnop« . pcs illiuS COnCulca- , ,K.imo«rn,.u. mc:.. b % Prxdicatotcs. c 1 Vob,. ad aux.i.um^ a 1 |cc.c..x. ^ ^^^^^^ ^^^^ aftitCrUUt

. B ucrunr.nullumquc d ^£{^j.Q5 |PrimusadSiondicct:ccceadlum,6Qerulaiem ,j fiUj/.tuiquosperfiE

tfl" j*.7T,', »<^o'orum qux co- ,,Bonaannunci.n.cs. bTEeoomnipo.cn.. ./le^''*"'"-^ - • 16 demmcam donaui

adsion cc"lcbant,hocfciuitcf eiJnecUitasdabo.Ecvidi&noncratexiftisquilquaqui ^^ ^^^^^ jcil. ApoftoU

C> a^PracdiccndivclteTpondcndi. b^A cul.onbus. ^j quoriim pr^diCatiO

tinirctconfihum, & intcrrogatus refpondcret verbum . ,^ nenatifunttibifilij.

-., , , ffCuitu>,veliprum luolum. Tinutiie. Pcce Dmnes iniuHi.

hic fum. & fc vcnturum, nifi

jnntim nun- folu.S DeUS,qui vl-

cio.id icru- t„scftcos pro pcc-

faleo],qui af- . /- • «/-•■.
ferjnt bona «tlS fuiS . 5«/f «awt
nuncii ci. <i6 ^tjiilonf, & veniet
Sup 4 1. d. ab ortu folis . GcntCS

1 fdret ali- _yjp fri^ida* torpcn

sl,i «- tcs , fine calorc d ileaionis , vt crcdant in eum qui ycmt
^ ab ortu iblis.vndc fuora . Quis fulcitaui t ab onctc luftu.

b Qiis anHuniiauii ab exordto.oA. Nullus in Gentibus tuu
^ qui

5Idolorumcal.oto. tCuitu>.»eliprum .Uolum. iinut.ic. ^^^ ECCB OmneS miUltt,

Ecccomnesiniufti,66^anaoperaeorum:uentus6c, mane ^i Quidquid de idolis

- . .,1 VflHpGentibusdixi

fimulacra corum.

22 vcldcGcntibusdixi

mus , ad hsrcfiar»

chas & prauitatis dogmata refcramus, quiaChriftopa-

ccm ecdefiac nundantc,& veritatcm monftrantc,ipfi ec

rorcsfcquuntur,& vento & tutbini comparantur.

C NICOLAVS DE LYRA.

*I lc.ccCVOS.'' <>fJ'Babylontf.

2 Ft opus vcRrum.tdola veflraqu^feci^is.

3 Ex co quod .?. nuUum habens fundamentutn feu ftmamen"
tum,(0'urrtitfermonemadidobdice>is,

4 Abominatio cft ■ '. fxpra modum abominabilis DeOyideo di'
cttur aborr.iHatto in abfiraHOfficHt cxceUensin Uberalitate dtcitur
liberalitas.

5 Qii i clc»it VOS.J tfuhuntj; reputauit vos tanquam T>eos ftos.

6 Sufcitaui.H c confeq'ttter ponitur Itberatio populi deBabylo
ne,quxfatiufuit per Cyrum, & hoc ejl quod dicitur Sufcitaui /.
Cyrum ri vJ 'ntatem tnfpirando pugnandi contra Babytontm.

7 Ab aquilonc^s/o .». Terftdts eH quaft in medio aquilanis,
& orientis: wediuin auf^m ab vtroque termino nominatHr,&- ideo
aduentus Cyri contra Bibylonem dicitur hic tffeab aquilone & ab
orientc.Vel quia Dmus rex Madorum venit cum Cyro contra Ba-
hyiotum & regnum vnius magis declinat id ortentem, alterius au
tem ad a^juilonem.

8 Vocauit nomcn mcumJ.cor.firebitur,confeJius.n.fuit Cy
rusf^coti-n-iff: nhmrihtJinvirtute Deicceli, vtpatit.i Epi.i.a.
Hxc dicit Cyrus rcx Perlarum Omnia rcgna tcrra; dedit
niihi domi.)usDcuscaeli,&c.

^ Adducctma. .poteutts Bahylonis.

jo Quafilutum. oncuUans eos &dcijciers,

II Qiiafi

II Quafiannunciauitabexordio./.«i«tc^«'»»»^erff.(;.rf.^joc
tionfecernnt idola B-byloni^e^quia ncnpradixcrunt cafum lUius ter
r£,ideo fubditur. . . . .

u N6 cft annQcians. confequenter ofienditur quis annunaautt.

1 3 Primus.'. ipfe Deus qui eH primus & nouiffmusy vt dSum

enfupraeo.tap. ... , ^ •

14 MSioti 6icct.u(tdpopulumIud£denominaium alocoprtn

cip.\lmi^inqi4origtbatcultusDei. ^ ^

I j Eccc adfu m. ad vrftram Ubtrationem per Cyrumferuu iwc*.

16 Et lerafalcm Euangdiftam dabo./. pnphetam hoc bonu
prxnunciantes.Et ponitur bic Euangtim in fingulari pro plurali,
ftcut Exo.fi.f.Venit mufca grauiflima./.»w«/"f«(fo mufcarttm
quia Deus per plures prnphetas hanc Uberationm prxnunciauit.

1 7 Et vidi./. reuelationem a domino mihifa&am.Et eft verbum
Ifaix cuiptires reuelationes fueruntfaa^ de ifta liberatione, vtpa
tuit ex pr^cedentibus,& magisappartbit exfequentibus.

18 Etnot\CXZtCXiais.i.exBabyloni^idoUs. _ ^

1 9 Quifquam qui iniret confiliu m. pro liberMoae culiorH

fuorum. , /. j u

20 Et interrogatus. afuls cultoribus.tcipondcvct vcrbum.

ideo concltiditur.

21 Ecceomncsiniufti.ABJiyo»»f« ., rtj-

21 Etvanaoperaeorum.i. idoUabeisfaBa,ideofHbditur,

Ventus & inane fimulacra corum.

* CAP.

1 1 Fcce vo! ^liis cx nthilo . Fingcbant n.bonitatcm qua: fi-
dionihilcft.

5 .AbomiiJtio efl qui elegh v s i. illc qui elcgit imitari fi-
^ioncm vcftram^abominabilis cft apud D*^um.

6 s^ijcitanab i7<j j^o/jf.fChriftum hominem,qui fuitco
ccptusinNazareth, &nutrituseftin aquilonari part.is
tcrrxpromiftionis.

f Et veutet ab ortufolis . quia fuif Biptizatus in lordanc,
qiiicft tcrminusoricntalistcrr£fan^a5,& indcvenitpr^
dicandum in ali]spartibusIud:ca:.idco fubditur.

7 yoiauitnotnen WJKOT.ipfumprxdicando.

8 .A ld'4iet magifitatu^ q'<.iii /«f/o ..Scribas & Lcgifpcritos
confutando,vtpatet in plurijus locis Euangdij.

1 1 Quis

A D D 1 T I O. I. ~

In c.^i.vbi diritut tn pojl.Bene qwq; aui mali fi poteflis facJte.

ybi ms ijabemtis bcnequotj.^ aut m^ik fipateflisfMite in Htb.
hjbctxr. Bene quoqi aut malepoteslis fa:cre,(uiiis fenfus efi ^ pio-
fhtru idda a loquebatur, ^ic nunciet.s njbis qu^cunq; ventura sut
isr Jiu nius quia dij cftis v s,& liiemus etiam qnod fjcne aut malh
f ottflis faiett. Et ratio tnf^^uiaftcut pcr annunciationem futuroru
ft hiH feujjent idola,(ciretur quod efft> t dij^cum fcirefuturafitpro
firium diitimtatis:eadem tationefcirtiur quodpoffent bme vcl ma
lcfcteiificut ai],vndt lum diciiur , Et fcicmus quod dlj cftis,

iiia

1 1 Qhis tf»n«w»<j««f.f.aduentu Chrifti q.d. Vos Saccrdotcs
& Lcgifperiti non annundaftisideo fubditur. ^

1 2 T^on eft annuncianSt&c.Vrimus ad siodicet ecce adfum.Chn
ftus.n dedarauitaduentum fuum per fcripturasSacras,
& opera miraculorum. ....

1 6 fcf lerujalem Euangeliftas (foio.f.Chriftum qui pluncs m
lerufalcm praedicauit.

17 £n»i«i»,€ir non eraf.i.Lcgifperitis fupcrbis.

19 ilwfquam qui inirct conjilium . dcfalutcanimae fuX.fcd
dchumilibuspcritisvcncrunt aliquiadChriftum, ficut
Nicodcmus. & Nathanael & plures alij.
t yentut c z/zawf.i.Lcgifpcriti fuperbi,erantumulachra,
quia falfo fingcbant landitatem.

ifla coputatiua,Sc,coniungitfimilesorationes,fcimus^ dij eflis vo^
&fciemus^bene & malepotefttsfacere:fedprophetaconcludtt»
quod q.wdhbet pr(dii%rum eftfalfum.dEccc VOS cftis CX nihl-
lo,fd idola.£f op«y veftrumexeo qucdnoneftquta,f.ncciudica
t!S fHti*ra,nec potrfiis benefatert (i ideo condudit . Abominl-
tiocft quid^it vos: xpowatur prout m pofid.
^ADDIT I O II.

jneo.c.vbidiciturtnpoftil.?timus.i.'pleDeus.

Vbi in tramlatione nojira dtcitur. Eccc idCara.quod ejl vtrbu
frini{pcrfonifingularisnumcri.ln /iti?.i;<j/'««r.Eccc adfunt.j»

3^T

Ifaiae Cap. XLII.

XLIl.

Uk-

A efl tirtU pffone pluraVs numeri:& eflfenfus fecundu gh^primui
.]. Dehs ad Sioii,lecclefiun) dicet. Ecce adfunt./. f^lif tui quos pcr
fidcm tneam deditibij. ./lpofl(jti,quorum prxdicatione natifunt ti
bifilify&fic /juodfequitur.Et lerufalem Euangeliftam dabo
ioteliigitur proprie de Euangelifiis Chrini qui a Uco fuerum Dati
JerufaUm.l.ectleli^adannunciandabma foirituatia a Chrifio fibi

CAP. XLIl. CTpT

/^ ^'r^kr^ Cccrcruus.No
i^ n''^ tandum quia

^J^cobl[rad.&
fcmen abrahx
appelIantur,quibuspoflea
qua(il"cruis& homjnibus
dicitur.Noli timerevcrmis
Iacob,&c. Chriftusautcm
n 6 femen lacob vel Ifracl,
fcdfcruus dicirur. Vnde
Ecce;fcruus mcus.&cHu-
jniiiau it .n. fc.for.fer. acci.
•Jt Hilarius. Hic dicitur
p Chriausdileclus& a Dco
& paternc beneplacitus vo

luntati , & plenus Spiritu- ^ ^ ,^_^,^

faniloiccundum humani .. • ,c "» *V^ i rr "

tatem,nempcquodhabe. ' ^^^ ^"^ ^^"5 tfons.Calamum quafTatumno 9
batSpiritumfanauquiin /'^'r'^'''"TT"'"^" ''^'"'ri''»— *»'""' . '°

co habitabat corporalitcr. ** ^^'^^^^^'^' ^ """'^ fumigans non extm- u
¥ Procopius. lacob ip- c r ^^^«-'^"™^P"V"''''''"r ^!™r '^''''''"■'"'-

,„,„je«tfumappeliauit,tanquam f 5"^^ ' »" ueritatc cducet ludicuim : non i*

^ .esquidcfanguinclacobfecu -/r.''"-\'-'?"--.''-i'"«'iucm.d.sf..r. u

/j^ dumcarncm natusciTct . ' erittnitisncc^ue turbuIentus,donecponat H

Addiditfufcipiam cum.fimul.n. cum co pater opcraba-

tur, taquam propria virtiuc & potetia rcs magnas patra-

rct . Eft vcro clcthis tanquam qui formx pulchritudinc

mortalcs omncs fupcrarct, & acccptus lanquam qui di-
j. ligcretur.
,, . b Dedi fpiritim. In conceptione. Vndc . ^piritus fanBus fu-

ffrucwet ia tr, erc. Etin baptifmo claruit,f um fpiritus in

fpccic colunibz fupcr ipfum requicuit.

^ Thcodoretus.LicctSpiritufianausfitdatus patrib.

tanais.plcnitndo tamcn tora Spirituflanai data cft Clui

fto.qua in cohabitauit corporalitcr . Efl.n Dcus & ho-

mo. & infilio patcr cfi & Spiriruflanaus.

36^

data.Etfequitur.EtvidlSzMncntyScCqtaamnuifuit exido D

lolatris necexincredulisyqiniHiretconfiliutnadredtmptionemani
marum.nec refponderetverbum. Cum omnes efjer,t iniufli ^ -vana

opera eorum,& feqHitur.Ecccfcruus meus,fufcipiam eum,

elcdlus mcus. quod cxponitur de Chrifio ad literam prout in po~

Jiit. Etftc centinujtur cap.fequens cum pr^fenti

a ^fFlIius fcfundum humanititem.

Cce feriius meus t fufci-

a f In die aiccnfionis b ^Zx ™ilibus ad le-
dcmptioncm Ifiael.

piam eum : t clcdus

afHiceftfiliusmcusdileft^s. fqir Dcivir-
tus & lapicntia. b fln quo omnes
vircutc;.

mcusj complacuit fibi m
anima mea. Dedi fpiritum meum lu-

a TQj')J ante nefcicbant. D fQTi;tcre,1iderunt. ludxis ex-
ticatis. c«rP-c Apoftolos.fPct Cii-^ulos.

per cum, iudicium Gentibus proYerct. Non

< fSicutouis adoccalionem.tMitisiSt nianfucius bfln iudicio. cfVnde-Non
lum milTiijnifi ad ouciiiux peiictuni domus IftaclFuit timen inconfinio
T-ri Jc ^vd )ni»,J{Ccfarrtfh'ippi;fed eas non intnuit
n - **

climabir,neque taccipiet perfona,ncc audic 7

\

NICOLAVS DE LYRA.

C A P. XLII.

*- U Ccc (cruus./« prfcedenii ca.oflcnfwjfi dile&io Dei dd popH

*~^ lum luduicim 'x bencfictjs qux ei in patrtbus concef]:t,hic co~

fqi<eter idem oflenditur txfitto quZ-ex eidileciione mifit, ficundu

iptoddiciturioan.i. b. vjc Dcusdilcxitmundum.vtfilium

fuum vnigcnitum daret,&C£f diuiditur m dujspartcs: pri-

tno a^itur de filtf mijsione.fecundd dc ftdei muttiplicatione, ca.feq.

Trima adhucin duas quiaprimo defcribitur huius henrfii ij migni

ttdOifecuhdo malorum in-^ratitudo ibi.Hic verbi, Vrima tn tres:

qutaprimo prxdicitur filif Dei aduentus , fccundo malorum cafus,

ibl.Dommusftcutfortit,tertioiuflorumprofperfhtHs,ibi.Etedu-

tam.Vrima adhuc in tres qa primo defi ribiturfHij niiitedi coditio,

ftiopdicitur eiufdemtffto.ibi.H^cdick dns.tmio mducitur gra-

UarHaelio,'bi.Catatedomino.Circaprinmfctendti,^literaifiafe-

cunium Latinos,& Hcbr^os efi de Chriflo adtitera tntelUgtda,&

hocpatetMit.ii.h.vbiifiatneraaUegatur impleta tn Cimflo : &

hocetpitet per translationem Chatdaicam , qu£ vocatur Tlmrgu

epudHebrMs,&e{l tantte autoritatts apud eos quod nuttusfuit an

fus et contradicere: propter quod aliqui doHores catholici exponen

t€t paffum iflum,& totum capitulum dc Cyro rege qui ludxos libe-

tauita captiuitute lidbylonic a^mati- dicunt,& quantum ad hoc ma

gis ludai^antquam Hebr.ei exponentes ipfum detempore Chrifli:ta

mtn boc expeHant infuturu & male,quia tranfiit m prateritH. l^i

turfequendo diciu beati Mat.Apoftoli & Euagelifl^ exponatur de

Chrilio,vt verbiipatris,cii dicitur.Eccc fcruus tncus.^a licct ab

aterno fuit in forma Dei,in ttpore tameaccipitJormSjerui, vt ha

beturVhil. 2 .a. 1 Su fcipi a eu. Quia hu manttas Chrifli affum

ptajfiin vmtatefuppofiti diuini. Pcr hoc.u.quod diciiur . Sufci-

pia cu. \on cfi i.tc lligendv,rppater natura humana affumpfcrit.

c C(j/iiw«»j.Scribas,& Pha- Mattfj.^.^. ■

rifac. extranitidos,intus va +"'""'""•

cuos.qui idolanon colcbat |Matt. n b.

vndc nitcbant , fcd fide no ^.q. 7 c. noi

habebantvnde vacui.Hos '•«nfi.

non contriuit. fcd ad pgni-

tcntiamvocauit. Calamu

ergofecundum iflos, & re

gnumludjEorudicit quaf-

fatum ; quia iamalienige-

na rcgnabat.

•5« Chrifoflomus. Cum

ipfe dominus tam potcns

eflet vttanquam arundine

&eam quidem contritam,

poflTct contere omnes lu- E

dxos, & ficut linum fumi

gans iam &pene confum-

ptum igni pofllet confumc

re,nam illorum iram accc

fam & furorcm linum fu

migans appeilauit , quod

apud dominumomnisil-

lorumfuror ta debilis erat

quamefthnum fumigans,

non extinguct tamen illos,

prai immenfa humilitate & manfuetudine.

4« Eufebius.Calamuquaflatum colligauit,& n6fregit.i. ^^'^^ ^ ^ **

infirmos&debilescorroborauit morboaffedosnopdi '"°" '^*'^*

dit,fcdvalcntcscfFecit, morbo pulfo , pcrturbationibus

animiinquinatos, & fumigantesprauis cupiditatibus,

&affedibusaniminonpeflundcditneque poena aifccic

mcrita.fedcxtini^isprauiscupiditatibusfanauit.

d Lmum fumigans Sacerdotiu m iam peiie extin6tuiii:dc

lino autcm fit facerdotale vcftimcntum.

e tduccc /«.Iudicabit,f no mctucns Scribas,& Pharifcos.

f TiQn erit trij. Hoc Matth .no pofuit,fiuc intcr iudicih &

^ iudi- F

Mat.ri.b.

10

Mylc^

quiafoLus filius ettliuminacus Jed hanc afjumptionem tota irinttAS
fecit. 2 ElcQiUS tncus.ad redimendum humanum genus.
3 Coplacuit fibi in illo. Ver hoc intettigitur patris adfitiu di'
le^to perfeCia. 4 Dedi fpiritUm.?.;5/fn;fK(/;V/f to gratta Spirituf
f^n8iinanimaChrifii,lo.i.b.yidimusca quafivnigcnitum
apatre,plcnugrati£E,& veritatis. jIudiciu./«(/i«/7.w.c;rrr*
mum denunciautt homiiitb.futurum,vt patet /Wat.25. ^^^^ infor-
ma humanitatis in qua iudicatus fuit cora Vitato,feret fententiam
in vttimo iuduio : hoc exccpto 3, tunc apparebit informagtoriofa.
^^.i.b.Hic lefus qui aflumptus eft a vobis fic vcnict.f.ad
iudiciiijicut vidifiis eii afcedemc.i. in forma humanitatis gtortofa
in qua ajcendit in celum. 6 Non clamabit. Ctamore conicniio-
nesticct cUmaueritclumore priedicaLionis ,10."] .f.\n nouiffimo
fcftiuitatis die ftabat lefus & clamabat,&c.£r d.imore ora
tionis,ad Hcb.^Cn clamorcvalido, & lachrimisofferens.
7 Ncq; acci.pcr./'c («(//7 (^ dicitar Mat.zz.h.No refpicis per
ibnahoium. 8 Ncc aud.v.J.vox prfdicartoms extra iudp,qa
in pcifona proprta non pr.cdtcauit pr^terqua ludpstnifi ro vt pote
SamuritaniSflo.^.q^tameeraiinpartc ludfr, qt recipicbat qtiinq;
tibrns Moyfi: & f^ hoc dicit Mat. 1 5 . f . No fu m miflllS nifi ad
oucsq perierutdomusIfracl.9Cala.(.,Dop«/« Ciitliuvacui}
afide au modii calami ^ coquafjatu vurtjs errorib.idototairi^.Huc
caiamu non cocriuit,fed magis rtjarcim vocado ad fide p apoflolo
rri p licationc. lO Et li.fu i.poputH ludaicU modicc aut nuilius po
tajtatis cdtraexenitH R^omunorii. i\ ]<ldcx.Quiaignisfl{pma-
nosacctfus in hrufute no fuit extmilus, nijiper idfumptrjne cobu
(iibilis materif. 1 2 In vc. Quod intclligitut de iudicio dijcretiotiis
quo atiquos vocauit,0' vocat adfidvjuo iu§lo iudicio,alijS dimiffis:
& dciudicio extremf cxaminaiionis:in quo procedet fccundu linea
€'iuitatis. 1 J.N6 erit tri./« animc HNcq,- tur. Inexteriorift-

•$« gno.

\ ,, t r <-^ <J Ji^^ ^ f "^ ^ i{- & (Plpcntatclpirituali populiChiiftiani.Ei;ovcr6feque

ivnr^ '"'T,' """'' "'"'• "P'^"'"'" & «l^>o ^cqucntia do didu B.Mar. Apo.diccntis 12 chancliieia Eccefe.mr.
cxponuntadlitcramcommunitcrdoaorcsnoftridcli- implcta deChriflofuiflc expofuidiaa capimlalitcrali-
rvrnm"lP^P" ^i'*^^'*^' ' '^'^ "P''""^^^ Babylonica pcr tcr d libcronc fidclis populi fafta p Chru,& dc muhipli
^/n,.n^'i 5 *"" ^'^''"^"^'^'^'■"'"''^'^'"P^P"'' poftciuf cationcciu(depopulippdicationeappforu,& dc ci' fpi
nr.r,if M f-f'*',^"'" '" ludxam, & dccius profpcritatc tc ntuali profpcritatc: pp 9 dcaliaexponc (puali pertran-
poraii.Myiticc vcroexponuntdiaa capitula dc Chrifto fco,maximeqacxpofitio mca ab alijs myftica nominat.

Tom.^. M -f

3^7 Gloford.&NicolaideLyra

3

68

' iu Mtcilt

«fTtfteni». b THduiBimum. c«o«iiselium; dTGtnif» vndiqueitibulaiioniboi percurt"*.

e I^SuperioiJ,

diccndum cft s^loriam altcri vcl alij non dabo, qua filio,
& Spirituiran5o,quarum duarum pcrfonarum mentio
fada cit

g f^o/K/^waw.Vtfciatisquiacgo dominusnoncft alius
prxtcr mc ; & qui priora ccrnitisimplcta , crcdatis qux

poUiccor futura.

D

Rom,7.

Sncratis ij- .- , , . n- r- ' I

ties fenjper plusfolitoncctriftisfucritncclattus.

a In t.Kdi.vndc. In iudUiHtn ego vtni in hunc mundum,vt qut

no vidtnl viiejt,&c,

^ ChryfoUomus. . ^^, ^ , ,; e j-

Scmpcr manfuctif a in tcira iudicium,&J.ege ciusinlul? expcdtabunt.H? cdi

fimuS Crit domi- b i^Nedub.tesdcamotf. btCieiWlua.ciomnium. 1lah»bitJculumangeloium. dfVtexcieaiu

,i5cr-»tormtelliMtui. . , , „ j +r d

dominus Dcus,crcans aeios,& extcndens eosJhrmans

b I^Quoiidic.
h

tinfr.4^.bt

tinfr.4S.b.
VUfupri.

nus'Ncquaquam.
Scdcuomniaopta
tum fincm fucrit
conlccuta.tuncil-
los punict doncc
eijciat iudicium,
irrogctpocnas.
b Ltgemeiustnfitl.r.
•*e Procopius.In-
fularu appcllatio-
nc ccdcfias ipfas ,
qus a fidc alicnis
tanquammarivn-
dique obfidcntur,
intcliigimus, lcge
autcni nouum te-
ftamcntum.
C lullicia . luftum
fuitvt trafirct pcr
j^ Apoflolos ad Gcn
tcs contemptus a
ludzis.

d Oculus cacorum,
■5« Eufcbius.Eo-

riscr-itor intelligitui.

citi

alSupciinine.

c f Aniinim fecundum illud.Et. ^iffi-
rauit >n f icem eiusfpnaciiKiin viiz.

Tv^oKwrB.Innoui-

1 tatcfpiritusnon in

2 vctuftatclitcrae.ncc
folum in vctcri tc-
flamentOjfcdetiam
innouo.

•j« Procopius. Can
ticum nouumcanc
rc mortalcs omncs

3 pra:cipit,cumprin-
cipatusciusfumma

vocaui te in iullitia, & apprehendi manum tuam,& ferui 4 queeiuspoteftaspcr

a10.i.on.niaconl«uc. I.flmplcndumlicutp.p.geumpopulom:oIfrael. 5 Orbcm VnmCrlUra

^ 1- I lP..iei.nt,nienebris. 6 glorifiCCtUr. HlS.O.

ui tc . t Et dedi tc in fccdus populi, in lucem Gentium, vt 7 totus rcfertiis cft , g
a«cordis bnnfideiium. . cfDzmonum. g dc Chrifti nominc

■.1 c.-j..^„,»r4^t^^«^l„f7 — -,.;., _ ^•- ■^ianiappcUanc

:nditisin ma

fexpjndt

tciram , d^JuJEgeiminant cx ca, dans ftatum populo qui

fSM.'»um nViituieratonis b iTeirenitjrrni. c f Omnium.

cft fupcr eam, &: fpiritum calcantibus eam.Ego dominus

afOlili lAludzainUcnus. b fVude; l-ater iulte, mu.idus tc non cog.iouit. cffatcrinme
^ ' manens.ipfe f.ic:t upera. a f A mortc

I

aperires oculos c.TCorum,&: educeres detcdnclufione yin 9 Chriftiani

a 1 Funibus peccatoium. bfi-eccati. "'8"°;"!''« .«Nonalius i Quidefccn

' lOloiihcaui.ac itcium gloiificabo. ._ Princi

i5lum,dedomo carccris fedctes in tenebris.Ego dominus

15

pifcatorcs
1 1 pifcium poft homi-
»* num vndc ad litcra
multa mariarrafic-
runt,vndc. Euntesin
mudunt vniuerfum pr£
dicate Euangelium om
ni creaturit,
•a Procopius. Hi

16
17

t«4»-*

8 f Oominu.. ^ *'■'■{,"••' " '"' <i»uius fum.

hoc elt nomcn meum. t Gloriam meam alccri non dabo,

^ldolis. a 1 A prophctispizdiaa.

6cjaudemmeamfculptilibus : qu^prima fucruntecce J|

af In fiU.)imiilc!a. b liEuangtlium.rtpuIfionem ludzoium,lubueilionemlcrufalcra,conueifi<n4 5
Qenti.im. ^ cfFiantaau.

vencrunt;noua quoque ego annuciO;, antequam oriantur

ai;Noua(iic. b «O Apoftoli Euangeliui.i przdicate.

rumviiqjquiquo g aujjitavobis faciam. tCantatcdnocanticumnouu,laus

u<iu< mviiK. «.A«.a. aflnmiraculislauseius, * lolisortu8cabocca.lauda.no domini.ln omnem teiramexi lo coru,&c.

*fummococlocgiffl"eius. b fScculi tempelbj-s cfLjiidet

cius ab cxtremis terr^e Qui defcenditis in mare & plen i tu

afD.ueifzecclcfir vclGciii.s bfLaudet&lztetut leuetvoceminlaudem:quiali CirCUnfUlUm ODCr-

hrrauiiatiTicrurdcfaiutefua. ^ ^ 1 r ' • ■ ■> I ''antes , Chriftu qui-
do cius,mlijlx & habitatores eam.Lcuet dclertu,&^iuitas " de alias infulis, alias

afEcclefijj. b f Q.^i non folebat. cf Tencbrz,idelt.GentcsDeu.ii ignorantcs. dfDominum. Ct Vltra Italia, & Hi-

e«Gcntcs. fcChiifti f Cmitn' in Faleftiri- fedh . durit.am Gtntium fi»n'ficat. "2 ... ' .

ci',intdo*mib. habita^bitCcdar.LaildatehabitatdrcsPJtr? ^i rr'ZFJa°runtfc

Mat.4.t
Mitc.U

F

tarcw

caticrant, ncq;co-
rum modo, fcd ct
qui ipfum corpus
pcrdidifltnt qui
vinculis -Sc catcnis
peccatorum in te-
nebris & ignora-
tionc vcrae pictatis

ig funt Apoftoli qui

j_ nauigadipcritiama

2Q re (upcrarunt . Qui

mare deinde nobis

jvillis quas prius verfabantur , pcrcundem a pccc;uisfoluti,lumcn
cognitionis libcrtatemqj aDcoaccipcre merucrunt.
c i^intlum, Funibuspcccatorumin Euangclio qucm
^""' Sathanasvinxcrar,dominusfolui^

f ./i//er;.Filius& SpirituflTanclus in deitatc a patrc altcr
non eft , & ideo candcm & gloriam & laudcm habet.
•5« Iuftinus.Fa£ta cft mcntio Patris & Filij & Spirituflan
€L\. . Aut fateatur ludsus in fcriptura cflc pugnantia, aut

diccn-

dialoeo
Trjphonc,

runt Nauigaruntvc
r6huiusvit3epelagusdum.eccicfiasgentiu,qua:vitjehu
iusinfultib.tanquam vndis&vcntisquatiebantur,inin
fulisdocucruut.DcquofuntillaDauidisHocmarcma
gnum & fpatiofum,&c.

k Cedar.VAms Ifmaelis.Saraccni ab eo,q melius Agarcni
fcd nomine libcre velauerunt ignomina ancillae. Ifmael
.n.filius ancilJJE Agar fuit.ab hac Saraccni.Duodccim.n.
duccs genuit Nomine quoq; cius ipfa dicitur prouincia.

y^ Devet-

PCd.»

Gene.;
F

NICOLAVS DE LYRA.
^ gno.hoc tcmen non ejl inteUigendum de trijhtia naturali qu£ paffio
exiflens in pariejenjtuua : illa.n,afjumpfu ad oliendendum infe ve
riiatem humanx natnra. Mat.z6.d. Triftis eft anima mca vf-
quc ad mortem: led de trijiitia obnubilame rationern qux in eo,
non habuit locum vhi habemus.i^oa crit tri. In Heb. habetur no
obfcurabitur donec ponat in terra iudicium.Quod poteSi intelligi de
duplici iudicio prxdiHo.

1 Et lcgem cius. Qvoi patet impletum in Sicilia,^nglia, CiprOf
& al"sinfuUs qu£ legem Euaigelicam rectperunt. Etiam aliqufa
tempore .Ap ))iolij> um,vt patet in jlclibus apojiolorum in pluri'
buSflociSyfuomodo Vaulus pr^dicauit in in/ulis .

2 Hxc di. Hic confcquenter defcrtbitur ipfa miffio,cum dicitur,
HatC di.q.d. jicut crtauit omnia de nihilofua vinute infinita , ita
eadem poteslate mittit filium in mmdim^idco jubdttur,

5 Ego do.quia Chrifius mundum redemit per viam iujlitixfa-
tisfacitns pro peccato pleniffme.

4 Etip.mi.tu.Humanilas.n.ChriJlieftinflrumentumdiuimta
ti coniuii8um:& ideonon mouetur adaliquidyniftfecundum moti
diuinitatis.

5 Et fcr .tc. ^ eripiendo animam tuam in morte,fecundum quod
faluaiorpettit Lnc. i ^.^.Patcr in ma.tu.&c.

6 Etdcdi.^KMpei- moncmtins Jumus Dco reconciiiati.

7 ^f>\u.Kec'.pientiumfidemadapoflolorur/ipr<edicationem,

8 Vt apcrircs. t.gentium qui pnus erant errorib.-xcMati.quia
ad literam Cbnfiui multos cjccos illumiHattit corporaliter,

9 Eteducc.(./>4{rf; de limboqui tenebanturficutin carcerere-
cluft.

I o Scden_tcs,&c. quia carebant claritate diuinx viftonis.

I I Ego diis hoc cft nomcn ./; fimplicit<r,& abjolme . Mij

wtm

autem dicuntur domini diminutiue & participatiui,

1 2 Gloriam mc^m.i.honorcm mihifoli debitum.

1 3 Alteri non d3.bo,6(.c.Concedendo,^ hocpofjit licitbfierl.

14 Qus pnmzincmnt.f.nunciataperMoyjen.

i s Eccc vcnerunt. ftcut patet de ingreffu terra: promifftonis, &

fluribus alijs ptr Muyfen nunciatis qutg implctafuat a tempore IJa

itc,&fuprd.

\6 Noua quoq; cgo annuciabo./.c/e miJfioncfiUj in carnem*

17 Anteqnam or\:intnt.i.incipiant fitri.

1 8 Audita vobis faciam . Ter Ifaiam ad Mios prophetas.

19 CantatC. Hic conjcquenter ponitur gratiarum aHio pro tanti
beneficij promifione,ci)m dicitur . Cantatc dominum cantic.
nouum . pro nouiiate tanti myflertj,vndc & nato Chrifio lioutm
canticum cantauerunt ^ngeli Luc.i.

so Lauscius,&C. quia in omnibus terrm partib»sfunt aliquifi-
deles Chrijiiani laudantes . Et quia Chriflus laudandus tfi,non folu
in arida,fed etiam in mari & eius infulis,ideoJubditur . Qni dc-
fccnditis in marc,&c.

21 Lcnctdcictt.ideft,Gentilitas€xurgatadfideiChrifliani€fta-
tum.

22 In domibus habitabit Cedar. Cedar fuit Hlius ifmaelis,
Genef.z^.b.&idto peripjum dtjignatur populus Ijmaeiitarmriy
qui antiquttus habitabat in tabernaculis: vagando de loco ad locu,
& per boc metaphoruc pop'ili Gentiles in diuerjis crrorihus rai>a
tts,qui modo perfidem habitant in domibus Chrifti.i.ecclefiis pirfi
dem charttate formatam.

23 Laudatc habitatorcspctracDim i{a,?a,quodper hoc inul
ligiitur mortuijepulihra lapidea iuhabitates , quos dicit fufcitados
in aduentu Ideffix , Sed Im im eft adimpkium,quia Chrifius Li-

^ :i;arum

^h

/^ a De ve tle ntontiu.
i^ iuper moniem excel-
Jiitn.afcen.tn.ij.f.^-ion.
De yerticc tnohtts. De
altitiidine virtutis
& contcmplaiio-
nis,vtctiamexem-
plo doceant qu»
pradicant.
b f^oiiferabhur.yn.

junt 1^0 qin non erat
Diui
I flihta irritabo eos.

J C Suut fartmuns.

Partumcofilifmci
prcfundam in lu-
ccm /icut mulier
infantem.ficprofe e
ram diflimuiatum
I _ dolorcm.
. ^ ¥r TertuIlianusLi
^ ' cet Dcus fit paties,
' tamcn per Kaiam
5, cominatur patien-
tix fincm . Tacui,
nunquid&feraper f
tacebo & fuftine-
bo? Quieui velut
parturiens.cxurga
& arefccre faciam. g
* Procopius. Pa-
tientercgi, fatisfu-
perqucpeccates fe-
rcns. Ipfo deinde
pn*e- paflionis temporc,
calumnijs impeti-
tus, tacui

Ifai^ Cap.XLllL

a ••^rodoll 8c alii. b f 'n cudltoribuj.

de uerticc montium clamabut. Ponent domino gloriam,

a IGeniibus. ir Dcfciibit Salaaioris aducntum Jccompatattum viiofoiiidiuio coniu
aducrlarios pugnatiiro b TQui vidcbaturdfl) Hs.

S^laudcmeiusininfuIisnunciabiit.Dominusficutfortis

b fContia intmicos ruot.

370

a <|D- capiiuitatc ludzoium. f A mircre.ndia, opinione , non re.
c fvltionis. d irDiccns: Vos cx paire di-^ho ellis
~ 1 • b

3

4

6

d D//7z/»j/;o.4ePro-
copius. Montium
nommepopuli pri
cipcs,ficutperfoe-
numeorudem pec
cataintelligit, Pau-
lo luffragante: si
(juis xdificauei it juper
fundamentitm ij{ud,li-
^ria,fariTt,calafi u,&( ,

m taquani
m exariiinc

D

1.

egredictur,ficut uirtprorliator fufcitabiczelum. Vocifera-

a fludios. b TPeiRoman-s c foiud*-i

b bitur,& clamabitfuperinimicosiuostconfortabitur.Ta

a I^ExpeAanspoenireniiam vcitram. b ITamendoIoiem. TAp riam <iua:cogit^urram.

cui t femper , iJIui , paticns fui : ficut t parturicns loquar- 7 Populu

e 3 fCoi>fi.ii veiti- b fVosomninodelebo. c TMaior^s 1 Sui=eiboriim var/ctates lOenUn

Etcgo in Gete d Diflipabo a<Jb(orbcbo fimulrdcfertosfaciam mdntest6<f ^ dixit. Dcindc flu

, irr.t^ho ^n<. ,,^Kd.oc.cs. bc.Vpulum. c cRomanos Oun:. d TFlumcn fap -n.i, 10 UlOrUm appcllatlO

collesA omne t gramen corij exficcabo. Et ponam flumi ' ' Yf^'^ doannam

a «Ki n iiim. b 1 Ooftiin.< ludaiorum ptophetas leicniesnnn intelligant. c TGcnts UL1JL,11UI.

naininfuIas,(5cftaVaarefaciam. Etteducam ciccjsin '' ^ J:'JMs.\nco

^aTehi.ftamquic:-avc,,^.,&vi.,. b C Modo. Trrnficre. H gnitlOnCprOpheta-

uiam quam nciciunt:in femitis quas i^norauerunt ambu ' ^ f ""^; 3^u '.""^ '^'""V
J ,. , rjr. , ^L . ^ ^ L taead Chriflum cu

a TNondtvolcniun qncciui.UdDci miterent. b «;Is;.noiannam. c «iGcntihus. . .

d f vtiii vcte teit». lumen Chr, *. aaipiant. CHIS natlUItatem,re

lare eos faciam . Ponam tencbras coramcisin lucem,&i i<^ furrcaionem , &

a fCotdieoium b f FizdiAa. c <[ Vt teiiitipacniieant. li Non tatutaptomi to, led fro
mifla iam r>-dio. J fincorie/^ns.

praua in trcdta . Hxc ucrba feci eis,6<jion dcrelicjui eos :

a fiedipfi ^Hisauditis. b 1 Etiam*poftolosexpdlcndo. c f Degentibns quat p.sdicaniibus 20 plenitudo Ver,tium in-
u<". J focnics. IConfundjnturoinnesquiadarant Itulptili?. ' . *

"■'«"erif ,tuncetiam
II Ifracl conuerfus,er
13 rorisfuipoenitebit,
13 qui idolis antefer-
24 uiuit.
ij * Procopius. Re

26 veraenimcum ab
idolorumcultu.ad
pietategentestran-

27 liiflTcnt.^Iudxicoa-

r / » j • • -^ b -jc- • , d fufi funt, fcd lam

cccus niii leruus dommi. t Qui uidcs mulra , nonne 28 defierunt confun-

a f 03 ibifixcipiuntui. b f De quofupra: Aaiiet.saauiiu, & noaintetli. c irCorpoiis. 20 di, QUi CCCOS olimi

d lObcdics. "_'.,, ,'

cuftodics ? Qui apertas h.^bes aures , nonne auMies? ^° l^rsimucantTir '

I.Cor V

troborab ;
t pariens.
t excelfos.

t ducam.

apollplis credere nolucru

17 afccnfioncm prajdi

18 cunt.

19 f Confundarur.Cum

Rooi.ii. c

cdnuerfi funt rctrorfum. Confundanturin cofufionequi

confidunt in {culptili,qui dicunf conflatiIi,uos dij noftri.

3 'Auril^us c«;rd,s. . Mcnic c « I.utcb vcium. d « F.vpolitio.

Surdi luditc,& c^ ci tiutuemini ad uidcndum . <-^is cx-

a f Iliael qu, domm.i prius lcrumit. f Non Gcntcs,vt mentiuntur ludzi. f Prophrt.s.

cus nifi fcruus meus, 6<^furdus, nifi t ad quemnuncios

f Modo. ^Subpeccato.

meosmifi? Quiscajcustnifiquiucnundatuseft & quis

'Prius

b «OlliJcl. c 11n,jili«i5. d 'Lcfem Jcpiophctas
• — b |c id

I* Auguflinus.A-
fiias Dcum, quia
dulciscn,timequia
rcduseft. Taquam
mafuctusdixit.Tacui: fed tanquam iuftusnunquid fcm
( pertacebo?Qiiodenim modo fuftinctpeccantcs,iudica^
turuseft contemnentcs.

d DilJipabo.

51 ptos miucantur.
g £rf,fc/.IIlcprK
cipue czcus dicitur : qui antc vidit : ille impropri^ , qui
nunquam . Ita ludxus propric . Gcntilis improprie.

Lacjueus

fnuncius mc
us > que mili.

■f Efiam fumt.
niulc:i vidc-
ri5,iiih'l rjdie
oblt.'ii.is ; &
cju.iinuis .it/e
riacauicf ni-
hil tameo cx-
audiu

I

NICOLAVS DE LYRA.

_j^ T^arum fufittauii dt tnonumento,(^ eo rejurgente multa ccrporafan

Horum refurrexcrunt dc n)onumentis,Matth.2y.f.Totefl ttiJm ali
P terexpom de terra Moab,qu£ petra nominaturfupra. 1 6.a. Emit-

teagnum diic dominatorem tcrrs depctra defcrti , &c.

Et dc tcrra illa aliqui crtdiderunt ad prteduaitonem dijcipulorutn

Cbnfli in domino exultantes,

1 Ponent domino gloriam,&c. Scilicet difcipuli Cbrifliglo
riam eius prttdicantes.

2 Dominus ficut fortis cgrcdietur. Hk confequenterprfdi
citur tnaiorum cafuSiCum dicitur iDominas ficut fottisegre-
dictur./n extrcitu t\prnanornrn propter increduhiiitem luda.irum.
5 Sicut vir. Sciliiet in l\omanis ad dcflruendum ciuitatem &
poputum.

4 Vociferabitur.Ef quid dicet fubditur.

5 Tacui Coraw Vilato a S acerdotibus accufatus falfo.

6 Semper filui. Oeiniurijs mibi illatis.

7 Paticns fui. expeBans eorump(xnitentiam.

8 Sicut parturicns loquar. q. d. nnn poffum necdebeo vUra
continere me a pumtione eorurn.ideojubditur.
g Dtffipabo & abforbcboAc dcfcrtos faciam motes.
ldefi,maio'es.

10 Et colles. Iden^mediocres.

11 Et omnegramcn eorum exficcabo./^/e-^jmaiorer depo
fulo dtliruam.

>i Etponam fluminaininfulas.&ftagnaarcfaciam.,'»^
trahtndo ab eis omnes deUdationes & diuitius.

13 Et cducam CXCOS.Hic confequemer dejcribitur faluatio crc
dentim,ciim diatur.Et cduCimcxcos.idefi,Gcntilescfroribus
CKCatos.

14 In viamquam nefciunt.Pfi' obferuantiam mandatorum.
1 1 In fcmitisquas ignoraucrunt ambularc cos faciam.
Ter obltruaniiam conldmum.

1 6 Ponam tcncbras coram cis in 1 uccm . Ter diuinorum
(ogniiimm,

• 7 Et

17 Etpr^iUZfx confuetudinepeccaridi.

18 In rc&Z.Veroperumre^ificationem.

1 9 Hxc vcrba fcci cis.Supra pofita efi diuini beneficij magni ^
tudo infitif miJJione:l}ic conjcquenter ponitur tnalorum ingratitu-
do exfua obflinatione cum dicitur : Hzc vcrba fcci cis. fittum
fcilicet eis mittendo.

20 Et non dercliqui cos.fed ipfi me. ideofubditur.

2 1 Conucrfi (unt rc.Pc»- infidelitatem.Et quia aliqui de Cen
tilibus fuerunt contra fidem ClniHi obftinati propter idota Chri'
fium perJeqi'entes,ideo fubdituY.

21 Confundanconfufioiquicon.in fcul.dr<i//,j«i</e/» .
dAis ideo Jubditur.

2 ^ Surdi auditc . Scilicet verba prophetarum ad vos miffo-
rum qui annunciarunt Chrifti aduentum,

24 Et cxci. intucmini ad viden. Scilicet impletionem pro-
phctiArum de leju ?v(<j^Jreno . tt quia ludxi pro maiori parte rt-
ntanferunt in fua cMitate,ideo fubditur.

2 5 Qi^is cxcus nifi Ccr.Scc.Ideflpopulus ludaicus diutnx fer
uituti Ipciialicer «bligatus a tempore Jufcepta: legis. Et lubdttur.

26 Nifi qiii\/n\xm.ci\.Scilicetpoputus ludaicus indeftrudio

tte lerujalem per Titum in vindi&am mortis Chnfli . Dicit enirn . . .
Hugo floriacenfts,qu6d l{omani multa c<eda lud^rum fclji quare
bant quibus captiua manctpia venderent.Sed quiaplurimi venalts
& pauciinuenicbanturemptores, non dtfuere qui criginta manci-
pia vm numtimatemercarentur:ficut econuerjo Chriftum emeiant
trigintt numtfmatibus .

27 Quiscxcusnifi feruu$domi./rff^ . populus ludaicus,
qui fuic Jpicialiter adferutiutcm Dei obUgatus,ab ilto tempore quo
Deus perclfit piimogcnita ^irgypti.

28 Qni vidcs multa./« tege cr prophetis fcripta.

29 Nonne cu ftodies.^.rf. mclius debtrts cuflodire qu4m alij,
Jed tu magis deuiafli.

3 0 Qui apcrtas habcs aures. ideft > qui frcquentir aperu/fti
aures ad uudiendum lcgem &prophetas .

3 l Nonnc audics. q.d.audifiianre corporis,fed non minti<.

* Etdomi

37'

Gloford.&NicoIaideLyra

372.

I. 4

t Et dominus voluir, 6c. faniflificarct eum,8<f 1
magnificirct lcgcm & cxtollerct . Ipfe autem 3

Aa I Ja leni lUWIkH,. ■ •Inobcdicns. bf SDirit.bm.nimundis.

" " . c ^Ab :> .rtibosC.hiMxis .Roinjnis

Reuert.mr ad pr^- .j dirc-ptus,&: vifta-

_ ., g a ^impedimentum necrcaant m Chrilium.

crcpans J>cnDas <5c b iiniik>Kni.um

tAtMi^cni^e ^'^^'•■'^^'o^^Hicnim a tus.tLaqueus iuuenu om

necivultdo- CraOt laqUCi nmpU ■ fi"coiai Jccot.locuti lunt.llnabrto

mmtK oi>iu- cib. ncad dominu ditocotd.syMmu., t,u,» ^cxts.^

ftitiamfuam, j.Q^^m>j.jPfgnjyf flcs , & indomio. carcciu 5

& magnihca- ^ «Hortium. b irNecptophctj.ncc dux qui mtctccdat addommum

bic & glorin- pro t.s, ficut Movfes Jc .Tlij.

«bit^ icgem abfconditi fiint.-favfli funt in rapinam,ncc cft g

i itiTrdam inimlforum b «D.itn'ii).

(juicruatmdireptioncm, ncc c(l quidicat,

b ^ ixt//.HortatUr * ^ ^" "t>«"icni. b ^is.i.m pauti iu-

^^^;^X ' «-d^- Q-'^ ^ft^i» vobis ,

cam uccapnuitatis j ^i '' j .

' intcUi- quiaudiat hoc: attcndat

B

NICOLAVS DE LYR.\.
^ 1 Etdominusvoluit vtfanclificarctoum. i-ciUcet popul^
Jndaiciim, mufns eis lilitm fuwn.

i Etma^nificarctlcgcm . hi Chrflnimokm eaynJnafxlHm
ifuodipjedixit MMib.s. '\How vcni folucrc lcgcm/cd adim
plere.

3 IprcautempopuUisdireptus5c vaflatus.T^er /^«/«.zw

propter ir,cred'ditaum iu^rn.

4 Laqueus iuucnum omncs-ldeflXimenibus du3ifnnt,li
gati Inlicit a belLitorib^is.

5 Et indomibuscarccrum.T»y9W4?»(r^d»-ff />rt,'7r/.

6 Faifli (unt in rapmam, neceft qui cruat. .Aihucmm
junt ta bac capiiuitate , qi4.t i im dnranit per annos 1 2 > 2 . Scilicet
anno d^m^m i j tj.!i'io liber iflc f<it fcriptus.

7 Quis cft in vobis qui audiat hoc .Ambus mcntis,qtijff
dicaipMci,

8 & aufcultet futura ? Quis intclHgat & caueat. D

1»l...mjnorum.

dcJitin dircptioncm lacob, 8c Urael valtan-

* Pater. 1 K .. aliut.

50 1 eiHo Hlium.

9 tibus ? Nonne dominus : ipfc cft cui t pccca- /^^' J
^'^ uimus ? Etnolucrunt m vijs cius ambuiarc, uemi,

ifAfilio .1 f . . angelium. Clufi fii

' ' non audierunt le^em cius. c super eum . Vt qd "'cerii

1 dc. a . PetRo.n.no. '7. o^ lu.t.. ptius tacucrat, lani
' ' Et effudfc lupcr cum mdi- ^ «jon taccret ncc vcr
{• ■ r ■ o bis, iedtormcntis
gnationem ruroris lui, &: corripcrcr.

a «Famfm^gadiun.capt.u.tatem. ^j Et non CO^rtnuit.

15 forte bcllum : & combui- sjcut hiftoria: tra-
fit eum in circumitu, &ddunt,ncc Gcmcs

a «iHoceffe tn vhioneiu n.ottis Clmai. hoC ficri iu vltlOnC

b Tlg..e matrr,;i&tribula.i»nis. ^ ^|jj iiUcllcXCrUnt V

i4non cognoLiit: &lucccn- „cc ludsi malicia

«Sc piin,.um, qu.a non rec. pit De.filium. (ua CXCJECati.

dit cum, & non intellcxit.

E

8 Qiiis dedit in dircp.Iacob. Et refpondet: Nonnc dorai-
mis.^i^f^sChiHus.

9 Ipfc cft cui peccauimus . Eum negando coram Vilato, C3
mortirn eiusp,o.ur.iridj.Et lufmtur defuturoper modum pr^teri^
tt wperfonA ludxorum, quipojl deflriiHionem ciuitatis non credide
TUnt in Chrifiim.

1 0 Et noluerunt in vijs eius ambu. Scilicst incredulifequen

do Chrisi^rn per opcra horne vitA\ '

11 Non audierunt legem cius. Scilicet Euangclicamjed ma
gisrtfouerunteam.

I i Et cfFudit fuper cum indigna . Ver exercitum r^oma-

tioruTH.

I j Et combuflit, &C. Quia I{oma»i non folum combufferunt

Icrufatcrn^ fed & alias ciuitates in circumitu.

14 Et non cogn. 5'«7/c« quodhoc effetinvmdl^lammortis

Chrijhy&ftc etiam in infideUtate permanftt.

C A P. XLIIL

^ a T7 rf«»c/j<cc.Superiuslo-
Cxl cutuseft de captiuita-
tc Iud9orum,5c malicia co
rum quicrcdcre nolucrut,
nuncprimitiuam alloqui-
tur ecclcfiam,quac dt dc lu
dxis , vt crcatorem animx
fux& corporisintclligant:
b CffJAo fe /jtoA.Iacoblup
plantator , Ifracl vir vidcns
Pcum . Hi funtapoftoli &
apoftolici viri.qui & vicia
lupplantauciunt,& Dcum
C t{pUtimerc quia rcucmi tc.

C A P. LXIIL

T nunc ha:c dicit dominus

• fPrius b i^Lu^^atorem. c T Poft.

creans te lacob, S^formans te

3 ^Co^templatorem. b 1"Sangu.p» filij.

ifrael . Noli timcre quia redc-

a TQ^ali familiarem , vt ineuitantei 4.rsdices

f iniiides.

mi te, &

a TSeruus. b TPerhT. nnuirtiaapofloloium
rormenia llgnificai

tuo , mcus es tu . Cum tranfieris

nlhil
b ''O Ifrael.

nomine

uocaui te

& alioium prxdicatoium

pcr aquas

I

2

3

+

5
6

7

8

i

vidcrc mcrucrun t. confummationem vfauc fxcnH.

4« Procopius. Egofumqui d Pcr «.^'"'^.eJrf.Secundii Hcbr^os: Pcr aquasAcgyptij |>

fccitc, animam ad mcum
cxcmplar & ad imaginem
expreffio, corpore autem
de terra crcato & aft"umpto.
Ego,inquam,qui& fangui-
nem mcum tuacaufaeffun
dcns rcdcmite,pcculumque
cxiftcremihi volui.Hicer-
gopcr medignus habitus,
perge quo tuberis itincre
proficifci, cuangclium dc-
pra:dicans. Quod fi infurgiit
nonnuUijConfidc, Ecce tinm
ego vobiJcumJum,dies omncs ai

hhi

fcci tc.

#

magnitu-

I

OiuiSo.

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. XLUI.

T r\nnC.Vp(lquam aHum cfl cap.prfccdcnti de mif-
jruiiefilif Dei.Hic lonfequenter agitur dc muhipUta-
lione fidelium . Et diuiditur in duas partes,quia pri-
mbponitur Gentium tlUminatio.Secuudo ludxonm
cxc4:catio,ibi: Hxc dicit. Vnma in duas:quia primo
poiutur mult plicctio fidelium.Stcundo huius multiplicationisetje
liuurn prinup,um,ibi. Quis in vobis; Circa primum fciendumy
quodfidesmultipiicataelt pcr opera rniraculofa virtutim totiui
naiurx tran(cciider.iia,quibus viftsinfideksLouertcbantur ad Chti
ft*m,vt pjtet in .Aiiibus apoflolorum m pluribus locis,& infan-
Horum legendis. Eiideo primo ponitur hic talis operatio . Secundo
pdelmm mklnpltcatto, ibi: Dcdi propiciationcm . Ctrcapd-

tmm

Wittm dicitur.

■z Hxc dicit dominus . Sicutenim fides patrum fanBorum «
Judxts tranftit in Cb) ntiunos.fic & nomina,fecundum quod dicitur
capitulo Jequenti.Ule vocabit in nomineIacob,& hicfcribetmaim
fua donnno,etin domino Ijrael aJJimilabitur,vt plenius tbi diceti<r.
Et idco nominibus lacob & IjraelinicUigiturhicpopulus Chrilin
nuSyCum dicitur.

3 Crcans tc lacob. Ideji, Seducens ad effe grati<e per fidei fw
fceptiontm.

4 Etformans te Ifracl./» moribus per ^piflolorum prxdict

tiuneni.

5 Nol i timcrc. fnter prejfuras primitiub ecclefi-t,

6 Qu ia redcmi te. Sanguine meo.

7 Et uocaui tenomi.tuo. /</c/i, «owiHPC/;r//Z/;jwo.

i Cum tranficris pcr aquas.i. per tribulationes ternporales.

•fe Tccum

373

Ifaix CaD.XLlII.

0 magnftudincNili.Per flu-

AminaChalda:i: quia apud

eosruntflumina muha Per

igncm(quia crudelcs& igni

tijMaccdoncs defignantur.

Pcrflammam (quiomnia

confumit ) Romani . H.xc

quoque regna prxdicando

tranfieruntapoflolij&do- a

niinus vbique cum cis.

•!« Grcgorius.Illosflumi-

na opcriunt,quos adiones

to erea huius Ixculi mcritis pertur

"* bationeconfundunt.Nam

qui fanfti fpintus gratiam

Lj tenetinmente,trafitaquas,

r! & tamen fluminibus non

opcritur, quia ctiamintcr

mcdias populoru turmas,

prx.c. fjc pcragit grcflus fui itine-

ris, vt non fubmittat adio-

„ nibus farculi caput mcntis.

*''• DedipropiciaiioHeni.Ytin-

t ^TWOt.

374

tccumero, &fluminanonopericnte. Cum i

a TAnimd. (]uimuis corpore. ^

ambuIauerisinigne,non cobuieris, &flam-

_ a f Noli timerc.

ma no ar Jcbit in te; quia ego dominus Deus

a IQuia tecum lum vfque ad cuurummatiunem faculi.

tuus landtus Ilraei laluator tuus . Dedi f pro-

TO Ifrael. TConuerfendo.

piciadonem tuam Aegyptum, Aethiopia, &

a TPro tua viiUtaie b fiToillisconueriis.

Saba pro te.t Exquo honorabilis fa<5lus cs in

alNoiiliominuja. TWeo. b TPrior.vr.<l:;ijfe ptiot

/lilcxit nos.

oculis mcis 6^Iorio{us,ego dilcxi tc.Et dabo

a TVndehabcsmercea.nl b TCottueifos inpratdicatjone tua. c TS^Iute.

hominespro te , &populus pro anima tua.

b yil>Oritte.Multive»iental> D
Oriente & Occidmte,& recum, M«th. 8.b,
cum ^braham,Ifaac,& lacob,
ab omnibuf.fmundi partibur.
•J«_ Procopius. Confide,
na & ipfe filios tuos, quos
Deoopitulante,per orbem
vniucrfum propagafli, in iP"""""
meamcceleftem ciuitatem
fublimispcr aercm angeii-
Cis virtutibus,taquam pen-
nis,fubnixos,congregabo. ^^^^^^^
Dicam ^quilom. Gr^o r.

b TAduerfa muadi .
b

b tNdlitimcrCjquiacgotccufum. AbOrietc ^

a TAdeccicfiim^. b « • ..lOjtuos.., ride. T^i^iiln^bi'

adducam fcmen tuum,&^ab Occidente con- ^

a Tr>'abolo,redde quod captiuafti.

r

dcacquirastibimifcricor- c gJ^fg^botc.Dicam Aqujloni :Da,&: Auftro;
diam & coron3m,prxdica- ' ' ^^^^^u^:^^,:^^^"^' '""■ ^ '^ '""' "«
KnTc;^'^^P"^''^ ^"^; No^i prohiberc . Arfer filio^s mcos de lo ngin-

thlOp.bus(qUipenC Vltimi) rTAnin,«ve..mullec.Gnfl„. b fAdducam. ^

fit':inlnfbSrA«h?opi« ^"^> S^iiliasmeasab cxtre^mis terra:. Et om-
Cta./« omnem ttrram exiuitjb- ^^m c]ui jmuocat nomen meum,in gloriam

nus eorum, & in fi.&c.

a «f Corpore.

b TAnima. c «^Fideleni.

* Procopius.Mcigiturimi ^ tneamcrciui eum,formauicum,6ciccieum.
tatus,qui fanguincmmcQ T-ja*r**''" b irAb|^BfideiitaieB>cntii. c TCotpori».

redemptionistuxpropitia- c Educ foras populum ca:cum,& oculoshabe-

a TMeiite. b «rlncorpore. c Foll vcicaiion.ni V.i.liorum.

f tcmrsurdu & aurcs ci iunt. Omncs Getcs con-

nonem efl!e volui , fias & tu

impiorum propitiatio, qui

per te vocati , ad extremas

orbis partcs propagantur,

quorfi tibi excplu Acgypti

ipfi Aethiopesque & Syene incolut vcl Saba.cflt queant.

TantQcnim a meglorificatus es,vt caiteros omncsper te

vocari vol uerim.Eft vero Saba,gcs illa Aethiopix,ex qua

rcglnam ad Salomoncm profcdam legimus.

Ex quo audierunt adomino: Euntesm mundH vniutrfm
prttdicatAEuAngelium omnt treatur^.lUi autem profe£li pra.
<^ b .Ab

Aquiloni dicitur da. cum
offerre Dco fusc fidei mu-
nera Gentilitas impcranir.
Auftro autem iubeturnc
prohibeat,quia Hcbrxis in
l^econfidcntibus pr^cipi-
tur , ne vita Gcntium con-
tcmncndo rcpellan t, &c.
d Creauieum. Procopius. E
Ait fc populum creauiflTe ,
qiiomodo legitur in Pfal-
misiEtpopulhsqui creatur,lau ^f^-"»!*
dabit dominum . Quod iden[X
plane eft,acfirccrcari,& ita

14 ad imaginem Dei reuocari
dixiflret,vt vctcri hominc

15 depofito.nouuseuadat.Eft
itf cniminChriftonouaquaB

17 damcrcatio.IuxtailIud.A(^a» _^

1 8 liteconformari huic ffcuto , Jed ^°"''"'
ip reformamini.

ao c ^«/«c/brtf r. Vox patris ad
2 1 filium dc ludaeis mente cx
21 cis. Etnotaprius cflcfaila

ij

Aa.i/.g.

.Tlnoa.leo«iumc.n».&vn,«p.flox.bTPnus.cT.ud.iptxdeft,n,a. ^^ c«. lilllUiapriUS CUC taCta

gregata:luntlimul,& coUeCta: lunt tribus. 2j vocationem Judiorum,

dcindc Gcntium . vndc &
Paulus: Vohis cportebat prmh loqui vtrbum Dei.
f OmnesGentci. ProphetaadGcntcs increpans deido-
lolatria & admiras, quodnuUusin Gcntibus iiocpriEfci
rcpotuit:fedtantuni populusDci,quilcgem Dci accc-
pit.prophetasliabuit.vndc:\of«f /»i«<i<(jjDfw Pfalrj.a.

Proco- B

NICOLAVS DE L Y R A.

* I Tccum cro,& flum. non opctc. ldeil,ad Uteram muki
Chriftiam fuper aejiias ambularunt ad confirmationem fidei.
eiru» *• ^""^ ambul.in ignc non combur. & flam. &c. DicH
j^ hic I{abbi Sat.tf, temporefuiAro.quod vocat tempus Mejfu: accen-
detur ignis diuiniius comburens alios populos , & non Itedens lu»
dm.SedqwidexpeH^itfuturumjiamtranftitinprateritum :quia
nulti chrijiiani ab infidelibus in ignem proieHi fuerunt diuinitus /i-
berati,& frequenter carnifices comhufti .

3 pcdi propicia.tuam. Hic confequentet ponitur fideliti muU
tiplicaiio cum dicitur.Dcdi propiciationcm tua Acgyptum.
CloUa dicit hic,& ftmiliur magifter Mexander de Ales,qu6d boc
intelligitur ad literam de conuerftone Aegypti & .Aethiopix ad
fidem Chrifti.&fic eilfenfus: Dcdi propi. tuam A^yptum.
idefl ,dedi ^egyptum ftmilem iibi in propiciatione incorporando
tum Chrifloperfidem,quieftpropiciatiopropeccatis totius mundt.
l.loa.^.& inhoc alloquitur Dcus ecclefiam primitiuam, quxpri-
mofuit in ludxa colie£U,& inde ai alias nationes dilatata,ficut di
Humfuitfupra cap.i. 'Hpminatur autem hic fpecialiter ^egyptus
& .Aethiopia,quia ibi fatis citbfidcsfuit muttiplicata:in ^^ypto
f>*b Marco & Mexandria,& per beatum Matth.in .Aethi^ia,re-
ge cum vxore & filio bapti^ato & populo fuo ideo fubditur.

4 Aethiopiam & Saba. 'Homen eji ciuitatis in .Aethiopia,vt
dicit hic glojja.

5 Pro tc Uilicet dilat*nda dedi. Et per iflas dttas terras in-.eUi-
gmur attx ai quas dilatata efl fides ecclefta.

6 Ex quo honorabilis fadus cs.Tupopule mens:hoc pottfft-
nt impleium fuit in Chrifii incarnaitont,acctpiendo.f.naturam hu-
rnanam de ludxis in vnitate perfo7Ja,quem honorem nonfecit ange
Ah k^*^'"' ^^^l^^'" angcios apprchcndit, fcd fcmen

7 ^^^'^xiti.Vandoanimammeamprote.

o Et dabo homincs.S'c»7»cc{ ad mortcm muUofortiut,
9 i ro ic.ConJeruanda & dilatanda,ftcut palet de luliano Impe
■'ature,qui cum magnaparte exercitHs l\praaniperift in bello contra.

Terfasy

Terfas, eo quod firmitcr flatuerat in fuo reditu deHruere ciuitatem

Cafaream cum populo Chriftiano ibidem exiflentefub Sanfio Bafi-

lio epifcopo, &multi etiam Imperatores B^mani, vt 'Nero, Domi-

cianus,& plures alij perierunt,eo quod mouerant perfecutiones con

tra ecclefiam.Ideofubditur.

1 o Noli timcrc . Vreffuras qua in primitiua ecclefta fuerunt

magns.

1 » Quia cgo tccum fum . T? protegendo & multiplicando,

mde & illis preffuris multum creuit ecclefia in Gentibus,con(ian-

tiam martyrum & miracuta Dei qu£ circa eos fiebant admirantib,

&ftc adfidcm Chrifti conuertebantur. Ideo fubditur.

12 AbOrientcadducamfcmcntuum. lftaadduBio,feH

congregatio fidelmm non eil intelligenda per localem motum , fed

quiafunt «ggregati Chriflo capitiper vnitatem fidei & charitatist

ideo dicitur Matth.S. /'•Multi vcnicnt ab Oricntc & Occi-

dente,&c.

1 s Affer fiIio$.H;'c accipitur longinquitas nonfecundum diHan

tiam loci,fed peccati quod facit homtnes a Deo clongari.

14 Etomncmquiinuocatnomcnmeum. Exquopatet

quodnon loquitur depopitlo ludaico tantum,fed de omni aduenien-

te adfidem.

ij Creauicum.7» effe grati{,qu^ eflpcr creationtm.

16 Formaui cum.l^oribus.

17 Et fcci eum. Deducendo adperfeHionis flatu.ideo fubditur,

18 Ed u c fo ras. Ideft, extra errorem .

19 Populum ca:cum. Trius.

20 Et oculos habentem . Nunc per fidei fufceptionem,

21 Surdum. Scilicet,prius per inobedientiam.

22 Et aures ci funt.?\(«»c per obedientia,& intelligetiam. Et
intelligitur hoc de ludps ad fidem Chri^i conuerfts,qui pr^cedenti
capitulo vocati funt cxci & furdi. Et quia ecctefta non folum ex Itt
dfis eil coUeBaJed etiam de omnibus Gentibus: ideo fubditur.

2j Omnes Gcntcs congrcgata; funt. iciticet,in vnitatefi-
dei Chriflianf.Et cum dicitur hif.Omncs Gentcs.£/i diftnbutia
pro generibusftngulorum: quia in ea congre^ati funt aliqui de omni
bus Ccntibfa,

^ Quisin

37y

Plalai.

^•je frocopkii Quoddixit
'^ congregatae funt.more pro-
phctico cxtulit,vt concrt^a
tum iri deraonftrct. Dc fu-
turis cnim tanquam de pr^
tcritis, vfitatclcripturalo-
quitur , cuiusgencrisillud
cfl: Dorftm meum prjibui i» (it
^W/tf.Et iWvidtVarntifunt vefii
rneHtit ncf.
a Ouis in vobis. * ProCO

Glof ord. & Nicola i de Ly ra

I Tr>«>rum teftffrum. b OffntM. e TQn'"''^'"' ^ TPrxtfritl.

O uii iii vobis annuncict ilUid>6<: quxpnma

37^

f vicut Dcusnolli-r. b flpfi dii rc_tim>.ni|» c t-.obtni.

funtaudircvosfaciec? Dcncrcftcseorum&: 3

a ^Veridij piobcniur. b llia. c TQH^>d dubitent. d IVeio»
Deo» eflc. e f O Prophcti.o Ap. Unli.
TQiriri.T^i non h>beni,fed Vrr- vo5ir'>.me tcc.
- h

iuftificcntur,ct aiidiant &^icanr. Vcrc \6s tc

a T''*'"- '^ *Chrillui.

Iks meijdicit dominus,&^fcruus meus qucm

^t«oiTmibu5in fjlu-em omniuni «Uquo connilatui.
Ic.licet tient ; «Qui priu» l-iuti & inlenfibiles.

b ^Hjri: omnia

g Chaldeosinnattibns.ScCii- D
dum hiftoriam Chald.Ei Oh»i
abundant fluminibus, & ^*"!
ftrcnui funt nauibus &in«
degloriantur.
*■ Procopius . Vos ciim
corripcrc ftatuifTcm, Baby-
loniistradidi. Poftca cuui
in libcrtatcmaflercre, cos
etiam aquibus pafli cftis,
vltus lum . Chalda;is ipfis

pius.HctcIocutuseaDeus, b elcgl, Ut fciatl.s,&:credatLsmihl,& Jft^llgatis, 1° c]unuxtahabitant,parum
tanquamquidecoru cucn , «s>iui. b Tneu» c fEgoomniacreaui, quia: Amemc.atc. In fugam vcrfis, paitini vc

tUQuaiPridicit nil ambi- ..^ci-uium r.in .i-ium, scc e '^^1^^»^«,. ro vinais,& nauibusmca

gamTnrdafmonesi^ c quia cVoipfesum. AntcmcnoeftformaLor „ p.u.tatem abductis. ■

so Dro diis habiti . ienorata ^ ^<^" '^'"*" ,„ ^"^" ^''°" *'""•• »> ' '^''■'"■-"'"-"g'"" '} h £^0 ci,m'.r.ns laicius v.fler,

tOfe»,3.b. XorS^^^^ Dcus.&p(5rtmcnoncrit.tEgofunY-golum ,, oi.mfiIiislfrael,modo vo

infraudcm inducant. His ^ ''^^ir.^.I^i^r^l^r/ir^rnira^^^^ '? bisapoaoIi,in mundocx

cnim Ethnicos erudir,dum
cos in fermoncm induccs,
futura fc prxnoflc prophe-
B tarum fuorum tcftimonio
dcmonflrat.Quis autem dc
monibus teftiscrit,taleali-
<\u\d eos ex fcfc de Chrifti
aducntu.deq-, fuoipforum

I

a Ifiouhet.) ft Apult(>l.spt*dfc.intibus. b T Scilii.et Dcus , Ird c^oian-
luiii. c TPrii'.heix..«- tpoftoli, q'jli e^o pndixi non alius.

fuit in udbisalicnus.Vos telksmeidicitdo-
minus, 6<^ego Deus :& ab initio ego ipfc, &:

. . a f Poteltate ct^n ,10 initio priJ cj futura b TSalutem (j-TBtiuin.

inicrituprardixiflc? ^^^^ ^ non dtquidemanumeaeruat.Op^rabor,&

b yt iitatis, CT credutis,
^ Procopius.Fidcscnim
cognitionc, fidcautemm- f
teliigentia comparatur.Nifi
cnini credideritis , inquit,
iion intclligctis.
C Ts(j>n rfi forma . Qllidam
t defcenderc codiccs habcnf, plalmatus:
fjcum «ugiti lcd non conucnit benc . fic
««•• ta-.iKnpotertexponi : Antc g

mcnoneftformatumido- h
lum , quia fcci hominem
iurtum a qtio iniufle for-
matum cft idolum.
d Eioannuncwi iir [aLVct i
prophctas natiuitatcm filij.
vocationem Gentium ,cx-
pulfioncm dxmonum.

C 7V(o»j eli qiii de manu.*VtQ

ttobuaoque copius.Hinccftilludquod
de fuis ouibus diccbat SsX'

. *Oy"' l> OAprlloli. c IPi-rtiium. « A.iaireilcmptof.

qsaucitctiUudJH^^^cdicitdominusSaluator 17

^Filiuiii. b ^Mundum coirfutum pcicm.

vclkr fandVus Ifrael . Proptcr vos emifi in Ba

a lAbftuli. ^A cordibjs honiinum. b K ImpeJimenta principum dimo,
c ^Dzmoncspci flutlus huiiisrxculi inifeiasaniinasciicundu'

num.

centr» i- indenlori.inres.

t vehementi
bus.
loao. 10.

rocopius q.

fiquide & ego te ex Acgy-

ptocduxipermarc , in qd"

Pharaonis exercitiim ita

demerfijVt in profundo lc

pultus, indepofteanon re-

liirrexerit, quo faftum eft,

vt flammcB non abfimHes

cxtindo linocomparetur,

quod vt facile incendium

18 concipit,ita ntillo ncgorio,

'P nudatanrum folaquema-

nu rcftnngirur. Ateduxi,

bylonCj&O^detraxi uc»fles uniuer{os,&:Chal- 20 inquit ,none marifolum.

' a ^Nonaiiiv b «.Kocdecreui ^i fcd pcr aqux fcmitam ctia,

ideft,pcrIordanisfiuuium.
Quomodo autem eduxit
i2 currus?CcrtumeftPharao
nem fua tantum volunra-
■ , y . - . • . tc Ifraelcm pcrfecutum ef^

citdominu.s,quideditinmariuia,&inaquis ^i '

a « Oc Afgypto. b ^Curtus.

jtorrcntib. femitam. Qui eduxit quadrigam 24

a T ^suxcs. b 1 Idci!. c TScilicci uiagnum. d f Ouioes. e ^iiomno

mortis.

6^cquum,agmentrobuftumq;, fimul obddr

a TAduoniiin lu"ni. b Tlmpeiu aquarum.

dxos in nauib. fuis gloriantes.Egd dominus

j 1 iinflirtcin» vos. b *, . ■>"ieijipl.it uo«. c «i Kegens vos

{an«5lus uerter,crcas Urael rcx uefter . H^c di-

a ^ loidaiiis vcl Arnon, vt cxitusde Acgypto, introitus
in tcriam piomiinonis hjbcictuicxmiiaculo.

Cipraea,a*

uator : Et ego dedi eis vitam
C feinpiiernam , netjueperibunt m

fiiculnm,neque eas abripiet quifquam de manu mea.
f Hic dicit dominusfilux &c. Haic, fcilicct, quje fequun-
tur:PateradapoftoIos.Proptct vosqui.f.teftcs mei cftis,
qui.f.EuangcIium pratdicatis Quibus dixit:Noli tirtiere.

g Chat-

f In inomento fuccifum, vei ign» corruptum.

mierunt, nec refurgent: contritifunt quafi

fe,cum a Deo in hunc mo
dum audiuerit, /« hoc exciti """ _.
M te, vt cjiendam in te potentia
meam. Sic & cos qui rerura
humanarum curasfugiut,
*5 vcl ip(o infequcnte dia-
bolo liberabit Deus, fic
item huius vitaiiter, tan-

quam marisa;ftuofi,nefIu
ftibus eius abforbeantur,deficcatis quac occcurunt, ten-
tationibus.per uiam facict, vt in tcrra dclerta panem dc
ccclo cdere,aquamque de petra libare,idefl,Chrifti parti-
cipcs fieri valeant.

^ Facio

NICOLAVS DE LYRA.
jj I Qiiis in U0bis./i'c conjtquenter defcribititr, diBx con^rega
' tionis clji 3iuum pnacipium.f.ipfe neiis,qui talia poteji prigdicere,
ir fic ajjicert: \on autcm idoU qujia Gentibus colebantur^gy hoc
tji quod rfjaf«r/>/(:Quiin vobii: ldeli,in dijsGentiim.
2 Annucict iftud. Qjtafidicat nuilus: quia futura contingen-
iia ceriitudinaUter pradicere eji proprium DeiperfCf velpropheias
fnos.ideo fubdttur.
5 lycm.icilicetdijGentium.

4 Tcftcscorum. Idefi prophetas eorum.

5 Et iudi.Iiesi.examinentnr.vtrum Jint verivel falft.

6 Et audiant. >// rft/i fuis futura contingentia.

7 Et dicant.tf alus ex nomine deorumfuorHm,q.d.non poterutf
fede/,0 potiro,ideo fubditiir.

8 Ve.vos tc. Et efl verbum Dei adprophetas fuos^ & maximd
ad apofiotos,qui fuerunt tefies eius,fecundum quod dicitur .AB.i.ti,
Eritismihi tcftcsin Icrufalcm & inomniludxa & Sa-
maria, & vfque advltimumterraB.

9 Et fcruus mcus qucm clc. ideil ,qiimcunque elegero ad
ferufndiua mibi fupple erit ttjtis mcus,

10 Vt fciatis Sc credatis mihi- Cum videritis imp'eta qux an
te denunciaui.

1 1 Antc mc non cft formator Deus , & f ol me non
crit. Qui» ipfecjt Jotus ataHisapartcpruuipij, C *.'/«/; aparte
fints proprir loquendo dettitriitate.

1 1 Ego I u m. T^on habt s ejfe aiiunde fed ex me.

jj Ego lum dominus. Quia omnk alia habem a me "fr.

14 Egoan. Scilicct faluiemgeneris humatiiper prophetaSm

1 j Et faluaui. Tir Chriflumftcut promiferam.

16 Et non fuit in vobis.y«7/c« Deus qui talia nunciaret.C*
terapatrnt ex diHis.

1 7 Harc dicit dominus. Hic confequenter ponitur lud<£orum
excacatio ex ingratitudine procedens.Et ideo diuiditurin duas pat
tes,quiaprimd ponitur beneficiorum Deimagnitude. Secundo lu-
dprum ingratitiido,ibi:\i^Qn mc Trima induas,quia primo poni
turbcneficia vetiris tefiamenti, EtJeciiddnoui,ibi:2<(e memincris,
Inter beneficia exhibita ludxis tempore veteris tefiamcnti , ijiafue
runtmagis famofa & uuta.fcdicet tibcratio de captiuitate Babyloni
ca. T^mb igitur hic recolitur fecundum cum dicitur.

1 8 Troptcr vos. Uilicet tiberandos.

19 Emifi inBabylonem. S cilicet Cyrum & Darium eutti
exercuibus futs.

20 Etdctraxivcdcs. Id((i,claufuras in quibus confidebant.

21 EtChaldaios in nauibus fuisgloriantes. Quiadebeiltt-
ueruntptura regna non jotum beltis campalibus, jed etiamnauali-
bus confequenier recolitur primuni bentficium,cum dicitur.

2 1 Hxc dicit dominus. Diuidendo mare rubmm vt prxberet
filtjs Ijraet tranfitum pcr ficcum.

2 j Et in aquis tor. Deficcando lordancm fiuuium in tranfittt
arcnc.vt habtiur lofue^.

24 Quicduxit quadrigam& cquum./. currus & equites
.Aegyptwtum ad injcquendum Jilios Ifraeiintra marerubrun.

25 Simul obdormicrunt. SomnQ mQnis , quta fuerunt fub-
mcriiina%uis»tx(id.i^»

* Nemcini-

Diui

m

Ifaix Cap.XLlII.

378

^a Facio «»«•''• Multa, quce rc
I A ficiuntanimas,non cotpo-
ra; olim de petra vnum ta-
ijf.d. tum produxi fonteadcor-
i porareficienda.
I b Draconet, & flruthiones.
MaIigni,venenoG,g in foli
tudineGentuim moraban
fur, idololatriae fanguinc
rooruq; fcritate beftialcs.
Struihio fpcciem alarii
habet, volatu caret. Sic hi-
pocrita fpecie saditatis ha-
bet, rcm autem non habet.
C 7>(on nie imcca. Ad ludxos
loquitur, qui ante aduentu
domini idola col uerut. Vel
adeos quipoft aduentum
crcderenolucrunt.
«od^ Procopius. q. d. Cum
'"" cnim mihi feracipf«,& flru
i, * thionesctiam benediceret,
L tacuiflifolus,meqiomnin6
non cflc inuocandum cen •
B fuifli.
d T^eclalorafti . Non fcci te
laborarcpoftaduentum fi-

a ^

a s OApololi. b f Supradi<>orum, qniaDiaioraf3ci«in.8cvos'p(i.

Iinumj& cxcin(fli funt Ne mcmincritis prio- i

a f Faruamaioiumcoir.paraiioiiiv b f Miic mini . fC^a.

ru;,& antiquaneintueamini.t£cceegofacio 2

a T Magis iniiinda.

no'ua,& nunc oricntur: vtiq; cognofcetis ca.

arCcntium. «j Toiiusniundinoniauiun, irmanrulro. bfCluiflum
__ . c f Doflrlnx.

Ponamin dclertoviam 3 &in niuioflumina. ^

5^Tunc: s *^Q_^od non ante. , b f Beflialis.

b Ec glorificabic mc beftiaagri, draconcs, 6^ ^

\ H>iociitar. a^Eorum. bf Veterij,& noui tcfiaincnti c * Idem.

ftruchioncs quia dedi in deferto aquas, ct flu-

a1 Anditateraiionis b ^^Aquxvrir. c ^ Fidcli fciliccl.

h

borafliinmc tantumquia
idolis offerebas.
e in thure. Pcr thus,& cala-
mum,qui cft furculus arbo
ris aromatica: , omnia aro-

bi,&nonfcc!>Vc\ fiquidiu D
flihabes, cgolibenterreci ifa«.j.b.
piam.

•J« GiCgorius. £^o/«»7,^tt;
aiko mtqutiatcstuaifi&mcmor ^"^^^^- fo«
non eio . Tu autcm rnemor efto.
Audiqua conditionc ini-
quitatum tuaruni ic efle
immcmorcmdicat, videli-
cet,fimemorfueris. Cauc
crgone vnquamquodde-
liquifti a mcmoria exci-
dat, aut aliqua obliuione
. . a j h , c peccatatua oblitercs.

mma ni inuio,vc darem potum populo mco, 6 ^ Ambrofius . Graue eft inPfai.jS.

hociudicium, cum domi!-
nus poflulat de fe cotra ho-
mine iudicari . Quid enim
rcfpondeasei.qui tibi vni-
uerfacontulis , qui tecrca-
uit,&fuo fanguinc rede-
mit ? & tu tradiste vt ler-
uiaseius inimico? Illctibi
peccata dimifit,&tu grauio
racomittis.vocauit tein ia
diciu,venicnsquicl rcfpon-
furus es ei> qui nili iterfi at ^
que iteru tibidonet,peri)fti
* Chryfoftomus. Qiiem-
admodum peccatoru me ^*'

moriaiuflificat, itabono-
rum operum deftruit : hjec
iuftis confuetudo,vt fuoru
11 peccatorum fempcr funt
memores, virtutisluxraro
autnunquam.

^ Ambrofius.Curbapti- Lib.r.^poe
zatis , fi per hominem peC "«• "-7 C6-

aCScilicct b ^ Gentilem c f In fiuc, d ^ Nariuitatis pafsionis, r<» af.

elci^o mco. Populu iftum formaai mihi la u-

a^Alii' bTSedidoJa. cTCotde.

c dem meam nlrrabit. t Non me inuocafti la-

T Parnitendo.
af Landaniihi'«'-efliis. bTImpleto.Cgrificato.Vnde: SacrificiuAobrno. 8cc.

a cob,necIaboraftiinmclfraeI. Nonobtiilifti

aT Tamum, fed idolis,ceo non quxiopaitcm, fcd totum.
Vt quid .•n:hi tru!titu< ra;m virfii

b T Vnde fupta
Timariimvcftraium dicit dominus.

mihi arietem holocaufti tui , & vidi^mis tuis

aTNccKquilloi ^ ir prxciofum 3liquid,in quoparanclo liborarcs.

non glorificafti me. Non tc fcruire fcci in ob-

7

8

9

10

II

aT'lali. fSpirituscontii.&c. bf Tib^

c f Sicoblato.

i lij,vtpr?ciofaqu?qucof- Iatione,nec labotcm tibi pracbui m thurcNo

lerres, qUia : Sacriticium Deo , ^ pod aduemum Cbrifli, vcl non tanium ra.hi. fcd idolis. T Incenfum abo-
/pirjrai CO-Z. ^C. Vclnonla- mnatioeftmili.

e mifti mihi argcnto calamum,& adipc vidli-

a^Nonmcaium. bf Nonplacuerunt mihi. cSedidola. df DiucxpeAaoi te
adpaenitentiam.vt coaAusdicerem: bboiaui fuftincnt.

marum tua'rum non inebriafti me'. Vcrunta^

f Idem.

mcnfcruiremc fcciftiin pcccatis tuis: prac-

aTSuftinendi. b vQuiainduiatusesin nequitia tua.

buifti mihi laborcm in iniquitatibns tuis.

aTluda:oshoitatuiadpacnitentiam, &promittitveniam. f riusfum.
b,T Mifcricois. c irSi conucrlus fuetis. Tln afpetfionc fanguiais no.teli. delcnt

antiquum chirographum.
— jj ^

maia accipc.
ni- f f^ermtamen feruirr. •}< Grc-
j^ goriusHfreticivcrbaiufto

rum ad fenfum proprium

rapere conantur, & lcriptu

rx facras conditorcm quafi

viopprimunt,quiaciusrcn S

fumin verbisfacri cloquij , - „ - b ^ ^ - e 11

inficdereconantur.qui di- /Ppttr mc,& peccatoru tuonino recordabor.

Cil-.ScruiremefeClStiinptCCatis a TEgo,& luqu.stcaeegerit vidcamus. ^

, tuis, prxbuifttmihiiabortmin ^ Rcducmcm mcnioria, & indiccmur iimul,

' iniguitatlbus tuis. aTQjifiiquianilhabesquoddicajconuame. TQuid potetisfcilicet.

\. r j * T- •n- bT In ludicio. cTEgoloquar, vt tufciaiquzpateri»,fuftinereiufte,8cme

g £^0/«W. q. d. rCCllU mC _ fola clc.ncntia mifcreti d «r Adam, vel Abraham.

I?

catadimitti nonlicct? In

tr.i haeieil

quiex

hoclo

xr- h "r' ■ r ii - baptifmp vtique remifllo ^^ii,.aocenc

Ego rum,ego (um iplc g deieo inig.tatcs tuas H peccatorum eft . Qui inter- Saccrdotibus

«rNonproptctte.quiamifciicorsum, b T la baptifmo dimiffoium. 'J cft Vtrum pcr poenitcntiam "on efle cou

cPoitJignosfiuftus pornitcn.iat. 3^ pct Uuacrum hoc jn Sa- ''^*'***^ ^"^

cerdotc fibi datum vendi-
cent? Vnum in vtroque my

16 fteriumeft. p
i, Tsiarra fi quid , Scptua-

17 gintadefuo addiderut. £>;<?

laborarc fub oncrc pcccati i n'rra/iq.dhabcS,VtiuftificenS.PatCrtu''prim' ^^ tuprioriniquitatestuas,vtiufti
tui. Idcoiamnonlcruum k ^«Wf . Narra tu prior . Si

meum,nonpuerumvocofcdfimpliciterappcUoIacob, priordixcro, oppones forfitan, vclfapicntiamca,vcl
& Ilrael, vt oftendam, & arguam pcccatorcs . fortitudine verbor uni.

h ^ducme.Bonz,qnxfcciubi.i>uidyltra(iebuifacereti- k Pa/cr r«.Abrahaf.quidnorerraj)miflSonis poUicctc

bi, & t^ relpon-

NICOLAVS DE LYRA.

< I Ncmcmincritis. Hicrecolunturbeneficianoiii tejlamentij
c«m(/ic//«r.Nemcmi. prior. Idefi prtedi^iorum bentficiorum
^. d. lictt fuerint magna, tamen in comparatione ad beneficium in-
carnationis funt m^dica, aut nulla^ id eofubditur.
» Ecce cgo fa. noua. Secundum quod dicitur ler. 3 1 ,d.Crc3
uitdominusnouumfupcr tcrram , mulier circundabit
\iv\im. idefi,(.hriftum in viero fuo ab injianti incarnationis viru
ferfeHum viriutibus, & fcicnti^s.

3 Pona in defer. \-iz.Scilicet perfeHionis, & inflitlx.Et voca f
turhicdejertum ludxa,& Centtlitas,ficut didumest fupra $$.

4 l^tin\iioRa.idefl,spirituffanai dona. Fnde dicit Saluator,
loa.y.f.Q^l crcdit in mc,flumina de vctre cius fluct aqu?
\inz.iluudexponens EuangeliJiaJubdit.Hoe auiem dixttde Jpiri
t:i, quem accepiuri erant csedentes in eum.

5 Et glori. mc beftia agri. ideil , illi , qui ante conuerflonem

bcfliaUier,^irudelittr viuebant.

<> Vt da. potum po. meo. Chrifliano.

7 Elefto mco. Ad vttam beatam.lloc additur,quia non omtus

<^l''iliianijaluabuntur,fed lantum eletli.

^ Non mc inuo.Wic poni'ur ludfor. obflinatorum ingratitudo,

c^w rf/f »«r; Non me inuoca.Iacob. ^rati^f agendo dttantis

,H. bentficifi.

9 Nec iaborafti. idifl,nec labori magnti fulflinuifti in Eehreo
/Mic;/«j-; Qyia iaborafli . Expomtur tamen ad eundem linfm

alHc

ab Hebrps ftc. Quia laborafti, idejt, cito attediatus , & fatigatus
fuifti feruiendo mibi.

10 NonobtuUftimihiarictcm.fiocrf/mHraciZifwf^c/w»»
liberationis de ^egypto.fecundum quod dicitur lere. 7.C Hon prf
cepi eisin die, qua eduxi eos deterra ^egypti , de verbo holocau-
ftomatum, ^ vtH.marum, &c.

ri Non emifti mihi,&c.Sc«i/cet in exitu de .Aegypto. Eft att

tem caiamus vna dequatuorfpeciebusaromaticis, qua ponebantur

in Thymiamate.

1 2 Vcrumtamcn fcruirc mc fecifti in pcccatis tuis »<^/( Calamus ,

propeccatis tuis expiandis. Hoc perfetiijjme fuit implitum in Deo

&homine Chrifto,qui formamferui accepit , vtpro peuatisno-

flris fatisfaceret.

1 1 PrEbuifti mihi laborcm. ideft,fuifti mihi occafio,vt la-
borem pafjionis fuftincrem.

14 EgO fum. Et non alius.

ij c£u delcoiniquitatestuaspropter mc iden,exmi'
Jeticordiamea, &charitatef &non propter tua merita, ideo
fubditur.

i 6 Rcduc mc in mcmoriam. Scilicet alicuius meriti , pro-
pter quod Uebenm taliaputi , quaji dicat , tion potefl , idco Jub-
ditur .

17 Narra fiquid habcs , vt iuftificc. &c. siautem dica-
tur , quod patrts im merueiunt, conJequeHter hoc cxcluditur,cunt
dicitur.

18 Patcr tuus primuspcccauit. Dicit B^b.5a.^iflepaterfuit

^braha^n

379 Glof. ord. &Nicolai de L

380

A p''ll"i<i'

';;'"Kr:"d ipfe a pcccau,t:t & intc'rprct« tui pr?aa.

a 5 Contiininaii ierniili, nc intrjicniicrrain ji.-omiirioni»

tPriocipes. Abrahatn.qiii pccca(Tedici
tur in promiflioiic filij du-
bitando, vd populus in dc-
ferto contra Dcum mur-
murando. ci.d. cognofcet
dc peccatoribus gcncratu.
a i/(i»fpj»ta.q.d. inter par
tcs, fcilicct pacem fcrcntcs.

* Procopius. Eft hic triplcx ordinis oratio , patrum
interprctum, &principumquorumalij quidcmnii-

pcrandi

bf MO. fen,& Aiion

in mc.Et contaminaui principes fandlos , dc-

afNequi» intiaitt in •ctram fr..mi«ioni», prxtet Itluc «t Caleph.
^ ^Q_Knumccri.oraproltrata luniinJflettn

diad internecioncm lacob, & ifiacl in bla-

iph^mi

am.

yra

pcrandi, alii fcripturasin D

1 terprctandi muncrc funge-

2 rentur.alij etiam xtate tan-

3 tumceterosantcirent,quo

4 rum lcelcre pcriifle ifracl
j in opprobriumq,- vcl bU-
6 Iphasmiam incidifle dicit.

Vnadeinde tria hsc acci-

pias fignificatione , fiquos

crudirc fubditos,& Inftituc

rc diccret, quiaipfi ddiqucrunt, vcnia indignos cxi-

ftimcs . ^ ^

^ Cap.

NICOLAVS DE LYRA.

* ^brahm, qm ptccauit qiando dixit, Cenff. i^.b. Dominc
Deus, vnde fcircpoffum,quodpofllflurus(um eam>rf«-
bttaiis dediuinopiotniflb . Sed quu ibi tema tontramm,fiiut,&
aiif doBores cuthdut, c maximi, (juia ibidcm premitutur: Cre-

B didit Abraham Dio,& reputatumeftciad iuflirii ideo
mtuts , aicM,r, fwd ijie putsrp. imits inteUigttur ^-idM , dc quo
cerium ejt quoi peccauit iranjgredicnuo Dei mai!datii»i,Gtn.i . £t
auiapeccMtum eius tranfitadpoHeros, nonikautem peccata alio-
rum parentum, tdeo fil hic ipccialis mentio ie eius petcato.
l Et intcr. idell, (JMoyJis,& utaron, qiti verba domini rcfere-
baiitadpopidHm,&cco/iiiirfo verbapopuli, adDcum.

' 1 Prj-

2 Prxuaricati funt in mc.^aron infabricathnerituli.ExO.
II, & vtcrque ftmul ad aquis contradiHionis, T^im.io.
j Et conta. «rfe/?, contaminatos oflendi.

4 Principes fandos. '^cilicet Dauidin adulterio Bethfubeit, &
homicidio y ) ii, cr L^^thuim in tlatione, quande nunctj l\egis BU'
bylonif fuerunt ad eiim miffi, 4. l{cg.20.

5 Dedi ad interne. lacob. Ter reges .^ffyrioriim, & Baby E
lonis, VI patct txfupradiciis, &pr(ptcr peccata populi , &prin-
cipum.

6 Ifrael in blafphemiam.EJr hoc enim quod Deus Ifrael,non
liberaucrat fUkmpvpitlum,Gentiles dtccbant eiim impoteniem.^li
quietiam de populo Ifraclis impatientia fraiii prorumpebaniin
bUfph^mtam Dei,

•Jc Cap.

loia.ft.

A D D I T I O I.

jHcip.^j.ybidiciturinpollU.Vctcvos teftcs mci dicit
dominUS. Sicut ^puHoltfucrunt y>eri lejles ChnHt , proui aUe-
gaiur inp' Htl.ftr lUud quod dicitnr .4B. i. a. Eritis mihl tcflcS
inlerufalem.yic ,& potiasChnjhiS teilts D<.id:citur:vndede
Cbrtjio, ad lueram dicitw . Eccc tcftcm gcntium dedi eum
Et in Euangelio : Ego ad hoc vcni in mundum . &c. vnde
quod dicttur hti. Et lcru us mcus, quem elegi , iciluei erit te.
jtismeus ,inieUigttiiumeiipropni ad litcramde Chrifio.

A D D I T I O II.

In eedimcapitulo vbidiciturinpoflilla : Confequenter hic eX'
cludicur, cum dicitur. Patcrtuus.

Quod autem dtcitur hic. Pater tuus primus peccauit-i^cff^

Q cxpo'iturde .^dam, ficut in poJtU. prout verba piani funant.-Ada

tnimjutt prtmuspJter JimpUciter ,& peccauit,Gtn .3. Sedquud

ftquitw fttintcrprctcs lui praiuaricati funt in me: T^onbe-

ne exponttur de Moyje, cr .A^ioii. I u quu m oyJes,& .Aaron pro-

fhet* domini dtcuntur, t.on mterpretesgratia enim prophetandi di

iiinguitur dgratiainterpretandi, vtpaietpcr .Apostolum.i.Corin.

\ 2. ium quiu Itcet Moy/es, & xAaronpeccaJjent, nunquam tamen

pneuartcatt duuniur fuijje in Dcum, pra:uaricart emm addit Juper

vationem peccadi ,fic quod ptpiantari impoitat tranjgnjjiontm

legispraalijs, vthabetur inCatholicon. Quodnon pottji dtct de

Moy,e, tuius peccatum ad aquas comraditUonis nonjuit ita graue,

vt ojttnfum tji tnaddtttone T^um. ao. Et ideo vtdetur atiqutd Inc

tUcendum. Pro qno anendtnd>imtfi, & Trophcta hitfaiil mentio

nem de dui bus petcatis, quf ad pojieros tran(icrunt, €?" dep^nis il

lispeccatn coriejpondentibus. Prtmum ejtpeciatum . .Ad^ , quod

tranftit ad pojieros per origiHtm , [ccundum eji peccatum Phari-

. f*oruni, legem diuinam peruers^ interpr tantium, quibus Chrijius

tuinVd J^i^ike ^''iih-i).^. Irritum fcciftis mandatum Dci, Scc.Quudqui-

tiMuiiienit. demptccatumtruiijiu ad pujitroi, nunper onginem , {ed do^nn^

Juccijjionem. Falfaentm imerprttutio Ltgis per Tharifjios primo

inuenta tranfit in pofierus , /i ilitet, in Iudaos hodiernos eam Jufci-

pientes. vnue tjii PhunJ^t piopi le dii untur inteipretes , non enim

Juam dotiri'iam tradunt vt Trophetg yltu vt Itgis expoJitores,Jtu

ittttrpretes:iiui quidem proprii dicwiiurprfuancati m Dtum,quia

prxaJtj: tranjgrijfiontm le^is tut/imittunt per Jaljam interpretatio

netii. De quoium fulju & perudja docirina ditium fuitjupra inad

iUuuntta^.l^.tt vUerius dtttiur Deo duct infra Zath, 5.

Depana auiem pnmoptccato correfpQndtntt,fciUcet ,.Adx dicit
prophetu:Et COntaminauiprincipes,&c, vbiin Hibritohabe'
tu>:Et prophanaui pt incip\.i> Uuiioium. Et eji lenfus, quod
pro^tti initutuiii ^dx priiitiy<sfuiicii.Jt,litei Patriarch.£ ij alif
mU,u- dtbuiju.t gaudere dtu.no t.oiiJorttc,fuciHnta Diopropua
mn.tarcniis aihtna yijnmeqi afipiv^bnni.

Depcenaautem correfpondente fecundhpeccatadicit : Etdedi
ad internecionem lacob. ScUicetper i\omanos, qui extquemes
vtnditium Janguims Chriiti (quipermaliciam T/)unf4:orum ffif^
effufus recipientium ipfumjai.guisemfuperfe, (^fiUosJuos) ipfnm
lacob, ideiitpopulum IJratlmcum, ad tnterriecionem dedtruni, &
prtntipts Ifrael in biajphemiam: qniajmt d Deo condemnati taqua
blajphemi Dei.

Confequenter autem vt ofiendat Tropheta, qubdlacob, quida-
tm cji ad interneciontm, & Ijrael in blajphetntam, dijlinguitur i
vero lacob, qui eH populus Jideiis, & d vero ifrael, quiefi d Dco
eletius'. Mlo fubditinprincipio huius cap.Jiquemis.Et nuncau-
di lacob fcrue meus, & IlVael qucm eicgi. q. d. tu lacob,
Jerue mtm, lciltcet pbpulus JidtUs , tjuta tnfidtlts IJiael non vuit
vt tnglo. Et Ijrael quim etegi, JtiUctt prcdifittmndo. q. d. non to
quor lacob praiditio in pr^ttdentibus, qut tamum Jecundum catne b
Jacobdicitur,qtn datus eji adinternectontm, ntc ifracUquim bla-
fphemiam,jed lacobferuo meo, & Ilrael quem elegi . Et htticjen-
tei.tiftoncordatglol.&fequitur-.Hxcdicitdominus. Inquo
prxatttt quomodo latob Jeruus ,& liratttlitius d Dco erant jal-
uandt fciltcet pcr aquam baptifmi , & injuficnem Spirituflantii
ditens: EfFundam enim aquas fuper fitientem,&c.EfFun-
dam fpiritum meumluper leir.cn tuum. txponatur totim
fiiut iii poliilia .

R^ETLIC^. In cap. igitur 43 . cum dicitur. Vcre teftes mei
eritis, & feruus meus qucm elegi. Burg. duit illud vUimum
ad iiitram proprietnttltigt de Chnjto contraexpojitiontm pcfiil.
latons.sedhoc vidctur pcriculofum, ficutptritulofum eftdicete
Chrifium proprtd crcaiuram: quimadmcdum .Arrius , qui propter
hoc crepuit, & etus difjujajunt vifiera,ita ditere Clmjtumjimpli-
ctter, er propridjcruum, cumfitfitius,& hxres per Deun,,ad Ga-
lat.z.a. Tiam ad Vhilip.z. duiiut aicepifjeformam Jcrui, ex hoc
non dtbct dicijeruus,jitut rnifjus inJimilitudinem,Cf formam cat
iiis pecta tmullo modo dicendus tfl peccator . Etji aliquando dii i-
turfeiuus, vtinfra^^. hocdtbet accipi fpecificatiue . SciUcettn
quanium homo, veliecundumfimititudinem , jed propter hoc non
dtbct loiucdi ltmpltttttrferuus,ficut nec creatura nijt cum redupU
calionc Jpetifitattue tenta.

In tuUtm i ap. Burg. nota poflil.&c.quiadicit Moyfen,& Uaro
intoprttiS.Tumu, quia Jucrunt Trophetit domini : StdixhoC
noH benc injert, tgitur uon funt interpretes . T^am dominum lefum
prophetam ommnm prophetarum Euangeltjia non dcdignatur dice |
re mcipretcm, quia inttrprctabatur fcnpturas, Luc. vlt. Secundi
obtjtU Burg. quia hu dicuntur preuaritati , quodde AloyJe,& jta
ronduinonpotea. Rtfpondeo, quod^aron pr^uariiator fuititt
iabncationeviiult, & vierquead aquas contradiftionis : qmrunt I
pacatafufueruntgrauia,vt eorum occaftotte terram promiljionis
ingredinonpermnttbanturdDeo,vtpatet^um. 20. :\et Burg. ;
hn mottuisinualidtsfotumimpugnatpojiitlatorem,fcdetiam /a»- !
flrtw Tbomam cum pom. in boc tQumdem»

Kaix Cap. XLIV.

372

«r

XBli

CAP. XLIV.

T Ttffic cudi lacob.Pd-
mos fideles de Iii- a
dffisalijs obduratis
ciim qiiodam priuilcgio
nominis,& dignitatehono
ris alloquitur Aponoloru
lcilicet chorum. ./<«rf' lacoij
jerite mcus. Primaferuitus
fecunda clcftio. b

b ^h vtcro an.Xiliator tuus.
Inquo fratris plantam arri
puiftijVclin principioec c
cleHx manus perfecutorii
cuafil^i .

C Et re^iffitne qtum elegi.lhzd
fccunduHebraicamverita .
B tem,reftus,vel rediflimus. d
Qupd ante.vir vidcnsDeu
dicitur , non aproprierate,
fcd a fono vocis habetur .
d Ejjnndam fpiritum meuxa.
Scilicetmbaptifmo pcrim
pofitionem manuum.
•j« Procopius.Vocat Dd be
ncdiftiones, multiphcem e
fpiritus Iarguionem,& gra
lia. AUjenim datuseftlcr-
mofapientix,&c. f

C Quaji jalicei iuxtaprxterftue
/f5a7M<35,SaHxarbor infru-
£tuofa, lcdcito crefcit,ma-
simen iuxta aquasHt, &
aiunt Phyfici, quiafiquis g
cafumpfcrir, velcibo, vel
|>otu,ftcrilcm cum facit,be h
ne crgo Gcntcs fignificat,
qusanre ftcrilcs iuxtaflue
taEuangcU),cit6crcfcetcs
fruQificaucruntcontrana-
turamVd vtriufqucpopu i
li vocationi; hic polfumus

CAP. XLIII.

P

S

^"Bm^--^-^

t^i^Jr^

a ^ Mandata mea. b f Fidelis, qula infide
lis Ifraelnnn vulr

T nunc audi lacob ierue

f In pizdeftinatione.

meus, 3c Ifrael auem ele.
^i.Hxc dicitdomfnus fa

a 1 In corpote. b f In anima.
c ^ Antequnm elTes

ciens , & formans te , ab

* f C"n1iHititem eorum.

10

vtero auxiliator tuus .

1"0 1'tael.

Kolitimcre leruemeus lacob, &redillime ^

a T ''eiftis tcllament), & noiii. •'

c[ucm clcgi. Eifundam enim aquas fuper fitie "^

^ Ideni, aTGentritaiem. T Sinchumoied leaionis. ^

fjpicntix,& gtstii. O

"tem,£<^i1uenrafuperaridam efFiindam fpiri- ^

af f ilios 1, irituales. bl Giat.ainquircorauditciis illuminat , yer qua °
Itimopefdicationis ftuftificat.

tiim mcum fuper iemen tuum,6<.benedi(flio- 9

a • .Sic b f Bjni f^pi-te. ^ In baptifmo rPnati.

nem mea fupertilirpem tuam:etgerminabut

a f Sjnflosfide vii^ntes. b ^Taoquam li^num, quod p lanta
t^m eifecus decurfus aquatum.

interh^rbas quafifalice^jiuxta pr^terfluentes

a f Fidel'. b f Opetibus iui)it>.x cunlilus. cf Nun fetuus Idolotum, qu!a
ab illo hcitii, 8c ab ipfo icdemptus. d f Alius £delis ad pxnitentiam , vt
vitia (uppl-irtet. ,

acjuas.Iile dicet,domiui ego ium:&ille voca-

aTidem. b^ Oilendetctiamopcte. c vLxx.Manufua.vt de tytocinio.
fe Chtifti militem gl^^rieiur

bitinnominelacob. Ethicfcribet manuiua

a t Secundnm Hebriuradimini fcilicet egofum, bf Sinon carneeiitf'-
cundjr.omen Ifracl, fiilicet lit vidcn.j^cr',nuncfpe,& fide,tande ipfa re.

ddmino: fi^fin nommelirael taifimilabitur. 14
HazcdicitDominus rexlfrael, &redemptor *^

a f Q^ii ctediiuiuscl>. f Qujrtliisduintumfufcipict. bf Omnipottns.
cT Viiturum. d f Antemc nullusEgofum Alpha,& Omega.ptincip 0,5: fin,
■" " n . c • r*- ... : d

I I
12

IJ

eius dominus exercituum. * Ego primus , &: 1 6

a «r rolime nuUus. bfQira puei quem elegi .nmc Deuseil.
c f Naiuraliiei. dflnldolis.

egonduiirim^'&abfqjmen6cftDcus. Quis 17

accipcrcp herbas. SciHcet D

multitudine gentiu ad fide

vcnienrem.PerfaUccs vero

primitiuam de ludaiis Ec-

clefiam,quc cito credidit p

dicantibus Apoflohs.

•J4 Procopius . Per fahcem

vitalem facultarcm indicat

quagenus hoc planta: re-

creat femper, & viret, fon-

tibus cnim pcrpctuo, & flu

uiorumripis adnafcitur.

■ii Hilarius.Sahcum natu- ^"P^al-iJ*".

ra cft hxc , vt licetarefaa.x

fint, fi modo ags alluantur

reuircfcanrjrcuiuifciit; dc*

indefciflTxin humido fixrc

radicibus, fcCc ipLT demcr

gant. vndc mortui peccato ^

rcsilliscoparantur, qaqua

baptifmaiis, & aqua 5piri-

tufiandi facrameto poeni-

tcntia: reuiuifcut mortui.

f ifie diceret . Credentiu va-

rietatem defctibit.

g Etmnotnine Ifraelaffmila-

^/Vwc.Vtrecipiantlegem, &

prophetas,& Spirituflanai

gratias, quae Ifraeli promif-

(x funt.

h Egoprimus, & ego nouijji.

Pofl vocationem gentium

qua: abiedisidoliscrcdide-

runt,agitcontra cos,qui c6

uertinoluerunt.

i .Abfque me non eft Deus. N6 tCognomiiia

dicit fe folucfllc , fcd prxter ''""'^-

virtute,& fapientia fuanul

ium extenru Dcu cfle, deo-

rum multorum opinlone, . c s

cc limulacracondemnans. &,nfra.^8.b.

:iGo.

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. X L I V.

T nunc zudi liCoh.Superius Ifaias induxit populum
if^ ai e.xpcciatione diuinoru promifforu ex diuina potiflate
^^^ & ciHS chariiatc: hicfacit iUud\'dem ex diuina veritate
cuins efi impUrc promifju; & diuiditur in tres partes , (juiaprimo
declaratur diiiina veritas ex impletione promtjji . Secundbex defe-
Bione idoli, ili: HcEcdicit dominus TZyi.Terti6,ex liberatione
fopuli,i'/i:H£cdicitdominuircdcmptor . Circa primam partem
fciendum, quod ali.iui doBores catholici eam exponunt de liberatio
nepopuU icaptiuitate Bjbylonica quampromiferat Deus ante per
Trophetas , Cr de prolperitate eius temporali, & Jpirituali poft il-
lumreditum.Sedqtiia populus nonlegitur tunctantam profperita-
tem babuifje, ficut Ji^mfuit fupra j 5 . ideo l\ab. Sal. exponit ea
magiscathulici quantum adhoc deimpktionc promiffionis faclA
ipfiiacob,Gen.z9.c. Eritfcmcntuum quafipuluis terre,
dilataberisad Oricnem, & Occidentem, &c. Quampru-
miffionem K^ab.Sal. duittmpkndam tempore Olic/Jixper conutr»
fionem aliorum ad eiusfidem , & in hoc verum dicii: Sedquodex-
pcciat futurum ium tranfiitinpratentum, vl ofkndetury igiturftc
tXponatur .

Et nnnc.Vrimlexcitat attentionem per hoc inftnuans,quodde
mtaciaturus fit alijuid magnum.

2 Nolitc timcrcicc. .yilloquitur populumnomine lacobd quo
defcoidit. Et reHilfnnt lacob dilius efi altero nomine Ifrael,qui tn-
tcrpntatitr diruiiis cum Do, vtpknius oftcndi Cen.iz.ideoloco
Ifraelis dicit hic.

Rcifiifllmcqucmelcgi. £/«« reprobato.
EiViindam cnim aquas. Dtuinttglorix.
Supcrfiticntem. iaUcetlud^am.
Etflucnta. SanfdoHnnte.

Supcr aridam.irff// Ccnttlitatem, vtraque cnimftpra nomi
nata eji dcfena,& jolitudo l'i.& eadem ratione dicitur hic: Sitiis
& arida. Et quidper aquas tntciiigatur diuina gratia, ojtinditur
cum fuhditur.

8 Eifiindam^piritum. Idefi, ftpcr hominem Chriflum,qiii
Jccundiim litnm defcendit defemim Iui0'j,& abinHantiincarna-
tiuni^J.iit upl.ius SpiritufJanHo.

9 Et

9 Et benedidione mca,&c.iden,fuper .4pofl.& alios Chri
iii difcipulos, quifuerunt ludei mprincipio fuper quos efi tffufa di
uinabenedi^ioinefjuJioneSpirituffaniiifuperipfos in ftgno vi-
fibili .

10 Etgerminabuntinter her. Quodgloffatftc Ra. Sal. ideji
in medio Efau: per quem intelligit Romanum imperium.

11 Ifle dicct domini ego fum. iHi erunt iufli perftSlh

12 Et ille vocabit in nomine lacob. iflifunt paruuli filij
impiorum, idefi,Iud^i defcendentcs d malis patribus,& fic paruuli
funt in notitia kgis, tanquam mat^ edoBidparentibus . Fel quia
communiter ^manos defignatfub nomme impiorum paruulos in-
teltigit filios l{omanorum temporc Meffie crcditurorum.

!■} Et hic icribct,&c.//ifi/«nt ww panitentif,feu reuerftoms
14 Etin noie Ifracl aflimilabit.i« Hebr^o habctur fnominabi
tur. Ijitfunt conuerjt de gentibus.H^c efl glo. l\a. ^at. & patet quod
litera ifla etid accipicndo fecundH expofifone Juam efl impleta, li-
cet hocnonintendat: quiain Ciuitate B^omana qu^ eji Metropotis
I{omani imperij, tantum creuitfides cathotica,quod l{omana fedes
fdila efl caputpopuli Chrifliani. Fiti autem perfedi veraciter dicu
tur .Apofioli,qui fueriit in gratiaconfirmati. Et de quotibet ifloru '
</;c/wr. lfte,dicet diii, CgO [umfcilicet uipoflotus ad EuangdiU
eius pradicandH. Simditer muttifitij ludeorum, &etiam 1\omano-
rum fidem Chrifii recepcruntper baptifmii.Item d principio Eccle-
ftx muitidelicatifdBi funtviri panitenti<e accipientes religicfum
fiatum, conuerfi etiam ex Gentibus apparentper totum mundum.
Tatet etiam, quodnomtna Ijraet, & lacob communicantur Centili
bus conuerfis ad fidcm. Diuifio.

IJ Yixc <i.\c[t iio.Hic conjfquenter oflenditur diuina veritasex
defeiiu tdolorum. Et primo ojiendit idolorum deftHu,fccundb rc
uocat Iitdxos ad vi rum Det cultum, ibi: Mcmento horu. Trima
adhuc in duas,quiaprim6 oHenditur idolorum defeBus,JecunddJa
bricandi modus, ibt: Quis formauit: Circa primum , vt oppofi~
ta iuxtajepojita magis ttuccjcant, primopomtur diuin^ txcellen-
tifftn^utaritas, citmdicitur.

16 Ego primus.^f per hoc magis appareat idolorum defedibi-
litas, {.um dicitur.

17 Qiiisfimilismei. q.d.nuUus, fcdfunt dijfalft, quod
pi obatur per hoc, quod Jubdituf,

^Vocrt

373

Glof.ord.&NicolaidcLyra 374

a t Ea.qiw non funt, MBqmm eaqus fuat.
I<> ipff ripDniiordinjm poru n

b T tg.T creaui omnla ej nihi-
b

CimWis mei? Vocct.& annuncier,& ordincm

ituiii i)f.ulii.>uo) j.ijwcuii.icui luiiii.

t Sxculi.

cxponat mihi, c< quo c6rtitui populum t an
tiquum:vcntuia&:qua^futuia{unt,annun ^

^ *fOfi(ltl«. b«! viiias K^ol.la"-rnn.

a -^^litetimerf. O Ifracl cietcis. Nohtc timeic,
fimulacra , qi\x m mon- a , i T.irenJo.s ^qj^ .aom «.. ,i ct». j
tc Sinai nihil clTe didi- ncqjcofbcmini.ex tiinc
«ftis- audirctcfeci,6s:annu-

ciaui:v6s cltis tcitcs mci. Nu^jd clt D cus t ab 4

a f Atteiiui ipunJi. _,

fquemc,&formatorquemcgo no noucrim?

^ a5 Fj«OK»..oDroluraiaola. btVmu'tsili»t»Mq.. f»'--""""-
^ f Q..., idoium nih.l cil. c 1! Ptcaoi i;.m» ... i.o.p-.^

tconcupifd pi^(^„ j^ijjii oes nihil funt , &c t amannnima 6

Picter.

B

arindiciud.ci-..velqa.lih« te.i.i«3iev.ndi^« b 1 Scul, totiiu». 7

c^Fia.Mcs. .4 , u:a::.t .:■. . ^ g

eorumnon proderunteis. Iph iuntteltcseo- p

«t Velqaia. > i Ocul.js hi.ent.Jc nonv... . »'". c i F.r.ores.

rum,qiii non vidcnt^neqj intelhgunt,vt con-

a f .n . iii fu... '> 1 Qiali '^^^..1^5. qu. fic ,tti.. h-^'' "'■"'• . ,

fundantur.Quis formauitDcum,&lcuiptile ,o

a T y^ilfi.ii. Ji v)uic.'l.t.

conflauitadnihilvtile? Lcceomncs pjitici-

a «tAirumplisdeol b. c.ij^Hi.s.

pesciuscofundcntui.Fa'bncnim iunt cxho-u

1 «, Ad ... ' ciu.n

Efuriet,&dcfKiet . Fa- minib. Coucnicnt om n

a f 'a..iiu-.in :adic.irdi . bl^Con-
Jf i min>ecc.iii. ^

nes,lUbur, & pauebut, ,3

a < Ui.cf cfrofe.

&c6nfundcnturfimul ^

pcs «1111 imiuiatra uoi;;- ," ^'V -or

niatumhiorum anilVci Fabcrknari JimaopCij
cordccomponunt 3cvc j-^tys cil:in prunis,&i i

malhsformauit illud,

^ Iduli.in.

& opcrat^eiKbrachio

"^ nic,& fiti arTi^icis,^: ar
tis vtilitas dcmonl\ratur
Qiiidquid dc idolis di-
aum cft, ad hxretico-
rum rcfcrri potcll princi
pcs «lui fimulacra doa;-

ncrantur ca,qu;? Cc fimu

lifll-lciunt. Ncc iufficit

ciserror proprius, nifi

fimplices corum adora

tionc dccipiant , qui

quf (tumpictatem putat

C & deuorant domcs vi b

fLaffuierit. jjuarum abutcntcs vul-

tSap.i^.c. gj jmpcritia: ita dialc-

^icaartc quafi tercbro,

&.li-

a «rTaiucn «i Nondabit ei u id i
isie tal.s lleus

fortitudin. flie. Efurict ^^

a 1 Da..i -• Ile.j fuo.

&deficiet, ncn bibct

a f IHeo. h^ Opriai.do.

aqua,ctllaflcfcer.tArti 17

fex htinari^extedit nor & 1'"^:'' & nmcina for- D

^ , w reau... o us i « ". niant Deum luum , 6c

8 mjm,formauiniluc]in mailciscudLint,& inau

. .,, , raut RcthoriLi icrmo- tCjere

'i^runcina. l-ccu illudt nis vcnuftatc: quorum

, ; CLl»<lr,ngul..i.u-l.o u., u.m. j-)^.j,j vcUtcr cft , gloiia t DoUl

in angulanbus, o<:.in in confulione eoium. *'■:;'"»

i,rToino. b f V. f j.en-- .n Deu c .nluiricrct. »

circinio tornauit illud ^ &: fe-

a « Alud. b 1 la qu.dr.iio, vcl loiusdo. cfTVtquanto pulchtiot.
i/ii.o puteii r '.icu.s :ugu:i:ot

cit imaginem viri^quiii {pecioium homi-

i^ CUu.uiii Jt:err:Ocatccrc:q:.j1 i-.go tci..jiorc cieuetat iu faltibus,ycl ce
on.< vc' j. ■mt. b ^' f Jbct ad id- a f ■Cfndi.

2, ncm habit 'ntc in domo.Siiccidit cedios , ta-

S Dii.

ht ilhcem^&qucrcum, t que fteterat interh- |^.^j.^»

« Vi ta.-crMD um.

gnafalrus. Plantauit pinum quam pluuiaE

a 1 M cr f e:i t b T l'aif. c f V't caitfaccict jiiifictm Oc,

nuLTiuif,ei:fad:a cfthominibLis infociim. Sa

a O^K lt.^'*'^"''"h. libu . T Iii<e.

pfit ex Lis,& calcfidius efl:,& fucccJit, & coxi
panes. dcrchquo aLitcm operatus cft Dcum,

1 Opus :uu..i. I

& adorauif, & fccit jfculptilej & curuatus ell

at ^u .< frc.i. f Ligni.

anteillud.Mediumeius combuflit igni,&:dc

^ AliiS nun habci tO.>cit.

medio eius carnescoxit,&rcomedit:coxitpul

ir Inde. «I I.X iigno eodcm.

mentum, & laturatus eft: & calefadus efl:, &q j
dixit?|-Vah calcfa^lus fum:vidifocum : Reli- 1 ^
quum autem eius Deum fecir, & fculptile fi-
bi. Curuaturanteillud,& adoratillud,& ob
fccrat, dicens: Libcra me, quia Dcus meus es
tu. Ncfcicrunt,ncqueinLellexerunt; f obliti
enim funt ne vidcant oculi eorum,&: ne intel

a "jMc fttiflcc "S b f Q :a.nui.s r;.tip'.aics.

lieant corde fuo.Non rccogiiac in mente (ua,

a f Uoli ffiei.ptia manuuu. hoininuiii. bf Ar>udle.

nequec6gnofcunt.nequefentiunf,vtdicant.

a f l. gni

Mcdietatem cius combLiffi igni,& coxifuper
carbones eiuspanes,&coxicarnes,&come-^

a f Q^ali. hocfacerc infinia eft.

di, & de rcliquo eius idolorum faciam. Antc

func
vta

NICOLAVS DE LYRA.

^ I Vocct & annuncict.'.or(f(w.jr^ refaat ilia qutcftci aprin-
(ipio mu/idi antc hvminis londiiione , (jua non pttvi runt jt pi per
hominm nift tx diuina teueUttone , ftcut faHion ejl fihyfi <;«» m
pnncipio Ce. v^dinaie narrat crcatiotiem muadi.

2 Vcntura, 5cc./. comingentia futura nuic fdi Dto fmt nottt.
q.d.bxc ttonpoi^eruntfacerc tdolajcd cgo pofjuw.ldco fuiditi<r.

3 Ex tunc audirc. ldeii,ante per longum tempui Jtilicet illud
tjuoderatfic jHiurum.

4 Yos.^ ciliietprophete c(\isK.n\eiquodtaliaantcauiicntum
yobis nmciaui. ^

5 Nunquid cft Dcus. q.d.nov.

6 Plaftx idoli. Idcji , Jormatorcs idolorum . Et declinatur bic
plaftfsMi-iiplfflr.

7 Omnes nihil funt Idcjl,nultius rirtutis adfaciendum uU-
tptid 'lummis.

8 Etamantiflimaeorum. 7(/<:^,j</«/,i/«<i.

5> Ipfi lunt tcftcscorum. E.xboc enim quodftcerutcade nta
teria infcn/ibiU & inanimata, pojjunt veraciter tefiifjcuri , quod in
eit non cjl virtks vifiua nec intelUHiua, & fic deberit m Jeipfis con
fundi de (ultu corum.

lo QiiisformauitDeum . llic confquenter pofntur circa
iiolafdrmaiionis mudus vtper hoc qutlibct aduertat quod nthil eil
ibi diuinitatis. quia illud quodfit per at tifiiiurn hominis vo >i potrji
cjje nobilius ipfo.fcd esi vilius & defciiibiltiis, idolum cfi hutujnio
di.ergo.&c.ytriutem huius rationis deducit hic dijfusc . Et primo
in fvrmatio/ii idolorm mctattmHt)i)Cum dmur; Qtiis forma.

Deum.

Dcu m, q. d. mtllus. nififecundum reptttationem ftn^m , qua ido'
lum r(fi<i-it I etm vtrurti.

1 1 Fabri cwm.fcilim idolorafunt cx hoininibns, ideji,de nu'
merob<>MnH^<^ ficnon pojJuntfaLirealiqiad ntums hnn.iin.
I z C.onucnicntomnes. Hvminesadmdicium cxncmuni.
I } Et paucbunt. ^ facie domiiA.

1 4 Et confundcntui fipiul. ^er eitts fer.tentiam .

1 5 FabvT fcrrarius. Totum hoc induennr aii ojluidciidti qm»
mufJoidolumdc metaiio formatur iabore bominis , & pcrconfc-
q « liS tH aliquid mtnus ipfo .

16 E(u rict,&: dcncicc, fcilicet fiib:rfcrrarius,& per hoc cfit
dttiir diiigeiuia uriiitciou aU faciendtim tdU.r. 1 mnptoptcriucnim
tu<n pioptergratiani donanorum.

1 7 Artifcx lignarius.W/f inducitur virtus pra:diaie rationis
(iua-iturn ad idM ii^.-.ca iabore artificitrn fuLiu, & patetfcntciititt
aliq»ibuspaucis ('X<. eptis qu.t dtfcurrentur.

18 Et cxtcndit normam. in Hebrxo habetur, lineam , quia
fnmurn i-i jachone iduii iig>.ei cit cxtendere liueamfuptr ii^nuta
Jccundum qtiantitatem idlltformandi.

1 9 Formauit illud,&c. Eji auttm rur.cina inftrumentum ad
cuuawUmligna.

2.3 Fccit lUud in angularibus. inidoiis enimfiunt mtittx fi-

gurx angulares. C<ctcra patent vfqueibi.

Z\ Succidit Ccdros,&C. Ijia inducnntur adojlendcndtm f-od

Idola aliquando fiuiit de viii materia,& appitcabtli foco pro nccef

furijs l}ominis,eir idco non i(i appticabilis adhoc quod fiat ibi aii

quid numinis, & ftc fatet j"..t.titas cuttnuim, propter quod in fine

Dicluditnr,

•}« Cor

37^

Kaix Cap.XLl V.

3

l^

a in dextera mea. ^ Prrcop. Dexfcr.T nomine vnigeni-
A tnmfilium vluateappcUauirqui finc Deus.fiucdomm'
fiiieluxjfiue virtns,fiuerex.fiue mundi opifex, fiue vita
nominctur,vere,& proprieifHsoibusfignificai.qdsmo
nibus,&idolisfal(b tnbuuc.Naturacnimex DeoDeeft
b Meminto horum.

rn-n. ^ Idc.Optime ve-
ic.sd-ro in obliuiolum
m

fAbCt. a^^VndeFIacrus irtiden?ilmu!.irra gfntiiini: Olim truncuseiam ficulnusinutile iignntn.
bf Homor.itional'<. f AbCtquu. clneusetgononelK

truiicum t ligni prociciam : t Pars cius cinis eft . Cor infi-

; Non fapiens. «; Qiio j lancn dsbertt.

rum fiibuerfionc, & Ifirael pGcnitcntisredcmptionc.nrK D
autem depotcntiiEfua: magnitudinc, nequisdubitctde
faluationcquam promittit

f iiHi dicc. de reOaurat. q fada eft a Zorobabel alijs duci ,
bus.Cyro pmittete logf,cu tnadiiuc impleda cflet capti.

g Flumiua tua . Sllb
Dario f.& Cyro ne
poteeius.No(f\c.n.
quaabeisBalthaiar
occifuscft Euphra
tcsfluuiusqpcrme
diaciuitateflucbat
ab eoru cxercitu in
riuosdiuiiuseft vt
pcreius alueu ciui

2thet
-icclu.

deinccpsqujeadmi
fcris, quantumlibet
eade obliuioni me
traditurum poUi-
cear , etiam te volo
mcminifle.
C Fomatitc, &c.
^ldem.Dicitvcro

Ifraelem,memento

vcrbuvfurpauit.for . .- • n i o ~ IL l- • r

matus.n. in filiu no piens adorauit illud,6<.non liberabitanimam luam , ncqae

fl ■hnit idola muta a ^ forCtan. bf Ojjia idoluiiimhileftquodfsrio. c<-Inoperemeo. dflTuautern.

UV.UUII 1 »-> u uia e f Idolumnihil eft, quoifacis. Ei iJeo abiic- mcmorcieat.iistui, netace.is iniurii

ampleui,Vt dlgnita a tibi, vtadoces oppramaniumtu tum.

tis obliuifcerec. Qui h dicct: fortc mendacmm eft in dcxtcra mea . Mcmento ho-

eniTnnouitvolunCatem a i Uoiorum. ^,^.. .„.«., ...w^« „.„»

domini,necfaciteava rum lacob, & Ifiael, quoniam (eruus meus cs tu . Formaui 4 tateingredcrentur.

putabn muins . Eotn aTldeo. b < son idnlorum. c T Ergo. d c Cicitr^t s tuu e " Facile. 5 * PtOCOp.Nonnul

tefeiuusmcusestulfrael.nonobliuifcarismei . Dcleui, vt «^ liperabiflTum, fca

a T Quslolis calore -'ifloluitur. b T In pto.ximuin,veI ventoraptante tcnuatur. c T In teipfum. jjfundu pOpilU frC

nubem uiiquitates tuas , &: quafi nebulam pecca'ta tua . Re- quentia , qui Baby

a «r Pocnitcnjo, rjniid fi feceris, ccrlnin.Sc tirita,8c omniaelemsnta inlaluie tua lattabuntuc. lOnia COntinCbatlllT

, 0 ir S.ngumerilM. cTIdta. ^IAngeli -^ ^ innui pUtaUCrunr:

uertereadme,quonianiredcmite.Lauaate cceIi, quoniam 7 pcrfluuiosauteee

a T Mirecicurdum cum lacob. b ir Aiig=l'> vel potcilatesqurusporiantuifundamenta tctri lCSineande CofluS

c T Supetior s lin.!li. J- •

in fiUu per lege for ^t fccit dominus : iubiiate cxtrema terrx . Reronate montes ^ au^if acce"rfiuera" E

, matus. Vt .n. Ada-

1 T Lxx. colli*. T Popu!iti.ll'$, ideft medioc es. b1 tleiti iuUilia
przditi. c^ Moits vnigeiiiti

atq^ hKcquide illi.

mus ipfe dc tcrra , laudationcm faltus & omnc li^num ciu.s, quoniam redemit 1° CcEteru 9 ad vosBa
oirq;deinccpsinv- a t Ai^udDeum.&ho.nin». II byl.niofq; attinct

teroformatuseftin dominus lacob , & Ui-aclgl6riabitur .Hxcdicit dominus, i^ oe cgo illud inquic

fans: SlC, & quim e a TAntequjmeires.. bTquafibenehocpoflum ...-. ..i... ., ^...^

CliriftodcgUnt,per f.iceir,quiaextendi c&fo. ^

Spirifuflancli parti- rcdemptor tuus,&: formator tuus cx vtero . Egd fum domi

cipatione inciufde
Ipecie crrbrmatuL-,
iuxta iliud : FiUoli ,
ijnos lururn part^rio ,
duiucmformeiur Cbri-
Jius in vobis .
d l'ib:latc€Xtremater
rj::Angcli,quihabi.
tatoribus terrxpre
funt.Vd Apoft. vcl
Prophetilupquos

T Filium iion excludit, nci- S,)iriu:mfi'i^uin, ouui vnum.lid idolura.

nus faciens omnia , extendens coclos folijs : t ftabiliens , ter-

aT Deoiuui. b T •''*'" fi'""''''J • in me. cn Prattipuein aJuentu«£Iii.
d f Pracdi^ta auiuniis velfai!>a, liuiufmodi e.iim ante
■.d icntum inulla miiabil a fecerunt.

ram, & nullus mecum,irrirafaciens figna diuinoru, & ario-
los in furorcm vertcns . Conuertens iapientcs retrorfum , &

a T Ol{endAis,c]uia humaniscogit .Muiiibus lici f picniia non compictienditur.
b T Sc-licet. cT Pet tnun 'um. TEuanjcln pradicandi. dTChnlti.

'"bci-'/ d

virivfusminifterio

prcftitero cuiusno

r^ men longe antevo

^ biscflcignotumno

patior, Cyrum ap- 1 Expandeus

pellans, qucmcon

filiorum mcorum
14 miniftrum prxfi-
I ^ ciam, fapicntiaque
16 ornabo, vtquasad-

uerfus Babylonem

fcicntiamcorumftultamfaciens.Sufcitans verbuleruifui, 'l agi> q^omodo po-
._ „ , ,.. „ ., .. ...... iS pulus hbcrari , &

aT VoIuBiati» Oci.

b f Aponolotum & I "dicaionun.
'l^^li hoc egofe;i

CfO|ici:. dTHtiam.

Hierofolymoru ci

&aujefleconllant. &c6nfiiium nunciorumfuorucomplens. Qui^dico' leru- ^9 uitas, ipfumq^tera^

Vnde: SUperiUljJCJt: f aT A fM rbjstnmlnd«is,<)uamge..tibi.s b 1 Eal.fiis in confufioneh(iei*mndatis. 2° plum inflaUtari dc

iigar.

f^perfundameruu .Apo falem, habitabcris , &; ciuitatibus luda , aEdificabimini , & ^ i beant.intel 1

di0Urum,iir TrOphctu' aTMurdo, THabitatorlbus velamatoribusfuii. T fcccanti.idea Babyloni. 2* h Ettemplo fwidabc

rum&c. deferta eiusfuicitabo. Quidico profimdo% delolarcj & 23 »".W^"^- Po^caj..^^^^^^.

•JC i rOCOpiUS. VOCe ^ Tligtuni.&Euphratcm. f Sapicntiam inun.U poientiam tf gum. b T In mcit.Qviod vmexmini qUa CyrUS llaiK^ quit.cap.I,

cxili , & praspedite inisu.eisfeciiiis, mihite.iitis. phcta iibi dc3ptiuis

fuitiMofes,quodle fluminatuaarcfaciam . QuidicoCyro paftormcuscs, & ^"^ demonftrata lcgif-

gcm in ludtca tan- aTt)imitieniopo,u.ummeuin. ^ fct Iiccipfaagnouit

26

lu cxaudiri neccfleg om*^em voluntatcm meam cdmplebis. Qui dico Icrufa

Cflet, ip(l aUie pCO- T ■* l'lu Saceidutc magno, & alrs ledeuniibusi captijitate.

•,™c r^UnfVi hiir<-itT5 ^ * '■nb Cvrotaniuiiiteinf Ii funda ncnta f,icla lunt, »el iaftt.

torcs,magiiaqi alta h ^cni ^'tliflcaben';, Sctemplo, lundaberis.

&vocepditi, vteu

vbiq-, annutiarent

c U£c duit domiuus redf.mptor,&c. Supt^locums c(k ido\o- hoceft,templi fiindamcnta iccit .

hecipfaagr
caqucquiluono-
mine antc ducetos
& dccem annos cf-
fctappcllatum vide
ret niagna alacrira
teimperarapreftitit
^ Cap.

NICOLAVS DE LYRA.
I Corinfipicnsadorauit,&c...4(/o»-afJo«c/.?Jr/f.
<c 1 Neque diccr. fcUicet idolU quod dcjc eft mendaiiTi, quia e^fi
Hio eius quod non esi.

3 Mementohorum,&c Hiccjf prcdid.s inuitat populum
Juum ad veri Det cultum, dicens.

M.izm^lO,Scc.'.buiujmodierror!iad euhanium idoloUtriam.

4 Quoniam feruus,&c. eo^eduxttede Aegypti Jeruitute.

5 Formaui te. Dando libi legem in monte Sinai.

6 Ddeui.vt nubem iniquitates tuas. Quando veradter p*
tutuijti,'.deo lubditnr :Kcucrtcrc^d mc quoniann, &c.

7 Laudate cocli.?, .Angclifancli, qui esl:s ciues cdcftcs.

* Iubilatc,&c.'. vulgares homines,qui[ur,t extiemi inpopulo,

9 Rtlonatc montes. idejl maiores.

10 Saltus.&omnelignumcius./t/e/imft/^oc".

1 ^ Q.uoniam rcdcmit,&C. '{cdemptione perfcHa per fHium
Junm. btiuquiiur de Jutufoper rnodnm pr^teriti propter certitudi
mm proplniite.

»2 Hxc dicit dominus. Hic cotifcquenter oflenditur diuina ve
ritas cx liberaiionc poj^uli dc capiiuitatc Bubylonica, quampradi-
xitpcrprophetus, &Jic adimpleuit, CS f "»o ofiendnur Dtipoten
tia ■liioc agendum lum diutur.

^ n Ego

I

13 Egofumdominus,&c. i2««//V/cerawa//o pluspojjum,
quam populum liber^rc ac capt uitate Babylonica.

14 Irritafaciens fignadiuinorum,&c.{>j(/<iMre«fjfffl//.
I) EtirioiOS.ScCyiaduits cohtrarium lUius quod prfdicunt.

1 6 Conuertcns lapientcs rctrorfum,/t/f//,^^ro/o_f oj, qui de
Juturis contingentibus a[icrunt per confiellatioties,& dtficiunt.

1 7 Sufcitans,(rfc// implens in cjfciiu.

18 Verbumlcruitui,/c//itftMoy/,c«m verba id implcuit
educedopopulu Ue ui(gypto,&adterrapromi[fionis introducendo.

19 Etcoii\\u,6ic.iUud,quud jectethrcmlaueratprophetis Juis.

20 Qiiidico. Ltni^e antepiamvcniat.

21 Iciufalcm habitabcris. TcrT^ecmiam.

2Z Etciiiitaiibus ludz,6cc.Per populum de Babylone redem-
temadciuitatesfuas,(^U)Ca. %

2j Quid dicopro(undo>Scc.i.fluuioperBabyloneiranfeunti
quem exercitus Cyn loiiged ciuuate diuifit in plures partes ,&fic
intrauit pir eius ^lueurn ciuitatLm,vtditium ejifttpra n.cap.

24 Qui dico. Cyro nominem eius pr^diccndo longe ante eius con-
ceptioncm.

25 Paftormcuscs. Coramgerensdeouibusmeis,f. ludais.

26 Etomncm voiun tate,&c.f «wienrfo Babyloniospro peica.'
Usfuiii&popuium mtum liberando,Efdr.i.

Tom. 4. N

377

Gloford.&NicoIaideLyra 378

C AP. X

A D D I T I O.

"A m wp.42. yhi dicitur in poliiUa , Quis formauit . Hic con.

^cTmG-ntiles mn foUm idoU manufaa» colehant, fed etiam fo
len,^ C< lunam, & Hdlas. Deut. 4- non vfictur ratto Vrophttt

Cap. XLV. ~

^n dicit domin.

Allcgorice Pof

fum' hacdccc-

clcfjafl.virodi-

ccrCjCuiDc^dat
fcrmonc.& fapicntia, vtco
trarias fcaas luadilpofitto
nc fubucrtat, ficut Siepha-
no.cuius non poterant ini-
micircfiflcrc fapientii:&
Vtrcgcs.i patriarchasfingu
laruhxrcCumfui lubijciat
potcftati. & aperiat,atq; c6
fringatcpdialcdica arte vi
dcbat cocUifum, & in me-
^ difi profcrat arcana h.creti

au:c cx fomcathneidolorumper artific!hmhonmhfuni:t'4rfuffi- D
terf nim pr^c'icUcahfiia non fuutpermams hominumfabnc..
ta ad quod dicaidum.quod colentes talia femper facuhant alicfua
humiuoartiftdo, quihus credebantinfiuentias c^UJies adfeattra-

herc, & idto ratio Vrophete, contra eos mtlitat. ^

dnsdiiomco,(edcaddcxtc p^.^^^
ramc3,donccpona,&c. & ^umdc

1 apud Ifaiam: Hccdicit dfis Term.(

2 Chriflomco,cuitenuidcx ^'Jj"»
teram, vtobaudianteum '^'

L V.

a ^ Ideft rfgi.

yEc dicit dominus Chrr

ito t mco Cyro, cuius

af Duxau»''i"">'> vt nuHusiirlJfle-
lequrir.

omncsgcntcs.

ipprcndi dcxtcmm, vt j
iibiiciam ante faciem

a
fubijc

a f Chaidros, Baby'onios,Moedos,
Scaliosraultos.

t fortiH.fj corrifuperas,&couinccns
reftafacuni. .^-Xr „„„0^, ,r

cius Gentcs , & t dorfi

aTAnieeuminfugam. ^ b fl Alias coramco.

rceum vcrt 'm . Et aperiam ante eum lanuas,

C» €; o Cyie.

& porta: non claudentur. Ego antc te ibo , &;

a 1 B3'^Nlonios,&Chaldio<.

t crlo'nofos tcrra: humiliabo . Portas a^reas

t

vcl Xpi fecteta agnolcat, in

quo ocs thefauri fapicntia:,
Col. ZA. & fcicntix abfconditi Talc

viru Deusnoicvocat.quia

dcfcnfor cft pucri fui lacob

& elefti fui Ifracl. Hunc ki

icipit, & aflimilat fermoni

fuo, quodquiscaueredc

bet, nc fuum putct cflequod loquitur, neaudirc mcrea

tur-Accinxitc.&noncognouiflimc.Cumcnimocsdo
ContraMar- cuerit noncflcalium DcQ, nifi vnu Dcu Iacob,& Kraci
cionem. confundetur Marcionduosdecsintelligens , vnum bo-

num, altcruminiuflum.altcrumvifibilium altcruinui
I fibiliumconditorcm. Qiiorum prior luccm faciat fccii-

dus tcnebras. Illc pacem, hic malum. cum vtrunq,- pro

diuerfitate meritorum vnus Dcus,idcmque condidcrit.
Chrifluj. b Cijrifio. Apud Romanos diadema , apud luda:os vti-

aio,& Rcgcsfacit,& Saccrdotcs,aqua & Chriftidicu-

tur. Cyrus Chriflus, non vndionc , fed dignitate .
Lib. devnit. » Athanafius.InlibroPfahnorum mucnicmus,dixit

T.iiiii. "- nTcolavs DE LYRA.

C A P. X L V.

Aec dicit dhs.VoJlijuam Ifaias induxit populu adexpe

3 tianiu diuina promijfa tanifua certitudinaliter ad im-

\ plendi.hic confequenter projequitur magis infpirituali jZ

la ir. iii.ht i.t. ttprimb pantum ad lilxrationem malis.Sccundb qua

tum ad conjeruationem in bonis,cap.^6. Vrima in duas , quiapri

b ^ Orr.nisf..'rlUsadomino nenei>.

a l' Tibi. b T Orr.nisf..'eIUsa ooniino it^ch. _

contcram,&:vcdcsfcTrcos confringam. Et g
c dabo tibi thelauros abfconditos, t & arcana 9

a T Anicquamfi?: pia:dicendo, qua: futurarunt libi.^

fccretoru, vt fcias quia ego dominus qui vo

a T Non projittr te

co nomcn tuum,Deus Ifrael propter feruum ^ ^

lo

C Et dorja regum , Qax c'm\-
tas illi no patuit? Qiiis rcgii
rcrga no vcrtit, g muri aii-
tcinexpugnabilcs,n6sute-
ius obfidionc fubuerfi? hec
autec6plct3plcni'muenies \^m'
inhifloria Xcnophontis. f"'"'''
^ Auguflin . Nonnc reges '",°" '
tcrra; vides, qui antcpcrle-
quebanturChriflianos,nuc
Chnflianos cflc?Nonnc vi •
dcscos,quihumiliabantcc
clcfiam, humiles intrarcec g
clefiamJNonneiplosdcfcn
fores vides , quos antc ha-
buit pcrfccutores?
d Et aperiam ^ ide. Audis, ibiae
quia,quimiferat, & comi-
tatur,& prxcedit,mittit, &

nodifcedit, infuper & pra:
cedit.Paru eft qan6 difcedit,inrup,& pccdit.Ia tu difcer
nc,qfitmaior,qpotior,cgonuUadircretioaeiuenio,fed
aq'ualitatec6fpicio.Fil.dicit dc patre,mifitme:Pater filio
dicit,c"-oatetcibo.xqu.ilita5hocexhibet no difparitas
e Thej^uros abiconditos. Cunclarum vibium , vtabicdjs
idolis,bcncficiisinuitatus,vnumDcumfcntires,quian-
te prxdixit nomcn tuum antequam cfles .
•{« Procopius. NonnuUi pcr thclauros cos innui arbitra
tur,qui vel maximepotcntcs, Cyro cum cxercitu aucn-
taute, in fpefuncis fc fe abdiderunt, in quibus, & ipfi cu
rcgcm lateie non potuiflcnt,facibus acccnfisrcperti siat.

^^ Etvoca-

DiulCo',

^pgura non correfpondet in omnibns fgurato, quia tunc non rfjet
figura, veljimititudo, Jed identitai,& ideo Cyrusnon fuit Clmiii
fi"ura in ommhus quf de eo dicuinur,vtpotl in ilUs quajunt imper
fc8ionis,yt cum dicttur^l^d cognouifli ma.^aorf dicitur de Cy-
ro taritum,& ^ contrario iilajyc jitnt pa fsBionis ftmplicitcr: in-
ttlligendafunt de Chrijiojolum . Et fic in Iwc cap. ahqua dicuntur
ad liuram de Cyro fantun/:& aliqiia de C hriflojjeu tempore Chri-

tumadconjeruatioueminuonis,cap.^o.i^rimainauas, qma}j'i- "- ,. -^ . . r- .• -i k.,.. . f. ,t rhy,i--ii

mo promitttt eis Uberationts bernfiium. Sccundo excludit huius U fh tantum altqua de vtroque, Jaluet ,n ^ K Oj« M CM
,'...,. . . ..-,..; j/..., .•„.„«,«.,;., *,v,v.:A figura.&verihcanturcievtrcaue.prtncipalitertamindcCuriJtOy

berationis impcdimentum ca.^o.Vrima adhuc in tres, quia primo
praftgnat liberatoreni.Secundo dttineniiu. dcJirud.iohe,ca.2.Etter
tib prcdixit ludcoru Itberatione cap..^9.Vrimn in tres.quiaprttno
qui contradixit.£t rtmo dtnTuiat libaatione: ibi: Hxcdicit;
Trima in duas,quiaprim6 defcrihitur liberatoris pottllas.Sccundb
eius natiuitas ibr.KorztCCC£\'i:Vrima adhuc induas,quiaprim6
prxnnmiat tiberaiioncm.Secur.du lejcllit contradi8orcm,ibi: Vx
ponitur Itberatoris virtus.Stcundb ccnjcquens fru^usfihi: vtjciant
circa pnmum fdendum quod l{ab. Sal. exponens haric literam.
1 H?c dicit dns Xpo mco,/'c emm cjt tn Hcbrfo,dicit hic I{a.
Sal.mgjtri '.vjitifiic dixerunt,idejlfic '■xpvjuerur:t,& vocatma
giJlrosjuosdo^{>us Uebrprum antiquos, quorum plures fuerunt
antt Clmjli aduentum, Dtus Ian8us,& bentdiBus dicit Mtffif fuo
idesl CMeffif in ltgt,& ptophttisprvmijk . ^ppontns ego teipfi

figura, & verificantur de vtrcque , principaliter tamin dc Chrijlo^
Jiue dc rcdcmptionefadaper Cbrifium.

2 Cuins, (cilicetCyri.

3 ApprjEhendidexteram, Datiseifortitudii.emadBabylonio
ruTn,Z^ aharum gentium jttbti &.oriem.

4 Et aperiam anteeum ianuas. ideflfaciam aperirt.quia do-
winus t.Mum immitiebat timorem aliquibus qubd recipicbant Cy
rum in dvminumfme contradiBionr.

5 EgO ante te ibo. Formidincm tuam populis incuticndo.

6 Etgloriofostcrrjchumiliabo.eoj t;6i//<6j/c;e«rfo-

7 Portas ^reas contcram.Jci/icf r ciuiiatum libi refificUiHm.

8 Et dabo tibi,&C. .A regibus Baby'onis, & adjs.

9 Et arcana fecretor u m./. prfcioiiffma magis jecreth Jcnata .
I o Vt fcias ga egO dns.trasjei cs regna,& potejiatcs de geic in

taesi(j>iiejjif tniege,icr propDtiisprvmijjo ../tf[iontnsegu i.ciyii »v^ » i.....»,^ y- v^w.... ., — ..^■,~^-. c^ ^

Cyro,idell defivnans te per Cyrum, ex quopatet, quod jccundum in. gcntem fecundum vvluntatem meam hoc cnim recog>.oun Cyrus, vt

tcntionemantlqiiorum Uebrforum per Cyrum.hicintrodiSum,li- habetur i.Efdr.uHec dicit Cyrus rexVufarum.Omnv^ rcgna

heratorempopuli dcBahyloneprincipaliterintelligitur Cimsius terrKdeditmihidominusCxli, &c. ^ /• j-

nundiSaluator,&perfal„ationempopulideBabylonepartialem, u ProptcrleruumcuIacob./^t/ifrtfW populumdefcende

intelligitur principaliterfaluatio mundigeneralis, Sciendum tame, tcm a lacob pericliberun-Jum. - "^ htvo-

ijii 0 S{ .A L 1 T E B,.
1 Hfcdicit </oTO/n«s.Chrifto mco.Capit.iftud literaliter cx
pofui partim de Cyro, & partim de Chrifto. Moralitcr
autepotcxponidcquolibct dodorenotabiUcatholico,
Ipecialiter aute de Paulo Apoft. vcl Auguft. qui per Cy-
ru fignificatur,eoquodCyrus hxres intcrpretatur;Talis
autcm fanQus hxres cft a;tern? vita:, & fic dicitur de eo:
Hcc diiti dominus c hnflo mto, Cyro cuius appr^hcndi dexteram.
Dans ci contra fidei aduerfarios potcntiam, & virtutcm,

(■U tbijcium aiitefadtm tius ^cwUf .Eas iugo Chrifti pcr fi-
dcm, & mores fubijcicndo.

Et dorja rt^um vcrim, Idcft dsmonum .cos ab obfeflHs

corpo-

corporc,vcl mcnteicpcllcndo,qui dicCitur rcgcs, & pnn
cipes.Eph.(5.b. lionestnobis co.iudaiio adutrfus camt', &Jan-
guincm, Jed aduerjus principcs,& poceflates^aducfus mundi reSo'
lestencbrarum l}arum,contraJpiritualia ncqi<iti<f.

4 Et aperiam ante eum ianuas . ideft intcllc£lus litcralcs , 5c
myfticos fiacrxfcriptijrx.

5 Ego antc te ibo. in dodlrina dirigcndo .

6 Et gloriofos terr£ humiliabo . fupbos ha:retic. con fu rado.

7 Porf« frMJ,^c.obflinatosadpoenitentia reduccndo.

8 Et daho tibi thefauros abJcondaos,&c. fcilicet gratia:,& glo
riae i.Cor. Z.b. Oculusnon vidit,&auris nonaudii:'r,&i._

II Vropterjcruummeumlacob, ^c. idcftproptcr lalutepo-

♦. t P"^'

m

Ifai^ Cap. XLIV.

Li7 a

I

3

4I a Ef ■«'o««''^Sicut vocauiAbraha iraac,& Iacob,& mul
A tos anre pdixi.vt iraac,&: lofia, nc ilie c/Te vidcat is in cu-

iu.stvpri'pceflifti,&n6 cognouifti vat.Et vocauiteinndie.

AlTimilauitefilio meoin noie, fcMlicetCyrusenim hx-

re$,qa auunculi hajreduatefufcepirXps quoq; haeres eft

iecundaiWiid.VoHuladtne,

&.iaboVbi Gentes, &c. Cvt'

quoq,- Xpsdignitate inipe
rij. Filius autem Chriftus
oleo IxtitiiE vndus prK par

380

.;r..a

imi- ticipibi^ fuis .

b i:.«ra »Kf.Qiiiafilius,&
Spirituflandus in patrc pre
tcr fermone gppe , & ratio-
ne.virtutcque meam,& (a-
pienriamqusin meeft, no
eftaliusDeus.
c A't/a.'n-.Efd.dicitCyrum
fcripfifte olbus getibusno
efTeDcii nifi Deu Ifrael.vei

pbi.

» f Vt libeies «am i captJuitate, agnofcers <jm pro eo tibi bona fece-

• ■••;: ..-.' S:. tim^ Scfarieiida pizdixerim,

. . meum lacob A Ifi^ael eledlum meum.Et voca

_ C Quod elt Cyius, ^ Tamer. '

uitetinnominetuo; f a(Iimilauite,&non *

a«f Vimm Drum: (ed idola adprafti, qua: nihil profu [um tibi.

cognouifb me.Ego dominus, 6^non eft am-

a t Alius. b^ tortitudinemultaruingcntium.

1 Cviruite, vt rrgna (ubiicces.

plius. Extra me non eft Deus.Accinxi tc,&no 4

.T < Q^i hx- ■<.di ribl. bfHarcf.ci. c1"Tocirs mhis. '}

cognouifti mc ut (ciant hi,qui ab drtu folis & 6

c '1 nlio i>atrrfilius mpatrc. vndc: Ego ,& patet vnuni fumus.

,_ c]uiaboccidente,quoniamabfquemenoeft 7

cxcaptiuorum liberaiione d rA * ^'"""t- • „ - n 1 r 9

Dciclemeria,&rotetiaom iJeus.hgodommus,&noelt alten tfoimans ^

nibUS macis nota 'ofcDhus af Deuu, M liberationem. T Rcsfcilicct interfe contiarias : ficut enim

_. ,P ^ . '., r'*'-'-' luctcontrnr sluni tenebrf, itai»cibel!u.ii. b T In hoc probatur

aureinhb *•■•'•- •-'■»'- — ~ 1 « _ . ^ .1. »•

nobis pax cfi Deo rcdditar cu haicqua: bcne funt condl- D

ta,fednonconcupita,inca,quenobismalafuntfiaMlIa
vertuntur. ' °

•i«_ Chryfoftoraus.Mala non intclhgit propheta auari- Hom. i^ ;»

tia,autrapinas,autahquideiusnora5,fedplagas,qu?diui M«'^"ni .

nitus inferuntur.Hsc funt

qus dominus creat mala,
peftilenticE, fames,&c.
e T-mAraf.Noae^vclcapti-
uitatc.Quafi pxnitentes mi
fertusa captiuitate reduco , «
iratuspeccantescaptiuo. ' "*^" '
f Ma/»w.Beliu,fciiicetaffii
ftione fecundu quod dici-
tur.-fufEcitdiei in malicia
(ua. Confundanturergo ^
Deu malon'i conditore ar-
bitraniur:Hic.n. malD non
conirarium bono fed p af
fli(Stione ponitur, &bcllo.
g /<ojdr^ii//.DeaduetuXpi
per Cyru fign i ticari , qu ia a
captiuitatc diaboli libera-

, -. I-,- 4 .• -1 ' , , '"••'>="n"'r*">n'tencDr9, itai»aDeiiu,ii. b 1 In hoc probatur. CaptlUUatC aiaUOIl UDeia-

^plmtoire2,£,''c" ' l"ccm,&crca„stc„cbras, facic^ns paccm , 8C 9 biigcn^humanD.coaenic £

r,r,.„cUo-, i.,1 u ir.,- "• r . a ^ Q-"" «<*<*<»"'• «a-omniah«c. lo tcr adiugit. Vel poflunt hcc

t.vrusleeit jn hh.liai.*'.niie f i t~ » i • /- . . . ? . r, . ^, "^

7~ I • • 1 1 T,- • "^ ^ ^ ^ Vu,a eioaoim. ta. omniah«c.

SrHS.l" tl'''f;3u! ^ cieansmalum. Eeddominusfaciens omnia

de eo domin us per prophe
tamdixeratantc.
„ .j d i-(Jr»w//f,/;(aw,2^f, GrMJO f
' riusnon m.ala, qua: nutla ^
fua natura lubfiftunt, crea-
■ ^li tur d Domino , (cd creare
^femala dominus indicat,
cum res,benecrcatasnobis

af VeniitGibriel miitiinobisrorcm, fcilicaannuncietfalutem.
b f Nunciando. '

hxc .t RoiatcccEliderupcr^&nubespIujnt

«T ChrilVum, ?el iuftrtiam b T Veritasde ttrir.ioaa ert.&c. f Maria

adctedendum. c^ kfuni, vnd;: Ipfeenimfaluum faciet populuin
fuuiii a ptCLat'*^ eorum.

iuftum, aperiatur terra, &gcrminet Saluatd-

afOninis btrMundo c?<_umeo. Hfpaicr.

rcmrS^iuftitiaoriaturfimuI. Ego dominus

af Sccun<),m humanitJtcra. b 1 Dco cieatori.

12

- «B' . j-

1 1 hxrere fuperiorib^vt Cyro
captiuitatelaxate metono-
micos ca:lu,& terra l^tetuc
h Ar wj'^ j.Prophetaicorda
noftrafalutaripluuia irri-
gantes,& Xpi natiuitate, &
reIurre(Sione , & afccnfio-
ne annunciatcsjvnde: Madt
ho nubibm meis ne plu. fuper ea
imbrem iEt alibi : Fericas tua

^3
H

n:ale agcntibus in flascllii , ^ ,..,.,

format!vtea.pla,&perdoi ;;"-»>"■-. MDcociea.or.. _ 14 ^«^^ren,,Lt aUDi :

lorequofuerint ddinque ^ Cieauieiim. V^ quiCOlKradlClt fadon fuo: '5 f^ueadnubes.
rlK.ie r,^oU ^r., ;«, ^ 1 Crfrt»-/ f«W,fl((j, fcihcct VCT

tiDus maia, linf,& pernatu • r -^ e j

r:a.nnni^v,(V,/„»Kl j .. mis fuit , & germinatus dc

^fi^Zt i ? '''"'^''^*'"^""'''^""^'''" "^o" terralegirurfccundumhumanitatem.

j\TelTert^.A^X^^^^^^ ^ ^•''//«««^Ka^y^Wr. q. d. Crcdire,qus prxdiCO Chdftum Supra ,.b.

d- Mnn?,^! 1 , . n, / a"^ creantur , mtus pcr cru- lcilicet vcn(uru,quia:ViE qui contradicit faftori fuo,vel PrL.jy .b.
d.uonem lux mcntis accenditur.F<,c/tm/.«fem,quia tunc Cyrum , cui per Ubcrationem populi mci omnia regna
p, nobis fubfternam. .^Proco-

9ge

NICOLAVS DE LYRA.

I Et vocam tc,&c.i.nowfB tuu reuelaui longt ante tempus tuTi.
X AiUmihuitc^ptabilibu^perfomsytjuoquenomina prxdixi
ante tmpna to, um,vt lfmaeli.Cen.\6. & lofua 3 . B,eg. 1 3 .

3 Noncognouilhmc. i^/darf/j«c«o«enzi.

4 Accinxi te. Tonnudine ad bclLindum gcntcs, &tegn.i.

5 Et non cognouifti mt.Ettam poflquum dtdi iibi fonitudi-
riem, cjuamuis cnim Cyrus recognouerit omnia regna d Deojibi da
U, vtpr£dt3.uni efl, tarnen non cognouit eim tanquamfolum ado^
randum, quia cokbat idola.

6 Vt fciant.H/c confequSter ponitw poteflatis Cyri feques fruBus
faluet mhberationepopult ludxde Babylone , & in confeffionepo
teslatis diuinf,quiajicut habetnr i.Efdr. i.a.Cyrus verbis, & li-
tmsftgmficauttper totumfmm impenum monarchiam aDeoft-
bi data,& ab eoftbi mandatu fiufje de templi re<edifjcatione,& ad
hocfaciendu populH fud^ ad terrifuam remitu *e,&hoc eH quod
dicnunVt fciathi.g ab ortu folis,& qui ab occidentc,irff/^
fertotumimpertum Cyri pcr literas eius mif].is,modop,adiao.

7 Qui.abfqj me non eft Dcus. Qui polfit tot, & tanta facere.

8 Formans laccm.tudps ipfos de carceribus educendo.

9 Crcans tcncbras Bahylon^s, ipfos pcr Cyrum deflruendo.

10 r^cicns^piccm. tudsisreuertewbnsin lerufalem.

u ^tCTCtins mzlu.fciticet pin£ adpuniiionem pecmorum.
J-2 RoratcCTli. llic confequenter defcribitur Uberatoris natiui-
tas, jicut dtciiim cll: principulis intentio prophette efi hic defigna-
« Chr.fiumper Cyrum, & ftc defignaturhic Chrijii natiuitas per
«^niuniiem Cyri. Vrimb ergo exponatur figura. .Ad cuiwsinteUe
iitm luendum, fjuod .Aflyages rex Mcedotum, & Terfarum vidit
injurnms de gemialilm Jut fili^ vite oriri qui tota.Afta ociupabat,
Y <^i^im fuit Jihi d COHK cloribus de ca filium nafuturiim quo to-
1 f«"aw ilLtm occuparet , quod impletum fuit m Cyro fili*
"^j^y^isfilw^&ideo natiuitas Cyri hic difcribnur fub mctaphora

.. M O l\ ^ L i T h. l{.

t P"'' ^nfifliani, qui dicitur hcob quatum ad adliuos,&
iiracl, quantum ad contempiatiuos.
2 '^i^Wawtt.mihipcrgratiam.
} Et non cegttouiji, mi. Ante vocationcm tuam .

ytjitam,hi, qui ab nrtu foiis,& qui crt.Scilicct pcr doclri-
nam tuani vabo,& knpto.

7 Quo-

... . ■■ -,, — c

ritis, jeu pluiiti orientis de terra, ad quam rcquiritur influentia<^*
lejiis,& difpojitio terrfper defcenfum fupfr eam,& ptuuiie,& ro-
ris,& hoc eft,quoddicitut : Rorate Ctcli dcfupcr. rcritn, & in-
flucntiam etriittindo-.Etnubcs pluantiuftum.irft/? difponant
niateriatn ai mum < ufii,idcfl Cyri,qut rocatur hic iufius,i)/quan-
tum fuitcxecutordiuinteiuHititeergaBabylonios.ApcliatuHCt
ra. ideft .Afiyagis filia, & germinet Saluatorcm , idcH Cym
adfaluandurn populurn ludx d Bahylonica captiuttate. Et iuftitla
oriatur finiul.'.wr«i exequendiiujitiiam meam:Ego domin'
crcaui. eum. dando ei imperium, Jicut Vapa,vel Imperator dici
turcreari,quandopromoueturadtalem dignitatem. Conjequenter
exponatur littra de re fignrata,ideji de Chriiii natiuitate.KoTZtC
Coeli.rf»-)'<j i^ia gettninans Saluatorem, eft beata virgo concipies
Saluatore mundt,non ex viriti femine,fed virtute Spirituffandti ta
5 j-ore cflefti. Et qnia principalis intcntio prophette Ijoc eii ftgnifi-
care ideofub ifto fenjuyljanc autoritate allegaui in aliquibus locis.
\ } Et iuftitia oriatur./df/if gratia iujhficans. loa.v.c. Cratia &
ventas per icfim Chriiiumfada eft .

14 E2.0 dns-Quantumadh*/''amiatc,qufeflcreatHraDci. . ,

1 5 Ve qui contradicit.Hit Vropbeta mcrcpat contradiaorem, ~j" ^^^,
Jcn iTnpcditonm .Ajiyages enmaudiens expofttionem fomn^ prs-
di^hltmens ne regnopriuaretur filiamfuam dedit vxorcm cuida

ptcbeio militi,vtft filius de ea nafceretur non haberet inimicos poie
tcs, qiii luuarent ipfurn ad obtincndum regnum: cum hoc etiam fc-
cit ditigenter obferuari tempus impregnatioms fili^fug, ^ partus
& puertim natum fecit fibi apportari, qucmcuidam pnncipt occi-
dendum tradidiu llte auttm compaJJus,tradidit eum cuidamfxnn
lo,vt fecrclo eum ad nernoraportarct, & cum ibi dimittcrct. Qviod
cum facium fuijjet, canicula pafiortitntiuxtanimora habicantium,
qu£catutos nutiiebat, diuina prouidentia horis competcnlibus ac-
cedcbat ad puerTi, & eu laHabat: qud (equcns paftor miras ad quid
nemora intrarct^umtnit piiet u,qucm vxori (ue tradidit ninriendli

7 Quonid abjqut, 'O-i.Vioccnim docucrut Paulus,& Aug,

8 Formans tuccm. prolpcritatis.

n Et crcans «nf^rd^.Aduerfitatis.& quoniam talis dodor
datur Ecclcfi? cx bcncScio diuinaegratia:. Scquitur.
1 2 f{otaietfli dejuper,'&c. Wtc qui lotradicit fatiori Juo.lfiz CO-
tradiccndo tali doftori contradicit Deo,q dcdit illu,& q
patcr cll Ecclefi? filios generando,& mater eosnutncdo,
Tom.4. N X

381

Glof ord. &NicoIai de Lyra

38.

* Procopius.llU3fucce.n-

^A ftffc^ni poft rantas. promif-

■fCumfigulo fioncsadcum non fcrtinat

luti. qqitanquamomniuDeus,

tRom.j.d. cumpopulum aliquandiu

affli-xit, admittit rurlum.tc

pioquc, & vrbc in mchus

'prxparatis, quxcotritafue

ranr, non aliter quam figu- a

t

a f Ipf» eft. K T Fiftilibus, Samos eiuiti» '£: vbi fingolornra txt «perM eft.

c T Hoiiiu

tcfta t dc Samijs tcrrx. t Niiquid diccc lucum
figulofuo, quidfacis,&;.opustuum ablquc

I «r i)ninii>oirmi. b «( F-i>um xqualcm pjtrl.

manibus cfl? V9 qui dicit patri.-Quid gencras,

a q MMil. vnJe: N.iiuinde inuliete, faftuio fub lejje .
V T Cumex viroooncooeepeiit.

& t mulieriquid parturis ? Hascdicitr domi-

iusinftaurat .Sumuscnim * , ^ rijnnv^r. b « Myaerii^^

lutiinftarcjuide terra fin- b nusfan<auslfraclpl'rtescius. Ventura inter-

-.:-^.._ /:.,4«r«r..iir.-i rtnifi a c Uonici. 1 O Iud«i. bt Adopiiuns.ouiper (iltumcrcdituriquomo

doHcbenmus eosregere.

rogate me fuper filios meos, &fuper opus

TT Itonise. 1 Ptxcipiie, ^uafi ignot.in_tl quomodo «eaiadi^fponani^

!

t

gimur, fi ad omnium opifi
cem figulum rcfpicimus.
a ditvluriqiud parturis) Vir
mulicris potctis, mulier vi
ri porens.

•je Procopius.Nondcfinut
cnim Deo fic couitiari nd

funt.quiqucvcramciuita D
te cxiruxit, diccns: Snperh.u Miti
pei ram f ttficabo ecci ftam nic.i^
& portx ittfcri nonp> 4;uali'bi4nt
aducrfuseam , quscviuislapi-

dibus conftans cxpugnari
noi I potcft.

C yi-tmeiindirigam.Quipccca
. tum >ion fccit , nec ime/itm eji
dolus in orc eim,
f IpJ.'^ adificabit . Deauodi-
£tun"icft: 'Sloncognouiliitnc: ^r.
Necipfcxdificauitciuitatc
vcltcmplum, fedpermifit
sdificari.Nccin eiustcm-

'.Pe

manuummearum mandate milii. Ego feci s porehocconfumatumcft.

a 1 Tanqimn doininum. b f Hominlbiis habitanJ.n.

terram, &hominem fupereamcreaui

LuM.bt

cnim Deo fic couitiari nd terram , & hominem fuper eam creaui ego.
nulli, Ecquidnatn vitaifta c j^anusmcxtecenderuntcelosr&omnimiii-

OpUStUlt? hCqmd elt i\XC ..3,,„i,_5, ,„^,,„. b c Q^, faciant. cTAmortuis. ir Mortuus eft proytet

adminiftratlO? ECqUaillO- pcccatanoUra &:irlurtexitrtopteriul^fi<.ntionem noitram.

rum vtilitas? ^ d tixeorummandaui.Egofufcitauicum adiu

b T>/d^f fiwr. Filij,feCUndu TOp«a. a ^ t:hrilti non Cyti. ■ \ A I r •

humanitateminvtero vir- c (liciam-& omnesviaseiusdirieam. Iplea:di- ^ g"^^ abundant ibi religio.

fcd Aflfucri.

g Labor ^cgypt>:Q\3\t\XS\do
lorum.Multum enim labo
rabatincxcqucndis idolo-
rum facrificijs.Scd Apofto-
lis pr^dicantibus conucrfl
funt , & pra; omnibus rc-

Sclu-
imiho-

ncs monachorum , vc vbi ^^^
abundauit delicium Juperabtm' £
det & gratia.

ficibit ciuitatetn mea, & captiuitatcm meam 9 ^ Hirarius . Quis tandcm u,,

a, Uibcraminpatriam. bf Anob,scida.o. cVsedgtatis m....ric,-rd,., pura. CXlftimanduS cft labor Ac- mut.

dimittct, non in precio neque in miineribus ]o gypti,& mercatus Aeth.o-
> r 1 * pum &Sabaim? Recorde-

ininis pcccato .
b '

«I GratLT falu

dicic dns Dcus excrcituum

tDeuf.

Ha;c dicit dns

b T Tertena.

rfiioLx.

ginaU t Vnde : SpiritUl}m3uS f ^ ,^ supra ritmam pcttam; Sc portx intVi noii preualebunt aduerlus eam,
B )ut)PYUn>iiit in tf ('ir -or/tus altiC b T Qji^: i'> monte polita non potell abUondi. T Ex Gennbus ,

^' JUperUCniLt tnte,<jr VinUS aitlj » l ^j^,^^^,^,;,,^^ clf Eralcs a patadifo, & captmos pto pri.

ftmt obumbrabit tm, &c.

C Et omni militi* . Hac occa-

iioneputant quidamaftra

cftc rationalia , aiunt cnim

quia inlenfatis non manda

rct aliquid , qux mandata

non inteliigcrcnt.

d £xoy«/ma«i.q.d.Quifu- , , a ;r. • „ -^ • .' ;r 1 • ^ •

pradiaafcci: quid mirum g Deus:Labor y€gypti3&: negociatlo vtthiopi?
ii& filium mittam in niu- ' ' ' >-■ ^ --

dum vtrcdimatgenushu-
nianum,ik a mortuisfufci
' tcmcumf"

4« Procopius. Commo- -, - , ^ . ^ ^. . . . -

diusdc Chrifto, quam dc tui crunLPofttc ambulabunc:vindtimanicis i6 latric.abdicaTocrroredomi
Cyro hoc intcrpretatur, cu nu adorant,pro omni mun

dcfeita loquatur; Ego conslitutus fum rexabeo. fuper Sion doponuntur,quiidololatria rclidadominumadorat,&
monteni Jaiifium eius . Cuiusfinc controuerfia reftjc vijc, laborcs, & ncgociationes fuas domino dicat.

■ funt, <# Tantum

a n Cultus Idoloruin, cm Acgy,)tus prxcipue fubdita.
f Ad Deuin ';oiiuerfa;.
n

f Qeliabunt aducnicnte CiniitJ. af Sabaim iiu.t,& Saba.vnde. Omnes,1eSa-
tn venienr, autum.ac thus defc. T Per Aeeyptios.Sc Aethyopios, & vitos
Sabai.n de toto.mindocolIcfti iiitelliguniui.

bTPotcntfS .cTOtili. d«^Perfidera.

&:Sabaimyiri fublimes adce cranfibunt, &

a T Imitatjtcs.

b *r Ptohci. nr s. c T Pracceptis Dci.

It

I2

15

muroricntis magosadora '""
tcs do m i n u m, (5c n u m cr a n-
tes,& labore veniendi vfq;
in Bcthlcem ludee.tanti iti
neris metiamur, labor Ae-
gypti, labor fjeculi eft , Ae-
gyptus crnm pro mijdo po-
nitur, & pro fxculo . Itacii
magi Acgyptij ^bci, idolo

*- NICOLAVS DE LYRA.

j^ rocanseum Spartacum:quia Spartes linguaTerfica canem fi^nat,
- fed poftea ab eodem principe cuitraditusjimat occidendus vocatus
fk.t Cores,quodfignat hxredtm iii lUa lingua quaji dicat (juantum-
CHnque reluBetur ^J{yages,ijie eritbxres.Et hoc modo fcribitur in
liebrxo-.fed quado transfertur ad Latinim,vocatur Cynis.ficut hoc
nomen Saul translatum ad Latinum pronunciatitr &fcribatur Sau
lus,& i(ie CyruspoUet obtinuit monanhiam: Et illa que diciafunt
hic de ytjlyage & Cyro haheiir in fchoiaUica hifioria.Igitur:citm
dicitur,V xqui contradicitfadlorifuo. /» hoc increpatur
•Aliyages ^qui voLebat diuinam prouidcntiam irnpedire,

1 TcftadcSamijs tcrrx, 6iC.i,opusterrenumf€utcsieim:
quod dicitur de Stimijs,"o quoa in Samoinfula primbfuit repertum.

2 Nunquid dicct lutum i.ftcut lutum nd pottji aiiquid cotra
figklun^ftcncc tu potes impedire voluntattm meam etpropofitum,

3 Yx qui dicit. In hoc increpatui- ^Jlyages,qui generationcm
& cdii iiiion m Cyri nitebatur impedire vt ditium eji.

4 Haccdicitdominus. Hic confequenter ponitur liberationis
ytilitai. tt primb quintum ad ludcos.fecundb quantnm ad Genti-
Its cohucrJos^ibicCongregamini.Vrima in duas:quia primbponitur
Judforum t heratio.luiido huius ttberationis confeffie. fccundaibi:
VCrctues Dcus.Circaprimum primbdecltratnr poteflas diuina
aujujiitanaut,. Cyrum libnatorem ludprurn,cum dicit.

5 Ego fcci terra,& holcm fupcr ea creaui.cjr patet litera.
6 Et

6 Et omni militi? eorum mandaui. Idefi curfumfyderum
dijpvlui & ordinaui.

7 Ego fufcitaui camf.Cyrum eadem poteflate . Adiuftitia.
liilicetfacie^ndam de Dubylonns.

8 Ipfe sdificabit ciuitatem meam. i. licentiabit rredificarc.
Et lorqiiitur de rexdificattone lerujakm. Circa quod fciendum^quod
b£C rt^dificatio p<'tefi dupliciter intelligi . yno modo quantum ai
domos inhabitantium: & ftc Cyrus dedit licentiam reedifiiandi ie-
rufalem, quia mandauit re^dificardemplum ad Dei cultim & ftc
concefjitquod Sacerdotes & miniHri & alij indifferenier habttarct
ibi.^lio modo accipitur re^dificatio quantum ad muros ciuitatis et
portas : & hoc modo fuit reedificata per T^emiam de licentia Zi
votufitate regis ^rtaxerxis.

9 Et captiuit.itcm rxiC2im.\Iudprim in mc credentium.

I o DimittCl.gratis.Et quia ex Imfa^o poteflas Cyrifuit am-
ptiata , ideo fubditur.

I I Labor Acgypti.i.preciofa pro quib..yiegyptij laborauerunt.
12. Et ncgociatio ActhiopicE./.pr£C/o/.« dmti.£ ^ctlnopum,
qu£ de longe per mercatures ibi apportate funt . Et quia nonjutum
diuitix ifiefed etiam domini earttm faBi fuerunt JubieBi Cyro in
prfmium lijferationis ludeorum de Babylotic,ideo fubdiiur.

>5 Viri fublimcs. i.regcs & principes diHarum terrarum.

1 4 Ad tc tranfibunt./df^/Mi domino-tuo,

15 Poft tc ambulabunt.(t/etjKc/»c5 vt dominum,

16 Vindi manicis.it/f/K compcdibus manuatibus.
^ Pcrgcnt

lM 0 t\^ ^ L 1 I E i^.
f Ventura interngrtr, pcr orationcm dcuotam,& non di-
uinospcrobfcruationcmfupcrftitiofam.
5 £^0/. </. & fic polTum rclpondcrc dc omnib veritate.

7 H^Hinauieuh .f dodorcm bonum.adiuftitiamope-
randam & doccndam.

8 Jpfe,tdifii.abii iiuttaitTr .f. ecclcfi? militantis.

9 ttiaptiHitatrmmeam. popuUl mcucrucndo apcccatis.
Xon 'nprecio.quia fcriptum eft Matth.io.a. (^atis acccpi-

fttt.gratis date,

1 1 Ubor ^egypti,Vcr hoc fignificatui laboran tcs diucr

iisvi-

fis V ici}S,Sip.) .b.Lafj-itiJumus in uta iniqt-ais et pcrditiunii,&C.
Pcr Act;yptum.n.quc tcnebri intcrprctatur, vicium luxu
riJB dcfignatur,Iob.2.|.c.0t"/«f adulttn oOjeruet catigintmTcr
.Aethtopiam detratiio, quf denigrat fratris fama . Pcr SabaJ m,
idcftclamantcs.aduocatorum maliria dcfignaturquipcr
damorcs vcritatcm fubuertcrcnituntur.
iS yiiifublmes. pcr fupcrbiam.

14 yAdtetranfibunt &t'Aierunt. pcrvcrahumiliationcm.

15 Tofl te ambulabunt. tuam fequcndo dodrinam.

1(5 yihdimanicispirgent.iAc^opcnbns vinculo charita-
tis,qu» eft vinculum pcrfe6tionis,Coior. j.

I Teadora'

3^3

efide

^a Tantum in te eji

A Det<!. -ff Tcrtullia-

nus.Diccndo Deus

'• in rc & tn es Deus ,
duos.fponit Chri-
ftum, & Spiritum-
fanfttmi.

•jc Ainbrofius. In
tceft Deus. quoniS
in filiopater. Scri-
ptum eft.n. patdr,
qui in mc manct&
ipfc loquitur . Et
cgoinpatrc, &pa-
terinmceft.

b A(oB/» abfcondito.

oliminmoreSinai
vnitanrumpopulo
dixit. T^nr, crunt tihi
eifalieni. Euangeliii
auf£ per apoftolos
omnib.Gcntib.pra:
dicauii,vnde. i» om

Kaix Cap. XLV.

a^svirtutein virtutem. h f ^breftis idolis. cfNon atiud a t? dirDicentes.

pcigent:5(: tc adorabunt teq; dcprecabuntur . Tantiim in

\ "^ r;lius:Egoin riire ii paier iu mceft. b ^ tgo& pater vnuni ruiilus. ctVetus.

te elt Deus et non eft abfque te Deus . Vere tu es Deus ab-

a^Incatne. bTIpfeenimla.uumfacietpopulum ruura n^eccaiis torum. fldeo.

, cfDeconfufione.

fcdnditusrDeuslfracl faluator. Confufirunt& erubueiiic

fTiaditiin manusRomanoiuoi.

384

aTScribac & Pharifaeicjui finxerunt dominum futtim
ab aportdli?! fublatum : vt fic faccrenterratepofulum.

omnesfimulj abicrunt in confufionemfabricatores t er-

«iSed. IVcie. fPerfidem.

rorum. irraelfaluatuseftindominofaluteazterna. Non

a tO ApolloIi.&aliiiiJeles. ffiiujerubuerit mccoram hominibus , erubefeam,&c.
bf F-ticrrespro nominemeo, quiahicetiam fccuti deprimio.

confundemini 8cjion erubcicetis vfq; in &culumficuli.

a.TOmnium ctcaror,omnium arqualiter Deuseft:Omniume'gofaIuator
efle dcbct.vt non refpuat Aegypturu vel Actliiopiam, vel (juaslibet barba-

vmbram legis relin D
r qucntes, veriratcm
2 fcqucrentur admo
} nui vn. iSlofum mijjts Matt. i s" A

4 wftad oues qua; pe-
rieruntdo.If.

5 ^ Procopius .
Nondixifeminila

t cob fruflra qusritc + ^«^"'ptinutn
me . Euangelium

6 fiquidem vobis ip- ■

7 feanteomncs pro-

8 mulgaui,acncpie-
tatcm fruftracole
revideremini mer

ras Gcntcs Thscdicit dominus.Hoc contra idolorum culrores.

cedem etiam vi
<^ia hjEC dicitdominus crcans cclos^ipfe Deus foimans 9 tam «teniam polli

alrijiUinum habitaculam,ijui tiliumadorarent,4{ iutclligerent creatotem.Sc idolacontemncrent.

f Plifmator.

terram 5ciaciens eam , ipfe plafles cius . Non in vanum t

a «rfiuminit^iis crcatorem agnafceniibus.

crcauit eam,fed vt h abitetur formauit eam.Ego dominus.

1"Viio tantum.

B aem terr^m exiuit fj. b & non cflalius.Non in abfcoditolocutus fumiu loco tct 10 Euangclij

citusfum.

d <iy4mtimia>is re-

Bi . Vt creatura

crcatorem adoret ,

vtirelidisfigiirisfe-

qiiatur veritatcm

*3, mseorum
[8.

^ii ototcs.cjuia ludzi noluiii. a f Non loco fed mciito. ff aulatim & per partcs G .-ntes Ugnifi-
otciedlturas. •'TFideadme. cTSmguine nieo.

n

niu

rib. cxplicauit.Mo
fis.n.oraculafermo
ne quidcm & cha-
rafteribus Hebra:is,
}ocisinuijS(Sc aqua
deftitutis clanculu
cditareperias:Chri
fli autem Euange-
liumomnium gcn
tium linguis<Sciite-
nscclcbratum.

c Hondixi. Primum quidem ad ludseos veni •• & vt

vmbram

>TQ^'ategnumcxlorumpromiG. C 'Hejcierunt ."^O-

Procopius.Diui c r?tenebrofo.Nondixifemini lacob fri!rtta,tquxritcme. u lueruntfcirequida

EuangeliUOm- afDeusApoUolis,luJ«isabictlis.Euntesinmundum vni.pradlc Euan?. rCmanCntCS m Cr-

3 .^ , omniacatu. b^In vn^um ouile. rOtC , fimulaCrOrfi

Egodominus loqutns iufticia,annucians re»fla.Congre

tqiixrunc

gamini , &: venitc : &raccedite fimul , t qui faluati eflis ex

TSImuIacium.

Gentibus.NcfcicrutquiIcuatfignufcuIpiurasfuae,&yogat

a TS>e vcl ^lios.

fciUcet oncre graua
ti,&fperantcsinq-
bus non eft falus. ^?^'^^' 0««
ij f Con/ili^nnhi. Vt""™'
omncs.per mundu

14 euntes idem an- Symbolum

15 nuncietis. Hic.n. Aportolotu,

b 1 /os tamen 6 Apoftolianuunciatcoppoiiune
8c itnpoitune.

f DcumnofaIuantcm.Annunciate,&:vcnite&cofiIiamini id ^™"' fimbolum

compofuerunt de

trinitate,& vnitate, de communioneecclefis degencra-

li rcfurrciSlione.

^ Tlr^dixi.

C NICOLAVS DE LYRA.

.J4 I Pcrgcnt i^iij ahqui eorumjtcut duccbantur compeditiydd de
clartcionern vicfvrite Cyri.
1 Et tc adorabunt. SHppliciter poli uhndo ate miftricordiam,

3 Verctues.H c prophetaconuertit ftrmonem ad Dcumpermo
dum graiiarum aciionis confitcndo , eius diuinitatem & potenate
pro ItheratKine populi fui^dicens.

4 Tantum in tC,&C.J. nullus efl Deus ni/i tu qui potes facere
talia. t uia dtnt» tis Dei nonpatet hominum oculis, ideo ftbdi-
tur . Vere tu CS Deus,&C ex hoc confquenter inuehitur contra
idololatras,di.

3 Confufi funt,&c.'.jVo/(ir«»i . Et vocantur hicfabricatores
vo njolum artijicei facic ntes idota,fed etiam ilti quifaciunt fieri, vt
adorent ea.Et ijii dicuntur hic confuft, ijuiaper idolajua non potue
tunt fatuari de manu Cyri.
€ Ifracl faluatus.&c.i.pci' virtutem domini omnipotentis.

lunc.

fedin monte Sinaiinaperto.

1 1 Non dixi (!cm\m,(tdimpkndo pnecepta mea pro modico pr^
m''o,Jedpro magno vJde.f.etcrna falute .iicut.n.fuprafrcquentcr virtutCope-
diBum efi.ybicunque iex vetuspro virtutum operibus (rfe quibus ra tcmpora-
Jutit mandata legis) promittit propremio bona temporalia,fub ii J'^ renninera
Us intelligimtur ^terna bona principaliter promiJ}a:quia diui num "^f "°" "*'
pr^mium principale,non eji minorss bonitatis qudm meritum, fcd
maioris. Bona autem temporalia funt minora bona,qudm opera vir
tutum.-propter quod non funt eorum principalepr^mium.

1 2 Congregamini. Wzc confequinter agitur defalute Gentium:
Et exponuntpartem ijiam aliqui doBores nofiri de Centilibus con^
uerfis ad Iudaifmum,quando viderunt liberationem eorumper Cy-
rum:(^ftc cum eis venerttnt in lerufalcm.Sedhoc non videtur bene
diBumiquia illi fucrunt pauci,vt patet in iibro i.Efdr^ . Conuerfio
autcm ifiorum de quib. ijl hicfermo ,fe cxtendit ad omnem natio-

7 Sa^mcxtCtm.tx hocvidetur,Q,iJiud fitrefcrendumadfa'' nem & linguam,vtpatebit profequendolitera.Et ideo inteltigenda

lutemfaBjm per Chriflum , quia tlla quf fa^rfnit tempore Cyri,
tionfuittatis:quia poftca popntus ifraetfuU m:dtum affii^us tcm-
poreUmiochi illufiris,^ pofi captiuatus per l{omanos.Etfi dica-
tur quod hic in Hebrxo habetw.Salute holamim,i.fatute

ftcutorum:qux non importat xttrnitatem,fedtempus longum: Ijoc
remoueturiper illud quod fubditur.

8 Non COnfundcmini./n Hebr^o habetur.Vfq\in f^ecula &
yltra, Et tatis tocutto vbtquc infacrafcriptura irnportat £ternita
temaparle Hnisfuundum do^iorts Hebrprum.Etrp Deus fitpO'
tens ad dandam tatem fatutem,ofienditur ciim fubditur.

9 Quia \\xc dicitdominus crcans c^los. de nilnlo virtute

fuainfinita.& patet titera vfq; tbi.

xo Non in abfcondito locutus (um.ddndofilijs ifraet tegt;

fed

ejl de conuerfionie Gentitium ad fidem Chrifii pcr predicatinncm
,4pofiolorum,& fecundum hoc dicitur. Congregamini & ve-
nitc.i.venite perfidem.Con?jegaminipcr charttatem.
^3 Qin faluati eftis ex Gcntibus.£f quia non omnes credidc-
runt ad predicationern Apollolorum,fed multi in idototatria rema
firuntMeo fubditur.

X4 t^cCcicmnt.inteltigereveritatem fidei.
i^ Qui lcuant. '1 Hebreo halietur. Qui leuant lignum fcutptur^
fu^.Et credo,qudd aliquis fcriptorum pofuitff, pro,l, tamenefi ea-
demfententia,quia per tignum velfignum intelligttur idolum fcul'
ptum qubiafuis cultoribus tcuatm in altum, vt reuercntius adc-
retur.
i6 Annunciate, & venite. adinuicem confercndo.

# Quis

(JM 0 K Ji L l T E R^.
\ 2 Tcadorahunt teq; deprecabuntur . adorationeduliaj tanffi.

4 Tantiim in te Dcus rfi . fupplc pcr vcrum cultum latriaj,
dcquodiciturvcra c6fcfiionc.7"»« Deus abfconditus. fub
afTumpta humaniiate.

5 (-cniufijunt, ^c. Hic cx prxdidlisponit inueftio p re-
bel!csChrifto:& confolatiocrcdentiuin ip(um,cum df

CotifufijuHC cr trubucru t omncs fimuL abieruiu, i^-c. fubditur.

i-abricatores errorurn.ii\i funt lud^i dimittcntes madata
Dci^p^traditioncsScnbarumA Pharifieorum.Mat.ij.

6 ipaeljatuatin.i.popniiii» Chriftjanusin Chrifto diio.

7\{o« tn vanum creauit eam.f viucntium tcrram.fed vt ha
bitcturafandispofthanc vitam.

I o A(o« m abfcondiio iocutusfum . lo. 1 8 .d. Ego patam locutus
fum mundo.

II T^ondixi femini lacob frufira,qufite me. Hocdicitur pro-
pter Apoftolos & alios credentcs de ludailmo ,quorum
fidcsnon cftfruftrata.

1 2 Congrcgamini,& vtnitc. Hoc dicitur proptcr crcdentcs
cx Gentibus , ex qmbus cum iudxis faita ell vna cc-
clefia.

Tiefciernnt qui leuant fignum.i. idololatria: ncfciunt Chri-
Tom.4. N i

38y GIoforcI.&NicoIaideLyra ^U

a Tr^dixi il-
W.Gentesef-
^ fe faluandas,
fcd idolu ni-
hil eflciquanj
dolocutussu
Abraha: , vcl
quado lcgcm

tintuftm» Jcdi.
Oratione de b Egrediethr.
qiiinque h* in mundum
refibus. vifiblliter in

t turabunt
nninia genua
Aom.f^b. ■i'

nus. Quicft,
non rcucrtc-
tur>Ne Sabcl-
lianusdicat.Ip
fc eft patcr, g
filius.Egrefsu
B verbum non
rcucrtcc,quia

• TlBvnum

diy.i.Nonerunt

bfNiC «Boqui Abr«h«di«i.lBfemiiietuobeBedi«nturomne»Gente),ac »liaCmili«.Et qui
tibi di| >'.<«

iij »'.Teni,8(c.

«Oic proBheiarum

fimul .Quisaudimmfecithoc ab initio?Ex tucprsdixi illud .Nun- i

lElgo. fQuia. if In pitreenimfiliui, & in filiopiter. ^

quidnon cgo dominus, fi^non cft vltra Dcus abfqucmc? Dcus

»1 Non vi.iu» Genus.fcd totius niwidi.cui dicitur. Cooucnimini ad,etc b lEitO. 1 Ab 'Ool"^^ ^^^ _^ gehenni,

iuftus 8^faluas no eft prrctcr mc. Conucrtimini ad mcj&cfalui critis ^

a .|.oftuUame,«t Habo fb, G.n h«rcd tu.m b INon.dola. c IQuianon ert marnr.

ommcs fines tcrra: : quia Ego Dcus,& non eft alius . In memetiplo 4

aflmmobilitei (Utui,vt hrmi.iimurafoutiumh .>;-'eti$. b Tnefaiute Gentium,

iuraui: esrcdicturdcoremeotiuftitiasvcrbum , &nonreucrtetur. J

b alNonidolisfuutante. b f Corpor.s.& mM.tis. TGeocra hominum cTF.rK.,tcin^h. obed.cns

^ tanquam iuri.ierit;dtbet enim Irtmo Chnit.anoium eflc.ea rlt : non, non,

Augufu- d quiamihitcuruabituromncgcnu,&iurabitomnislingua.tErgo 6

-" - ^ alCI,r.lliam. INon lut*oium. b TL<»is.'""> fiSutx. c fln .ud.c.o per vn.uc.iura 7

orbr.n. d^Chiiftum.

*" indominodiccnt^Mearfunciufticis&timp^-^rium. Adeumtve- g

aTGente»vndiqurfide,iScopf,e fTunc. Iniud.cio. b tQucmftuau ,. habu.ftis tuncin h.s , in qu^us nunc
aii^entcsvnaiqu nae,« op^je.^j^^^ c^,«„itente$fupct eiio^eruoqui Euangcl.otepusnabant. d «lOblt.nari, ^

nicnt,& confundentur omncs qui repugnant ei. In domino luitih-

a 1 PerbAptifmum ^Perpocnitent.am. b ^rV.deant opc.a veitta bona & glor.pat.vej» q.ii in c^el eft Et al.bij
LauJabuntur omnrs reft, c"'^ fApoftoli.f & e.rum filij quo.um prxd.cat.o m toto otbe. vb.rcs truftus «tul.t,

cibitur,&riaudabitur omne fcmen Ifrael.
pater pater . .

c(l &fiUusfiliuse(l. e indomino dicem. Onincs Gentesctiam

c 'lufimx wr^«'».filius,doncc obcdientiam implcucrit, in Synagogis,fed in ccdcfijs confitcntcs.
vcl fcriiio prsdicationis non complctus fuerit. lufti-

tix

10

tia: vcrbum,
filius qui (a-
pictia patris ,
vcl fcntcntia
iuftificandaru
Gcntium vel
rcrum.

d Curuahit .
omnegenu. In
vomine domini '
/f/w omnegenu
fliBetur ael.
ter, ($ infern.
Mos ccclefia
fticusertChri
ftianos Chri
fto genuaflc- tfo,
ftere , quod vcmct
ludsi fupctk
biam mcntisE
dcmon(\ratcs
omnino non
faciunt.
Barbara; ,noA

^CAP.

1ve«

NICOLAVS DE LYRA.
^ I Quis zndimtaj.eueniumfuiun contingemii Longh anteqaa
veniret,

2 Ex tuc prxdixi. i.inuenietis pcr dicia prophetarum,qub d ego
folustaUapr^dixl,qftijumfoljs Deus fdnins : &ideo confequcn-
ter inducuntur omnes generaliter adcultum vmusveriDei, ctm
diiitur.

3 Conucrtimini ijjabhantes in omnibus finibus terrg,

4 In mcmctiplb. Hoc diciturad ojiendendum certitudinem iU
lius quod denuiiciutur.ynde adhuc [ubditur,

C 5 Non reucrtciur. incajfum,fed imptebitur. Et quidfit illud
f^bdit 14 r.

6 Quia mihi CwtMzhiim.peradorationem latri£,cHius (ignti
exterius eji genuumfi;x.o,vt di&um fuit pienius Eflher. ^,a,Et iu
rabit omnis lingua.ljia nuncfunt adimpleta, quiaper orbem ctffa-

uit

t-it idololatria,& ab omnibus colitur vnus Deus^Ucet vario mod» i
Clmfiianis.lud^is, Saracenis, &alijs,Mio modo potefi inttUigi
defolis Clmfiianis^quia de omnibus Centibus & linguis aliqui cre-
duntin Chrifium,ipfumvenerantestanquam verum Deum,&ad»
huc plures credent circa finem mundi,Ex diBisconcluditur,

7 Ergo in domino dicent./.por«£r««r dicere.

8 Mc£e funt iuftitig . quia prmcipes mundi pro-magna parte
fubmiferunt colla iugoChrijii,& ol^ediunt eius vicario fummo pon
tifict. Et adhuc plures venient ad fidem in poJierum,vt di£ium tfit
ideo f^blitur.

9 Adcumvenknt.de fuisprifiiniserroribus. ^ E

10 Omnesqui repugnantei.per infidelitatem feumalS. vita,-,

1 1 In domino iuftificabitur . Semen Ifrael dicitur hic omnis
fidelis,qui tmitatur fidem ipftus Ifraelis,qui de aduentu Chrijtip.o
phetauit Gen^a^g.prout dihum (fl capituloprxcedent'!.

ii CAP.

f M 0 l{ ^ L 1 T E t{,

ftum.Licet.n.idololatriapro maioripartecclTauerit pcr
praedicationcm Euangelij tnadhuc dicunturcffcaliqui
habitantcsin partcaquilonari,quinominantur Lintca-

n;,

ri),& adorant pro Dco dici primum viuens quod occur
rcriteisin manerquorumdij non poftuntannuciarefu-
tura,ficutannunciatDeusvcrus. Ideo fubditur in pcrfo-
na c[\is.Conuertminiadme,&falui eritis.

tJHOK^-

A D D I T I O. L

Incap.^^.vbidiciturinpoflilla Afllmilaui tc.

ybi translatio nofira /^6«. Afiimilaui te. in Hebr.habetur,
Cognominaui tC & ejifenfis.quia nonfolum Deus nomen Cy-
ri reuiUuit longe ante tempus fuum , fed etiam cognomen, vocans
eumpaliortm,vt fu.^l.d.qui duo CyrOjPaftor mcus, &c.

A D D I T I O II.

In eo.cvhl dicitur in pofiil. Et hoc efl,quod dicitur.Kornte cq.

Hoc quod diiitur. Roratc CZ. valde extorte exponitur de natt-

uitate iyri,inqua nibit nouieuenitpr<eter illud quod in aeteris 1)0

winum natiuiiatibuscontingit, Illud.n.quodnarratur dccanicula

eum nutrient feu lu3ante,quodvidetur ineo fingulariter contigiffe

nonpcriinet adtius natiuitatem , fcdadeius educationem, & ideo

qubd hic dicitur. Koiztc caeli dcfuper,(5cc. de nullo planepotefl

mtelligi adliteram,nifi de Chrijii conceptionr, quem rorante Spiri-

tufando Bcata yirgo germinauit. T^ec etiam quod fequitur. Et iu-

ftuia oriatur fimul. potefi dici de ortu Cyri,inquo nuUa efi iujii

tia orta, f^nde Imc autoritas nullo modo efl applicabilis nift ad or~

Imnuir • """ ^^*"'^''' ^ '^^° "'' "'""f '/"^' ««'f/''» in diuinis officijsfolu ad

contra myiu '■'''''"" '/•'f''l»rpropofitum,q,proprih continuatur ad immcdiat^fe-

xmin Chrifti 1'*"*tia..Adquodfiiendum,cpcontra myfierium Chrifli duplex im

q.ir &quo- pi^Z^t^iio furrtxit.Vrima,f.per corporatemperfecutionem, inccepit

tuj.lM. ab Hcrode votente Chrifium occidere , neperderet regnum ludxa,

Seiutda efi perftcutiofpir'itualis,qux inccepit a Vl>arifxis doarina

Chrtfii tmpugnantibusj.vegando eius diuinitatem,ftmiliter & mx

tris virgimtatcm. Vnde ptophtta in hoc loco alludens ifiis duabus

tnipugnationib. Circa prima dicit. Vx qui coniradicit fadori

luo , quod proprie exponitur de Hmde , quiaudim natiuitatcm

CbnfU

Chrifii miraculose magis oflenfam, & orefuo corifitcKS fe adoratu-
rum Chrifium , temerarie nixus tfi contradicere diuin<e ordinatiori
per occi[ionem puerorum,& iMcfuit prima perfecutio Chrifii ccr-
poratis . De perfccutione autem fpirituali dr. "Vx qui dicit pa ■ ^^
tri, quidgcneras?& mulieriquidparturis ? quoddenutat
impugnationem ludxorum feu hxrtticorum contra dupticcm nati-
uitatem Chnfiijciticet aternam & temporaiem . In hoc enim q:iod
di.Vx quid dicit patri quid 'rencTAshtiteiiigitur ille quipatri
omnipotenti dicit , Quid gcncrm.J.xqualcm tibifitium ^ &efi
error ntgantium generationem aternam in diuinis . In hocautcta
quod feqititur . Et mulicri quid parruris ^ intelligitur ille qui
ncgat natiuitatem Chrifii temporaler» fmffc fmejemine v'iril:. ra
lis enim dic'itmulieri,f.Martx,quidparturis<f.fihominem non co-
gnoui(ii,q,d.J}oc nullo modopoffet efie.Etpatet,q, cxpofitio horum
verfuum pr^diHa magis propria efi literatis , quam allia qux de
.Afiyage & fomno eius loquitur,

KEVLIC.A, In cap. 4 5 . Burg. ftngularittr mouctur contra
Toliil.ipfum capitulum exponcntem multum di^'inii(:, dicens ^ in
eo quxdam dicuutur tantum de Cyro , in quibus non gnit figuram
Chrifiitficut cum dicitur . T^on cognouifii me , 5, fine abfurditate
Chrifio nonpotcfi appticari.Queda autem dicuntur de Chrifio tan-
tum , qufdam de vtroque, principaliter tamen de Chrilio tanquam
fer Cyrtm figurato, &ftc exponit itlum paffum.^KoiZtC cxii dc
fupcr,&c.i>«/ nihilabfurditatis efiinvtratf, expofitione.Bnrgen,
autem dicif.Jed nihil prcbat,qHod dlCyro exponi nonpofji t . Uuod
auteminqiiit,eccleCta vtitur illo paf]u in diuino officio. Si illa ratio
t>aleret:Vfalmus Dominc probafti, inofficiodiuino afjumi non
deberet,quide DauidabomnibusexpotiiturtanquamHgura, C^fiC j
de qumpluribus alijs locis TJtdmorum & Sacne Scrtptur^. !

35>i

Ifaix Cap.XLVI.

39^

f A'ias opcra.

ciere

a ^^Colentium vcl idoloium
h

f corum in captiuitatem ibi. Audite me domus Iacobj&

a f Fectsicliquiarutn-
h

g

CAP. XLVI.

„ ig§J OnfraBiii efl

a KK« carione Ge
''"'"* tium fubijcitur de-

ftrudJio idolorum. a

b 7<!/'oNaboeft t>
, aurUjNaboeftido- c

Jum.Sedhicmagis

inrcrpretatio nomi "

nisoperatur. Dici-

tur.n.prophetiavel

diuinatio; Etnota

cumdixit.Co/idflw

ffl Bel & ^diech.Qb

tritus eft Nabo. de ^

fpecieadgenustra-

fiuit fignificans qS

poft afcefionem do

jnini per prcdica-

tioncm Apoftolo-

rum , idola deftru-
g (fla funt: & prophe-

tiada:monum,&di

uinatio magorQ ad

nihilii deuenerunt.

C Cortritus eji Djj^o.

4« Procopius. Al-

luditlfaiasadhifto

riam quscaptaar- '

ca&adidolum in-

troduaa cccidiflc

ipfum& cotritum

fuiflTedoceat.

* Idem.Placetno-

nullis Deum qux .

fuafunt, manercse

per, indicare : qux

autem idolorfi fal-

fa omnia exiftere >
rj& in nihilum abirc . Eft enim idem perpetuo Dcus
reiufque nunquam, vd fcntentia , vel natura immu-

tatur.

d BeflijSt& iumenm.Benias n. & iumenta adorabant,&

regio

C A P. XLVI.

• TSaturnus primum idolum Babyloniorum.
inde ad alias Gentes translatum.in tanta ve
nciationc habitum eli, vi eti<im tilios fuos ci
immol^frnt. b^Piophetia vel dininaii-^.

t Onfraaus elt Bel , contritus eft Na-

al^Dcorum b f Adoianda.nonhominibus.
Homo enim cum in honoieeirct,non intelle-
xit.&c. Et.ilibi.Simile$iIlisfiitqni fjciiii -a.

bo: t fada fiint (imulacra eorijm be-

ij

rcgioeorQ plerifqi D
oppidis ex beflijs & luuenaiu
iumentis qusado- ^**"- Q"-''»
rabant nomina im ^'«^"'^"^Ae.

pofuir.vt.f.Leona- lacra wlUt.

1 ta a Leone , & alia

2 huiufmodi.
C tt ariima eorum .

3 Non cp fimulacra
pTPondnsmeiaiii. habcant auima, fcd

ftijs & iumentis . Oncra veftragraui 4 metaphorice,& ani

iTOneiofa,fimulacia funtfcihcettantum. J ma & membra,ea-

bfPortantiumfacerdofm. c« Defecerunt lcilicet inaduentu Chiilli. d TOmnino. tUm TCrUm diCUn^

pondcre vfcjj ad lallitudincm t contabucrunt ct contrita (, quz & fenfu & mc'

aiideo. Tse. bris carcnt, vti /WoM t ^«MerHnt

IantIimul.Nonpotuerunttlaluareportantem,6canima + &rita m munib.lin'-'!^'^»'»"»^^^

^ '- ■'" 7 s^^.Vdeftfenfus^'""-^'"*-

8 gjcrroridololatriae

P grauiffimum onus

lo Getibus fuerit, qu5

cultores fuos de-

preflitadterram,&

faluareanimasnon

fiotuit, quasdiabo- »
o & damonibus
fubiugauit.
f Donius Jacob .1^5
dicit lacob ferui
meieledimeicum
adicftione honoris
fed fimpliciter:& al ^ extrjlitlf.
loquitur tanquam
carnales & rcceden

TDxmonum. b ffio precio mcialli ptimo captioaniur.
cfludaic Beniamii. ^Ptopinquitats catnisacfanguinis.

bTD<c«B ttibuuia.quz lam abdai.'>sin Allyrios.

cTEtiam peccantes. dTMifeiicordi».

omnc refiduu domus ifrael . Qui portamini a meo vtero,

TNon qucd ineffabilis maieilas inembra habeat.lea p.:i mcmbra noflxa, atieAus eius difcimus.
afEgredientcsde Agypco. b TClementia quali a matrice. cTVeftram.
d TCreator omnium fui p^iicie creaturat. TS"""' 9"' '^'^' Moyfi: Ego lum qui fum.

qui geftamini a mca vulua . Vfq; ad fene«flim cgo ip{e,&

a TVeftros.finemfcilicet mundi b «iVos. TFioiegam vos. TDonec
t' plcditudo Gentium inttauetitjfietuncvosquoqueinttetis:

cfVos. dTExpeftabo.

vfque ad cand<; cgo portabo . Ego feci,8^cgo feram : cgo

si tonuc'.'' fueritis. b i Quia hzc omnia lcci vobis.

tl

portabo,& faluabo. tCui aflimilaftis mc,& ada:quaftis,&<;^i2

a TA<' Idolafacienda. bTQuaniuiscaium , quamuis ahfcondiium.

coparaftis,mc.8<ffcciftis fimilem ? Qui t confertis auru dc 1 3

a TVtfciJtis quanium quifque obtuleiit.

b f Piecio.

facculo,5(;^rgetuminftatcraponderatis,conduccntcsau 14 tesamandatis fuis.

Qui geftamini tan-
15 quam fcEtus concc
ptus pcr defertum
vfqj ad terram pro-
miffionis.Diu.npa ,
tienter eos cxpe^tauit : & in tcrra prcmiffionis , & poft

Eaffionem per ^i.annos.
C«i «///»»(/. In cos pra:cipue inuchitur.qui tpe Achaz,&
Ezcidola coluerunt in anguIisplatearuinhortis,inlu B
cis fuper domos. ^ Memcn-

a fCuius eii facetcnoo fieii. l>TF'AoDeo. cTOmnes. d TDcum talem,

e nQuia pet fe moueri non poteft.

rifice vtfaciat Deum,etproadunt&adorant,Portat illum

aTSiceidotes. b Tfcfitus.

in humcrisgeftates, & ponetes in loco fuo. & ftabit, ac dc

ICOLAVSDE LYRA.

Onfraftus cft.To/Z liberatoris prtjignationem], hie
tonftquinter propheta dewmciat hofiiumJ.Babylonio
rum dcjlrudionem . Et diuiditur tn duas partes,quta
primo denuciatur deflruBio idololatri^, &populiJc-
iudo ceffatio regni.c .jeq.Trima in trts,quia primo di
Ba denruBio denunciatur,fecudd populus ad cultum tatri^e reuoca
tur,ihi.A{iditC mctcrtid Uberatio eipromittituryibi. Recorda
Xnini.Circa primum prxmittitur idolorum deJlruBio,cum dicttur,
1 Confradus cft Bcl.alias conflatus,quod cratprincipaU iiO'
lum Eahyliworum, '7 iiquitur de futuroper modum pr^teriti.
a Contrkus c({N3bO'./tliudidolumminusprincipale.Dicunt
tamen aliqm,quod ^abo non efi nomtnpropriumfed appellatiuu:
& ftgnat prophetiaftue diuinationc,& fic eflfenfus.Cofra&o idolo
mmine Eel,cotrita efl prophetia feu diuinatio, quam facerdotesBeli
fin^ebant. I^cl quia djimones in idolis aliquando dahant refponfa,
i Fafta funt fimulacra corum beftijs & iumentis. i.fimi'
lii eis,quiacarentia intetleBu. Confequeter denunciatur deflruBio
idololatrantium.Circa qmd fcienditm,tp Sacerdotes idolorumqux-
rtrttes fugert de Babylone,quando captafuitper Cyrum,fecumpor-
tahmtidola:&ficpropterpondus a veloci curfufuerunt impediti:
&ftc cum idolis capti (S deHrucii,& hoc eli quod dicitur.

MOli^i-lTEt^.

1 ConfraHus efl Bel^ui dcuorator interpretaturiidco per
ipfum gulofus & ebriofus fignatur,& fic in corpore &
animafragitur:quia ficut diciturEccl.ji.d. Sanitas eH ani
l"* & corpori fobnus potus. Et pcr oppofitum exccffus in ci
Dis&potibuseftinfirmitascorporis&animae.

2 Contritus efi T^abo.qm intcrpretatur fuperueniens.pp
quod fignat fuperbum , qui fupergredi vult oem alium,
& fic cotcritutm mente; quia non pot ad hocattingcrc.
5 f-^iitfuntftm'4lac>-aeorum.Syma\3iCti Gaftrimargi funt
imaginationesde cibis & potib.& fimulacra fupcrbi.sut
imaginationesde excellentijs indcbitis, & honoribus,
qua: confringuntur,nam a Dcograuiter puniuntur.

4 OneuytflragrmpotUtre/Jc. hoc dcpcccatorib.in quo-

4 Oncraveftragrauijrfo/a.

5 Graui pondere vfqj a.d,Scc.yosacurfu impedientia.

6 Contabuerunt & contrita funt fimul./. vna vobifcum.

7 Anima eorum.f.facerdotum & idololatrarum.

8 In captiuitatcm ibit. Quia aliqui eorumfuerunt capti viui,
& in captiuitatem dedudi,

9 AuditcmedomusIacob.H/c confequenter reuocat populH
ludiC ad verum cultum,quia multifuerunt idololatr£ ante captiui-
tatem Babylonicam,vtpatet ^.I\eg,in pluribus locis.Et ex hocpro
babile videtur , quodmulti eorum quifucrunt du&i in Babylonem,
fcquebantur Rabyloniorumidololatriam . Et ad reuocandum eum
primb oflenditur affccl^ts Deiad ipfum,cum dicitur inperfona Dei:
Audite mcdomus hcob.Sequitur.

10 Qui portamini,&C.i.? afficior ad vos,ficut materadfiliot

1 1 Vfq; ad fenedam.i.i/?<J»j affeBionem ego continuabo, Con
fequenter rewcat populumab idolulatria,dicens.

1 2 Cui affimilaftis me. fabricando vobis idola:ideo fubditiir.
I j Qaiconfertls.^.rf.^«'^»w«ii diligitis aurum ftcut auari,'amc
ita fuiftis ad idololatriam proni,qu6d ibi pofuiHis aurum vefirum,
1 4 Conducen tes aurificem. Et conlequenter ofiendit idoLoru
impotentiam,dicens.

i j Portant illum in humcris./^ro/^ff r quod in fine coc'uditur,
4« Reditc.

rum pcrfona dr.Sap.J.b. Lafiatifnmus in via iniquitatiSy &c.
Vj>n potuerurit faluareporiantem .(. in vita prxfcnti , quia
magis accelerant mortcm.

9 ./tudiie mr domus /acot.i.fupplantatores vicioru & coti
templatores diuinorum, qui per lacob & Ifrael fignanc.
1 2 Cui afJimdaHis wr .Hic incrcpantur homines mali,qui
non folum xquant hoiem mortalem Deo, fed 5t prxpo
nunt magis timenres offenfam mali principis vcl praela-
ti,quam offcnfam Dei: propter quod cis dicitur in perfo
na Dci.Cw/ affi nilaftis. c[.d. in hocfeciftis peffime.
I } Quiconfcrttt.\([i funt mediatores fimonije.vtper mu-
nera heant fibi fauorabile prxlatu,qui non fit nifi idolu
ficut dicitur Z.ach. 1 1 .d. O paStor & iunlum retinqueris grege.
I j Vjrtant illm , cxcufando fuos dcfcvl us ne dcponaac*
Tom.-f. N -t

3P3 GIoforcl.&NicoIaiJeLyra 394

a 1T?T fe. f Pcdes habcm, fc non ambulabunr b f CuItor«.

^ n

t

t roborate

£t loan. FilieliitKjuitynouiffimahora tfi, i.I

c Confilium. rcdimcndi mundum pcr fninm,quafi,con D
filium raeum ftatumm nunc dico , vtcum videritiscfFc
diim, fciatisnuilumcflcDcum nifiquifuturacogno-
uit,& ficri pra:ccpit.

f Vocans ab arirte,
Aucm fecund5 He-
brxos Cyrum regc
Pcrfarum,velDariri
rcgcm Medoru,qui
citiffime ab orientc
aduolauerunt,&co
traBabylonios volii
...-^—^ ^ • ^ _ 5 tatem domini im-

cordamini prioris fcculi,quonia ego lum Deus,8c non elt 4 pleucrunt . Nos ve-

_ . , . . _.. ., .U..U -.^:.^ — /1. .-r._.: rius referimus hsc

loco fuonon mducbitur . Scd&cum clamauerimadeu,

a tA>"<--shabent,8c nonaudicnt. lOidololsirx.

nonaudietjdctribulationcnonialuabit eos. Mementotc I

a l^fiidiiium. b ^lnfidt ChiUlipsniitnces. ^Nefubitus idololatria: vostuibo{ubuettat.

c^Naturalis legis & fctiptz.

^ a Mmtntote ifiud . Quia vos gcnui . & v fq; ad fencftam
A portaui. deferitc idola quas fcciftis,& ad vnius Dcicul-
tumrcuertimini.

b .//rfcor.intellcftum.quiquafi beftijc vixiftis.fimula-
cra vcncrantcs, vt furiou in ligna & lapides impingctcs.
Inthl-rs. 4« Auguflinus.
Rcditepreuaricato
rcsadcor,quoitis*
quocurrictis?rcdi-
tcd vi)svcftris,&re
ditc ad mc ga cgo
fum via & veruas, b iftud,& tconfundaminirrcditeprxuaricatoresadcor.Rc ^

qUOCUrritis?n6fo- aTQ.u«bonafeceiimvobis,txQuotduxivo«detetra A.gypti. b 1 Ab init omundi. ^Nonalius. ^
lumaDeOfcdaVO u. ^ .. ctyrrus.quianiadedi^d5Etn^dMm.^nufaaj. j

bis fugitis.reditc ad

cor fcrutamini fpi

ritumvcftrum,rc- c

colitc annos actcr-

nos,inucnitcmifc- d

ricordiam Deicir- e

ca vos, attcditc opc f

ra mifcricordi? ci'.

* Procopius.Prx

B di(^a Babylonis vl-

tionc llraelitas rc-

creat Deus, qui no

odio fcd falutts a-

morc prouocatus :

adlfraelirarum pe i , .j, , i -i- ^ n.- • h,i- • n

nas acccflit non ali g lud. Audite meduro corde,qui ioge eitis a lulticia. rropc

afFaciam, b fMittam filiomfcilicctin uiundum. cfAie. dfFilius,quia faluum ticlet

bfMunai:vel Abtaham cuidielumen: .infcmi-
ne tuo benedicentur orrnrs Gertes.
h

a ^Q^^afcilicct.

vltra Deus,nec cfl fimilis mei,annuncians ab exordio no

a fFilij aduentum: Elcftionem apoftolorum: Vocationem Gentium

uiirunu,& ab initio qux nondumfada funt,dices:Confi

dfln filio.
d^

tiufiuiiit

a»!Miplcii)m b »'dut. c 1 Hominisfaluatio

lium mcum llabir,ctomnisvoIuntasmcafiet.Vocans ab 7

a Tludza enim (in qua natus ell ab orionte eft. b cChtiftum. Vnde lob: Semitam ignoia-
uii auis. cfldeH. df Muado quilongeacatlo. c f Filium in quo inihi complacui:

Vocaui aH ciluminafcaifione. o

oricntcf auem, etdc terralonginqua virum f voluntatis

a fFct piopheias deaduentu filij.dereacinptionemundi. b fln filio.

r «iConfilium. dfSecuBdumhumanitaiem. efSerundum volnntatem meam.

mearjEt locuius fiim & adducam illud crcaui,&fracia m il ^

a «'"lonius Iacob,8c refiduum domus Ilrael'

b fChriOo.quiomnesiuIlificat.
bi"

tcr quamadampu
tandum vcl vrcn-
dum mcdici.
C .Annmcians . Pcr
prophetas, vtcum

c«Ate

populum fiium n peccatis corum.
-^ ' t\ —

lO
II
12

fccuufticiam meam,& non cldngabitur, 6^falus mea no

s f In ludxa in qua natuii cft. b f Filium.vnde ; Videiunt oculi meifa.tuum. f Idem

^ »3

ad Chriftum , qui
quafi cto volatu
luafide perApofto
lostantum mundu
impleuit, vnd.e Ba-
\zzm, OmturjtiUiex
lacob. Et zWhlOriens ^"'
nomen eius . Etquem mJ„
magi ab orientc ve- g
nietesadoraucrunt.
g Duro corde . Qui Ad.

lemper rcfiftitis ve- tcon
ritati ; primo pro-
phctis,tandcm & fi- J*-*

lO.

1 Dabo in Sion.l.xx.

14 falutare , & Ifraeli

mo'rabitur.baboin Sionfaiute^m&tinlfraelgloiiamca. J^ glonammeam,fi.

16 lium,fcilicet qui di xjj,
prcdicla impleuero pcr diuinationem.i. prop^etam pr^- cit . Non qujero gloriam meam . Et pater in me manens
^ diccnterafutaraprobcmdiuinitatcmmcam. ipfefa.opera In Sion.quiain Iud3Eanatus,paflus. Vcl,
rCor. lo.Jc. j ^{omlfmum . \os fumus in quosjinesj^culorunt dcuenerunt, per Sion fignificat ecclcfiam in fpcculatione pofitam. j

f> £t alibi.^f vhi venu olenitudo tempms mifit Deus filtum fuum, p '

Cal.4.a.

NICOLAVSDELYRA.
■* I B.cditepixiizncitorcs.i.idolorum fabricatoi'es,& cultores.

2 Ad Cor.co^itando,Q, in idolis nihil numinis fit feu virtutis.

3 Rccordamini prioris.Hic denuciatur libcratio populi-.primh
tami ofieditur Dei potttia ad hoc a^end^cTi dicitur, Recordami-
ni prioris fcculi. i.creatoris mudi,q ame creatus efl, io fubditur.

4 Quoniam ego fum Deus Coliis.creator,& ideo pojfum pO'
fulum meum liberare,& liberationem pr^dicerejdeofubditur,

j Annuciansab exordionouifttmum.J.(jBre<j»a»ij?f>-«<i«
nunciaui principium rei&terminii/icutpaiet Gc».i 5. rbiftmul
denunciat ^brah£ defcenfum lacob & filiorum eius in ^egyptTtf
& affliaionem eorum ibidem & liberationem.Et eode modo ifai^,
reuelauit futuvam captiuitaiem populiper T^ahucbodonofor, & U
herationem per Cyrum.Et 3, iftHdfit certum,oflenditur confequen-
ter cum dicitur.

6 Confilium meum Rzhit.de liberationepopuU per Cyrum.

7 Vocansaboriente auem. idefl, Cyrumadmodum auit

velociter vtntttrum.

8 Virum voluntatis.i.mc«rorm mea voluntatis.

9 Crcdiai.i creandum difpoft^i,

ip Et faciam illud. voluntas mea non potcfi impediri. Et ad hu~
ius con{ideyationem excitat ludicorum attentionem di.

1 1 Audite me duro COrde.r.^Mi habetis durum cor . Tropter
iy«orfrfuj>rfomi»w£xo.32.c.Ccrno,qucdpopulusifleduraj
ccruicis fit-

1 2 Prope f eci . i.fiendam difpcfui.

15 lu fticiamiJM B.ibylonioru difirtSione,& vefira liberatione,

14 DaboinSionfaluteni. re<edificandoibitemplumad nomi
«ismei cultimy^-cr (juem cultores confiquuntur fuhtem.

15 Et in Ifracl./»c efl in Hibr. & in libris correBis,i. in populo
imitantefidemeius.

16 Gloriam nieam. Quodfuit impletum imperfeRc in liberatio
nefa£laper Cyrum , cjt perfe^h inliberationcfaHa per Chriftttm^
dequa efl principahs inieutio huius cavituti, vtdiHtmtfl.

CM 0 \U L I T E n^.

Sed & cum clamauerim. pro aliqua tribulatione ecdefi^.

2ion tfttii/enr.i.remediuadhibere non potcrit neqj fciet.

Mtmentote. vcrc p^nitcndo de promotione talis prelati.
j f^cordaminipriorisfeculi .i. tcpcris ecclcfix primitiuc,
in qua non promouebant nifi digni ronc vitae & fcietie
qui pcrlonam Dci vere reprxfentabant: ideo fequitur.

4 Quoniam ego fum Deus & non. annucians pcr bonos pr»
latos voluntatcm mcam.

7 Vocansab onthteauc.i. bonum contempIatiuum,vtab
orientc contemplationis deicendat ad ecclie regimen 55
populi neccfiitatcm: & fic folebat fieri.vt patet de beato
Greg.S.Martino,& multis alijs.Etga tales,ccci'? funt vti
Ies,ideo {\xhdil:Dabo in Sionfalu e,& m Ifrael glotiam rneam.

CAP. XLVII.
y^TTX Efcendefede, &c.

^ L^ Quiaocscrca-
* tur^Dci fumus.Nec a
iuxta harrcticos, na
tura Babylonis da-

C A P. XLVII.

a^Inuehitur iBBabylonem&Chaldato». tO Babylon dclfolio fcgni. l

bfVtcaptiua. clStetilisabonpopcre. d I^PIcbs-Babylonis.

^rinn (pAp iii

Dlnifio

NICOLAVS DE LYRA: —

C A P. XLVII.
^ TXEfcendc . Hic confequenter dcjcribitur deieBio Babylonioru
1 h^ quantum ad ceffationi regni.Et diuiditur in tres partes qma
ptimdponitur huiuftnodi ceffatio ,fecundQ fubditur huiuspana ro
- ihi:

nabilis:vclobluxu
ri3&ornatiipotcn
tiffim?vrbis,qu?ia

Vfr?,.A.C.A«;"''Th""' -r"'"c"'/i'rdX'i' V'''"Tj'"""' * fenex&vicinaocca
Llccnde lcdem puliScrc uirgo filiaBabylon,rede m j an virgunculam fc

& puellam iadat.

iW.IratUS.Cf tcrtid exduditur eius eualio,ibi:Sl2t. cum incantX
Circa primum dicit Dcfcende.de dignitate regni. -^

2 Scde iny)\x\uctc.tanquam vitis & abietia,
5 Virgo nlia Babylon.'. ciuitas Babilonis , & dicitur virgo,
quia alias nonfuerat viotatafiue captaabaduerfarijs.

•J< Non

MOB^ULITEV,,
f I Defccndefedeinpuh,ere.?iMz Babylon.qu^COnfufiointcr
prctatur ; idcopcr filiam Babylonis perfona peccatrix,q
eft dignaconfufione fignificatur ficut i.Rcg.ia.b.df.^jr

«cr...

mortis eflviriUeyi.di^rwxs morte.igitur tali pcccatrici pcrfo
nae dicitur.Dc/cende.dcfublimitatc fuperbix.
a sede in puiuere. per iugem meditationera mortis tuaf,
quia puluis cs , & in puiuerem reucrteris.

f'

395

Ifaix Cap.XLVlI.

S96

S * Procopius Regnoperfonam tribuens,filia Babylo-
A nis & virginemrmagnitudine virium,taquamc|; ipfoeta

tis flore tumidam & elatam appellauit , quam e fublimi

dcfcenderc imperat. Nonnulli nlias Babylonis aut etiam

niulieresvoluitintelligi,quasamoediscaptas,inferuitu-

I j '^- ,- 1 a tVtanciIIa,qiiianoneft fo. b f Dignitasregni. c irQuiaa Chaldaris condita.

! "^"k fixui^ife' * terrauion eft folii^m fili^ Chald?orum,quia ulrra non uo

. , o j '•»• - a toelicjtajdeliciisatriiicnf.bicy^i pauloanteirgina.c 5^0c.)rtiiia:hL.ielt enimopuscaptiuorum.

I ISfarfam^ta" ^ cabensmollis&tencra. ToIIemollm, &^molefannam

♦" A monfl-riitnr a f DomiiiistuismaeJis& petlis vifloribus. b flVtmuliet videiris.

* Denudatturpitudinem mam,di{coopeiithum(;ium,re

a LibidiBi viiloium. b 1 »'el vt tranfcas flumina eundo in captiuitaicra cTTygtiiu,Euti;t»'n,Chobar.

iHoftibus.

Uelatcrurajtranfiflumina^.Reuelabif^ignominia tua,&: ui

a ^Mifeiiacajitiuitatis. b flEx te. T Vindicabo cnimpopulummeum quemopprerifti ,li cnim

j Moraliter.Grego

jtu nus-Defcen.&i. Hoc

loco humana mes,

"* virgo non incorru-

I pta(v«arbjtror)dici

Sed Chaldforum filia mollis & tcncra no vocatur, quia D
mens prauis defidcrijs deditajhuiusf^culiiaborirelin-
quiturvt foris mundovelutancilla fcruiar,quia intus
Deum nequaquam vt filia amat.-vnde & molam tollcrc
& farinam molcre perhibetur . Mola in gyro ducitur,6c

farina profcrtur.

1 Vnaqu^queautem

2 huius mundi adio

3 molaeft,quedura

4 multascurasconge

5 rit,humanasmetes

6 quafi in gyrum ver tplmtarape

7 tit, atqueexfefari-
nas proijcit.quia fe-
dudo corde femg
minutiffimas co^ii

prxcepi vt affligeres.nontamen vtopprimctes omnino.

• n

tur,fcd infoecunda. ^ dcbitur opprobrium tuum. Vltionem capiam,& t non re 8 tationcsgignit.No- ^ nonoccur
""'""' "" ' " nunquamveroqui is tibi 11 -;

EtquiaBabylonco
fufio interpretatur,
rcftcinfeciida mes
filia Babylonis vo-
Bcatur, quasineoy
ncquaquam bona
opcragerminat (da
nuUo ordinc rcftae

a ^A fetu.tutecaptiuiiatis. ^^Vox populi.f oft Ixx. annos dccjptiuitaicieJeuntis

b f Hominum & angelorum.

ftct mihi homo . Rcdcmptor nofter dominus exerci-

a l'!^!» fEft. b ^03 dicit Santliefto-ejquoniamegofaaftus.cf Ptstonfufionene videatis.

tuum , nomcn illius fandus Ilrael . Sedct tace & intra in

a TPra; contiillone lucem ferrenon fuftinens bTQuiacon(lr'iftaaCha!da;is. f Sicutante.

tencbrls filia Chaldxorum ,,quia non uocaberis ultra

a I^Aegyptioium, Afvii jium 5c alioium. TQii,ia. «ludios.

vTt?"conip'onituO domina regndrum . Iratus iiim fuper populum mcum :
quafi matre confu-

9 qetus alicuius mo- homo.

10 menti creditur: po-

11 fitus in qualibet

" adionedenudatur. l""""*'

Ij Denud. turpi. Inani

14 quippe miniflratio ^

15 ne operis turpido
i6 denudatur,dum vi-

is abiedaq; mcns

fionc generatur. Sin autcmvirgononinfoecundadici- in adionisoftentatione cognofcitur ^qu^ quietaprius
tur,fed corrupta,poftquam ftatum falutis perdidit, ad c6 magna putabatur.Humerum mens difcooperit,qfi opys
fufionisfua: cumuluappellatur,qdfuir,de(cede; In alto fuumquod ignorabatur oftendit. Crusrcuelat, qiiqui-
quippe humanusalusftat, qfi fupernis retributionib in- bufdam defiderioriS paflib. lucris mundi inhiat,mani^c-
'*■" hiat-.Sed abhoc ftatu dcfcedit.cu turpitcrtvTft» fefe dcflue ftat.Flumina et tranfit:qii adiones huius feculi que qu<?
tibmudidefiderijsfubijcitcuimoxbene zdd\t\irsed£ in
/)«/.Defcendcns.n.in pulucre rcfidctquia ccleftia dcfcrci
terreniscogitationib. afperfus in infimis vilefcit . Sede m
mra.quia de coelefti couerfatione noluifti te erigcre:fub
temetipfointerrenisproftratus humiliarc.Vndc necefla
ri6fubditur:.N(j« eli IoUh filif Chaldxomm. Chaldxi:feroces
interpretantur.valde aut feroces funt qui voluptates pro
prias fequcntes,nec fuis motib.parccre fciunt. Scd filia fe

rocium folium non habct , quia mcnsqucc ad amorcm

mundicx prauisdefideri/snafcitur,atqi eifdcm obfcu-

ratur:in eo quod fe terrenis defiderijs fubijcit,fcdeamit-

tit; & quafi a ludicis fui feflionc repcllitur, qui per extc-
C riorescocupifcentias vagatur:(Sc fgpe iufto iudicio in fua

ipfevoluntatcrelinquitur &fubeaqu5anxicappctitla-

Doriofa mundi miniftcrium relaxantur. Q^ia vltra non vo.

ml.& tf.Conftat nimirum,quia tcncr^ fili^ fu^ parcntcs

parcunt.nec durisatq; feruilib.opcrib.hancaffligunt.OT-

potens crgo Dcus quafi tencram filiam vo^t, qti dileda

cuiufq; alam a laboriofis hui* mudi fcruitijs rcuocat,nc

du ab cxtet iorib. afficit,ab intcrnis defidcrijs obdurctur.

qnactionesnuiusiecuii quequ<;>
tidieadterminumdefluuntjindcfinenter appctit,dumqi
alias reliqt,alias fequif. quafi dc flumine ad flume traiir.
a Ho» vocaberis mollis. MetaphOrice.Solent regine mol-
les en*e& dclicatc , nec feipfas ferentcs pre teneritudine.
fubhacfpeciealloquitur Babylon.
b Farinam.vd coitum pr^be M^dis & Perfis,qui in hoc
feruentiflimi funt.Sccundum hocdicun t Ucitxu g? Phi
lifth^i Samfonem erutis oculis molcrccocciunt, idcft c,„r .. -.,
cum mulicnbus fuis coire, vtex eo fulcipercnt hommes aus m«leic.
magnz& inuincibilisftaturx.

c Et non refiHet . ficut Moyfcs Dco volcnti delere filios
Ifrael. Significat autem angcium Babyloni pr^pofitum:
qul CUm alijs ait: Cur auibus Babylonem,& non efijanata. Exo. j»,
d S^erff.Scrmoad Babylonemrefertur,&quafiquonda^"c.j/A,
regina.modoancillam alloquitur. Scde humilis & vilis:
Tace vttriftisconfiderans miferiam tuani.
c /Mr«f/Mrw. Caufam rcdditquareChaldxositaafflixc '

rit.nc fine caufa fcciflTe videretur qui nihil finc caufa opc
ratur,& vt cognofcant Chald^i, quia non in viribus fuis
fupcraucrunt populumDei. ^ subno

vj

NICOLAVS DE LYRA.
1 Non eft folium./.»'f^n» thronus.
1 Fili^ChaLi. Babylonis,(jueeratMetropolisinChaldfa.
3 Quia vltrxi.reginafeu domina,quefolent ejje delicat^,[edmtl
gis leruitHti fubie^a.iofubditur. 4 Tollc quod e(i officiu anciUje.

5 Denuda./n Hebrp habetur,dcnud3.\i^ztur:im tuz.i.orna
mentum c.ipitis,(fUod dcfcendit vfque ad hurneros: ideo fubditur.

6 Difcooperi.Pei' ifi" deftgnatur applicatio ad opus feruile.Cum
tnim anctU^ adtaliafe appluat,tales cooperturas amouent. Et ea-
dern lententia >mportatur ptr litera commune cum dicitur:Yyct\\X'
dZyinQ.quia ornamentiablatio efl qufdam turpitudinis denudatio.

7 Reucla,&C.'/.^.''» captiuitatem duceris peditaHdo,& fic opor
tebit te eleuare velies,& difcooperire partes inferiores adtranfeun
dum aquas & fiumina.

8 Vltionem capiam. de malii tuis.

9 Rcdemp.no. PrjMf locutusefl propheta inperfona domini,vuc
loquhur in propria perfona diies^K.cd.no.de ^egypto et Babylone. c

10 Dominus,&C. ideti,angelortm.

1 1 Nomcn . Et fic eH in Hebrxeo,ita qubd nomen domini hic dici
tur dominus exercituum,i.angelurum.

12 SmiXusl(rZcl.i'fancii/icansJjrael. 15 ScdctiCCtanquam
confufa.Et rcdtt hicpropheta ad loqutndum in perfona domiui.

14 Et intra. Quia multi de Babylonijs in captiuitate dudifuerunt

& incarcerati tn locis tenebrofis.i^ Iratus fum.H/c confcquvter q^^^^ q^^^

ponitur di£lf punitionis ratio, que tnplex efl . Trima accipnur cx ^j^i punici

crhdeiitate quam Babylonij excrcuerunt in populum regni lud£,&

hoc efi quod diciiurin perfona domiai: Iratus fum. deprxtirito,

\6 S\lipct^o^n\uvnn\c\xm.proptereiuspeccatum. 1 Con_

M 0 H, jl L 1 T E !{_.
1 "Hpn efl folium.uhl fcilicet in coelis,
j 3 ^uia y/rra.i.nondebcs vacare carnalib. deHcijs,fcd au-
ftcritatib. poenitentix pro peccatis comiflis. iofubditur.

4 Tvdc molam.. idclt contcrerc carne.

5 Denuda.turpi. pccczti fpirtualis per vcram confeflione.

6 Di/cooperi. abijcicndo a te pcccati farcinam.

7 %He/acr«>-rt. confitcndo peccatacamalia.

t rrtfn/if/xmwa.carnisillcccbrasdimittcndo.

t ^utlabitur . in foro confcienti? Saccrdoti , nc mani-

feftcturiniudiciofinali.

^ yuioumcapiam. perpocnitcnti^poenam.

t E' non nfifltt. Nam vtens ratione non renuit poena p§

nitentie,fcd magisacccptat fatisfacicns diuin? iuftitiae.

I3 Seuc Tace. pcr vcram humiliationcm.

i-f tt intra. pcccatorum luorum.

t Tion

t T^on vocabins. {. non quxras ultra pcr fuperb am clc-

uari,fedmagishumiliari . Aliter poteftdici fic. Inhoc

enimcad literam pr^nunciatur dcftrudio Babylonio-

rum propter tria . Prinm eft quia viftoria de lud^is ha-

bita, vfi fucrutnimis crudclircr&dure,partimocciden-

do,& partimcaptiuando. Secundum,quia vfi funt ea ni

misfuperbe : attribuentcseam totalitcr virtuti propri^.

Tertium,quia ad habcndum ipfam ufi fuerunt diuina-

tronib.fuperftitiofis. Perhocautcm moraliterdoccntuc

bellatores,ut vidorijshabitis vtantur temperatc.f.cu mo

deraminemifericordi^,&<pvtanturhumilitcr.f.^ttribuc

do vidoriam virtuti diuin? . tcrtio caucndo ne in talib.

vtantur aliqua (uperftitiofaobferuatione,ne ficut B.iby-

lonij tradantur confufibilitermanib. inimicprum fuo-

rum ,& ficprimo temporalitcr , & poft^ternalitcrcon-

fundantur.

t MOK-^'

397

A

Glof. ord. &NicoIaI de Ly ra 398

c f Scillcet vt

t fKte coinamiairi permiC. b f^fd.

flageMwfs, nnn vt oeadtrrs.

Cotaminaui h^reditatem meam , ct dedi eos ^

a TNjilmj niireit.ir«.

f manam

infmanu tua.Non poTuifti cis mifcricordias. ^

a TEtiatnqui iirf-randubac holjl. b 'Crudclit.15

Super {enem aggraualli iugum tuu valde , & ^

a 1 Suprtbia. , b fSertni.i fKn.ibo. >

dixifti:Infcmpiternum crodomina. Non po j

b tln prut^ccis. ^
cuiiamus idueff«-
p

fuifti h?*c ftipcr cor tuum, ncque recordata es

tHeco|t»nttuiura. a fVenturimali «rldeo. bTPMdienda.

c TDtlitijsatfluen» ,

ttiM. nouiflimi t tui . Et nunc audi h? c dcUcata 6c^

■ cNii niccue (.

habitans cdnfidenter,qua: dicis in cOrde tuo:

a fDoniiiuniiindi. b If^niregnet.

cgo fum, &c non cft prxter mc amplius.Non

a TSin* '"-'■ b ^(^iaSem-^r etitfluireenri e« 1 1 • lErgo.

fedebo vidua,& ignorabo ftcrilitatc. Vcnient

_ ^ . . > t- • •/ tibihazcduofubitoin

irructcCyro &Dario.
Non.n. metuebar vt a

t utegrt

B

t flUledicotG

a ^Popu^^iruin. quafi fi iorum.

dicuna, ttcriliras8cui 7

.- 'Regis. °

duitas. t Vniuerfa vc- 9

a T* m- At pro|hetispridirt.'.

ncrunt fuper te , pio-

10

11

Moedis & Perfis ( qui il-
liuscoparationcnullius
crat fortitudinis, & ipfi
fubiedi^poflet fuperari.

a ^Non folum ptopierctedulitatein
& fuperbiam tuam. b f Quia fcilicet lo roagis & in maleficijs tui»
H corum confiliiseorSdit

ptcr multitudmem t maieficorumtuorum,

a tQl'ia meDiienics , te fempft regnaturam,
duian ic fupcib.im ficitbant.

8C proptcr duritiam incantatorum tuorum

t rortuudioc. ^ ^ , fRegnandi. b rln confili» maleficorum •noium.

vehcmeLcm . Et fiduciam habuifti in malicia

a 1Q.ui cotrigat ea qua: facio.

b lAtioliiinai;'. atufpires.

tler.4#.e. tua,6^dixifti:Non eft qui uideat mctSapien J^

a rDiuinntio, aiiifumafpeifti '. TQuoci peius. '

rcbeiiare fe "^ ^^^ STrcicntia tua lixc t dcccpit me. Et di-

• ' a ^Domina mnndi.

xifti in corde tuo: Egd fum,6cpraster me non '4-

b Tiefciesomnj.ExinCpc n I l^<=^"^'^"-

rato vcnict calamitas, eft aitera.Venictiupcr ^J
ncc a Magis ncc diuinis * tR^^ bntio m.ii q«od fecifti.

prjedi- b tcmalu,5incicics,or-

a clnitirm b cMali. eT'irueiit mali: pr.xdi£la , dcfpcdum.n. D

tum eius : & irruct lu- & fubieftum populum
per tc calamitas , qua nontmicbant.

a 5 A reexpclkri'.

non poreris expiare . Venict fupcr tc miferla

a ^Modo Tll^nia. bTCc 'ra Cyrum V Daiium c 1 1n quibusconti i s.

^^ rcpente quam nefcis.Sta cum incantatoribus
tuis, &:cammultitudinc malcficoiutuoru ,

d I^Muit >fti'd ". ii^A 'nincip o tc^ni.e-itum confiUocuoftadilponis.

17 in quibus laborafti ab adolcfcentia tua, Ii for

j o 1 ^ Pei ci.s.

1 9 tc quid profint tibi , aut fi pofTis ficri fortior:

. <-Kt(i. b 1Qu,ibus prius 111 .'us f,"ntes lupciafti «jlrrn ir.

•f Dcfecifti in multitudinc confiliorum tuoru.

f A Afttologi.

loStcnt&falucntte au- c c ^i^gnres f.^;/.AaroIo-

1 . • si, qui pcr nclias arbitra

gurcs ccli,qui contem fi,rola rcgi.Q,d. Quarc

plabantur fydera, 8<_ nonpronidcrum ola ti

Kipputabantmcnfes , ^'^- Hi vulgoappcllatur
rr » niatematici , qui curlu

vt ex eis annunciarcnt

21

a Quzdoniinus cogiiauit lupctte.
b^flliis tacentibuspropheta ventura
annuncnt.

ventura tibi . Ecce fa-

22

aftrorfi rcs mundanas
putant rcgi.vii.-^6 oiien j^
te venemnt Ma^i djctntis:
y.idimusjiellam cius in orie
rf.Vcl,a varicinio Balaa
prouocati,qui ait : Orie- Nu
d lurjiellaexlacob.

d FalVfumquaftflipula, £

fff. Ixx. Habcscarbones
ignis, fedebis fupcr cos,
hicrunt tibiin adiuto-
riu. Quafi, Gazareni Sc
Magi pcr crrore ducunt
tc ad (upcrbia.Incendiii
aut Babylonis, per fup-
plicia vocat ad piitiam.
«^ Cap.

a fvt poflintexcutetetenebras,fed vndeconfumantur. b f^ic deeft lumea
vrrac fapicntiz tibi. c clButla.

24 fedcant ad cum.t Sic £z€ti funt tibi in quibuf ^g

a fMajji. flncantatoresf i incndacia tibi - identrs. giy,,

25 cunquclaboraueras.Ncgociatorcs tui ab ado «i

a 1A principio regni. b ^Te feduccntes. c tiDiueifa fefta.

i6 lefcentia ttua,vnufquifque ia. via fua crraue^ ^ *

a fFxCis. b fAmiferii ,

27 runt:ndncftquifaluette.

a f Impotentcs, tefiftere.

d:i funt quafi ftipula :

a fCiuitatis, vcltrfbulntionis.
b fVobilrum.

ignis combuflitillos.

. lEtiam. bfVifm.

Ndn libcrabunt aiam
2 j

iuam dcmanuflamx:

af Diuina fapietia,quapoi1int,^uidrre
&euaicre, Scftigi"! eiroris expellete.

no funt prun? quibus
caIefiant,nccfocus, vt

cw.

Tertia rauo.

# NICOLAVS DE LYRA.

Q r Contaminaui, &c. ideH contaminanptmifi lernfalem &
templuma Babylonifs ingredientibus & juccendentibus vtrumque
^.f{e^.vU.b.

2 Non pofulfti cis. crudeliter rttns vlHoria a me tibi data.
j Super fcncm aggra. cuipropter ^taiem omnts debent com
SeeunJa r»- p^ti.

4 Et dm.Hic pomtw fecunda ratio,q><te acctpitnr ex SahyloniO'
fumluperbii,(um dicitur^Et di\[(\[.pr£ nimia elatione.
y lnfempiternum,&c. (i/jorttwye^norMiM.

6 Non pofuifti,&c. fcUictt quod in ntomvto deijccre te poffum
a di^mtatc & cnntidentia tua,& patet litera vfqueibi; VertJent
tibi hic duo fubito: & qwxftnt tllafv.bditur.

7 Stcrilitas. idtfl, carentia prolis per intcrfeHionem habitan-
tium in te.

8 Et viduitas. i. carcntia domlnif.

p Vn iucrfa. llic ponitur tertia ratio, <ju^. accipitnr ex malefico
rum multiplicaiione,cum (/ic/«tt)'; Vniuerfa vcnerunt. Et dicun
tur maltficiyfiti vtuntur inuocationibus dxmonum.

10 Et propter duritiam. qui deludunt fcnfus humanos.

11 Et nduciam habuifti.&C. in ipfa perfeuerando abjque tl-
Ptore. Cuius ratio fubditur.

12 Et dixifti,&C. Ille enim error erat tunc in Eahylone fcilicet
quod dtutiia prouidentia ad aHus humanos fe non extendat ; &flc
tolUtmr timor domini.

1 1 Sapicntia tu a , &c. iEt hene dicitur,tua,quia non erat vefa
fcientia ntc fapientia,fed deceptio.

14 Prxtcr mc, &C fimilis in poteliate & dignitate.

15 Vciiiet fupcrtc V[id\nm,Si(.c.&ideononpotnistibiproui
dere.In Hebrteohabetur:Et nefciesrcquircreipfim.hocc(l,noproiu
debis,&fic remedium qujtrere non poteris.Cttterapatentex diHis.
x6 Sta cum incantatoribus,tuis.&c.HJc confequeter exclu-
ditur ditUe pxn* tuafto: Et hanc excludendo pontt tria,per qu£ re-

^num

gnum Eahylonis confidebat manere in fuapotentia, Trimum e at
rnultitudo incantatorum & maleficiorum pcr qnotHm artes & ope
ra credcbant fe poffe fcire occulta & futura:& ftc cauere pericu.a:
hoc autem excluditur cum dicitur; Sta cum incantatorib. tuis
& CLim multitudine malefico.^/wd/^» dicatper eos non Habit.

17 In quibuslaborafti,&c. /;cic eHaprincipio,exquoBiby-
lonfuitfu'da'a : vnde&'h{i.cromatitiaC€ptafuitin Cbaldfa.

18 Si forte quid profint tibi. eorum fiientia , quafi diceret,
non prodtril.

19 Aut fi poflis fieri fortior. te muniendo contrafuturaperi'
cula tibi per eos pr£nuncta:a : quaft diceret non quia te prxmuntre
non pnterunt:ideo fubditur ,Defecifli in,&c.

20 Stent,&c.H/c excluditurfecitndum,de quo confidebant,f.fcien
tia ajirologorum & diuinortim, ad priccognitionem futurorum hoc
excltidit dicens: Stcnt &faluent, &C./. diuinantcs defuturisper
motnm cali,q.d.nihil poterunt indicare tibi: ideo fubditur,

21 Eccefadi {\int,6<c.>.materiaadincendiumparata.

2 2 Ignis combuffit cos. quia perierunt in incendio Babyloni-
C£ ciuitatis,

2 j Non funt ptunx.i. ille ignis non crit ad recreationetn ficut
illeqttijit incarnino hvemCyfed ad exterminationem.

24 S\cfa^3i(nntt[b[.idefldatacombuHioni.

25 Negociatores tui. Hic excluditur tertium de quo confidebat
Babylontj,f.multttudo & potentia mercatorum,quibus abundahat il
lud regnum, qui difcurrebantad diiierfas partes per mare&perjcr
ram , & inde diuiiias multas apportabant ad muniendum regntim
Babylonicum.Explorabant et coditiones aliaru Ge>itium,quodmul
tum facieb.n ad fl.tbiliendum regnu fuum: hac igitur txdudttur >m
dicJfMi-.Negocia. & c.i. quos habere confucuiHi a fuiia.nione tuJ.

26 Vnufquifquci. in itinenbus fuis & operibus & ideo ex Ju-
pradiHis concluditttr.

27 Non cft qui faluet tcf. in omnibus illis pcr quns confiiehas
fatuari& [tabiUrt^ vtpatetperexduflonemeorum expr<ediBi\

* Cap.

I

Se(i»;

I

liiim.

39J

Ifai^ Cap.XLVlII.

CA^. XLVIir.

'a \ Fditt hac .Confuem-

/i j\ tudo cft vt quando

agiturdecarnahlfracljfjtn

plicitcr & fine nominis

adicdione lacob vel Ifracl

dicatur , ficut in hoc loco ,

vbi eos alloquitur, qui no-

hiine tcnus lacob vel Ifra-

• clappellantur.

b itde aquh luda. ludx fa-

cit mctioiiem , quia dcccm

tribubus captiuatis, luda

& Beniamin & Izuita: in

tcrrapromiff.mancbat &

c A p.

XLVIII.

35»^

» Quid dicamiAc fi dicat.qui Bjby'oni przdixi
recedeeft iinplcri; vosautem audiieaitcntiat
quz fum di^urus.

Vdite hxc dornus la—
cob, qui vocamininomi-

a TSolo. INonlscob.non llracl, quinonha-

betis opus nominis.

f luda 8c Beniainin & Lcui.

b T.SeminCjcarnefcilicci nonfid'.

Trlora miraculaS.q u s feci D
in medio eoru ex quo ab
Acgypto cxicrut: & immi-
ncntc captiuitate a Nabu-
chodonofor.Nunc aQt an-
tcquam captiucnturprjedi
circorum Uberationem,(5c
Chald.-Eorum vaftatione:

»ir } o i b T 1 vnderepente.f.quaiventu-.

ne llraci , & de aquis luda , ra pr.Tdico, operatus fum.

a^iNonin honoteindonvni/fdincnnfitmationemveftrimenaatij quiaidola ^ PrOCOoiuS Oftcndit

adoratis.quorumabominaiionepracepiumeft, vtiureturprrnomeT (lomini. _ vyvwp uj . v^i.is.iiuij.

cxims,quiiuratisinnomincdomini,6rDei ^ ^f^mde fe ante non ad
,r 1 I •• ijjv.^a^^ oftcntationcmfedvtihtate
Urael recordamini,non in ueritate neque futurapricdicere, partim

, lionice. a f Sicur iaftant. b ^A iTufalem lerofoliinitx. QUidcm Ut rCrUm CUetUm

Rcgem dcluda habebant. d in iuftltia. Dc ciuitate enim fanda uocati y idoiisnon afcribant,par--

C tC DU Ijrael . Topulus hk .i »P.ot<:aor-m. «iFundati . . - . .

lalitjs me bovorat , cor autcm funrjS^fupcr Dcum ifrael t conftabiliti funt,

eorum looge eji a me. a lCn usnosfaliccueftesfumus. b TEft. c TAntiqua

* Procopius . Quemad- c dominusexerciiuumnomcneius. Pridraex

1

6

modum falfo Ifraehtae vo-
cabaniur,qui nominibui
hiscrantindigni : fic cum
iurarcnt Deique Ifrael rc-
"^ cordarcntur , labijs ipfum
' honorabant , qui cordc ab
codemfemotierant. f

d Deciui'attenimjcHcla.\c
fidicatiHabitatorcsIcrufa- g
lcm vos cfreiaclatis,& do-
miniSabaoth habcrepriui
lcgium,cum caflfa vobis, la
cob,Ifrael, & fanftai vrbis,
& Dei omnipotentis aflit-
matisvocabula.
e Vriora extunc. Przdixi
Babylonios (upcrandos, &
rcpcnte faciam quod mina
tusfum : vt vcnerintquae
prsdidia funt, fcias nec for
tuitonccdcoiumiuorum h
nutu accidiffe.

a i'Ex quocirpi l.-'0'iic(inira Babylonem.Onus Babyto.&c.TPtophetis.

tuncannuncilui,&exoremeo exierunt,&

a TChaldxotumfubiirrfio, velira teuetllo

ti m vcro vt de futuris edo-

ftirefipifcerent.

f Xetuus fernus.HmcSxt- ^lnnm

phanus : dura ceruue & incir- Aa.ir.f.

cuncifi cor.

g Frons tua 4;retf .vndc Ezc-

chxA: Omnis quippe ctomus if-

auditafeciea:repecetoperatus{um& ucnc- lo raiiattritafronteei}^&i.'^t\t'^zei^.jh, •

a TQu3" r'o 'lii i letuaioqui^ bTineriduius. xcmlz^-.lProns muUetis merciri p"^'*** ^*

runt. Sduienimquiadiirusestu^&ncruus " cnfaaaefltibi,no!ui,eru. ^

a rtrreuocab.l.sfupeibia. ■ b irinuetecunda. ^ Et COnJeruatt funt ,Q.\^Cl

fcrrcusceruixma,&fronstuat2Erca. Prx- '* dicat.Plurimaannunciam-

a lFuiut3tibiO(Bat>yloni. bTEx quocoepi loquicontra Babylonem,pet
, prophetas ne for d.ido. mec &cc.

dixi tibi cx tunc, antequam uenirent indi-

f a TVt Cvrus & Datiusdc Babylonijs mevindicarent.

Cauitibi, ncforte dicci^Es: idola mca fccc-
runt hxc, & fcuJptilia mea, & conflatilia

a T'ftrropheia$complenda. b tlmplet».

mandauerunt ifta . Qua: audifti uide om-

a TFilijs veltiis qu* ventutaerant fupet Babylonem , fcd celaftis veiitatem. ^

nia. Vos a.ie„, non annunciiftis . Audi- J* P^.^^STpirc;™^

i8 abfconditum nominatur ,
intellexit.

^ Vropter

rus cram, fcd quia non re-
cordarisquac dico, quac di»
durus eram referuo.
4« Procopius . Si^d qus-
i| runt nonnulli quomodo
fe noua fecifle aflcrat,cu m
doccnte Ecclcfiaflc, nibil no-

14 uum fub cceio fit . Ghrifli igt-

1 5 tur myftcrium , longe ca

aTUemiferfs Babytoni|s «"No qaoddc Aegyf.fduxeiim.huiufjiodi. b^A nie.

ta fcci tibi ndua cx tunc, 6c t conferuata

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. XLVIII.

AVditC hxcVoHquam IJatas prophtta denunciauh Bihylo
niorum dtfiru^ionem,hic confequenterdenftnciat popuit lu-
d£ ltberationem,qui captiuusa Babylonijs tenebatur ; Et diuiditur
in duaspartts: quiapritnb excitat audientium inttUtciurr, fecundo
profequiturpropofitum,ibi:Vriora.Circaprimum recolit duo de qui
bus gloriabantur,& quxdibebant eos monere ai bonum.Vrimum
«• efi,nobiluatis ortus,quje debet mouere ad bonum .- vnde dicit Boe-
' tius,^ .ie confol.<p in nobilitate generis iftud cfl optimum : quia per
hocrfl impofita ipfis nihilibus quitdam necejjitas ne a maiorum
fmumprobitate degcnerent,& quantum ad bocdicit.

1 Audite hxc.i.qui defcendiflis a tanto patriarcha,& ab ea vo
catieiiisftliflffael.

2 Et de aquis,& c.i.de tribu nobHiorifiUorum Ifrael: quia erat
ngia. Secunda efl,JanBitatis cultus,quia foli lud^i dicebantur prte
alijs cultores Dei,& qudium ad hoc dicit. 3 Qui iu.qnafi adeiuf
reuerentiam homines enim per maiorem fui iurant, Heb. 6. c. Sed
quiareuereiitia debila non efl inillicitoiurarnento,fed magis irrC'
uerentia^ideo adremouendum ecrumfalfamgloriamfubdit.

4 Non in UC. Et fl': eos notat de iuramentofalo,quodcaretve-'

ntate, & de iuramento iniquo,qiiod caret iuflitia,

J Dc ciuitate , &C. i.lerujalem ad cultum Dei ele^a.

^ Vocati Cunt.i.denominati ciues,de quo ftmiliter gloriabatur.

7 Et fupcr Dcum.^«M Ifgem eiusferuare promiferunt.& hoc
etiam dehrbat eos mouere ad bonum.

8 Priora.Hic exeqtitur propofltu.f.de populi liberatione. Circa
quam primo ponitur iibcrantis conditio,fecund6 fuhditur ipfa libc-

M0P^.ALITE1{.
t Audite hxc. In hocc. fccundum fenfiim litcralcm de-
lcribiturduplcx libcratio. Primaefllibcratio Iiidaioru
a captiiiitate Babylonica.qux fuit hHa pcr Cyru.Sccun-
da eft liberatio fidclium olum a fcruitute dgmonis, quae
iactaeftperChriflum.Prima vcrofuitfigura fccuda^&
ifta fccundaquK cfl libcratio adxmonis (cruitutc figura
cil tcrtisliberationis.f acorruptiAnc prxlentis mifcriae:
quaeritinfuturarcfurredione:Sicut.n.caquxfucrunt
in ve.teft.figuraucruntea quae funt in nouoini quod di
Citur I.Cor.io.c. omnum tiguraconttngibjint illis:iicciqnx
fiunt in ccdefia miliiantc, luo modo figurat & repncfcn

tant

t

ratio,iOi.(J,on'^rcg2mini.C6ditio aiit tiberantis tft,^ Jit fciens &
fotrns ad hoc-.O' ideo primo oHenditur tpftus Deifcientia,& feiu-
do ipftus potentia,ibi: Audi mc. Vrima in duas.quiaprimb Dei
fcientia oftenditur,jecundd qu^dam obieHio foluitur,ibif^tO. no.
tncum.Ctrcaprimum fcienium.^ Deifcientiaoftcndiiur duplici-
ter, vno modo excerta reuelatione contingentium futurorum, alio
tnodo ex occultatione eorum,Jecundum pomtur, ihi. Audita fcci.
Circaprimum dicitur inperfona domini:J?noricxtunc.ideft an f
tequam fierent.

p Annunciiui.ficut paiet,Gen.i^ .d.vbi denunciauit ./ibrah<«
peregrinationemfeminisfuifuturam in .Aegyptum: & inde reditn
ram quartageneratione: & ftcut denunciauit,ita poflea ineffcHum
produxit,ideofubditur. i Rcpentc,&C. Et caufa huius reuela
tionis & conftmilium fubditur. 1 1 Sciui enim, Scc.fad creden
dum veritatem & pronus ad idololatrix falfitatem.ideo.
11 VrxAixi.fcilicetlongifaBum.
1 j Nc forte diccres. Ii eueniffent abfque mea denunciatione»

1 4 Ou2 audifti./^er me rettelata.

15 Vide omnilL. ficut pr^dixi adimpleta & ftcpotes fcire,quod
cgo fct & non idola.

16 Vos aute.fei^ ego qui h^c remlaui .Ahrahe et alijs prophetis,

1 7 Audita {cci.Hic oflenditur propofttum ex aitquorum occul-
tatione. Siiut enim Deus aliqna reuetauit luixis antequam fierent,
ne idolis eorum adfcriberentur, vt di^um e(l:ita atiqua non reuela
uit eis,ne pr^cognitio idolis adjcriberttur : (^ hocefi qitoddicitur:
Audi ti.fc.&CC.i.Jntcquam ficrent,vt didum ifl parte pneceden-
tr.fSrfic continuatfe ad praicedcntia.

ig Etconferuatafunt./.iora(jp«d»wet<i«tttw. * Quae

tantea qux funt in ecclcfia triunphante. Vnde dicit Ha
go de fando Vidtorc : Supernsmatrisgaudia rcprefcn-
tatccclcfia.Inecclcfiavcro triumphantenuUacftfigura,
fcd ola funtibi claraabfquc a;nigmatc.idco dc ciuuate
ccelcftldicitur Apo.il. /B,tte»2p/M>»»o/» vidi in ea:dominus.n.
omnipotens templumcfl etus . Igitur prima libcratio myftice
cxponitur de fccunda:& io ficut Cyrus prima libcratio-
Hcm fecit, & pcr nuncios & litcras in fuo imperio publi
cauit.vthabctur i.Efdrsi. fic Chriftusquifccundamli-
bcrationcai fccit, cam in orbe pcr apoftolos fuos & dilci
pulos alios pubUcauit : ficut dicitur Mar. vlt.d. Euntts in
mmdum vniuerfumpr^.dicate Euangelium omnicreatur^,&c.

\ Secun-

3P7

Itb. y. eoRcu
ccirum.

t purgaui.

^a Vropternom? meu.
A Sciliccr ne violarc-
tur. /o«^f faciamfeci.
f.fiirorem mcum
nc clifpcrdcrcm rc,
quiaadorafti vitu-
Inm: &laudetnea. Vt
mcf.laudarcs: injre
«abotr.\ce,c raca.
•Jf Origcncs Igne

Gloford.&NicoIaideLyra

a fAmr. b TAi.udii.f.nt<-iu5m^Jiit. c TCognouidi. d f<^o cfMa fmt.

funt qux nelcis. Nunc creaca sunr,6<fnon t extunc&antc i

a.Q',„.m,.lcan,ur, fAd.istm.. 1Ad„smc>s. ^

diem : S^non audifti ea.ne forte dicas : ecce ego cognoui, 3

398

a *^f X quoapud mtf futr n . b 1 •»udi-ns ca.

ca.

pcllat.inquocosq D
ad cam adafli funt, t di
ctiam mcndicarc
ncccfle fir.
c .yfudi me lacob.
Eifdc adhuc loqui-
turquibus dixcrat:

NcqueaudilH.nequccognouilb, nequecxtuncapcrta 4
cft auiistua.Scioenim,quiapra:uaricansprjcuaricaberis, 6 Memdomu^ la-

afExCuolc«a.«ccp.ftf.?a.,ilUc^.dolumodo,..U. biQu.ndodcAcgyrtolibc- 7 Coi , qUl VOCammi
,M....%uf.i r» u?c:ocS;;?s f Al.»vcmrc. c INcvilrfc.TNon tuu... u.cn.u.u. g nomillC, HOn rclf-

& tiafercflbiem ex utcro uocaui tc.Propter nomen meum

1 < 4^ f D.fecado. b fFcc.lcil.cctncd.fpCrdrrcm. 1 K.cductndo .cipi.u.ta.e-

t 1 «... 1 uiBCTcaao. o -«r ^^.^^^j^^j^, »j ^ Krcno lc^js, vt «ujfiiumcn.um :,.<; fcqnu.s.

quus aliquis, fcd vt i^Jncr^ faciam furorcm meum : & t laude mea infrenabo

bcncfiCUSCrga COS, ^ . ^Fot.i3-'"ibuUtionis. b «;^iia non es purf.atus.

ne intercas . Eccc t cxcoxi te, scd non quafi ai gentum.

Mjti

Dcus mundo lila
turustft.non vtco

quidolorcafficien

di lunt&ignc indi

f « amino ecnt,vndc (acrae ii-

n tcra: trnciora qu?

damcdicunt,vtcos

tpropter me pertcrrefaciat, qui

t fupia 4J. aiitfj. ncqueunt a

peccatisauerti, qd

docctllaias,7'ro;)n*'

uomen mtti oflendam

ttbifurorcmmcum,&

gloriofa mea inducam

Juper te,ne te perdam.

b Incamino pauper

tatis. Purgando per

paupertatcm, diui-

tiastuas dando ho

te.

^Mfc icoid.am oieam. b INon ttoiiieriiis \cni . libe abo lo^

E ^

h clcci tet in camino paupertatis : propter me, propter me ^^

^ a ,Ugcn..bus4Li.«,Uns >.bctarc. ,Lauicm. ^ "^^^^ J; ;^^; v'^-- ,7

faciam,ut non blifphemer^te^gloriam mcam alteri non ;? muit

alCarrali b fNom'nenonrc. c TAd pcrnitcnt.am. IP CipiU

^ M.lutem. IViuus. ^.o flgnil .-_, .

c dabo. Audi meIacob,& Ifiacl queego uoco'.tEgoipfe,ego n .rode vnigctiito,e?r

a f fin'S «Mortuus. 1 liuia viuo & fai mottuus. b ^Fllius. vndc: jl primHS & i^lrimus-.qii ^
'"'• 1-1 ^ , Omnlainljpicnt.ate. ■ . ' ur^., _>/:..., .,-

p tCLC\, Mulct .tj.votady
jo paiicivcrotl-^i.ldco^

11 non cleftos. quia

12 nondumSaluatore

1 3 recepcranr, ("cd vo-

14 catos appcUar.

15 d £^'i/7/e.*Proco
6 pius.BQsadUiediiii

niiatis mcditationc

inuitat,cumrcprin

m non habcre

ificat lcgiturvc

f l.iitiun

t, r j " •' ^^ nonobfcurefiiinili

primus.&cgonouiIiimus.Manusquoqimcatundauitter cauit.cumvixiilcll:

r a^lil.us bfCa.I.^s. cfCor..n,..e.

ra,& dcxteramei niela eft cglos.Ego uocabo eos,& Itabut

f Vt uicx patcant v.iont. . tCa:U vcl ~ -7-- ^^ «,':'■ ^'^^,^ ,,, „,„„,,.

fimul . Confrrcframini omnes uos , &c auditc, quis de eis

ftibus.vel in Acgypto, vbi oftcnditur diuitijs& paupcr-
tato plcrofque tcntari.

•Jt Procopius.Fornaccm paupertatis,reruitutlslocuap-

pellat

25 &mortuumfuiflc.

26 adiecit. Et.n.ideui

27 vitainitium & fi-

28 nis , quia feipfum
25» cxinaniuit ,vtiaiii

formam acciperet.

e Cvngrcgawini omncs vos ■ Qiiid crgo gloriatur tcrra &: Ec

cinis ignoransfragilitatcm iuam?

^ .Annm-

NICOLAVS DE L Y R A.

* I Qjix ncfcis. •'.«'/ fifci^«po/;M.

2 Non ex tunc . /. ti^nge antequam cffcnt horam in qna faSa
funtilU coiniHiHi.Cuius ratio fuhdirur.
j Nc fortc dicas cccc>&c. per me vcl per idola tuitequam fie
rent,ideo fubditur.
Q 4 Neque au difti.flfc idolis tuis.

5 Ncque cognoui. pf^eipy^^w,

6 Nequeextunc, Scc.& (ubditur caufa.

7 Scioenim,(Scc. r.lcro pronttatcm tuam adidololitriam.

8 Et tranlgrcflbrem, ScC.alias de ventre.t. de defcrto in quo
portabam te,'juaft mater puerum in ventre:ibi enim fabricauitpo
pulus Ifracl vitulum confiatiUm, & adoranit hofiias immolando,
Exo. ii. & ideo aliquafknt lUi popnlo celatavcl vehtavfquead
horam euentus, ne expronitate eius ad idololatriam attnbuertt ido
lis iflam pr^co^nitionem.

lailcorG p». 9 Proptcr nomen meum. Hic remouetur quxdam obiedio.

pulo ingrato quiapofjet aliquis dicere exquo Deus pr.efciiut maliciam & proni

'^^"h '^V^ t^tem huius poputi,non debuit cis tot bonafcciffe:hoc remouet di-

coatiJK. '" cenSffillanon fecit propter populumjfd propter nomenfuum, &

hoc esi quod dtcitur: Proptcr nomen meum longe faciam. '

i.fcci. tt lo quitur de prateiito per modum futuri. (icui frequenter

fit.in prophttt s: Quia Umc penitus non tc deleui.vt feruarem promif

fum meum ad .Abraham, Ijaac & lacob de confeniando fcmen eo-

rumipropcer quod dicente domino M(iyft,Exo.jz.c.Ccrno qiwd

populus iftc dur^ ccruicis fit,dimittc mc vt irafcatur fu

rormcuscontra eos,& dclam cos.Mnyfes orauic dominum

dicens : Q^iiefca t ira tua, & eflo placabilis fuper ncquitia

populi tui . Rccordare Abraham, llaac, & Ifracl fcruo-

rumtuorum quibusinrafli,&c.

10 Etlaude mc<i,S(.cldeJi injienafubigam. occupandotein
ceremonus.

1 1 Nc in tercas,&c/! IdoUstifiafuit vna de caufts muhipUca-
tionis ceremoniatium.

1 2 Eccc cxcoxi tc.per tribuUtiones mtiltiplices in deferto,et
pofleu in tcrra promil/wnts perrcges .Affyriorum & BabyloniiC.

I i Scd non qu afi argcnt n nv q.d.fcmper m te remanfit ali-
quid impuriim.

1 4 Elcgi tc,& c/. in Acgypto,vbi in paupertate & affli&ione

coqucbas

n

coqucbas tatere in camino.

1 5 Proptcr me,&C./. propter honorcm meum feruandum : Et
aupticatur prupter me,ad inaiorem afjertionem.

1 6 Faciam f.liberatiomm tuam & Jalu.itionem.

1 7 Yt non blafphemer. a dicentibus , qubd non tenerem ai
patrcs prxdidcs fidcUtatem.

18 Et gloriam meam. idtjl cultum miln df.bitHm.

19 Alteri non dabo.'.iiiir< ticite non concedam.

20 Audi me. Hic conjeqnemer olhnditur potentia Dcilihira-
tis, & hoc ex creatione rerum dc n ihilo,ad qucim requiritur pcten
tia ivfinna: quia intermhil (^ aliquid non cjipropouio aliqaa: &
hoc tfl quodjubditur.

21 Ego iple. & non aliusfupple efl creator.

22 Egoprimus& ego t\omG\m\xs. a quo dependet ornne
effe creatum.

2 } Manus quoque mea. hoc dicitur.qnia terra eflpars infi-
mamwidijftcutfundamentum in dowo.
24 Et dcxtera mca menfa eft codos . In Heljreo habetur;.

Palmizauit COelos. idcli patmo mtnjuruuit .• pcr qwd intclligi.

turfacilitas menfurationis, ficnt efi in co quodmenfuratur pabno

btminis.

2 5 EgO VOCabo cOS.i.ccrpora cakflia impovendo eis propria

nomi'ia, Pjat.i^c^.a.Qnv numcrat multitudincmftellaL-u,

& omnib.eos nomina vocat.

16 Etftabunt fimul. idcjt paratifunt ad obfcquium menm:

& fic ofienditnr Dei poteflas non foltm cx rerum crcatione, fed

etiam tx earum gubernatione.

27 Congrcgamini omncs vos . Voflquam Ifdxs denunci::- 1 %
uitDciliberanus conditionem, hic confequenter denunciat ipfrm
Uberationem:& fecundb liberationis modtt & ordincw.ibi: EgiC
dimmi.Circa primum fcicndum qnbi Uberatio populi deBabylo-
nejadaper Cyrum,figura fuit liherationis apot(fl.itcdx7nonis fa-
fl/ per Ci}rifium:i^ ideo primoponitur libtratio prima,& ftcundo
fecunda,ibi: Acccditc ad mciModui e',i enini iHius propheta, vt
frequcnttr ditiim c/ijnpra dcnunciando liaturn illius populiyfimnl
denunciare myflerium Clnifli.Circa pritnum d-citur: Congrega-
mini omncs vos.i.vos lud.u.

28 Et au di. Vocem domini loquentis per os prop/ietx.

29 Quis de eis ideil de Cljaldxis,de quibusfuprafccerat meni'
tionem.

* Annun-

M/ftici

MOR^jlLlTElt^.

j Sccunda vcroliberatio myflicccxponcnda cftdeterra.
Chriflus n.pcr pafllioncm fuam apcruitgloriaiianuam,
& tunciiberati fucruntpatrcsin limbodcicnti,&cum
Chrifto rclargcnte furrcxcruni aliqui:ficut dicitur Mat-

th.27.f.

c.

t\\.2.y .f.Multa corpvrafanHurum (un ixeiKm ^-Ctri.Et hcc rciiir-
rcdioparticularis, figurafuit re("urreclioni$gencralis,
qu^crit in finemundi : & tunccrcatura qux ingcmilcit
& parturit,libcrabitur a leruitutecoiruptionis in iibct-
tatcm glori^filiorum Dci , vt diciturad Rom. 7. & hcc
fufFiciant pro myfticatione huiuscapituli.

t MO^,A-

395>

a ^'trmncittuh h<ec.
A Quod Cyrus Baby-
loncdcftrueret, vel
qiiodfiliusmeusde
virgine narcitums
cflet.

b Dominus dile. eum.
Hxc ^prie ad Chri
flu ptinent.Pofllmt
tamead Cyrumre
ferri, & ad Darium
vfquc ad locum il-

lum;Direftaeftvia
cius.

c Siiam. quia capiet
cam . Vel filius in
raundo redimedo
cum , qui & Chal-
djEOSjfcilicct dzmo
neseiecit:vnde,prin
ceps huius mundi :
ciicietur foras.
d Vocam eum: Cyru,
velfilium, perGa-
brielem diccns : Et

voca-

Ifak Cap.XLIX.

aTCyrum 8; Ditimti.quia dlmiCtpopuIum fuum.

annunciauithiec?Dominu.sdilexitcum : facietvolunta-

. I^Q^ia inif rliciet cos.

tem fuam m Babylone^ & brachium fuum in Chald fis.

a^ Dc Cyro p« propheiss meos vtl de filio. b «rPiDf rio nomine pei Kaiain antequim na-
'■^"jj"'- , <:*^Scilicetfiliununcarneminihi.

£go cgo locutus fum & vocaui eum,adduxi eum, &c t di-

«jAo oriente contra Babylonios. af Non Cyri.qui idololatra, fed Chrilti qur pecca"'/^ non
.„: i ^i ..„ b«fFiIiusadGentes:Venite admeomnesqui 'abor.Sc

400

tecii.necinucntus ell,Scc.

oncrati elli$,& ego reii. vos.

I

Z

i

4
5

6

7

reda eft via eius . Accedite ad me, & audite h^c. Nona

.i^^MiiIticnimaudieruntqusMovli in monteSina locutus fum.

principio in abfcdndito locutusfiim . Ex tempore ante-

a 9

vocahis ncmen eius le- D

futn.

e Mipttne. Totam

trinitatem breuiter

plcne , & apcrte di-

ftinguit.

•!< PrOCOpius. EgO t profperabi

cumpatre tuncade '"•

ram,cumderebus

iftisconfiliumagita

af^iiiiiaftafunt. flnpstre birpafer. cTlncatnari conitituit.
— - - - n

fl •■Filiiim

quam ficrent,ibi cram: & nunc dominus Deus miiic mc

• IConcrpnis <;ft de Spiritu laniflo. bfApoftolosalloqu tjr. cTS.in^uinc.

& ipiritus eiu5.H?''c dicit dominust Deus redemptor tuus

lEuangcliutn

fandtus Ilrael : Ego dominus Deus tuus docens tc vtilia,

TPtxdicationis. ^ Jptantisaffeflu- a «rNlfcte. 'O lli-a<-) ■ d apjltoli.

t gubernans tc in via qua ambulas. Vtina attendilles man

aTQ^iainfc. , hTAbuiidans- c^lnc»'o.

datamea.Faclafuiflecficutflumenpaxtua, &iuftitia tua

aTH7perbolc:Hucilluc.juetedundans. blTlnnumeraDills. cfSpiritualc apoftoliciii».

ficut gurgites maris . Et fuiflet quafi arcna femcn cuum.

10 rct.Iam vcro & me

1 1 pater ipfe & fanfti-

12 tatis eiufdcmfpiri-
ij tus,adeaquje abip-
14 fodccrcta funtexc-
ry quenda, mittedum
16 cenfuit.

tj { Ego dominus. Qui
i8 Ifracl futura ^mit-

19 to. Redditcaufam

20 quarceospriusaffii

21 xcrit.

22 g Et fuiffctqmft are-
2 5 na Jcmeti. * Proco-

14 pius.Perfcmeneos
^ in

t Deus.

B

NICOLAVSDELYRA.

^ i Annunciauitha:c./.»>a/d«y/«(:/w/»c>-C}'i«w.^./.««//Kiti(
yfn» deidoUshxcannunciarepotuit.

2 Dominus dilcxitcum./;C)'r«r«.C/rM quod fciendum,fp dili-
qcre eft vdk alicui hnum.Deus autem promouit Cyrum ad itignita

Cy*.

tt m reg>n de ftatu ii.fimo & viir.vt didumfuitjuprd 4^.&lic di-
lexit tum quantum ad bunum regni & Alonarchix,non tamen qua~
ttiadbonugratle C£ glori£:quialicet Dcii cdiconfefius fuerit, vt
habetur i.Ejdr. i.tamecuhocidolacoluit.vt diciufuit fupra^^.c

3 Facict Voluntatcm,6cc./".</eii in Babylone Chaldxos propter
pcccata (ua puniendofecundum ordinem diuinx iu/iiti.t,z^ ludxos
mde Ubetandos.

4 Ego ego locutus fum. inperfona Dei hocdicitur,qui mentiri
non poteft .

5 Et vocaui cum. ad dignitatem regni.

6 Adduxieum. coifi-a Babylontm.

7 Et direda eft via. per vicloriam fequentem.

8 Acccditc. Hic confequenter dcnunciatur Uberatio d potenate
dxmonis fi'^urata per liberationem d captiuitate Babylonis . Hxc
autem liberatio facUeft per mijfionem filij Dei inmundum : ideo
primo dejcribitur htec milfio,fecund6 faCia pereii liberatio,ibi:HqC
dicit.CircaprimHm efl aliquantulum imrnorandTi,quiaibiexprimi
turfanBx trinitatis myfteriu.Sciendurn igitur (p illud quod hic di-
citur:N6 d principio^&c/fc^Jc/K dodores catljolicos & Htbraos
intclligitur dc datione lcgis in mdte Sinai, qux ndfuit dala occulth
fed manifeftcyintantum ^ totus populus auiiebat vocem domini lo-
quentis quaniii ai decr:m prxcepta dccalogi.vthabetur Exo. 22.&
fiQ quod dicitur /?zc;N6 a principio £<.C.non eft vtrbim Ifaix qui
legcnd deditifcd ipfius Dei: & m hoc conueniunt cathoHci & He-
brxi:quodautcfubditur. Extcn.an.ficibicra.f.a^ife^/Krt /e.V(/a-
fetur, Et in llebrxo habetur. A principio fui cftc cgo ibi./.«
principio dationis legis. Q^exponut aliqui Hebrxi de pcrjuna Ifaije
dicentes,^ omnes prophetx fuerunt inmonte Sinn , V" ibiaccepe-

'^ Tunt d Deo prophetias fuas,ficut Moyfes lcgcm-.futuris tamen tepO'
,j^ ribus fecmdmi ordinationem Dei ah cispronunciandas, &(ecudu
hocfubdit Ifaias. Et nijc diisDcus mifit mc, & fpirituseius.
.f.ad denunciandu prophetid quam tuuc acccperant.j.ipfo tempore
dationis legis:Sed i(iud dicium c§lfalfum,quiapo^} dattonem lcgis
Ifaiasfuit natus.f.per 6oo.annos ^ amplius:multi etiam prophe-
U adhucpoflerius.fleremias E^^clnel , Danitl, .AigxuSyZacha-
riaSf&pluresaltf. Si autem dicatur qtiod animx propmarum ex-
tunc vei ante fucrunt create, &ficfucrunt ibi prophetx fecundnm
animas.Hoc nonfolii eft contra do£lores catholicos & Thilojophos
{qui dicunt animam ijominis nonprxccdere corpus duratione) fed
etia cotra aliquos doBores Hebr.tos: vndefuper illud Zacbar.i 2 .a.
Egoformasfpirituhominisin mcdiocius. vbi transLatio
nojira /;ai>er.Fingens fpiritu eius in CO,iicit quxda glo.IIebrai
ca,^ creator creat anima cum perfciitonefigurx corporis humani:
trita dicvttphilofophi-quia anima e(l aCius primus corporis phyft-
cj orga.& c. 2. de anma.Hoc etiam apparet Cenc. i.vbi dicitur tp
formato co)'/)ore.^(/*,Deusinfpirauit in facie eiusfpiracu-
lu vita.Er^o quoi dicitur hic:E\ tpc antcquaficrent ibi cra,
vel d principiojui efk.Ego ibi: non potest intetligi de l[aia:huc etia
patet in quodam libro apudHebr>(es auteniico, vbi ifta litera indu-

m

cr:

Pte

citur , diSli in perf^na Dci , ficut & prxcedens immediatk.f.J^on i
principio in ahfcondito locutiisfum, & eodem mcdo quodfubditur
in eodem contextu,C$ fub eodem vcrfu. Et nunc mifit me dominust
<&c.iH perfona Dei dicitur : Si enim adpcrfomm IJaix referretury
cffe ibi principium noui verfus , vt efjct difiin^io inter perjonas lo-
qucntes: nunc autem inHcbrxo vnicus eflverfns qui ibi incipiiz
^cccdite ad me,&c.terminatur,ibi.Et tunc dominus Dcus mi
fit mc,& fpiritus c\m,inclufmi:.Et diais patet myflerium (andf
Trmitatis , quia hic exprefic dicitur Deusmifir.s a Deo &jpiritus Trinitas.
eius,inter mijfum & ndttentem efl perfonalis diliin8io,& Jic appa
ret difiinciio perjonalis ipjius filtj mijji d patre ^ SpirituJanHo , d
quibus mijpis e(i in carnem pro niundifalutc; I{<:funiatur ergo lite-
ra a princtpio,cum dicitur; Acccdite. hoc vcrbum cfl Jilij Dei,vt
patet ex prxdiciis,qui excitat attentionem audicntium adjignifica
dum q, yult dicere aliquid magmim fcilice: JanBx trinitatis & in ■
carnationis filij myfierium.

9 Non a principio. fcilicet dationis legis.

10 In abfcondito,&c. quiainmamfefloeamdedi.Cinaquod
fciendum,quod licet lex illa fuerit daia a tota trinitate , cuius ope-
ra funt indiuifa,tamen ifla datio appropriatur filio. Sicut enim illei
qux pcrtincnt ad potentiam appropriantur patri ^ qux ad bonita-
tem SpirituifanHo , itaqu^pertinent adfapientiam appropriantur
filio:cuiufmodi eft datio legis & propheticx cognitionis & fimiliTt. ^

1 1 Ex tcmporcantequam. cumpatre & Spiritufan&o Jecun-
dum diuinitatem.

12 'i.inunc. idefltemporegratix. _
i? 'Dom\x\ns. idefi Deus pater.

14 Mifitme. ad humanitatis affumptionem.

Ij Et (^pirnus cilis. qui eflteriiaintrinitafeperfona.

1 6 Hxc dicit. Hic confcquenter defcribitur liberatio fa^a pcrfi-
lium incarnatum, & hoc perfuamfanclam do£lrinam & opera, iH
dicitur.Hxc dicit.i. Deifilius incarnatus,quiredemptor eU miidi,
CS svnu Dcns & dominus cum patrc & Splritnfancio.

17 Sanctu s Ifracl. idefl fancHficans Ifrael.
1 ^ Ego domin us. ratione deitatis.

1 9 Doccns tc vtiiia.?.£/<%c7/cii cofilia, qux licet nonfint neccf
faria ad jalutem , difponunt tamcn ad pcrfe^ionem Chrtjius enlm
quantum ad moralia prxccpta non addidit nifi confilia.

20 Cnbetnans.in prxfenti vitaqux efl via adpairiam, & quia
Ucet docirinam Chrijiiplurcs ludciacceperint, tamenmultoplures
recufauerunt,vt patet in Euangcljjs & .A8ibus apoflolorum ,ideo
Jubditur.

21 Vtinam attcndifles. quantumcnim adcrcdenda Chrislus
plura dccuit tanquam de necefiitate falutis,vt de articulo fan&x tri
riitatis,& incarnationis,de baptifmo,& confmilibus.

22 Fafla fuiflct. yidcHcct quantim adpacem temporalem^quia
l{oma)ii non venifjent ad deiirucndum loium & Gentem,qux do-
firuclio fuit in rindiclam mortis Chrifti,& quantum adpaccm ih-
ternarn confcientic,^ pacem fupern^ glori^ finaliter conjequenda,
ftcut avgdi ilamautruntin natiuitate Chrifii crcdentibus aftutura.
Luc.2.h. Gloriain altifl[imis Dco,& in terra pax, &c.

4j Etiuftitia. ideft valde abundans ,quia lujiitiaqu^ eftper fi-
dtm ( hrifti,illa eH iuflitia abundans.

24 It fuifTet quafi arena km.umtnJ.filij tm,&filiifuiffent

* mulio

401

Glof-ord.&NicoIai(IeLyra ^oi

4

Tldtjn-FUioli mci, quo»it«utti paitorio,drn«frr 8ic. af Arenx. bfSftnen. cTSetnptrcflnit
VMi Iifaehtx, vclChriftijni.iunoiiien: A Chriilo enun omnMtili)
Ap< rtoloriin' Chiftiani d'cuntiir.

& ftirpsvtcri tuivtlapillicius.Non intcriilTct^&cnofuit

«Tlfrarl bTO lud«i dc E»bylone(e mittente Cvro.velfidelesdemundo.

fct attritum nomen eius a facie mca.Egrcdimini de Baby

afSi non coipotc vcl incnte. b<0 ludii^ibctationcm: »cl O vos apoHoli

aniir.atuni rcd. niptioncin

lonc:(ugite aChaldaris.Invoccexultationisannunciate: 5

n ^''ridicanJc.

^ inteUigc , qui non
A ex fanguinibus, fcd

ex Deo nati funt.Iu

dxos cnim corpora

liter propagari ctia

fiprophcnxnonpa

rnerint ^pagari co

tigit. NcqiTcenim

magnum quidcon

fcqucntur,fiqnara

tioneviJemusi ycr

mibuscffici,corpo-

re multiplicentur.

a 7^011 finetunt. De ai^ciun. , . w.. «..u,......, -

Acsypto vcnientib. junt in dcfcrto,cijm cduccrcteos:ac|uam de pctra produ- ^

adlitCram.DcCapti a«DeAcg>r«ovenicniibusadUtcfani.b*Peimilit tondi cTUiusChiiiti d«lAbluiion.s.

UitalC aUtCm Baby b , ^. ^ e™Us.nuicftp.-^vnonra,q.i.feciiv,r.qucv.,un,.

lonisrcdcutib. hoc c xitcis:& fciditpctram,dC fluxeruntaquas. Noncltpax
inrc implctumfuif aTii»:"<t^i'squ'"'"'^"^'«0'f«™"''^'''''*f"»'''''*"="''°"'"""""' ^°

B fenonlcgimus, fcd impijs dicitdominus.
hvperboliceaccipifi

diim cd ficut cxtcra multa:Apcflolis autem gratia fpi- rium dedicans nobis .

ritul-

auditum facitchoc,& cffcrteillud vlc]; adextrcmaterra?.

aTO luitii.vcl apolioli. b^^TcciofaiigUinis." De B.b)lonc vel de .nun.lo.c^Ad litrrain.

TVelfupplanialore$»icioruin. dltgicffi de habvlonelub Zqrobabcl &alii»ducibus.
Egrcfli de Acgvpto non folum fiticiuni ' -d mi- ■murau-rui.i.

3 Dicitc:Rcdcmitdominusferuumiuumlacdb.Nonfitic- 7

o

aVSriuIl.

l*De B.-bylone, vrl dciiiunHo.

rltuffanfti dc Chri
flo profluxit.7^0// /i-
rfei-rtw/.fidelcs de mfi
domentecxeuntcs,
fatiatiacqua fapic-
ti.r.

b Scidit petrarr. Pc-
tracrat Chriftus.
Scinditurin partes
fcrmo diuinus, vt
qnem totum fufci-
pcre non poffumus
fpartes fumamus.
C ktflux runtJcju.t.
Vnusmilitumlan-
cca latus cius ape-
ruit,6c cotinuocxi-
uit fanguis noffr.-c
i'cdcmptionis,&a-
qua baptifmi,bap-J£
nfmum,&marty-'

CAP.

I

NICOLAVS DE L YRA.
^ muhoplurrs ejuamjwit^ijiita in cti>iri/cliune lirujal, tti ,ppter Chri.
Nameri» in fli mortem multi ludei fucrunf interfcH': , vidtliat duus ciMum
terfcaorum milid a prindpio oblidionis vjf<e adfineni:& r» captiuitatcm du-
Iud»oru Egc ^j nonaginta Jeptem milia, vt dUii Egcfvpus lUorurn tanjo.utn
fippi»** yicinus //.y

1 Et flirps vtcri tui.iJefifilii & fiti^-

2 Vt lapiUi cius.J.m*!'-». f{epetitio tfl eiufdtfententia.Foran-
tur etiam hocfemen &filif&filifcmvcs qui ircdidifjcnt dotiti-
rt£ ludtorun>,ft fidtm Cbnsii rrccpiffenc.

B 'bion wtCTUffct.i.nonfuijfeidillrncfioiamdi^a.

4 ^redimini. Vvfiq>'um llaias d<nur,iiji'it drpltcfm lihcra-
tioncm.f.ptr C)rum ,&ptr Cljiiihm hic ccnfequcntrr dcfi:*ihit
Ttriujqueordimm jiuemoditm : & pritnb prinnejccundd fciurd.-e

Q cap.feq.Circaprin.a tfjfjV.Egrcdiniini dc Babylonc. Q.i<a/i di-
cat.orooeelideflritciio eius per Cyru7ii <T cxcrciius ipfius.

5 V\l%\lczC\\^\(iiXis. quianonfoiumciuitas mctropolis fuit
captj a Cy>o,lrd ctiam tcta regic.

6 Invocc cxuhationis annunciatc./.fcanc dcfiru^tonm

applau-

iipploudirido dii- iniiuc iufiitip& ttiam liberationi ludxorum qut
pofi tlrdrtH-h^^ntm 1'aBi efi pcr Cyrum.

7 Dicitc Rcdimit./.»w libcratione de captiuitate Bahylonica^
^fducite ettam ad memoriam tanquamgrati liberati<jnem defertti
tutc^e^ypti.

8 Non fiticrunt in dcfcrto. c« exirent de^e^ypto: per hot
non cxcluditur (ttisge/ietalncr,quiafilij Ifrael exeHdo de jle^yptit
prffi funt plurics fitim indcftrto , vt paict Exo.i^.d^ \j.& Ty-',
2o./crf excluditur fitis ducens ad periiulum mortis. Et quia dona»
nits Jubuenit cis,idt o fubditur,

5j Aquamdcpctra.&c. vrpiiJrtfAforf. i7.eJr»«.20.
10 Non cft pax impijs. quia quartumcurique dominus prffiam
rct cis luc bencficia &ptura alta,fuerunt tamen multi mali inp9<
pulo Ifraelcontra dominum murmurantcs, qui mortui fuerunt va
gabundi in deferto,n babetur T^um. 1 4. \on emmpvtfji iHud dt_t
produBione aqu^ de petra expom conuenienter de redttu captiuim
lis Dabylonice,quia non legitur tunc domintm talia fedffe. Et t '
efi verifimile,qu6d Efdras & alijs\,quiide reditTt defiripferut i
tacuiffcnt,& idco mclius exponitur modo diHo de redttu de uie
fto. * C A P.

A D D I T I O. L

Ittcapit.^^.vbi diciturinpoliit. Propternomcn mcum
longc faciam.

i>uod in propbeticis fcripturisfrequeter fitfermo defuturo per
modumprfteriti , ratio efl propter certitudinem prophetie prout
cornmnniier dicitur , fed quoddeprgtcrito per modum jinuri fiat
f(rtno:h{c ratio nonfufficit ,fed alfri,rianda efialia.
A D D I T I O. I L

In eodem capitulo vbi dicitur in pvflilia . Et laudc mea in
frcnabo te.

"Per diuinam laudem homo afcendit in Deumper rff.H^m , in-
tanium , qucd per hoc retrabitur ab his qu^ fnnt cont) a Deum : (^
hoc eji quod lAc dicit prophtta.L:xudc mea infrenabo te,«e tn-
tereasfecundum fanilum Tbom.inz.z.q.^l. que vidrjtur magis
propria expojitio quam iila qu^ in pofiil.continetur de laude.

A D D I T I O 1 I L

In eo.ca.vbi duitur in pofl.Et dextera mca mefa efl cslos.

Terhoc quod dicitur. Dcxtera mea palmizauitcoelo!;, /<-
cundiim Hcbraicam literam, nonfolum intelligitur facilitas meh.-
furatiohis,lcd etiam minfuratioris drbita congruentia,feu coapta
fio ad rem quf fdificariintcnditur,licut illequipalmaatiquidme-
jHrat,fic vt non cxce<lat,nec dtficiat ab intento,fecudum iltud,Sap.
I i.rf.Omnia fccitdominus numcro,p6derc& mefura.

Kfptica. In cap.^S.Tofl. exponitiUum paflum: Propter no-
mcn mcuni furorcm meum longefaciam. idefiJeci,po-
ntndo fkturum pro prftento . Burg. dicii vfitatum in prophetis po-
Mrepr^teritumprofuturo. proptcrcertitudinemprophetig : Sed
ponere futurum pro prftcrito habei aliam raticnem,quam tamen
nott «Jfignaf.potefl autem pr^ttr aitas rationes dici, quodprophc-

te vtuntur,& facrafcriptura de Deo loquentes verbo omnium 1
porum indifferenter : quia ^ternitas foli Dto conueniens coexiil
omnibus diferentijs temporum,fiCut di£lum efifiipra Exod.^o.
in eodcm capit.vbi dicitur. Et laudc mca infrcnabo te 1
intcreas.fcoc/rcnww dicitpoflit. ceremoniates obligationes quik
popuius ienebatur,ne ad idola dfflueret.Eurge.auttm bocfa^iu
paruipendens dicit illam laudem fore aficnjhm mentis in Dtii pl
ajfi^um tam feruidum, vt per hunc tanquam perfrenu m rctraba
ti<r ab bis quffunt contra Deum.Sedmanifeflumcfl ex titera,quoi
illi ludp de quibus hic dicitur, huiufmodi affcBi^m non babuerun
ad Deum : quia coluerunt Deum timoreferuili . Dum enim tti
bnlurentnr ad dominum ctamautrunt , vt dicitur de hoc popul
in mukis locisfacr^Jcripturit. Tempore autcm profpcntatis di
fluxerJit ad idolaiideo dicitur de eodcm.Vopulns hiclabiis m
honorat,&C.F«(ic aliacfl laus Dci qu^procedit d liOera votit
tate,qia que dferuili obtigatione.Vrima non habet rationem fren
fed lihcrtatis,quia fit amore iuflitif. Secunda babet rationem fren
quiafit timore pan^.Trima non retrahit d malo,fed tenditin bon'i
quod fit liberefine freno.Secunda autem retrahit d malo , fedno
afficitur ad bonum.Et quod de prima boc non dicatur, fed de fccw
da probat fanBus Thom.exponens bunctocumC^ dtcens: Infrei iuj ■
pOfidtfl.obligabo te ad ceremoniates laudes meas,nefacrificia w
lis offerens intereas.Et adducitadid concordantiam Tfat.la ch
mo & freno maxillas corum conftringe.T^wfo bic & ah\
oculos Btirg.odio zsr liuore c ecatos vtviderenonpotuit,qubd vii
pcndtrido poUil.fantium Tbom.vilipendit: cuiustamen di&a d'i,
inprologo fui operis igne cbaritatis examinata,^ naturalis rat
nis difiaminemuttipliciter purgata,& tamen hic Burg.pro fui et
ris cotifirmatione allcgat fanBum Thom.fecunda fecundx ^> 9 1 .
eumftc relinquat incontradiHione,

Ifak Cap.XLIX.

404

C A P. X L ! X.

rdit-t inful.t. Poft reliquiariim Ifrael vocationem
&infidcliCi abicdionemJ(dequibus: ^onefipax
mpijs dicitdominus ) fub infuiarum nomineallo-
quitur in perfona filij ecdefias de Gentibus.
b jlttenditepopuli. 4« Proco-

, pxus.Intuere vti de prafen-
itibus ioquatur dominus,
deqiie alio domino , pcr ea
quae fequuntur , fuam ipfe
Inatiuitatem & feruitutcm,
csteraque ciufmodi expli-
cans,dilputet,cum ait. Domi
nus dc vitre vocauit me. de rte
ro matris mex rccordatus efl no
nunii mei.Habuit.n.ante iii-
carnationis tcmpus, nomi-
nanaturcfuecogrua, De%
vita,lumen,iap:6tia,virtus,
I& fimilia, fcd Chriftus, &
lefns & nobilcum Dcus,ad
«aquaececonomiam lccu
ta funt tempora, referutur
vndcfunt& iWa.Etpan.sfi-
lium & vocabis nomen lefum ,
; cuius vt intcrprctationcm
doccret, ipfeenim popuifi
fuum a peccatis eorum li-
bcrabit,adiunxit. Atno-
bifcum Deus ,ex naturx &
ceconomiae ratione inditij
cft, vtlefusafacultate& viribus.

C Gladium acutum. T^a veui paccm mitterc,fedgladium,mi-
los.f.a bonis feparans.

* Procopius. Taquagladiuacutucflrcait.quidignosab
ir.dignis lcparct.nam & ipfa euageli) ^mulgatio.gladius
aduerfus diaboli tyrannide cxtititdeditnobis&ipfum

fpiritus

C A P. XLIX,

./

iTEcclcfiae fluflibus feculi vndique
concuflz. \

Vdite infiila:, di attendi- i

a^Ab fxtremis tcrrac.

tcpopuli delduge. Do- z

i fVocabis nom.neiuslcium.

minus ab vtero vocauit

a^Aritequam nafccier.

mc : de vtntrc matris t

a» .^ei Gabriclcin dt.ens . Vocabisnomeneius lefum. btVt riiirim
ons lui interficiat impium. «'Vetba oris roei.vnde:Gladiusfpiritus,
quodellverbum Dei.

mee recdrdatus cft nominis mei,& pofuit 6s

f froteftione. a «rPotenrixaiuinitaris.

meum quafigladiuacutu:in vmbramanus

a^TAQomni inalo, vt vilitascarnistegereiur poientiadiuinitatis.
vniic;Spiritu(ranausfMperueniet in te,8t virtus,8cc.
b^^Supci aUas.ptophcta: eniin Scapoftoh fagittilunf:S3»itia potentisacufx. r

f u? protexic me,& pofuit me ficutfagitta ele- 6

airlncjrne. b^Vndcfnpn.Tues Deujabfconiiiius c1 Uiuinit.item. y

da:in pharctrafuaabfcoditmeV^^dixitmihi: s

a^ObcUicns vf^ucad moacm. b IDegcnerc ifiaclfccundumcaincin. p

t.t.

fpiritus gladiu i.verbu Dci ,cuiusope darmonufraudcsD
jPpellimus.Couenict&fanaisipfisoratio^indeqjeftqa
fpiritu oris fui Anania & Saphira petru interfeciflelcgi-
mus,quod Ezcchiaite Rabface cxercitu prccibus fudi^flc
quod Paulumdcnique verbo oris fui Elymaoccjccafle.

d ">';c«i/a^n/<!>w.-}:Procopius.
Eft veroapatre etiam fagit
taelecla pofitus, vteos fe-
riat qui fpcculis eius digni
funt.quo morefe diledio-
ncpeicufl^amanimacxiuir.
idem nimirum in carne , g "nt..
vtdignistantum cerncre-
tur, aflumpfittanquam in
pharetra reconditus.
* Origcnes.Quam bonum ^°^"'-'«" «*
eft, hoc iaculo vulnerari. """
Hac fagitta vulnerati fue-
rutilliquiinterfc inuicera
confcrebant. Vonnecorm-
Jirnm ardens erat in ncbis^
*Hilarius.InrelIigimus hac ^uc »4.
fagittam vtilem efle adco- in PuLn?.
figcnda noftra vitia.In poe-
na confcientiffi malos con-
figit hxc fagitta , in diledis E
vitia,& pcccatavulnerat&
fanat. Eftqucdeuaftascar-

b IDegcnerc ifiaclfccundumcaincm
CPatct in me mancns,ipfe facit opcta.

r- » tT f'1 ; - - -.^- ^- - r^^ 10 bo& purgans.deuaftatma

ScruusmeusestuIIraci,quiamtegloriabor, n ios&

pmgat bbnos.
c Gloriabi.r. Quodnon iti 'oh.ir.a
zV^sicmxs.Vater glorifcMlmmen tmm.lc.t alibi: Exv.rgeglo- ^'«^•'^•q'
ria mea &c.

* Procopius. Corpore quide quod a fcruis dixerat, fer-
uus dicaturChriftus.genere aut.quod ablfracle,lfrael.
Sed tanquam Dei virtus rebus ipfis qua: operatur , eum
cuius virtuseft gloria afFerat , in forma ferui faftus.

«t

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. X L I X.

AVditcinfulai.H/c confequenter dejcribiturmodus.f.fecuda
iiberationis facie per Chrijium, SciendH tamcn,quod aliqui
dc^ores caihulici totH ijiud capitulim exponunt dt liberatione fa-
daper Cyrum. Ud ijlud non vidctur veru,(]iiia populus dc Bjbytc-
ne rediens nonfuit in tanta profperitate,quanta defcribitur hicumo
fuit in muita anguHia,&pa'upertate,ficut didum esifup,^ 5.f . &
tnpluriljusaltjs tocis.Vr.tterea ftc exponcntcs tr agis ludaiT^at qua-

tsi^ tum ad hoc quam doHores Hebrxorum antiqui , oui aliquadida in
Ijoc c.referentadtempns Chrifii.f.iUud^Dcdi tc in luce Gcntiu,

... vt fisfalusmea vfq; ad cx remu terra, e?pcr confcqucs alia

t0 \iju£anmcluntur l)uicf(ntentia,conJequenter vtl amecedtier.Qubd
uut itafit,patet ingl.magna fiiper Cfw.41 .c.vbi mouetur tatis qu^-
Jiio dc Mefjia.-Voterit iie dici,Q> redemptur cts veneri{,fit leuans /j-

!8d[ \cies.i.acceptr,rpnfonarumfecundTimoditloquenii Hibraicii:& re
j^ondetur ibi:.Abfit :ftd ots ccnfitentes ei cordc Cj ore & oprribus
faluabit,ficut fcriptum esl ler.ijjj. In dicb.illis faluabitur la

ggl j da & Ifracl,&c.<?c (i dicat-.Conjitentes ei:^ Jic dicitur Ifa .^9.h.
- Dedi tc in luce GetiCi , vt fis falus mca vfquc ad cxtrcma
tcrrs: Hjecgl.fecundu ots doHores catliolicos inteliigitnr ad liteta
de Clmfio,vtptenius videbimus: quando erimns ibt domino concc-
dente:& per confequens alia qux ad ide inducuntur de c.iflo: Dedi
te in tuce Gentiu,&c.fecundum autorcm vil autores illvis intelligi
turad tittra de Chnsio. HeMi. 1 3 .g.hjic autoritas: Dcdi tC in
luce,&CiJ Vaulo & Barnaha induciturlanquam dtcia ad Itttram
deconuerftone Gentiiiiiadfidi^ Chrijii,Itfm.]{a.Sa.dicit.tphabetur
yerfns finem huius ca.^^^unquid tolletiir a forti prada,&c.intelligi
tur de Efau,perqueinteltigtt I{omanii imperium,quiacum atijs lu
dxis exptciat ptr Mtfiiam futurii tiberari dejeruitute in qua funt:
&ficfecundum eum referendum tfl ad tempus Chrtfii:quod verum
tii. Sed cxpcciantfuturu quod per hfum l^aT^arenii tmpletum efl:

fp quod dicit Mat. i j.d.Ergo i:bcrifuntfilij:& loquitur de tributo
lipmano imptratori reddendo. Igitur cxponendo capitulu fecundu
huncfcnjum in duaspartcs diuiditur.Quia primo ponitur modusfal
uattonis. Stcuridb tollitnr metus defprration!s,ibi. Et dixit Sion.
Trimain duas,quia prinio ponitur Saluatoris conditio,fecundofuO-
diturfalutis operatio,ibi: Et CgO dixi: Circa primum dicitur.

1 Audite infula;. Hic excitatur attentio,vt per boc deftgnetur
»unciand.€ rei magiittudo,

2 Dominus ab vtero,&c. Hoc dicitur inperfona Chrifliho-
minis,dc quo adhuc cxiflente in vtero mattis dixit dominus per an
jjr/?</««ma<i/o/e/)/;.VocabisnomcneiusIefum.Ipfeenim ^
laluum facictpopulum fuum d peccatis corum Mat.i.

5 Et pofu it OS m cu m . inquo notatur ifficacia verii Chrijli
ad prjjcindcndum viiia.

4 ln\'mhi:irmniisCux.i.pote^atisfux.

5 Protexit me.no« enim fuit captus d l'4d.tis, nifi quando ro-
/«/r,eir/co/»f«/ir,7oi.i8.a.Dixivobis.quiaegofam: fiergo -
mc qua:ritis,finite hos abire.

6 Et pofuit mc ficiit./« Hebrp habetur:Claram.f.limata:per
ImintelUgitur pnritas &ctaritas doiirinx Chrijli .

7 In pharctra Cuz.i.injua prouidentia.

8 Abfcondit me. vfque ad tempus reuelationis me<f.

9 Etdixit mihiSeruus. ratione humanitatis in qitaaccetit C\\t\:i.r-, :-«
formaferui.Vhit.z.a.Scmcii^(vLm cxinaniuitfor.fer.ac&c. niinacur lua

10 \(r2,c\fic nutriinatur Chrillus,qui depopulo Ifrael natusii^ ra ^^ '
tio'ieintciprctationum,quarum vna efi: Videns Deum quiaanima
Chrijii vidit diuinam efkntiam ab infianti Jua creationis. .Atia in-
terprctatio eft:Dirtdtis cum Deo:qudd optim^ conuenit Chriflo Ijo-
mini,quia eius humanitas eft mlirumentum diuinitatis coniTi^um
ei:& fic in om'nbus mouetur ftcundum deitatis inflin6lum.

1 1 Quia in tc g\oinbor. Ver miraculaydiuin^ potefiatis & ex-
ceilentt£ oemonfiratiua.

■)tEtego

M 0 n^.A L 1 T E}\,

1 .Auditt ivf<lie,&c. Capitulum ilUid litcraliter cxponit
dc modo liberationis fadae per Cluiftum Moraliter au
tcm potcft exponi de modo libcrationis ccclefi.-Eper bo-
numprx-latum: Qui primocognofcitpromotionefua
a domino fadtam diccns.

2 Dominus ab vtero,&c. i. de ftudio facra: fcripturjc voca
UitnicadrcgimeccclcfijEfu3e:& ha:ccftdcbita vocatio,
nodecurijsprincipu &tumultib. fcculariuncgocioru.
t /^tvfw/ccec.Rcpctitioeftciufdelcntcti^paliaverba.

3 Ltpojuu os mtum,&c. Pcr fanam do6lrinamhxrcfcs.

& viciarcfcindcntcm •

4 inumbra manus,&c.A daimonum perucrfitatc.

6 Lt pofiiit me,CSc.^ longo fcricntcm:idco fignat doflri-
namfanamdatamin fcripto,qua: 116 folum docctprg-
fcnrcs, fed ctiam futuros.

7 inpharetrajHa,&c. Per fpccialcm mei cuftodiam.

8 Et dixit mihiyC^c. Diuina cclcbrando.

ri Quia in te glorificahor.i.pcr tc gloriam mcaoftcndam
alijsexCmplo vitx & verbodoftrinJB. Etquonia dicitur
Luc. I j.c.Cum omnia quxpra:ceptafuntfeceritis,dicite: Serui in-
Milcs fumus.ldco fubditur vcrbum boni pralati.

t Ego

40^

GIof.ord.&NicoIaideLyra 406

/f a Etegodixi Quafidicarquomodotcglorificamgma-
A anam partcm ludarorum ad tc icnocarc non potuKHic
autcm libcrfihominismonrtraturarbitrium. LX-icnim
cft vocarc.noftrum crcdorc:ipfotamcaadiuuantc,vtm
fli voluntatisprxmium conlcqucntur.
* Procopius. Putat .. .,

nonnulli,/>"A^"ja- ^"^"^" ^ - • ■

buraui ex prophctx a

pcrfonadici, ibd^-

pricmagis adlalua

torcm rcfcratur , q

auditis Jupcriorib.

ifta reponat. Enim

vcropaterquomo-

doin mc glorifica-

bcris.cum multis.p

falutchominum la

boiibusfublatis.ni-

hilprofccerim,mul

tisadhucininfidcli

£ tatcpcrmancntibus

6c ipfis ludxis.

t Pjrum eO ^ k>jo i:iduium,&c.

legcndum ci\ ludicabit patcr.vtrfi

intcrrogiti- omnia fcccriin eis

I"*- quae dcbui : Manife-

Iohan.i7.a 7. , ':

Ibidcm. ■'''"" ""'^^" '"'"" '"^ '

•fdelertos If- nihus^quot rftmi/v.F.t
rael n rcdu- alibi: Egoteglorifitia'
ui("perivrram.
C Opns rwum. AHj:
Labor Si. dolor mc-
us:qi!iaflcuitciiii-
tatcm.Etajt iiipfal.
Qu^viitinjsi' li-''^ui-
ifewtcfluxtaHobrai

Et cyo dixi.In vacuiim laboraui fine caula,& vanc tortitu

^Mofcndo

b dinc

no &:opus mcum cumDeonico.Etnunchxcdicitclomi

* - - vtao»...mMur,remu.^ppel-itmvn,ie: ne «n.rr matns.nc* D£mm.uses lu.

b f 1« liicm. 1 1 EHintcm def^rto crcatorcidola colcntcm vndc:
Non vrni .•ili ad oucs iiu« pcneiun- domiis Unc'

/^t . 1 t, w f)

Jltij,!

ciim, pcndcnsincrucclongcafalutcmcavcrbalamcn- D

tationum mcarum.

d ni )v/;cafa. q.d.EgoIudxospcrdidi.fcdglorificatussu
in Gctib. vnde':i>dtire/i nnhi vmms ooteilas iucalo iS t" lerra.
Van:m eJi.Lxx.magnum. eft. * Procopius. Magnum rc ^

vcraopuscxtititcu i

bfritiendo. c^QMiianon profu]tei«. _ ad fcruitUtCm fot-

matuscirctfilias,ad
humanx natur.tfa
lutcm, quain condi
dit, lcrui formam
anumerc.Atqucin- j
dceftqaod glorifi- |
catur,tanq rapini
minime arbirratus.

c mcam confumpfi . Ergo ludicium meum cu domi- 3

alQu.odfec.ci». ^loiam. tnelvu...lc. tii.o U.l,cct Lonsucrcnti i.imacuum UWaui. 4

im 8

CII

nus formans mc cx vccro feruum fibi , vt reducam lacdb 6 cfle fe vqualc Deo.

' .T .,.n «in.ni.a.cfi.in 7 C ■ytoomuiat n/ii^ha

ad eumA ifracl non congrcgabitur. Etgloiihcatuslu

, ^fS c .um ii rininrm. I>f 1" i-l ''tcilione.

m oculis domini , & Dcus meus fadus eft fortiiudo mca

t\ Cc.nColjiido,!iii>ri ab.caiorc pov>uli nic,

Etdixit:

bus lacob,&1fcccs IfiaclconucitcndaiJtDcditein lucem

f .M.T :Ui.l

Gcntium.vtfis falus mea vf.]ue ad excremum cerras.Hxc

^r,,„ ,l=dclium. ISarfHticans. »fChriftum.

dicitdominus redemptorlfraclfanaus eius, ad contem

bf Lxx.Magnumetl tibi.vt lotc.s puermcus.
c^Tibi, d f A morteanimx.

t Parum clbvtfis mihi feruus ad fufcitandas tri-

b1 Od« vicio luo coti..c.unt. cf Dcf,.cai..e, 1 Ad fidem. d «;Et ideo T .To illis.
"i^— j,,o llnia lE.iJin If Vt Crntesilluo .natas a I tidr.ii ilducas.

9

lO

II

Pfal.Jj».b.

Oum, 6cNazarios
cius.qiiosquoiidic
lad.ti in Synagogis
maledicunt : qaia
proptereos rcgnu,^
locum,i5cGcntcm
amifcrunt.
1 2 f /^^^?tf .Prophcta ad
I { filifi. '{egfs VI. te vc- '

14 nicieadiudiciu.Ilc

15 gcs.fapoftoli&aiij

16 qui cum domino

17 iudicabant.

'^^'^'■-•-''"^^'^'^c::.^.tanqu,m:.^:'!:d;;r^r''''"7*' i« ^: p.ocopius.Ado-

' - -dabominatamGcntem.adfcruiim «9 rabuntomne.stuiu
>^v k..„h,„„„mn>„m ^o dacmum prxcipac,

ci qui.iuni cor .n nisnu Dei. b^lnnonoteni tuu.n. r . . r '

_ o.iii.a'.oi..-..i;uimimr''-ido,Scf..luicmGentmm. cTPcclefix. 21 CUni VCnCrit m pa-

domiiiorum.Rcc;esvidcbunc&:confurgentprincipc.s, &: 22 trisdexctia cumjnx

ptibilemanimim, a

.rram,»

1 t;io

gclisfuis.

Dtuifij.

NICOLAVS DE LYRA.

1 H t C^O di.\i. t-Ui; tdjajutmcr ^omtur jaluus opcratio, 6" primb
rifp iiu iudxorTultCHndo rffped.t Ge.,tili!<n',,lji:Et^\onficams
{am.Circa primu Jc:cttdum,ip laborcs Chr''fl: iciu>ia'tdo, v!g'ia.dJ,
doundo,pr.tdicando, & ouinia ulia iratit a-l uofliam (.iluum ordi
vata,fctund>m quod diuturVfil.Ji.c OpcratUS cft falute ill
medio tcrra; :& qHiiHis priticipalntr tmpuijneiit aJ piwdit\,n ■
du lud.xis in pcrlonapropria,Dropi'fr q'iod dicit.'Mat. i 5.'. Non

fum miflijs nifi adouesq pcrierut domusnrael:.'^/"t^a«
ci ludxi cd^aratitih ad ali' s ctediderunt,iG- tjiuiitum adillos dait.

2 In vacnum laboraui.Propter incrcduiMem lud.vorum.Lt
ad idtm facitquodfequitur.

? Sinccauia & vanc. licetenim mortuus fu:rit instate viriV,
tamtn ix laboribui vidtbatur iarn antiqnus , O" in parte conjiiM-
ptus,propter quod dixetunt ti J«</.«i,/t//;.G.^.Quinqu3ginta an
nos nondum,&c.

4 Ergo iudicium.(/''faip/e videl,qu6dn!hil omifi de cvntiirgen^
tibfs ad falutim iiidjeorhm .

5 Foi mans mc.v/.ja ab inf!anti incarvationis fuit diuiituus COV'
fus Chiijliformatii,& aiiin,atum,zrfic ex tttnc ptrf(£li<s fuitChri
(lus omnihi-s fcitn us.iJ- chanimatibus .

6 Vt rcducam lacob ad cum.i'if^ populum Jfael defcendtn-
tem d hcob,'td cjucm ductndurn fmt m^fjns^vt ditium efl.

7 Et Kracl non congrcgabitur. in oculi domimptrfnf epuc-
nem fidci,quia pro mawri parte m infidilitate fua ptrmunfit. Sicut
enim lacob & Ifradfunt duo nomina vmus p£rfoii.t, Gcne.i 2. ita
Junt hic nomiiia vmus popuU ah illo dcJcendcntis.Votefl etiam hxc
litera exponi,vt qnod dicitur hic. Vt rcducam lacob ad cum.
intelli^aiiir de illis qui crcdidcrunt cxpopuLo lud,eori4rii,luut fut-
runt apoHoli attfcj; diftipuiimuliiy vihabtt'4ri'i .Atlihus apodoto
Tum.EtquodJnhditHr. Ifracl non congrcgabitur,jnft///^ifhJ"
deiltisqui remanftrunt incnduli.

S Glorificatns Cum.Hic conjtqnenter defribitur opcratiofalu-

tis

l

tis qnantnm ad Centiles,qitifidem Chrifli rectperunt ; & diuiditur
in ditds partcs,quia prirno dejiribitur huitis fatutis operatio,&Jc-
cimib lnbditurgratiarum aiiio.ibi ^hiuditx CxU.Circa primim
diLitur in perfona C/;Wj^'.Etglorificatus lum. nter crtdentes no
nicti »,CMm,(juod faclurn efi vinute Dcipatris,ideofibduur.
p Et dixit paru m cd.m humaniiatc ajhmpta adfufutandas tri
bus lacobde morie i„Jidelitutis ai vitam fidci,fecimd:tm quam di"
citur.Ahac.i. '.luflus autcm ex fide viuit.

10 Etfccesnracl.'c/tyi w/«j.

11 Conucrtcndas./'' wVrHrey.

12 Dcdi itt mXxxczm Gcmiiim.V er fifccptione hminis fidct.

1 j Vt fis falus mca iaejl a me miffa & daia.

14 Vlquc adcxtrcmiimtcrr3e.£i/)0f worfarf/«Vcfcri/Z«j<jpo
fioiij ..^i/.i.a.Hritis mihi tcftcs in Icrufalcm,5: inomnila
dxa,'?c Samaria,& vique ad vltimum terrac.

15 Haec dicitdominus./«/iccf Oenspater.

1 6 Rcd'..-mptor Ifracl. q^t-a dtdit filium pro eius rcdemptione,

17 Sancluscius..'!/^;/ jM.dfiirio:-.

18 Ad contcmptibilcm animam i.Chriflum dcnominando
d p.ut': lo:P, qia in iiiirrianiiait iijji-.ntpta contcptibtiis apvaruitin-
fra 5 i.h. Qiiaii abfconditus vultuscius,& pc.pcdus,&c.
J9 Ad abominatam G^mcm. upnriutiitam ectUji^mjijuatit

ftip a modutfi abcmiiiJti Junt P' tiicipts ludxurum, vt pat-. t m a8i-

hus api.lh:iorHin piiribiis locis. ftmituer pofiea mnlti i\Oinani iw'

pcratorcs,vtT\lero,DGmitianus,Dijilct!afi:iS,MaXimiar,us,&mi4l

tia!ijc.:m totalit.r c.xtermin.irc qnxrenus.

20 Ad fcruum dominorii.;. poptdumcaihi.Vcum , quia tf'

Cintfiiaiufn queuter conderiin^b.cntiir ad mctalia futticnaa,& aii'

opcrafcruitiafacitnda. 1

2 i Rcgcs vidcbunt.»»/raf«/<z i« virtuie nominis Chriftifienda
ptr ap..(tolos,& ei.rutn jntceflorts.

22 Et confurgcnt principcs.j</ fiatumfidci Chri(iian.c, quod
muxime puiuit icvipore Consianiini.

* Et

ti

4

5
6

7

M O l{ .A L I r E H^.

Ego di.ri.In uacuum laboraui,3c c.

tr^o ludiciUM.i gratia cius tantum cxpc£lo,idco fubdit.

Formans mc.cx infufionc fiivE gratise.

yt ret/waw.eJ-c.f.fimpliccm baptizatum.

Et ;,v..'^/.i<'.itcratusfupcrbuscum lanaisno/bciabitur

Auguftin. dc Vnde bcatus Aug.cum lcgiflct vitam Pauli fimplicis fcr

cc.

tur duille:Simplices& illiterati rapiuntcclum, nosau-
tcm cum Hterisnoftris trudimur ad infcrnum,
ii ti^toi 'fcatnsfuh f&c. f.in fpc , fed quia bonus prslatus

non

nofoluin fuadioccfi^ficit.(edeti.T in aliis.ficatpatetdc!

B.Augaft.iSc Ambrolio &: fimilibus.quj pcr librosabcisi

coditos proficiut toti ccclcfi? Deijideo dr a dominofibi.

9 Pano-H e//,c7~t. Scquitur. '

1 2 Dcdi te in luccm Gcntiam,&c.

i s Hntc dicit aorn. quoniam lub bonopraelato proficiunij

magni,& parui,idco fubditur. Hxc dicn tlurt,.&t.ad coiitcn

fiibttem animatn,&i . in quo notantur parui.

21 Rcgcs videbunt & conlijrgcnt pnncipcs, inquo no

tantur magni.

lEt

I

47

Ifak Cap.XLIlI.

418

f

£

h

le e-
c t.

2,lntcrnoorepla

ctti. Paflionis,

refuiredionis

inquoplacuit a

Dcorediniere

gcnus huma-

num.

-jc Procopius.

Fuerat enim

antemijdico-

flrudione pre

cognituChri-

itiniyfterium,

Idhisemicuit

temporibus, g b

busprspotcn-

tiplacuit. Ita-

queicarnatio-

nis tepus diei

nomine figni- c

ficatjVtPauF:

Ecce nunc lepus

acceptabU: ^ccce

aunc dtesfulutis.

b Supervias pi

jcentur,&c.

* Eufcbius.
vetcri lcgecau
tum crat , ne
quis extra Ic-
rofolymitanu

J^Te f fum venettt in gloria parr;-! cum angelis. bTPatrem. .

&:adorabuntpropterdominum,quiafideIiseft: 5;randumlfrael 2

afln ralutemmuDdi. blfatetad fihum. c^Gratia: dc quo:Ecc? nu^c tcinpM^ acceptJbilcecce nuncdi.fa. 3
d^:c ntem. latcr clarrrica h ium tuum,vt fitius luus cla.te.&c. ^

quielegitce. H^cdicitdominusilntemporcplacito exaudiui te,& "^

afHuaij.)a^ btlncruce. cTDiccntisiQuaiemede.e. dlMortelupeiata. ^A mortc fupcrata. ^

, , cT-lmic n* Sc charitatis. " , ^

. in die falutis auxiliatus (um tui.Et leruaui te,& d:di te in fcedus po 7 pra^claregefta

,. ^^ , b „ rt- I 1 c ,. , ^' A , V gloria,dumjn

puli,vt lulcitares terram,& poilideres hxrcditates diflipata.s, vt di-

af Fervariose.rores. b«iFuniculis pcccato um:Funijus enim peccatorum fiioru;n quiliiucconitringiiur.
cTln''dcli[atis& ignorantijr,iiuilucem vidcre nonp >i'rant. dT"'"inin'mini.

ceres his qui vind:i funt^exite : &: Iiis qui in tcnebris, + rcuelaiiiini.

aTEt fii. bTConuerfi lumen Chrilli afpicientes.f Ooftrinas apoftolorum & prophetarum. b1 Dominus
P''cit,& ji hil roihi deetit.&c. c< Apercis lciipturis. dlErit ef Pafti ante. f THanem vctbi.

Supervidspafcenti.ir,&inomnibustpIanispaTcuaeorum. Non ^^ di cardinibns

aTAquani fapieniiac, bTAdueifafeculinonnocebum-Fcrdiem fol ron 'i-t te,neque luna pernoflem. ^ OpiritUSianCtl

cTChrillus <]ui in milerict nliafua redeiTiir

cfurient neque fi tient, & non percutiet eos ^ftus & fbl : quia mife-

aTbcuedicitedonunudefoatibusirracl Et alibi:Hauiietis aquas de foiniL<usfalua:otis.

bTVete'is 8c noui tellamenti.

rator corum rcget eos,& adtfontcs aquarutportabit eos. Etpona

aTlmpedimcnta mundi,vcl apoftolos.qni viaalijs. ftis. t^ lanam. cTGtaJientes (iiperfemitas meas.

dTQn bus paraiurvii.

omncsmontesmeosin viam^&femit^meactexaltabutur.Ecceifti ^^ quatuor mo-

aTAbOrientc. bfAdfidemad vniiatemecclclis. tf Alii hdeles. d^Qinli ab omnibusmundipartibus. ^*" '^'^"'' * Crrc-

b c , -1 d ^ efoccijente. nnS.dcqax. Ic

GC longc venient, S^ccceilliab AquiIonc6cmari,&:iftideterra 25 rufJtm quxocd

afEigo. TDomitum de lalMtehumani gencris. tfOangeli, cTHabitatores tcrri. dlS prophftas.

d«;Exiram»nra cordisUtici». eTFrjt emin^iites virtuie. ^6 ConTCPatiO lU

AuftraIi.tLaudarcc?Ii,&exuItaterra:iubilatemontesIaudc.quia 27 ftoruni inter-

feetfiliuin. Ti^ater. sf .idelem.qui lcihc^t cx ludaiscrediderunt. bTBeati pauperes fpintu, jg rS nofirnrum
quoniam ipforumeftregnum coelorum. TG""'uin iJuaE linelege 6c lineDeo. T^ijii <*cfeiti datmo- |. uiiiuiuiii.
j ^ Bibus iubi.icebart. 2p VndC . Dlll^lt

tcmplumfacri cofolatus cftdfispopulufuil,&pauperiafuoru mifciebitur.Etdixit 2° domims fo «''yMatt.ij.d
ficiaDeoofferd sion. Multitii pfMg^.a.

rct,ant vefcerc ^ do coeleflium Gii ^d.

tur ante dominum.Eccc quomodo iam in legc noua.in virtutum, & fanifiorum iam cum domino rcgnantiuni. Apoc..!/.3,
oibusviisparcuntur,5cinoIbus viis pafcua fideliu funt. vndc: Qu<efurjum efilibera tji,qu* est maternoiira.Et illaqua

c Et ^ ludjti

C "Et ptiYiamoLS D
mndo. ¥^Proco.
Dicas,&mon
tes pcculiari-
tcrmagis aijs
casqu^rcrum

8

10 terris verfanf ,;

11 inaltfi crigun

12 tur HumilcS|^;gratema
IJ auteeos quos nifeiiatc vos.

14 dquatuor mu

17 participcs cffis

18 dos,diabolica

19 fernirutcChri

20 ftus libcrauit.

2« d o^xtSiovXc tduat.
22 rufalem &S10 t-

NICOLAVS DE LYRA.
V I Et ado.propter do.Scdicet patrem.
z Quia fide cft. Mitiendo redemptorm mundo^ftcut patribus
prunnji^rat.

3 Et faa.lfracl.jfie/l fanHficatorem eius.

4 Qui elegit tc Scilicet Chrijium hominem ad opus rcdemptio
ir>,nisb".mani.

' j Haecdixitdo. ide(i,Deus pater.

6 In temporc p\aoto.idc/l gratite.

7 Exaudi.te.O'««/i emra creatio Chri(li ad patrem fuit exaudi
ta tjuf prijceilit fecundum ddibtratitiam voluntatem.

8 Et in die falutisJdf^,?» dic pajfionisy qua operatus eflfalute
in tnedio tcrr^.

P Auxiliatus fum tui. Dando conflantiampatiendi.

10 Et feruate. Hecipiendo animam t»am in morte, (^priuando
Corpi'S d corruptione .

11 Etdcte,5cc.ytperteDecfaidere.

n Vtfu-tcr.ide hahitates in terra d morteculp^ ad vita grati^.

1 3 Et pollideres hae diffipatas. idefl,nationes Gentium diuer-
fis erronbus laceratas.

14 Vtdicercs hisqui vm.Cunt.Confuctudinepeccandi.
J y Exite.Pfr viritatem panitenti^.

J^ Et his qui in tencbris funt- Scilicet ignorantite.

17 Rcuelamini. in veritatis cognitione.

1 8 Super vias pakcatyir.ideft^infibferuatione mandatorum&
confdiorum .

\9 Etinomnibus plinis.idefl infanBorum e.-cemplis qtt£ (unt
Uaplanaquodpoffuni ab omaibus videri .

20 Pafcua

20 Pafcua eorum. Quia magis tcdificant e.xempU qi<an, vti bj,

21 Non cfurient ncque fiticm.Exhocenimpater,quodnon
intelligitur de reditu captiuitatis Babylonice, qtiia nunquamftc til
implctumifed de redcmptione fa£la per Chriflum,qi<e quidem habet '
ejfe^um in confecutione vittC beat^,vbi nullum fentitur malum, &-
habetur omne bonurn. Ideojubditur.

22 Etadfontesaquatumpotabiteos. Ter quoddejignatur ^
quies appetitus in bono adepto.

a^ Et ponam omncs montes>&c.Tc)' hocintelUgitur remo'
tio impedimentorum publicationis Euangelii per difcurfum apoflo
lorumaliorum qucm difcipulorum,yt fuit diSlum fupra .^o.c.ldeo
fubdvur.

24 Eccc ifii de longe. 'fcilicet adfidcm per predicationem.

25 Et ecce illi ab AquiIone,&c.i</f^,rfe omniparte tcrr^ ha»
biiabiiis arid.t & infutarum maris.

2 6 Laudate coeir. Hic confiquenter ponitur huius bemficifgra-
tiarum adio,cum dicitur: LaudatC COcVudefl,a>igfli quifunt ci^
ues cceli,& Chrifio nato gratias agentes cantauerunt. Glon^. in aL
tiflimisDeo,&c.z.wc/ z.t.

27 Et cxulta terra. idefi, habitantes in terra,quanttm ad mino»
res & mrdiocres.

28 lubilate montes htidcm. Quantumad mmres.

29 Quia confola.eft dominus.Per modimprccdidium.

30 EtdixitSion.Hiccon/e^Me«fer/o///t«r metus dc fpcrationis:
Et primo redtmptionis fiendaper Cyrum fecundo refptd''^ redm~
ftionis fied£ per Chriflu-.quiaiflf dnaflm'4 tangitnturdprcplutay
ytdiciumeflfuprafecunda ibi: Lcuain circuitU.C;>fa/»«w«r»
dicitur:Etdi.Sion.idelifiUi qui fueranthabitatores ^ion.

• -jc Dereli-

MO\.yiLiTEi{.

i I Et adorahunt propter dominum Deum,^c. Proficicntcs in
bonocxtuadodlrina . Etquoniam bonipra^latiDeum
deprecantnr pro tali profcdu populi (ui, fubditur.
5 Htcc dicit uominus.In tcmpore placito exaudiui te. idcft,ho-
niines tcrrcnosa mortc culpas.

1 3 Etpoffideres l)xreditatcs,&c. idcft,animas pcccatis lacc-
ratas.

14 Vtdiceres ifis qui vincli funt.Cbfnctt\d\r\c pcccandiqu^
eft qua^dam cathena ligans peccatorcm in culpa.

16 A</j/i^ttijatf«e/;r;j)riftt.Scilicct ignorantiae.
1 8 Super T-Mj.f.mandatorum Dci,& confiUorura.
t Tajcentur. DoOrina tua.

ip Et omnibus planis. Ideft,fandoru exemplis quas de pla«
no ctiam a fimplicibuscapiuntur.

20 P<i/t«« fc>-«fw.Idcft,refcdlio mentis .

2 1 Von ejuricnt,&c. fcilicet illi qui perdudi fuerint ad c$
ligaudia.

25 Et ponam omnesmontesin viam. Idcftjimpcdimcnta prae
dicationis aufcram,na & praelati qui rat ione fl atus mon
tespodimtdicijdantproficcrevalcntibusautoriiatepr^
dicadi m omnibuspartibus fux dioccfis. Idcofubditur.

24 Ecce ijii de longe vcnient. & quonia cx tali profcttu lau-
danduscft Dcus.Sequitur.

2(5 z.a«ci<jrejC!/:. Idcft Angcli.

25 Ef exulia twra.idcft.habitatcrcs tcrrs.nam vtriquc dc
bcnt dcconucrfioncpcccatorum j^auderc.

Tom. 4. O

4'?

Glorord. & Nicola i de Ly ra 4 io

Apoc XI.
1 Iftx obliui
kto-Mt.

,^Iudci,&nortri
A ludaizatcs, fin
gunt dclccnde
rcdcc(x:lo or-
natafm Apo-
calyplim loa.
Scicndum aut
quiacongrcga
tio landorum
in captiuitate
Babilonis.hoc
dicit : Dtreliqui
tne do,

a Eccein ntani-
biis,&c.Exhoc
dircimusleru-
falem inrcgio
nc Palcflinx
noncflequ?re
da: qua:totius
prouincix de-
terrima ^&fa-
xofis motibus
« cxafpcrata pe-
nuriam fon-

1 cffugabun- "^m P-^ j^^-

lux. b StruBores.

Apoftoli & a-

lij : Culpa lu-

da:orum,idcft,

t appropin- Scribarum, &

qua.vadc vi- pi^arifxoru de

uapropter ftruftacs,pr2-

dicatione quo

runda ludxo-

rum. i.apoflo-

loru tam de lu

cflamdiu.

dfSfd.

Sidmdcrcliquit va^ dominus,& dommus oblitus eft mei.Nuiiquid i
obiiuifci potell mulicr inhntem fuum, vt non mifcrcatur hlio vtc j

alNon. bframen. lQu.fi:Plus,l.qu,d d,cm. cf I^un.ia „,cn,is v.ncen. m.a n.tu.x. dtC.e.ior.
rfCrcatui» fSrnipeiTsnftorunianimasinmediocordeiei,ncBO. ^. r^^oin

ri fu'!? tEt sf illa dblita fuerit^^-o tamen non obliuifcar tui. Ecce m ^

lllUi. li- __....,:„ .^K.u.f,„,„„videam»(meraoremie,r.etca,bMrai.»

acLx.^urei manus mc« de,u,.M muios tuos."' b, Vt fem.er ^■^^"^-'^."'^^'^^Z^lir " ""'""'*
pemiusdciclia.im., c.Pama.ch» & prophei«<;u.orat.on,bus fu, ic mumunt.

(lucbanturcc- D
clcfiam , pofl
adiuuare cam
vchemcntcr.
Scdquia mul-
ti eoru infuis
iniquitatibus
mortui crant

man

" ~7<m.'uVd"clia.i.n c.Pama,ch,&prophei«,morat.on,.us.u, ..._.. ^ y adiuxit,&qui

anibus meis dcfcripfi te,muri tui coram oculis meis lcmper. Vc 4 ^^^^^^^;^^^\

..S.„b,^Pi.a.inciuad...n.l£,,uis «5^"^^ ^c^U?'^'^:' ^:^?^^-«:^"'^"'^'^'^ ^ diiccdcnt Z tC.

nonleg-mnc.ccCapt. aKomamsa.Lc.i.ieocuU- ve.roSKv.ae^c e >M ., c Tpm ., r n^^pc iUi

neruntllruadrestui,dcftruetcst^&dimpatesatccxibunt. Lcua 7 c o.„j ,f^,

acOapolMi &primitiu»<. lel.i. ._ " , .«^ * ' .

in circumitu oculos tuo.s,& vick':omnes ifti congregati ^.^^^ 9 dx| cx omn .

iligabit.

artuiandofecuios/ac,..hoccl»iuiamcn.u™vc,c..s.e.tan.en. b1 F.dehbus .a.., mox.s quam Gemibus:f«lix
quiiiiniuselt,v.ornjnrn.u.nccr!el.xdn-ntu.. -I "^ I ' .,«l,,f^rm

runttibi. ViudqTo,dicitdominus:quiaomnibushisvclutorna-

a.r0.nabcri,. bf tccleuV,,u«e.» Chr.lti co.pus: vndecis .-..quamdc wiaperlona lOHUt.ut.tuxta

primamrcguIamTiconij cilnrideli.in'. -~ /- . /-n„ • J/i^rr-i

mcnto vcfticris,& jcircundlbis tibi cos quafi ^ponia.Qiiia dc erta

,. rs bxVcnien.eEu-ngclio. cuQiialub.nuabu...|hdelcs.

tua , & folitiSdincs tux, & tcrra ruinx tua: , nunc angufta crunt pi j _

aURomani, b< . Deo lcpiraban. Ualfa do.>.ina«. o,e.a,,on.^.ala ^T h"if«. ^Scnbx. ,.e.fea^^^^^^^^ ^^ hiSCrcdidc «

habitatoribusr&loncrctfugabunturquiabiorbebanttc. Adliuc ^^ ^„„1 vno dic

afOp,imi,.uacccIefia b^Q^ia J,u :.r,,,s fu.lh. .,,an ludx.i.m fv„..gog^s. ., , l6 triamilia.ahc-

- ..►.,;,. Cl.i n-.^JiilirinQrn-r- Ancriiltuscltminiiocus. ._ raquinquemi

lia.Gcntcsquo

10 natione , quac

1 1 f ub cclo cft, in

12 die Pentlicco-
flcsdifperfi.n.
fuerat tcmpo-

15 rcMachab.xo-

14 rumab Antio

choEpiphanc.

afOp,imi,iuacccIefia blQ^ia Jm :.r, ,s tu.lt,. .,,,n .uu..,.........6-|.- .•, ; 1 ^,_. 10

diclnt in auribu^ tuis filij ftcrihtatis tux. Anguftus cft mihi locus. ^^ ,, ^^^^^^^^ ^ai

. •^3....::. ur. ,.,„,.. nffco.nDii,ii3r blarpheroiis ludiorum.

a^^.n loto mu,ido in ccclclijs.

bTLa„us,nc co.upiim3r blalpheroiis ludiorum.
iV ulm.raido n3n v; lens magniiudinemjititix iu« oj;eproferte.

iTul.n.randononv.lensmagn.lua,..emix..i,c."..--l""-."— r,,,,. /»Y nmni.

tfacrpidummilii.vthabitcm. EtdiccsincorJetuo:Quisgenuit 8 gue exomm

\

eccIefijE.
_. . , 21 d Ornamento.

citddminusDcus. Eccc^tlcuiboadGentcsmanumeat&adpopu- z^ Var^s fpimus

quibus orna-

aTPatet. bTQuafi.Non m.tcis vnde fihos liabeas.&c.eccc, 8cc.
Genies, 'n euni Gen,cs I "'tsbun,.
n j "

•f lcuo ^

me«dX'dxis,'quamdeGentibuscongrcgataes.
cap.7. ■ii Auguflinus. Brcuisdihcabcris (oecclcna) abhis

aquibuseucrfa es , ideft, a rcgibus terrae qui priusperfe-

quc-

tur fponfae ambitio, dequa dicitur : Miut reginaddex' J j
tris tuis in viflitu deai:rato,tiytindata varietate.
e £po /2tri/«.Qiiia poft Aegcu,& Zacharia, & Malachia,
^ ,^ qui

I

NICOLAVS DE LYRa.
* I 'DcTc\i.mc.do.HocdicebantIud.aB2bylonmduB',poftde-
Jiruti">nt ih ciuiiatis & templi: qmi remouetur cumjubditur.
-% Nunquidobliuifcipotcft. Etpatctlitcra.

1 1 Omnes ifti congrcjiati funt./'iM f*fmatacharitate.

1 2 Omnib. his velutornamento veftieris.Ai«/J««</o enim
fidclium efl ecclefta vrmmtntum.
1 j Quia dcferta tua &. fic vocatterram lud.(ie,quiapoflpaf'

rMUnqUIUOUUUll».ipun-u. ci/^unmtt,»./. -> ,^ r- jn ci

Ecce m manibus mcis defcripfi tc. idcjhita te habeo in fionem Chnlti a i<^omamsjm dej.ruda.

metnoria,ficut liud quod tenetur rnanu

4 Muri tui. ^ciLcet ciuitatis C? templi.

5 Coram oculis. Quia pramdeo eorum reparaticnem.

6 Vcncrunt ftrudores tui.ldeji,cit6 vement.fcilicet zoroba-
bel & lefusfilus hfidech, ad re£dificatiommttmpU,& T^eemias
ad ttxdificationcm ctuitatis.

7 Dc{{rucntcstc.IdeftjConanVstediflruere.

S A te exibunt. L>uodpatet impletHm de Samaritanis cjuos no
luerant rtuerfi dc captiuitatc afjocian fibi in lempli re^difiiatione,
Vt babetur, i . EJdr.^.& ftmiUter.de adificattone ciuitatis,dtxerunt
tis T^eetnit j.rf.Vobisnoncftpars &iuftitia & memoria

in lerufalem.

9 Lcua. Hic remouetur metus dejperationis rcjpccln redemptio-

nisfiendxper Chriftum. In primitiua enim ccclelia iran< crcdentcs

i4 Nuncanguftaerunt.!'rff/f,o?wnM^'£/f/w nonpofent ibicapi,
propier quod apojtoii aUjque dtJcipuU pro maioriparte egrefiifmt
indead aUaspartes mundi pro dilatation^fidei.

15 Etlongefugabunturqui :xbCorbc.idcli,fttiehancHrabfor
bcre quiapnncipts lud^orum qiti conabantur ecclefiamnafcentm
abforbere,rt patet .A8.4. $•& o.& inpluribus alijs Ucis,per /io-
tnanospartimfuerunt tructdati&partimcaptiuati.

16 Adhuc diccBt in aurib. tuis,&c. ideji, paucitatis fideliti.

17 Anguftuseft mihilocus. QuiaflcutdiHumen,exicrunt
apoiioliperdiuerfumorb.mpfomultipUcaiionefideUum.

18 Et dices in corde tuo. •Pr^ admiratione ta>itx multipUca-
tionis .

19 Tnn(migmz&.C3ptiuz. QuiatemporepeyfecutionistjiM '■

faHa eU fub S'ephano,omnes fideU s qui erant in Urufalem difper-

nisfltnax per tljrtiium. in pnmiiiua cmm tiucjia tjunf u.utrHn-» ^«i,»i*i.j»yHi/j ../'«"»,',«"...,, jj.»...v, ., — --- .,

pauci,& de humi:ip!ebe,& perfecutionibus principim opprcffi,vt fifunt ad aUas rtgionesprmrapofiolos,.Adl.2,.iiii etiam quipotc-

...—.:_ ..c v_. ......... ...,J ^«.■«»..v;«/,Ar/,f A^f^rii; n„n,l t,.it, rni.tr/jni.tYijhphnalur nrl rarrere^VtCat)tiut,.Acl.Q.&mOdUSbU

patetin.Acl..Apo.propterquod£Himaripo]Jct defaciU,quod totu
cito debcret an nihdari: & ideo denunciat eccltfix primitiux muUi
pUcationtm magnam fjdeUum.& primb denunciajur hxc muhipU-
catio. fecundo rcmouetur qujedam ob:etTto,ibi.Kuq\.nd tollctur.
Circa primum dicitur: Lcua in circunfitu ocuios tuos. ideft,
ad omnef partes orbis,
10 Etvidc. muUipopuUadteperfidem venientis.

II Omncs

rai.tcapi,trahebaHtur ad carceres vtcaptiui„Acl.g. & modushic

muUipUcationis oHenditurcum (ubditur.

20 Hxcdicitdominus. Eccc leuabo ad Gentcs. ^on.^^t

yiriute humana,f d diuma.

z \ Manum meam. in cperibus miraculofls,quibus vifis Centi

les conuenebantur.

22 Etzdpo.c\z\.Ciz.mcum.ldcfl,ftgnum Crucis.

* Et

M 0 \.A L 1 T E ?^

t Et dixit sinn. Aliquando fuit ccclcGa in tanta tribiila-
tionc.quod videbatur aliquibus Dcus eam dcfcruifl"c:&
* & adhuc magis vidcbitur Antichrifti temporc : proptcr
quodin ciuspcrfona dicitur.£f dixit Sion:DtrtUquitme do,
propter quod Dcus camconfoIatur,diccns.
Z N.unquidobdHi\cipottftfnuUcr ir.fantim fuurn.Qnzd diccrct
non,ficnccccclcfiam mcam dcrelinquam.
4 ««« tui oram ccuUs wc«>,ldcft,dilpoiui tc claudcre clau
luravirtutum,

6 yent'

6 yeneruntflru£ior( stui. \dcMo€tOXCs(z.Cxi.

7 I>e/?>-«eRta /c idcft herctici.

8 .Ate exibunt. A facris dodoribusconfutati. Promitti
ctiam ei multiplicationcm tidelium, & bonorum Ipi"
tualium,cum dicitur.

5) Leiia in cinuitu oculos tuos & vidr:cmnes ifU,&c. F.t hO(
modo literaliter expofui vfque ad fincm huius capitnli
Necoccurrjt mihi aliaipintualiscxpofitio conucnicn
tior hic poncnda,nec eadem ratione in refiduo libri hu
ius quod fimili modo literalitcr cxpofui,fcilicet dc Chr
fto & ecdcfi» proceffu.

t wo^-

|42l

J qui & Efdras , non habiic-

A runr prophetas , qui cos in
lc"emitrircnt,v(quead loa
ncm Baptiftam.
a ioiir:x. Ideni,reci magis
affcftuose. Vnde:^i/«'r re-
^/'.iZ.CcQiix.fcilicetqiiori-
dieChriliiparuulosnutrit
& ad perfeii^am statem du
cit.

* Procopius. Sumnium
forc fidchbus honorem de
nionftrar,quod eorum nu-
trinos regcs, & reginas nu-
trices forc fignificat. imo,
& ipfagentium impcria.de
nicfisin pauperes nutritio
tutnnK)re,difiributis,eccle
fiifubferuitura.Ahas autS
&ipfavehemens follicitu-
do,nutritijsgloriam conci-
liat,qui genuflexo ineccle-
fiaterrx frontcm alhdurH ,•

1 pulucrem iplum vtita di
cam,propter fidem dehnge

nrcgeflientcs.
^ b ^dnrabnnf.Vencributur

fcamdum iliud: yldor.thunt

fcabeU.-mpedunteius , in quo

pcdc maicflas indicatur.

c Vuluerem pcdum tuorum.

Omncm.f.terrcnitatemver

bo& exemplo mundabut,

l^ fccundum quod didii cft :

I Qjtodctinque folucns fAter ter^a

lo^ eriifolittHmXfe. vndc. Excu-

titt puluerem pedhm vefirorm.

" Profper. Profternentfe

P: adpedestuos, oecch^fia. &

Ifaias Cap. XLIX.

'«^Filium. f In vexillo crucls. b^Crucem. fQ^am sdmiribiieeft nomen
tuum in vniuetla lerra. c^rTunc. lO primitiMaecclefia. df Apoftoliad
fidcm.vel angeli po'* 'iiorte;-! ad tequiem.

422

los exakabo f %num meum . et affcrtnt fi-

a^Filiuli meijquos it.p. bfVeiboSc opetc. clFoeiiiinas vel animas.
fjVrHe: Lac vobs potum dedi,non efcain.

lids (uos in vlnis, & filia's tuas fup humcros

afApoitol'. b '. Quotuin corinmanu Dei.-vnde Abiahidicitur. K.exad

D^^um luum nobiscs

c^^In l-fte veibi.

portabunt.Ecerunt regcs nutricij tui,& rcgi ^

al^Si. ;>lice«. 1 Aliasdimidb.

^ nsnutricestu^. Vultuinterrademifloaclo-

• a «lO rrimitiuaccclefiaincapitetuo.quiell Chiiftus.

c rabunt tc,& puluercm pedum tuorii lingcr.

a«lffr hicomnia. t-fNonalius. ccTriniias. dfSuptr n:elciiii'-t.

Etfcics c[uia egodominus,fupcr quo no co- ^

»lniudi-io. ^fidrl i. a^Pei quemlibetfanftmuni. _

fundentur<^ui expedlantt eum.Nuquid tdl- g

af Di.bolo. Cum t.>fiis ainutuscufto atrium fuum, in pa funl omnia gua:
pofli bCHimanum gcnii». d Idem. df Mundas in mali»np pofitus eft.

letur a fdrti prieda , auc T quod captu fucrit a

'* C^>i auJet dicerr: Hxc*itnnia dr.b;^ t.bi fi pro a mc.

. robullo, faluum efle potcrit ? Quia ha:c dicit

af Huaianum gcnus capiiuam duxit capiiiiitaiem. b f Diabolo.

cfPerfilium.

dominus : Equidem & captiuitas aforti tol- 7

a «rniaboio. bf Per fangainem filii.

lctur, & quod ablatufuerit ardbuflo falua-

«f Daemonci , vel Geoies, vel ludzos. bf Iniufte. c tEt in piaifenii &

in dieiudicij.

bif.Eds vero ^iudicaucrut te, cgo iudicabo,

afinfide. b^ A moiteztcina. cf In przlenti.Sc in futuio. g

d<|Coiitrarias poieftates

nalcsfunt,(quia;dominifpi D ,
ritumperdiderunt fuiscar
nibusfaturentur.vnde: Da Pral.ttf.a
appropiaiit juper tne rtnccntcs ,
yt edmtcarnesmeas. Non em
fpiritus , qui incorporalis
eft, ied caro comeditur.fe-
rocium beftiarum patcns
morfibus . _

f Fortisiacob. Qiii dcdi '

fortitudinem lacobludaii
di cum angelo orationefvt
aiunr) non manibus.VoIe-
bat enim angelus, qui eum
cuftodicbat in peregrinatio
ne,adDeum recedere.Eui-
cit autcmoratione.vteum "
benediceret& audiuit : Si
cumDeo fortises in oratio \ me.
ne,fcilicet,quant6 masis
contra homines prsuaTe-
bis ? quafi & oratione con-
tra Efau qucm metuis,pr2e- 1 capnmta»
U al ebis . iufta cuadet?

^ Origencs . Tibiprse-..
ftatur vt deuiflis gyganti 5

iiU perdiderunt, vt implea-
rur quod lcr-ptum cft.Quis
accipiet a gyganre fpoha >

pedum tuoru puluerem lin
gcntjideft, bafiabunt pedcs
principum ecdefi2humiles,cum pctcnt baptifma.
d iluti hxc diat dommis. Rcfpondet qu^eftioni, quia hatc,
fcilicet in aduentu fuo compieantur.
e Caimbui (uis. Non alicnamortc,(ed propria,vt qui car-

nales

tuoscJrnibusfuis, &quafimuftofanguinc " Qi" licetpropterfuperbij

afSc. iTunc. bTCiizvii^bltfalutareDei. fuam 3 domocOelefti fit dc

fuo incbriabutur. Et fciet omnis caro ^a ego ^f'^."^ » ^" tamen nifi vice-

aitlnfanguincfil.i. bfQiji luftalus fum cum lacob.TClfoititudims U- TIS lllum , nOU intrabisill

cobauxiliatotfui:»t inpaftioneluperatus.benediceteiciucifigentibus. Ij domumfOrtlS Ncaue vin-

r.iter ignolcei)lis,&c. i • ,- i o n.

dfis faluas tc,6^redcmptdr tuus fortis lacob. ^J "? 'olum , vcrum & ail.ga-

rioportct,nifi enim alli^c-
tur , haud tutum efle pote-

rit itcr noftrum. Nuncergoquantumadcomparatio-

nem humanJC & d^monics naturx, nos locu fta: fumus.

& illi gygantcsjfi vcro fcquamur Icfum, tanquam nihil

erunt in confpe6lu noftro.

;SIICOLAVS DE LYRA.

1 Et affcrent fil ios fuos • Q^na je & prolcm fuam cjferebant
apofiolisalt)sjcjuedijcipulis,vtfierentfiltfeccUfi4perfufceptionem
facramcnti baptifmatis .

2 Etcruntr^esnutricijtui. Hocpatet impletuminmultis
regibus ^ reginny qui fidem catboUcam fufcipienus pafcebaiit pau
feresfidiks.

3 VuJtu in terra dcmiftb,&c. Idefl habebunt te in maxima
nuereniia,e}UQdpatei mpletum tcmpore Confiantini & aliorum rt
gum Chnliianorum.

4 Et fcics,quia ego do, Ver experientiam tanti bom.

5 Super quo non. i^iafinaliterconfequuntnr expecl>^ta,

^ Nunquid tol. W-c nmouet obie£iione:(ju£ pof^et fieri: Etpri
moponit ea d<Cfnj.Nunquid tollctur a forti prxdi.Tanta.n.
eratpoteflas principum ludxorum inprimittuaeccleftaquodprimb
(Onati funteccleftam ahforbere,& multomaior imperatorum I{p
tnanorumquipofieaidem altentauerunt,ytfupradi8um efi,quod
no "Ptdibitur pofiibile ecclefiam erui de manibus eortmiEt per for-
tem hic inteUigiiurpotelias liidxorum, per robuflum poiefias l{p-
manorum.Confequenter remouet hanc obie8ionem,dicens.
7 Equidem &C. afor.tol. ouia in vtraqueperfecutione nonfo-

lum

lumecclefia fuitfaluata,fed etiam mirabiliter multiplicata.

8 Eosvcr0.ldeli,Iud£Os&I{pmanos.

9 Qui iudicauerunt tc. iniuflt.

I o Ego iudicabo. Inferendo pcenam debitmfro ptccato : Ideo
fubdnur : p

I I Et cibabo hoftcs tuos carnibus fuis. ldefl,iHos fatiabo de
carnibus tllorum,quia I{pmant multum fanguinem Iud.eorum cffw
derunt , ludxi etiam interfe multa bcUu intrinfeca tunc temporis
habuerunt, vtdicitlofcphus multietiam imperatores Rjamaniper-
fequentcs ecciefiam perfenatum ad mortem condemnattfunt,vt pa
tet de T^erone,qui primam mouitperfecutionem,& de Domtciano,
qui mouitfecuiidam.

1 1 Et fcict omais C%ro.Ue?l-,fcire poterlt omnis homo.
ij Quia ego dominus faluans tcTavtas enim perfuutiones
fuftinuit ecclefia,quod quiiibet rationabilitcr fcire potefl,quod ftetit
folavirtutediuina.

14 Rcdcmptortuus.!P>-op«o/<««g«/«f.

1 5 Fortis lacob. ide^l ,fortisfupplantator diaholi, & fic lacob
tfl nomtnatiui cafus . velfortis ad defendendum popuUm mm ca-
thoiicum:& fic lacob eft genitiui cafus vel datiui.nomina.n.Iacob
& Ifraei translatafunt ad populu caihQlicu,vt ofienfum eft fupra»

1<: CAP.

A D D I T I O

iicap.^^.vbidiciturinpoflil. Rcgcs vidcbunt miracula
invututeChrifti.

liie verfi4s. Regcs vidchvir\t.punH'iaturftc in Hebr^eo. Rc-
ges videbiint 5c confurgent. tbi punclus , Et efl fcnfus quod

reges

regcs videntes miracula Chrifli,feu difcipulorum eius, Confurgent
.f. advenerandam doclrina Chrifii,co modo auodicitur Leui.19 ^
Coram cano capire confurge. Sequitur.Et principes adora
bunt dominum Dcum tuum. Et efl fenius: Vrinctpes iH.ie-
bunt miraculafupra dicla . Et adorabunt Deum, fcilicet qui prius
adorabant idola:& eH quafi repetitio eiufdem.
Tom. 4, O »

Glof. ord. &Nicolai de Ly ra

424

C A P. L.

'^jlecikit d(minus:Quh (jl.Vo^ vocationcm G5

tium.poft captionem fortis,cuius prxda di-

uifacft Apoftolis ,loquitur ad populum lu-

__ _ dxorum fupcr Sion qux lupcrius ait: Dere-

liquit w doininui,&c

ticum.

Rom. 7.C.
Ioin.t. d

Jloffl.ff.d

ap.8.

Sup.^p.d

Li.tf. inLeui ^'jfichius.Synagogarcpa
diata cft a Deo luo taquaro
a viro fuo.ijui ci per clcftio
ncm vir fa£lus fucrat ,fcd
quiaponcaculpabilcmrc-
pcrit, proptcrca camrcpu-
diauit.Olcc 2. luditate matr?
yeiiram, ii^dicate quia ipfa non
rxor mea,& ego non vir eius.
b Vendidi. Ego autem camalis
fwn venundatus fub prccato.Qui
facit peccatu jcruus peccati eft.
Vndc.2«(,o» regnet peccatum in
forpore veflro.
* Ambrofius.Vcnditur,

Lib.deTobi» qui obligatus focncratori

fucrit,& vcnditurnonvno

prctio, fcdquotidiano, &

•D qui tali domino animam

*^ vcndit,non vcndit «rc, fcd

culpa & pcccato.

Hom.,r.in ♦ Origcncs.Diabolifctui

Exod. nQt peccatorcs, & vidc qui

pccunia eos cmat,homici

iiabi ff.1 dio,adultcrio,furto,hzcn.
diaboli cftpccunia , fccifti
adulterium , diaboli pccu-
niam fufccpifti, in eocnira
cft diaboli imago & fupcr-

tfiluandum. icriptio. rcdcmpti vero fu-
musChrifli fanguinc.
, . C Quia rei<i&c. Hoccft.Vt

lorc?^ua fciatismc matrcm vcftram

Luc.ij.g. nonrepudiaffeiled eam vo
luntatepropria receffifrc.
Poft multa bencficia carne
aftumpfi . ncc iam per pro-
phetas , fed prxfcns ipfe lo-
cutus fum

C A P. JL

Cenim'»a viperarum. Et de libidinofis. Efd kfmentcs infae- D
mmas.T)c voluptuofis: jyo/Ti" niutercmargautas ante porcns,
'Dcin\padcntibus.\olitefdndumdarecan!bus. Dcomnib. M«t,
in commune ? f^ifm quadniptdum in defeno. jjj^'^"

C i^ocai^. q.dRationalcs. InclitKVe aunm viftram in verbt | Jj^'

orismfK Qui fnit,veniat (^ bi- ifa.^,
bat,5c huiufmodi. dum.

c \«>i(/.'«</.Inuchiturc6tra ^*<-
eos qui putabant dfim non 1^^''"
potuific iiberarc populum
fuu a capriuitatc.poncns ra
tioncm,&excmplaplanifli fVb,
ma.q.d.Quiolimhscfeci,
ctiamnuncpopulum mca
liberarcnopotui? Vel Qui
coelum,terra , & mariafa-
cio fcruire mihi.ctucecua

cam

»f Quan:Nullus.TQl»n:D;ritis b ludii me
abicdne matiein vclUain , fed ipfa piioi
abiecii ine. ^

JEc dicit dominus : tQuis *
cft hic liber icpudij ma-
tris vcftra; quo dimifi

a^Ac fi dicat :XibeIlii repuJij oftendcte noo
roicrtis. Scd dicclisfoirnan.ijiiod cieditoii
meo non aliud habens.vos icddidcnin.

b1Tani)Usm non habcns quidalitW tcddam.

D '

Aut quis cft crcditor mcus , cui s derenonpotui>fccundum

t^Q^afi: Ego non vendidi vos.fed «os.ipli

Mjt

vcndidi vos ? t Eccc enim in inic|uitati- 4

af Pro libidineauaritia & huiurmodi. 5DiaboIo.qui animai ic< CfU pro-
pter peccata velra. bf son cuipa mea.

busveftrisvcnditicftis, 6c in fceleribus ve- j

alVlliateneienonpotui: volentemabiiepermifi. b1 Fornicantem. ^

cTlncaine. •

ftris dimifi marrem veftram : f quia vcni, &:

t^t^aomne* quafi b«fti«.1^Homocum in honoiceflVt nonintellcxii. '
bTAdpoeniientiam. . cfVocamem.

\\\w(i:.4nputas quia nopojjum
rogare patrcm meum , vt exhi~
beatmilA plusquam duodecim
legiones angdorum?
* Auguflinus. Vis agnofce f „ ,
rc cur tc iugo fcruitutis ad- hac ,
didurcdimerc nolucrittau Sen )
diquiddicat,poflquaex,p ^"'
b<Ad panitentiam. cfvocamem. brarat ludoiis cam volunta . |.

♦ urigencs.uiaDouierui noncratvir:vocaui,&noneratquiaudiret. 8 rixvcditionis,qafc.f.focnc |

SeSsTn,rhoS a tNunquidabbrcuiata.S^pamulafafta cft ^ ^i^^M^^^
Dccuniaeosemat.nomici ^p„,„.... b^,,d.,bojoficuthbcrau.abAegypro. TABabvion„s. camcfleqdapeccatisnon 1,

^ manus mea, vt no po/Iim rcdimere: auc non defiflcret.fcuicbat .n.in ma

n- ' j »'fSP»'"-'""'"C"'°':"'-. nyrcs,poflSaffccerantcru.

dtmmcvirtusadtIiberandum?Eccemin- ^^ cereee<^ioria:,corrupcbant

Mluffionemea. bfAqui». c tSi voIueio,ficut fcci mare rubrura , rrrir^fiirnQ .V mnliebantur

dTMundum.Tteiusamaritadoticcctur. lCfiptUraS , OC mOULUaiUUt

crepationemeade{ertumfaciammare:po- 13 oesdolos adaerfus dnm.^

. TAlia Ccut Arnon & tprdanem. t Pr.ua, dofttinas . de quibus*draco t Induam calos tencbns. AlUt

s

_ , _.._equii

dicebat.Mcafuntflumina.&ego feci ea. bfln (lercoreruo.

namflumina in ficcum.Computrefccntpi-

i1~Curiofi. ^Sicat in fiumine JEgypii. bfSpiriius fanfli gratia.
Cf Sepaiati a bonitpiicibus. dfAquz viucfSicut in Aegypto atefcca-

tibut fluuiis.

fccstfine aqua,&: moricntur 1 n fiti. Induam

if Aeicos o f Tiibus diebus in Aegypto tenebras palpabilet
fecit.n coclum facto o 'crtum vidctctur

d ]Y'"'^'''''^"- Herodipro-

ptermalitiamdidtuQiefl: Dicite vttlpiilli. EtPharifaiis.

Cenimina

philofophinonampliusdc
ccm fladiis a tcrra nubcs in
fublime leuari,& folisfplc
dorcm abfcondi: ficcxclu-
14 foccli luminc,acrinfcrior
obfcuratur./«d«4w, Sa£los,

iccii.Ti cocium lacto o 'crtum viacteiur. , fciliCCt, Vt ie COgnOlCat pCC

coelos tencbris, & faccum ponam operime- 1 5 catores.vndc:.'«y^wiMpn«ci-

pio a'Cufator tflfui.

g Etfaccum po.Vt agant pcenitcntia in tiniore,& cilicio.j

^ Dominus. ■

Djujfio.

NICOLAVSDELYRA.

C A P. L.

I Accdicit dominus. Superius denunciataeflpopu-
liDci liberatio. Hic confequenter ponitur impedi-
menti rtmetio. Et diuiditur in trcs partes,fecundum
triplcx impedimentum,fecunda ircipitfe.cap.tertia
^i.Circaprimum fciendum,qubu impedimentumfic
excluditur exparte Dei^qubdcconuerfo concluditur ex parte popu
li increduli . Diuidifur crgo in tres partes . quia primb exiludttur
impedimentum. fecmidb dcclaratur pr(jpofmm,ibi:Eccc in incre
patione. tertib concluditur increduUrum int(ritus,ib!. Quisex
vobis. Impedimentum autem pofftt tffe exparte Saluatoris tri-
flicitir , vt pote ft efjet nolens , vel nefiens aut inpctos ad fat-
uandm, & ideo primb excluditurab to drfcHus voluntatis,cum
dicitur.

1 H«c dicit dominus . Saluator nofler lefus Chriftus allo'
quens ludjtos increddos .

2 Quis cft hic libcr repudij matris veflrs,quodimifi
cam ? quaf; dicat non potefiis ofiendiic,qu6dego dimifcrm Syna-
gogam matrem vefiram propttr odtum , ficut in Itge viterivirdi-
mittebat vxorem ratione odif,nec ettam propter lutrum mtu: Idco
fubditur .

5 Aut quiscftcrcditormcuscuivcndidivos?.// wffl//e
nando:& ideo confequenter verum impedimentum concluditur co-
traincredulos,ciim dicitur,

4 Eccccnimininiquitatibus. Ideft^proiniquitatibujvcflris.

5 Vcnditi eftis. in feruos & anciUu a P^manis.

6 Et in fcclcribus. Idefl^Synagogam.Sciendum, qubd fceliis pro
frt^ accipiendo eftpcccatum contra Deum: Iniquitas autem conira

froximum,eo qubd fit contra aquitatem iuftitite. ludxi autem pri-
mb peccauerimt in Chrifium.vt contra proximum, dicentes : Eccc
homo vorax & potator vni &c.£f iterum quando proditoni
emeruntipfum vtmorti traderic jecundum humanitatc}n:quia di-
uinitas morinon poterat: & propter Im venditi fuerunt per I{o-
manos inferuos & ancillas in tanlum , qubd non defuerunt aliqui
venditores qui trigintapro vno humifmate darct,vt dicit Hugo Flo
riaccn.ftcut econiierfo,Chrinum triginta cienarijs emcrant. Tecca-
uerunt etiam in Chriftum tanquam in Deum opera miraculofa diui-
nitatis oflenftua d^tmonibus atiribuentes,Luc. ti.b.ln Bcclzcbub
principc djEmoniorumcijcit dxmonii. Secundo remouetur
impedimentum ignoraniiA;ct<m dicitur.

7 Qoia veni. /« humanitatepcrftiiafcitmijs & virtutihus.

8 Et non crat vir. Quia pauci virtutcs opcrum Clmfti imitti'
bantur .

9 Vocaui. per pnedicationem claram (^ (fficacem.

I o Et non crat. Cum efficlu quia comparatiud mullb ptures non
credtderunt ei. Tertib remouetur impedimentum impotentix,cum
dicitur :

I I Nunquid abbrcuiata. q.d.non & patet litera.

1 2 Ecce in increp. Hic confequenter declaratur propofttutn,&
frimo ponitur huiufmodi declaratio,fecundo fcluitur qu^dam obii-
dioiibi: luxta cft. Declaraiio verb poniturprimb quatum adex-
cluftonemimpotentia,ciim dicitur. Ecce in incrcpationc nica.
ide^,in verbo mco,

1 3 Defcrtum faciam marc, ponam flumina in ficcum.
ide(i,ftccH poterofacere cti voluero,ficut feci tn exitu de ./iriyfto.

14 Indua c^los tcncbris. Sic enm f(cit tcmporcfu^ pafjtonis.
ly Etfaccumponamopcrimentumcorum. ideft,nigredi
ncm.fecundb dtiiaratur propofitnm quaniumad exclufioncm i^ni
ranti<t,citm dicitur.

ii Dominus

42 y

IfaiseCap.L

^16

'^ Qiiamtiis poflint
haec rcferri ad Ifa-
iam.proprieramen
refmintur adChri

fuo

'\i,aftiim.q.d.Qaiolim

anl.H taliaoperatiisrum,

1.1 & modofimiliao-

1*1"'' perari podum, non

I e(t potcntia immi-

i nuta.

; b Corpusmeuip, &c.

it Auguft.Perpcn

»»]'• deinter h2C,qui^

nobis talcm pccu-

niamdcdir,hoce(!,

ciiiiflagcllapertulit

alapas , qui fel bi-

° bit,quifangnincm

pro nobis cfFudit,

& vitam qualem d

nobisfit vfuraexa-

iturus,in padionc

.n. domini ifta pro

pheria copleta eft .

Corpus ntfum dtdiper-

cutitntibns.

tTttft. fHomini. t*TSciIIfef. ccSei-ntiain 5cf:>pienti.im.

mm comm . Dominus dedit mihi linguam cruditam^vt

:i f Humanum ((enuj. bf In peccatuinan moi-.em TAIias :lanu<.. c f l'rxdicationii.

fciam t ruftentare cum qui lapfus eft verbo . Erigic manc^

af Sicutmagillei. b f A natiuitate. f Vel ab initio pixJicationis, c ^ Meniis.

d TEgoautem .i meipfoflon loquor.

d ' ^

m

manc'erigit mihi aurem,utaudiam,(quafitmagiftrii.Do-

a 5 Inrrlligendi. o f Volunt«ti eius.

minus Deus apcruit mihi aurem , ego autcm non contra-

af Rectdensab ipfo . b f Vliio. ctlu(l»:s vcl militibBiRomanis.

b dicorretrorfiim non abi/.Corpus meum dcdi percuticnci-

i 1 Quis dabant ei alapjs f H»c omnia ir psllionc implcta lunt.

bus,& gcnas mcas uellentibus.tFaciem meam non aucrti

fQnia «rPater.

abtincrcpantibus & cofpuentibus in me. DominusDeus

Vn '''lione. af Spe refurreftionis.

auxiiiator mcus,& ideo non fum confufus . Idco pofui fa

a ^ir[idenubu& & pcrcuticncibus.

ciem meam,utpecram duriflimam, 8^cio, quoniam no

a f faiatu»auxUiari. b Diccm Hic eCt filius meus dile^us,in quo mihi bene comphcuL

c •Qu.-.fi non lim luttus.

confundar.Iuxta eft qui iuftiiicat mc. Qu.is cotradicit mj.^1

afin iudicio. b 1 Drcens,aicmerito crucifijium. c f Vt lUJuemur fimulcompatatione
non antoritate,'ecundi"n illud.luftifitataellSodoroaforortua ex tc.

hi?Stemus(imul.Quis cfttaduerfariusme'?accedat ad me

f NulUi' quia.

EcccdominusDeusauxiliatormeus.Quiscftquicodcm- ^7 tio,ncccftfpcsfalu pc^y^,^-

af Adaeifatil. b fQuia nullns poteft ^^ftificaii p x cntc domino. c A Ri manis. «ilninferno. 1** ^^ P ^^^'^•^ • ^**'* j VCterafcenC

C Ojsa^i veflimcntum: neC mc ? EccC omncS quafl Ucftimcntum t COntercntUr, & I9 »« decUnauerM fmul

VeftimCntUmVCtU C afConfcient.apeccatotumveUdusGentmm b^Etemm. c ludxis infidelibus. inUUltS iaSll fuW.

ftate& tinea COnfU dfPrincipiumfapientijrtimotdorjiini^feHperfeftj.cf.m t. CVt fiiiuspatrem e fCorde. g .ACCedentCS iqnetH, ■\'Oi\xm

mitur.Iudiiquoq; ^ tincacomcdeteos . Quiscxudbis timenstdiim,audicns 20 Ciuitatis igne quo

pien^id^ timor domini. D
Etalibi . Tsl^n cjiipr. Ibidem. t. b.
piaumcntib.eum. Et, P'i''-3^.'''
Timor domini fanBm *'''«'•'*•'••
pcrmMct in fxculnm
feculi. Hiccuftodit
animas (anftorum
inrcgras&pudicas,

&puras,vnde.riwcApoc.,4.b.
tc aommum , & date

gloriam ei.

C Qttis ambulauk in \Mit.s6.z>
tenebris.GQ.t\X\\is po-
puUisintencbrisin
1 2 fidclitatis, & no cft loan.s.b.

13 lumcnei Chriflus,

14 quidicit.E^or«»2/«.f
munai. q d. Vos m'c
flagcUartis, &con-
fpuiftis; cgo tamcn
ad p^nitcntiam vo ^^^<^-^*-i'
co . >(olo,n. mortem
pc.ccatorisi&e,
f Ecceomnij.q.d.Ni
hilprodeftexhorra

2
5
4
5
6

7
8

9

lo

II

af f{nitentiamagitc,&c. b fSccundum carnem.f Filij. c fChriflusabieftus,vndc.'Necrepu
tauimuseum.^non e{llu.incius.£loiia,f.in populo fuo, (icuiait . Non eftfropheta Cne
hoioie. r liinpiiriafua.

li

21 a Romanis fuccen-

fa eftacccnderunt,

uocem ferui t iuT? Quis ambulauitin tcncbris ,& non eft ^^ quando cotra Chri

a f Ita veniet ci lumcn gaudi) & laititix . (ihriftut vel Gentilis populus. «[Ammodo. *■? l'Um ZCil,& mUlQlC

bfNoninidoI s. cf vt humana fiagitfras diuina maieftateUifter.tetur. i§OC CXarierUnt •

Iumeci?Sperctinnominedomini,&innitaturfupcr Deii 24 Hincdifcimus pro

* afOIudxi. bfContiavos. cfiiiuidix,veIttibulatiomf. fr?oeno,Iigni», ftipula, fflnit.tiibu- qualitatC pCCCati V-

numquemquc fibi
ignemacccndcre.
Et quomodo in co
demlocovd lcdu
lo.alijfani lunt,ali;

lu.vndein Froucrbus la multis ' nnis vif^t ignts:

fuum. Ecccomnes uos accendcntes ignem accindli flam-

f lionice. a f In pneni. Dei potentiam difcitaadfalutem.
uitatis qiiam mcruiftis.

flnUinalis. b f In tiibulatione capli-

25

quadragintaduob.

annispoftpaftione

ad penitcntiam vo

catifunt:t5demnc-

gligentcs contriti

fiintaducnicntibLis

Romanis,& mals

confcientia: tinea

dcuorati.

d Qu txvob's.Qn\

timetnon eftpcrfe

dus in charitate:
I fcdhictimor probonitatcponitur.vndc Be.ttus t>ir qui om fcbriunt cxdiuerfitate humorum diuerfa fupplicia fcn
I niat>,(t'< f.i.qui timoratuseftin rcligioncDci.Dchocti- ticntcs.Sicpcccatoribusdiuafapeccatimateriaplusvcl
I inorefcriptumcft.r/»jor(ior»»w/«pemownw.Et,fn»r/«w/<i- niinus fuccenditur.

pien- <4^ In do- r

j^, NIcbLAVS DE LYRA.

''- I Dominusdcditmihi./. /o^«i«£»2ejf wmorjcogn/wonf,

quia h.imjnitas Chii[{ifiii plena omnibus fcientifs & ■virtutibus,

2 Vt fciam fuftentarc. f/c eji in Heb. & in libris corrtctis,?,

ntonere eum ad toUeraniiam patientix vcrbo prttdicationis metc:^
l^ quia in Chnilo tfl duptexfcientia^vna diuina & ttternay alia tem-

mis . Ambulace in lumine ignis ueftrijSi in flammis quas

enim dixerunt CfeW/?o Jo.g. ^.Tudctcipfotcftimonium per
hibes,teftimonium tuum non cft vcrum . Et Saluator re-
/)Oo»rf«.Tcftimonium perhibet de mc qui mecum eft pa-
tcr. Etilia refponfioprmija in SpiritufanHo ponitur hiccum dici-
tur,\nxiZt^C^yx\Vi^i^C3imt.f.paterq'tidicitureffeiuxtafiliJi
foraiis & bumana.i^ viraque efi a patre in fiUofccundum dupli- faciendo opera diuina per ipfum,propter quod ibidem dtxit faltia.-
itmnv.urm,idcoful}ditur. ~ - - . • ....

3 Erigit manc. Ita ap primum mane accipitur pro £ternitate,m .
quaftiiui babetfcientiam diuinam a p^trc,& fccundumpro infian
ti iiicarnatioms,in quo hahuit fcienttum infufam,tenid declaratur
fropoftium quantum ad exclufionem inimicitite ex parte volunta^
tis,perhoc qaod Saluator lefus Chri^us ex maxima charitatefufii
mtt paffiones multas pro omnibus:cum dicitur.

4 Dominus Dcus.f.Dater.

5 Aperuit mihi aurem./«/Jn«iW<fo mihi futuram pro populo
p^jjionimmearn.

6 Ego autcm non contradico . imo dixit. Fiat voluntas
l\XZ.-Mn.i6 '.loqtiois depaffionefua,

7 Retrorfum non abij . Imo quxrentibus ipfum ad mortem
iuitobiiam,!' . i 8.

8 Corpus mcum dcdi. Etpatet in Euangelijs.

9 Et genas mcas vd.Ucet non fttfcripium in Euangelijs,quod
tuelkrtut tius bu bxm tamen paratus fuit hoc fufiinerc, ficut alia
Tnmra,i& farfitan fu :i'tuit:quia non omniafunt fcripta.

10 Facicm mcam non ^nttiijloc patet ex Euangelijs.

1 1 Dominus Dcus.j.paff c

*» Auxiliatormcus.Pr4Z>f«f mihivoUntatcm & conliantia
fatiendi.

1 j Et idco non fum confufus. Q^ia per paffionem fuam tran
ftit ad <_lortam fux rejurrcaioius: coipus etiam eius mortuumfuit
honorifice fepultum,

'4 Ideopofui faciem mcam , vt pctram dixriftimam .i.
»»<. expujm adfnj.tnendum qutecunqut ajpera,
iS luxid cft qui iuftiftcat m<:,HiC foimtur querfi obicHio. lude

enim

tor lo, I o.e.Opcra qujB ego facio in npmine patris mci,il
la tcftimonium pcrhibent de me.
i6 Quiscontradicit mihi.Secundum veritatem.q.d.nutlus ve
firum, Chrifius .n.frequenter legitur impofuiffe ludds filentium,pro
pter veritatis euidentiam.

17 Ecce do.Deus auxiliator. 7« rnea paffionemodo pr.€di^o..

1 8 Quis eft qui condemnct mc.f.iufte.q.d.nullus. Fuit.n.in
iufle condemnatus ad mortem,primd per Saccrdotes,pofiea ptr Ti
latus:fed ex hoc deportauerunt e.xterminium , in tantim Qy Vtlatus
ferliberium Imperatorem fuit miffus in exilium,& ibtignominio
si mortuus & Sacerdotes per Tirumfuerunt interfcBi in deJiruHio
ne tempti.Dixit enim iufium effe faccrdotes cum templo perireiideo
Jubditur.

1 9 Eccc omnes quafi veft. &c. Quantum ad mortuos in exi-
tio.

20 Tinea comcdet eos. Quantum ad interfcSios gladio,ftcut ti
nea confumit vejiimentum quadam violentia.

21 Qiiis cx vobis timcns dominura. H/c confeq^Aenter con-
cludit incredulorumintcritum . Et prmo arguit eortm culpam,di-
cens.Qmcxvo.U.do.z\i.yo.O:t-(ui.i.ChriJii,rationeforrfi*fer
ui afjumptie.

22 Qiiis ambulauit in tenebris./.'^now«f''''.

23 Et non eft iumcn ci . St credidit verbis Chrifii q.d. nutlus,
ideo juhditur.

24 Speretin nominedomini./^«/Wef^(ic/'J.5'cc«n</o/«^
iungit pauiaii ,'itmdtc tur.

25 Ecccomncs vos accendentcsigncm.j. ex incredulitate
vcftra mo mitu i^uodfnti endamini cwn auitate & regione vefira

Tom.4, Q 3

427

Glof ord, & Nicolal de Ly ra 428

-HadleiaiB

a In delcribus dor.

. ;»?>">. Quia ncc bc-

ncficijs,ncctormc-

• frcccando.

tl5

,^rcc«n.». kfFotcntii. efChrifti. d TMalum^iffliAio. ^

fucccdiftis. t Dc manu mca fadum cll hocvobis. In

a f Vift anon» & capiiuititis ,»el infttni.

doloribus dormictis.

tlsDeifiUumfufci- D
pere voluerunt, vn
dc . Ite malediiii in
ignem xternum. Mitt

NICOLAVS DE LYRA.

&ftcfuitja8i*m perexercitum ^omanorum . Et quiafu£ium eil
boc fecHndum ordinem duunjt iuHitia, fuhditur.
I Dc manu mca faftum cft hoc vobis,in doloribus dor

mictis.

mictis.». moriemim . Xun(}uam.n.populus ludaicus tot & tantot
dotoresfufimuityficutinobfidione&denruaionelerufalem per
Titum,vt paut per lofephum libro de ludaico bello,& alios Hiflo
riograpbos illis temporibus vicinos.

i.Cor.ioj.

CAP. LL

>^a(l ydite me qui
raV fequiminiq.

a ^ttendite a
ad pe. Chriftum de
qua. Tetra autem erat
Chtifius: vndccxci.
cft.aChriftoChri-
flianidifti.

4e Hicronymus. b
j. Hocconfidcratcy
cumAbraham cffct
ccntum annorum ,
& ftcrilcm habcrct
vxorcm.muhiplica
uerim filios eius
quafiftcUascacU. Si
crgodcvnohomi-
ne tanta populoru
nata funt miUia,
quid mihi grande
cftvtinftauremrui
nas Sion,& dcferta c
cius mutem in pa-
radisu voluptatis.

C A P. LI.

tquafi.qui» »Iii nolunt.TO» faltem ApoftolIrAdd . f Corde
ilii» dotmientibu» in doloie.tPet fi«lem.Tln:iifamini.

a cChriftum.

Vditemequifcquiminiquodt iuM

a i Apofloloj,^ ApoflolicM Tiiosfignittai. b Non terrcni

•Je Procoplus.Erat

f>etra doccntc Pau-
o Chriftus ipfc,cui
mortcm obeunti
manus &pcdcsda
uis efle transfoftos

cft,& qu? ritis dommum . Attcnditc a fcriptura teft atur .

ttAhiaham fidefirmnm.

b^Naii.

Significatur ite pcr
fouea latus ipfum
haftxmucronevul
neratum. Pcrhjcc
enimpartafaluscft
ipfaqucctiam ecclc
(]£ conftitutaplcni

ad petram vndc cxciii eftis , 6c^ad ca-

tfSanm. ^ bf Lcgegeneiandi

uemam laci dc qua prsECifi cftis . At- i

. «Chiinum vau^m multarum Gentium. b TEcUcl.am 9"« P'^"» «"'1"-

tcnditc ad Abraham patrcm veftrum, 6cad Saram qu? pc 4

a TSolum.Eii deiciratua Sc dccog. tua. b llnopc^ibuj fuis. ^ J ««. v.uilllliuid piCJll

pcritvos.Quiavnumvocauieum,&;.bencdixicij&muI- ^ tudo , non aliter

aTlnfubluHfia&filii». b TQi»afi.Qui oUm Abraham multiplicaui,8t confolatui 7 quam CX Abtaha-

fum:ccclcnamquoquc«cnM.Uipl.catc&coalolaripoffum. c tEcclcf.a». g mO & Sata infinita -

tiplicaui eum . Confolabitur ergo dommus Sion,6Ccon- iHj multitudo. ' *

follbimromncsruinJ(seius.Etponc*tdefcrtumciusquafi P^ ^o^y^.^on quj
dcIicias,8^olitudinem cius quafi hortum dommi . Gau- fo Oei , tantum dc

^ nro bencficiis Dci. ^gj ^^^ gaudiU , &

dium & Ixtitia inuenictur m ca , graaarum aCtio & vox ixtitja & confeflio

• iDci. b^Etgodiligcniet. eTApoftoli. Taentes,vclieliqui«Ifrtel.»ndcL«amini Gentes & VOX laudis , Vt ffl

raUlSU VOlUpidllS. i » e. cum ple.eim.&c. d TFideles. ! f A T

**• pJoirXffionS ^ liadis.AttcWadmcpo>ulcmcus,8rttr,busmcamc \l J",SXSeSSntcr ['

Cl PrOpler fOlUOne , ^E„,„geUi. b n)ccrerum,fcilicc.,T< UJx.s cic^cte Pnlcnt.bus,Gcn.cs ,d «dcm yoccmut. iUEitCr mcditCnt tc

latens Chr.fti . Dc ^^^^^^ ^ q^j^ ^h i mc cxict,& ludicmm mcum m luccm J ' J 'SLS ,^!

qua praCClU CmS , „fopui„<,„i7rbul.batmtenebtis.,iditlucemmagnam. b «SuptadiftusfiluB.axcautempa ^ AnPllftin Oui«

OUandoeXlUlt lan- ',erdifiliodicit.TCiioi>afcetutfiliuldeVirgine,vtwiprcantutquatprom.t.o. -^ .aUgUlUn.yuu

„.,;c r^rl^mntinni.: w , ^ « c^Uen.tus apatref.ne.empotc. tam futdUS, qUlS ti

& aqufffiSc PoWorumrequiefcCt.ProVe 15 demen..quis tam

tis. Vel,fepulchru ...«•■ m - -r '"^^"^«^'iV''^'"^!

domini , de quo refurgens innumcrabilcs.filiosgcnuit. cuidetib.tcaimomjsobloquat.nifiquinefcuqd loquat?
Vei,ccclcfuqua;diu fterilis,de qua quotidic excidimur, e /«/i«r w/far. Omnesiuftificans,yeliuftitiaclcgantcr:

ideft>nafdmurpcrlauactumbaptifmi.

* Pro-

non vt vna Gcns,fcd totus orbis faluetur.

^ Cili

I

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. L I.

Vditemequifcquimini . nicremouetur fecundum

impciimentum ex dileSione promiffi. Ex hoc.n.quod U

beratio per Chrifiumfienda tantum differebatur^xHima.

Diolfio "' banl aliqui Iud/eiy(p illa liberatio nuUu foret:ideo hoc re

mouetur in hoc capitulo . Et primo confertur fpes affcquendi pro-

miffum.Secundbyaufertur timorcirca malumpoenx huic UberatiO'

w annexum,>bt.

1 Audite me c\\3\.Vr'mumfacitdupUciter,fexemploy(i ver
bo. Sccundum ibi:jittendite ad me . Circa primum fciendum,quod
.AbrahifaHa fuii promifiio de obtentis tcrr£Chanaan,Cen,i$.&
tamen ifia promilfio nonfuit impleta tuncfed pofl quadringentos
annos,vt habetur ibiiem:tamenfinaUterfuit implcta propter fide
.Abrahce & Sar£,qu4 eiufdcm jidei fuit. Et hoc concluditur,^ dila
tio aduentus Cbriflt non itbuit 'udtis diffidentiam inducere[, Tri-
mo igitur circa hoc ponitur exempium:ciim dicitur:

2 Attcndi.ad pci. ad .Abraham, & Saram,vt exponiturpo-
fica,cum dicitur,

3 Attcn -ad Abraham patrem. Et votatwr ,Ahrahampetra
fropter fidei fii mttatcm,

4 Quii \numi.folumfineprole.

5 Et bcne.ei. Conferendo ei bona temporaUa, & fpirituaUa.

6 Et multiplicaui eum./n multitudinem populoru per Ifaac,
Ifmaeltm & aUos fiUos eius,Confequenter concluditur intentum.f,
dc conjolationepopuU per Chrtflum^cum iicitur.

7 Confolabitur ergo.i. eccleftam,qu£ vocatur Sion,eb q, ibi
incaptt. i/t aii^um r(l,fupra i.c. & ih pluribus alijslocii.

8 Et Conlolabitur. £.t ditierCts errorib.orta in populo ludforu
ex muU dodnna doHorum ,quos mouit Chrifius perfuam dotlri-
namp eptcr (^idiiit Saluator de eis Mat,ij.b.Cxci funt,& dtt

ccs cajcorum.

9 Et ponet dcfcrtum eius quafi delidas. Quialudfs

bonis fpirituaUbus erat deferta : fedperChriftum fuit adimpUta

potiffime per infufionem Spirituffandt fuper credentes infigno vifi

biit ^ff. i.&inpluribus alijs locis.

xo Gaudium , & Isctitia . QuiaSpirituffanaorepkliloqnc-

bantur magnalia Dei ,'ltanter,maaifefle,& conflanter.

1 1 Attendite . Hic confcquenter remouetur dilium impcdimen
tum veibv,& primb rcmouetur impeiimentm,(ecundb confirma-
tur didum ibi. LcuitX , f{emouetur autem impedimentum in hoc
5, afferitur aduentus Chrifli de propinquo , & primb excitatur at-
tentio cum dicitur, Attendite. quia nunciantur bic magna &ar-
duaj.lex EuangcUca, cum fubiitur,

1 2 Quia lex a me exict . Et quod de lege Cbrifti intclUgatur,
oiienditur cum dicitur.

I j Et iudicum meum . SciUcet fecundum legem meam.

14 Inluccm populo. Quodnon potcd inteUtgi de kge Mc-
faica , quffnit data vni populo tantnm , fed Ux Chrifti dijfufa efl
perorbcm vniuerfim.f\a.Sa.etiam dicithic quodiflud erit quando
diHumSophonif imptebitur ^.cap. vbi dicitdominus . TunC
reddampopulismeislabiumele£tum,vtinuocentom-
nes nomcn domini , & feruicnt ei humero vno . Q^fod
fecundum omnes expojuores cathoUcos (S Heb.referturad tempus
Chrifti , ex hoc patet , quod aUqui expofitores cathoUci in vno ma-
gis ludaiT^ant bic quantum ad hoc,qudm Hebr^i expo)ienus,qnoi
dicitur hic . Qtiia lex a mc exict,&C.diccn<io qubd inteUigitur
de fdido Cyri pertotum imperiumfutmpubUcato, qubd ludfirt
direntUbere interramfuam. Conjequenter exprimitur legisUtvr,
cum fubditur,

1 5 Prope cft ,'f. Cbriftus qui dicitur iuHus abfolute & anfono-
matici;eb ^ non fotum eft ittftusfom»Uter,vt alij:jed etiamejfiSi-

ud,aUos iuftiftcando. ^ ,

.j« Etbra-

429

iz.tri.irrae!.
c ^ln noniflinio die.

tKli

• TQui Aluum fjciet po.fu.a pec «o. bf VittUf. f Apoftoli iudicantci

faluator nicus:& brachia mcapopulos iudicabiint.Mein-

1 fGeiitc$,velccclefii:veI finftpruinanirai. b t>P't""expeftatio Gentiura. c f Filmm pet quem
omnij feci d fPatient«exp«.'labuiit. e fOGcnies vel eccle(i«.

fulq expcd:abut,& brachium mcumtfuftinebunt. Lcuate

a fMontis.

in ccrlumoculos vcflroSi&videtefub terra dcorfiim, quia

a fAetei b TSecunJuin tg irani.n -n fecundum eflentiam. c fCcelum 8c terra tranlibiuit.

^ c?'li ficut fumus liqucfccnt, S^terra ficut vefiimcntum at-

a Tt^ui viiiMuenientur. bf Exhochabemus quodcatrera non in nih luniredi-
g'.-..iur, lcd in meliusmutabuntur. TSecundumfiguram&vctulbtem c f Fi
li is,de quo; Videruiit oci;.mti fa.tu.Et alibi: <-!lut.ire tuuni expeaabo doinin,

b tcreiur,6chabitatoreseiusficuthjscinteribunt. Saliisau

a Tldeo. b f Idcm

tcm mea in fempiternum crit, et iurtjtia mea non deficief

•» l^' » ■" » «>« cgredieiur,&c Tlnielligite. b IChrilium vel iudicium.quo difcrctcomnia fcciati».
c 1Fidc!'«. d «;tuangelium. fLcx Dei ciiisin corde ipfius.&c e INon in orctantuin.

Audite mcqui fcitisj iuflumrpdpulus meus lcx mea in cor

nO Apofloli. a f Nolite timere eo»,qui cotpus occidunt.Conrra pejfecuiores.quos futuios fote ^ S
rrxfcibit exhortitut eos.

/f a Califtcut fumis.
ADefanftis fcriptu

z^.Omncs quidem dor
t.5. miemus, fed no omnes

immutabimMr.Qum

to magis crgo de

calo.fole, & ncllis

credcndiimefl?qn

lunafolislumcac-

cipier,&folfepm-

plofulgorerutila-

bit.vnde: Omnis crea

tutt fT!gemifcii,& par

turi: fxpeiiarts libera-

tionnn f.iioYHm Dei^

vf.f-mutcntur in

njdiusnonfclum

animat , quz im-

jDortalcs crunt,(cd

& corpora quoru

fubftantia clarifka
! bitur.Quidatamcn

perire & inuctcra-

fcere f> abolitionc
B & mortc accipifit.

, li. b £t habituorts.

»• * Cliryfoflomus.

H?c I(aias>dixit,n6

quod omnimoda

perditioncm figni-

iicct.non.n. cQdem

cumcoelo actcrra

patienturinteritu,

qui terram inhabi»

tanthoies.fedtem-

poralcm,perquara

ad incorruptione
sder commutabuntur .

C J^litetimcreopp.

•jc TcrtuUianus.

Bcaticritiscumvosodio habcbunt homincs & expro-

brabunt. Et etjcient nomen veHrum velut malum,propter ftlium

hminis. Quod idcmcflcumhoc,?y(f me/HcrKJxi^^now/HMm

dfc hominibus,^^ nullificatione eorum ne minuamini, quibus VCr
C bisad tolcrantiam hortatur martyrcs & fidcles.
*• W ^c Chryfoftomus . MuUiproptcr ha:c opprobria ani-
*• mas

Imx Cap.LI.

430

t-i

nme.

I
2
J

4
5
6

7

8

9

10

It

mas pcrdidcrunt,D

& bcato lob ami-

corum opprobria

vcrmibus& vlceri

bus moiefliora e- expeaabut.

rant,&plcriquelu

d^oru proptcr glo-

riam populi,ndluc

runt credcre, nca

fynagogis cijceren-

tur.ideo loannis 5.

dicitur. Qi^tnodopO'

te is i.rc:icre gloriam

inuicem accipietes} Sc

multos nouimus,

quioTaprauiacoa

templerut,&aglo-

riavidi funt.

3 d Confiiryr . Vox

de corum. Noiite timcre opprobrium hominum, &;jDlaf^ h prophctx & fidclis

a ^(^iii: citotranfibunt, 8copptobtium eorumcSicutveftimentum vetuUate pOpull aducntum

Cic tinea coirupium. f^K f>" r( ~ t'

phcmiameorumnemctuatis. Sicutcnimvcflimcntum, ^^ ' cprccais,

a ^Confcientixqui non moritui.

fic comcdet cos vcrmfs: Scijcut Ianam,fic dcuorabit eos ti

tfni^iuementis. b ^Chriftu»

nca- Salus autcm mcain fcmpitcrnum crit, STiuflitiamea

m

a f Priorispopulv&pofterioris, ijui aducntum illiiu iecepetunt.de qun fupra. Pro-
peeltintiusraeus. b flnsrtnaiB. c f Defoliopateini glotix. d«rB.eUiraendo
gcnus humanum. ,

gencfatidncs gcncrationum . Cdnfurge confurge,

a f Diuinitariseoniia princif em mundi. b fOfili.fGenushumanumred racndo.

Inducrc fortitudincni brachium domini Confurge fi-

^t fX'' Aegyptiis libcfando. b fEtficut. f Si.ut patribnt nnltris oftendiftipotentiam tuam.

cut in diebus antiquis , t in gcncrationibus fxculo-

a f O »ili. " 'Curn patre. c f Diabolatn.

41 p'
*

rum . Nunquid non m pcrcuflifli t superbum, vulncrafli

a fPhataoBcmvelDiabolum. b TO fili.viujfi:»^ h«c feciftihoc quoquefafturtises. c IRubrum.
THuiutfzculi. d tOoftrinamphilofophicam. e f Secularis profunditatii.

drlconcm ? Nunquid non tu ficcafti marc , aquam abyfli

15 inquo promifllim
erat auxilium. ^
4« Procopius.Iu **
dgos ad posnitcn-
tiam propofitavti-
litateinuitat, &q(t
cxcitari poftulat ,
fpontaneii fuifle U
pfum dcmonftrar.
Si.n.abalioimpedi
retur , ad hunc ipfc
noadillos deexur
gcndo fcrmone di-
rigcret.Qais.n.la-^j^^^^j,._^,
pfus, ctiamfi racm- gyptum.
brum frcgcrir,non
totis viribuscxcita
rifecontcndat?
•J< Rupcrtus. Quafi diccrct. Quid tandiu te contincsin
finupatris.obrachium Domini,6dextcra domini ? Cur
tequicfcentctandiu fuperabit fortis armatus, princcps
mundi huius ? Confurget & inducre fortitudinem : in»
ducrc pulchram & fortem diIcdiionem,pulchram & for F
tcmobcdientigchariratcra.

^ Suis

16

iS
19

20

21

NICOLAVS DE LYRA.

I * t Et brachia mca populus . idefi ^poHoli qui dicunturbra-
thiacorporis eccUftje,iicut & Chrxflus caput, quibus dicitur Mat-
thxi iecmononoJ. Cum fcdcnt filius hominis in fcdc ma-
ieftatis fux , fcdcbitis & vos lupcr fedes iudicantcs duo-
dccim tribus,&c
a Mc i n ful^. i.Gentiles vt dicunt Hebr^i.

3 Expcftabunt. ftcHt Scitur Cenef. 49.^'. Et ipfc erit cxpc-
ftatioGcntium.

4 Et brachium mcum. idefi ChriShm , qui hrachium domini
dicitur tnfra. ^^.cap.vt videbitur.

5 Suflinebunf. legem eius recipiendo.

6 Lcuatc incoelum . Hic confequenter ponitur confirmatio
dt8i per Jiabilitatem ipfius Chrifii.cum dicitur .-Lcuatcin coe-
lum . ideii, (onftderate inilabilitatem fuperiorum & inferiorum
corporum.

7 Quia cocli ficut fumus liquefccnt../f </«?«/«»» enim Cbri
Jit ad ludiciumprtccedet ignis confiagrationis, purgans ccelti aereii,
& terram. yel,fi intelligatur dc calofyderco.per hanc liquefaHto-
nem intelUgitur ceffatio a motu,qui cejjabi: infinali iudicio.

8 Habitatorcseiusficut haicinteribunt. quiain ignecon-
flagrationis morientur omnes qui tunc viui reperientur.

9 Salus autcm mea in fcmpitcrnum./.C/?*:^«f, qui dicitur
f»iusaDeodata.

^' Et iuftitia ma.idefl Cbrtfius fimiliterquipropterexcel-
lenttam iujittia nonjalum dicitur iuflus in concrciojcd etiam iujii-
tta in ablirafio.

I i Auditc me . Hic confequenter toUitur timor mali annexi
J{eceptiont enim fidei Chrilii annexa erat pcrprffio mali pcena. pro-
pter quud Saluator dicebac yipolioiis , & pet confequens fidelihus

*lifs, loanmt dctimojexto.^, Vcnii hora, vt omnis qui intcr-

ficit

ficit vos,arbitrctur obfcquium fe prxftarc Deo. Et hoc pa-

tutt inperfccutiontbus eccleju pr^teritis, & in perfrcutione Anr-
cljrijii magis apparehit . Trimo ergo tollitur timor perfequentium
generaliter ,fecundb .Antichrifli fpecialittr , ibi : Quis tu vtti-
incas,&c. Vrimusautem timortollitur perhocqHodilUpcr.
fecutioncs ojlenduntur parua ^ braues , &c. & confolatio fntu-
ra efi pcrpetua,ideo dicitun Auditc me qui fcite iuftum.ide^
Chrijium perfidem cognofcitts.

1 2 Lex a\cz.f.Euangelicam,vt decUraium eflfupra.

1 3 In cordc COrum. radicata &firmata.

14 Nolitc timcrc opp. propter Clnijium , fed magis gauMe,
quodfuitimptetum ./<fi«M»t^«ttjro,^.Ibant Apoftoli gaudcn-
tcs a confpeftu concilij, quoniam digni habiti funt pro
nominc lefu contumeliam pati. & idem apparuit & appu-
ret in.multis jatiHis.

1 5 Sicut enim vcfti. ide[i cito worientur perfecutores , & ro-
de/tt eos vermes.

1 6 Salus autcm mca. idrfi Chrifius.

r 7 In icm.cfalMans Jidelesfuosfalute /eterna:& idto aduentim
eius' delidtrans Ifaias prnphcta orando exclamat di.
j8 Confurge confurgc.eir dupliciter propter dupUcem Chri-
fti aduentum,prmum, &Jeiundum.

19 Inducrc fortitudincm brachium domini. Confur-
^C.ad faluandurn populum tuum: & ad hoc adducit exemplurn pre
teritorum trmporum dicens.

20 Nunquid non tu pcrcufiiftifupcrbum.'. Vhjraovem,
qui fuperbtuit cunira dominum, dicens. Nclcio dominu, & If-
racl non dimittam,Exod.5.a.DH7Vwr etiam dracopropttr m.t
littam quaJiUos IfraeL opprimebat iniufic. Exod. i .propter quod di
citur de vharaone E^ech. 29. a. Draco magnc qui cubas in
mcdiofluminum.

2 1 Nunquid non tu ficmarc.vt habetur Exod.^.

rff Etnunc

OiuiCo.

43

1

tSapjj.b.

Sap. 40 b.

Macth. U.r.

a Quts tu vt
A tim'as uh lovi
ne morr.CTi.Iii
crcpat fidclcs.
vtnotimcant
minas vd tor
mcnta piinci
pii: quia om-
nis c.iro fic-
num.Eos cti5
incrcpat qui
in pallioncfu
gcrunt&per-
territi ncgaue
nmt , vt cru-
belcant& poe
nitcntiam a-
gant.
» •$« Ruperms.
Ncmini du-

t Aadera- ^'" 9"'" ha:C
ui: incjrccra dicat paraclc-
tus, wfoiue- tus,i.con(bla-

ietur,&non joj Spirituf-
elt morcuus , n
infouea,ncc'^n^"5''"aU-

paiTus cilJc rcm cms cut
fcAum ,ncj- datur.Omncs
ioftto. g„ij„ quot-

quotforfcsin
Chrifto 1« -
nius, ex illo
confolatorc
fortitudincm
acccpimus .
Jpfi Pctro Syi
ritufl". haclo-

Glof. ord. &Nicolai de Ly ra

1 ^Dtqui Veniinpiofundim "'ati5,?i tfmpfflasdtmeifit. b 5Hu'.usfxcull.

vchemcntis^Quipofuiili prdfundum mans viam,vt tranfircnc iibe

.lAbArgvptiis. b.S.n.u.ncfil,. ^ . . Aj^viam iu.lai,. ,

rati. t Et nunc qui rcdcmpti funta domino rcucrtcntur, 6: ucnicnt

, ^iiThMtm «clcCam vV» be«iiudincm xic.nam. b1 B«i. qui l.ab.u.u .n doino taa Jo^J^^^'^^1 QU« "O" ^f "c.et.

in Sion laudates, fi^lxtitia {cmpiterna'/uper capita corum .Gaudiil

a Unccrlo bTFiIuiquifi-.In.ocallisroc&Eg. conK.I.bor vos !tc. c ^<ima Jlius non pu-
ua. d 1 Nonierpr<TpT.ct«5fedpcrTOCii.cti..(u,n. c Abltc.get D.-uj omneju lachrymjm ab
Ofulijeoium. flple Ueusni fcticorJiaium&confola[ionis ^ ^ e ri

& Ixtitiam tencbuntrfugietdolor &:gemitus. Ego ego iple conlola 6

. fQuaf.- l>ixi:Nolitetimcrcopi..ob.ia l,ominttm&blafp!.cmia$.quomvdo c.-go i.inet.jqu» tamci- 7
toarcfcuntadinDaitacni! ri" I ' ' '

boruos. Quistuuttimeas ab }iominemortali,& ahliohommis:^

4^i

1 fHuinincmtimrns.

b ^.^1 a. fjfto.''..

quafi famum ita arcfcet , & oblitus es domini creatoris tui ? Q^i te-

a '■Incrcdibili V nutelulfrndii. I « Si.il»li molc. in- • 1'cr"-

tcndit C9I0S & fundauictcrram,& formidalti iugiter tota die a tacie

«NQnadho.amqulTCniale a Tl"Corp..r.. b rinanima c iqu,»fi non cll efiimjndum quod^ci.o tranht.

furoris eius

nuncfuror

a reccatotet fcd vocabit ad paca.teutiam.

b Egolumpanisv.uus. ^Corpus&ljngiuscius.doftrina Eiiangclii.

b

Fatcrad filium.

Ej^d au-

uin.vndc:£t mo-

jntcrficiet ufquc ad intcrnecionem, nec deficiec panis eius .

a VSccundum ca.nc... b 1 Fe.mitto<utl'at.. c fMunJum. d TContra eledtos flc contra .pfum lilmii

ucbatur aqua E<mir3bile»rUti.inesmaris,mirabilisin alt.sdom.nus j, j , j^ -

tcmfumdominus Deustuus,quiconturbomare,&:mtumefcunt ^^^^ ^^^P^^^^^Jj^'^^^^^

muit, icobli- D

1 tuscOcrcato-

2 risfui.Vbiau
j icm confola-

4 tor datus cft,

5 vt iamnon ti
mcrct Roma
nilmperi) po
tcntiam.
b fUu.ire c!e
uare. Eos hor-
tatur ad poeni

9 tcntiam,qiii
to inpaflioncne ,
it gaucrunt vcl
II in inlidclita-
I? tc pcrflitcrut
14 clamatcs Cw.-

crucifi^e, f„3,

E

Moraliter.

li^ pofllimu>hec

ip iuxta anago-

gcmfug ani-

20 nia intcll gc-

3 ••OfiU.

fludus eii:s : dominus exercituum nomen meum . Posui ver- ^ ^'^ "';5|^^

, .;On,d>dfil. ,sl..p,tur,vcrba i-a.rs lunr. irS.ipicntiam, & fc.cmiam. b tPro.c^ionediuinitatis. ^ ILUUIISUIU Ul

il'i'ain

bamca in ore tuo , &^in umbra manus me^ protcxi te, ut ^ '''' [''^ZZZ^^

lAp £ ato.nevil^fc.tct hum^nii.s »,. ra v tbo. a Infide. blNouos Apoftolos fcil.cet 8caup«. c ^Nouaai. d lEc ^"

Ts.on -rtono,^c(isi.anifipf>puiusnci. d 1 ^/ guas me,neq; in

los, & fundcs teiram , &dicas ad Sion: populusmeus 28 ir.? :;« , erc. Si

.^Avijs. b tAfo;nnoreccatiadpaenitentiam. c ^PoteJicite. jp aUtC bibcrit,-

estu. Elcuare,cIeuare,confurecIcrufalem: qu^ bibiftidemanu 30 bonumcftei

° 31 luasetirc fup.

cutus cfl, Qiiis vttimcasab hom nc mortali &: a filio plicia,& dominumaudiredicentem : CumirafHmnsmei °
hominisMmo quis tu vt timcrcs a muliercula.ab ancilla tranfierit, tu,ium curabo, & alibi.- l^muimdqui cadit , non rcjur-
olliaria? Ccrtu.u quippc cft quia Pctrus a tali pcrfona ti- get dicit dominus.

plantcsca^los,

a 1A v^ ijs.

muit,

•J« Riiper-

*

NICOLAVS DE LYRA.

Et nunC. ide[l tm^purc^ratu.

Qui rcdcmpti fiint a domino. lefitChriflo.

Reuertcntu r. ad viuutem tidei ecclefufiic^.

Et vcnicnt in Sion.i. faridam ccckfium , ^«.c vocatur Sion
■ptfr.editium eft.VoteJl eiianipcr Sion intelUgi tcdcfia triumphas
4juje vocatiir Sioi in plunbus locis fcriptttra:. viidc ad Heb. \ ».c.ac-
ccfliflis ad Sion niontium & ciuitatcm Dei viucnris le-
rufalem caclcflem & niultonim noiliuniagclorum fre-
quentiam;.3(i qnum permniMitfideies Cbn(ii pojt ha.nc vitam:Et
huic fenfui concotdat litera feqnens.

5 Et laititia fcmpitcrna fuper capita eorum . Gaudium

6 laetitiam tcncbuni [ii.do.-juodnonpotcfi haberimprxjenii
■V![j,id(Ol'ibditur.

6 Ego cgo ipfc. & non alius.

7 Confolabor \os.iof(tatione eterna qux a folo Deo potfiert.

8 Quis tM.Hic conjequentcr amouetur timor ^iit!chrijii:(^ hoc
dupliit tatione.Secunda poniiur ibi : Egoautem.^^rima autem ra-
tio acL ipitur ex breuitate ttmporis , qitia licet perjecutio ^rilirlrri-
fii futura,ftt vdde grauisuamen erit brcuis temporeproptcr qitod
minus tirnenda.vnde dicitur AUtth.z^^.b.^i^^idbicaiui finOcnt
dics illi,non fierct faluaomnis caro,&:c.cii«f ey^o.Qiiis tu
Vt timc3.S-& alluquitur qiiemiibet Jtuirum fidelcm tempure ^n
tiihrifli,qui cum ftt regeneratus in Chri[lo,non dcbtt timcre ptrfecu
tionern ^nticjnjii timore deiicicnteab no.

p Ab hominc mortali. .Antichrijius enim erit homo , purus
&citd morietn'- ijofl affecutlinem dnminij . ideo fubditur.

1 0 Qu i q u afi foen u m ita arclcct . Fanum enm exijlcv.s in
yirore , fi fipcrucniat afius imrnoderatus fucit ipjum arcjcire . ftc
.Aniichriflns cxiHens infua potejiate interficietur a Deo ripenic.

1 1 Oblitus cs domini creatoris tui?Qui tctcndit celos.
hoc dicitiir pro illis qui cadent a fide vel conjtantu moruin ttnme
.Antiihriliitidco ftibditur.

12 Et formidafli iugiter tota dici.nimis diu et irrationabiliter

1 5 A facic furorisciusqui tctribulabat.Tunc.n.trittii
bulatio ma;;na,quaUs no fuit a principio mudi,Mat. 24.
14 Et paraucrat iid perdendum.Vbi eftnuncfuror.Di-
fponct.n..A nticbriilus totaliter extcrminare populii Chriftiunum,

j y Citb vcnict.'. vtlociter attingct gradum fux potcjtatis.

16 Gradicns ad apcriendum./Hnr»p(;//JwH»? intcntum con-
tra Ch riftum. In Htb.habetur ad iaxandum quod exponit l{a. Sa.de
kxaticnefcu defe^n yirtHtis ^icei ad aiium intcilchum . Tcr hoc

igitur

igitur fecundmn intellcBum nofti um defignatur , gj ficut poteftasJ*

,AHtichrtJiicitoafcendet,itacitodeficiet,ideofubditur.

»7 Et non intcrficiet vfqj ad internecionem.y: Chriftianos

morie repcnttna prxuentus.ln Hebr^o habeturiEt non morietur in^ ■ 1

terfc^iione.idcjt hiimano gladio, ,jl

18 Non dcficict.«. «onwowf«r fame,ficutnec gladio,feddo-
mini nofiri hfu Cbrifti vcrbo, fecundum quod dicitur.z. Thcfz.h,
Quem dominus lefus iuterficict fpidtu oris fui, &c.

1 9 Ego autcm (u m.Hic exponiturjecunda ratio ad tuilendum
tmorcm ^nticbrifti : & accipitur exconfolatione fidclium illam
perfecutionemfcq'iehte,propter quod eft mmus timenda.Et quia op
pofita iuxta fepofita magis ciucefcuntideo primo ponitur magniv4
do tribulationis pr£cedentis. Secundo fubditur magtvttidoconfoUt'
tionis fequentis,ibi:ldiirco audi .Circaprimum Dcus pater ailo.jui'
tur fiiium quideijciet .Antichriftum, & confolabitu r populum /.: ',
cumfubditur : EgO autcm (um dominusDcUS tUUS. ratn^r.e
hum^nitatis fiu: a nie creatf.

-o Quicoi-rturbomarc& intua^cfcuntfluauscius do.

minus. /. facio tnbMtiones m mundo vettire fecundut/t (jrdinciit

fapitriti£ mex & iufiiiix.

21 Pofui verba mca in ore tuo.-^i nunciamlim EnangcUu.

propter q,wd dii it Chrijtus loa.-;.b.Mca dodrina non cfl mea,

fcd eiusqui mifit.

2 z E: iii vmbra manus mcx protex i te. a lud/is volcnti.

iiis ieoccidcre:qu(jd tarnen ito/ipomijificri ante cvmpUiiouem da

tiiinx tUA.Hieo ji-bditur.

2j Vtplantcsca:los. ideft homines contemphtiiws.

24 Et fundes terram.i. atiiuos . viramque etjm riiam pr.idi

cuiit Chrijtus.fciiitctconcempiatiuutn & ai-ltuaw.

2) Et dicas ad S\on.'dtft ecciefiam.

26 Populns mcus es tn.pi r Jufccttionem baptifmi. Ex hocpa
tct , (iiiudilta verba nonfunt ipftus Dciad Ifaium, vt aliqiiiixpo-
nunt, quia popuius Sion non fuit fub dorninio ifuix . EtquiddicM
Chriftus ccclcfiie in .Antichrifii peyfeciitione Jubditiiv.

27 Elcuarc.'! perfecutione tetnporaiiadpaccm quantum ad om
nes quid illa erit vltima ptrjecutio eccicfi.':.

28 Elcuarc. de culpa ad gratiam,quantum ad patiitcntcs, qin ti j
more .Antichrifti ceciderant. ■ !

2 9 Confurge. ad accipitndum prxmium a Chrifta venlente ti
iudicium.

30 lerix(A\cm.i-ecclefiarationibiis dlBis fupra. _ ., !
j i Qu c bibifti dc manu do.i.f .v cius pnijfme ct ordinanqttt, j

Calicem \

433

Ifai^ Cap.LII.

^■J« Rupcrr.Kla Tcm « TVjlJatlrnempMRomanoj. T Moitis;

'a falc vniiierr<i ccde- a aomini calicem ira; eius. V/que ad fundum calicis foporis

fia Cft , qua: iaccbat » T Quifi hanccaptiuitatem fu(Jinebi$,va)ucad finem f«uli. bf Sicut Movfes, ficut Uaniel,

proflrata.perculpa tf^r.liZ^oZ^tVc^^^^^^^^^^

primx puaricatio- bibifti,& potafti vfque ad fcces.Non cft.qui fuftentct eam

Tl ranquamdux, & «ioiflor bcne ep randi.

434

nis, (Scnoneratde

b« rjft^s ' o vniicr ^'^ ««^^^^^^^ ^^^K ^"0^ genuit7& non cKqui apprehedat

UCtIUllu>,, tjviUUtr afNam.&Apoilolitranfieiuntadgentes. ^^

manum

a T O lerufalem

cius ex omnib filijs quos enutriuit.Duo funtqu?

falem. b 1" S cut lernn. Sc naniel.Sc .pfe lefus.qui videns cmitatem fleuit fup;t rHam

faleciusruina refti
tucrc cffet idoneus

nifirolusifte g,.pCO cfDuobus quJtuorVeddidit, felvai<itatemfequiturcontntio7ftnieriigFadi'u5.

10 <- folatorc^miittit. Et occuncrunt tibi: t quis contriftabitur fuper teJVaftitas, &

' fi.n.OeS alij qtam- aTldeftmors liTqiidautimlUis.autraius.

cuqjiuftitia habuc b^contritio, &fames,&gladius.QuiscofoIabitur tc?Filii tui

rUntjOriginalipeC- ^ aTAtfrr..;^ua. ^ b T Monui infepulti. iQ

catonon earuerfit. c proic<5tifuntjdormicriitincapiteomnium viarum: ficut n

_a CallCe ir.oOitttttC avAniinalinmundum.necfjcrificioapium. T Oiix. Lxx. Beta feniicoaa l2

., diciamariflimrtan ., .,,h i» t irremi funibus peccati. _ u

''"•■■ tidotuquod cxgu- t oryxillaqueatus:pleniindignationcdominijncrepatio /.

AunOmeaCCepitda «^Q^ianfnhahwconfiil torem. bTNnnhabecsfpiritu-jlesdiuitias. cTlnebriauitmeabfinthio ,?

sa reflomacho naufca ne Dci tui Idcirco audi*h^ctpaupcrcula,& ebria no avino , i

ti,VtnOXiOshumO- «T SciliietcontraAepyptios.ctaliosmultof.

rcs cuomaf, & pof • Hqc dicit dominator tuus dominus,8^ Deus tuustqui pu- ig

iltC0£t0SCibuS,atq; _ aTToIU.i. (Vilicctfipocnltuecis. HT C.iptiuitateinmorti» . ,_

digcflosinaluutrafdgnauitpropopulofuo.EccctuIide manutua caliccm fo- 20

mittCreqUOSphleg . a TSipocnitentijmegens. jj

matum magnitudo poris,fundum calicis indignationis mc?. Nonadijcics, vt 22

digeri non finebat. iT"-eddjmeisreitibutionen" am. bT Pcifecutotum dzinonum. •> i

jgit,& icrufal. qug bibasillum vItra.Etponam illum in manu corum, qui tc I4

blbitdcCalicefurO- aTSuggerendo. bT Anaiuraiidignitate. T NiU teipfum fabdideris, damopetnon rocebunt ibi. 15

risdiUiubetdccbric f bumihaucrunt,& dixcrunt anim^ tua:: Incuruarcvttra- 26

tatCCofurgere.quiaC aTSupene. b « EIs caJcandum. f T <iii,f omnibut paiet dtroon bus. 27

totu cpotauit. Si.n. fcamus, 6c pofuifti vt terram corpus tuum,& quaii viam 28

adhucbiberenoco „..-.. ,r.„.,..;k,,.,. '1

lurgcret vnde noa trailfcuntlbus . 9

patct (p.de vlt.capti

uitatelioc dicirur. dum poenitcntiam agitclcuatur,

b FUiiiui. *Pfocopius. Bello caim ingmcntc in regio-" humiliatus ruit.

ncs cxtrcmas fe rc- D
cepcrat.vteflentadfu
ga capcflenda non ad
mala deuitanda para-
tiores, mctu ipfo, tan-
qu5 beta fcmicodla
fradli, &rcmifli. j
C y/cwion.r. ^Procop.
Orygi.ideft, auilcro-
folymitanos coparat,
quod fint diaboli rc-
tibus implicati, &ob
id furori traditi .
d fccf.Prjcdixitcapti-
uitatem futura nunc
hortat ad poenitetiam
vtcuadant.
QjPona. fccundu litc-
r.ThumiIiauerunteos E
Chalda;i,&ipfihumi- tQs' '"•''"
liati a Medis. & Perfis £f„7"'"™
& humiliauerunt cos
Romani, & ipfi ia
niultishumiliati.hu-
miliaucrunt cos ds-
moncs fuadendo , vt
cruciffgcrent Chriftu
&ipfiinhochumilia
tifunt,quia ficpote-
ftatein fuam amife-
runt , & in iudicio
omnino huniiliabun-
tur.

Moraliter autcm ani-
madumpcccatdiabo
lo fubditur captiua
& confurgit diabolns

NICOLAVS DE LYRA.
» Calicemir;Eeius.jnpe>^/ec««o«e y^ntichrijli.

' z Vfqucadfundum. per hoc defignatur magnimdo tribuUtio-
nisjutur^ ^ntuhrijU temporc.Sciendum tamen, qitod ly vfque ai
hic acctpitur exclnfiui, quia fundus calicis efi ^ntichrifio, & eius

- fitellitibus rcferuatus, vt videbitur poiiea.

3 Non eftqui.^KM nullus de principibus Chriflianis audebitfe
oppomcy vel rejiiure poterit .Antichrifio. Ei ad idem facit , quod
juhditur.

4 Etnon efl.qui appr£hcndatmanumeius.a(if(f«ceni«»i
em de tribuUimnt: Lcci enim Enoch , & tUas tunc fe opponcnt
.Amichrifloy tamen intctficicntur ab eo.

5 Duofunt./c///cef »2d/a/)rf«/.

6 Qu^ occurrcrut tibi. quxpoftea fubdunturjed interpomtur,

7 C^is contriftabitur.^.rf. »«//», a«ff4«c/, & iftud refertwr
adiUud, quod pr:ediclum e(l: Non eft,qui fuftcntctcam: Qthe
autem fint duo maU pane pr^diciajubditur.

8 Vaftitas, & contritio. & exponendo fubditur.

I 9 Et fanics. & pro ideil, fames, pro quapofita efl vaflitat.

\ lo ^ghdms.proquopojitaeflcontntio^itaquodlicetponantur

ioiquatnorfecundum nomt,fed tamen duo tantum fecundum rem.

II Quisconfolabitur tc.q.d.nulli,autpauci.Cuius ca [ubditur.

>» Filijtui. quitepoUentconfolari.

> 3 Proicdli funt. idefl mortui, ideo fubditur,

'4 Dormicrunt. /bnjflo womx.

>5 In cap. omni. carentes fepuUura,

>6 Sicutoryx.«niOT<Ji efiimmundum,vthabetui\Deut.\\^^a.&

declinatur oryx, crygis,

17 Plcni indignationc.W dicitfecundumffllmationemhomh.
nu m, quia iribulatio .ytntichrfli principaUter orditiabitur adpur-

gationem,&m{ritumeleBorum,quamnistunc£/lment hommes
mundani Deum contra eot efje offen/um.

18 Idcirco.Hic covfequcnter poniturfequetisconfilati\cumdi- -
citur: Idcirco ZMiii.idefl ecclefiatunc depauperanda per ^nti- *
chri(ium,eius diuitias accepturum.

19 t,lcbiiA. ideH plena.

20 Non a vino.yerf d tribulatioms tormento, loc dicitur frofe-
quendoparabohm de potatione calicis prtediHam .

XI Uxcdicitdominitortuus.adtetonfolandum.

iz Qui pugnauit pro populo fuo. in crucis ligno, in huma-

nitate ■ffumpta.

23 Eccc tuli dc manu tua calicem.rtfe^ pfnam tribuktionis.

24 Fundum calicis indignationis mcx.de manu tuaabfluU.

25 Non adijcics vt bibas ilium vltra. quia tribulatio ecclefie
tempore .Antichrifli erit vttima,

26 Et ponam illum. /ci/icrt fundum calicisreferuatum.

2 7 In manu eorum, qui tc humiliauerunt./c/7»c«/ .Antim
chrifli,& fatellitumeius.

28 Et dixerunt animsc tuc, ideSl tibi.

29 Incuruarcvt tranfcamus. /«/>«»• leficutfuperterram.tnte
tio eriim .Antichrifti erit totaliter conculcare ecctefiam.

30 Et pofuifti vt tcrram corpus tuum. quia corpora fideliii
ccciforumtunc remanebunt fuper terram infepulta , vt diUum eft,
itaquod homines, & besiia poteruntfuper eam tranfire .

C A P. LI I.

COnfurge, confurge. Eos hortatur pro-
phcta,qui poftafccnfionem prsdi
caiuibus Apoftolis crcdidcrunt .

CAP. LIl.

■Jc Procopius. Ideo aute inducrc forti-
tudinctua dixit,g> maximas quafda fa-

r^ r r ' cultatesaiahabeat.Primugdc.vt fela-

Onfurge, confurge, i ^^lpfu

1 Ad Tirtutes. a TQhI^ <'''>'

litate cecidiAi.

NICO LAVS
C A P.

DE LYRA.
L J 1.

capi-
per Cy-

1 f^ Onfurge,^//^/ expofitorts catholici txponunt iflud
V-/ Mnm at iiberatione populi ludaici de DzbyLoac faci^ p,
ruiu^Ui. quafrequentet jupru ditiu efl.Sedfaluo meliori iuditio n'6 vi
dtturbvi (onutnunier d aii,quiaVaulus .Apoflol. inUge,&prO'
fhetis hum*nitus ecliitius, (S ipiritufjancio flcnus,illud, quod ha-
beturmhuttap. iiiiampul.ljrifuptrmantespedes annnnciantis^

&prKiitan-

&pr£dicatis pacem,&c.allegathoc dici depr^dicationeeuag. Ro.
\o.& ideo^ non. vidttur louemvter exponi de nucijs Cyri mifjisp im
periumfuu ad fublicandum edidum delicentia data ludfn redcu-
di in lerulaleni,vx ifii exponunt.ttem I{a. Sal.fuptr iflud cap. dicit
quod ifl^ confolationcs •vltim^ jcilictt pofttx ab iflo loco vfque adfi
nem Ubri no dicuntur nifi fuper captiuitatem Edom,per qucintcUi-
git R^manum mpenu, quodpofuit ludxos in ifta captiuiiate iu qua
funt,d qua liberari txpeaant per regem Me([ia:& ficjecundu eum
hoc ca.melltgititr de tcmpore Chrifti,^ in hoc verti dicit,licet erret

expcBan-

43 J

Gloford.&NicoIaidcLyra ^^(^

^ cxcitct:Navbi ipfaen pocnaiu accrbitas.ibicft,& frcques

A confoiafio.Dcindc vt vircs luas inflaurct.ac rclumar.Ha-

bct pcr magium ctiani gloriam 0,1101*. adcondiions cxc-

plar cffcdi^co etia, qui gloria cft,potitur.

Epifl. »*. # Lco.NiriXpm,c}s.i^ofcat,&induat nuptiali nopo-

m. qrom^^i^inchrf^^^^^^^ a inducrc fo.tirudinctua Sion. Inducic vc^lti.
fitcmr,in.c£;rcinduitur. . » n.fucm. b,Dc,,«.K.nv,h. ^h„.

rciKVioft. Dominuc^lo- b mcntisglorixtuxlcrulalc ciuitas fanaiciuia

•ji Procop. Na & caolim vicinargctcsfrcqueticxcrcini D
tanq humi iaccie coculcanics ptraGcrut.Scd ia vclutcrc
da ivbulqtcrrenisopplerapulucrc ipsii. i. carniscSfihii
cxcutcrcadhortaf.quo nonifi abicdo ad Xpra licacced.
c £ACKrerf.AIapollutaloidib.cadorepriflinuamittit,(cd

puUicre cu Apoft

Mat

7n ca. i.r. cpi
flol aJ huiu.

a f Si ptrniiuciis.li .nandata inea ciiitiilici» .

nonadijcictvltra, vt pcrrranfcat pcrteincir-

a f Spiritu;.liicr. 1 OnT foc.et-s lucis ad .«ncbr» , qux «.nucntio Chnfti ii
Bcliai? l-TlJdl. cf Pecinaivalo. ^dfPrecati.

c cuncifus ctimmundus. Excutere dcpuluerc,

4<rFacbonu.n. h « Qmcta iiienic. c « r..iptiua. d T • ■ ■— '

Moialiccr.

Ff^ilai.iX.d.
Lucij. g.

Rom. }. f.

ria:rcacm vcftimcnti loco
tradit Paulus.diccns:/».'"''-
tniiii dumii.u wliru Itfum.HoC
vcflimcto indutus,vniucr«
fam virtutchabct,& cfi di-
citinduamini, vnJiq.nos
illo lubetcircundari.

Allcgor.Eade,& dcccclc
fia poflum' diccre ( 5 vifio
pacis,& fpccula) iiinnaere-
fim corrucrit , iiibct cxirc,
& priftinx fidci ornam^ta
fulcipcrcEtiifucritfnfcita d
ta fanilitatis cius,& cotinc
ti.i: pmia j>mittunt, vt p ea
no tranfcatincircucifus & e
immudus,q?ad immfidici^
opcrarcfcrri pot.Incirciici
fi.n.& immudisutgcorpo

risvolupt.&libid.lcruiut. .__ .

a indunertlUitiUis Moral.Aiaquoq; fip pocnitctiapn-
fiinu robiirrcccpcrit, vocabit habitaculu fand» , & fic ht
Tcplum Dci,nccpc!tranfibitpercam incircQaliJS,& im
niundu.s,dc quib. dicit;i'; viti nonfutrlntdi.minau,tu< im.f.
Oia aute qux promittuntur Sion , & Icrnfalcm , non vt
ludxi fomniant ad lapidcs,& cincrcs ilhusdicutur,yt in
ftauretur in priflinum fiatum. fcd adpopulu icrufalcm,
qux occidit Prophctas, corrues in pafiionc Chrifli in re-
furrcaionc illius cfl rclulcitatus : quado multa mihade
ludxiscrcdidcrunt, & rcliquia: ialua; fadla: (unt.
b iiw.i >■<-« a iiia^:; -Hxc ad cjelcflcm Icrufalcm,quam nul
iusimmundusingrcditur. * Proco-

6

excuiit

gaimagine terreni acccpc ^ p
rat,vt portct imaginccxlc- ^[^>
flis.De pul Liere hoc dici tur
3y«jt/ idfitfbttur iibi pnluit^,
eJrc. SoluQt quoq; vincula'
colli vtnon audcatncruus
fcrreuscoUu tuu,ficut mo-
nilia.vtgrauionerc iibcra-
ta,& recipiespriliina orna

jTFacbonu.n. h « Qmcta me-uc. c ....ii.i.i.a. u ^ ........ ^ mffa CCflct Cflc Captiua , &

confurgc, fcdc Icrulalcm. Soluc vincula coUi g rcdcpta ab eo,q\'cnit pdica

.. , ^._: .:..:.< « i.ti>..min9rioneaniini vlaue hodie DODulu» -/>r">r.r:.. r<

,t C«.ia,..T.n.ni.ictc..rt.uit.s « fcflocminationeanimi vlque hodiepopulu»
lQdxc.ruNah"<hodono(oiiugumpo.tatpcccatotumfunibusconftr.nt;uut. _

tui capiiua filia Sion , quia h?c dicit domi- ^^^P^^

. « V.ftra f^once. b «f Diabolo. c NuUo meriio veftio, fcd gtatuiio Dei »

recaptiu.remiliionernocor

ruptibiUb.arge.& auro, (cd

:uineagni.immaculati. ^

b«n'hcio. d Cr.;<r<r. Ncccomoduha-

nus: Gratisvenundaticftisj&fmeargento 9 bui(Us,necinc6modric(fu.

. T anguinc fiiij. lo giflis,cufiUuDcitradidiftis

redimcmini . Quia hrcc dicit Dominus

« t in niuniiun.. qui tnfleror.St tcnebrx b ff !n pau hus.f c T Geniit hunnnum

Dcus ; In ^gyptum delccndit populus

a^ In Ad». b« ieref,rinu,,>iu.apattianoft.»pai.i<ljfuSi cT Inic.i.i Gcffcn.

mcus in principio , vt colonus eliet ibi

•J<Rupcr.Di6lio brcuis>fcd
1 1 digna ore dni.Gratis vcnu-
datieftis Veregratis, cptor
ij .n.diabolus.totij venunda-
tionis ptiu defraudauit.Co
15 mcditeiingt.eritisficutdij
medaciu locut' eft,n6.n dc
hominib.Dcosfccit.Ergonofolugratisfcddanosevenu
daticP.is,qacu potuiflTctisnomorijia fecudualamortui
fimul ctia fecudu carncs mortal. fadi eflis. Et finc argeto
redimcmini. Vcre fine argeto,fcd no finc ptio.TN^o coy>-«pri
bilih. (luro, tS' af^cim., (edfan^uine Xpi redcpti e^is dicitpetrur.
•Je Auguft.Qiiareveditigratis,& fineptio,n6potiusdo-
nati dic3c?Na fortc fcripturaru locutio eft,vt veditusena bi
qdonaturdici poflit,q fenfuseftoptimus.Incog? di(fliiG|
cft gratis venundati eftis, & vcndidifti populii tuum fino
pr^tio, quia ilU quibus tradidifti populu impijs ftierunt .
c j«v4iy/;f.ArguitIuda;os,&venturapr^dicit, f quod I

^ defccn- *'l

Diuifio

^ NICOLAVS DE LYRA.

^ tvpe^ando futurum (juodiuin eJipr{teruT4. l^^nurfecjuendofettten-
tiatr. & diiiwh /^\ .^Vr. i» hoc c. auunturn antd^ cotinet veritatis ,
potf/l itii.1 confequcntir, quodin hoc ca, rtmouttur tertiurn impedi-
mtinum liberatiotiiifuilxper Chrihii quaniTiad incredulos, quod
fronenit cx contemptu humilitatis Cbriliiprincipcs cnmfacerdciii
& Scrih^ueaiucntu Chnslinimis cari!Ciiiierfapicntcs,cxpe[lahat
eum temporaliier regnuturim: & dommium d /{omanis ablaturu,
^ ideo cum viderum eum ijimilem,abieBum & paupei ftn,& c6'
tmptum tcrrenorum doct titem, conitmpftrunt eutn, & ftc fuetunt
tecat.: c:^fruBujua: yedtmptionispriuaU:C£ hoc iujih qwa aduen-
tus eiui futrat prxnuciatus inpaupsrtatr,Z}ch.9-h. Eccc rcx tU*
vcnit tibi iuflus & Saluator, & ipfc paupcr, &c. ^fuunaii
t,miics dcii.Hcb.de aduentu Chr.fli ii.tdliiitur.Hoctgitur imptdi-
rnentum rennuetur hic ,oftcndtndv O) huttiihatio Chnjti fuit dijpofi-
tio ad gloria,fecHdu (p dicitur Vkil.Z a. Humiliauit fcmctipsu
fadus obediens vfq: ad morii; , morte afitcrucis proptcr
,g> Deus cxaltauit i\[v,&CC.{^ ttcn JolTi poji moriern Jmt glo> iji-
iatus,ftd etiam anie opertb.miraculops ad dccUratione fuu. diuiai-
tatis propter ^Chrifiopctente Jo.i z.rf.Clarifica mepatcr,&C.
njponfiiin fuH: Clarificaui & iteru clarificabo. /. ilanlicaui te
in t/iiraculif,& itcru clanficabo pcr glorta rejmu tUonis:i^ ftc eii
in corporc myliico ChriW, g> cH ccikfic, quia puji dcprt/Jiones tius
pcr ludps 07" tyrannos tltuata eji iu inagna gioria ctia lemporali.
ter:& tpfis dtpie/jionib.futt muliTi eleuata fpintualiter in receptio-
iie SpiritulJanHi & in miraculis qufficbdtfapojiolos&alioi lati.
Hos in nomine Chnlii,vt patet in Uilib. apojioloru in plurtb. locisj
& infandofU legendis. Secundum ijoc tgitur pr^fcns capitulutn iit
duas pattts diuiditur :quia primu oficndnur propojiium in mylHto
Cljrifit corpore fetuudo in tpfo ca.ibi: EccC intcUigCt . Trima in
diias qaprlmo dcfcribitur icclcfif dcpr(jfcjtbiirn<itio,ibt:Qna.pii\
Chri. Pritna in duas,quia piimo oJicd.Uir ,fpofitu,fecudo addutitur
exenipiUyib:;Qnia ha:C dicit.QVf .r primu propheta alloijuiiur ec-
clejiam piimiUuum (/;cr//i.Confurgc,Confurge.a(/ opcta virtu-
tim & JuplicJiur li coiifurge, aU inaiorcm t.xciiationim .
I liiduc:c,S(.C. -d tolerandii conjidcer adurrftgacitopoflafien
fiviw Cbrtjti ad itlosjaiia tfi perfecutio magna in ecclcfta,aii.^. &
pufiea l{orn.tper i^ronem & alios plurts pcrfecutores eccltftxfcd
qa [oji perjctiiiioui ccclefitfccHta rji pux itboi.or,etideo fubattur,

2 inducrc

2 InducrcvcflimentisglorisE tnx.& hocfuitimplctu Con-
iiantini imptraturis lempore,qui paccm ctcieji,eper totum /^ow.iX- .
ttum impciium dedit,& mirabititer eam honorauit.
} Quianon adi)cictvltra./»c te cakando &viUJicando . '•)|
4 \nC\tCViacX(viS.idesi perfecutor Genttlis . ♦

j Et immundus.r. pfr/ec«for ludaus. Siautem colra hoc obij-
tiatiir,quod pojt mortcm Con^antini Licinius petjemuseji ecclcjH
ctpoflea lutianus apoJiata:dicendum,^ iltc perfecutiones iibjut> ut
tant£ 2> deijcerent eccleftam ab honore,ncc diu duratierut.Licinius
ehitn m btllofuit deui^us,apud Tbfffalonica capite tiuticctus lu-
liaitus eliam apojlata afaii3o Metcutiolanna Juit tramJixus.^PO'
tefi cti^dicirp illa di£lio,vttrd,cu <//cif«r;N6 adijcict vitra &C.
non importat Jetnper perpetuitatcm a patttpostjcd duraticncm te-
pOiis dcttrnnnatam,& atiquando non rnultum tongam,iicnt diclita
fuit pleniusfupra ia.ftcund\ . Toto atitetn tetnpv> c Conliantint poil
eius baptijrnim vniuerjalis ecclefiafuit in pace & honore.

6 Excutcrc de p\l\aCTC.!.depr.i:Jcntiflbic8i()rie , rcl depuluere
ad titerd. qniit mulii Chri^liani fuerant condtmnati ad fodiendT &
deportandum aretia vtide pulueri:i^banttir : qui omncs JuerHtit aff*
foiuti de mandato Conjlaiitini .

7 Scdc Icruf alem.<ny£</e bonoris,^ tunc fuit impletum quado
l{rma qux crat caput mundi,fa8ii eji fcdts fmmi pontijicis per Ca
Jlahtinurn,fede imperiati transtata apud Corjiantinopotim .

8 Solue vinculacollitui.^wia omnes Cljriiiiani in diuetftt
partib.oibis ( arierat>,p(r Conjiantinim Jiicrunt Uberati.

9 Gratis venundati c(\is,i.ftne caufa dtpmtifiperib.Jeruilih.

10 Etfincargcntorcdimemi. ^ttMCwA'""""^ «0« acccpit
indc pecuni.i/n,Jcdmagis econuerfo pectinias fuas diftrtbuit per or-
bcm ad ^dificationctn ecileftarum & fuftentationem minijtrvrum .

1 1 Quia hxcdicit dominus Deus. Hic adducttur e.vcmplum ^
ad propolitum & ponitur hic duptcx exemptutn.Viimum eft de de\

fcenfupopuU Ifratlin u4egyptum:cum dicitur : j

j2 InAcgyptum dcfccnditpopulusmeusinprincipio
Dc quo dtfcfiifu Ijabftir Genefis qiiadrageftinjftxio .
15 Vt colonus cflct ibi.-.habitator ad euudendu famis peric»
ITiJcd pojtea fuit ibi muliTi deprejfus C^ afjiicius^fcd dominusliber
ui eunr.lfta tame liberatio hic non exprimiturqwa erat nota &f
nofa:& ideofatis datur intettigi per hoc Q> defi enfus in jdegyptut \
tangitun& idem dicendum defecnndo exen>plo,cumfttbditurm

437

IfaiaE Cap. Lll.

438

"^rdefccndcrunt fpotc ad Aegypt. tSporc famis poft ab Afly bus tHvTacereUnquo vclm, par? mrS </<? Wi/V.^nper quos do D

A riisfinecaopprcflifunt./»- i^e^ypi. dt .q.d.AcgyptV] volue niinusfedenspr«dicabat:IpfietiampcdcsChiiflijprgdi ioan.i-f.d.

rutpopulfi mcu fcruituteopprirrcre.& vidcbat aligd in- cationcm ciusportando.

derationishabere.qafubucneruteisin famis ncceflState -Jc Procop.Miraturinquafcnnq-, terras Euangch; pra^co

Sed cgo libcrauicu,& cduxl eu pdelertu in tcira promif ncs abicnnt,ibide auditos cflc horuq; pcdes pulchros ap

fionis.Scd qdcaulscftAf-

fyrio.vt ctia in tcrra fua op

primatillu,& calumnief ci

a Quidmthi ejl hic. Nihii hic

ait.apudeos reperio . luxta

illud . Ideo vcni,& no crat

homo,vocaui,&n6crar, g a

audirct.Qiiod fi ad ea q fub

os- Roman.tuitjCaptmitate re

* ferasadgentiurcgioncs in

gb. dilpcrfi vaganf.loci par

ticula rcferetur, nimiru, vt

cosideointalircrumflata

,„:. verfari iftaque pati indicet

a<[Diabolus. 5^ AffVrii cum Nibuchodonoror. bi Adamenlm^iVihil nocur-
r3t:quaic eum ad peccandumcompelleiet. c fln teiiaiiro-

miflionis.

& AlTiirabfcjue vlla caufa calumniatus eft cu.

» t Q^ali:Qud mororamiiliusin ludia, \bi tam pauciiideles, tianfibo ad
;;entcs, vnde rideles , tranfeamus ab liis fedibus.

Etniincquidt mihi elHiic,dicitdomin'quo

a«i Deteir.i lua, vel a De>> irale^viuendo, vnde: ^opulus nieus abla uscll
giaiir.. b1 Rcges.principes.Uccidotes.pei cjuorumpeccaia fijie popu-
lus r'm coipore, quam anima captiuatur .

niam ablacus cltpopulus meus gratis ? Domi-
natores eiijs t inicjue agunr^dicitdominus.Ec

a «r Teniuoiidiemaledicuntdominum.ac Nazanoseius. b f Inf)naj;r»jis, vel
in Gentibus.vnde, peivosnomendomini blafphim.ntur in gcntibus.

■lema-

„. VerfariiftaquepatimdlCet inGen..bu^,vnde,pervOsnomendomini blalphim.ntur ,n g.ni

rti'quod rcdcmptoremfuum b iugitcrturadiet nomenmeum t bluipr

i-i cruci aflixerint.

b Ei wgiter.-^lo A'mus.Voi\
dnm actu in crucc,vt intcl-
' kxerutca reutxifie, & con-
fcendiflc coelu,vt a Prophc
^' tis pfignificatu , no folu no
doluereob admiflTumtam
mimanc ncfas . led elcgcre
virosquoscxHicrololym.

6

7

pellauit, vtquos Saluator
abluiflctmudoseflc fignfi-
caret n6 alit.^' p motes,ip-
sa pdicationis (ublimitate.
Pace vcro cij Dco no vici-
nis tm, fed remoi is etiageti
bcuagelizabat, g Xpm do-
ccbat euagcfzabatitebona
rcucra cum bcatitudincs
denunciabant.
•5« Rup. Speciofi pcdcs, mi-
fcricordia,& verita.s,duob.
iftispcdib. iflcq nfic dicit,
ccce adsij ,in hiic mildu ve-
nit vidcl. queadmodu dicit
vf q no videt vidcat,& q v i

<-Jt

a ^ Q_2;' i''nrphemot a luiizis. b Fideksa Chnflo Chrirti.'ni vocati

tur.Propterlioc fcietpopulus mcus nomen g .de^cecifiatNlvtqno^vi t Spcmitur.

a f tncajrnationis. b T Olimpejprophetas . ^ j> det,Vidcat mifcriCOrdlCecrt

meumin d'C lila: quia egoipic,quiloquebar, m & qvidet,ca:ci fiat vcriratis

9 * Abtaham pater >e(ler r.vul^au.t, yt viuer tdicin meum. b T Per mejipfuni. jj cfl. PcS iflc ludtEOS COtriuit
1 Prophctade tilio. cfSanclo'. 1 iudxa:,vel Apoitolos,virtutibusemincnt«s. ,■ ^ r i\ • P

dt Apr^^oli.iuonimpede.dominuslauit. I Z pCS lllcgentes lublCUault. ^

ecccadrum.tQuampulchrifupermdntespc i? -^ ^'^^^'''^ff^^^^^^^P^.inprxfu.

anNobis bTCumDco,& Ang-!is. 1 facem.his, quilonge, & his qu ptop:. 14 UO" bOUa j. lClUm.NeC mi j^ [0^^.

af Euangelium, gratism SpiriiufTanfti. b^^Nobis. TQ^nxiedit. ^ B.edem-
ptioncm, & beatitudineui. ,

nunciantis bdnum,& pra^dicantis falutem,di

bTViflodiaboIo. cTNonpeccatum. d f Audietnr in toto oibe.

>fO .

e <r Super murosiuos conilituti funt culiodcs.

centis:Sidn regnab

a<;Ip(i f Alte loquentcs. b

li.iseocum. c1 Cordaquxdifcirdat non lauda d 1 Daminum .

torumtuorumlcuaueiuntvoccm,fimulIaa

Hic cll pax noftra, qui lecitvnaquc vnum

;noes7crran'ipartes mitte- c desannunciantis, &: pr^dicantis paccm , an-
ict, quiaduerfumXpm,& '" ' ■ -• - - . ,.^ ..j.. ,.._....

Xpianos focdifsimos Ipar- '^ . • i » „ i. k

geret rumores,& fuos, qui
loto orbe tcrraru erant di-
fpcrfi , cocltarcnt aduerfus
dominum .- & docercnt
Chriflo Ci nuitiari.

•Z i)uiai:?,o iple Loijutbar.-^Ea

lebius. Docct propheta , q>

no aliusChriftuscfl led ide

ipfc dominus^qui loqueba

turinprophetis,inquit,c- a . ih . >- c /^ j**.

nim,cccecgo,qmloquebar g cuiTi conucrtcrit dommus Sion. f Gaudctc

^J,- n- aTH.clJqui«luda:orumApoftoIi,& alri b Per Sp rirumfan-

dUlUUl. ftum fubintranie multitudine

d i;«5ptt/. Dcco,quifupra Gentium. ^

&:laudatcfimuldcfcrtalcrufalem, quiacon-

^ Fidelcm. a f Sanguine hiij.

folatus eftdominus populum fuum , redemic

retur quiscj fi noie bonoru

15 numcromultitudinis,cxpo
fuerimusannuciari lefum
ab cuangelizantibus facili

16 enim intcUiges, quomulta
bona fitlefus vita bonueft

ic Deus tuus. Vox fpccula- »7 lcfuseflvitarefuncctiobo

TPr«Jica.,ei-is Inomnem tctrL exiuit fo- "" eft.lcfuSCft rcIUrrcaiO:

luxmundibonum cft, le-

a^Cordis. h f FacieaJ fac'-m.

T Oculi mei femper^adl domiuam .

nl

dabunti quia oculo ad oculum videbunt,

1 ir Ad iidem. b f In conueitcndo dominus captiui t3tem,&c. c f Eccleficm

b1 Q^ia iiiitaurata.

W . /.> ; c . /— I 1 d.

i8

20

dixerat.£^o ipfc qui lo(]uedar,
«fer!rf/«w,tcflaturprophcta

■ quodipleUipra motcseua

PgeUum praedicauit.
c

fuscftlux vcra , vcritas.o-
ftium fapicntia,potetia,thc
faurusdeniqueomniu bo-
norumlefuscft.
f ^6.vy/?ec. Apofloloru,& a
21 lioru, g fpecula funt fem^,
vtomnia prxuidcant, &
fubiedos promoucant.
g Cattrf«f. Primitiuaeccle- 1 Sup.49. d.
m cofolat, de multitudine
getium, q excoccatislud^is F
in locu cor.fubinrraucrunt

^nnunuanus.ClmRi pcr femctipfum, pcr Apoft. qui- dudo aute populo a Rom. in captiuit. & fucccfis vrbib.

bus <# habita

■■i>

NICOLAVS DE LYRA.

1 Et A n ur. idtfl rex ^ffyriorum.

2 Abfquc vlla caufa calumniatus cft cnm,tamcn domin.
tinrabiiiur liberauic ipfum tempore E^^ecbi^, vt habctur 4. I^eg.Co-
ficjuintn apficantur excmpla ad propofttum, cum dicitur.

} Et nunc quid mihi eft hic.idcfi m pctfuutioue ecclef.qua
fi di. iiecn me tam Lhtrare. Etfubditur cauja .

4 Quoniamablatiiscft populus mcusgratis ? <?«m in
frimiiuta ti cirfiarriulii fuciUHt ablatiper octifionem de prejenti
yita,& n,u'tidelo(is juis pcr incarcerationcs, & exilia.

5 Dominatorcscius iniqucagunt.

iltfia ludtijub ijHorutrt dvmiuio primofuit eccltftain ltrufalem,&'
iuii^a,inique iraCiauerutit populumChriflianumf& pofiea Impera-
tmts i^omani, & eorum prxfeHi.

6 Et iugitcr tota dic nomcn mcum blafphcmatur , /«-
Iv.et rioinvri Ch ijti , qui ab lnJideliOus mctgnus,& dueftvrjuiffe di
ubatur,

7 P' opter hoc idcjl propter initmas diBas.

8 Scict populus meus./c//it cf Chrifiiantts .

9 Nomcn mQ.\xvCi.ideJi effidam nomints mei per c.xperientiam
J^tlaluis^l.cut vocor lefus,idcfifalus, vcl Salualor.

10 In dic illa./cii/cet notabili, & famofa , quando ConHatitln.
recepit bafiij,„a.

' ' Quiaegoipfe>quiloqucbar. inl)umanitateaffumptadi-
fcipulii mtis.

> i Ecce adfum. pcr faluationis tjftclum , & etiam in perfona
propria , nuia Cmijiannnus dc bapiijmo conjurgens confefjus eflfe
ytdtffe lejumamti,rn.

l i Quam piilchri. uic confequenter defcrihitur ecclcftf dil.ita
ti'» ptr ^j, edu.uitone ..HpoJloLrum , aitorumquc difcipulorum ,cunt

dicttur

diciiw : Quam pulchri. idesl valdepuUlm.

14 Supcrmontes. ideil terrexos principes fidem Chrifii rcci-
fientes ad pricdicationempr^di^orum.

1 5 Annunciantis. idefi legem euangelicam, qu^ efl lex pacis,
&• amoris . Vofjetciiam h^ciitera exponidenuncijs Conjiautini
miffisper orbem ad denunciaudum eccieji<e pacem . Sed prinia ex-
tojitiomagisconfonat dttio.Apofloli,vtfupradi8um ejfl: & etia
litt,ie fequchti, in quafubditur.

16 Diceniis Sion rcgnabit Dcus tuus. .Apofloli enim , C?
aiij pr^dicatores eccleji^ predicautrunt, &• pridicant regiium
Clnisii, proptcr qucddtcitur Mat.^. b. Et prjcdicabitur in hoc
cuangciium rcgni in vniuerfoorbe, &c. vndemjtne iigen-
darum Ja Sorum comrnuniter ponitur : B^gnante domino noiiro
Jefu Chrili»,&c.

1 7 Vox fpecu. idefl prdlatorum, fecundum qund dicitt^r ET^ei h.
^.d. Filihominis fpcculatorcmdedi tedomui Ifrael,&c«

1 8 Leuauerunt VOCem. confianter pt^dicaudo.

1 9 Simul laudabunt. concorditer gratias agendo.

20 Quiaoculoadoculum. idefl ftnfibiltter.

21 CumconucrtcritdominusSion. TjVeMffj multitudi-
ntm gtntihuni conuetjam ad Cl^rijium : & Ijoc fuit impiitnm ttm-
pore Coujiatittiii . .Antioenim q<io baptiT^tusfuit , tanta midtitu-
do crtdidit, vt adduodetim mttiia , & amplius bapti-^andi adfcri-
bcrentur,vt habctut tngeUisfaniii Syluefiri,abfque mulicribus,&
paruulif, id' 0 fuhdnur,

2 2 GaudctC, & laudatC fimul . idefl loca feruituti Chrifli:
dedicata, qux antc ttmpora Conjtaniini ,ita fucrunt deferta,quod
nuilus Chrifiiaiius , tiiji Jurtim audtbat acccdere, f d Cotiftautinus
per totum orbcmtufjn ea aperiri , ^ a Jidelibus frequcntari, &
aiia denouo ^dijicart.

•jc Varauit

438 Glof.ord.&NicolaidcLyri

4]9

TM.9r.
Pril.88.c.

habitator,aut nulhis rcma
A lit,autrarus. EcdcGaautc
tDeDudjuit. c\iix quondani in cis fuit ,
Hiultirudincgcntium,& re

paratacft, & multiplicata
£-

di
a

tcsfperubuw.El alibi : Brathiii

i7cor:<.d.^'""»«""'P'^«'"v , . ^^
4f.difc.rcce b l{frr,i il ■ .MoC ludaci ad Jc

«iitc.xj.d. 4- rcfcrutqn jjmittcntcCyro
e.cece.&.cre j^^rcffi (unt in Icfufalc , Sz
"mix i.c. vala dniq N.ibuchodonof.

* alpoi taucrat, rcportaucrut e
Quib. (vtaiuntj mundicia
t fcflinjtione indicitur , vt ab illis fandJa
valarcfcrantur. Et ga no m
tumultu,vcl fugacxjbunt,
pdfcit Scd mclius ad Apo-
Hol. & ad primitiua ccdc- f
iiahoc rcfetimus.Anie.n.
qua Romani fupcrucnirct,
B & Apodoli in gctcs func di
nifi , & alij fidclcs in rcgnu
Agrippe tranfierunt^aSpiri
tuVando admoniii.
MMth. »8. d. c iAiif. intotoorbccuagc g

liu m praedicantcs, itc doce-
Tc^uptfitcomncsgcntcs.
pta-virb afpe d Toliutiim n.Uu . •jcLnn-
autci» & Lt foft. No dixit dns, nc facite
ma eiu» prar jnimunda.fcd maiore diU
Sf'""?'"" gcntia rcquircns,dixu nc te
^^ ^'' tigeritis, nc appropiniqua-
ucritiSjNa adultcnu forni-
catio, immCiditia carnisclt,
imniuug vcro cogitationcs
dcvidcrc intcperatisoculis
dolofe agcrc,vindicta vcUc
aiTimx inquinatiocft,igit,
& corpoic , & animo vult
noscfle mundos._
c /■ jyj ./(.//ij«/.Teplu domi-
ni fandlu cfl,quod cflis vos,
vafa

af G-neralem fee''fi»m. b *'n<-niari fccit fili!:m ve' piidicari vbique^

lemfalem. tPaiauitdominus brachium lan- i

a f Cord'Mm.

dumfuumin ociilis omnium Gentium, &: 2

fdc, ucl «iam corpo- Mi iudicio b » Mindi car.f n- : cf K.lum

ntpcr

tRom. i?.c.
t viderunt in
tcUcxeruBt.

i.Cor.J.i

■}
j

4

*Qjitcti;fnn>iccininqu.nab:turabt-a » 1 lctulalci... ■> ^O ' pnHoli^^ _ j

litetani^cre.ExitecIcmedioeius : tmundami-

ITA u^in.acon rioWalthrmantium,innec«mquorum,pjratur«eici
ti:« Roinanus. a TVo» pfo»,ii) quibus dou.inui.ucl atma iaftit:at.
..S.cu.primdr Afg)pio,f,alinpacctcgis, tQu.J»'"» c.:iiiica:f. tamenfi-
florcicxiite.unt. ^ .^ luda.. _ _ ^

ni^quifertis vafadomini. Quonuamnonm

airi.n.o.e. b«Viy.ai,fcd uiftores quo.idien.ult. Jud«oiam m.lia fidci

(tihiiciento. c fAd gcnics ^ ^ , . . _

tiumultuexibitis, necinfuga propcrabitis. [

a ^tuniesaigcnics. h 1 Djx, & n.o.tc.ator .

Prxcedet enim vos ddminus , & congregabit

i1E« ludi.s.St gcn.ibus.u. H;t unum tu lc. & unuspaaot. b -, yilantatem
mca.n. cf F.li*sobed:cnsufqu:ad mo.tcm. rlj.-. ucrbum.Jt lap.cm.a.

vds Deus ifracl : tccc intelligec, Icfuus meus

1 1 1dco. b 5 Ad cotlos.vel pct Apoiioloiu.i. ptatuicationcm. c t Supcr omncs
ccclos t Ad d-jicrampatris. r I 1- •

ccexaltabitur,& clcuabitur, & lublmiis.erit

1 Ariinirantts im.acula aij^palTiooem.

8

9

lo

valde. Sicut obllupucrunt fuper te multi : fic 1 4 loqbaf , fc o

afI.!pifnone •f Quia ionfpuius,f!agcll.uus,CfUci..xus.Reucr; tni.n fpcciolus 15 ilClcdO, fiC<
pi^Uliishominnm. »Vnlcma.ota_.nirafu!.i. b r Spcc.cs finclionoj-c. ^^ fpcftuS Ciu

t ingldrius erit intei- viros afpedus eiu.s 6<.for

1 t Lauabit l.inguiiic proprio, non ficut in lcge languine
^, lo bjpi.fmo.

macius inter filios hominum. Ifte afpcrget

a.f fizdeninatas.

Gcntes multa

b l' Supei fapicnt.am cms prj:d.cantib.
Aportolis

:as , fupcr ipfum continebunt

a T Fhi!clcphi:quori...ilapicni.acrucis pratd 'tatione lubuerlacft.
i)« Gentibus. 1 Horiiu.compaiationeludio.um duriiia rcpre-
hcnditut,dcquibus,Auditu,audietit,& noD intcilig ti». c T Per
prophcns. .

rcgesos fuum . t Quiaquibus ndn eftnarra-

a 1 Ccrdecrcdcnt o ".b.i..v- .n caine p.iu.iante, de qu.bus
Beatiquinon uidctunt, -A cr-d.dcruni, &c.

tumdeco. f videbunt, & qu^ nonaudierunt,

a 5 Fidc.

t contcmplati funt.

vafaf. aurca,?c argctca vn- D»
do Paiil. vas clcdionisd'C!t Aa-L
vclvatadni.armatiiraDci,
lorica iuflitic,clypcns tidci,
galca (alutis, & gladius tpi ^i^
ritus,qiiodcfl vcrbu Dci.
f Eicciniilhj^c! , nedubitcc
qs dixcrit,qloqucbar, cccc
adsii:Et9 (jt bracliium dni ,
patcr pcrfpic:ic docct: J^j
V sni.i i bi'».Kd fcruat ordo
nidorix.Supcriusn. loqba
tur prophetain pcrfona p.i- -
tris dc al<:cn(ionc hlij, 6!. lu
bito ad paflicnc rcdiit .
•5« Rupcrt. Mira locurio-
nisforma,miranpolti'Oplva
rumvclocitas DciertiaadE
fccund. dc fccundaprotin'
ad tcrtiam dictio rcfugit j>-
fona cum dixiflct,cccc inti. •
ligitl<:ruusmcu.s,&c.ad!pi.
apoftrophc fctit, (ubiun^c
do.ficutobllupucrut (uptc
muIti.Etrcucrabenc, cfi a-
micabilitcr ad illii dcquo
coucriit, fcdliil)
erit inglorius a-
fpcftus cius noluit dicerc
tuus,fcd dixit eius. Rcucre
tia dno pictas cxhibuit , qa
ucracitcrnon ipfi alpcchis
fuus. ("cd hominibus mal^
11'dcntibus alpccluseiusia
gloriusfu:t.
18 *Procop.E(tn fidcsintel-,!
IgetitE radix oa nili crcdi-
dcritis inqUit,non inu iiigc
tis. Qiiod ccric». ti3 incphc
tis causa admuation s atta .

litltaq; ait.Do?/;.. ', 'fs trrili

du aw.iitui vojr,,) Vtrnmqji
enim mirabatur,& lud.-co.
rum infidclitaiem, & gcn-* j
tium conucriioncm.

II
12
13

17

19

t^Cap.

Ni

/

NICOLAVS DE LYRA.
4« I Parauitdiimbrachiumfandumfuu.^af/ZMww, qnidi.
atuf virnispatris i.ad Ccr.i. Pr^dicamus Chri(^um Dci vir
tutem,&c. cr//t dicicur brachiim domm eo mudo loqutnai qno
fvtiiias lecularis dicitur brachiumjcculare,

2 In ocults. quia prfdicatores a tttnporc ConPantini Hbcrins po-
tucrunt vbique aijcurn re, & mulci faldc txtm^lo 1 nipratiris ih'
titatifunut adfidem Chrifti conhetft,genttUtate rcliH^ij ideojubd.

3 Receditcreccditc. i)cc«/;Hit/i>/o/jt>/<e.

4 PoUutu nolitc tangcre.fc/e// uolite exundcremanus vifiras
fid operapeccatorim.Et quiaminifiii ccctefii debim tjfe mutidij^
rcs alijs, ideofeqttitur.

5 Mundamini.qui fertis. qui eflis deputaiiadculi/i Dei ftcut
Lcuit. in reit rt ttliimt. qui pcrtahant vafa cultus tubtrhacuti.

6 Qiioniamnonintumultu cxioitis. /at/t^crWu/e«r/.Mr-
rnvrumf tiuudaiiiturproptcr mulios cniifiJjortSt& tninifiros Uain
carcerAtoSy quos Conjtantinus liierh abfoluit .

7 NcC in fuga. carcertmfangenao, & inde fugiendo.

S Prxccdctn.vosdominus. pcr Cci.ftantinumiibtrando .

9 Etcong,TCB,dimtvos. cumjideubus aliis adlaudandum Deum
tn tcilefii).

10 Ecce intcIligct,HJc oftenditur prcpoptum in capite tioftro It
ju thrijto, </«.' fhu l)umdiatus,& e.xMtalus,rr fupra dtcimi tjt . tt
vtrumqnc nuxtum poi>iturhtc tiim dicitui : Eccc intclligct fcru.
qi4ij hdbctjcicntiam dimnum ab ittrnOy c2r humanam ex ttmpore.
Ec tiuodtntclhgatur dc Chtiflo ad literatn patctper tranflationttn
Cl:alaauati.,qi,jedicitur 7 hargii apud Hcbrxoi,iir tancf autoritatts
tft apud eos,Q> nulltis aufusfuit ci comraducre, quf talts tft hic.Ec

ccpro

ce profpcrabitur fcruus mcus Mcdias; propter qtiod anti\
Hcbrp ab tllo loio, vfque aUfirtem J J.kj/'. expojuerunt ad i.iera
deperforiaChrifti. _ _ ,

1 1 Exultabitur. ad vnitatemfuppofiti diuini.Vel .j//Vo .•Exali
bitur, infua rilurrciiionc,

12 Et clcuabitur. injua afcenfione.

13 Et fubl i niis crit vald. jtdtns ad dexteram Dei patris. Ma
rii. d. Et dnsquidcm Icfus,portqu5 locutus cft cis^afTui
ptus c(I in coclum,& fcdet a dcxtris Dci.

14 Sicut obdupucrQt. v/£/mj miracula antepafftone faBa,MA
8.'. Vuird hnnnes mirau funt dictntcs. Qualiscfl hicquiav
ti,& marc obcdiut ci , & fiiuiltter doHntmn Chrijci auuutti
iniracdis c<JnJirtnata)n,Mat. y.d. Admirabat tiirbffi fupcrc^
ftrinacius:cratcnimdoccns cosficut potcilaichabai

15 Sicingloiiuscrit. /t/«fwr«//e)'.jf'<i cru.

16 Intcrvirosat'pcduscius,&formaciusinter filios h<

mini'i: quandofu.t tottfphtus, & cotaphis cttjus.

17 li\c afpcrgetgcntcs multas./Vc/r mundabit fuo fangulne,i

iaptijmaic. ■_

18 Supcr ipfum cotinebQt.&c. quod videtnus impletim ini
gihns ad ficittn cohutrfis,qui non foiurn continci.t orapropria d i^
fph^mtjs, fcdf.iciunt etiamfuosfubdiios continere , Otajpcmosfi
niendo . '

19 Quia quibus noncft. credendo,& ifti fmt Gentiles ad qi^
prophtt.i mijjt non futrunt, neque audierunt Chrtftum perfonahtc
prtdicaitirm fit m lud4:i:propttrquod dict Saltiator Mat.\$.c. N<

fum miffus nifi ad oucs, quce pericrunt domusIlrarl,/ci
lictt au prMitandum mpcrfona piopria .

^ Cap.

A D D I T I O.

In cap. j . vbi dicitur tn pofiil. Confurge .
Jn hoc cap 2. videturpropheta quvda prxambuU prtlfupponere
*d pajjtontm t brijtipcrtincntia,de qua diHurus cft apertd,(f pkne

injeci.

mjtq. cap. f. 5 . vnde primo bortatur populu fideii s ad virtuces i
C6furgc,con(urgc:induere fortitudine tuaSio.D«;'/«'"
autem Ijoc vtrbu, conjurge: ad muiorem confirmatxnem. l^tl} i
rnm conjurge , intclii^itur refurn^io apeccatis , Terfecunii

ycrd I

44^

Addi

ItlOi

442

\ yero procejjusadrirtutei.-etfequitur Andutrc fortltudinctua
Sion,f.fortitiidine grat:e,per qua reftftitur adHerJitatibus munda-
niSi& diabolicis tentctionibusjuxta illudLuc.6.e. Eftote fortcs
in bcl .&c.f f quia pcr talem fortitudint dcuemtur adflatu ^lori^»
frotit ibidemfcquitur : Et accipictis regnu xtemum.ideojubditur:
Induere veftimcntis glorix tux lerufde ctuitasfanBa.fc. cflcsiis,
de quafroprit veriftcatur quodfubditur:Qiu^ no adijcet vltr^,
& c ; quam exhortationeyn &■ excitationcm ttcrim ad maiorem con
frmatione ftib altjs verbis repetit,di.E\cmcrc depulnerc./.pec
catoru,iuxta illudTfal.2c).c.Niinqui(i cofite.tibi pul.Confur
gC.J.adfaciaidubonum.IerufalSfede.f.mentequieta.Soluev'm-
cula coUi tu\,8cc.fper contritionemveraper quarnvincultspec-
catorufoluUtur. qualiter autfiu qua virtutepojjcnt hmoivincula
eaptiuitatispeccatoriifoluijfubditjdi. Hxc dicit dom inus gra-
tisvcnundati eftis,&C Inhocenim quod dicit gratisvenundati
eUisjintelligitur venUdatio qu£ eft per peccatu viidefupra 5 o.cdi
arfrar.-Ecce in iniquitatibus veftris vcnundati eftis. Ts{3. qui
fiOtpeccatuferuus eftpeccati, Ioh.%. d. In hocaut quodfequitur:
Stfine argeto redimemini oftenditiir qnodpajjio Chrifti de qiia intt
dit inproximo loqui , operata eflfalutcm noflrapcr vioduvi redem-
ftionis non corporcdisffecundum quam qu.tndoque aliqui pectmiali
frecioredimMntur: fed per redemptionemfpiritttalem.f.perfangui-
vem precioftm Chriiii vnde i . Tctri 1 . c. Non corruptibilibus
) auro vcl argento rcdepti eftis,fed preciofo fanguine agni
immaculati & contaminati Q\\n^\.Quji quidcm verbaapo-
ftoli manifefte cortefpodentprAdiBtsverbisprophcticis.f. cu dici-
Wf.Sinc argento redimemini. Et ad declarationcTn prxdiBorii
/«Wit.Qi^iiahxcdicitdominusDeus.-in Aegyptii ddcen-
dit popnlus meus. vbipropheta oftendit dijfcrentia inter capti-
uitatem Babylonica. & ,/iegyptiacam, d quibus fucruntper Dcu li-
herati , dr captiuitatem peccatifcu diaboli d qua Chriftus redemit
humanugcnus perfttapajfionem. Tsf^a inpradi&is duabits captiuita
tihus licct ejient interfe differentes , qttia ^/iegyptiaca incurrerunt
fponte defcendentes in .Acgyptttvi,vt coloni ejjent ibi,vtpatet Gen.
4*5. &ftc .Aegypttj habiterttnt aliqualem ronem detincndi eos,quia
fuhiiencrut ets infamts necejfitate, vt inglof. In captiuitate aut Ba
bylonicx qu£ ftgnijicatur hicper .Ajftir,eo ^ ^JJyrii cum '^abiich.
ycnerunt, nofuittalis caufa, vt in tcrrajua caltmniarentur & op-
fnmerent eos, vt ingl. In vtraqtie aut captiuitate prxdt&a qiixfo-
ium co/poralis eratin manuviolentaper coa£lionem opprimentiti
JHffictenter ftterunt redemptiperpotcntid diuinam aduofarios vio
lcriterpopulum Dei dctirumtcs opprimcntem vt patet infacrisfcri-
pturis de hoc Loquentibus.Scd m hac captiuitatejd qua Chriftuspet
fuampaffionem redemit , hoc nonfolum non congrucbat.f. ^ Dcus
ferfuamfolam potcntiam diaholitfpoliarct , eb quod humanum ge-
vusferpeccatum (qiiodfecundum Uugnft.non eft nifi volunt.irtu)
ctftiuatumfuit: qua ratione erat iuftdfuhferuitute diaboli dereli-
Stts d Deo, vt tra£latur d doHoribus in^.di.i9.& hoc eft quodfe
^«itCT.Etnucquidmihieft?HaEcdicitdominus,quiaabla
tus eft populus meus gratis. q.d. & nunc.f. in hac captiuitate
hocnonjufficit.fc.perfolampotentiamredimere. Quoniam abla
ta&cR popu\usmeus^raris.(. fpotetradcndofcpeccatofeudia
holo,qua ratiouc conueniens eft, vtper iuftittam redimatur . Si atit
contrahoc dicaturqitod Chrislusperfuam pafftonevi nonfolnm ab
aUitalifcddpeccato origtnaliprincipaliter redcmit : L>updqitidem
friginalepeccatum non cfl voluntarium iri ipfts defcendcntwus per
frofagatwnim.Dicenditm qttodiicetpcccatnm originale non efl vo
'i I iitritariHvi mipfts propagatis,fuit tamcnvoluntarium inprimispa
' rentibus 4 quibus trahunt origincm.St ideo ftmpliciter </jcJt.- Abla
tus eft populus meuss,rzr\s.f.fponte fetrailidit diabolofcu pec
'«to.p-ideononptrfoltmpotcntiam redimcndus eH ftcut in alijs
'^ptiuitatihusfltpradiClis, &fcqttitnr: Dominatores cius ini-
qiic agunt q.d.licet dominatores eius.f. principcs tenehrarum ini
^t^agunt,deducendo eos adpeccandum, mhilomintis qniagratis.f.
fponte(vt dtUum esi)fctradidcrunt.El iugitcr tota die nomen
meum blalphematur./. eo quod in eis remanct culpapeccatife-
tuntkm quarn Deus ojfenditur: & ideo dtciturblafphemari, iuxta
iUitdadi[qm.z.d. Per vos nomen dommi blafphcmatur in
Gcntibus. Exfupradt&is i^^itur concluditur, qd captiititas de qita
agit tmperfolam potentia opprimcnte aditcrfarios redimcnda erat
ficut ali^ captiuttatestfedper aiiquod remediumfufficicns ad tollen
dm CHlpamfcu maculampeccatoru:& idcofubdtt: Propter hoc
fciet pop. mcus nome mcin dic iWz. fpropter neceflitatcfcii
^o"&itentiamprxdt£ldfcietpopulus meus.f.populus nouttcrper mc
f^dcmptus.nome meum.f.nome lefus, quod figmficat rcdemptorcm
fcuSaluatoran d tali captiuitate diabolifeu pcccati iitxta interpre
tationemhuius nominispcr mgelufaRa ipft Iofcph,7Hat. i .Iplc c-
nimfaluunifaQctpo.fu d p.e.&fequitur: In illa dic/f .fcw
pore gfati£,quando hoc nomenfuit manifeflu . Tps enimgratix dics
dic^tur.iuxtailludadT^Q.j^.d. Nox pr^ceflit,dicsaiitappropin
qiiabit: St quia hxc redcmptio d Deo vcrofafia trajcedit omnes a-
lias rcdemptiones, qu£fatUfuertint mediantibus .Angclis, Jcu ho
mmbm modofrxdi^tot ideofubdit.-Quii cgo ipfcqui ioque-

bar

hzr:fcilicet perTrophctas ,eccc idCunhfcilicct pn carncmaf- D
fumptam q. d. /{edcmptioncs prfteritx particularcs, & corporalcs
per .Angelosifeu prophetas in perfona mca loqucntcsfaElufunt,fed
hfc redemptio quffpiritualis, atque vniucrfaUs eit oportct,vt per
mefiat . Vnde cgo ipfe , qui loquebar , ecce adfum . Itet»
circa hoc, quod dicitur: Sciet populus mcus no men raeum.
Kl^otandumj quodficut in rcdemptione ^cgyptiaca fttit Moyfi , &
deindefenioribtts Ifrael, & deindepopulo rcuelatiim nomen domi-
tii Tetr.igrammaton:fccundum cuius vcramftgnificationcm adDeu
pertinetfigna,& prodigiaftccrc facultatem naturf excedentia,que
requirebatitr adillam redcmptioncm,protit fiiit di£litm Sxod.y. in
additionear.j.fic in hac redemptione vniucrfali reuclatumfuit no
vien lefusjprimo yirginigloriofx, deinde lofcph , & alijs difcipu-
lis, &fidelib. per qitodnomcn i7itelligiti!rJalus,vclSaluator dpeC'
catis, vt dieiitm efi. Sequitur : Quam pulchri liiper monfcs ••
vbipo^qitam Tropheta oslcndcrat, qttod prxdi5ia redemptiofpiri
tualis er.tt ab ipfo vcro Dco fienda,de publicatione hitius redem-
ptionisj dicit: Quam pnlchri fuper montcs . .Adquodjcien-
dum, quodfa&a redcmptionepcrpaffionem Chriftijlicet pluriesfuis
^poflolis infua refurrcBionc apparitit , tamen dc apparitione eius
fa£ia in monte CaliUxfpecialcm mcntioncm fccit pra^dicens mulie-
ribus : .Anntinciatefi^atribm meis , vteant in GaliUam , qu£ qni-
dem apparitio fuit in quodam monte GaliUf,vnde Matth. vLb.Vn-
decim difcipuli abierunt in GaliUam inmontcm, vbi cotiHitucrat g
illis lefus dc quo proprie potcH intelligi iftiid vo-bnm . Qu a p u l -
chri fupcr mores jidefl.fitpcr montcmjfumendo pliirale profln-
gubrijjicut tn alijs mitltis locis . etfcquitur : Pedes annuncia-
tis, & prasdicantis p:\cem, fciluctpcdes Chrifli, qui in illo mo-
te annttnciatiit eis j& iniunxit pr.tdicationem Euangelif pacisjdi.
Euntesdocere omncs ger\resjf.Siiangcliupacis.diat.zS.d..ATi
nunciantis bonumj pr.tdicantisfaltttem: quia tunc di£lttmfuit eis:
Qui crcdiderit & baptizatus fucrit,faluus erit. Mar.vl.d.in
quo verbo manifefle prcedicauit falutem omni credcnti , diccntis:
Sion regnabit Deus tuus: qitiatunc Clm^us dtxit Sion.fapo-
slolis inqitibus prxcipue cccleflarefldebat : Dataeftmihi om-
nis poteftas,&c- Mat.vl.d. Si autcm qitxratur quarepedes Chri-
ftifingnlariter nominauit propbeta: dicendurUj quod in hoc deftgna-
turadoratio apofiolorim fuijfe ibifa£la vfque adpedcs. eomodo
qito dc mulierib. ihidcm dicitiir : Ille autem accefterunt & tc-
nuerunt pedes eius,& adorauerunt eum: stfeqititur.-Vox.
fpeculatoru m tuoru: quod coiter exponitur de aposiolis &pra
latis eisfuccedentib. Sedfalito meliori ittdicio magisproprie vide-
tur e.xponendiim depatrih.inlimho exiflentib. quifpeculatores vo-
cdtur in ve.te.E7fch.^.d.& 3 1 .b. Fih' hominis ipeculatorem p
tc dedi //?» enimpatres dicutur lettare vocem & laitdare prx gait-
diofux liberationis fimulj quia coniunSlim liberati fiterttnt,& bea.
tititdinem ftbipromifiam CT" diufpeBatam attigerunt.de quo dicit:
Quiaoculoadoculiim \idcbunr. f.facie ad faciem.CMm c6
ucrterit Sio: Etfequitur: Gaudete& laudate fimul deierta
\cru(2\em.quodfatisproprie appUcaturprimitiuAecclcfiit,prout
in_g/.Parauit dominusbrachm (2Ln&.u,Si.c.exfonaturftcut in
poflilla,refercndo tamcnadtempuspriedicationis apojioloru. I{ecc-
ditcrcceditCjexite inde. cxponatur deprimitiua eccleflaflctit ingl.
qitia antcqttd B^mani fupcruenirent, apofloli & alijfidcles d ludftt
qu£ contaminata remanferat ex occiftone Chrifti in regnu ^grippx
tranficrunt,& ad alias Centes Spiritufan£io admonentCj vt m hislo
ria gcclcftaflicahabetur.Sequitur: Miidami.J.dvicijs qui icrtis
vala domini Vcr vafa dominifecundugl.intcllignnturfanBi.un-
dcTaulus uas cle£tionis dicitur , uelj iiafi domini funt armatura.
Dci.lorica ittflitix,clipciisfidci,galcafalutis,& hmoi. St ne qitis e-
ftimarct ex hoc q, dixerat : Recedite, reccditcexite inde q, in EphcCi.c.
hac redemptionc requirebatiir recejjus corporalis pcr modum fugi-v.
ficut inredmptione .Aegyptiaca, Exo.iz.idcofubdit: Quoniam
non in tumultu exibitis , ncc in fuga properabitis././/cKt
tunc. Praecedet cnim \ os dominus J-ipfe Deijilins inperjona
propria. Et cogregabit vos dominus Deus ilracl , infide &
charitatc:quis aittjtt istc Dcits Ijracl ftatimfubdit,d.^xce m< elli
gct fcruus mcus,qncm hicuocatfcriiu,eo (pfuit ohediens itfq; ai
mortc:de qua morteflatim infequenti c.traBat &fequitnr: Exal-
tabitu r./iirf cdosjecundum glo.quia per obedicntiam vfq; ad mor
tcDeiis exaltaiiit illum.vt ktbctitrThi.z.d.Et clcuabitiir fupcr
oescelos,& fublimis crit \'2\de.qniaaddextcrapatrisjedens,
hfc ingl.xAHtiqtti .iitt Hcbrxoriim iflas elcuationes exponut de ?/lef
fiaftc:Exaltabitur,plufqnam Abraham,& eleuabititr. pluj^ Moy-
fcs . Et lublimis crit valdc, plujquam angelifuperiores : Sx quo
fatct,f Mcjftas de quibtts cttamfecundum ipjos loquitur propheta,
ejfct fitblimior angclis fuperioribus . St cumfecundiim eos interna-
tnram diuinam & angelicam nonftt medium , confequenter conce-
dcre habcntjqnbd ipfcfti DeusjZ!r cumpropheta hicvocat eitmfer-
uum j qttodnon compctit diuinx naturx,Jcquitur quod in ipjoftnt
du.-e naturx diuinafitiicet, & humana : quod tamen ipfi negant li-
cct conccdant prxmijfa. Inhiscnim & Jimtltbus rwnvcrenturveri
tatipcr cos impltcit^ concejfx contradicerc .

443 GlGf.ord.&NicolaideLyra 444

In up.io.ld

Rom.

luiden.

tArcendit.

CAP. LIII.

r/j credidit. Prophc
tainperfona^phc a
tarficoqueritur, 9
paucicx hid^iscre b
dut cp de aduetu hlij ab illis
audiunt-

•1« Orig Hxc intcrrogatio
in facris literis paucos , aut
raros.fignificatq crediderlt
* Chryfoft.Induxeratobie c
ilione ludxi , q» fi Xps mif-
fus cfi d Deo,& Xps De' ctt,
oportebat.vtoesilliobcdi- d
rct.quomodo Xpo no crc
diderut.Re(p6det Pau.hoc e

C A P. L I I I.

^Quafi Q^am paucicxlodii».
a f H15 , ijiii audiuit 1 nobis .

t Vis crcdidit luditui

af Filiuspcr quctr p.ircr pmniafccit.

noftro? & brachium do-

a ^ Vt credetct, quiniuij i nobis audiict.

mini cui rcuelatum cft?

» 1 Egtedic.ut virga dc radice lede.
^ B.ciuigcndo, arcendcndo > & inundoro fi-
decomplcndo.

Ec t afcendet ficut vir-

a T Pcr omnia plicens. b t Dc vt< to virginis inundo i virili concubltu.

clSicca. ^ f~ . c .

^ulu coram co,8cficutradix de teira fiticnti.

b T Nos prophcia: oculisj cordis.

cque dccor. Ltvidimus

a •Opinionc maloiuin.

:que

aiaerut.ivcipuuctrau.no». c , , ^ r • „

ipfo quod n6 obcdiar.pote f Noneft ipecics ei, n

r .,'..- j _ 'C j. jC Eiin pallione. bTMultoartc nidctp

rattibioludxeeoru , qdi- _ +^<:'"^ "- ' /" i- >

cuntur,fidefaccrc:Nam,& cum, & non erat T alj

lipecStus: & defiderauimus

hoc futurupropheta prxdi

xerat , & multo plus q hoc

■t Formi qui jj^.^ obijcitis quod n5

faccrct vtde _ .. • t/- • i

fideratenius o« crcdidcrunt.Ifaiasplus
cum. dicit,domine,quicrcdidit

t Derpeaus auditu i noltro.
&rcl.qua in ^ ^, brachiumdo.VxtCtiiWn
nomtoatiuo. . _ , ...

Supra jj.d. fuumundonunciauitvetii
+ Etauerte- ru , & antc fcandalu crucis
bamus facicj pmifit gloria refurgetis-. E-
noftras ab co feuabitur,& cxaltabit , &c.

adeocrac. -n r j l -

t Plaga p»- Refpondet ergo p phetaru

cuflum . chorus fc offic implede, &

B brachiumdfiiannunciafle.

c rjV?M/f«w.Svmmac.rani'

a 1 Alud^ispendentcmincrucc, & pronobismalcdiauin

1>1 ViliUimnmopinionc c «f Omnium

e V.on efl fpecies . ^ Procop. E
Poftqua de Saluatoris nati
uitate diflTcruit , cius iam

1 in terra conucrfationem
explicat.

2 4« Augu.QuEfpcciesilliusH
crat,q non vidcbatur : qus

3 vcgloria?Illanaq,nonvidc
batur,dcqua loanes./» prin

/}. cipio erat verhum , & Btus
trat verbum . Et dc qua Pau. 1«
Qup cum informa Dei ef[et,&c,

5 Hecfpccics, & h^cglor. no

6 vidcbatur,quiadiccbat:3\(of

7 ne hic eflfaber, <& fabri filius?

8 nonnebenedicimusnosquiade-
monium habes ? If

9 f yidimuseum. ■^On^.Hqc^'
diccnt,quividcbuntgloria .

10 eius.dcf)reteritis teporibus

cum

fuis quando non videbatur
verbum 1

ni.atefupctauit. _ ^ *» glorjofam

, r ao o n'^^.^, i^^,.,-^ luisquanaononvidc

m t defpcaum , & nouillimum viroium , verbum haberc fp

., Ve,ushou.o.vetidolu.t bf r«^^^ aTumptam diui- ^ ^ l^^i^f^^ .

cciem I

virum dolorum , 8^ fcientem infirmiratcm. ^^ Jdefpcciesinhoneftavcr.

aTUiuinitasabfconditaincorporc. c Vndefupra:Tues Deus.bfcon bieft,qUandO prcdlCamUS

(iitus.v ncfciebamus. iiudiis. cum nati4,crucifixu,gloria,

tEtquariabfconditus vultus cius^ 6cdeipc- 13 &afpcausvcrbiin viris^-

ai Muli.cxnobis.pofttamcn crcdituri. bTDcifilium. cf Sed. ^ Non putau fcdlis , fi amatOtCS fadU SUt

„e.feduericruc,hxus.vetedoluit^undc:Triftise'tanimameau(^queadinor. pulchritUdiniSCiUS.

aus: vndenecreputauimuseum.t Vcielan- j^ &Rupcrt.Hsc,&c.ficleeg

a TFcccata. b.Norfuos. cTNon,lius. d f A nobis. eTNonfuos. ^ da flinf. Vt h.imana a^ftima

guores noltros ipse tulit, & dolores noltros

a f In corporeluo fUfict lignum •''->:

hominefignificans, qpro

ccffit de vtero virgin is.

d Siticnti. Aquila, inuia, vbi virginitatis priuilegium dc-

moftratur, ga fine fcmine dc terra prius inuia crcatus eft.

* Procopius. Radiccm illam fignificat.de qua iilud,egre

dictur virga de radice lefle.

da funr, vt humana xftima
tio fubaudiatur.Na de veri ]

bT Quiignotantes.peccauimus.fed ^^^^ rei,CertiffimUSC6tinu6

ipfcportauit.Etnos putauimus eum t quafi i^ fabiungit^pheticus,fpiri-
1 r i ■* t'vcrelanguor.noftrosipfc

poenitcnrct creJiiniis in il'.-itum enim petfona Ifaias loquitur.
. « _ — . H

tulit,& nos reputauimuseii '
quafi lcprofum,ipfe aute vulneratus cft ^ptcr inigt. nras,
&c IUa q ante haec dixerat,fola oculi ftultoru vidcriit.At
tamepra: raagnitudinedoloris,&iuftajcopafnonis,|dc!
prophetacuiftisannumcrauit,vidimusinquiens,eu,&c».

^ a i/«o-

Diuifio

Vauf.c

. NICOLAVS DE LYRA.
CAP. LIII.
^ /^ ViscrcdidiL I{ab.Sal. & .Anireas exponut hoccap. ad li'
• V^ tera depopulo Iud£oru,dicentes,^Vropheta de iilo loquitur
(fuajidehomine vnoeomodo lotjuendi quo dicitur ExoJ, 4./. Fi-
lius mcus primogcnitus Ifrael : fed eorum peruerfnaspatet f
doBores Ikbrsorum aniiquos,vt dicium efl pyacedenti cap.Item fu
perillud Genef.29. e. Et introduxit cam Ifaac,&c. dicic i{ab.
(JMoy.Hicefi rexMe(Jias, qui dedit cor fuum adpciendummijera
tionespro Ifrael,& ad ieiunandum, & humiliandum fe pro eis, ft-
Q cutfcriptum rfl ija. 5 j . «r. Jpfe autcm vulncratus eft proptcr
iniquitates noftras,&C.£jr quo patet, quod fecundum iHiim do-
Borem hoc cap. loquitur de Chriflo adliterajn:Hoc etiam patctpir
fcripturas noui teflamenti, quxfunt maioris authoritatis , quamuis
d ludps nonrccipiantur.Quod cnim dicitur in priiic. c. Dominc
quiscrcdidit,&c./o.l2. (^iciwi^Jiwp/efwM in ChriHc,&flmilitcr
ad l\pm. I o.c. Iiem quod dicitur infra: Vcrc languorcs noftros
ipfc i\x\\t,S<.C.Matth.^.dicitHr impktum cjfcin Chrifio. Similiter
quodpo^eaJubditur-.Sicut ouisad occifioncm ducetur,&c.
vjqueibi-.Qin abfcifius eft de terra viucntiu../^J/.8.e/icir d^ci.
ad titera de Chnlio fimiliter quod poflca Juhditur : Et cum fcclc-
ratis rcputatuscft.Afdrc.l 5. dicitur impletum in Chriflo . Igitur
fcquendo haacfententiam, diccndum, ^ hic ponuntur remediacon-
tta impedimenta prxdida. ficutfuitfupra diuifum c, 5 o. Et diuidi-
tur in tres partes fecundum tria remedia . Secundum potiitur c.feq;
tertium vlt.c. Trimum autem impcdimentum percipiendifruHum
redemptionis Chriflifuit lud^orim peccatum, contra quod ponitur
hic rcmediii paffionis Chrifli, quxfufficit ad delendum oepeccatum
quantum csi cxfe.Et diuiditurpr^fensin capituluminduas partes^
qnia primd Ifaias rei dicenda deftgnat altitudinem,fecundb profequi
turdicendorum ordincm ib:.VA xlQcndct.Circaprimum dicit,
I Quis credidit, Scci.paJJioms Clmfli myjlerio , quod ego (^
altj propljettt audiuimus a SpiritufanBo. Vreuidit enim Ifaiaspro-
pheta ludiios pro maioriparte non credituros ,(fcundum qtiod dici-
tur,toa. I i.f. Cum autcm tanta figna fcciflctcoram cis.nS
crcdebantincum,vt fcrmo Ifaiximplcrcturqucmdixit:
Dominc quis crcdidit auditui noftro,&c./t-(7«;f«r. Tropte-
rca nonpoterant credere,quia innm dixii Ifaias. Exca:cauit ocu
los corum,& indurauit cor corum, &c. Etjubditur : Hxc
dixit Ilaias quando vidit gloria cius, & locutus cft dc co,

2 £t

2 Et brachium,&c.j.^//«j vt diSum eflc.pr^ccedenti.
j Cu i rcuclatum cfl? quafl diceret paucis & valdeincoph

4 Et afcendet. Hic confequenter profequitur dicendorum ordlj^
7)em,& primo quantum admodum nafcentis,cum dicitur:Et alCC
det ficut virgultum coram co, i. coram Deopatre.

5 Et ficut radix. furfum fru^ifittans.

6 De tcrra.^ de virgine non humedata , relfascundata huma
femine.

7 Non cft. Hic confeqiienter profequitur ordinc fuum quantu
ad tolcrantiam pctientis .Et prirrib dejcribitur eius paffio ignomini
fa.Sccundb,nobisfru8uofi,ibi.lp{enutem.TertibJibifinaliterglc
riofa,ibi: De anguftia. Ifia tamen diuijio non efl ficpr^cifa,quii
partcs in aliquo coincidant : &Jic efl coiter per totum librum ijiu»
ftcutaprincipiofuit d',8um.Circaprimu dicitilliioiXcR fpccxsCJ
ncquc de COt.quan.uis.n. fecundum veritatem Chrijius in huma
nitate afjumpta fnerit fpcciofus forma prae filiis hominum.
Tf.^^.a tamenifiajpeciojitasjuit dcturpataalapis in faae emtn-
flaturam & liuorem caufantibus &fputis, eamfcedantibus.

8 Et vidimus eum. quia pne horrore auertebant housfaciem

9 Etdefidcrauimuseum. Loquiturprophetainperfonafu
& aliorum Jandorum adiientum Chrifii dcjiderantium, feciwdnn
quoddiciturMat.ii.b.JsAiihi prophctx & iuftidcfidcrauc-
runt vidcrc,qu2E vos vidctis.& non viderunt , &c.

10 Et nouiisimum virorum. idcji valde abiedum .

1 1 Virum dolorum./.w«/«,eJr magni doloris expertu pajfiu,
ficut virfanguinum dicitur, qui est efjiifor multi fanguinis aBiuL

1 2 Etfcientcm infirmitatcm./c/7<ccr camisper e.xperientian
abfque tamen peci aio.

1 j Et quafi abfconditus. pr£ verecundid.

14 Vndenccreputauimuscum. «owra«/H»»/cf7/crt Salua
torem,fed nec etiam alicuius valoris hominem.Et loquitur hic pr
pheta in perfona ludaorum tempore ChriHi exisientium, & conn,
merat fe eis in quantiim erat de populo ludaico, ficut Daniel con
numcrat fe peccatoribm enormibus, quifuerant in regno lude 9.<i
quamuis particeps nonfuifjet. \

1 5 Vcre laguorcs noftros ipfc tulit. idcjl infirmitates carm 1
vt famem , Jitim., &Jimilia quf vcrefuernnt in eoficut, & hum6
nitas vera.

1 6 Et nos rcputauimus cum . idefl vilem,& abominabilem &
modum Itproji,

* Etpcr

4.4^

Ifaix Cap.LIII.

446

^ a Liuore . Pcrfpicimtri eft,
A quia ficut corpiis laceraiu,
& flagellatu , ita anima ve-
redoluitpro nobis, neex
parte vcntas, cx parte men
daciiini in Chriflo crcdat .
^ Ambrofiqs. Dominus
lefus, etfi vnlneratus ci\ p-

fPeccatoiem.

a fPro peccatis fuif. b f Abie/lum proptcr nos, qnia eum la-
tronibus crucirixus.

leprofum,& p crcufTum a Dco, Sc^humiliatu.

a I^Nosiutauimuscuralefedipfej&c. b f Foderunt manus meas Sc pedcs
ini-os. fVt fuo vulnere noftra vulnera curarentux

Ipseautcm vulneratus cft proptcr iniquita-

a f Non ru,s. b Tf lagellis.alapis.tiftus i'ro nobis makaiftnm.

tesnoftras,attritus eftpropter fcelera noftra.

a «rFlagellum quo UeoSc Angfhsreconciliaiifumus. bflpfecft

c«iV'ire3rum

al^feccjio b*M'(cricordia indigcmus.irNonclt dillinftio lud?i
JcGr.tCi. TEtfai-i ficutou squipertjt, qui videliccthumeiispi)

pjltotis cit rcportaia.

b re eius lanatiiiimus . Omnes nos quafioucs

a T rtadentcs euin morti. b f Propriui» errotem.dc crucitiio lentientcs
diuerfa. c f A Chrifto,qui eft veta via,clam>i t:s Crm.ifigc,Stc.

I ptCrpeCCatanOftra, inilia „ ", ' -«xnoftra,quifccitvtraquevnmn .

J'J°mfirmitatcnonpermanfit, a t Dilciplina pacisnoftrazfupercum, &lfuo-
[^c- fcdreverfauitinmclms,ad
ici;i. vniuerforum faUuempaf-

fione infirmitas eft foluta,

mors refurredionc ^eius

liuorc fanati fumus.Habet

hociuftatorcs, vtfefubij-

cianthis quibufcum con-

grcdiuntur,afq; ludantur,

vt opprimi poflb videatur,
I & fubito quadam arte fc
PI^"* verfant v t eftu ndat fupcrio-
' n re, & ita vidores cuadant. c

Spiritalipalxftra dominus

oncranollra lufcipiens,in c

illa fe paftioni fuat concrcf

lionc fubiccit ,,&:in infir-

raitatis lpccic,vt cum ad-
,j,te ucrfarius hominum pare
r.d:. citeris iudicarct quemfa e
">• cilcpoflctopprimere. diui-

nitat:sarma depofuit,hu- ^

manitatis t^men afliimp

errluimus, vnufquifquc in viam (uam dccli-

a iri'ocnam oui:>ium iniquitatum » vel p(?cc3torum noitrorum,^
ouam i'iftincre ncquiuimns, (uftinuit hcmo Deus.

nauit, S^iominuspofuitin eoihiquitatcm 4

a 5^Hoftia pro nobis in aia crucis.

omnium noftrum. t Obllcus eft , quia ip(e 5

aTN m.i cocgit.vnde Pori-dJtcm habeoponendi animaui mcam^Sc itcrum 6

luin<-"oi<ram b «I moccns manfuetus cTPafcanoftrum inuno.elt Chrifius. _ ,

voIiiitrS^non aperuit os fuum.t Sicut ouis ad , nuis.Chrifti no pofllunus. t Aft. 8 f.
^ .,Q^i,o'i,tpecca,amnudi. ^ non.n.habct patrcm.Stclla ^uc^ '

' " lignateius natiuitate qu2e

de coelo defcendit.
g Quia abfctfhis. ^ Procop.
Si gcnerationis mod'que-
ratur, rdeo enarrari non.

Acg\'ptocomcdit. HiccftD

a^ms (jui toUitpeccata mundi, loan.i.<l.

qmoicifus ffi ab crigine mund'j Ap<Je-'*'l»"

quicarne& fanguinelfuo

nos pafcit,& vcllerc prctc-

dionisnos vcftit.

e DfjWic/o.Iudcxomniu.

iudicijnon reperit vcrita-

tcm,fcd fineculpadamna-

tus eft. Vnde admiratur

propheta, qj omnium Dc-

us pafllioni fe tra'dideru.

f Ceneratioriem. ^ Alhavti' ,1. . •

us. Hic quinatus cft de nationc vetbi
virgine.inenarrabilem ha-
bct f m carnem gencratio-
ncm. Non.n.habet patrem
fecundum carncmcump "
fefitconccptuscx virgine
& Spiritufanfto . Omniii
patriarcharum retexerc fe-
ricm gcnerationis poflli-

; coram

occifioncm ducetur, 8<fquafi agnus

a iNon iCTU^nar.s l-d cum czderctura iniIitibu$,obmu(uic.

ttondente feoDmutclcet, &;jiion aperietos

al^ldeo. fPalTiODis. b tlniufto. c^rinfffiirivctioncquaniodataeftil-

li«<jp-'n's t-oteftns in gx!o 5c in tcrra.

fu

um . De anguftia & dc iuditio fublatus eft.

a^Otuinam vrt huinanim, quamncmoiationehunrjnacomprchendit

b •j^P.arusaut nuMus.
bf

ve! diftcut.

a ir^ luJacs, $c d Dto inrpirantefcmcrit
vndc.Eradainnscumde terta viuentium

abfciflfus cft de terra viuentium

b f Conuerfation^houuuum.
f Vt vmetet in c*Io.

fitfccurus vTaorijc tenta- S t Generacionemciusquiscnarrabit ?tQu.ia
la torincoftaeumtelo mili-
Q.u tisvoluit vulncrare,rcpu-

tans hunc ficut Adam per

coftam poflc profterni,fcd

vulneratuslatere diis lelus,

vitam duxit c vulncre.

b Omncsnos,&c. «5« Au-

guflinus . Totiusecciefix

vox cft, Erraui ficiit ouis

perditaomnium membro

rumChrifti voxeft, om-

ncsficut oues errauimus.

Hoc Ifaia; loco expofito p
I 1 Philippum,fpadoilleCati
I dacis re^inx credid

8

9

lO
II
11

14
'5

niti fit eflentia. t E' dedh ci

h Dabit mpio!.'M, Gcn- •"'P'1' ''^P"'-
tes qux fine pictate Deo pa '"""^ ""' '

u. Aa.8.
c Hon amuUfjrc.Pihto vcl Herodi.Paucaenim refpS-
ditnediffcrretur falushumani generis.
^ Procop. Tacuit cum falla in eum teftimonia produ
cerentur .Scicbat.n. cum apud hoftes agerctur.nihil cflfc
profuturam defcnfione:fed his fcrociorcsaioscftedura
ciifeDeifiliuialuatoreqioium& redeptorefe diceret.
d ttquajtagaus . incuiusfigura populus IfracUgnu in
_^ Aegypto

poteft,quod tollitur a terra
yita eius, ideft,quodeorii
qui in terra dcgunt, ipfa tQi«'
eiisfitin carne vitalonge
excelfior, quifoluspecca-

• DlODter I? ^""^ ^*^^ admifit. quan-
.^ j . k r. 1 ,. n- j . ' ^ n ^ . quam & alias fupra omne n^ n«.n a ,

aifOciendum blfeculiatis. c 5r-rmi(fuinevnde . rcrcutiam pafiorcm.Sc ^ , n-r L»e poen.a.j

difpergenturoucsgtcgis.l d 1B.omanis. j^ qUOQ natumcttjipla VUlge c.talis,

fceius populi mei percufti eum. t £t dabit im

a5iiJ'^*>'S ^ I^C^ina vi^ucadmoncmpcrrccuu lunt^um,6c municrunt ft-
p*t)chium ne l^ «.um cuf. c ^Q'jia morti traJidcrunt cum.

pios pro lepuitura , & diuitcs pro morre lua, tri , quia mortuus & fepul- Ler mort...

aiq_K.adenullo aliopoteltdici. Nemoenimmundusarordibus. tUS COSaCquifiuit , 5c diui-csfuos, qua-

b<tFjfto lurtustiiit. r I r i . - :_:»..;..

c6qu6din.^uWtcmno„ fccc^rit.t ncque do .^ [^ ^-^^^ Sum"^^^ ^"1^^^

a 1 Vetbo veru. tait. bfldeoquia. clPate. a f t t> |t.Pct.i.a.

dTsoiagntia. nantcs.
lus t fiicrit in orc cius, et dominus voluit t^ * Procopius.Eosintelli-

' git , qui qu? didafuntad-
miferunt. Nam & Romanis ipfi traditi funt . priEtcrea
diuites olim,ideft,prKrogatiuis fuperiores cxtcris.fe pro
morteeiustraditurumfignificat, eos intelligens, qus
Icgali & faccrdotalircgiaqueetiamdignitateilluftrcsha
bebantur . Ifti fiquidem pr.xter admiflam coedem pccu-
nijsnon pepercerunt,vt eius refurreiSlione occultareiit.
i zj/«u«. Scribas & Pharifsosdodrina: legisdiuitiis

gloriantes.

a Semen

NICOLAVi DE LYRA.
,gi k I Etpcrcufllim a Dco.propter peccatafua propria. impofue-

j0 i ritnt,n.]ibi ludf:yquodhaberetd£momum,& ciuodfubuertebatpo
.,; ' piilum,& multa alia crintma,vt patet cx decurfu Euangcliorum,
2 Ipfc autcm . Hic confequenter oflenditur paljio Chrifti. nobis
ffUcii4ijfa, jHia non p.tjfus fuitpro peccatis propyjjSyfed pro noflris
expiandis&hocefl cjtod dicttdpCc autcm vulncratus eft pro
pter,iniquitatcs noftras. & patttUte>a.i\a.<a.itcn,fjuodiilud
diciiurinperfma Gsntilium: Et vocat GentiUs oespr^ttr ludxos,
diiensquod in aduentu Mcf]i<£ Gcntiles videntes ludxos pereum
mrabilter exaltari,dicent quod affiiBioncs quasmodofiifiinent lu
dxi in hac captiuitatc.fuerunt propter peccata Gentilium:& in hoc
fibijpfi contradicit,quta alibi in muliis locis dicit,<iuod hxc captiui
tas efl propter pucacum vituli covflatilis expiandum, Exo.^ z.
J OiWnc^no^, &CC. iluia nuUus quantHmcunque iuftus potefi
euitare mnino peccmim jaltem vtniale.

4 Et dominus pofuit,&C. idefl posnam pro iniquit.itihiis om
nium txi,iandis:Li quia Chriftus huncpctnam ex maxima charita
t^lt^flmuttidtofubditur.

5 Oblatuscft./".adpaj(7;0rtew.

'^ Qma ipfe voluit. propter ohedientiam Dcipatris & libera
l^ i tionfmimrnanigeneris.

7 Et non apcruit OS^&c.wri/V recalcitrando,& iniuriaspro
iniurijs reddenav :ftd magn coram falsi accKfantibus tacendo, fi~
mpatettx Euatigelifs. Cxtirapattnt.

* Dc anguftia, &c. l-lt: confcqucnter oftenditur eius pajfio fl-

naliter

naltter glorioia, quia ptr eani tranjiit ad rtlurrecitonis gloriam ,

ZMc.Wr. Oportuit pati Chriftu, & rcfurgerea mortuis,&

ita intrare ingloriam fuam.G*' hoc efl quoddicitur -. De an-

^n.f.niortis. 9 'ExdcwLdiCiO.qno omnesdefcendtntescx diui-

nafhitenttadttinibantur in Itmbo.

1 o Sublatus cft. per potentiam ft*f rcfurreBloms.

It Generationcm,&c. quodfccundum llier.fuper MatthJn-

tclligtiur de generattone diuinitatis ,quf inenarrabilis & incompre q^^^^^^:^

henftbilis cfl non tantum ab horninibus^fed etiam ab angelis. Chriftj.

^^mbroflus.lmpoffibik ell fctre generationis fecretum,mens de
ficit,vox ftlet,non mta lantum,fed etiam .Angelorum. videtur ta-
men mihifaluo meliori it{dicic,qubd melius exponatur defpirituali
generationc pcr muliiplicationem ftdelium,ideo fubditur.
1 z Qu^ia abfciflusj&c. per mortem corporalem, ad qnfmfrcn
ta eft m.titiplicatio fid Ituw.fecundum quod dicitur /oj.iz.t/.Nifi
granumfrumcnticadensinterramortuu fuerit ipfum
folum manct,fi autcm mortuumfuerit,multumfru6tii
zScit.Ad gentrationem vero {ternam tiltj non videtur habere aii
quam Cijnuenientiam qnodftquiiur: Quia abfciftus cft.

13 Proptcr fcelus,&c. txpiandum,

14 Pcrcuflicum.^.percw/i/sem//».

15 i.idabit,S(cJ.lud^osimpios&auarosdabitinmanib.T{o-
manorum in panam mortis fux,quod tempore Titifutt adimpletii.

16 Eoquod iniquitate.eir//c»Ko>-f eiusfuitpunitionedigna.

1 7 Et dns.fpatcr voluit lolcrcre eii in infirmitatej.carnis,quia
quoddiuiiutaspatiaturtftimpolfibile.Terljocatttemquoddicilur

Tom.4. P a .

447 Glororcl.&NicoIai(3eLyra

y* a semen lontuum. Verbum EuangcIij.f.c]iiodnon vctc
"^ rafcet ficut vctus tc»amentum xvvic.kx^t quije.fe.f.

* Procopius.Scnfuseft. Quantumuistaliaadmifcritis

fi quistamenprofuopeccatohofliam offcrrevolucrit.

448

c SaturabivTtFide gctiumrvndc cfuricns,& flticns fupra D
putcum lacob cmptis cibis vti noluit,qaia iam Samarita
nx & coru qui dc ciuitate ad eu cxibant.fide fatiatus erat.
latiS.a. ^ ^•'"'■"^''"*''^r'"'''''!i™ronVam'nffi"rrevoiucrit d Foriium diuidet IP'>lia. VDdc. Ckmdmideret cditijsvd M-

!i quis tamen pro fuo peccato »^o"'^'"^ "JJ"/'^.'. Xffn tHTmus Certes . Et aiibi . Rex vmutum dilcHi di . Er de Paulo . f» 4.a
i.corumqua:pcccauitpoenitcmiam agcrc, lUudcttu- ttfjmusuentes .cjiuivi.tv^xv^ ManecorrKpr^.&vef.^'^'

giCt.qUod me ICelC- ,p,,™,;,mp=«rrrn,.8cc. fCo«.e.i. bfSU. cfC.rni.^Tili«. dfV.»m. ^ ^jj '^6

' ' contercreaimminfirmitacc.Sipoiucritanimamluapro . - *«.

a?Noft.o. bfFid<-l«inivr[.ttuumietninifJ. c 1 Hedfmpiioliuman.generis -'-•'—■■■

iicu

Ie.7.b.

ratos pro fepultura
t cKpiatione ^ diuitcs pro mor
peccaci. tc ipfius daturum,
tse. videbit jntcrminafusfum ,
fcmenq; illudlon-
grcuuni intucbitur,
quo vitam acterni
jj (ignificet.

b Et rolHnlas , &C.

Vt quidquid patcr

f magnSitinl voluit illius vittuti

titudmem dj busimplcatur , vu-

boeipro fpo ^f^jerHouieos innomi

^'"''^''''"netHO^&quosdedifli

viihi cufiodvii.

•jc Procopius.Hoc

vni tantu faluatori

congruit. Pcrpctuo

.n. patris voluntas

in manu eius pro-

fpcrcfucceflit.

C SatH-

d

t

peccato,vidcbit remcn t longxuum, & voluntas do mi

fO[«ic aflmplebitur. bf lud»i»Pf«dici.iJo,miraculaf«iendo,patiendj,re.luicmuiei
-„„'?„„,„(,. vode.Vuloeifoacj» hibect.&c Etalibi.Laborau.fuft.nen* _

non inuenit.vnde.Vulpeifooca» habect

•iFrulUa quia noluerunt conu^rti.

C CumfceleratisVt
2 fcclcratos a pccca-
j to rcdimcrct oia

omnibus fa£los.

Teccata enim mflra

ni in manu ciusdirigctur . Pro eoj quod laboiaiiitanima s portauitincor.fuo. Cu

rKedcGciiiil.us. bfDoclrina.

afEccU.i^.n.cto o.^e dcGc,...i.us. o , L,ocr..n. c fNon iuttificnu, iVd .uaif-

debic&faturabitur. In fcientiaiua mlhhcabit ipie

ciusvi

a

fOui pccc.mm oon fecit. b 1F.l.u$formam fcruiaccip.ens cf Non omncs qa.ia inul.i voca.i,
piurielen, d.«roenam iniquira,..m. efCiuia illi non poter^nt.ff Incorporcluolupe. l.g.-^um

ertmtei pro
prxJo.

iuftus fcruus mcus multos, & ini(quitates corum ipfe por

a ^0>»> f.ttus obed.ens p..tri vfque ad mottcm b t Pio 1 udii» nrg!i|je..t,bus ojntc hdelcs
PoaJTa a me.Sc dabo t.b. Gente»,«cc. cf Dimonam. df Apoftol.s,vt al.us lud»,s,a!.u.

Gent,bu5 prifit

- - - . .h . n-r .• c ,. • jd

tabit.

■> f Genu»

6

7
8

9

10
II
12

ius imitatorPaulus i.Pe i
ait. Omnibus oniniafu
tius fum , rt omnes ln-
crificarem. '-Cc i

f P^rgauit . Patcr
ignofcc iilis. Ad
lianc voccm fccun-
m

IdeotdirpertiameipIuiimos,&fortiumdiuidcC 13 ^ym Euangeiiun

,,.,enush....u„'.,«adLlocrcp,u,n.bV,crhoc^ c ,f .l.us. fSpon.. d fV„am. i^ NazareOrum fflul

fpdUa, pro^ coquod tradidit inmditcm anima'm fua , t STis ^^^^JIJ^^jJ^^^^j;»

^ ,,rndc.epuiatl(umcamdcker.den,.businlacu.>,,Scc. fLarron.bus. l6 altantlUm CirCa CfU

L«,

«Ati.diu. h«"rrideftinarorum. c f Sanguine lauit.

17 ccm crediderunt.

cum fccleratis rcputatus ell Ec ipfc peccata multo rum tu- rs 3^ C A P

aciuli^sperfccutoribu.. f A.Uajotauit, jp

flit:& pro tra'n%rcflbribus rogauit. 20
TTYRA'. ^'

NICOLAVS DE

.* /b/c.Eo quod iniquitatem.;>4re</47j e.vpofitio Rj. Sa.exponen
tis hoc cde populo Ii4iaico,vtfupridi(itm clhejuiaab anti<^io vf-
queaiprxfens pop4iisillcm:iltasinipu.ites fecit contra Dcum,
&proximum,vt pitet ex decurft fcriptnrarum. Veq; dolus fuerit
in orr eius , q-tod ftmilitcr patet falfum de populo ludxorim, cum
intcr omnes homnrs fvit &fuernnt tuultum mcndaces & dolofit
nonfoliimergtalios/feJctiiminterfcipfos.
I Si pofucrit.&C. Mcipitw bic ft pro qMa,Cbrijiiis animam
fuam pofuit pro peccato mundi.

^ 2 Videbit,&C.i. muUiplicationem fiieliu qni funt fcmen Chri
fli,& hxc muUipticatio fecuta efl ad mortcm eius,vt prxdiSJi eft.

3 Etvoluntas.^e/d/«/e mMnii'.

4 In man u cius.r.pcr ipfi<m comptebitur.

5 Pro co qiiod.ieiunando, vigilando,pradicando,niortemfufli
nendo.

6 Wdchxt.refurreBlonm fuam.

7 Et faturabitur . Tunc enim & non anth babuitgloriam in
corpcre &fic fuitfatiatus fx omni partt.

8 In (cicntia.rf.';(/«ii & humana.

9 luftificabit ipfe.7.'"'j nuUus iufiifjcabitur niftpcr ipfum.Sed
quia muUi redduntfe indignos, ideo dicitur hic.

10 Muhos.& noncmncs.

II Et

A D D I T I O. I.

inc.^j.vbi diciturin pofiil.Et dabit impios pro fcpultura.
Uoc quod dicitur hic. Et dabit impios pro fcpultura.now prv-
frii vidttur exponi de ludxis,qui traditifucrmt I{Qmams in ppia
niortis Cljriflitprout in poflU.quia ftfic debuijjct rfJcerf.Dabit im
piospro mortcfua^-aow/j/o /cp/i/f«M ^i<M/ic« ;■« fwor/e C/»W.
lii maximcpcccauermt,infepHltura tamen no>i.Meritorie.».& ho puh tiits confilia,non folum vt himines feiundum raimm viumt

1 1 Et iniquitatis././''^'»'»»» pro iniquitatibus.

II Ipfc portabit . ex obedtentia ad patrem & cbaritate ad ho-

mintm.

i j Idco difpcrtiam d.i.reddam ei plures de Gentilibus qua ce->

cidernnt de ludteis.

14 Et fortium./. dxmonum , de qwrum fortitudine dicitur lob
4 f .'i.Non eft poteftas fuper tcrram quscomparct ci,&c.

1 5 Diuidet ipoVa.^-i.xtrahendo patres de Umbo-.qmdfecit Chri-
flus in (m refurre&ione,

16 Pro co quod. Ex maxima cbaritate.

1 7 In mor. valde acerbam,& cu hoc cot}fufibilem,idcofubditur.
»8 Et c\im.quiainterlatronesfuitcrucij:x!is,vtper hoc particeps
mdeficij eorum a vulgaribus reputarttnr . Ud l^ocn.impetraKe- P
runt ludd a Tilato,vt duo latro es cum eo crucifigerentur : fed ex
Deiordinatione etiam hocfaHm cji,vt hxc fcriptura impleretur,
vt dicitur Mar.i J.rf.

19 Et ipfe . quantum ad efficaciam,omniHm tamen quantum ai
fufficientiam.

20 Et pro tranfgrcflbribus rogauit.Iw. z j.c. Tater ignofce
illis,^c.Et ex boc patet expofttio B^i.Sa.falfa quia populus ludai
cus nonorat pro GentiUbi's,im6 quotidic orat pro d(firu8ior,c l\p-
man: imperij,& maximh pro deiiruBione difcipulorum Chrifiifl-
cundum quod Uicit Hieron. & per eins difcipulos iiittUipint Clni-

flianos. _^ CAP. _

Heh.habetur. Sipofuerit pcccatum animam fuam. M
quodfciendum, quodhic videtur lcqiti propheta conira ludxos, &
aliosperuershcredentcsfeuopinantis, quodChriflus pro pec(.ita
fuo propriofuiffetpaffusquorum faljam creduUtattmfeu cpinione
euactiat propheta per hoc qubd cx mdrte Cbrifti fccutd efl propaga
tio fidcUum longxua,& hum.ina viiaper ipfum Chriflum Deum di
refia . Quodpatet ex hoc quhd feruantes Ugcm ChriHi , (f prxci-

norifi.iChriflus fuit ftpuUus vndelfj. ii.c.Eritfepulchrum
ciusgloriofum.Wfifc aUter vidcretur vicendum.Tro quo atten-
dendum eft ^ficut aliqui erraucrunt circa diuinitatem Chrifti cre
dentcs eum purum effe homineficut Fotinus & T^cHoriHS, & alij
hxrttici. Similiter alij errauerunt circa humanitatem, ficut tJMani
chxus , qui euacuabat mydcrium incarnationis humana natiiram d
Chrifto auferendo: ftc fuerunt aUquiqui negauerunt Chrifli mor-
ttm &fepuUuram ficut Saraceni,vnde Mahumetus infuo ^lcho-
rano nefhado dicitexprefse , q, lefts non fitit fufper.fns, nec mor-

fed etiam quaft K_yi'}geli in cxUs conuerfantes , vndc ^poftolus ad
7'/;///p.}.rf.Conuer(atio noflraincsliscft. ^Aitcmm Hie-
ronym.ln carneprxier carnem vtnere non terrtna vita fli,fed cx.
lefl!s,fecundum quam fentcntiam Uierafic exponitur . Si pofuc-
ritpro pcccato animam fuam./.,^ tu inftdeUs pnfutris pecca-
tum ammam luam.i. fi afftrucris peccairicem fuiffe animamCbri
fli. Videbitfemcnlongxuum. quodinteiUgitur admirati-
utfet intcrrogatiuh diHum.iid.qi.omodo vidibit femen longxnum
.f.muUipticatwncm fidcUum, quxfcutaefl ad mortcm Chrifti qua

tuus,fcd ffic affimilabalur videtib.f fapparitionephatafticam no quidcmftdeles ftmm ChriHifunt pcr adoptionem, qus qiiidcm ra

vtram : quorum errorem proply.ta exclndit,iicens . Et dabit im-
pios pro fcpultura fua. Et tftflnfus,^ impij.fmUites cuflodien
tes ftp-tlcbrum domini fuernnt teflesfu* frpuUurx, &ftc dedit im
pios.f.milites tefles profrpidturafua, Etfcquitur . Et diuitcpro
xnonc[lli.flrfph.:b.-'ftim.:thj.a q'ii nobiUs decurio erat. ifie
.n.fuittcftismortis domini,quia ipfe corpus eius pet:jt,Mat. & ftc
dedit teiii tn dimttm pro mortefua , vnde notaiiter pofuit impios
in pluraU& diuittmm fingulari , quia cuHodes ftpukbri plures
erant,& diues ilte vnus tantum.

A D D I T I O II.
In eo.c. vhi dx in poliit.Si pofucrit aiam fua pro pcccato.
ybi nos babcmn!.S'i pofucrit aiam fuam,pro pcccato.y/»

Heb,

tiopropbetx confonat rationi GamalitUs honorabdis legis dodoris
qui^a.^y.g.Tharifxtsdicehat^Dlkcditc ab hominibusiftis-
.fla difcipuUs Chrifti, fnuteillos quoniamftefi cx homimbiis tonft
linm hoc aut opus,di[foluetur . Si vero ex Deo eft,rjonpoteritis dif-
foluere. Si autem contra Ijoc dicatur,qudd aliqu^fedxpraux quar.-
doquc durant magno tempore permi/jione diuina, vt patet de Sara^
cenis . ,Ad boc cuacuandim inducit propbeta aUam ratiomm di.
Et voluntasdomini in manu ciusdirigctur.Co>i//4f o'-»'»
quod voluntas domini eft fanHificatio noftra.i.ad Thef^.a. Std a
flat,quod (anli.ficatio humana nunquam in U. re. nec in aUqua Irg
Jeufcciafuitficfrequenter dirctia in Deum , ficut infcquentib. dc
drtna &yita ChrifUreperitur : quorumqvampiUrinii ir.teiti<i

fan-

449

Ifaiae Cap.* LlV.

450

I fanBimonltm fequmitnr,^ temna omnino defpicinnt, & yfcj; ai
' "^ fawuinis eifnfioncm p-o vcritate pugnant: &fic voluntas domini
in mnu Chrtjli direiia cfijvnde qtiod dicitur. Voluntas in ma
nii eiusdiri^etur. legatur admiratiuefeu inqnifttiue conformi-
teradverba immediatcpr^cedentiaftc . Sipofueris tu.f. infidelis
peccattm anitnam fuam.f.peccatriccm animam ChriHi.i>iiiquid
vidcbit lemcn longaEuum , & nunquid voluntas domi-
niinmanu eiusdirigetur?

}{£TLIC^.lnc.$^.cu7ndicitur.Et dabitimpios profcpul
tui2.Tosl.& S.Tljo.concorditer exponunt de Iudieis,qui dati sut
in mami I{omanorum ob vindiBam mortis Chrisii . Burg.fe oppo-
licns dicit illam expofitionevi nonproprianl, quiavt inquitfecun-
dum hoc debuit dicere, dabit impiospro morte nonprofepultura :
quia licet in morte Chrifii valdepeccauerunt, non tamcn infepul-
tura. dleritorie.n.inquitfepultus:ideo diciturfupra. Erit lcpul-

chrum civsg\orioCvLm.SedinavidenturfrtiHradi&a,qttiafe D
pulturaeH confequens mortcm: ideo fi ludxi male egerunt mortem
inferendoipeius egerunt mortuo nonparcendo : qiiinimmo fccerut
ctisiodire fepulcru ne fproutprxdixit) reftirgerct,quaitis non crc-
derent refurrc£iioncmfutura.Sed & cuUodes corrttperiitpecunia,
ne refurreBione fa6lam pttblicarent.Infideliter igitur &false dicit
Burg.qttod Ittdxi infcptdttira nonpeccauerunt .

'^{cc valet,qu6dallegatfepulturaftiijfe honorificam, & merito
ria,qttiahoc pertinct ad credentes ,non adperfidos Itid£os qiiibtis
hodiefeptdcriim Chrisii non eH gloriofum.St falftmi eli, ^dicit te

fiesfepultur£citiiodesfuiffc:qiuanofueruntpofttiinteHimoniu:
qiiia ratione notorietatis no egebat tesiimonio yjedcrant poftti^x
cautcla contra difcipidos,nc furarentur cqrpus lefu , vt habctur in
hiSioria Euangelica:&fic extortis expofitionibus Bur.pbantafia,-
turcotttrafaniiumTho.&Tosiillatorem.

l^udafteri
lis '. Ha-
ftenus^

natiuita

tepaflionc, refurre
£tione,nuncdcGe
tium & ludsorum
vocatione. Sterilis
Gentilitas:qu£etuc
fiiios non paricbat
Deo, quiancclcge
nccprophctashabe
bat,nuncauteplu-
res gcncrat quam
fynagoga , quse fe
Deum verum ha-
bereputat. Vclcc-
clcfia,queinludgis
dcfertaerattquiaad

C A P.

a f Creatorem tuum.

LIV.

im. b f Ecdefia. cTQuiimodo parits.

t A uda fterilis quiE non paris : decan-

a INiraiogaudio ficut equus'ad viiflonain.

ta lauden:! Scjiinnl qax non parie-

atOpinione. bfEccleliaEvelGentiliiatis. I^Qu^ia Scipra Apo

erumpe & clama qux.
nonparttiris, qitia mid
tifilifdefot.<:,&c. ^
•J* Ambrofius.San ''^l* ''^ "'"-
aa ecdcfia imma- ^ "''"'•

ftolos, & per eos gen» jt multos.

d.i

lienientcdomino filio ei nopariebat, vt hoc referamus
adccdefiam tamdclud^isquam deGentihbuscongre-
yatam.

a Landa Heri. Apodolm i\xxtz.-jo.Lxtarcsierilis,qH£ nS paris

erum-

culata coitu,fecun

1 • ai •CI---J r" b <lapartu, virgo ca

bas:quoniam mula mij delerc? ,ma- 4 caflitatc , mater eft

prolcnutrietvosvir
go.iicorporislaiae,
(d lafle apoftolorij.
Virgoeftfacramen
tis&virtutibus:ma
tereftpbpulis, cu-
ius f^cunditate fcri
pturateftatur,quia
plures filij dcfertas .
Noftra virum non
habet , habet fpon-

a «jSynagoga: de qua:Vacua fafta eft quar pariebat fcptem pni
pter myfterium fcilictt Ssbbati. cui prior populus alligafjs erat
bf Videbaturhabete. cTD^fn.

gis quam eius quas: habebant virum,

a fCuiusdicere facereeft. b^Olierilis. c^Pertotuin mundum, nonin Iuda;a tantum.
dTlaeftec.leliipcrtabeinacuIum MoyC figutatat. efRubricatas.!. mattytes , &hiacinth;-
nas.crniempiariuos. fvridicatores.l.ecclefiam protegentes.

dicit dominus . Dilata Idcum tentorij tui 3 6;._pelles ta-
bernaculorum tuorum extende. Ne parcas. Longos

afpisce^ta diuina. b l^fUtionem & intellcAum quibus przccpta confiflunt.

c f Ad omnia loca mundi.

b fac funiculos tuos,5c^Iauos tuos confolida . Ad dexteram

fum facrx doftrinjB verbis,fine vUofluxu pudoris,quafi p
fponfo innubit xterno.

b ^d dexteram.n.zd oia loca mundi. Vcl nec elata profpc
ris ncc frafta aduerfis.Vel,ad bonafutur^pftntis . Vndc

longitu-

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. LIV.

Au da ftcril is../^/;i7«i doBores catholici exponiitboc

c.de rcditu captiuitiitis Babylonicx , ita 5, eadegens

•.f.Iudxa dicitur hic habens virum & facunda,iieri

lis & defertafecundum diuer/a tempora. Habcns vi

rum &fcectinda,d tempore legis datx:quo fuit tiinc

defponfata Deope;- lcgisfufccptioneni: dcrelitla & Herilis,tpc Ba

bylonicA captiHitatis.Sedhoc non videtur bcnc di£iitm,quiaflcrili

<& defert^promittitiir hic viaior multiplicatioprolis,cxaltationis

& honoris, quam hahenti virum:populus autevi reuerfus de capti

uitate Babylomca nunquam fuit posica in tantaprofperitatc qnan

tum ad mitltitudinem populi,diuitias,honorcs & huiufmodi^ficut

fiterat ante captiuitatcm,& maximt tcporc Daitid & Salomonis :

fedfuit inferuitutc licct in terrafua & affliUiontb.mtilti.vt diUu

eUfupra.^ ^.Item infrd eo.c.dicitur. Eccc siern.impcr ordineiipi

des tuosi&fundabo te infaphiris:in quo dcmtatur rcvdificatio ci

uitatis & tcmpli multb exccllentior qudm antc . P^cxdificatio vcro

templi & cimtatis posi captiuitatem Babylonicam nulla fitit refpe

du illius qu£pr£ccJfit.Et ideo ^a.Sa.exponit isiud cdc t(e Cimfli

ita quod fecundmn eum ludxa dicitur habcns virum & foecunda,

pro tfe ante capiiuit.ttcm faClam per Titum . Stcrilis & dercUBa a

viroipro tpe captimtatis in qua csi modo.fed in aduetu Mcjfi^ erit

in maiori projperitatc qtiafi incomparabiliter,qudfuerit vnquam,

fed tsiud diclum fundaturjuper erroneumfitndamcntum.Jc.q> Chri

ftusfit adhiic vcnturus.propter qitod Taulus .Aposiolus ad Gal.j^.

exponitprmcipmm huius c. de vocatione Centilium adfidem Ctni

^hquam fmtcntiam intendoprofeqiti. Igitur ad intcllctlum diccn

domvij cicndmn , q,ficut vm esifidcs antiquorum & modernoru,

licctftt modo magis cxplicata,ita esi vna ecclcfia aprincipio mun-

di yfq;adjitiem,vnde duit Grcg.Ho.j.Quis re6iius patrisfamiiias

fmilititdi)K tcnet.quam conditor noflcr qui eos quos condidit qua-

fifnbiecios pojfidct in domo^^qui habct vnieam vniuerfalem.f.eccle

fiam,qmaprmo .Abel iuflo vfq; advltimum elc6ium, qui tnfine

mHiidi nafciturus esl quotjaniiosprotulit , qiiafi tot palmitcs mi-

Jit:&ficvna & cadcm ecclefta duitur sierilis & facunda viriim

habcns & dereli6ia,fcLundum diuerfts Ccntes,& tcmpora: q, pro

tcmporeveteris teflamcnti dicitur fcecunda, & virum habens qua

tiiiii ad ludxos ratione legis acceptx & diiiini cultus ,• qux duo vi-

gucrimapudcos.Stcrilis &-dcreli6ia quautiimad Gcntiies , quo-

rum pauci habtierunt fidcm mediatoris , vt San£tus lob & altqui

alij;nec datafuit eis Lcx diuina,Econuerfo aHtem'^ro temporc noui

tesia-

teflamcnti in quopauci de ludm comparatiue,& multi de Gentili
hiis credidcrunt.Srcundum hoc igitiir dicendtm,q, inpr^fenti capi
tuloponitur remcdium oppofitum impedimento liberationis fienda
fer C}jr'isium ta£iofupra c.5 1 .quia ex dilatione promiffionis diBf
faluattonis ab aliqutbus potcrat eH'imari,licetfalsd,quodpromif- >
fiopojfct fruflrari.In hoc autcni c.oflenditur di£ia promijfio non fo
lum adimpleri quantum ad Iud£os omnes,qui credere noluerut,fed Dj^jg^
etiam qiiantim ad Gentiies,quodvidentes adimpleri ludici qtti cre
didcrunt mprimitiua ecclefia admirantcs & glorificates Deum di
.xtT;<nf.Ergo& in nationes^ratiaSpirituflandiefFufa eft.
^B. 1 1 .g. Secundum hoc igiturprxfcns capitulum in tres partes
diuiditur : quiaprimo defcribitur faluationis fiend^ per Clmsium
dilatatio,fecundofidelium exaltatio,ibi.NoU time. tertiohofiiu
profiratio.ibi.Eccc CS.O crc&ui . Circaprimumdicitur . Lauda-
f(cxi\is.i.ccclefia quffuifliflerilis in Gentilibus tempore veteris te
ftamenti,& dicit.Lzwdzf.interius corde.

2 Dccantalaudem.ctfenWojv.

3 Et hinni in cotporc.quiafortis motus dcuotionis redundat
e.xterius in motibus corporis,Tfalm: 8^ .a. Cor mcu m & caro
mcacxultaueruntin Deum v'i.stfubditurratiotantfexulta
tionis.cum dicitur.

4 Qupniam m\x\ti.i.Gcntilitatis qu^fuit deferta tempore ve.

tcsia.

5 Magis quam.i. Gcntis Iuda'icf,qiiia in noiio tefiamentopli*
resjttnt fideles de Gentiltbits,quam dc ludpsfuerunt tempore vcte
ris tcHamcntt.St qitia ai multiplicationcmfideliumfequititr augu
vientatio duiini cu!tus,fitbdit.

6 Dilata locum Ter lociim tentorij inteliigitur locusftcrificii,
co epfacrifiaa in vctcri lcgcficb.tnt in tahcrnaculo, accipiedo taber
naculum pro atriofacerdotum,qiiod erat ante tabernaculitm Moyfi
fatium de cortinis,pcllibits,tabu lis,&ftviiiibus adcrc&ionetabcr
nacidi nccefidrtjs . Locus aJd faciificij fuit arBus tpe veteris tefta-
meti : quia non erat licitum offerrc facrtficium nifi m lerufalenec
in tota ciuitatcfcd in monte Sion,vbi erat tcplumj'ed tpe notti tefla
mUi dilatatits csi iociis per orbem vniuerfiim, vbi a Chriftianis of
fertur Siichariflia quf cftnoui teflamcnti facrificiitm , fecundum
quodfuitprfdiiium Malac.i.c.Ab ortucnim ioUs vfque ad
occafum magnum , eft nqjticn meum in Gcntibus d cit
dfis : & in omni loco (acrificatur & offert nomini meo
oblatio m\xda,8(.C.&proptcr hoc dicitttr hic. Dilatalocuoi.
ad dcfignandum ampliationem rtdttts diuini.

7 Addcx.tctim.i.dilataberis adomnempartem orbis.
Tom. 4. J? 3

4yi Gloforci.&NicolaideLyra 4^2

^ lonmuio dierum in dex.em,et

A injtniHra eius di.^ir glom.

Pro«.j.b. Gregorius.Intrante mul

iib.if. mor. titndincGci\tium,ccdcfia

ad dcxtcram cxtcnditur.

C-It.

idJacbijte,

» f Veibum EiungeUj. f Apoftoli.de quibus. NiC domidus Sabaoth
reli<i<>'Tct n.ibiifrmen.

enim &flxuam tpcnetrabis ,& fcmcn ruiim

a «Ecclefiis.vel Gentes.vel nnimas. , ' * ^ ncopims.

Gentes ha:reditabic, & ciuitates dcfcrtas in-

1 I^ErclefiasdeGentil.us. bfEiubefcentiam. cfSicutante.

b ;_ ifund<'

dum quofdam iuflifican- b l^jjjitabit. Ndli timerc,quianonconfunac
dosfufcpit.Adiiuamvc- , ""^ , ^ ' 1 , , .

ro dilatatur.du ad lc quof- ris, neque erubclccs . Non enim tc pudebit,
damctiam in iniquitatib. ,ii,^rd^cationetums. . ii- -r ?

quiaconfufionisadolelcentixtuxobliuilce- >

3 «Viiotuofocian iicrHdrin.

liu.j. dedc- pcrmanfurosadmittit, vn-
moaft.cx. (jg f^i^in j^ocali pauci vero

tnurituitu» [''sl'„,„,„„„, 4«Eufcbius.
Hoc manifcniffimcdclcri

l.b.dc rnitc. bitur ccclclla cx gcntib to-

dtiix cap. 7, to orbc fufa , ab ortu lolis

vfqjad occafum,maxime

vcrbis illis , fcmcn tuum

hxrditabitgcntes.

,; ^ Auguft. Qua multa &

y quamclarafunthxcrdecc

J dcfia) & tamcn refiflitu r &

tadolefcentia contradicitur non cuilibet
homini.fcd fpiritui Dci,(Sc
euidcntiflxmae veritati.
b hloli time fe.Cum turris
Babcl aedificarctur. Gcntili
tas quam Deus fibi defpon
fauerat in Noe & filijs eius,
quafi in adolcfcentia fua
fornicans, a domino derc-
rdi<^a eft vfq; ad tepus in-
carnationis . ludaica plebs
elefta : & ideo illa vidua;
ifta maritata,vnde : Tars au
tein dorAini populas eiu:Jac'jb
funi.h. eius vndc per Zacha-
riam. Affumpft mihi Uuas vir-
gas.f^nam vocaui dccoram.Go.
tes.f-in Noe & in fiUjs eius
altnarn jn^tulm .(. ludxOS
quoselcgit dns fibi in con
fufione linguaru in fami-
liaHebcr, vnde ibi habct.
Etfnci idt a cultu wfo .f. virga
qux Deus didtnr, cfadtM-
bui dia wz/;i,qu2e funiculus.

... . ■$« Auguft.Netimeasocc-

Iib.i.decon- i /- i? o

fcniu cuange *^'C"^ honTiinum minas, &
ltft.c.5 1.

ris, sropprobrij viduitatis tuienon rccorda-
bcris amplius.<.^iat dominabicur tui quifc

INonidola. «ijngume.

cit te, dominusexcrcituumnomcneius,&c

tSanftiticans. fNon iuda:itantuai.

r< ' ^

nim . fcuiit
ueaculam.

B

Dcut.;>.b,
Zach.ii.b.

redcmptor tuus fandus ifrael, Deusomnis

a 1 Mulier dereliAa Gentilitis : quia cum idola fornicata b ^\ Dco.

ccrrjE vocabitur . Quia vt mulieremd(;reli- 6

a IPcrpoenitentiam. h i Sc'1 1 cet corde veto. c fAd fe.

<fbm & mosrentem fpiri tu uoca'uit te domi-

atAuctfam. b ^\b*diricationr turtis.quandoadhuc nouclla & 'uuencula.

nus , &Q^xorem t ab adolcfccntia abiedam .

flOui», a ^Omnia lempoia xternitati compar.iiaiiuaii pundum (unt
^^ ' b ^VfqueaJincatnationem.

Dixic Dcus tuus. Ad pundum in modico dc 7

a ^Sin-.- vllis m;ritis. T MilcticorJia domini plena e(l tctra.

reIiquitc,&finmiferacionibus magnis con-

a 1 De cunclis terris. b Tf Jtuo temfore.

gregabo te . In momento indignationis ab-

■■ «proptet idololatiiam. b TCogni.ionem.

lco'ndi facicm meam parumper a te, & in mi

«]'Keiiin-,.'ndo.

fcricordiafempiterna mifertus fum tui : Di-

aTQ.u3nd" ' vtdiluuium.

citrcdemptortuusdominus. t Sicucindie- 8

a Tiura enfm b TEt non lumtranlgreflu'!

quando magnum critcri- D
mcn.fieri.vcl efle Chriftia-
num rconfufioncm.n. in
pcrpetuum obUuifccris.
C Onpi-cbfti viduitatis , (^Ck lil»
•it Ambrofius . Idco for-
tafle vidua dicitur ccdefia,
quxamifitquidcm virum ,
fecundum corporis patTio-
ncm, fed in die i udici ; filifi
hominis quem amififle vi
fa cft.eft rcccptura,'vndcfc
quitur. Tcmpus brcuede-
rciiqui re,vt gloriofius.f. fi
dcm rcliwta feruarcs.
d l>^<w,vf jw/Wk. Quifequfi •
tur tropologiam & in lo-
cis difficiUimis ex curfu ii-
berjedifputationis nafccn
tes fugiunt qu^ftioncs.h^c
ad animam pcccatrice rc-
ferunt , quae abieda a Deo
fit non ex odio , fedex di
fpenfatione , vt prefla pon- ^
dcre malorum : ad virum
rcuerratur priftinu , & per- ■.
dita fubftantia non defpc- I
retdepatris clcmentiaqui '
filio reuertenti anulum,fto
lam ofcuiumq; porrigit.
e Sicut in ditbus \oe,<^c.Vt
credatfan6lorum congre-
gatio mifericordiam diii
fempiternam,&ad puni^ii
eflTe defcrtos , vt amici Dei
foedere astcrno fiant:maio
rum ponitexcmpia.
4« Auguftinus.NuUi no

Ibidem.

10

furias,quando in fanguine martyrum tanquam honore
purpureo veftieri.Ne timeaspr^ualituras perlecutiones
aduerfum tc neerubefcas quod deteftabilis fis futura,

C NICOLAVS DE LYRA.

4« I Etfemen. Qttia apojloU & altj fideles acnuifmunt ecclefi;t
alias Gentes per fuam pradicationem.

2 Etciuitates./".^ Deo propter idololatritecultum.

3 Inhabitabit.^t^f »1 ibi fcmimndo.

4 Noli XA.cjuam multiplicatio hominum non efi ad UfitJa, nlfiftt
ordtnataad bonum,fecundum quod dicitur fupra p.a.Multiplica-
fli Gcntcm non magnificafti \ximzm.ideo poii m^itnpUc^t-
tionemfideUum,bic conjequenter dcfcnbitur exaltatio eorum.Et di
uiditUr in duas partcs: quia primo ponitur remnio cuiufcunq; con-

Diujfio fufionis.Secunio afjecutio honoris.tbi. PaupercuU. Circa primii

</if/t;'r.Noli ti.quia non.Cuius ratiofuoditur,cum dicitur.

Iudrorum'& 5 Quia confu..^</ inteileHum huius Uter<zfciendum,ij, a prin-

ftinaio quan "^'" "°" ^"" difUnaio Jud^x & Centilitaiis,fed inccepit in ^bra

do &pcr quc '""" ?."' circunciftonem accepit in ftgntim diflinBionis.Fnde circii

iniuu habuit «'/'0 /'c diffinitur.Circuncifio e(l fignum difUnguens JfraetaGenti-

Ub.^ ideo confufio adolefcentix GentiUtatis \fl idololatrtaiad qua

fiatim dectinauitcultu Dci retnancntcin .Abraha &fuisfucce(lori

bus per Ifaac.Opprobrili vcrb viduitatisin CentiUtatc accipitiir a

tfelegis datf,quo fp idoloUuria quaft a Deo dimiffa e^ & repudia

ta ipfa ludjta ah ipfoperlegr dcfponfata.Confufto vcrb adolefcen-

P4 ipfius ludxf eji idololatria,ctdquam decUnauit pofi dationi- legis

in de,trto,&poflea in terrapromiffionis,vndedicitur ler.r.a. Re

cordatus fum tui miferans adolcfccntiam tuam, & cha-

ritatcm dciponfationis tua:, qfi iccutaesme indcfcrto.

Opprobriu aui viduitatis eitts efi a t^e legts nou<e,qua renuit recipe

U:iirftcderdiaaefiaDeo & repudiaiapromaioriparte.\uc aut

ita ttl,(f, ijif coclufiones & opprobna Gctditatis & Jude^,rtofunt

tecordada tn ecclefia ex Judxis & Gentilib.coflituta tfe' gratu eo

^fmt .tquaUs Judp & CentiUs adparticipandu gratia Chriftiin

via,&gUria inpatria.Et hoc efl quod dicit apoflolus ad l\p .iQ.c.

bus Noc iftud mihi cft, cuiiuraui.nc induce flrum dubium eft per arc

, , .. , ^ ^ a*!m^ob,iiter _^ Noc falua rcrum gcftaru fi

rem aquasdiiuuij vitra luper terra, iiciuraui 9 de,vtdelctispcccatoribus

,-/.....: :r. r._ .:...i:- ..-^-i.-. domu s lu ftl 3 dll uuio libc"

rarctur, ecclcfiam fuifl^e fi-
guratam , quod fortehu-
mani ingenij coniedura:
Videretur , nifi hoc Petrus
in epiftola fua diceret.
•J4 luftinus . Docet nc
Ifaias diluuium Noe ty-
pum eflfe redetnptionis gcneris humani . Nam
Noe iuftus Chrifti typus eft , oaonarius ,nunic

^ rus

a «O ecclclia cuius mircrius fum. f ^icut oli n. b TCzlum & terra
traplibunt.verbaaur^n mea non tr9n(^'iunt.

vt non irafcar tibi,& non increpem tc.Mon-
tes enim c6mouebuntur,8^coilescontiemi-
{ccnt: milericordiaautcmmca non recedeta

a f Q_ 'cp'g' ti.cum firjt cum Noe.

tc & foedus pacis mea: non moucbitur , dixit

II

Non n.eftdiftindio ludai & GrJEci, naide diisolum di
in om qui inuocant iliu: i GaL$.a.&6.d. In Chrifto .n,
IefuneqjCirc.valetaliquidncq;pra;p.fednouacrea./.j5e»
baptijrr.a itgeneratalqui bapti/muscjt cidpf &fp j: deleiiuns:^}
cofequts cofnfionis & opprobrijyff quod ludfi crede-itts m poJ]um
aliquid impronerare GentUih. Creditib.de prftcntts,nec eLOticrfO;
ideo dichur Quia confu.&C. & patet titera ex prcdiais vjq; ibi

6 Qnia vt. vbt .nli/qxitur ecctefia proutfe extedit ad ludcos,C
GentiUs &fideles, ijui in pr^fenti vita coitcr affligttntur, vt pate
ex decurfu veteris ac noui tefiamenti:ideo ajfiniilaiur mulltri derc
U&e & mxrenti . Sed quia ifia tnfiitia conuertitur ingaudtum i
vita beata,quf a tempore paffionis Chrifii efl aperta, ideofubditur

7 Ad. ^nnfkvi.quia qu^cuncf, tribulatio vit^ pr^fentis uuafi m
mentanea efl refpttlt conlotationis cftefiis:idcu fubditur.Eth\ ni
fericordia fempiterna mifertus su tui. T^otadu ^ in hacpa
te vbi traslatto nojira habet.Quia dominabitur tHi,q fecitte,doni
nus exercituu nome eius. In hebr^o habeturftc. Quia domi.tl
fadores tui diis excrcino.eius. vbi manifefie uypant plurai
tas perfmarum in Deo,cum dicicurinpluraU. Dominator.ti:
faftores tuijeJr vnitas efieritif^cufubdirur.Dnscxct.nota.c

ita ^ noia pturalis numeri contTigHtur nomintb.numerijingulari

8 Sicut in Jiic confequenter ponitur confirmatio dicU, & hoc i
ramento diuino,cum dicitur.Sicat in,&C. Va£ium.n.firmumSl
tuit Deus cumHoe de diluutovltra non mducendo fnper terrah
& eodem modo dicitur de tribulatlone vtterius non inducenda j \
per ecclefiam,cum dicitur.

9 Sic iuraui. Increpatio diuina efl tribulatio a Deo immifja.et '
patct §> fcriptura toquitur hic deftatu ecctcfif triumphantis,vbi j
fufto & tribtdatio nultum tocum liabent,vnde & hec fubditwr. i

10 M.ontcSCtUtn.anteaduentumCl}rifliadiudicium. i

1 1 Fgdus pacis,&C.3>// inteliigatur def^deregrati$ non moi j'

4^3

Ifaiac Cap.LlIIL

4H

i^rus animanim qua: feruatx funt in arca Noe , ofta-
A ui diei,qi!0 ChriUus a mortuis relurrexit.figiira eft. Noe
pj-jpcipiuui indaurationisgencris humani: Chriftusal-
tcrius"enerisfuitprincipium,corumqui rcgcnerantur
in filio" Dci . Er quoraodo Noc cum luis ligno quodin
aqiiisfliiftuabatJer

uatuseftjiicecclc-

fia pcr aquam ba-

ptilmi&crucis li-

gnumcredesChri-

ilolcruatur.

■ . a FuTidabo te in fa-

X ;o phyris.Hiaon.Lxx.

meiia Praebcbo vcl praspa

l*P" rabotibi carbuncu

ium,&c.Carbuncu

lus fermo ignitus.

qui fugatis tenebris

crrorumilluminat

rutilans. Hxc diximus.vt omnes fpirituales gratias in ec
clefia: propugnaculiscognofcamus,quib. vanitimores
fugantur,quas qui habet dicit: FrairueUsrMHs dittclus, can-
didus^& rubicundus,

b yniuerfos fil.tuos doSios. * Auguft.IUudeftcertiffimum

iudicium,quod a

unur

di.

a •'QupJ non memo tuo, fed me» clememia. b ^'Oecclefia. fPrius. fSinediuitij^

legis Scdoftrina. e *^D2moniim,variorum eirorutn

mirerltor tuus dominus. Paupercula tempeftare conuulfa ^

a ^Sine latriarchisiioplieis, apuftolis. «it^^fubftantiam in meJicispetdiderat.

b fSpiiituUaiiAi. c f in teiiitcaelellem l^uCalemaEdiScans , qux Ipunfa 8c vxor agni.

d TPiadicarorum.tontinentium, coniui?.Ttoiuin.

abfqiuIJacojifblationc.t Ecceego fternamperordinem j

a «Itiidicaioics. b ^Sjfhyrus aereicoloiis i'giihcat illos qui cceldtcm vitam ducunt

i:i terris c flilpis colure viridis prifcit nitoicm hMei.

lapides tuos, & fundabo te in fapMyns ; & ponam f iafpi-

a ^ Dcfenlioncm. b f rizdicatotcs quialios intioducunt. c f Vita&dodlrina

pitrum.

dem propugnacula tua,8cporras tuas in lapides f fciilptos,

a f in oiDnemterram exiuit lonuseorum. b ^ Prsdicatorescjui vitaSc .lodiina
fubieAis, & teiminam & modum viuRndipia-fciibunt. c <[Konis.

d iRrliriros.

Deo didiccritis fi
id quod diceritis
fecerins.Ifto modo
funt omnes fecun-
dum propofitu vo-
cati, fiau fcriptum
eft in prophetis, do
cibiles Dei.Qui au-
tem nouitquidem
quidfieri debeat&
nonfacit,nondum
ajDeodidicitfecun
dum gratiam fcdfc

Can y.c.

Lib. r.Jde gra
tia C.J j.

t cx chriftal-

lo feneftias

tuas.

t catbunculi.

u"^V^t^1^X b ScpmncsicrmindstuosinlVdes dcTiderabiles. Vniue^r- ^ ^"nd'umlegem,n6
HiceUquo llaixla o '■'^ r- , w ^J- ^t a u, ,. • ^,, , lecudum fpintum

'^

ICCi

bia purgantur, &
iuxta Gcne.in tcrra
Euilathnalcitur.Sa
phyrus cceli habet
finiilitudine, Ggnifi
cansquicumSocra
B te dicut, Scando ac-
rem folemqjdefpi

b ^taciam. TEiunt omn^sdocibiles Dci. c fD»ljo.
d f R.econciliaiido Deo&an^elif^ Vhomin,hus.

a fDiUipulos. f Spiiituales,

fos filids tuos d6>ftos a domino, ct multitudine pacis filijs

f Omni vittute. » ^Nec^lumnieris.

tuis,&in iuftitiafundabcris. t Rccedeproculacalumnia,

a f :i hocfeceris. b TDabolum membtaeius,fedDeum.
hl

c • P-iuor.

quia non timebis, 6^a pauore, quianon appropinquabit

a f U piimitiua ccdefia. D fGentilisanteleiuiensidoIis. c f Adme.

d trtofelytus f(^uiaalienusfidetua.

cio,& cum Paulo: d tibi. tEcce accola veniet, qui no erat mccii: aduena quon

^' T^ojtra conuerfatio in
cdiscli. lafpisaute
munitpropugnacu
la,quipofluntom-
ne altitudinemele-
nantem fe contra

_^ Icientiam Dci de-

f

I

i

I

k

a «Vnitate fidei.

b >i Qaia. c fSecundumfubftantiam.
* iniouitatis, & omnium m»lotum
b _ c ; r I „ H

d Diabolum.

e fSllggpftinne.

dam tui#adiungetur tibi.Ecce ego crcaui fabrum fufflan

a f IgD,..sfiunas, idell inccntiuaviiioium. b f Inde. c IQuodlibet malum.

d f Vt ficiat voUmtatem luam.

h^ r « _ • d

fcd fecundumlitc-
ram.

C l\ecede procul.Co
5 folatus eft ecclefia
<J de Gentibus, pro-
mittenseifpiritua-
lesgratiasrnuncdo
cctquidagat,neacl

7 uerfarios timeat.

8 d Ecce accola. HoC

9 adfe inuertuntlu-

10 dxi, tanquam fint

11 futuri profelyti ex
Gentibus tcmporc

tLoge eri».
E

teminigncprunas,et profercntemvasinopusfuum,& I? rh"^ftT "^

a f Bonum,in fe malum, o ^Eoium qui incieduli funtfuturi. c fMalos. ' V«.U111U1 _

d fDiabolusvel hatreticipeifecutoresomnes ms't. C £CCe CSJO, Non Cp

ftruere , & menda- *'' "" ...-..- ^

3 cr)iaboIo.

b.fPracualebit.

quod fidlilm eft contra te non t dirigetut ; & omncm lin- i

4 5^Hzieiicoium. ^rhiloropho;um. b f Nunc velin tututo. c ^Damnabis vclfeparabis I

17

iS

cgocrcauiinterfcdorcm ad dilperdendum. Omne uas 14 fimcaufa perditio
- . — ... nis eorum , fed ad-

uerfarius pugnans,
vi&is perditionis
vidoribuscaufaeft
prxmi).

ii ChryfSiinhoc

Deus nos creaftet

vt pcrderctjiure du

bitafles de propria

falute. Caitcrum quia non ob aliudquam propter boni-

tatem fuam quo bonis fruamur fempiternis, atq; in hoc

ola facu vt faiui fimus,quis dubitationi relinquit locus?

f H.tc eft hxreditas . Nc iuftus tribulatus deficiat , addit

prxmia.

# Cap.

ciuraveritatifubij-
ccre.Iarpidummul
tagcnerafuntralius
cftSmaragdofimi-
lis, qui reperitur in
fontibus Termo-
doontis,& vocatur
grammatias , qua
omnia phantafma-

ta fugari putant.Alius viridior mari,& tin£tus quafi flo-
ribus quiin Phrygia repcritur in Idainprofundifl!imis
fpccubus.AIius iuxta Hybcros Hircanofque & mare Ca
fpium,&pr2cipuclacum Ncufim. Aliusniui&Ipu-
ms fimilis eft marina. clemcnter mixto colorc fub-
' rutilans.

difputatione conuinftos

guam refirtentem tibi, in iudicio t iudicabis . Ha:c cft ha^-

a fVita Jttcrnj. b «T^nAoium. c i^vt pro labore arieinaliier quielcant.

reditas feruorum ddmini , 5i iuttitia corura apud me , di-
cit dominus.

tprofpcrabi-

tiir.

I condcnabia

Apiftola ad
Thcodocuox
lapfum.

NICOLAVS DE L Y R A.

blturab ecclefia mdiiantegeii€raliter,fcedus autemgloria eil om-
^ nimoio immutabile,

1 Viupercnlz. Hicconjequenterponiturhonorisaffecutioyvbi
frimbrtcolitur pracedens tribulatio, cum dicitur : Paupcrcula
tcmpeftate./^firiwo fuit,&c.

2 ConuulIa,&c<jMW ecclefia,vt plurimum fuit & eflaffli^aj
& ent in prafenti vitaloqutndo de ipfa quantum ad illos qui nume
ro & mertto junt in ecctefia : & hoc prxmittitur hic , yt oppofita
confulaiiofiue honoratio clarius etuccfcat,cumfnbditur,

3 Eccec^o Rcmim,Scc.Q,uodvno modo pdt intetligi de eccle

/ia milttante:($ fic laptdes iliifunt vi/i fan£ii in diucrftsgradib.&

offiiifs ecctefia lonflituti.ex quihus fdificatur ealcfia . .Atio modo

de eciltfia triimpbante:& ftc Upid'S ifiifmt beati in diuerfts mi

ftohibus & gradibus glorix coltocaci:De quo adificto habetur ,Ap9

ca\.z\.vndc ibi fonc/«(fir«r:Etciuitas non cgct fole ncquelu

na,vt luccant in ea.nam claritas Dci illuminabit illam.

4 Vniuerfos filios,&C.i>«ia in beatitudtne ccelefit oes vidmt

in diuin2 ejjentia iltud quod pertinet ad eorum beatttudinem:& fic

Junt edoiSi a domino immediatk & hoc efl quod dicitur lerem. 3 i./I

ttnondocebit vltravirproximum fuum>& virfratrem

Iuum,dicens cognofcc dominum. Omncs.n.cognofcet

mea minimo eorum vfquc ad maximum ait dominus.

5 Rcccdc. idifl recedes.

^ 1 rocul a calumnia. guia non habcbit locum in patria.

Jt cap.<^^. -eii dicitur in poflil. Qiiia dominabitur tui qui
iccit te dominusexercituum nomcn cius.
ybi transtaiio noflra Ijaba.Qna diiabitur tui qul fecit tc.

Itt

7 Ecce accola vcnict. idefi Gentilis.

8 Qui non crat mecum. ante conucrftonem ad fidcm.

9 Aduena quondam tuus.i.qui nonfuit natione ludteuy.

I o Adiungetur tibi. idtil ad^quabitur tibi in donisgrati^ &
glori<e,vt Jupra diHum efl.

I I Ecce ego. Htc confequenter defcribitur hoflium deieBio.f.d^e"
monis & .Antichrifii , qui erit infirumcitum diaboli adperfequen-
dum tcctefiam: & hocefi quod dicitur : Eccc egO crcaui fabru.
idefi diabolum, qui quantum ad naturam qu^ bona cfl,a Deo crea-
tus e(l,fed perfuam malitiam deprauatus : dequo dicitur lob. 4 r,
Halitus cius prunas ardere {icit,i.tentationes in cordib. pec'
catorum & pnfecutiones contra eccleftam fidetium.

1 1 Etprofercntcm vas in opus [num.i.^utichriaii quetn

fojJid(bit,& ad ptrfecutionem fidelium applicabit.

X I Et eg o crcaui inrerfedorem ad difperdendum. idefl

Michadem ^rchangetum cuius miniflerio depr^ceptodomini^n

tichriflus & magua pars adhpentium fibi interficientur,vt dicunt

dodQresfan{li:ideofubditur.

14 Omnc vas quod fadiu efl: c5tra tc,diaboli infligatiom,

l J Non iMti^ctm.i.inttntiofruslrabitur.

16 Et omnem Vmguzm.i.aduerfantem catholic<efidei.

17 In iudicio iudicabis. quia fanHi in extremo iudtcio ctm
domino impios iiidicabunt.

tS Hxc cft hxicditas.Quia peraBo iudicio cceleflem hprcdita
tem in corpore & animapoljidebunt. ^ Cap.

In Heb.habctur:Qiiia. dominator tui, Scc.&ftc in hoc loco ap
paret pluraiitas perfonarum in Deo.T^ic inde debetfumi argumen-
tum contra Hebr^os, quiaforte cederet eis in derifum: funt tamen
tnulta alia loca m quibus boc myflcrium clarius comprobatur.

Gloford.&NicoIaideLyra 4^6

LV.

loa. 7.f.

a fTJiri luJii ijuam Gentile». b tPo-
tum doarin* ^ vcte.8c noui IfRis

C A P.

Mnes fitientesvenitcacl

IVmas.

aquas : 6<^qui non ha-

a f Diuiniclo.5uij. b «Fidc

betis argentum , propc-

8 Noliletimctepaupcitatcm diuimelo-

lij. f ficncviuendo, cicdcn-

b TMcnte.

n

r

ratc, cmitc S^comcdi-

/

in Cinftuin
biucrum.

f

B

t ideft pro rc
quz non eSk
fia s , & ta-
Ricn pinciii
cSo paucu.

Match. lo- a-

CAP. LV.

QniavasficJiim

cotia ccclcfiam

dixcratcontcrcn
dum ,& omncm linguam
armaramcontra lcicntiam
Dci riipcrandam.prouocat
crcdcnrcs ad fluiiium Dci
quircplctuscftaquis.
b ./<«/tf</»<tfJ.Spiriruflanf^i d
baptifmatis . vndc : ^pud te
efljons -piu. & in lu.tHO vidtbi
muslii.Et alibi: Si^ulsfttH ve.
edtne,& b;. Hasaquasfpar-
guntnubcs, adquas venit
vcritasDci. c

•J< Grcnorius Naz. Si fine f
laborcfine vlloncgotio ta-
to bono tibi licet potiri, cu-
ius dcmentifcft.tantum bo
num diftcrre? Qui fititis vc-
iiite.obcnignitatcm & libe
ralitatcm mirabilc ? 6 com-
mertij fingularcm facilita-
tem?Ipfa voluntasaccipien
da <d\ tibi pro magno pre-
tio.Sitit dns fitiri,potu coelc
ftcm propinat hisqui tantii
voluntbibcrcbcneficium
accepit, qui tantum pctit.

Gratiafaluifaaitihs.Etzlibb g veltra, &;,feriam vobilcum paaum Icmpi*: 9

Gratis aCC€l?!^is vrafS daf. a TNon bieuelicuipopulujludxoiuni. b confi-mando. f PiomilTioncs

. r' • '*j. j 1' folamilciicoidialactas. T Wilciicoidias Uominiin iternum cantabo.

d Comedite. AudlCndO.lO- c ChrilH d TVetacis.

qucndo,lcgendo, mcditan h num, mifericordias Dauid fidelis. EccctC- ^° difponam vobis tcftamea

a Ttgoin hocnatiislum, vt teftimoniumpethibeam reiitati. fOmnium tum aJternUm,aul|CienS,oa

quxpiomifi. b i^Fideliura. ctEgopater. d fNemo uenit ad £la & fidclia Dauid,Vt id tC

n^ h- ,c,. P»VT"/'P"'"""^'''«'"r°""'- ftamcnturainChriftode-

ftempopulisdedicum,duceacpr?ceptorem x, curfuru fignificarctur, qui

a 5Non foliim ludacis. b TPatet adfilium. 1 O fili. c TPio- t -> « ^„.^a..^r\^..;A r,.^r,A,t.^
ptei idololattijm. d TAdFidemper Apoftoloiumpndicationem. ^ exgcncrc UaUIQ ItCUClUm

Gent^bus. Ecce t Gente,qua nefcfebas, vdca- ^* Mariam in virga deradicc
1 • o ^ ■* 1 '5 lelieproceirurus, nguratc

bis:K(jcntesqua:tenoncognoueiunt»adte i6 prxdicebatur.

h Eccetefltm. ProuOCauit

T Fidf^ a Humana fipientiaemituiauio Scaigcnto. b TAieentum

veftruni leprobuir-eft.

tc. Vcnitc cmite 4)^4» argcnto & abfquc ulla

a i Terrcna. b ^ in principioe.atveibum, &i. huiufmodi.

c fSimpIicium doArinam.vndetVerbuin caiofaclumcft.

d O Sciibse& Pharifii, h:ri'tici 8c philofophi.

commutatidnevinum6cIac. Quareappcn- ^

t INiteiemcloquentix. b f Spiiiiuajibus qui lcijuimini *"
liietam qu« occidit, non (pititualem intellcftum qui leti-
ci»t Hic eft Chiiftui qui dicit.Ego fura panis viuus.
c f Studium fcilicet in foliis veiborum , quzauiem pic-
tetuol>nt,non animam fatianv

ditis argcntum f non in panibus, 8<f laborem

a lAuribuscoidis. b fAi^u.

vcflrum nonin faturitate? Auditc audicntts

a TConfuctMdine. b |Chrilium vel Euaneelij verbum.

me, &comcditcbonum, & dcledlabitur in 5

a f Chaiitatis ic aliaium viitutuin. fEt fi corpus maceietui.

b TQuafi humiles c f Audiendi:

craflitudine anima vcftra . Inclinatc aiuem 6

a IFidc '•c opete. b I^Oberiite. c 5^InDeoquieft vita animae. y

veftraj 8<fvcnite ad me : audite 8cviiiet anima s

~a ^Sanjiii^tie tili) confiimand" Euangeliumcuinonfuccedtialia lcx.

ctiam cum corpore & fan- D
guinc tnbucbatur, qiiod
do morc in quibiifdani cc-
clefijs adhuc fcniatu r.
f i^areappcdttis ar-^aivm. ^»'
Pcnfatisfacracloquia, fcd
non rcfcdioncm. Qiii foKi
fpccicm litcriE cuftoditis, ,
dc fpirituali intelligcntia^ I
pinguedincm inKrn^- refc-
dionisamittitis.
•J< Procopius.Fide.n.noQ j
argcnto cmitur. Quamob- i
rcm>ait)non in ea Ilndia i?
pus impcndiiis , quibus c
nutricndi facultas, fcd in
cxtcriiis difciplinisfruftra
laborantcs, ea vobis argciv
to emitis, qux fub ipfadi- '
dionis vcnuflatCjnihilqJ
verum fit & mcntemnu-
triat,complcduntur?
g Etfeiiam vohifcum.VeTui
paftum dicitur,eo quod in r
pado confirmando hoftis
fcriatur.

4« Tertullianus.Vetus t
namcntum tcmporale li-
gnificatur, dum mutabilc
oflcnditur,8c dua:ternita«
tem dc fccundo pollicetur.
Nam qui dixerat per Hicrc
miam.Terficiam domui lacob
ttitamentum nouum,per Ifaiara

dixit, Audite me& viuetis, •<

do.opcrando, cordc rctine-
do . Diuina iiquidcm fcri-
ptura,5c potuscft,aperta:&
cibus,occu!ta.Ipfactiam &
aqua cfl & panis qui de coe
lodcfccndit.
t<S6ie» quif c Finuin & lac. * Proco-
pius. Significatur aqua no-
inine Euangclijpromulga-

tio: vt uini &Iaais myflicaregeneratio. Qui.n.aqua
&:Spiritufandlo icgencratur,verb; rattonali ladletan-
quam recentcr nati infantcs, nutriuntur, vinumqucbi-
C bunt.de quo dicitur.H/c tfi lartgws mtus qm pro vnhiscljundi-
utr. Etvcroquibusolimdabatur baptifmus.ijfdem lac

etiam

ludxos ad credcndum , fed quia fciebat illis non crcdeiv
tibus GentilescflTccredituros^dicit fe filium mififlTe qui ;
prsccpta ipfius populisnunciaret.
i .Ad te current.-li Theod.Ad quem hxc poffunt referrc
Iuda;i ? quem inuocauerc gentes & nationes ? ad quem

^ accurrerc

I

NICOLAVS DE LY R A.
C A P. LV.

OMiicsfitientesvenite. HJcwcjp/rca/j./nHe^frfo in <{uo
ponitur remedium oppofttum tfriio impcdimento fnpra po
fito 5 2 ,c.ex contemptu Chrifli proccdente, & (deo bit ponititr eius
emmentia . Et diuidilur in tres partes ,quia primo dffcrihitur eius _
piagnifica libeialitasjccundo ipftusfumma dignitas,ibi : Eccc tc-
Diuifio, ftem.rmio excttatur mUrafeduUtas.ibi-.QiixTite dominum.
Circaprimmn dicitur: Omncs fiticntcs.y. graiixtnpr£fe>iti,&
glorin in ciuitate calefii , per ipfum Chrijium donanias , fecundum
quod ipfe loa.^.b, Oui autcm bibcritcx aqua quam cgo da
bo ci.fict in eo fons aqua: falictitis in vitam aetcrnam.
z Etquinon ha.hctis.(},d.iHa non cadnntfub precio tempora
lijed dai.tur c.\ mcra liberalitate diuina.

3 Vinum & lacuper ifla q^i^ in nutribitib.funt pr£cipua,'ntel
li^uturbonagrutie etgloriefpHalia anime nutritiua:qtiia propnti
eji hominihus ad co^nitioncm fpiritualium perfcnfihilia deuenive.

4 Quarc appcnditis , &c./, ponitis fiudium & laborem ve-
flrum lirca bona tcmporalia tranfitoria & deceptoria qu^ non refi-
ciwit , fedmagis famen &fitim faciunt quia cupiditatcm augent.

luuaulis. ynde dicit poeta . Crefcit amor numi, quantum ipfa pccu-
nia crcfcit.£f idem dicit .Amb.fuper Lucam de hydropico : Et ide
eil deambitione honorum,& huitifmodi.

5 Et dclcftabitur,&c/«/e/Z^r4ti<« pinguedine.

6 • An im a vcftra. non corpus quod nonfentit talia.

7 Inclinatc aurcra^&carf euangelicam veritatem.

8 Et viuctj&CC.vtta: grati^ & poficaglorix, & vndeifiaprO'
$teniant fubditur.

9 Et fcriam vobifcum././fjj? euangelica cui alia nofuccedct.

10 MifcricordiasDauid,&c.5"/fey2i«/icftr<«ocJ'"//^mcor-
reSiiSfi.mifcricordias Cbn/iiftdclitcradimplendaf.QHodper Dauii

inuUigai

intelligatur Cbrilius,patet 0/c.t\?.6.Rcuertentur filij Ifrael & p/'
quxrcnt dominum Dcum fuum,& Dauid regem fuun
vbi translatio Chaldaica habei. Et obcdict Mefli^nlio Daiiu
regi Ci\o,&iere.:(o.b. SeruietdrioDeofuo,& Dauidrc.^
fuoquemfufcitaboeis.G/o.Hc/)ra/t<j.o/)e(//e«/ MeJfixjUio u.
tdd.Cenum eji tau:en,(p Dauid diu ante erat dcfun^us,^ ilHprophi
ta effcnt, & ideo nonintelligitur hor deipfofedde Chrilio ab eodi
fcen(uiO,fc^m quod dicitur [{n. i.a. Qiii fadluscftci ex femin
Dauid f m carnem: & eodem mouo. uic per oauid imcUigii
Chri(ius.Hoc etpaiet per Vauliim .Apofiolum,qui.AB.\-i.c.iHeg
hinc flriptura de Chrifio diB.im,ii. Dabovobis fanftaDauii
fideIia,vZ'/.*j.f}'(j«j/af/onf)^*rt/;<iZ»tti!?/c.MifcricordiasDaui'
fidele$.rr;i«r/af /o. Ixx.quarn allegat Vauius habei:Sart3a Duh.
ftdtlia. vt dicitur glofja. .Ad.ii.c. Exquo etiam vlterius pc.tet,
fntentia totius c-tpituliad litciam rediicendacfl ad tempus Cb
fii-.hcc etianfentit B^Sai. vtpatetex fupra di^is.

1 1 Ecce teftera.fi/c confequenterdejcnhitur ipjius ChrifHfub
mitasi&primoiii do8nna,(itm dicitui:Eccc teftcm,&C././» t DH
rititis diuinc tiftiwonium propter quod dixit loa.i S.g.Ego in hc
natus furn, & ad boc veni in n/undum, vt teftimonium pcrhibeai
yeritati.Secundo inpntcftatis cminentiaicumjitbditui:

1 2 Duccm ac pra;ceptorcm./cc«nt/« qt4od dicitur Mar.vlt.<
Datacft mihi omnispoteftasincoclo &in terra.

1 3 Ecce Gentcm.Hjc mutatur modus loquendi de tertia per
tia adftcundam,quod frequenter fitin prophetis:& dirigitjermo.
ad Clnijtum:duens: Ecce Gcntem./.poptt/«w Centilem.

14 Qu a nefciebas. pcr approbatiom m pp eius idolotatriam, i
modo loqucdiquo diciturfatuismrginibus.j^cfcio vos.Mat.i$

1 5 EtGentesquae te non cognoucrunt.per^t/cw.

1 6 Ad te current.^tr ceierm i,onucrftoncm adpr^dicatiom
vipoftolorm,

* Proptcr

457

Ifai

aiae

Cao. L V.

a Tnomj^efefugmm faftusesnobit.

ip.

b T SecmiJum humanititemj

aCCUrrerepOpuli?!! ,- ^"""'.^'^•"ut^miniaciusesnoDit. Tnae. 1 i-atrrm. b ^ SecmiJum humanititem;

liquidcmnon pof a current f propter dominum Dcum tuum &c fandlumlP

lluithlCOlknderC. aTlnmTie f Hiccllfiliusmcnsdile. Uln refutrea.one&afccnlione. fGtoria

Nos vidcmus eltc
completum.&iiiu

4y8

quenariones ado-
raLMUt, toio orbc
adoratum.
a Domirmm Denm
tuuni , Quando pa-
ter diciiur, parr-r
Chriftifecunau Qi-
uinitatem dicitur
patcr gloria&fccun
du humanitatcra,
patcr doraini no-
lirileiuChriili.
b Quarite donilnti.
H?c pertincnt ad
Iuda:os vel ad Gen
tcs fpcdalitcr,& ad
vnumqucmq; ge-
neralitcr.Prophcta
ad ludsos. Quirite
dominMti.c^A. Getes
fufcipiutinifcricor
diasDauid, & vos
dcdignamini, fcd
agitepcnitentiam,
&conucrtiminidri
tcmpushabctis.Vn
de: Ecce mnc ttmpus
■acceptabile , ecce nunc
diesfaltttis.

•Ji Cyrillus- Nun-
quainfordido va
fculoimmittuntur
pretiofavnguenta,
idcirco Ifaias mua-
dari primo iubei
jcos,quiChriftoper
'fidemvoluntadhe
rerc.
C Dumprope.^i^SVC

quam hibesantequammundus (ierct.Vidiraus gloiiaraeius , gloriaraquafi viiigeniti
'JV^ '■ ■ ■ '5'™"'!''«' humanitatera. c f Fide, operdimulicitate.

d 1Du.ni viuitis. «iDumpocnitcntizlocuseft- TModo potca inucniii meato fi-
dcnn tuturo vidcbiiut, non mucnietur.

• - ■-• b^e-1 . ^ , . j

coclo,inquam,vos D
cnim odiftis me,fic
cgo amo uos .- vos
fugitis, egovoco:
vos bellatis aduer-

rael, quia gldrificauit rc. Qusrite dominu dum t inueniri ^ fum me, ego nihi] r.,ue„ai,v

a llnycritate. b ffDura tcmpus habetis. c TN..n cft faiis Quire.edominum. ^ aliud

nifi defdinquatiuipiusviam fia n.

, , a " f'"^ ""j"**^ 'j*'" 'i« u. T Declina a malo. * d CGcntilis

P potcU:jnuocateeu,dumpropeelt. t Derelinquatimpius

>- a ffrauam. b f 'udius. c rAntiquas pellimas.dequibus: Vtquid cog.. mah in cmdibus 6

"■'"* ■ d l-Facbonum.

quam bcnefi t Inuenicur
cijsvosprofcquor. 'X«-
d Et ^fUomodo.Alia. ^ ^^.P«-dift.

'Qji non vultinortem pecoamris.fcd vi magis conuertatur \- viuu.

ad cidminum , & mifercbitur cius , Scjicl Deum noftrum

a TAlultum mifeiicots. b TClementirtimuspitcr. T Confiliumciomln! mjnn
in «ternum.cogitarioneseiusin gene. &gcne. c TQMafi:£i mifcieri volo.Jc
, ^ =•! n j polum: nonenimco^me. d «fluimutabiles.

^ quoniam mulrus elt acl ignofcendum. Non enim cogi ta-

4DominusrcptobatCvjgitation«populoruin. a «iSicut. b «;Vani. c Rcfta:. d ISicut.

• a h j ' 1^'^"*-

tiones mcx cogitationcs vcftris , neq; uix mcx uia; veftr^

, " irAngcloruTi. b iHominura.

dicit dominus.Quia ficut f exaltatur c^li a terra,(ict exal-

a fB.cc1<. 5 Tlram ibilcs&inuefttgabilcs ^^Prauis-

_ j_ 'Infcrutabilia eius iudicia.

tatx lunt uix mex a vijs vcftris , & cogitationcs mca: a co-

a f Qupniam vans funt. TCogitaacrum tonfilia qux «oii po.fta.

, b fD- nubibus c TEumi^e indofttina';

gitationibusvcftris. Etquomododcrcenditimbcr &nix

fAportolis a THumorr, b «Tertcnorrmcorda.

dc caeIo,8cjlluc vltra non rcuertitur: ied inebriat tenam &

a Taquaviua. b fiic. c TFiuausiuftitii. d f^iai fenj.nat in lachr);. in cxul. &c.
, /. 1 a Vi e f Filios fplritualej.

tintunditeam,etgcrminare cam facit,6^datremenre-

a tPrxdicinti. 1b Ve.bi. fOoftrini. c fExercenti. d tPromiffio defaluteludxotum
s . t, c « .1 &Gentium.

c rentij&pancmcomedenti: ficeritverbummcumquod 17

I HFilius.lnprinupioeratvrrbum. a fPtophetarum.ApoftoIorum.humana fimilitudine. .o

ii.a.

f Ucclina a malo. ~ d rGentilis J

vilm fuam, & vir inicjutSs ccSgitationcs fuasiSTrcucrtaru^r l ti\Z}Z^anf^ e. i

1 ■^iQu nonvultmortcin pecoainris.fcdvimaffis conuertitnr^- li.ijr ^ ll^ Ulll. CCCIC

9 e Ta^wrfi crmedai.

10 Vndc Salomo Mit-

11 te panem tunm fuper
aqwzs^qtiia in multitu-.

iz dine dieruni inuenies

15 eww, hoceftp.incm
doiSlrinastua&f^ra
tiamfpiritualecun
ftis infundc, quia

14. in noiiiffimo prje- ^^'"^'■«sSt.
mia recipics,
f T^on reuntetirr , E
Sedpoflquameam
impleucrit volun-

15 tatcm in terris,redi
bit& fcdebitadcx

1 5 tris mcis Qm. illud: P^^'- ^^9-^
Sedea dexirismeis,etc.
g Worjffj.fanima:
l'andoru,qu!B pro
varictatcvirtutum
montcs appellatur
& coUcs.

„....„-.... ,.....^.^.„ ..... ...luuui. a 1 ri>.pne[aium,npoiioiorum,numana iimilituuine. .o t. "Prf flliur i I Qa

egredietur de ore meo : Non rcuertetur ad me vacuii , fcd ip liuncula, acule^s &

a ^ Vnde: Onac nlAcitaCnnteifirie.. k rn^ r^..|..,nM.:..n» k..m.»: n..^»:. ^. ..

a «Vnde: Q.iias placitafunteificio. b «iDe redemptionehumanigeneris.

5" Etum fecundum hominem pra:dicando ad fidem conutttendn.

- , ^ ' c TEtumfecundumhominempridicandoadfidemconuettenJo. pUnCtlOnib. plcna.

tacietquxcuque volui: S^proTperabitur in his ad que mifi f ^'^^:^1^^' -P^^^^a»

acc..-nfesab£l,.la,tia,lud.ialegisvmbta. b^tUmlloqui ^° "^"""^?^^, ''^"^'^-
eilpaxnoftta. ^Gratia vobis it paxab eo.&c. Spta PlCcfOCCUnda.

•II, % o.,; ■ ] ■-• 'j- • • o • s^*'»?:'"''"/"'''^'.'"^ zi 4« Procopius.Ac
lilud . quia m Ixtitia egrcdiemini , & m pacc deducemi- 22 fi forte dixifTct pro

a f An^r.i. b TPatnirrhz.piophetz, apoQoli. c TLili dclalute veftra d fDco. 27 nialifia iii nifiT rirr»

ftris vicijs rccedat g ni. Montc^s &colIc^s cintabuntcoram vobis la\idem,& 24 Sla.tempS^a^

qUl apprOpinqUat a TVcI fiJuamm. fPiimitiuzecclcfiz. idcftfidelesquierjnttanquam 2^ tiam nrO aUflaril

appropinquatibus iig.qaodpianteft.f.d.a b topere. c TspmoCs &uicicfis. l- ^l'"".'^'^" auuacia,

fiKi*-fii;r^rJ«rls u . 1. , u TProvitijsvi.tutes. 26 forntudincm,pro

til^msTcurJir on^nia"g»iaregionistplaudentma'nu. Ptdtfaliuncula 27 ftultitia.prudcmia.

d ACo»,emm.N.2putctisdiffic.iecflrcquod fpondeo con- ifludinliisquifunt cxIfraclisftirpc.Staba eniin^^iuon-

^^ Ijdcrate,g>intcr mea & vcftraconfilia multafitdifFcren dam & conyzacum cfTcnt Mattlaius& Paulus illequi-

- J J^-^2"2"""atur2 tanta voluntatisdiucrfitas. dcm publicanus, hic autcm pcrfccutor.Chriftum tame

»•5« 1 hcodoretus . Multum ab muiccm diflamus, toto vbiquebcncolcrecurarunt. 3" ^rcgor f

t rube

NICOLAVS DE LYRA.

. I Propter dominum./.ojf r?,(/tti efl Deus ipftus Chrifli hoh.

2 Etfanftum Ifrael.'. Deum fan^ificantem Ifrael.

3 Quia glorificauit tc.quantum adgloriam corporis in refur-
reBione,ejuam tunc babuit Cbriftus, & non anle : & quantum ad
feffmcm ad dexterarn patris in humanitate,quam habuit in afcen-
ftonetC^ qnantum ad opcrativnem miraculorum per ./tpoftolosfa-

, (lorum in nominis Chnfti inuocatione : qux videntes populi Centi-
lcs ad Cbrilhm connertebMtur , vt habetur in achbus ^poflolo'
rum in pluribus locis.

4 Quxritc. Hic (onfequenter excitatur humana fedulitasad
quicrendurn Deum tempore gratix ex conftdcratwne fux iiberatk-
nis,& malefiatis . Etp-rimbfitpropofitiim.ftcundbdeclaraturdi-
iium,ibi:>\lon enim.Circa primum dicitur.

5 Qu^ritc dominum./.inr^ quam veniatfeueritas iudicij.
(> Inuocateeum. perdeuotam orationem.

7 Dum prope cft.ati exaudiendum paratus: Etquiapeccato-
risornio ,ign eiiexaudibilis, ideo fttbditur.

8 Dcrclinquat impius viam (nzm.i.opera ffamah.

9 Et y ir iniquus. Ex hoc patet falfitas lofephi Uicenlis , qubd
cogiutiones mtra manentes non funt pcccaia.

I o Et reucrtatur ad dominum. per veram pcenitcntiam.
I ' Etmilcrebitur cius. dando eigratiam.
i i Quoniam multus.». prnni^rquam adcondcmnandum.
}i ^OVi.n.zogmuoncsrWQX.Hic confcq trnter dccluratdi-
ctumJuum.Etprimo de dtuinapietate:dii.ens:Non.n.COQitMio
nes mca:. Cogitationts emm bumanafant adiniurias vindicaih
dum, coxnationes autem dininxf*<!t magis ad m'ferandum.
i 4 Q«ia ficut cxaltantur ccli a, tcrra. ^«/4 ccelum furjum

(Ji , & tetra deorfum, ftc cogitationes diuitue & operafunt fcrrfer
eliuata adfuperiora.jecundnm quoddicitur Prow.t^J.a.Vniucria
proptcr fcmctipfum opcratus cft dnsCogitationesautem hu
manx: & opera tendmt ad deorfum. Gen. g. d. Scnfus &cogita-
tio humanicordis prona funt ad malum ab adolcfcentia
iui.Secundb quantum ad vei bi fui ftabilitatem cum dicitur.
1 S Et quo dcfccndit imbcr. ahfque effctlu: ideo fequitu.r.

1 6 Scd inebriat terram & infunditeam.dr' patet vjq; ibi.

17 Siccntycrbum meum.perprophitasdiBum.'-'elaliter
Vcrbu m meu rn , idcft fiUus, de quo diciiur, loan. i.a.ln prin-
cipiocrat vcrbam,&c.

18 QiLiodcgrcdictur.^«w/ewpfr»rt/a'm)-a/>flfre: iftaenim
vatiuitas mcnjuratur a.ternitate , qua comple^iiur omne tempus.

1 p Non rcucrtctur. Fili'4s enm protedcns a patre,& venies
in mundum, nonredtji vacuiis in Cflum, fed patres dctcnios in lirti
bo adduxit fecum: ideo fubditur.

20 Sed facict. idcfi quiecunque per ipfum fieri difpofui . Simili-
tcr ft boc refi ratur ad vcrbum domini per prophctas diilum , noa
frullratureffeHua beo intentc,

21 Quiainlffititiaegrcdicmini. vos patrcs in limbo detenti .
2 1 Et in pacc dcduccmini. ad gloriam cxU.

2 ? MontcS,& collcs. ideft .Angdifuperiores, (^ inferiores eo
modo hqu-indi quo diatur , Tfal.t 24.tf.iMontes in circumitu
C\\.\S-ideli ^ngeli,vt didt glcffa .Awguflini.

24 Cantabunt coram vobis laiidcm. Qftia chriHo afccnde
te cum cleiiis,fuitgaudium,&Utitia^ngclis fan^is .

EtomniiViQnn. ide[i omnis crcatura ctiam infenfbilis.

Plaudent manu. congaudcntcs fuo creatori.

Pro laliuncula afccdct abics 3» c.xponit Ra. sal.ftc ideft,

^Poteftas

2J

26
-7

45?

G\o[. ord. &NicoIai de Lyra ^6q

0 Grcgorius.Pr6 fal iancu
A la arccndit abies.dfi in fan-
Lib.tAnior. Qorucordc pro abicdlio-
*•"• nctcrrcnac cogitationisal

titudo fupcrns contcm-
t domino in plationi.scxoritur. Vrtica
nomen vei yero olnoignca! natura:

g'oruni.

m f $cilk««.

aciiie;S plcni

dfuVlvrtus vcrotcmpcrati

ijx fcrtur cflb virtutis.Pro

vrtic.T crgo crclcit Myr-

tus.cum lunorum metcs a

prurigtnc & ardorc vitiorum adcognitionistcmpcricm

tranquillitatcmq; pcrucniunt:du ia tcrrcn.T nou appe-

nTCOLAVS Dfc L Y R A.
poie/lasauferetur ab tmpifSy& djbhur iujiis: Et iliud fuit impktTt
inniHrrt^wticChfifliyptr quampatitsin lymbo detenti fuerht de
potedate dxmonum libtrati,&plenius inipUbiturin tudiciu finali,
qnaiilo d^monrs rctrudentnr ininfernum,& omnrs rleiii in corpo

^VJitut». fyirtutibuj ezaltati. b flgneis
fL^bidinpfis cupidit. c 1 Odore viriutum

pleni.animaruminedici. Myiiuseniin eftodot «romsticui.

¥rii<« igncj aculeis pl'na.

afcendct abies , & pro vrtica crefcet my rtiis.

» IT.nc. Commuiati.«de nuloinbonum. b 1Quja»Chiillo nomi-
n.itiuntui Chiift «ni.hoc fieno infi|>niii.

Et crit t dominus nominatus in fignum q:er

1 l^NoroenChrifti. b f Vtcruci.cius cat.cteie omiiet mu-
ni'niut velirnuaniur. ^FiJtliUu».

num,qudd nonauferctur.

runt,du flamas carnisdcfi- 1'
denjs CiEleftibus extingur.
a £t erit dcminus. Alii. Et
crit dlis in nomc & i fignu
sepircinuqdnondeficiet. i|
* Procop.Vbiqueeniiu
Chriftianos a Chrifto nu|i
cupatos vidcas, & fignuta
falutishocinfcujjcrenoic
quod non cft vnquam dc-
durum. Non dcluntta»

fc

mcn qui finc appcllationc, crucem eam pcr quam falu-
tcm lu mus adcpti,putcnt fignificari.

rc & anma transftrcnur ad ccelitmndeo fnbditur.

t Etcritdominusnominatus. aio>?;n(i«Ve^taV.

2 In fignum a;tcrnum.i. tn fv^num falutls A.tcnix.

3 Quod non auferctur.^«M ptrpetuitas inrationc vert b(^
titud ms incluaitur.

C A P. LVI.

Aec dicit dominus

a f lulium.

llodite iudicium , 8^ fa-

Cu-

a ^Oinnes virtuics , .ipcrte totum-
omr.e; cniin libi hirent, vt qui
vn-.Jfarueiit omnibuscareat.

citc iuftitiam : quia iu—

a rCito veiiict. b ^Filiusmeusfaluans iu-
ftificans.mundum.

i Vifi^-iUj mundo appateat.

lalu.<: mea , vt ve-

ftaeft

CAP. LVl.
^fc didt donunus.

I^? Cuftoditc iudi—

[^^a cium.Tcrminato
Gcntiu vaticinio,
quarin aducntu Chrifti dc
B faliuncula& vrtica in abie
rcm myrtumq-, mutantur,
loquitur ad auditorcs 11-
lius temporis>vt fcparetad
aducntum Saluatoris,qui
eftmifericordiaiuftitia.
* Procop.Adlud.TOs iam
tranfit oratio qui prophe-
tc icmporibui viuentcs,ge
ncris nobilitatc fupcrbie-
bant proiifquc foecun Jita-
tem pictatis cfTc prxmium
cxillimabat. Vndcqui .ilic
nigcnx cuniichiqueerant,
animis coccidcbanc:hi qui-

dcm tanquamignobiles il ,,--_■ ,. ^,.b j ^ ; j

irautcmvtinfoccundilibe d malum. Etnon dicatfaliusaduenx, quiad

niat

a ^it laiu.t iijv.a ,

Ibus. b ^Qjiia beati quicuftodiuntiu'8cfa

a ,, b '"

a ^Homi

■ uHitam omni icmpore

c ^Fottis.

6<Juftitia mea, vtreuelccur. Beatus vfr

a ^''"''•"'um *< "" i t m b«rlntciioris hominis. vnde; in
l.jiiti." '«PL- h' nio nterior dicitur. c ^Strcnue

q'iifacithdc,& filiushominisqui apprchen

a K I .iiit .3 VII s; 'iliilenjobonisoi.'! rhus. b f Maic OKf-aiido.

c detiftud. CuftodiensSabbatum^^ne polluat

«ficilicct

ilJud : cuftodiens manus fua9,nc faciat omne

Q;iodI'bcr pcccatum. b «;rrcr-Ivtu< Gcnt lis. f Pcr circuncifioncm.

— " - ** " - n

risq; caretcs. Qiio fit,vt in
morib. ipfis & virtutibus,
cfte bcatitatc dcinonftrct
Dcus.Ncquc.n.quicquam
profcccrit.qui pra£di6laiia
Dcat,fi iuflitiacarucrir.

b Cujlodiie iuduium.Non accipicntcs pcrfonam in iudi-

■ /-| cio.Domini.n.iudicium cft,qui iudicat iudicantcs bona.

P&L 1 o*.a vnde: Btati qui cuflodiunt &f-u iwit i,<liitiam in omm fmpore.

c C««oi/rflr va/7/»jr«w Hieron.Ncfir.f.dcfcxdiebusqui-

busfadiiscft mundus.Dc quib.Apoftolinoncrant,qui-

bus

IHoc.lcilicct a ^Cum venictnon aignansroescqual' gloiia.

hxret domino dicens : Separatione diui-

^lfiaclitarum.

det me dominiis a populo fuo . Et non
dicat eunuchus : cccc ego lignum ari—

Deut.i.e.

bus dicixm-.U dcmundoeli
tis,mundus qnodfmm eratdi
^erctj&c.Ego elegivosdei
dojdcirco oditvos mnndus.
* Tlicodotctus . Cu bcj^
titudincm pro praimio
fucrit fupradidorum.tur
quia fub lcge erant , iubctl
cuftodire fabbatum, & faa
aificarc,& docct lanftifia
tioncm fabbati efl^e , pur»|
manus fcruare fi:eleris,!"
ftinere manum ab omij
iniuflitia,quodfabbatut:
confccratum a Dco efti
Dci cultu ad virtutis ^Qti
ad celebrationem cceleftif
myftcriorum.
d Et mn dicat.Hoc cont
ludsos.qui fibi tantumad
ucntum,Chrifti vendic
bant, & aliosdefpcrarecd
gcbant. Sednonefl dilHni^
ludxi & Grteci.

* Theodoretus . Re
primit ludxorum faftu
dominus qui fe iaftaba
quod ab Abraham trahc
rent originem , & hocnominc rcliquoscontcmncbant
Oftcndit crgo ferationemhabiturum fanditatis & reli-
gionis non generis & fanguinis.
c t MwKc-/;7Yj.Propter regnii coeloru,qui mortificat mebra
fuafuB terra,qualeseratapoftoli:Quib. pro difticultatc

^ rciadmi-

9

10
IZ

I?

'4-

NICOLAVS

C A P.

DE LYRA.
LVL

DluiCo.

Acc dicit dominus . Supcrius propheta cofflatus
iji Jidi lis dtnunctando eis libtrationem a niaUs. Hic
ittrumcos corfofaturdentdnctandoeis tonfiruitwne
iri bfliis. Et diuidit ur in ttfspd) tcs. Quia primo poni
tnr huiusfalutis pra.paratio . iccundo huius faluiis
tollocatio ca.')^. Tertio falutis collata: difcretio 6 3. c. Trma in
liuas,qnia primd ponititr diRi pr,(p.>tat io feu difpofitio . Secundo
toUitur erioris occafio,ibi:^t non dicit.C irca primnm (cicndttm,
^ubd dtbita difpofitio ad recipicndum falutem per Chrifiim donan
darn, cfl qnod hutmnes iuUeJehabeant crga proximum , & deuoii
erga Deum.Vrimum tangitur,cum dicitur.

1 Cuftoditc iudicium . quid dicitur iudicibus & maioribus:
•ptnon declincnt a rciiitudini ludn ,v timore vcl amore.

2 Et facitc iuftitiam.fcoc dicitur quantumad omries,qu:a qui
libet tenctur viucre iujie cum proximo.

j Qiiia iuxta cft falus mci.i.Chriftus,perqucmapatredata
t(l mimJofalus.

4 ytvctnht.carncmaffumcndo.

5 Et iuftitia mca.f. Chnfins , qui per viam iuflitix fatisfecit
hco pan i . Dicitur autcm Chnslus iufUtia &falus , qu''a perfidio
Chrijli vno mminc noapotefl exptiiar/,& ideo nominaturplurihus
tiominibui hic & alibi , ConfcqHcnttr ponitur fccundum dc dituno
tiiltu.iimdidtur.

6 Bcatus virqui faciet, Scd.quod pc.flcafuhdittir.

7 Cuftodicns Sabbatum,&c. Vcr S<ibbattm,quodcrai ordi
Katnipjfieiialitcr dimno cult!ii,'rtellij^itur omne tliud .jucdpcrtmct

ad diumurn ctittum in noua le^ft.

8 Cu ftodicns m anu s fu as. a malis opcribus,in quibus mtx\
rnt cfl tranjgrtljio Sabbati & cultus ditiini rnagis qtiam in opctjb.
(orpciraltbus vtilitari homivum deferuieiitibus.

9 Etnondicatfil us aducnxHicccnJcqueiiterremoucturet
ror oritns circapmdiHa difpofiiiontm. Et diuiditur in trcs partes,
ffcundum trcs errorcs : Secundapars i:.cifit JeqitctV. cap. Tcrtii
5 ^.cap. Trima in duas,q:iia primoponitur erroris rcmotto.frciiKd
doBorunipimtio,ibi: Omncs beftia:. Vrima adt?uc m dnas

f nrnh cnor tvllitur,fLcu/ido lo^rayia veritas,ibi:Q\.n!i. liajc ci .
ifle autem error primns procedit t x defcBu naturali ./. gtr.ens :^
frolis.hx hoc cnim q, Ccntilrs conucrfiad ludaijmum non adnnt-
tcbantur ad catum ludxorum X(]i'.atitcr,qiiiartcip:cbantur adlegii
cbJcruanti.m:non tamen iidrnittebantur Jiatim ad eaqujc erantlH
roris.fcdaliqui iii tcnia gtntratione & aliqi.i in deciwa,& atiqu
mnqi'arn,vt dicluni fuit plcnius, Deutir.2].& tx hoc crcdibant^
in pr^mio bcathudinis cfftttanta dtliui.tia , & Ijoc rtmoucturtim
dicitur:Et non dicatfiUus aduci?x,'defl.Gentitis nationc.

10 Qii i adh^rct domino.pt»- veram fidcm.

1 1 Scparatione diuidet mc dominus . in retribntione /«-i
ftorum. \
iz A populo fuo. fcilicct ludaico Similiteriqttia dcfe8uspn\^
lis in tegt er.it Vituperabil:s,aliquijimplicts prolu carentes,f<am- j
tiis tfjent de poputo Ifiael eflanabantfe defictre apvamio luforum.
eo qtiod non multiplicautiantf oftilum , & boc remouetur chtb di- j
fif«r.

ij V.ttiOndiC^tYxinnchus.i.impotensadgenerandum.
1 4 Ecce lignum aridum . & nonfjcitnsprolisjruiinm : cJ
fubintclligiturdimiiMtiomerccdisvctablatio.

4 Quii

461

Jfai

aix CaD.LVl.

i^rciadmirantibus&
fAdicentibus: '^ihpo-

;li. I • b tcfl (aluus fien^ refpo

ditSaluator: Qiiipo-

w/icJpcrecapiat.Vn-

deapoflolusdehu-

"■•^ iiirmodieunucliis,

j. ideft virginibus di-

™ "■ xiv.Vrxccftum dcmini

non ha. co>:fil:.aut do.

Eunuchi a natiuita-

yj,. te, cunuchi ppre-

■i iia gnu cglorujOescon

n. lolatur,quiainlcge

dicebatur: Mdedt^

qui non reliquerit feme

fuperter.Qnoddck

mincfpintualisope

risdicitur,non^lis.

a Quid htc dicit domi

»«.Duopr6pofuir,

profelytos , rciliccr,

B&cunuchos. Prius

eunuchisdatprzcc

•TQsia Cne prole. f '/ere.

.p.

bfComlnentibus.

462

imniaculaM.qurnon cognouit v,ium in dtU&o,

TVndc:Beata flctilis.
JI ,-^ • 1 ■■.—.-'•";"'"— luBnouuv.rumindclitto, C«rA vicijsceflindo,

duin. Quiah.-Ecdicit dominuseunuchis.t Quicuftd-

J. . p 1, TCoDtmentnm. Mon quiproimbecilliiiSper.nifi clOmnifidc.

diermt babbata mea,& elegcrint qu? ego volui,& tenue.

aTBonum. ^Qnpd pcpcgerunt mccum in baptilmo, bTln domo oatri? mri n,:,n
^ m^ul.funt. c1 m numejo pr^dicatorum. ' fvt munlant' -ubtTo, ?-rbo & ex™mplo.

iinttoedus meum dabo eis m domo mca & in muris meis

aTQaod nulh obliuione delebi ur. b TExccIIemius , lcilicct quam ti filios &
I o c b,^''"g"^"!."/r:' ^/^h"ftianumquodnondeficiet.

iocum^&nomen mehustafihjs,& fihabus. Nomenfem-

... TVel is. aTGentilis

b piternumdaboeisquodnonperibit.Etfihosaducnequi ^

a^Fide. blDabo. c»S«uiendohonor;,n Jo. dTOuaf, tilii ^

J1 a ^ 1 . h ,c eTQu^-deftCliriftus. fTchr.lH 8

adh^rcntdommovtcolanteumj&tdiligantnomeneius 9

p .. f aTEunucburaaduenatn. Tftrupr.1

j. vt Imt ei m leruos: omnem ciiltodicntem Sabbatum , nc

,. ... j, '"fSemperinaetorationi.vndc:Sineintermiflioiieoi.-te

po!{uatillud,&tcncntemfoedusmeum: adducameos in

aTChriaum ip(uai:qi:i ,n.>ns dominitwj eccleCara prarfentem vel dogma vetitat.s.

a r CL" /» oHnecclefiavelinaT-rnabeatifudine.

montem landhi meum & ktihcabo eos in domo oratio-

aTSpintu.^lia. ^ b1 Eunuchotum.qui (etotos confrctani doniino.

_ c* Viftima a Tinc:ndo. dTAducnatum qui ad tcmp .« vacant orationi.

i.c

eunucnisaatprztc c.v,a,maaTinc^ndo. dTAducnatum qui ad temp •, vacantorationi

ptaviucndi,&prae- 0 nismeas. Holocaultacorum,6^ vidlimseeorumplacebut j

mia promittlt : poft »TChnrto. bTKon figurale templum. cTEccldla e«ra quam

y.n T ,n"»nifiai,necor4tion.slorj,selt. dTNon tautorum non hirrorum.

mihi lupcr altan meo; t Quia domus mca domus oratio-

jTNontantumluda.v brHicpromittens.

nis vocabitur cun^is populis,ait dominus Dcus qui con

a«;!n vnnm ouile vnde Vt filir.e n.-in. .;»,,... j:r~..r: . ^ . .

ad profclitos venit
quibusfimiliapro-
mitrit, Hic crgo lo-
quiturcunuchis g
defpcrantcsdixcrat:
Ecccegolignumari

dum, ne fe putent „ ^=>.. J-r ^ r rt l A H e J . fTln prxdeainatione.

fubiacere maiedi- f g^^^gat dilperlosIlracl.Adhuccongregaboadeumtcogre

JX: — ;i„:. aTGcmesfineratione. bTMundi. clDelonginciuo.

dTludzum non ciedemem in Chriftuin.
-. I j _ . (, TCoeleftempanem.carnem agni.

gatos eius.Omncs beltiie agri venite ad deuorandum^vni

aTNctradajbeftiisinimcon.ti. bTlocultiGmiilitatis. iT-fcribi& Phatifai,
»aceidotes,r^ge5,ptincipes,fic & hodie in ecclelia. IQuia. <lTSi czcus

a.;!n vnum ouile vnde Vt fil.os Dci, qui etant difpetfi congrega.in vnum. b,mael duode-

ucnblL^fionr''«nr';""'^''"'""- IQi^l^-^^ibitPetrusquafieleftUad-
uenis dilpttConts. c^DiIpetlis congregatis. d«Ego patet. eTChiiftum.

, ^ fTln prxdeftinatione.

O

...a

i

clionilcgi.^
b Et jilics aduena.
Poft cunuchos ad
aduenas tranfit,&
prsmiapromitir.
c Inferuos. Qijalis
Paulusquideleait:
PaulusfcruusChri
ftikfu,&Moyfesfa
mulusDei.

b Holocauflaeorum. MortificatemembraveJira,qi4xfu»t fuper

terrm. Etexhibeatis corpora reflra ho.Deo vi. THolocauftum

totum offcrtur Dco & inccnditur. Viaima: pars faccr-

, dotibusdatur.Holocauftum Deotribuit, qui mundum

rclm-

r L'/l' ri ^ cxcumduc2t,amboin foMcam cadunt. tfDcuni veram lucem.

uerls bcltix ialms . Speculatores cius cgci omnes,nefcie-

aT^ine Toceprzdicationis contra inimicos.
f^ , , ^-/fcc^aaftriftiviciis. cf^rzdicaie.

runt vniuerli, T canesmuci,non valenteslatrarc, viden-

relinquit, vt fcm- D
per vacct oratibni;

1 Vidl:imam,quiDco tSi
feruit,& qua: mun- tBapr.c.|.
difunt difponitiu-

2 ftc.
j e Sifperaltarimeo.

4 Fidcmfuper quam

5 omniaofrcrunfur,
fine quaimpoflibi-
le cft Dco piacerc-
Yndz-.ihflusautem in
fide fua viuet.

8 f Omnes brjiix. Vox

9 propliefsqui aduo , ,.,.
catRomanosadex^'^'''^""'

cidium Ierufalcm,Abacuch...a
quibus penc totus
orbisferuicbat. Vel

10 per bcflias damo-
nes.quibusaddcuo

11 randtimludxitradi
ti funt.

* Procopius. In fe-
rarum enim natu-g
ram franfieruntjqui
fub diaboli tyranni
de vitam yixerunt '

13 abomnihumanita

14 te alicnam,quos ta-
men ad intelligibile
menfam nuncinui-

15 tat,panis vitse , fcili- tcongrega-
cet comeftione , vt tioii"
leti \\\\\d,Turajiiinco ^^*'*"-

1<5 jpediu mco menfam, V-
17 furparc queant.

10 g c<€c/. Nonhaben-

19 rcs Chriftum verii
lumenvelfidem &

20 aliasvirtutcs.

* Procopius.Dici5-

11 turhoc locokidai-

I

N I C O L A V S D E L Y R A

r C^lia hxcHic confequenter contraria veritas afieritur,vide-
Itcetquod eunmhus , & Gentilis veniens adfidem tantum bonum
confequcturgrati^ inpr^enti &glori^ in futuro.c eteris tamen pa
tibus quantum recipiet lud^us natione & dotatus multa prole, &
hocpatetmpUium in noualege,^cl.io.g. vbi Spiritujfanaus in
figno vifibiUdcfcenditfuper Cornelium & alios Gentilescu eo txi
sientes.jtcut ceciderat fuper apojlolos & alios fideles de ludeis exi-
iientes.proptn fod dicit Vaidus apofiolus I{gm. i o.c.Non cft di
ftinttio ludsi & Gr?ci.nam idcm dominus omnium di
ucsin omnes qui muocant illu.ef hoc eli quod dicitur.Qniz
haic dicit dominus.j(/c/? debnt Deum coluerint.

2 Et elegennt quac cgo. fcilicet iufib viuere cumproximo.

3 tt tenucrit.r./e^er» Euangelicam per quam Deo fcederamur.

4 Uabo eis m domo.i.ecclefia militate,vt diHu cfl. fupr.i.c.

5 ttm muris raeis.i.j« ecclefia triumphante, qu£ per muros
mteUigitur, eoquod violentia nonpotefl ibiinferri.

<5 LocnTa.recipiendogratiam in pr^fenti&gloriam infuturo.

7 ttnomenmcUus. IftudpropntreferturadiUosquiJeca-

Jtraueruntpropter regnum cakrum,(^ per ca^tatis obferuatiam,

q'<imel,or esi & magis meritoria quafacmditas prolis, fecudum

q>mduit SaluatorMattb.ic,.b. Suntcunuchiqui fecaflrauc

runt ss rcgnum coelorum,qui potcft capcre capiat.id ta-

'■mbonum froptcr fui altitudimm non pracipitur Jed confuluitur.

de v^^^T "^™P'^C''"U'^ <^abo ds.quod non poteft intelli%i

tc<iprajenti,vbi non contmuatur nomen talium perfuccffiione

^ «£r<jfjonwm,fed inteUigitur de vita beata.Confequenter oflenditur

\P'opofltuminGentitibus,cumdicitur:

' ?o A H ^^^^^^^^'^^^•'^po^^tfcntentia ex diBis vfque ihi:

L, -r !^'^'" ^°^-''"' ^'""^ c^lenem, vbi nihil admittitur nift

i tZl^fri-'-^^""^"^'^^^'^'^'^ aliquidcoinquinatu:

'"'"""f'onc,Etfubditurftatusaclefi^mUHantis,cumdicLr.

cx gentis principes,
cuftodcs caci , & cancs mutinonvalcnteslatrare. Sed
qui fcprimi exccecarunt.veramquelucem non admi-
fcrunt , cum apcrte damantem audierint . £go jum lnx
THundi .

«^ Canes.

1 1 Et liEtificabo cos. orationes eoru acceptando, ideo fubditur.

12 Holocauftaeorum.eJ' dicunturbic holocaufta & viBim<e
quxcunque bona adgloriam Deifa£ia.Totefi etiam hoc accipifpe-
cialiter de euchariflia, qux efl facrificium fidelium , & dicitur holo-
caufla & viBim^ inplurali, quia continetinfe virtutem othnium
facrificiorum veteris legis modo fupereminenti .

1 J CuniStis populis. fine aliqua acceptatione.propter quod di-
xit Tetrus .Aci.io.e.ln vcritateccmpcri,quod noneft pcr-
fonarum acccptor Dcus,&c.

14 Qui con^regat difpcrfos IfracLidefl omnes elfBos in vni-
tate charitatis & fidei.

1 5 Adhuc congregabo ad eu oes,&c. quiapofi congrcgatio
nemfidtUum in vitaprxfenti modo priedi£lo:fiet iterum congiega-
tio ipforum in celo,& iUa congregatio ampiiusnon difpergetnr.

1 6 Omnes beftia:.^« ?<« error pramijfus procedebat ex ignoratia
credentitm.Hic cojecfuenter ponitur punitio doBorum,qui debebat
eos decontraria veritate doccre: &itafuitin dcftruciione lerujaic
per Titum,qui Sacerdotibus noluit parcere,dicens,iuftum tjfejacer
dotes cum templo petire. Et hoc eU quod dicitur : Omnes beftix
agri. idtfl multitudo exercitus I{pmani.

17 Vcnitcaddeuorandum.irfc/?dc//>-«cw£/«?wy2rcerrfoto, &
tcmplnm,& caufajubditur.

1 8 Spcculatores cim.idtHfacerdotes & dodores, ad quosfpc-
Bat pericula pr^uidere,& populo nunciarc.

1 9 Caici omncs. idcft, cognitione Saluatoris,que reprobaueriit.
quod de ipfis dicitur:Matth.i <).c.Cuifunt & duces c^torum.

20 Canes mutlquia non latrabantcontra populi vitia,eb quod
erant fmilibus & maioribus peccatis irretiti.

2 1 Videntes vzna.quia tunc magis ftudebant in curiofts,vtpoth
curfujyderum, & ftmilibus.quam in legc & prophetis.^^ quodjat
uator dixit eis Matth.i6.a.T^2LCicmcoz\i diiudicarcnoftis fi-
gna autcm tcmporum non potcftis. Et vocat ibi ternporum
figna qu^fde aduenci* Chrifti pcr prophetas erant di^a.

^* Domi-

462 GIoford&NicoIaideLyra 464

•tS>pieatu in mundo. btl» pecc* it.

tcs,vana,t dormientcs&amantest fomniaS&canestim

aTfcrcatoruin .nilrCani^ icucflJS»d uomiiuin. Et alibi <^i deuotin
pVbcn, ,n«m ( cui cfom b ^^ui & cjn«.

pudcntifTimi nclcicrunt {aturitatcm. Ipfi paitorcs ignora

* ,^Lc£u& profhet.rum.vnde.E.Jti.iicfcieiitc-.lic.ptutas. b«Piau»m.
cfNonPri jCOmncs dec iii-urtunf.limulinun'-^»'*. Iimt.
,,. , . ^ ■ •''.^. /-- c jn^l;

lilClJ.C.

^icre.«.c.

&lp l.k

Lih. te c8
4c «iciaoB.

uctuntintclligcntiam. Omnesinviam fuamdeclinaue-

uia domin. detl.naucrunt. bf Qii? lua fun ,non <]uf lefu ChtiiH quiicntes.
c1 A pnnc iv.ibui 1 / plantJ pcUU i.riuc a j ue^.icrra ron elt .n eo fan.tas.

af Qji.a ■

1.1 A i'iin.n'ii'u^ T *"- »•-"*- r >■ \ r c C

runt, t vnufquilquc ad auai itiam lu am, a lummo t vlquc

iffopulum b1Con«d3m.t,8cb.bamui, crascnimmoririrur.

cTVel ncetam.ln H.br.en.ni f.cereeft omnequod inebr.are potett.

ad nouilTimum. t vcnitcfumamus vinum,& impleamur

alVndelupraNerf.riunt l.iiuriiatcin.

cbrictate:&ciitlicut hodif,fic6^cias,& multo amplius.

a fa»«.Sicutcanc$
gregcm , ficpr.nelati
dcbctcuflodircplc-
bcm. Ca»:esimpi4dfn-

vffiini. QiiodcftSi

cut cancstlncdifcre

tionectiabonoslir-

pc pcrfcquunturrfic

& hidxi impudcn-

tcr clamaucrui: C>u

cifint ctiti^^f^eeiiKitMlC

domini (aturati&uc

opprobriis.

♦ Eurcbius.IDiasip

Ibscancs mutos ap-

pcll3t,oportcbat.n.

iplbs fi no paflorcsbonosfeprcbcrcraltcm bonosimi-

tan cancs & rcruarc gregem rationalcm dcmini & pru-

dcmcr latrarc agnofccnTcs domini^ pccorismagiflrii,

NICOLAVS DE L YRA.
* i Dormientcs & amantcs fomnia.in hoc notat ea de car^
nalitate,& etiam de gutofttate,c:im jubdiiur: Cancs impudcij-
5 tiffimi ncfcicrunt faturitatcm.

2 Ipfi paflores. ideftfactrdotcs & do8ores,qHi pafcere debent
fopulum verbo & exemplo.

3 Ignoraucrunt imdligcnthm.veramfcripturarTf.propter
quod ^atuiitor impropcrateis.Mar.y.quodimiabantmaiidata Dei
propter traditiones fuas .&defaljo inteUeduin fcriptura argtdt
eos in pluribus locis Euan^elij.

4 Omncs in viam,&c.£r cjuf ftt illafubditur cum dicitur.

cf Q^ibui declpiebantur 1 diraonibu» Qujfi:

r.onpOliuT! lo.iuiveiitatrm.fcJiiiendacium.

eicaudabUndietcs, D

infidiantibus & cx- 1 ^
I tcris allatrare, ipfi "'

rabidorum canum ^,'"
X more,nonfolumal i
j latrarunt aducrfus

dominum&domc

4 fticosciusjfcdinip
fos irruerunt & di- ,
fccrpferunt. 11,,

5 b yenite (imamus. {1
Sic pcruertebatqui I

6 corrigere debucrat. '
Etquiaomncspcc- '

7 cauerut:traditi funt
iman'Romanoru.

Moraliter.Venite vitcmuscxepla malorum.ncc inebric
mur vino in quo cfl luxuria.ncc voluptatib. obruamur,
ncc contra aduerfarios niuti fimus.

bf Ptnltuadauarttiam declinauerunt,& fiib fpeciertHgicnisobU
tiunibiis & conftmiliffus populum multipliciter fpotiabant,propter
quod ftatuerant in templo homines qui vendebant oues C^ boues &
numularios,vt diEium fuit plenius loh.z. & Mnth.z\. vnde & in
libro Heb.quod dicitur Ionia,& eH autenticus apud ludeos,dicitur
quod injecunda domo erant auariti^ intenti.Et vocatur fecunda do
mus templum in reditu captiuitatis Babylonici fdificatii,vbi Clni ;
fiusfitit obUtus:& vbi legitur pluries docuiffe.

6 Vcnite fumamus vinum.//?«<icr« verbum eorumfemet'
ipfas ad carnalitates inuitantium.

7 Et crit ficut,&C.fl«M femper inueniebant nouos modos extrth l

Vnufquifqueadauaritia {'iiam.^^acey^otfsfnim & Scri hendipecuniam^populo adcontinuaniitmilia, ^ amp^irnHum.

Min.T7.b

Ibideai.c

CAP. LVll.

'-'JifSpcrii.heC
rcfcrunt lu-
dxi ad Ifaia
qui lerra lignca (c-
auscft ii Manaflbl-
Q pijfnmor.gc&alios
prophctasquos ipfe
occidit.appellant vi
ros mifericordiae .
Sed vcnus lioc de il
lodicitur gcft lutn-
mi iuftus. de quo :

T^ihihibinifiailt:. Et
Pilatus : St^id fuctam
de lefu qui diciiur iu-
flus?

C A P. L V I I.

a<|Qma. «fChtiftus moritur. bfOp.inioneinfidelium velin»-
n.e.ifinie totmcntorum. cf R.epiobotum'Iu(l2orura.
d lEum pro nobis non pofle cruciari.

Vftus Pcrit, & t nemo eft qui lecogi- \

a ^ Apoftoli niifeticotdia Dei ad nos inilli.

tct in corde fuo j, & viri mifcricordi^

af Oemundo ad Deumpei lormcnta ttanlcant.

colligijntur: t quia non cll qui in-

a^Eos .jiiuftepati,& idcoiuueccronati. b^A prafentia pec-
caii: vclquiapeoata noAra pectulit incotporeiuo fupeili-
■ fti ■ ■

gnum.vt ptccatismortuiiultitixviuamus
cTVtmalafcilicetfeculi non vidrat. d*Ad dextr-am patris
'" d ^

tellieac . A facie enim maliti? cdllcdus eft iuftus. t Ve-

iin eft:Face
bratitudin

luo.

6

7
S

prccat vt ChinfluS
veniat, & refurgcns
amortuis rcgcfcat
incubi. in gloria, f.
paterna:maieftatisi
vel inccclcfiaiquajl
idircftioncambula
uif. qtiia peccatumncmy
fecit, necinuent,efldti^
lus in ore eius.

Lxx.Eritinpacefi^i
pultura eius, ablata ^l
de medio.

* Tertulianus,Mori
tem&fepulturam,
& refurredionera
Chrifti mei,vna I(a-

S.p.*. _
taJulteru

f Cliiiuus. afAd Cemes prr apoilolos quibus diftu.n eft:Facem tclii.quo aobis, pacem meam do
vobis b^Chrirti. c f A.ternabfatitudine.

niatpax,requie{catincubili luo, quiambulanitindi- ^^

aTKeftouamiteiediensadpatrein. bfSublato iufto, cfAufcuItate veiba mea.

dTludaica!Gontisqux8cido]acoIuit.& auguriaoblciuauit. II

'•jeTertulianus.Quis c redidne fua. Vos autem accedite huc filij auguratriciSj n ia:voce volooftcn-

Cft hiC iuftuS nifi iTQ^idercliftoDcoadhetetd.abolo. b^Qi-aemichataeftcum ligno &latide. ctNilifuprr m-. IJ dcrC diCentiS,fcpul-

Chriftus?Vcnitein- fcmen t adulter? , & fornicari?. t Super cjuem lufi- 14 turaeiusfublatacft

quiunt, aufaamus iu.

itum\ quia inutt is efl nobis.
b Et nemo f//.Proptcr fpcculatorcs caecos & canes mutos.
c Qijreiogittt. quiacaci & mutiignorantcs lapicntiam,
non cogiiant ta qux Dci funt.

d yeniat pax,rcqttnjcdt^u cubdi juo,qui^ambulauit /w.Prophcta

prccaiur

de medio, neque fc-
pultus cnim efllet, nifi mortuus,ncq: fcpultura cius fub- 't^\
lata de medio.nifi per refurrcdioncm. ^

e yusaiit^m. ^«TheodoretusHisvcrbisapertcfignifican
tur blafphemije cdita; a lud^is in Chriftum, cum impo-
florem appellabant& d^-monium habentcm,& Saipari
tanum,& cum ei impientiflimeiUudcbant. ^ Su-

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. L V I I.

Vflus pcrit Hic remouctur error fecundus quiproue-
nitiai ex dcfcciu pcenab.Ex hoc enim quud aliquubfi
derabant iusios de communi curfu tcmporaliier affii-
gi prf cfteris,^ maximt ChriHum & aptftolos & fi
dcles ulios tnpamittiua ecclejia cogitabant quod tffei pro peccatis
eoru,& lefugicbant vita & di8>i»a ipfnrum , ad vppofita vittaje
conuetteutes in nouo&vcteritcftamentc.^ fecundum hocpr^fens
capituti diuiditur in duas,quia primo error excluditur.Juunad ma
litia ep<um arguitur ibi.Voszniem. Circapnmim dtcitur.
I lu ftus pcri t. ideft Chrifius qui morie i bfufibili ex hoc mundo
tranfnt .
a Et ncrao eft qui rccogitct. quodhoc non eft propterfuum

</< lif{im,ffd propier nvlirum cxpiahdum.

3 Et viri mifcricordi2./.a;7o^c-/i atiiquefideles excompaffione
animarumft: Uboiibus & tormcntis exponcntes.

4 Colliguntur. de vitapr^fenii Jtcut frutius maturi ad repO'
tiendum tu hor.eu i oetifli,

5 Non cft qui intclligat.fl«o<f hocftad bonum ipforum,fcd
tttagti admalurn vtcliimant,quod c.xcluditur cum Jubditur.

6 A faci a: cn i m malitix. hminum pr^fintis piti .

7 CoUcdus eft iuftus. in bi.rr:o taUftf*

% Vcniat

8 yeniatpdi.x.calftisfupereum.
p Rcquielcat in cubili.'./«^»-rt<ia gloriefibi pr^par&tOm
i o Qui ambulauit. m pr^fcnti vita.
1 1 In diredione./(;/7/ft'r non declinando a re&a via, ^

1 Z Vos Hic conjeqifenter arguitur errantium malitia , fecunda
conimciidatur rtdeiiritiumpiCi:it(titiii,ibi:Q\ii autcm. Urlioam-
borhm diJferentia,ibi:Kon cnim,&C Pnwja ^» duas.-quiaprima
arguitur malitia popult Itidatcicapiiuitatcm Babylomcampr{ce»
dcnsjccundbfubfequens,ibi:\n m\l\tit\x^\ne.Malitiaautfmpri-
cedens polijjmh fiut idcblatna.propter quam fecuta eft captiuitas,
vtpatet ex ^..R/giim & z.Varal.&iwc eft quod dicititr: Vosau
tcm. acccdite hucfilij augutatricis. idciiCentisIudaicf,qii^
fuit multum intenta augurtjs ternpore Manafie, fif aliorum regma
malorutn.

1 3 Scmcn ad u I tera;,&c. fic eft in Hebr. & in libris coi reHis.
Fociitur autern hic adulttr tpfum idolum,Cf fornicaria ipja lud^a,
qux peridololatriam cum idolofornicatafuit. &ficpoJitri eorum
dicuntur filij fornicarite C3 adulteri , & nonjclum illi qui fuerutit
ante captiuitatem Rabylonis ,fi d etiam illi quifueruntpoft. etiam
tcmpore Chrifli,quialtcut merita patrum vt .Abraljam , Ijaac, &
lacob recoi dantur ad iaudem boiiorum , ita mala iduldatrarii im-
prop.mslis.

14 Supcrquemlufiflis? ideft illuftfiis Chrijlmfputis &cok-
fhis illudendo, ^^Supcr

'4^)

ifaix.Cap. L VII.

^66

pologiccpnthscde
hercticislt^i,^iri'nt a
liri) (ccicfti, mcnda-
ccs, fcmcnsdiaboli
qiii eft p-iter nicnda
cij, quiconfolaniur
icinfcdxru.T liinit
lachri5:lubtcr lignu
frondofum.r. vohi-
pratcs(bas.SicatA

afla pjflionc.TConrpue 'do facicm.vellendo baibam bTlnclamantes:Cuicifig«,Ciuciuge.ef Vn
deiPolueiuni os fuum iii ci£lum.d<;Sam>iitanus lu es,& dxmo.ha. e ^ <^aii.Vos ica feciAis,
<iuiellis filij fcele.

C
d

mei

^Peccasii fiis

hgnuni,neDcipate

rct refpcdui. Hifi-

hosquosdccepcriu

immolantinvalhb.

idcft inbaratroim

pictatis fubtcrTmi-

ncntes petrasqrcm e

pcr niinatur ruina.

Qucprodiuerfitate

mcridacij & varicta
l teperuerlbrum dcg

matuni phires dnr

pctrz.Nosautc vna

petramhabcmus. q

icmpcf populf; Dci

fcquitur dcquapo-

■^ulus nVacl bibebat f

ai tamiharitatcdo-

minifrucbatur.

b Libimcn.y inum, g

oIcum,&huiulmo

dihquores. Sacrifi-

cmmpani.s.vidima

&huiufraodi.
erai C Suprr mofitem extcl

j::K . Hairetici qiio-

quc quiclcuaturin
\ fuperbiam quiccd.cfixhumilitatecontcmpta fibi exccl-

fapromittuat, dogmatumluoru monicsafccndunt vbi
,^.i, cubiletuumdaeaionibus profiituunt. Erquiaconucrfi
I funtretrorfum,vxotcm Loih imitantcs.mutantur in (U
tuamfaUs habentcsimagincmcccicfiafticaBConditurs,
laporem non habcntcsqui proiiciunturforas,vtconcul
ccnturabhominibus.

^ d Etpofl

d Etpof}t>.fliq^l<io

,_ (bluminmom-bus

Ais?iuper quc dilacaftis 6s,Sz eicciftis linguam? Nunquid z idbla adorafti ,_(cd

a« Vos expaircdiaboloeltis. bTfilijdiaboli quieltjisterracndacii. Vndc; AI(;ii- ^ Ctiaill pOUoftilipO

ry^-^^rVn-^r' t- i ^ -x ri '• •• + fuifli, vt ingrcdicn?

nonvoshlij lcclelti,ienicnmendax?Quitconioiaminun 5 vidercs, & (cmper

^Al enis. a1Iiiininljuciu"t riliosfoos ^c tilias fuas J?. «rDiis. hf Innocenies. fldorirCS

dijsjfubccr omne lignum frondoium, immolantcs paruu <? e Quia i„xta me di.

a«Qiiali:De!clinqucnsdomum Dcijiuxu lorrcntes iiumolaftv A4r>finlmra aHnJff»- i-

losm torrentibuslubter emmcntesperras. Intpartibils 7 rjeficutfupra merc
■Md.v^i.....-^.-.... . ioicr..,f.iem nccuj^.usidoioiuin. _ ^fJiS' ,.„'^^,^•7''*""'^ 8 tricis, quafi dormic Mctapho.

da-.-aportpcccatum b torrentispars tua:h^celtlorstua. Etipliseliudiltilibame rcviro clam fufci- 1 Lapidibu)»
abfcondit fciubter , -, r r ^*'""''' '■'' ,^ aTvimticando . , 9 piatadulterum ,& '"'''"'•

obtuIiltilacrincium.Niiquidiuperhistnonmdignabor? 10 difcoopcriatpalUu, x^^f^jj^j^

a«Qii.-.l;:Mcritusindignabor,quia. bl^Hucin tcuipotelfaix.fubiege Achazinaxunc c^Vtidola ii dilatCl ftratlUTl & fa ___, ,

coltrcs &Ioxiiri.imex'iar'.s. ' • lA.n-l nnall '''"^ '

Super montcm excelfum, & fublimen pofuifti cubile ^ dotis^inarumetum, .
luum, ^illuc afcendilbvtimmolares holtias. Etpofl: 13 Inqnofignificat,cp

iTuttlar 1 u i;:.iihiuin in (i.itKinemdomoruin. afidolum in memotiahabendum. b' rtiam. eiiaiVl iu templO fi

oftium&^retropoltempofuillitmcmorialetuum. Quia 14 mulacrumBaal po

ine. ,« afDijbolum. fucrunr, ficut & mC f fuffitij tUH.

tiuxtamedi(cooperuifti,&tfufcepiftiaduIterum. Dila- 15 rcrriccrn aigucrat, iar«ntiiai

<^Vt r. f ipcrrs. ■ bTVtadmenonicdiies. cTAdukerium. quodiu introitU do ""^ '''•

tafticubilcruum,6^pcpigifticueisfa;dus. Dilcxiftiftra- morum & inlocis^^^^^

aiAaulicrorum bfOi'erc. cT!>ine \eitcundia, vttnrpitudinem nonabfcondcres.dlDiabolico. I^ tCneorOuS pOlt O- E
Diabolus enim icx liiper omncs lilro.sfuperbia. Idolum Moabitarum , Moloch vel Molon jy ^j^ nQituta fit Om-
inerpietatu, rcx,'U.iirn.ib3tfe lemralem. . ., 'T

tum eorumtiTianu aperta:& ornalti te regio vngucnto,&

a^t^ali vaii.1 oinamcntaqu2lilli,vl vitu d( odoie.adulteros prouoca-
tes. «r Iniiiper. bf de<*

muitiplicafti pigmcnta tua.Mififti legatos tuos procuI,et

aTDccuIminecattii:>tis inbaraiiuiulii>inis. bi^AAionis f raua: c<[Declioacdoaddcxtcram vel
ad lini'lrara. ,

humiliata es vlque ad inferos. In multitudine via: tua^tla

af ocnitcndo, T Abopcre malo. bfAbundantiam diuiliarum. ITAlias.Viam.

borafti:necdixifti:t Quiefcam.Vitam manus tuas inueni-

afCorileacii cnc. ^Me. b«iPtadiuitiis.cuftodicndis. fQoja indiuiiijs
confidens mc rogare no!uiHi.£t ideo raultos timuifti.cf^Hoites vel Deos,
aquibusie cis habcrepunba'

fti : proptcrea non rogafti . Procjuo (bllicita timuifti'

nibusexpofitaintra
ribus.

18 f M0llfzat(is. Vt

19 afFcrret longinqua

idola. quafi no fu(fi f defjtfgafli
ao cianr vicina. Etin ".

hccBabylonios, & '"^■'•'^.a
2t Acgyptios Dcos fi-^"''"'^*^
22 gnificat.
2J g Inmultttrdir.evifi
24 /.■a-/<v/w)-^_/2/.Qiiiam- ic,^^^
2v bulat via rcgianon
26 laborat. Vnacfivia

vcritatis quxdicif.
Ef^ofnTn fiayverltas & vita. Multxfunt vi^mundanorum,
\ndc:^Oiificiitvi.trfie£juuf!'r^vefir^. <
* Procopius. Quidcnim viriumhabetmortalisBahy-
loniusjfi cum Dco confcratur ? Scribitur cnim dc Dco.
Li^i cuntints urbtm tcrrx & habitantcs in ca tanquani locufl^, Ef,
nonnegcntcs omnes tar.quam gutla ic cadOyC^ taitquatnjaliua, (^
quaji rnorfientimftatar^ reputantur.

^ Qui F

NICOLAVS DE LYRA.

■ 1 Super qucm dilataflis os? ipfum diffamado & vitupcrado.

2 'ExclcCX^ihWnzuTiVn.ipJum bi^lpliernadu^qtfc patet.iinrtiul-
iis tocis in Ena:g<Le..).d.l)uc non Jecifiisjuper homincm tantum,
Jed etiam [uper Ueum juluatD/em vellrum.

3 Nunquid non vos filii (cck([[.'def{ fceleribus pleni.

4 Semcn mendax. qtaft d-cat /u.

5 Qyiccnfolaminiindiislubtcr. ibiairncolebautidola,

6 in locis vmbrojis iv.xtahocluxuriamexe-obant tn vtnciaiio-
nm alir^uorumidolorum jdlicct yeneris & Vrtapi,

6 Immolantesparuulosintorrcntibus. iia^fanguihtin
farte dccurrert facnbantintraaquam ad habtitdu ibi diuinattoiie,

7 Subter emincntCS./* fnpih.n.folent torrcntes defiemiere.

^ In partibus torrcntis pars tua. hoc diiitur,quia adimmo-
landum pueros eligebant talia loca.

9 Etipfis.;tif/i iJo/(V.

10 Et eifudifti libamen. de partejanguinis pucrortm. Libanie
mrn eii oblatio deliquidis.

11 Obftultftifacrificium.rfcwrwi«r<o>-ttw.

IJ Nunquid fupcr his non indi.^.rf./;c.r«»j propter tfjv.fto-
Ktrn fanguin. s inmcentis . Tum qma hoc jitbat ad impendendum
(jbfequium idolis.
H ^^\>(^rmontcm cxccKam.adfurnicandumperidololatria.

14 Et poft oftium . vtftc mgrediendo dcmum, videres idolum.,
ytjic non chberetur dc luamemoria.

15 Quiaiuxtamc difcoopcruifti./'>^w«rrfe/«</;a/Jm(/tf
adultera ejjrenata^qu^ in eodcm Ittio rccipii adultrrum cum rnari-
to: ZT Imfuit implttum potifjinil lerrpore re^^is Manaffe, quipo-
JiiU tdolum in ten,pl„m domm. z.Vara. 32.^

«6 Et pepigiOi cum cis fccdus.fn//etf idololatrie.

1 7 Diicxi. ilra. corum manu apcrta. fnliat adfaciendim

expcnjas magnas in taololatna.

17 Et

1 8 Et ornafli te regio./ic efl in Heb. C in Ubris cot rcBis.

1 9 VngucntO.')ttO merctriccs pingunt Jaciesfuas,vi magts p!a-

leant adi Itcns . ^ hoc Jiiit implciummaximd lemporc loyanifilif ' ..

^chaT^regis Ijraelpcr le^^^abctmatrem tius qu^ ad introitum lehu n'"^^^'^ ''"'^
1« lc7^ratt dtpin.xi{ oculos fuosllibio,&c.vi placerct eijicut h^be-
tnr 4. ';??.. 9.

20 M 1 ii fti lcgatOS tUOS pr0Cul./c//:t « ad ThcgUtphalafar re-
gtm .yljfynorum ti mpore .Acha^^, vt paut.^.I{eg 1 6. & ad regcm
^eiYpii tenipvre SedLcljie,confidendo dehominibus , & de dorni-
no d'ffidendo:propter quodjectita eji captiuitas Babylomca,vt habi
Ti:r.^.\>g.vli .ideo fubditur.

2 1 Et humiliata cs vfq; ad infcros./« Hebr^o hahetur: ^fq;
fctl.'l'<od aliquaiido accipiiur pro fvfja , abquarido pro inferno , &
vt' oque modo ati ipilur hic , qfiam taptiuitate Bahyloiiica midii
fucrunt rrioriuitn peccatis \uts quorura cadauera iufofjis fuerunt
proie^a,& atiime adinfernum dcjctnderunt.

22 In multitudine.Hic c(mfcqucmcrponu»turpeccata ludtorK
fofi capliunatern Babylonicani,ititnqi'fprirnufuit auaritia,vt a>-
tium eslJi'py-\(S (X Itoc proi ijjci utal 'a,quia fci. udu quiici dn irur .
i.ri»v.6./).Radix olum maloru cft cupiditas.e? hoc tji ^ di
citur.^n mu\litU<i'mC.qu!aie£iortspopiiU vtfaccrdotis&imiuf
niodf.oer diucrfas pias quenbant cxto> qHere peciinias d populo.
2; Njcdixifli qu'icic!tm.quia auaritiajemper itucncfcii.

24 Vitam tnanustua:inuenifti.^/e// omnianecefjariaad w-
ta'n vnicrunt tibi ad manum.

25 Proptcrca non rogafti. me dcprecar.dn deuotP,q;iia homi-
vispltni d.unijs obliuifuHur Dei Dtui.^iZ.b. Incraflatuscft dllc
dtus & reca!citrauit,icrairatus,impinguatus, & dilatatus,
.,'.d/«i:f/fr,«^/f(7«iw.Dercliquit Dcu fadorem fuum,6cc.

26 Pro quofollictta timuifti.Wu tncipit verjhs m Hi. b.crU'
gatur inttrro;iatii4c,vt fit fenJus.Vtoqao foUlcita timufti?^*"»
/i diccret,nonprQ me,nic pro cultunominis rnci,ideofeqiiiiur,

Tom. 4. Q_

4*^7

Glorord.&NicolaideLyra 468

^ a Qulauuvt fiducitm

A Ijabff mel. Qui idola

noncoluerunt , vcl

in captiuitate du£li

poenituerut: fubZo

robabcl &alijsduci

bus rcucrfi Dcu.luU

tT;r»cf-inlocoruoadorauc

rem. «f tuiKi runt fccundu Hcb.

umcrc* mc ^ Thcodoretu.s.Ip-

ferccumcucfus vc-

' ritatcm huius ora-

praeparari.Vndc& D

Ton.tcm. . c^.n, -^ n: I a laudlbus DcilHCi-

auia mciitita cs:,&: mci non cs iccordata : neguc cogitalti ^ ^-^^j^ ^^^ rcdcunti

.,D>««:Omr.U ;ni.loc«.u..ft domma. f^i«« ''^'''«/.^^» 1;°;;'°;».?,"'"'"'''° «* '*""

populo proniifcrir,
colcquctcr ortedii.
* Procopius.Eosin
in hunc modu allo
p»7<">'»- . -, - d } quitur.Nonlumdc

oblita cs.Eed annunciabo iultitiam tua.K opcra tua non ^ pcccatis omnibus ci
?,i..udido. b^Aamc.cmpo„c.pu.i.ot,.^| .n d.c.a^-N_^cf A^p^^^^^ 5 admifirtis p?nas iu-

prodcrunttibj. Cum claWucris , hbcrcnt tc congrcsa^i ^ E^^^^^v^^^^^^^^

1 V h ^ r_ ...„11 '!..4-«ni-i Oii. '»i,l-^i-n o yuii

in cordc tuo,tquiacgo tac<?ns,6cqua{inovidciis,&: mci

m tw i ,1 -1 D u^omn.i..ts. tT.nd » >^='Jcns .c Chaldx.s . Ro-

mani. vcl .udicio. cf Uonicc. dfldoU.I Ci^.x co.,ra ,„c cg..l. .c...po,e

tdicet«

t mnrtJate
viani.
Pral.jtf.d
-domuiLU.

B

ruatem huius ora- '^''''r ^'"'^ 7" l' llVtonr-i n.i- -i.irpm 8 puli pcccatis condo

culicomprobat.Na a tui. Etomncscds aufcrct vcntus,toliccrauraC.^,aLitcm iV-rcrcfpucns.hosa.t'"

crcdctcsChriaovr '•T"t"'' ''7»^^ Vnr^^H^^^^^^^^^

bcm Icroloiymam b fiauciahabctmci,hjercditabit tcriam, a^pollidcbit mon ^^ ^a imp.os , qui non

pofTcderC&tOtOOr ,chnftum. .,Cy.o&p.inc,,ibu.c..... Mrop^." mco.cp..ri...d. lue.n,,... da.c c JDoft^^^^^ ^^ ^^ refipUCrint.vltlO-

bc fummo funt in c tcm fandum mcum,&tdicam: Viam tacitc, prcbctc iter, ^^ tradafcmpitcmc:

honOrC. ,.Ncimpcdia.i.fcm..amco.um. b,Omnia.,ociualvclqu,cun.,.c d„hc.l.a v.dcmuc ^^^^.^ aUtCm ira r^.

""aC^^Jqu tacclinfte^c"temCaufa«ofa.d.cuIi deviapopuU '^^^

mpnniVCrCCOnr .,sui«,„.nnc.Gcn.cdominu..nonIocolcd.nct.toco.um.nHu.bu.h.b..a. vndc: CC aeCet.jpiritUSIUC

m cum,\crtconn- * Tx.i..bo.cdo.ninc,quon..miufcc..nc^ .,,.., 14 curx,quevobisipfc

dunt,tcrram viucn- d mci Ouiahcc dicit dominus cxcelfus & lubhmis habitas largitus fum.queq:
tium nxrcditabunt ^ ]VsincfineiinepHncipio.bfs,nrtificttutno...cn.uum. cfc.ciovci«iciiibus. cuiii hominc crca-

fccundum lUud: Cre ^ :. 'rem,& fandum nomcn cius in cxcclfo , & in ian- rem, in animam vi-
doridcre bonadomm ^'';'" ^^ J,,b„.„«i,„8.d.uttioncm. MHab.,,.. cTCorco„....um«chumiiia.um ucntcm infpiraui.
m terrsriuenuum. '^'"'^'r^^X^Z!^ dcRcmimo.,c:pccc,.,™um ^.«crc..,cn.ov.r,u.u. ^ jj ^ mneniminfempi.^

b Toffidebit montem ^^ habitans,et cum cotrito &c humih Ipiritu, vt viuiiiccc ^«.««^ uti . ^on in ^

fanSamtU. fciliCetlc- ,^vtconfobndode.r\rt.ti.ife-^.liadlititi»m,demor.eadvium.tanfeant. fempitCmUm fcrua

gcm vetcns& noui c fpjj-jtm^ humihum , & viuificctcor contritorum . Non bo iram meam, ne-

teftamcntl VtrUmq,- ,rEg„.p„„„cclfus & fubl.mis.bfAC r. dica.,ira.n & vl.ioucm «on lcnpcr cftundam fupereo.. ^^ ^^g CaufabOr jCUm

enim in monte da- ^^^^ -^^ fcmpitcrnum htigabo , neque viquc T ad hncm creatura mea, fcd g

tUm. EtadprxmiO- ^ a,sanaus. 1Animafcilice..vnde.Infpirau.i,nfacicmciu.fpjr^uUmvitx. jy CUtiam in prcefcnti,

irafcar,quia fpiritus a facic meat cgr cdictur, ac^ilatus ego jg vt fanem in futuro.

aWuiafcil.«.iniqu,ti.emconcupiuit,non»nacontcntus.|^ _b TIudaic.>opuli. j^ f Q^iafpi. PaX gaU- . ^j

faciam,tprdpteriniquitatemauaritigeiusiratusium,&: 20 dium.vitaomniumj„

afAdbJcuevtfanatcm. PeiAfryrios,petCha!dxos,t.naemperKomanos. jj qUO fcnfum dat, & P

bTOIuHi?. cTComtateptop.ct.do!otatr.am,&pronccefil.. mei. ir,tMff\rin A O.iia

pc^rcuffi cum. Abfco'ndiatcfacicmmcam,&indignatus "' '^'(^i^tl^Zl

te tribuo , & anima

rumtaltitudincin-

uitat.vci Chriftum,

dequo renite afcen-

damksad montcm dO"

mini,

c £rrf/c<t7w.E2oChri

fmaltitadi-
ncin.

Mich.4.a

j Depeen.

icc"^d"n, «"5 rciliccrapofto-
mcam.

lis, yiamfeci. bcnc

przdicando,prxbete iter in excmplum cis bene opcran-
do. aufcrtcoffcndicula pcr baptilmum pcccata ablucn-
do,idolorum cultum prxdicatione amoucndo.
d Quia hxc dicit. Incrcpationc p Icrulale finita.vcni ad cos
qui confidunl in domino,quoru reucrfioniitcr iuflbrat

prae-

crco indignumcft,vtJEtcrnaliterpcreant. Refcruntur
autcm hiEcgeneraUter ad omnesfidclcs, qui corripiun-
tur in prxfcnti a dominofpccialitcr ad ludaos.
o- ..^hlcondt d tc,&c. fcilicet auxilium mcum , vt amplius
defideres dicens,Oftende faciem tuam,& fahii erimus. ' *

^ ^dbtjt

NICOLAVS DE LYRA.

1 Quia mentita cs.fcribitHr enim Exod.vigeftmoquartoa. Ve-
^nitergoMoyfeSi&narauit plebi vniuerfa vcrba domini atque

iudicia.I{elponditque totus populus vnavoce. Omniavcrbado
mini qux locutus cft faciemus : &ficpromifiiproJe&pro
.fuapofleritate lcgem domini feruare,quod nonfecic.

2 Neque cogitafti in cordc mo.i.dilfmulans punirepccca-
ta vfque ad tempus tamen pofteapunit grauius, idtofubditur.
5 Ego annunciabo.Jde^ »2a«f/>/?atfo.

4 luftitiam miim.t. imuflitiam tuam,qmaironich loquitur,fi-
cut fatuo ironicc dicttur. tues multum fapiens .

5 F.t opcra mz.idefi dJuHi^ tibi congregatx,

6 Non prodcrunt tibi. ideo fubditur.

7 Cum clama./n anguflia obfidionis per I{pmanos.

8 Libcrcnt tc congrcgati tui. fcilicct numiaurei & argctel,
tjios indebttd congre^adi.cj.d.non poterunt ideojubditur.

9 Et omncs cos aufcret vcntus. idefl ^omanorum impetus.

10 Qui autcm. Hic confcquentcr dcjcribitur reuertentium pani-
tenti. •.'jutaad prxdicationemChri^i&apoilolorumpluresdelU'
dais crediderunt , (^panam & per I{omanos infiiclam euaferunt:
ifuia ante aduentum ByOmanorum in ludaam admonitifueruntfide
lesprr angelHm,vt tranfirent in regnum .Agrippx,qui erat confa-
deratus }{omanis, vt habeiur in EccleftaHica hijioria. ideo dicitur:
Qui autem fiduciam habct mei. idefl in me, & non inpccu-
ms fuis,cuiuJmodi tunc erantjidclesynihilproprium pofjidentes, vt
habetur M}.'^.
T I Hxrcditabit tcr. fcilicet lirnfalem in qua efl mons sion. jIc

^,fli''m"'Jr '"** "''"' ^dtianus imperator lerufaUm dejirudam per Titum
' teadificamt, prohibens Judxos habitare in eaxoncedens eius habi-
taiioncm Chriflianis ideofubditur.
1 2 Et diam.f.dici faciam per^lelium .Adrianum.
1 5 Viam {zciic.f.quod populus meus Chriflianus abfq; vllo im'
fed,mento pojjit ibi rcdire , Tuttjl eiiam aliter exponi,vt per hoc

rufalem rcx
dificjuib

qubd dicitur hic. Hxreditabit terram: intelligatur terra viuentium,
quam vah ppiientrs pofiidebunt.vndequodfubditur pofiea.
14 Declinatcdcfcmita, aufcrtcoftcndiculadeviapopu
U mci./« Heb.habeturtexpedite via. Quod ftc glofjat i{a.Sa.jtrrto
uete dcrijs vejiris figmentum malum,per quod intdligit inclinatio
ncm fomitis adpcccatum,& ftcpatet,quodfecundum ipfumpafius
iftt rion intelligitur ad literam de e.xpeditione vi£ materialis in re-
ditu Babylonicte capttuitatis:vt aliqui expojitores noHri volunt di-
cerefed de expcditione vi^ in rcditu ad Dcum ptr panitentiam. £i
Imic diBo concordat quod jubdilur. Quia llXC dicit excelfus &
fubUmis habitans xternitatem. Sequitur.

1 5 In fando habitans & cum cotritu & humili fpiritu

16 Nonenim. Hic conjequenter ponitur vbflinatorum S pi^"!
tentiunt dijferentia in punttione & *cmedio. Circa quod fciendum
quod adueniente punitione crjjat conminatio& ira punitntis prou,
quilibet experitur,& hoc modo loquitur domtnus diccns ; Non C
nim fempi.liti.pccMrfli//)ttj comminando.

17 Ncquevfqucinfincm,»(/t/i/«M/>er.

18 \v2SczT.cu1usraiiojubditur.

1 9 Quia fpiritus a facic mea cgredictur. Loquitur defeipfi
ad moaum hominis punientis,de cuius nartbus egreditur futruts &
fiatus.q.d.punitione faHa ceffabit ira mea.

ao Propter iniquitatcm auaritix cius./«p/>/e ^aliorumnu
lorum ad hanc auarittam fequeniium.

2 1 Iratus fum,& percuili Qum.perexercltum RomanorHm
^uaritia enim VhariJ^orum , er Sacerdot"m fuit cis occalio dcri
dendi Chriftum , fecundum qucd dicitur Luc^. • 6.J. Audicban i
autcm hxcomnia Pharifxi,qui erant auari & dcridcbai
euni: & cx confcquentt odtiir/t contra ipfum conccpcrunt , cxf
vltcrius eius mortem procuraucrunt: proptcr quod poftea aB^oini
nispuniti fuerunt. |

22 Abfcondi ate facicm meam./W/icet me gratiamtneini
ab eis lude Jubtrabendo. ' . i

* Etabut

4^9

IfaixCap.LVlII.

eliud

fum.Etabijttvagus in via cordis fui.Vias eius vidij&ffa

ui eum, & rcduxi eum , & rcddidi confolationes ipfi 8^1 u-

'VftTlmiff-nT''?''"" ''"bica.s. b.,Malopecc«ofisj<rni,cB..am quam mfnem. crH«
elt prom.llo eius:Pacem mc^m relinquo v

eentibus eius . Creaui frusf]

Adamintelligcnsait:
Tota die contnfiatus
ingrediehar. a

b ^iaseiusvidl,&c. b

Allegoric^. Vi-
dct adiones bonas
credentis populi,&
reddit confolatio-
nem Spirituffandli,
quiparacletusidcft
conlblatordicitur,
quam Adam per
inobedientiam per
didit,poenitentibus
&peccata lugenti-
bus reddit.
c Cr£i!«/. q.d.Libc
rationem a captiui
tate quam per lerc-

jniampoft7o.annospromifi,opcrecomplcui . Creaui
fruUum.so.

a nVt nonjn facie hoinlmim, fed in«orde pocniwrer. b f AKnens ficiir Cain.eui diftum eft
Vaguj&profuguserisfup.tcr. cfAftioneptaua. d ^ConuHGonis. Opcra bona

- V^cipopuli, '

470

ana-

''^^T/rr}!""''"^- ''^*<'P="'?™- TAdpcenitemi.m. fA captiuiiatc.dum in capti-
uitateflcietpeccaufua. c TQ<i.cm eieccram. d fHaireditatemproprura. -
enim falfs. • '

d

eiTVetas multz

afAicrtafua. b «rNon vni tanmmjGcnti.fcd to.imundo. cVii,<-c«to d -i Poenitrmcm.

qui longe dt,&^ui prope dixit dominus, 8cianaui ^

4 fln circutnita jmpji ambuiant: f ludii inclamanics.reus eft motiit
ti, irati. nCiuia dixerunt:Sanguis eius fup;r nos.Scc

i.e.

Impij autem quafi mareferuens^quod quiefcerc non po-

a « Peifccutionis. fln Clirillia.ios. b «TMaris. c TEtunt f conciflcati
_ vflutumaducn.ent.bus Romanis. TDzmonibus. d IVcccari!

telt: 6c redundantfluduseiusin cdnculcationem 6^1u-

aTChriftus.In circumitu impijambulant.

tum. t Non eftplximpijs,dicit dominus Deus.

B

AIlegorice.Quod D
defilio pcrprophc
tasprxdixi , adim t«beHi».
pleui, faciens per ip
fum pacem iudfeis,
quiper legempro-
pe,& Gctibus, quaj
aDeolongc: quia
finelege:&fanaui
eum a pcccato fci-
licet vtrunque po-
pulum.

d Impij autcm . Su-
pra de illis qui in
captiuitare poenite
tia egerunt, & ideo
H liberati funt & dc' ^^"P-^*-'^'

illis qui poft afcen- ^^
ly fionem crcdiderat. £ ' ^'"*
Hicde illisfpeciali

ter Ioquitur,qui in infidelitatefua remanferunt,vnde;/^o

bis opo, tebat prmum loqiii veibum Dci,&c.

obis.paccm mcam do vobis.f.

flumlabiorum pacem,pacem ei

rz.^„ -j. j_ _. i)<-ccato d < Poe

eiim.

b Tie.npcr turba

I

2

4
5
6

7
8

9

10

II

la
ij

N I C O L A V S D

Et abijt vagus.per diuerfa vicia.

In viacordis fni.proniiatem fomieis fe^juendo .

Vias eius vidi.^ww omnia nudu & apeftafunt ocuUs Dei.

Et fanaui cum. ideji dedi pro omtiibus fanationis fujjiiiens

E L Y R A.
I

1
l

4

remcdium.

J Et reduxi aim. per peemtentiam i quod intelligitur non de
omnibus,fed de verhpsnitentibus folum.

6 Et rcddidi confolationes ipfi, i. donum fpirituffwSii in
ftgno vifibiUapoflolis altjjque credentibusy^a.fecundo.

7 Et lugcntibus cius. quia ^adem die ad pradicationem Tetri
mutti corde compunciireceptruntfidm Chrifli fecundum quod di-
citur ^.^auumfecuKdog.EtippoCnx funt inilla dic anima:

1 circiter tnamillia: woprer hocfubditur.

P 8 Creaui frudlum labiorum. ideji pradicationis Chrifti &

apoiiiiorum.

9 ^iCcm.fcilicetsratiainpr4enti&gloriainfuturo. quibus

jubditur . ' '

I o Pacem ei qui longe eft./. populo Gentiti ad Chriftm con-
uerlo,ejui legem &prophttas nonhabuerat.

I r Et qui propc ctt.i.populo ludaico legem & prophetas hcbe
ti.Hanc auttmfcripturam inducit .Apoftolus,Epbe. 2.d. in Chnfio
imptetam di. Et veniens euatigeliT^auitpacem vobis qui longe fui
flis. Ex quo patet,quod pafjus ifte non intelligitur ad literam de na
(ifsCyriper regnum fuum miffisad denunciandum licentiam data
lud^is redeundi pacifich in Jud^^eam, vt aliqui expofttores noftri vo-
luntdicere.

I I Impi j autem.j.7«</rf; in fua malitia obflinati.

15 Qiiafi mare {crucns.quiaperfequebanturadmortem credc
tts in Chrifto rt patct in ^tiibus apcflolorum in pluribus locis.
14 Etrcdundantfludusin conculcationem & lutum.
Sicut.n.flu&us maris venientesad littoragenerantibi lutu,qucdpo
ftea a tranfeuntib.conciilcatur,ftcperlecHtiones a ludds illata: Clni
Jiiams meruerunt quod conculcarentur tanquam viles a l\prnanis.
1 J Non eft pax impi js . qma ludd qui remanferunt obftinati,
Junt perorbem vagiin opprobrio & feruitute graui.

A D D I T 1 .0.

incap.^y.T^bi dicitur mpoflti. Qui autem habafiduciam
mei. '

ciimhocquoi dititurhic.Quia.ijt habctfiducia tnci.exoo-
tiitur de fidelibus Chriftinihilpropriumpojfidentibus.Hoc quodfe
quitur. Hsreditabit terram & poffidebit montem fanao

"CARLVnL

Lama.Domi

nusadpro-

phctas,vcl
adapoftolos.finito
.f|priorica.inquo
paxiuflis, &nulla
tcquics nunciatur
impijs.

* Auguninus. Si
• I cuifortedifplicco,
confideret pericu-
lummcum & au-
diat Dcum com-
rainantcm . Si non

annunciauerisiniqiioiniquitatem fuam fanguine eius
dc manu tua rcqniram.Et itcrum,clama ne ceffcs &c.Sa
tiuseftfratrcshicfuftinere paruam amaritudinem, &
pofteaadstcmambcatitudincm perucnire, quamhic
haberefalfumgaudium & illic fine finefupplicium.
b Quaft

mcum, nullo modo inteUrgendtm efl de lerufalem illa materiali ' p
quamuis. v. Adrianus Imperator illam lerufalem conceffiffet Cbri-
Slianis ad habitandum,nunquam tamen eil dicedum quod hac pro
pheta pranoflicauit in pramium fidei (^ fpeifidelibus Chriflijvnde
tal is expofitio tanquam ludaica eH refpuenda: &fecunda quam ifj, .^ ^
ponitToflillator eflproprie catholica&vera.

qt

e

P V T. LVIH.

«fTutamen TAperteabiefto timore prxnuncia
capiiuitatem iam imminetein,& multorum nece
aduentibusRomanis. b «lA pndicatione.
, c Tvtab omnibuspo(fis«udiri.

Lama' nc ceflcs quali tuba exalta vo-

a TQjia.i. Ad hucpntes rcfipificre.

cem tuam : & annunciapopulo meo

a TEiecrabiUa,idololatiiam,homicidium, ikliuiufmodi. TMa-

TMinora.
cordc ad tcmplum ,ad finagogamconuenicndo,legem Dei legcndo.

pcccata corum

fcelcra eorum

TMinora.
nuenicndo,legem Dei legc

Mc etcnim de die in diem quxrunt

& domui lacob

a «Quptidie. b TOte & fi non
h

4
5

6

7'

b Quafi tuba.Yhx Z-
poftolisdicitur. /»
moruem excelfum afce
de tu qui eu-tn. Si, nec
buccina nec tuba
affumitur,fedmori
tem iubetur afccn-
dere&propria vo-
ce perfonare. Hic
autcm,quia&pec-
catores funt&de-
orfum quibus eft
nnnciandum, non
iubctui: prophcta ^'Ctfr, i^ g
inmontcm afccn-

derc,fed tantum vocem fuam ficuttuba exaltarc,& fiuu
ra nunci^arebella, vtquomodo mortui ad vocem tubje
funt viuificandi,vndc . Canet.n. tuba er monui re.Cic Ifrad
pcccato mortuus audiat fcelcra fua.
c Vopub OTf 0. Ac fi dicat vidcantqualism patrem perdide
runt qui ct peccatorcs populum f uum vocat. ^i^^y,

I

NICOLAVS DE LYRA:
C A P. LVIII.
Lama ucccfCcs,Hicremoueturtertiuserrorproce-
dens ex.defe£litmoraU. Miquienim confidentes de
apparenti iuflitiafeu fimulata, per Ijoc praftrmcbant
faluari .• & iflud multum vigebat tempore Chrifli , vt
patetexdecurfuEuangeltfjvbimultumarguiturhy-
f^^ifts^^hatifMrum^^acerdotum & Ltgtfpcritorum.Etfecundum
hoc tftudcapkdum induaspartes diuiditur.-quia primofalfum re-
rnedium excluiitur fecundb vcru concluditur,ibi:i^onr\c hoc cft.
Trimaadhuciniuas quia primo falfitas pomtur ,& fecundo exclu
ditur ibi±Qzciix diCCircaprimm.Dcuspattr alloquitur homi-

nem Chriflum.

1 Clamanc ccffcs.prxdicationemdebiti continuando .

2 Qaafimbncxaltzvoccm tium:manifcfit'docendo:hoe
enim niodopr<edicauit Chrtflns,vtpatet in Euangelio .

3 Et annuntia populo mco.f fflael.

4 , Scelera comm. i.peciata contra Deum commiffa.
J Et domui lacdb. qui alio nomine diBus eft Ifracl.

6 Pcccata coru.t ommifa in proximum Imc populo prtcdicauit
Chnlius m propria perfona,propter qmd dicit,Mat. 1 5 .c.Non sti
miffusnifiadouesquae pcricrantdomus Ifrael.

7 Mc ctcnim dc dic in d\Zc[\xxx:\xnUegedo fcripturas^de tpttt

Tom. 4. Q^ a

471

Gloford&NicoIaideLyra ^72

Pfalif

Gei>er.4<a«

/Ca OlWHoc eftquarccgo noncxaudiamcos ficanllos
A qui in ccdcfia iuftitiam faciut.iuftc & pic viucntcs Chri-
ftum vcrum Dcum & vcrum homincm confitcntes .

b l{pfunc . Alia tcmcritas ludxorum quafi confidcntcs

in confcicntia bona iudiciura iuftum poftulant.lccundu

iWnd. Indica mt domine quomi

egoininno.m.ingref.fnm.

C Qifare ieiuaauimHS.ObViti a

funt vctcris,hiftorix,quod

dominus non rcfpcxit ad

muncra Cain- eoquod no

rcacdiuidcbat cumfratrc

&:rcirc vias meas volunt. QuaiiGcnsquariu

dicatqueraqo.m. fcdomneiudiciumde.fi. TLegem vd vetim b-
dem.dcqu. iuftus viuit. ^ i-n * /* *

ftitiam fcccrit , & qua: iudicium Dci lui non

ilVocc:vnde;l'i.pu'u5l..cUb.jsmehono,&cfVr.r.f30»m.

vitia n6 detrahis, in malis pcrfcucras, non plnccscir cor D
pus famcdifcrucias,cuinirpi[cr pcccando bla idiri.s?
i Coiiiguioins. Veccau intcUigimas que in dic . riunif pro
ximisdimittcrciubcmur.vt nobis dmiitr.it D.-ns.vt fccu
hdicamus.Dimittc no.dc.&cLxx.apcrtius. Ounc lcri- M;»

pturam iniquam conlcin-
de,fal(a.r.chirographa,qui

1 buslqpcpaupercsdcprimc

2 bant impii . Si.h.impiuni
cft dcbitum ab eis cx igcre ,
quinon pofTunt rcddcrc,
multo magis ab hisqui no

rcacd.uidcbatcumtratrc ^'''''''"''''t''^ C.i^^^^^^^ Af 4 debcnt.Tropologi. Qiiiic

fuocuicharitatcmDcun- 5 dcrcliqucrit . Rogant mc ludicia lultltis, d^4 J ^^3bomnibirsnuUs,&

^c Procopius.Cum.n.ho
ftcs ingrucrent, Dcum iciu ^
nio dcmercri fc putabant
fi a cibis,non a vitijs abfti-
ncrent idquc animi hnmi
liationem nuncupabant.

jiial.:.deoDOnexaua.a.n. o -!»-"•""" —--.r.i > , ,„. .._
^l muftit...rguunt Deum, qu.f. non refp.c.at ope,. bona 1 D.ccte».
dVventrl.clu..cmpu.....vir.u.cm,vndc:lcmnob,s.nS=bbato^ ^

apprdpinquare Dco volunt. Quare iciunaui

« t<i»fi «ratum. b I^AfflUimus ieiuPj.ndo . c Vitam^jnunalem.

mus,& non a'fpexifti:humiliauimus animas

vult iciunium (uum rcfpi-
ci, non folu dcclinct a ma-
lo, fcd & faciat bonum, vt
foluat omne vinculum ini
quitatis quo fimpliccs hc-
rcticorum ligati funt frau

, INon pl.cul. t.bT. b f ^efponfio;TQu.f;:Idco nor. cx.ud.o quia Cne
Uar.Oncru UUU.UH-uau. m.fcr.cordi,.ec pro l^de fic pro vana 1^°^^-^^^ l^TSri 7 dlbUS.Vndc. DccllUanteS aUli p,

Atquodnon alpexifti ad- d noftras, &:.ncTcifti? Ecce in die iciunil vdtri 7 .^^^^^f'^^^^^^^^^^^

dit.nOn Dei ignorationcm , ,„iu„ia „on eonte«no fed quxobfunt '«i""'"'-^ JT^^V^dSiri^v^it^^^^^^

■••-•• '^ bi, Uucior.bus.c ^ldeo f-rfit.n Ixpc ic.unrjb.nt ,.jepetej»d.« deb.r^s ^j",'^'?'-

B lcd infocliccm corumquc
fpontc admifcrunt cxitum
Deeoo.din/. dcmonftrat.

cieiunium. ^j £cce jn tfif. IciuniuDcO

Sfccndl" acccptum cft non lolum a

cibisjfcdab omnibusrcbus

Hom.idjn illicitis abftincrc.

Euang. c Volwitas vcflra. Grcgor.

Voluntas ad iuftitiam , pi-

gnus pertinct ad iram . In

cafliim pcr p^nitetiam cor

:,. i.ucior.bus c ^ldeo t-rfit.n fxpc ic.un.b.nt .. tepeienu.. «u..., .j.-.-.". CUm 0. /«/.Huiufmodi. tt.qui £

t inuenitur voluntas vcftra,& omnes t debi- 9 confrac^bi lunt d.mittcrc

afCumlite blQuia. 1-Homointeriot vcfcitur carnibusdtaconii dcbct Vir eCClelialllCU.S.atq;

quidaiurinclcampopulis Athiopuin_ c JContradebitoiCs. difloluCrC Omncm (CriptU-

^ toresvcftrosrcpecitis.Ecce'adIites&cont«n- 10 ram haercticorum , vndc

tTExigemesetiamquxnoncommodaftxs. b TKitetius- « «B-eCftentet. propheta:^''^; </«'/<; «'^"Kf '*/i- \^

d»Qa.odpeij|scft. e.-.: «.;!„„« ;r«,^;^ fl«/M«ffi,€j-f.Frangatquoq;« -

tionesiciunatis, &pcrcutitispugno impie. „ Vuricntibuspancmdoari^'

a fQu.fi fivultisvtexaudiamvos. b TSinemilencord... jrPro laudc nomi- r>omin\K n frlftosna-

nu^.vt audia.ut dum o.at.» in fyn.gogis & w angulu pU.eatum.vt v.dea nS. i^OminUS.n.rraCtOS pa

mini.bhominibm. (, /- ii i- ^* ncs apoftous traaidit,quos y

5 Noli te ieiunare, ficut vlquc adhanc dicm , vt 13 eis in j.fportis & 1 2 cophi- 1

'-- r.-'^^^". j. ^. , aflrrnincubiculum,8ccburooliioorap"atfemtuum. nis COmmiuUtOS atq; COrt-

pusattcritur,fimordmatis h aiJaiaturinexcelfoclamorvcftcr. Nunquid 14 fraaosinEuangeliono-
morib.mcnsviajsdiflipaf. ^""''*'-"^*_" ... ...... ..a;„.„H.,--ih;<.„s,Kiliicitis. .^..^^ ^..,, ..o^.mi,

in-

f I{efetnis. Qui rcpctit no
habcntcm , Deo facit vio-
laitiam.

g T^olite ieiunare (icut -pfque

adhanc rfiem.Nc vidcatur re

probarc iciunium docct

quomodofiticiunadum .

Sermo.T7«. jj 2{unquid tale eji ieiunium.

<le icmpore. ^ Xuguftinus . Spirituf-

fanftus pcr Ifaiam ieiuniu

probat, cum nonfolum in

, * tcrmifta corporis rcfcftio

cft, vcrumctiara a malis a-

dibusfa6tadifccfiio. Itaq;

Q fi ncque mcns tua graue

tur opprcfla pcccatis , neq;
animus tuus vitiorum iUeccbris,dclcftet digna Deo cxo
luifti idunia,C^cru fi corpus tufi Idga iciunia cdfumat,

vitia

NICOLAVS DE LYkA.

multum glQifisbantt:r:tamcn hoc magis faciebant ad habendum do
4« miniumfuperfopulum,quituncgubemabaturferSacerdotes, &
Legifperitcs,quam propter notitiam vcritatis.
1 Et fcirc vias mcas volunt./. pr^tendunt quod hoc velint.
a Quafi Gcns qua; iuftitiam fecerit. cum tamen contrariu
egerit. i ecmdo gloriabantur de oratione,& quantu ad hoc dicitur.
j Rogant me iuditia iuftitix.t.^Moci iudicem pro eis contra
aduer(arios.J.!{pmanos qui eos tencbarAfubie^os.

4 Et appropinquarc Deo volunt./.»» iuditio ad allegandum
J'tam iuflttiam tdcofubditur in perfona eorum.

5 Quare iciunauimus 3c non afpcxifti?/;«- cxauditioHem.

6 Humiliauimus animas noftras.J.H(?/OTer/p/oi in cilicio,&
cincre.

7 Et ncfcifti?/>cr approbationem.Quod autem tempore Chriftitx
iia ieiunia,fa(erent patrt Mat.^.b. vbi difcipuli loannis dixeruut
C/;riff o.Qiiare nos & Pharifa:i ieiunamus frcqucnter, tui
autcm difcipuli non iciunant?

8 Eccc in dic ieiunii.W/c excUfitur remediu falfum per refpon
fionc domini,ck dicitur. Eccc in dic iciunij vcftri inucnif vo-
iiitas vcftra.dccjp/r«r hic voluntas pro appetitu fenfitiuo, quejc-
quebantur contra diHamen rationis Grdiuinct legis,ideo fubditur.

9 Et omncs dcbitorcs vcftros rcpetitis. cum auileritate it
mpotcnies adfoluendum & temporc prohibito.f.annofeptimo qid
efl remiffionis,Dcut.i 5,

10 Eccc ad Utcs & contcntioncs iciunatis.'. in die iciunij ve
flritaliaexercetis.

1 1 £t pcrcutitis pugno iinpic.{w«rMn({(>/>ro;r/mo aonfolum

~ bo"ni'funr,Vrrcrpt7D*o?;fiJmc^^^^^^^ ^ " & cxtta ccclcfiam algcntcs

querc quafi circulu caput ruum,& taccum Sc^^g frigorc infidelitatis inopes -

^ * * tAiiasvi. atq; percgrinos,inducatin

cincrcm fterncre ? Nunquid iftud vocabis ic- domum ccclcfie,& pperiat

TAcceptab.leDco. ,fNon:SedhocV.magis. , in COrrUptlOniS palllO, Vt ^ ^

iunium,8rdicmacccptabilcmdomino?rNo »0 tunica Chnfti vcftinnontw

,»Ofte»foqu,leieiun.umrcprobc^Jqualcapprobe.oftenditut. mancant lU fcpulchnS : qcl

nc hoc eft magis iciunium quod elegi? t Dil-

a t Falfas chartas de qu.bus diccbant obligat.» paupetes. b «Non prohibet fua
repetetecharta. cfldeft Cne lite. dtChai.atum. tFalla.f.chitogr.pha,
quibusinnocentesopptimebantfaeneiatores. /- 1 ' f T " d

folue coUigationcs impictatis , ioluc talcicu -

* I de co lcgimus qui poflclTus t jaj
ademonu lcgione in mo-"*
numcntis mortuorum ha
2j bit.'abatnudosCumq;hoc
fcceritcarnem fu am ne dc
fpcxcrit.i. fpiritualitcrdomcfticos fidci , quoddixerunt
Lxx.domefticos fcminis tui nc defpcxcris. ^

^ Frange

rerbis,fed etiainJudiSyideoJubditur.

ii Nolitc iciunarc.per takmmodum.

II Vtaudiaturinexcello clamor vc^cr. contentiones &

brigas fiifcitjndo.

14 Nunquidtalecfticiuniumquodelcgi.f.pro^^ar.

15 Pcrdiemaffligerehominemanimam i\nm>. i.fcipsu
pcrabHincntiam abfquepimte.q.d.noti,quia cxcrcitatio COrpO
ralisad modicu vtiliscft,pietasautadomnia. i. ad Tm.^
\6 Nunquid contorqucre quafi circulum./» He^r^io ha.
betur quaft hamum.

1 7 Caput fuum .quodfaciebant ad ojlentationem ieiunij, in hoc
deftgnantes dolorem capitis ex ieiunio,

18 'Etfaccum& cinciemfterncre.J./'ro/f3o/;tj>jr,«rf.

19 Nunquid iftud voci>bis iciunium?./. Deo acceptum,qm
ft dicat non. ex quo ifl pietate &• virtute racuum.

2 0 Nonne hoc eft. Hic confcquenter verum remedium condudi
tur,&primo quantum ad pietatis exercitiim.Jccundo quantum ad
diumum cultum,ibt.Si aducrteris. Quantum adprimum dicitur.
Nonnc hoc cft magis iciunium quod degi^-i.approhaui.f.
inquofitabfiincntiaavicijs, & exercmumin operibus pietatis,
ideo jubditur.

2 1 Diflblue colligationcs impictatis ./. cauillationes quibus :
Sacerdotcs& VharijM muoLucbant ftmpliccs ad pecunias eurun.\
exirahendum.

2 1 Solue fafciculos deprimcntcs. '. panasgraues quasmpt
«ebant fuper populuM,ficundum quod dicitur. Matih 23.0. AUC
gant cnim oncra grauia &iroportabilialupcr humcra

homiiium. '

•jc Dimittc

473

1^^ Procopius Erit venim dcmiim iniquitatis vincula

's^roUierefidiuitiarumcupiditatibustelibcres, fiqui funt

^ infirmiorcs.accufarionum inuolucrisnon impUccs.Dif

ibluecrgoquas inique prauoquc animo confedtas ha-

bcs.cautioncs, illis rcmillioncm indulge, qui pcr eas aut

pcr iniquitatis coliigatione

Ifai-^Cap.LVIII.

474

conteruntur Diiaccralibel
I losquiiniuftanominaco-

r [iopleftuntur.

roim a F<an^e efi-.rientr panor. Pa
ncm efuiienti frangimus
cum Clirifti fidem (qui pa- a
nis viuus eft; & lcripturam
facram (qux fpiritualiseft
nobisviftusj alijsmanife-
fiamus.Sinon potestotum
darcvel vt multis profit, di

'«•I fptrpt, atditpafveribuuQn od
raanducaturus cras, finon
ieiunares, da pauperibusvt
ieiuniumtuum nonfitlu-
crumniarrupij ,(cdanimaj b
fainritas.
J« Grcgori us . Qui crgo a

4 paradifigaudiiS percibum c
cecidimus, ad laa:c inquan-
tum pollumus pcr abftincn
Btia reiurgamus, lednemo
iibjabftinentialit efte pu- d
tatjCum pcrprophctamdi c

a TQul pro fame fe vendiderunt, quod fipe faciebant. TFame vcl
loni;* fcruttute.aliquando enim vltra lerminum detineliaiu cos.

lostaepiimentes.Dimitte eos qui t confraifli

af i leiuituic. b«rSeruitutisvel peccjti. c«rQii^afidicata|iquij Debiiu- '
res non hDbeo.quid faciain.vt fulcipiant ieiunium meumiJFrange efu
rieniipanem. °

funt libeios,& omne onus dirumpe.*Franec

a flNonalienum. bf Nedepauperiaiecauferis. c 5"Egenos& va*; os
in dommn inducimus.cum difcordantes in fratctnam pacem & chari
tatis vniutem tenouamus.f A quibus non expeAas piaimium.df Ho-
Ipiialfs inuicem. .

efurienti panem tuum,etcgends vagofquein

aT.Ta^ucteftum.jtcipe cilum.li non potes prKbere panem. b iCouuuaam li
non habestu.ir.i c f Fi.Hc, viitui!bus& nperibut.

duc in domum tuam . Cum videris nudum,

a • leibo & exciiiplo. bf Peccatorem libi fimilem. c f ConSderans leipfum ne
fi tti icntcris.

operi eum t & carncm tuam ne dcfpcxcris .

a « Cum lisc fcceris b «iriiBent^busiiomen meuraotietur fol iu. fSicutfol

■nnianc. c «rCliriltus.

Tunc erumpet quafi t mane lumcn tuum , & 2

atKcmiffio oniniumyeccatotum bf Adprzfentiamiudicis.ad beatitudi ?
nem,vndr.Eccf hon.o Jt opera eius. ^

fanita s tua citius orietur . Et anteibit facicm

fBonaopeia. al Filius.de quoexu gegloria mca. bf Vt gloiificerij.
ud Dcum &: homincm «^Mifericordix inproteft'-ne

b

catur, frangecfuncniipa

tuam iultitia tua,^gldiia domini colliget te.

a«Coidf,ore!{oprr- blCuias volMnutem fe ifti . ctBencficijs refpondcndo. 5

nemmumfiludergoieiii- f Tucmuocibis,t & dominus,exaudiette,cla- .

nium DeUS approbat qUOd .•' '^^'_ '"'?""'"''''" ^"' ^^," i^^honisoperibus. auxilium. ^

adeiusoculos manus clce- ^^^^y &dicct: ccceadlum quia mifericors 7
molynarumalkuat,quod r i • ^d^M-"» c- i n i • i o

cuptoximidiledionc agi lumdominusDeus tuus.Si abftulensdeme- ^

tur,quodpictatcconditur, g dio tuitcatcnam , & dcfieris digitum exten- lo
liocergo quod nbilubtra- h «Dcirahcre - • -

his, altcrilargire, vtvndc

tua caro affliguur, indc cgc

tcsproximi caro rcparctur.

b It carnemiuani. Proxiam

inneeeft!i[ate qualibetrcco

gnolce limilem tibi , confi -

j derans te morialcm & pafli

' bilem.Vnde. f^ijitansjpeaem

tuamnoHpeuabis.

c Lmen «M^^w.Sicut matuti

naiuxfoluitteuebras,italu

rae veritatis fugai errorcs.

-:j Chryloftomus.Bonita

i,,.ris miiericordia nihil cft

imelius,caufaluciscft,&ad

mturumquoqucluciscau

lacft.Oricturinquitlfaias

^ a « sed obcft. bf Larga pietate.

dere, 6c.Ioquitquod non prddelt . Cum effu-

aTFinem 1^.11 imMcuivcleorporalem. b «Voluntatemcompatientem.
, c IQnacunqueanguftia.

d luflHia. Chriftus qui omncs iuflificat,antcibitadaIo- D
ndim,vnde.f^a<iovobispaYayeloc. ^ 10.14«;

c £i^/o«jrfow/«;co%;af.i.fufcipictadfe,qui dixit.Vbi io-'»<l'
cgofum:illic&miniflermeuscrit. * Libdeoratio

f Tuncimocabis. ^ Cyprianus. Ade(refepromittit& "'''^*"'"'"

audire& protcgereeosqui tdcprcRi.
imuititi£E nodosdcpcdore
foluuntj&cleemofynascir
cadomefticosDeifecundti ;.i|^ta
ciuspricceptafaciunt.Nam '^Sk
dumaudiut quseDcuspra: *Nonehocf.
c pit fieri, ipfi quoqj a Deo
merentur audiri. Pfal.iis.h.

g C atenam. VcQCZtOtnm. ^^'^^'^'^'
Vnde . Funes pcccatorum cir-
chmplexifmt me.Et. Funibus
peccatvrum fuorum conUringi'
tur qitifqi4e.

h Diiitum extcndrre.Vroyi\'
mos notarcdetrahere.Idefi:
non folum non cogitcs , &
non facias hac, fed ne detra
has.

—. •■"*• ituti *U—

1 Etojlatua. •?« PrOCOpius. fcondastc.

Animxnutritioncm poUi t'»qi.c.n5
ccturvfquead faginationejf'"'"
offium qiiorum nomincw-.
virtutes eius idco fignifiica
tur , quod h« fpiritualibus
donis impinguentur.]\(f(^;<e
enim folo pane vinit bomo , Jed
omni vnbo quodproredit dc ore
Dci . cuius formam mnnna
nt)bisreprelentauit. Hunc
igiturcibil quocxciderunt
Ifraclita^.fibipcrfidemgen
tesaflumpferunt. Eftvero
de oflibus ab ijs mutuata
diccndi ratio , qui moUiter

■f &acame
tua non >b-

:itncn)Ui.

II

, niiniu.

. .,^u..„HucanBu„ia. ,, forpusfolcntcnutrirc.

dcriseiuricntianimamtuam.&animamaf- ,, ^ «o"'«»m(;««.volupt.^Ms

^ aTQaocunquebeneficio.anmodofuftentando,fed ^ ParadllUS .qUCm pUntaUC- - qu?a miTcrl.
etiam fi pot^rs fanando. bf Feccatorum fnpandis. c f Chriflus. Tat dOmiUUS DCUS 3 ptinci ^°" '""'d<»-

fli(aamreplcueris,orieturin tcnebrisluxtua, ^^ pio^fdlicctccclefiam.Fons"'"'"

afFtiift^siliqnaniloienebri.nancantem luxindomino. Treccai. bfClati- itl mcdio Chriflus eft,CUiuS

.a.,uft,ti»M^Tunc. ICum ten.bi, tuxeruni ficut .x,eMdi«.f Ac,er„am. IJ nOndcficiUnt aqUS doftri

& tene brs tUS erunt ficut mcWs . Et t rc- na: fpirimalis , quce ecclefia
quiedabittibidominus Deus tuus fcmper , irrigant. Ethoceft. Etent

afVirtutibusvelvifioneDertatis. TTecuraprincipium^die qtl^lt hoitUS irrigUUS . 6 Rddis

virtunituas.infplendotibusfanrtorum- I7 VCl CCClcfia.

&timplebit{pIendoribusanimamtuam:&f ^ ^ Procopius . Hortus di-

. a,Vittu«sn^pdeficiantyelcorpniindieiudicijfurcitabii. bTAbigneattt- l3 uina Spirituflanai COnfitio

k dffa'warHbc;ibit. Eccri.quafihortu'sirri. ;^ a1bS™d™r D^ct ^

m2tutinnff.ir.„^KL.i "V" /••/-• 1- . vero&hortusipfaccclcfia,

iSuSc.Hc '^ "^^ ^"V «n^i^cricord.am.nproxi- cnmshxc verh^(nnt,Defcendnpatruelisinhortosip/m, vl

kcr^tn^Sel^^^^ ^orrieJat /ruaxm^DiCitnrScfons quem nulla vnquirm

Zf,un^^^^^^ aquadcfccit. ^

intuturolucemlargietur. ^ -^^ sicat

NICOLAVS DE LYRA.

» Dimitte cos qui confraai funt. ex duraferuitute, C^tcra

^atcntv/q^eibi.

2 Tuncerumpetquafimane lumen tuum. orientetibi
Imemltitixpergratiam.

3 Etfanitas tua citius orietur.a^ infirmitatc culpa.

4- Et antcibit facicm tuam iuftitia tm.per anzelum cuHi '

(■intem ccram Oco prafeneata .

5 Et gloria domini colligct tc.in morte.

6 Tunc inuocabis . Htc conctuditnr remedium verum fiantii
"'«"onem .- cmn dicitur Tunc inuocabis & dominus exaudut.f.

*l"^ndo,xercuernoperap,etaiis. ^

7 ^'^niabis.in/erHore orationis.

9 Quia mifcricors fum Dominus Dcus tuus. non efl in

iuttmV,!lnVn ""'''^"'l"^P'' moduglo^^ intoltneartspnmo

iV / ""''■"'^'^''C mcdio tui CZtznzm.tniarceratosrclax in
^•y ^i,catenam pocat cmltauoncm ^uinuolucruiHmftmplices.

1 1 Et defieris extcndcre digitum.«//oy de peccatls notando,ft
(Utfacicbat Vhanfxus,Luc.% d. ydut etiam hicpublican''S.
I z Et loqui quod non prodefl.4//oy vituperando, & te om
mendando/nut illeThartfaui dicebat. Non fum ficutCXtcri
hominum raptores,adiiltcri,ieiuno bisin Sabbato, &c.
I i Cum eflTuderisefurientianimam tuam. ptr pietatis af
fe^um.Et ideo/uhditur.

14 Etanimam afflidlam replcncris.tiusdefc^/ifubleuando.

15 Ofictuf in tcncbrisluxtua.'.»w«fa6fwrff«f»c^r/j «<//;/■

adlnccm '^y.>iu .

16 EtrequictTi./;>«c«t/j-.

1 7 Dabit tibi dominus fempcr. Ex qno patet,^ non loquitur

de rtqitit: ternpor.d ,qi:x f, tquentcr interrumpitur , & rt: *ximi iu-
iiis qui de cummitra curfu plusccteris teinporaliter aFflgmttur:/^'
cunda ad I himnthtim ttrtiu cap. Omnes qui pie volunt vf-
ucrcin Chriflo Icfu,perfecutioiiem patientur. (^odaute

in aliqntO'is i:Or s tnterpu,iitur:Deus tHus.tiun iji dc textu.

1 8 Et implcbit fplcndonbus animam tmm.i.fpenderibut
dtutne nornuc^ iiitutis.

19 i-toffntnzlibcra.-^b infirmitatecorporis.

20 Etcritquafihortusirriguus././nZ^on/j^pcr/tMr/^cMnrfwf

Tom.4. Q_j

47^

Glorord.&NicolaideLyra 476

^ a Stcutfoni.h.^vcc\
A labcrisChrifto ca-

itVhtumm fioiibmSeop«amftuai»>4J(on»ificBiu-lnChri(lai. cT5pirituilium»irtutuni m».
teft. dtrxlum;<"-trtitanGbunt,vetbaamemmeinoii tranlibunr Tl"'"' caticra.

t^ediHcator . £)
Procopius.Ma

t ate.

teft. dfrxIum.V'rtrtitanUt>unt,verDa..uirmmcanu.. p^ ^ .^ -.. ^ PrOCOpiusMa

, guus,6^{icutfons aquarum,cums non dcfacientaqua:. lit ^^^.^^^ ^^^[^^^ ^^^^

* ^''^'^'''^'"^'''^■''%Xpr!'n^?.r^^^^^ I caredf.quiccclefi?

rcftTJnTh^ocaTrc- b aulificabunrurtin tcdcfcrtafcculdrum/undamentagene » dogmatad.alcaids

flanrationcm qux c aTvttiufqacyoH- btoecciciiacioch.^ifane. a».moitrationiDus

fada ca lub Zoro- d rationis & ecncrationis fufcitabis. £t uocabens. f ardihca- ? ""'i!"^'V,.".f '"^° t c

E

itituo
^cdifica. ludxi

babcl.& Icfu Saccr
dotcmaeno.vclad
illam qua dclirant
futura in vliimo.
Mclius ad ccclclia
hccrcfcrripo/Tunt.

irtnonfacia» *' ThcodorctUS .
Per hasfimilitudi-
ncs promittit ho-
mo Dona fcmpitcr
na. Nccpotcsintcl-
ligcrc^dificationcs
fcnfibilcs: (cdfpiri-
tualcs. Quomodo
.n.eruntfcnGbilcs:
quas nominat fem
B pitcrnas.
C F^ndament a.Apo-
ftolos.prophaas &

Kal.8^a. fiaiilcs

» f r.«dicatof. 1 (SnHiendo Chiiftum vcrum Deam & vcrum homwjm. b «Doatinatum qu.bui
'mun..at ccclelu. c Uttotum. vb. «,n ciX ,u.cs. ncque p.x q. ''^^'^^^^^ttn^S^lt

tdr fcpium , aucrtcns (cmitas iniquitatum . Si aueiteris a

»5CL>ictcanim«qu«on.n.iempotecel«br»nd». bTMe. .u.cmpenemoi. funipedei. e^Catnij,

Sabbatd pcdcm tuum,t faccrc uolutatcm tuam m die fa

. fCclcbtani dom.no Slbbatidelicata.TDeo.cccpium. cPutuni^TNon tuum.

do mco , ct uocabcris Sabbatum delicatum , 6c lanaum

a f in opctibus tuit. h «rDom.num.fVcl diem Sabbati.

muro obfcpit , nc «-"p
cadcm, vduti hor- '"'*:
tum dcfcrtum, qui ™'
cuq; voluerintpcr-

an

l.Cor.j.c

o uagcntur . NamtSc

iftudipfumqua: p-

pctuo dcfes cft ani-

7 ma,patitur,cumca

,-i--r . i, r • ^ demhoOicuilibct,

dominigloriofum,& glorihcaucris ciim ,dumnon tacis j, fiue dsmone fiuc

afAftion«p.aua.. b fVt n.cfcilicct opetepccccs.nec voluntate. lOanim» CUpiditatC

uiastuas, 6c,noninucnituruoluntastua,utIoquarislcr- n appellcs,tandiu per E

.fOdiofumvelociolum. b Cum fuptad.fta fecci... c TDeleftate indom.no &dab.L i.bipc&c Uia cft,doneC mCtU

' ' i ^Non mundan.s. e fln «trrna beaiitud.ne. j r\ • .

moncmuincddcaabcrisfupcrdom.-no.&fufto-llamtc j] f^'^^'Zu"! "

.TA.ietnxfol.Jitat.sl.ocenimfoluraelcmentum.inmobile8cfolidun. b Tic.l.cetpattu 7«a. Ininuitatum all^e

tQuamnccoculu. vid.t.necauii.audiu.t.nccincorhom.n.safccn^d.t. C intquiiaium i\m

fupcraltitudinesterrx, 6ccibabotehxreditateIacobpa- H inquiercm.ffemi-

f a fOuafi Vctafunthxcoronia Os en mdo. b TPetptophctam. f S«monem fcilicct. taS CrroriSjin quic-

S tristuLOscni'mdominilocutiSmcft. '^ ?r7/jv?u"mif-

furfum non deorfum.vli Loth dr.in monte faluu te fac
g Hxr rrf/.Ca:lefti,quamdcdi lacobcuius filiuscsperfi-
dcm & operationem , vitia atq; peccata fupplantando *
Cuius enimfi quisimitatorfucrit,eiusfiliusdicitur.

Vnde: Fun-
damema eius m montibuT /4»fliV.Fundamentum autem fin •
gulari numero Chriftuseft.Vndc. timdavicntum aliudne-
mopotejtponcreprjeter id (luod pofiiutn cJi,juod tji Chrijius lefus.

d uAedifi-

NlCOLAvS DE LYRA.
I Et Acdificabuntur in tc deferta ficulorum./. Gsntiles

^ adiungentur tibi in vna ecclefia,qui fuerunt dcjerti in priflims [xcu
lis,inquantum carueruntlege & prophetis.
i Fundamenta gcncra.^cc/. per generationem fuccefjionem
addutes aliquos ad fidemiquod impletu csi inapo^otis, & in alijs
crcdentibus de judJtisiper quorum pr^dicationim & do8rinam in
fi ripturis eorum teli^am conuenuntnr Gentilfs adfidem,

C J Et VOCabcris scdificator, &C. .Aedificare fepes materiales
efi officium pauperum & ruflicorunt,& ideo non eH tale quid quod
debcatpromitti proopetibus virtutum. Et ideo perfepcs hic intelli
guntur irtipedimenta per fanam doclrinam & ordinationcsfacras.
Ei hoc impleium efl in apojiolis & eorum fuccefJoribus,quiper f/i-
cram doHrinam &facrx ecclefite inflitiita,oppofuerur,tpectatis ob
flacula.Et ideo fiibditur.

4 Auertens fcmitas^n quietem. Sic efi in Hebr^o & in U
bris corre^isad cefjationem .n. peccatorum fequitur quies mentis,
fropter quod cUciturinfine capitiili pr^ecedentis. 2^o» eHpax m-
pijs,dicit dominus Deus.

5 Si aucrteris. Hic ponitur rerum remedium,quantHm ad Dei
SabbJtiobfcr cultum . Circa quod fciendum, quodper obferuationem Sabbati hic
uatio. intelliguntur omnia qu£ pertinent ad debit nm Dei cultum,ftcut &

inpraccpio decalogi,Exo.2o. Mcmgto vt dicm Sabbati fan-

C(X^Z.CS.Adcuius obferuationem requiritu ab cpefibus pcccatorSi
qu^ funtmaxim^ feruilia, 7o.8.s. Qui facit pcccatum feruus
cftpcccati./</fo<//«wr.Si aduertcris a Sabbatopedcmtuu»
yt non procedas ad malt agendum . ideo fubditur.

6 Facere voluntatem mzm. fequendo appetitum tuum irra*
tionabilcm.Secundd ad obferuationtm Sabbati requiritur occupa^
tio & meditaiio circa diuina.ldeo fubditur.

7 Et vocaberis Sabbatum.'. intendendo ad diuina.

8 Et glorificaucris.?. honoraueris debite obftruando.

9 Dum non facis vias tuas./e^«e«rfo tuas concupifientias,

10 Etno inueniturvolutastua.».fj5^ff«i-/fn//WM<jp;>emw

1 1 Vt loquaris fcrmoncm./.wa/ww contra Deurn vclproxi-
mum,fed magis fts intentus ad Dcum laudandum.

I z Tunc dele£labcris fuper domino,/ie«/>»f intra te confo
lationes diuinas.

1 3 Et fuftollam,&c.per contemptum terrefirium & appetitum
cxleHium.

14 Etcibabote. Sccf.inbeatitudine celefli . Bcna.n.terrena cm
ftnt multo minora bona optribus virtutuni,ndpoffunteffeprincipa

le pramium promiffum patriarchis pro operibus virtutis, ficutdt

claratum fuit diJfuftus,Gen.i$.

I j Os cnim domini locutum eft . quaft dicat hocflabile tfl

&firmum.

l

I

A D D I T I O.

J» c. j S.vbi dicitur in poftil.}<loUtc ieiunarc
ybi translatio noflra habet: Nolitc [tmmxc.Hebraica litera
babet quada vetba q:u vno modo fi^iuit. Et no ieiunetis. Et alio
tnodofignant.Sc non iciunatis. Etfiprimo mointeitigatur,ex-

CAP. LIX

^'C Cicnonefi.*?to

a -— cop.Abfoluta
tSap.fo.a. difputatione dc a- a
gcntium&non a-
gcntium pr^mijs&
p^nis, nunccontu-
maces & improbosarguit.Deindc quia bello vrgentc ie

ponuntur ftcut in poflil. Si autfecundo modo,fenfiis efi. E t non ic
intians.vt atidiatur in cxceljo clamor veUer.i.vointenditis\inieiH
nando,vt audiamtni a Deoiquia fi ftc , ccffaretis acontenticnib. &
iniurtjs qu£ Deo no placet.Et l)<ec ex pcfitio videtur magis propria
fpecialiter pf ly &,q proponitur huic vtrbo ieiunatis feu ieiunetis.

iunaffefc,neq;Deu
tfi ad id aducrtiflc
dicebant , cos pro
pheta rcprchcndir
feruarique ab iplc
potuiflcdemoftrai
led peccaiis corum

C A P. LIX,

^Prorheta ad ludxos. a fBteuiaia potcntia ex quo libetauit vos ab itgvpto.
otVos fi ctcdideiitis.

tCce non eft Ibbicuiata manus dni,ut faluare ne

afSipurcinuocaueijs,ficutMoyfcn& atiosolimaudiuit.

qucat.-ncqj aggrauata eft auris ci',ut no exaudiat

quominus opem fcrat,prohibet.

^ Sedini-

)luiCo.

NICOLAVS DELYRA.

CAP. LIX.

'^ T^ Cccnoneft sbhrtW^tZ.VoflquampofttarJlpritparatioad
-Cy falutem.Hic confequenter ponitur falus, GT diuiditur in duas
fartes,quiaprim6ponituripfafa[us . Secundomagnitudo ipfius.c.
fequcnti.Vrima induas,quiaprim6 ponitur falutis neceffitas. Secu
do eius <tquiias,ibi Et vidit dhs.Circaprimumfciendum,quod ne
teffitasifiaefl propter miferiam culpx & pan£ quam incurrerunt
iHiti ex coutcmptu Chrifii (S de ifia eAdemifcria exponit I{a, sa.

frxfens c.& quantum ad hec conuenit mecum :fed difconuenitir.
quantum dicit Iud<eos ab ea liberari per Chrifium venturnmxuiui
aducntus tranfiit in pr£tcritum Igitur primo ponilur huius miferi\
defriptio.Secundo eiufdem confe(fio,ibi: Propter hoc. Vritnaii
duas quiaprimo dejcribitur mijciia culp/e.Secundo pamf,ibi: Co
g,itauoncs.Circaprimumdicitur.

1 Ecce non cft abbreuiata.i.wiBow.

2 Man us do m i n i. i.potefias eius.

i Ncquc aggrauata cft auris.^.<i.t/?d miferia In quaefiis, n
prouenit ex Det impotentia veli^nerantia ad faluanduw ,fede.
farte veftra^Jdeofubditur,

477

llai^e, Cap. LXI.

478

•}e Procop.Oua afpidum rregcmnt,qui adueffariaru po- D
tcftatum fcmina tan^ in vtero fuo gcrcbant. Vnde fant
malitiofa corum proies <?c vipcrarfi gcniminanucupata.
e syiJpidum.Alpis ad primam voccm incantatorisalter.a
aurcm tcrr^ infigit, altcram cauda obturat, nc poflitin-

cantari . fic ludari

1$ a Sed in!<i»ttates i"'/?/j.Oftcnditqnare non cx2uditi,& in
A captiuitatcm dudi.

\} Manus iv<s. Iniquitatcs pcr partcs exponit.ncc idolola

triam obijcitqu.-ctcmporc Ifaixcolcbatur.rcd languinis

cflufionem. Vndc Ibpra: luiUs ptrit, & tion iii iiuiiucgiut.

Wanus enim vc-

■ " ■ » fCulius Kloloriim. b fQ^iad' murusin(frpofitus. T Chiiftusfoluit patictem

mediani macerie. c «iNcvos lalurt vcliudiat.

fed iniquitares vcftriE diLuferunt inter vos & Deum ve-

a f Non i.i.te(H"acicmpccc,itorum velliomm fuftirete. b f Ne viiieat turpitudinem vcftum ,
fcdltatmi feriat. c ^C^SiDurus intcrpolitus. TP/initentiani auxilium.ijratiam.

ftrum, fi^pcccataveftra abfconderunt faciemeius a uo-

a Tln temporetribulationis. b IfProphetarum, &ip(iu$Chrifti.

bis,neexaudiret.tManus cnimveftraiipollut^ {Imtfani^u!-
nc,& digiti vcftriiniquitate. Labiaveftralocutafuntmen-

a «iQu^aiiuo dixerunt: Omniaqui pr2fepitdominusnobiifac:emiis. Vel datmonmm habes' :
i^huiufmodi. ^P.oChii'to Aiitichriftum ponnnt vel promittunt b «r Blifphemiam.

d]cium,&ciinguaueftrainiquitiitemfatur.Non eftqui in-

a ICrcdat in Chriltuii). b ^Qnia cleg^iunt barrabam.ctucifixcrunt Chriftum.
c f In idolo: ldo'um nihil cft: vel in ncfcio quo McfTiafuturo.

wdcetiuftitiam, neque eftquiiudicetverc, fcd confidunt

a f lodaicas fabulas. vCbrilium trrquotidie in fynagogis blafphemando , Mef-

^

ftrgleremialapida
ucrunr,Iiaiafccue-
runt, Ezccliicle in a
Babylonc occidc-
lunt, &tandcmin
filium Dci in cla-
K^Z.mcsSangMS aus b
fttpernos (^ fuper f,-
liss nofiros,
4« Procopius.Vbi
peccata in vniuer-
ibmaccufauit, ca-
dem figiilatim rc-
BCufct,homicidia&
obtrcdiationcs no
ininatim,non lam
idolorum cultum c
infcftans.
c Coiic.pci-unt.Qui
cxpeftat Antichri- d
ftum. Quememm c

fiamadhucexpe^^ndo. b ^Multolabore morrem Chrifti inachin:)ntes.

in nihil,& loquuntur uanitates. f Conceperunt j laborem

■ tFjricnt,rcilicei lufcipirntcs Antichriftum. b ^^onfilia venenufa. c TManifeftando.
d 1Con(ilia,opera vjna ft inutilia.mufcas Sc culices fcilicct ftojtos & (impl'ces capicntia.

&fpcpereiimt iniqukatcm. Oua aipidum iuperuntj& tclas

a ^«..ontra Chriftum machinantes. b Acquicfcendo. ^.sicut Abclaquielcens Cain, dicenti.
egicdiamuri" agrum. c ^onfilijs. d Tludacornm. e TMortczmna.
- - h 1 •. I c d

inha.'retestcrrcnis,
nclocu&Gentem

1 perdcrent.metuea
tcs,Chri(li prcdica

2 tioncm rcpulerut,
vcncnativenenato

5 rumfili;.vnde:Cf-

4 vjmina vipcrarum. ^^^^i^^Jlt

6 Ex ouis afpidis rc-

7 gulus,qui& bafili

8 icuSjCxIud^isAnti

9 chriflus. Exeisem £

10 nalcctur flatu luo
1 f .i. fcrmonc vcnc-
12 nofomultos ccci-

11 dcns VOlantCS ad tperuafitate,
patriamcoeleflcm.

14 Occidit.n. bafilif-

15 cus flatu fuo aucs

16 volantcspcr acra.

ten Reus eft mortis.

m

multo laborc pcr- araneac tcxucriit. Quicomcderitdeouiseorummorie*tur; 17 g TiUa^amouw.

quiriitin iniquira- » fNunirumeiouis. b «Uumcordainiqua Jtvcncnofaconfilia veibisoftendcrunt, dicen- ^S V' 1 rOCOp. 1-Cge

tcfufcipicnt. "^ '" " ' ' ^— — --

* Procop, Con-

cipiut laborcm & f

pariuntiniquitate, g

qui diccre non pof non crunt in veftimentum, neque opcrientur ope^ribus

funt: In tirnorc tua « fTelsarjne»tum. b fOmnesdcclinauerunt, fimulinutilcsfaftifunt.

c tMorsChtifti.

fuis.Opcra corum opcra inutiIa.Et opus iniquitatis in ma- 22 hil aliud vt placct ,

2J quam nuUum illis

c f Antichiiftumicgem omniummaloium. d liConlilia,ofcia, Cuim dcfpClflu do-

doftrina. r >

&rquodtcGnfotumcft,erumpetinrcguIum.Tcl2eorum ^ fominm ""'^ ^'^

21

a fAnims. b IConua frigus mferni. c 1 SanAoium vcfiimenta,opera bona.
Vndc:Sacr'Hotes tui induantut. VMalis quia.

>

domne ta vtcro acc pt
nm & partnriuimis
(3 peptnmus fpintam
liiutis . Eft porro
fcripturs vfitatum
laboris nomineio

inuidiam fignifica

rcquodquieala-

borant , tabefcant.

Concepcrunt ergo

in Chriftum inui-

diam,6c csdem in

cundcpepererunt.

d Ona.lcx ouo fcetus,cx cordcconfilium cx quo aftus.
» Ouaergorupcrunt.dum cordainiqua& vcncnofacon

iilia verbis oflcndcrunt.diccntcs:i^tMj eft mortts.

* Procop,

m fibi c6-
fixcrant.Itaqjcum
noforetclam ara-
ncarum in vcfli-
mcntum dixit ni-

a lQ_^amui(dicant : Nobis non lieet inteificcre quemquam. b fAUcAus. c fCum lantei-
nit & ficibut ad comprehendcndum Chriftum. d f Operando.

« tT^^diofePilaiiimro^ando.

nibus eorum. t Pcdes corum ad malum currunt,& fefti nat,

t f Vt vilem aquain. b fChriili velprophetarum. vnde : I iafa'emquzoccidis
prophctas, &c. c f Contra Dcum.Vnde^Eradamus cum dc terra viuentium,
ec huiufmodi.

vt Mundant fanguincm innocetcm . Cogitationcs corum,

a f Ab koftibus a diabolo. b f AAiuuibus prauit fto quibut

vaftati & contiiii.
b

quis gerunr,allatu
raornamentum fi
pnificauit,ficutini
hil adornaru cor-
poris , quod pco
vetante gcflcrat ,
Adamoconmlit.

coeitationcsmutilcsruaftitas &contritio m uiis corum. ^^ ^} f''/"^«j.Hccapo

^ '25 flol'pofuitadRoR,„.j.b.

manos,ficutillud:
yeloces pedcs ad ejfuniendumfanguinem.Qviod multi ignoran Pfal.',i;.b.
tes de tcrtiodeciroo Pfal. putant fumptum,qui vcrfus in
cditioncvulgata additi funt,&: in Hebraico no habgtur. F

^ Tropter

NICOLAVS DE LYRA.

|K I Sed iniquitatcs vcflra:. Separantcs vos ab eo.

3 Etpcccatavcftra. abfcondcrunt.f.-imemor:?.

! 3 l^c exmdirct.Quianon cftfpeciofalaus inorepeccatoris.

4 Manus enim veflrse. Ideft,opera vcSlra qujt per manus dc-
fignantuTyCo qubd manus cfl organum organorum } . de Anima.

5 PoUut^ funt fang.f. paupenm bona eorum rapicndo.

C Et digiti vc.iniqui. Ver hoc defignantnr iufliiix minores,fi-
cut digitus minor eft manu.

7 Labiavcftralo.menda.ContrdC/7Wy?«»j dicendo,quodfuit
nagus & propheta falfus.

8 Et lingua vcin iqui. {ztur. I{epUcatio efi elufdemfententi<e
admaiorem affertionem.

9 Non eflqni inuocet iufli. Jded , ChiPum . Qui fa^f^us
cft nobis a Dco fapientia, & iuftitia & fandificatio, &c.

l'Cor.i.

1 0 Ncque cfl qui iudiCVC DefaHis ChrilH.Et loquilur prc
pbeta qua ntum ad Ulos qui funt infidclitate obftinali.

] 1 Sed confidunt./. in aduentu Mejfi£ futuro,qui lam tranftit

inprxtmtum,& idco talis confidentia eflfuper nihilum.

»i Etloquunvanita.i^wrfoif/jrM ludprum multoties termi

nos prifixerunt de aducntu Mejfia: & omncs tratifieruni tanquam

prpiunciati inaniter & false.

«.3 Concchh. Idefl,excogitaHerunt ittferrelaboremChrifli&

difcipulis eius.

i 4 Et pcpcr. iniquita. Trocedendo ai cffe^um . vt patet ex

euan-

euangFlijs & .ABihus .Apoflolorum.

15 Ouaafpi rupcrunt.''.co«///Mwnfwo/<jco«/raC/w]^«we2^
difcipulos eius in efj^t fium ixteriusprnduxi runr.

16 Et tclas arancs texucrunr.i. adinuentiones falfas conir»

docirinam Chrifii,vt ah tapopulum aueHrrer.t.

17 Qiii comcde.de ouiscorum. Con/i?Hf/fn</o»j<j/jg«iVco»
filiis tplnrum.

iS Morictur. W>»'«'c«//'.«'.

ip Et quod confo.eft.erump.in rcou.Quia quidqiud proce

debatcx diHis conjilijS,totum eiat venenojum.

20 Telae co.non crunt in vcfli.yae»"-^ virtuiis, quib. ani-
m£ veflimtur & ornantur-.Jtd magis adcontrarium.

21 Opcra corum opcra inu./. nociua . Minus enimdicendo
plusjivniftcat. Ideofequituy.

22 Et opus iniqui. &c. Pedes eo. ad ma. cur. SciHcetad
cffufiancm fanguiuis Chnfii & Juorum diftipulorum , vt dc Chi-
fio potet in Euangelijs , & in .Adiibus .Apoftulorum de eius difd-
pulis.

i S Cogitation es. nic confequenter ponitur miferia pane. Di-

cit enim lofrphus libro de ludaico bello , quod pofi mortem Chrifl,i lafephus.

ante deflruciiovcm ciuitatis per Titum ludxa erat midiiimlaccir-

ta intedinis diffentionibus , & fic cogitabant fe mutuo (poliare &

interficere: Ideo dicitur:Co2,itZtior\CS corumco.inuti. Idtft,

nociuit,

24 Vaflitas & contritio. Idefl^mutuapriHatio raum & oai
fio perfonarunr.

25 In vij s corum. yt ditium cft,

•je Viam

479

A Prophcta in
pcrlbna po-
puli p(Knitc-
tis rdpondct
poft acciita-
tioncm qnid
loqui dcbcat
pcenitcntcs. a
*X Thcodor.
Eucntus ipfe
hscccompio
bat vcrifli -
i\ia , Lci-.ctcs
cnim lcriptu
»am ("acram
non videt vc
ros fcripture
lcnfus.&cx- 0
cisfvmtfimi-
t gendido ge lcs , palpant
BtcBus. parictem , &
* parictcm no
vidcnt.

»«. ludneoru

mcdiratio,&

doftrinainfa

cra fcriptura

rugitui vrft

j. ... & gcmitui

lri'ft coU.mbx c6

injs,& quod paratur,qua-

fiegauiinus fi inutihs &

vana ficut(5c
iUa.Coira ("u-
bie(i^os quo-
que fxuiunc
vtvrflcontra
maiorcs vel
acqualcs, ge
munt vt co-

Glof. ord. &Nicolai dc Ly ra

viam pacis,nercieiunt,&: non eft iudiciu in grcflibus eorum. Semi ,

. NonnatUfa.iedyoluniatc.quiJimidcnim ,ncn:UJtuidcicao.o,<iurtur;npuuum.

f A bono inmalum. b «Imiiiiur. c INon folum nonmuemt, Jednefcitqu.d ^

9«iicicdfVeai

tx corum incuruatx funt cis: omnis qui calcat in cis, ignorat pa-

tl f Fil.uscui datuin elliudicium.

a lCiiiirtum. b iQu i ignoiauimu»p»ccm. c ^Tiamicnsaaucnies

480

vcrfari ma- D
hs.&malairta
libi inucfta
vident pChri,
ftum noftru,
pcr coh"ibas,
ioquacitatem
ludiorumin

a lilgnorintz.pcccat'
verba •■■intuin & f I'

b 1bcjJpturamlaaani,Cl..illumincanonTidcntt.s:
vciua......u...« . . ■, r.-nlcnfumt.u.nunn.i'-']UirOltcs,

rcm,6dn teticbris ambulauimus.Pilpauimus licutcxci parietcm

, 10a.a pene ocul.s ct.nm v.fib.l.s offcrtu, Chriftu» . b 1 1.. fcriptmam Uciam qu. quafi mcid.es

Ti^'» fc»ptrta fjnil.s c «^lnto.ocbcloleiua.tiirui.lante. _ c -j. r-

g^^.;of;oI-»rr,iiP^riiIiQnrrrp/>nuimus.ImPcJlimusmcndic,qualim

C Iiiquitates,
•1« Cyrillus.
Muhismodis
fatcntur hi-
d:ri lc impios
fuifle contra

: quafi abfque oculis attrcaauimus.Impcgimus mcridic,quali

r^, 1. .. «^ur .»..A..;:. onamiliacnim lcitui Moyles, vchiucn lupcr ccr Ja ■■o.uin cft.

a ^Nnn .ntcUigenirs h lObl uns nnftTil»,quamoiucn..n ic^nui ,,«./ r imiic l.U[ltl4

tenebris, calidnofis quafi mortuLt Rugiemus quali vrli omnes, i^ chrinum.Un

.TNVniPun.ccor. bTChr,ltu,n.dcquo:Dcus_iudiciumtu..m_,e.da. ^^^^^^- ^.„„^

&quaficoIumbxt mcdicatcsgememus.Expedtauimus Uidicjum, 14

. 1Nob,s,fcd.enubus. b ^Vfque aauc.,.^c^jael,nnu«^urv.,.ao^v^^^^^^^^^^

'6C non eft,fa!utem & cloncrata dl a nobis.Multiplicatx funt enim ,

a Ta i)u.bublai:ic.n jiicrtcnsnccc.nti
tjtes nolljas arcrp nius

.nrfctnes- b ^Cu. nihil occultuin. c TSccundum inioui-

I

iniquitates nortrscoram tc , & peccata noftra t refpondcrunt no- J7

^ , ISccundum pct.n. „cm nofttam.Saugu.s c^sU.r^..^ici^"^\'-^^'^^:^^^\;t^ '!

c iQuas rwabamusefii:iu(l.tiam. d flVoenitentcs qua.ido compunfti cocdedixetunt.Quidfacie-

rrui-.rifi.ire» : ^ huiufmori. c ' n rl • n

bis.Quia fcelera noftranobifcu,& iniquitates noftras cognouim^

TTrladendo P.U.o. b tDiccndo; R<-i.s cft ..^ot.Scc. c 1 a dom.no. fDiccntes: Scimus quon.am
Movfi locutu, eft dominus huncaiitem ncf .mus vnde fit. d f Imitantes.vnde: Si quis mih. mim-

«rat mcf .Ei i!lud: Poft ri.jminu.n Dcum ruumambu

poft ter

^9

20

21

22

cum.

taJoag^.

)queremur caiumnia oc iranigrcniunc. Concepi

a ^lnucnimufeum lubuertcntcm (Jemcin noftiam ITraditioneshorainum. b f Ad Gente».
T.Malitam. fScientcr. ,. -b^n. i?

mus & locuti fumus decordevcrbamcdacii.Etcouersucltretror- ^>

^Cht.Uus a 1la<;m. b fCHx paisiuftitiicuminiriuiiatc! c 1 Anobis. d u InGent.bus. c «l quafi
Nonmanf.t ineisii.-lmunrf, Liit..d.ncm&volupt3temfequuntutSc.ib.s&Phar.la:.s&huiu(modi. t lldern.

fum iudiciij.et iuftitiatlogc ftetit.Quiatcorruiti plateis veritas,et

a TQiii.ii cordibushabitatperfideni.non potu.t .nii<;di ptopterinfidclitatem.
b f Cotda ludioruni. c fCliriftus. d fludatis. e ICredcndo m Chriltum.

d aequitas no potuit ingredi.Et fada eft veritas i obIiuione,& qjii rc-

23

24

25

i6

17
28

JO

31

pietate
commifcrur,
ciHTi illu fuf- "^'
fixcre cruci ,
& cius nomc*j
blafphema- ,'
runt.Mjntiti
funtcotra do ^
minumicu
diccbant . /i
Bd-{cbub prj»«j
pe d.momorum
liicit dicmonia
Bcneduimusuos
quia Sammari'
tanus es , ^ d<e-
monium habts. j

d Veritas jn lon|
Chriftus qui i
eftvia,veritas >
& vita. vnde; ^ ^
Vauas dtterra
OUatll,(SiuH,

'Plti

Orcx.8.c

lumbx vt il-
lud Ephraim."Faff«rf^ quaft ci mha nrtn habens cor,
4« Thcodoretus. Significaturcrudchtasludsorum &
odium quo nos prolcquuntur cum fc uident in tantis

verfari

de ca. pro. Et

notandum , quod crebro veritas nominata efl in Chrifli
pcrfonamonftrctur. quam defercntcs fecutiluntmen-
dacium. ^ f

3
4
5
6

7

NICOLAVS DE LYRA.

1 Viam pacis neicicmnt . i>«M poH dijjen/tones inteiiinis
■ l\omanis ribeU.'uerunt.

2 Et non cft iudicium./. exectttio operumiuftiti^.
In grclTibus corum.'. infuisprocejjtbus.
Scmits eorum. .A reaitudine iuftttix & veritatis.
Omnis qui caU&C. Vercasprocedenuc.
Ignorat pacem. Cum Deo & proximo.

y Propter hoc. thc cmfequentcr pomtur prjtdiBje mifcrte con-
feffio.IJaias enim ipfam pfSMcns eam confitttur fe cum lilis nume
rando,ed qu)d erat de popuh ludaicojicut Danicl.p.cap.conjicetur
peccata p pultfui numnando fe >um peccatoribifs, licet cftei tmo-
cens,& (icdtcit //tfwj .-Propter hoc clongatum,&c. ideftycxe
cutioiuflili^ a^ualis.

8 Etnon apprchcndetnosiuftitia. H^^i'r«<i/». £f/o^'«V«r
defutfopcrv.odumpiMeritiypropleiccrtitudinemprophetix.

9 Expci^au imus. Ideft , Chrislum qui dicitur lux.fupra ^^.b.
Dcdi tc in lucc Gcntium,&c.

10 Eccc tcncbrx . Quia in aduentu Chrifti ludxi pro maiori
fjirtefuerunt excxcati.

1 1 Spl endorcm & in tcnebris &c. ^petitio eft eiufdemfen
tenti* ad mnortm axaggcrationcni,

12 Impcgimusmcridic,&c/<fe^,w<c»w;o»-e lucisgrati*,
quod maximtf habuit rationim mrridieitmporeprfdicatioms Chn
Sapropter euidentiam miraculorum.

ij Rugicmus,&c.//oc fuit impletum in aduentu B^manorum
contra htdtcos.

14 ExpcOaui. iuditium. Idefi , quod fierct nobis vindi^ade
J{p1naris nos ajftigcntibus.

15 Et non cft. Quia ecom.erfo fmrunt deftruBi a Esmanis.

16 Salu. Siilicei Cbriftum , qucmpatres vetensteHamtnti cx-

flci.tU['UH\

17 Et clongata cfl a nobL*. Jdeftt a ludteis imredulis proptcr

jlMm

2?
24
25

26

fuam incredufitatem.

j 8 MuUipli, funt enim iniqui. no. Quia ludd a Chriflo

elongaii ruunt depcccato in peicatiw/.

19 Etpec.no.rep.no. Ver mifiriam fubfecutam.

20 Quia fcclera no.no. Ver mifena: iffcflum.

21 Et iniqui.no.COg. Idcft,ex terta fientiaptccauimus,quod
efigrauius,(juam exignoraiaia vtlinfirmitate.

22 Et auerfi.&C. T^on vbrdicndo doBrinx Chrifti.
Vt loqucrcmur ca.\um.Cdtra Clniftu & eiusfamiliam.
Ettranfgrcflioncm. Vcrjcquvndoinnocenta ad mortctn.
ConCC.& locu fuAQCOt.>.fcienter ^ apropofito.
Vcrba mendacij. Contra cimfitm.vt patet Uic. z j. vbi

ai cufauerum eum quodproh/bcbat ttibtita dari Cxfjri,& quod vo
lebat rex fitri , cum tamen de contrario ejfent certi: quia dixerat
e.j.Rcdditequx funt Cxfaris CxfanyMatth.iz.r. Etfnmli
tcr J.iens quod vcntkriifjentvi coiiliituetcnt eim rcgem fngitin
montern Ioa.6.b.

i-j Et conucrfum eft retrorfum. 7« condemnatione Cfnifli
iiii:ocintspcr Vtlatum.

28 Et iuftitia lcnge ftc. Quia non hcbuit locum.

29 Quiacorruitin plateis. QuiaSacerdotcs auertcriintpopu
ium a vaitattcomra Chu(ium vt Barrabas liberarctur , & ihti'
ftuscrudjigeretur.ideoftquimr.

J o Et fada eft. Quta vcritas doBrin^ Chrifii quam popublt j
andierjt..a mi-nte eius recejjit ptr Sacerdutum deceptionem.
3 I Etqui rccefl^t. Deperfecutione & morte Chrifti pcniten-
dc. cutufmodifuirum ludfi , qnicantrit: fwrunt ad prfdicalionem j
,Tetri,Mi 2.f:vbi ttuitnr.His auditis Compunfti funtc 'r- j
dc,&dixcrfitadPctruni & adrcliquosapoftolos:Quid I
faciemus viri fratrcs?Pctrus ucroait ad illos: Poenitcn- j
tiamagitc,& baptizetur unufquifque ueftruminno-
inine Ic(u Chrifti , &c. icquitur i/Jiucm , Et appofit.'K funt 1
in dig illa anima: cijcitcr ttia miUa.

^ FraKlx

lfaia:.Cap. LIX.

Etvidit. O^en-

\ fO.qilia pOCnitUe- ^ ,, ^, •~"» d 1Qui,no„puro,ord..

runt,oaend,tnon a ceint a malo , prre d:s patuit. Et uidit dominus, & ma-

a Tlnfidel.tjt.i. b TAhorutn ludjEorum qui diriplebant fidcKum bona mde-
Rapmam bonorum vcfttorum cum gaudio fufcepiftit. c T roenitentiam eorum in-"

ftuftuofjm. d IQuianonpuro ord'

48:

(9.a

plaCUifle dnO pCIll - ,5,, omnia videt. b TEis. c ,Qui tra.slatum eft ad Gcnte.

tcn tiam eoru.quia TDifacno bon. Sc maJi. vel intet fimpl.citatem ie duplicitatcm vel

noniirOCOrdcDlu t • . "'eof"maoen.tentiaiadiciumrcftitu.<inis.

r«pcenitueri.nt. b ^""^ apparuit m oculis t'ius: quia noii ^il iudicium . Et

b Ch,hnonHi Vir. Mra.cr. bTlnluda:.s. cTSanc-tus. T5icutMoyf«,Dauid,&alij. d fContri.tatuseft

^iunN!St "i^»^Dcus,quianonc^ftuK:&taporiituseCuianon^

naniunc, UtUt OC j fludxis.ninHdcli.ateobftiDats. Ilnterueniens pro eis ficut Moyfes inWetto

fDconepercut.at b f A perfecutioncilloiumrefufcitandoa inortuis c TFlllum
_ ^ perquemomi.ia»_if>3f..r,t d fldeft, filius perquemomnit iuftitia. ' ^""*"*

qui occurratjS: faluabitfibi bra'c]iiumfuum,&: iu(Ucia cius

a flnGcitibus pcrlidem. b fPatrem. c fEIeftosfuos ab.nimicotura pet-
lecutione li^eiandcSt pro ipfis pugnando.ipfo» faluando.

f Hoc eft, iuftequaC loricatus , & galeatus in vltione inimicorura
_ r » b »"o"»™vent'eBmpeiR.omanoseu«titIudiira

piat conhimauitcum. t Indutuscit iuftitiaut lorica^&:

a f Militibut aomanis

natifunt, Ccut &
iWnd. f^ocaui & noii
erat cfui audiret,
C Et fdua.fibi.V^- C
ter.f.perfilium Ge
tes . •£{ iuflitia eius ,
vel mifericordia
fc.i fm Lxx.confirma
«f-f* biteum,qui voluc
ritcouertinomc-
rit6,fed mifcricor-
dia&iuHitia. lu.
ftnm.n.eftvtpos-
nitcnti creatura:
crcatorparcat,qu^
mcritisfuisfaluari
non potcrat.
d Et time.!fut.Vrx d
moftrata vindi<^a
Dei in Iuda:os per
Ronianos , defai-
bitfidem Getium
dequatuorpartib

II

} f 1 ' . . _ * IMiIitUjut aomanis

galcaiaiutis m capitccius, Indums cft veftimentis uitio- g

>. f. n M »Jl«vindift«. b f Paratus armis indutut.

nis, SCopcrtuseltquaiipalliozeli. Sicut aduindi(5lam

a < Ct lecunJuinopeiafiia lecipiant. fludiis.

qnahadrctribudoncmindignationi; hoftibusfuis, &rui-

a «Reii.buendam. f Vt ficut arooheias Sc .ulum Chiiftum occid^runr. = nr.»,-;. ;j

? « Rciibuend.m f Vt ficut proyheias & .plum Chiiftum occiderunt, a Komanisoccidantut
b fCiuitatibuHud«oruin. c fMercedeminiquiiatis. d fDelcndo eaf e fSanfte.caftc'
"''aiTfi vndeiBcatusrir qui timetdominum. vel feruilitimore. '

cifutudineminimicisfuis^infulis uicemreddct. Ettimc-

a fMultiabOciente&Occidcnte venetunt,8cc. b fPatris.vnde:
Manifeftiui non.cn tuum homin l'U$.

bunt qui ab occidentc nomcn domini, & quiab ortu folis

a f f.i.um cui dicitut : E.<urge slotia mea. b f Pattis. c f Autor beatitudinii. f Filiui in-
catnaiui.vcl ad Gcntes in pixdicatione Apoftolotum. d f quia in ipfo fons fapientis 8c
doat.nat. Se fcicntix.qui d.cit: Si quis fitit. vcBiat, iScc. c f Cui nihil lefiftit. vnde • Data
ett mih. omn.s poteftas m ccelo & in tcna.
. . t* — * -

f Quem fphitus dn. J3

Ad rcdimendum

genus laumanum,

Spiritusfanaus .f.

Vnde:i>«/ conceptks

eli de Spiritufandio .

Et , l\^quiefcet fuper lCi. itju

eumfpus dominiy&c.

S Hocfcedus. vt.f.

COS fanguinc fiiij t admlratiis

rcdimam, & ipfi J°'«''"'"«*
pr^cepta mca fa- "'*
ciar,& mcmoriter
tcneant:5ciiocefl: ■

Spi.rneusqui efl in te.
* Procop. Vcrba
quE locutus cft "
Cliriftiis.tcftamcn
tum mcimi funt,
inquit.in fcmpitcr

9 numduratura.Ait
•n.inhiucmodum

10 Saluator: Ca^lum ^ liic xa
terra travfibut, yerba
autem mea non tranft E
^"«'.Eftigituraper
tiflimum rcdem-
ptionis argumcn-
tum,Spirituflan(ai
participe fien, lin-
gua^^ueipfavcrbu

ij vcritatis accipcre.

ir

dCQUatUOrpartlb. « enmin. omn.spoteitasinccBloSctntena. c -■'i'.»- •f'"» v»,iuu ^

mudi vcnicntium c gIoriamcius.CumueneritquafiflumustuioIe*ntus,qucm \l rrvrii'''T? tboflfe

audita pr.xdicatlO- f ' f Amoi,bonita,, chaiitat. b fCum. c iideUbut ludxi,'vel cccleC*. fChiiftu,. ^ ^ ', ^ynilllS.nopfjC £ n .

neADoftolorum r--»j -. - h ..... . d fNonomnibu.. '^^'inqui^/^M'^^» rituiiLir

ne Apoitoiorum. ^^,^.^^^3 aommi cogit,etuenerit*Sionrcdemptor,5;.teis '^ «^'«M^/^«^ ipfo-ocutlT

a fduifidcmhabcnt.fcilicct.Jcoperationem. b flnfidelifatii&neeationis ^^ ^''*f*h & ponum fermo ^ii ZQS.

__e,Adcosqu,cum,itijs&concup,rcentii,pugnant VCSmeos inoreipfius,

qui rcdeunt ab miquitatc m lacob,di cit dominus. Hoc fce- <^ loijuetur eis omnia

^f Jtlcet, quircdeuntabiniquitaie b fSanftuSa quoptophetia. tj (jU^ pr£cepero.

dusmeumcumcjSjdicitdominus.Spiritusmcusquieftin ^* ^ seminis.Seque- /

a fOlfaia. b f Euangeliummeum rui nonfuiccditalialex.Vndc tiUDl prophctaru,

» ■ h f loanne,d.citEuan?flium xtetnu.n. Ann(\c\\r\ \A

te,&verbamcaqua:pofuiinorctuo,nonrcccdentdcorc 15, tyVurqikodcm
tuo,6c^c ore fcmiuis tui, dicit dominus, amodo Sc ufquc fpiritu rcplctifunt.

. ^ « TCoc^>"nficteiisttanfibunt,vcibaautemmca,8cc. ^ SpititUS CUJm fan-

pente fonus tan- »« ^«"^Plfcrnum. ^ . ^jj^^q^ido^^^^i^

quam fpiritus violcnti , Scc. quibus tandcm omncs Spi- quc quafi pcr fucccflloncm tranfit. Et hoceft , amodo &
- ntiifandtorepletosconcluduur. vfquc in fcmpi.

* f^^fw ^Cap. F

,ne Apoftolorum
^ |C Quaftflu. Quia
citiffime mudum
fua pra.'dicationc g
&fidcimplcuit,dc
,_j,jquo: l' cktiter cunit
- \{er.eius.

^ Procop. Hoc
indicauitin aftis,
cumeflent omncs h
invnumcongrcga
ti.faduseftdcrc

NICOLAVSDELYRA.

•M Pr«d2patuit.rt^tfrct^a8.^.Faaa cft autcm in die il
i«la pcrfecutio magna in ccclcfia qu£ erat Icrofolymis.
1 Et vidit.H/c confequenter bomtur Jalutis aquitas per punitio-
nem malorum & faluationem bonortm : hoc enim exigit xquitas:
& hocindtfiruBione Iuda.tper Rfimanos fuit impletum pcr qua
mcreduli mortuifuerunt & captiuati, & credentes fueruntfaluati.
T nmo ab exercitu B^manorum : quia monitu angelitranfterunt in
'egnum .Agripitantcaduentum eorum,vt diclum efl fupra.Voflea a
lHiUis,quiaper eorum deflruaioncmfuerunt liberatia perfccutio-
mbusyquas eisfaciebant:^ rexdificata ciuitate letufaltper .AeUu
Mrtanum, eam inhabitare pacificc permiffifuerunt , Jdeo dicitur:
Et vidit dominus,&C. Scilicet quddfideles a ludeis incredulis
lic ajjL-gerentur . Ideo fequitur .

? Q.uia non cft iudi. £0 quod iniuflh principes ludprum Cbri
ftiinoscondmnabam.

4 Et vidit quia non cft. IdeH, quod non apponebatur fibire-
^eitumhumanapotentia.

5 Et apo.cft.i.£/e miferia & infalicitate eorum molefiatus.
' o {•^falua.fibibra.fuum.7rffy7,ifrfe/«w««te/«tf.

7 Indutus cftiu.& io. Loquitur de Deo ad modim militis ar
*natiproctdentis adfaluationempopuli fui.

lndu.cft vc.vltio. Iden,exercito l{pmanorumprxparato ad
''-""t-oemmalorumexinflinciudiuino.
J .Et opcrtus cft, &:c. Idefi, Tito qui eratfuper exercitum,ficut
."'J^Vf//'' ''•'"' '^'fl'^'"'"'^' vocatmpallium -^eli, quia mul-
''ZSit '^" '^''^"°'" ^''""/'^^«^ '^^ malorum punitionem.

o Quafi ad rctributioncm./t/f/?, lud^is in infidclitate obfii.

mtis:

natis:Licet enim Titus debellaret ciuitaten!,eo quodfe rebellauerat
I{omanis,Deus tamen adhoc eum infligabat,vtper eum vindiHafie
ret dc Chrifii inimicis.

1 1 Infulis viccm rcddit. Dicimtur autem hic infuU lerufalt

& a\i<6 ciuiiates ludfg,eo quodftntfitie inter maria.Totaenim Ih ludxx finW
dca fecundum fitam longiiudinem ftta efl fuper mare mediterranck
ejcparte occidentis , & in latereoppofiio habct lordanemfluuium
tranfeuntem per mare Galilxa & rnare mortuum.

12 Ettimcbuntqui,&c. Quiaatemporeapoflolorumfidesca,
tholicafuitmultumdilai&taadomnespartesorbis.

1 j Cum vcncrit quafi fluuius./. f{pmanorum exercitus.
14 Q.ucmfpiritusdomimcogit. i^My/5jm«i rfowjni rfi
hoc eum ivftigauit, vt prcditium efl.
i j Et vencrit Sion redcmptor. Et efi hic sion datiui cafus^
per quam intelligitur ecckfia,vt ditium eflfupra i.cap.ad quam re
dmendam venit in pajfione fua,& ittrum venitper tffccium in de-
flruHione Ierufalem,ad accipiendum vindiBam de mortefua venict
etiamadrecipiendumpcenitentes infua miftricordia , & maximb
Iud£os ftruide reuertentes ad ipfum detetia falfitate .Antichrifli
per Enoch & Eliam.Ideofequitur.

1 6 Etcis qui rcdeunt,&c. Et in hocfenfu alkgatur h^c fcri- .
ptura.t{om.i t.e.

1 7 Hoc fccdus mcum cum cis. Quodfubditur cum dicitur.

1 8 Spiritus mcus qui eft in tq. .Adhoc enim defcendit Spiri-
tuffantius fuper credentcs in\die Tentecofies , vtqui prius erant ti-
midi, fierentfirmi &ftabiles inamorc Chrifti.

19 Et verba mca qux pofui in ore i\xo.Quia illa extunc prg
dicauit eccLefia,&preiicubit vfque in fincm mundi, & tunc gloria
& veritas hicpr^dicata^ lucidii apparebil inparria.

•J« Cap.

483 Glorord.&NicolaideLyra

484

^

^ A D D I T I O I.

A /iif.59-'»'^' ^icuf- tn poJi.Qinz corruit in plateis vcritas.
Hoc ijuod di£'>«r.Quia corruit in platcis vcritas.o-o/JW*- vi
tieturexPonettH de ip.o Cimiio,qui defapjj /oa. 1 4.<z.Ego lum
Via VCritas & vlta.tf qi^i^d JctjHiiur.Et fa^J eli veritas in obli-
motiein,beiie txpwitur de vrritate & dodrina Chnfii.prout inpo-
ftU.Triitu rnim vcritas frxdiHi corruit inplateis permortem, Se
tunda vero veritaiJcHuet dnHn^tx faffa efi m obliuiuncm.
A D D I T I O II.
* m eod. cap. vbi dcitur in pofiil. Et timcbunt qui ab Occi-
dcmc nomcn domini.
Circa hoc (juod duitu>: Et timcbunt qui ab Occidctc nomcn
ciomiai,ScC.Conftderandutnt(iuod timor D: i fiilicettjltdtsfuii in
mo orbe qnaiitum adiulios dijfnjus apojiolis prjedicantibu<,de quo

dicitur

C A P. LX.

« TQ"« cccidiftiin in6delitate. f Qu« iaces in vi-
TTTs. b »Et fic. 1^F.de. c «O^

Vrgc illuminare Icrufalcm-,

( «iHomofaaus. b fFiliusDei c IMiracu-

lonini, velliliusDei. ^Gloiiofa diftalunidcte

ciuitisUei. , , ,

b o.^JqC_

•(Innuc jratis.

CAP. LX.

Syrge iUuminan. Haec rcfc-
runtludiiad tpsChri-

fti fui, qucm nos Antichri- a

flum dicimus , & inteUigut

Icrufalcm illam quam au-
Apoc »i.f. rcam & ornatam de coclo

autumant dcfccfuram.Cu

ius loain Apoc.facit incn-
B tionem, pcr quam nos fan-

damccclcfiam accipimus.
ludrorO opi Dicunt.n. qjtunc ocs Gcn-
""^0 de°l!" '" Tcruient cis, cameli, dro-
relTcfuds!' medarij,Madia,& Effa,om-

ncs de Saba vcnicntcs, aurCi

deferant & thus,& oucs Cc

dar,(Sc arietcsNabaioth c5-

gregcntur ad offcrcndum

dno fuper altarc tetiipli, qd e tuo,86:Ss in ftlcdore oirus tui.tLeua in cir
ccxtruxcrunt:Nosaute f ^^,^;^,^ ,6 ^^^ r ^,^

dicitur hic: Et timcbunt qui ab Occidcntc nomc domini, E
& ab ortu folis gloriam cius.c?" ijocptnnipjluer cx qkmque
qua hic ixprimuiitur,luet non Jcruato temporis orditie.

Vrimd , eo auod manifejia futt vinditU Deiin occifnrcs ChriJU
de quo dicit . Cum vcncrit quafi fluuius violcntus qucm
fpiritusdomini cogit. Exponiturfuutinpofiil. secundu, t.,i^
vehit redemptur ipfi Sion.f.i-ci lejix in tpe determinato a prophetist
de quo dicitur:Et vcncrit Sion rcdcmptor. Tertio exhocQ,re.
demptoriUertcimciliauit jtbi potmtentes ctiam de populo ludaieo.
de quo dicitur^Et cis qui rcdeunt ab iniquitatc lacob. Quarto

exhoc q> Spiritujjati^us Juptr apofiolos er dili.ipulos dejtendif^^
cohtinuo manet in ecclefia,de quo «//m.SpiritUS mcus qui cft ia
tc . iiuiito pcr veiba prsdicationis Luutigdijfit.nliier in ecclefitt
cotitinuantur , de quo d at : Et vcrba mca qux pofui in Orc
tuo.non reccdcnt dc ore tuo,& de ore feminis tui,

minat mundum.incuius^
guraMoyfi& Salomoni.al
tcri tabcrnaculij, altcritem
plu aedificanti oflediturglo
ria diii. Gloria quoquc dn;
fuit mortui rcfufcitatio, lc
profimnndatio,&hm6i. i
* Procop.Vide fi no apcr
tcipfocxurgedi verbomoi
tuorum refurrcdione indi*
carit, quamradijsfuis lux'
ipfa mortuos rccreans prjc
bitura eft,qui poftquam ex

quia venitlumen tuum,& g

a «fOecclclia «[Iniiuc ji

riadominifuperceortacft. Quia eccc tcne- 4

fPeccatoruin. '

br^operient terram A ^''i^igo populosrfuper

a ^ll umiiandain b «liolveius. c TMiiaculoiuin, vBde: Vidimu!, glo. .

tiameius.giorisniqiiafvn geiitiap2tre,&e. , . - . . ,

tc autem orietur dominus, & gloria 1 eius m 6 citati fuerint,eius glorfa in-

a «Ouj>rr u; ii. tcnebris b 1 FidcvelCh i o ouicft luv^mundi- tuiti fint.qUO faCtflcft Vtft»'

te videbitur. Et ambulabunt Getes in lumine 7 t>m ?!^''|^™ dfii in cam^p.'

a TConftant.nus ,EtacliusTheoiicifius:v:lfaniSli (e & aliisbene tegente»,

fCor reguminraanuDei eft,8c <iuocumque voluciitveitet illud,
b TO priinitiua ccclt-tia

s

tunc(

MJttli. i^

loin IX
Ibidcai.S.b.

c

corumiufaniascotcmncn

tcs.hocadccclefiam primi

tiuam reforimus.Quidam autem hec ola ludaeiscarnali

tcrpromifla, dicunt, vtvcl prohis lufcipiant DcifiUum.

* Procopius. Chrifti aduentu denuciaro,cius primum

fieri participes IfraeUtas poftulat,iuxta illud: .\onJUm mif-

fus nijiadoues que pefierunt dem<s llraei.

a Sur^r.ln ccclefi)S,qujBOccidifti in fynagogis. Surge in

gentibusqusecccidifti in ludxis.Surge perconfcffioncm,

pcr virtutcsqucBCccidifti pcr ncgotiationcm pcr vitia:&:

cum furrexcris ilkiminarc,idcft, accipe Chrifti fidcm.

b Lunien.Tihi logc ante promiflum ad rcdemptionem

tuam venturum quod illuminat omncm hominem vc-

nientcm in hunc mundum.f.qui dicit: £?oy«w lux mundi.

aquoilluminabcris fi fidem Chrifti fufceperis.

C Gloria domim. Ad illuminadii.fiUus.f ficutfolortus illu

lellige.

«1n fidefociandi.

ciiiruoculos tuos,&vid:oes ifti cogregati sut

paruiflc adijceret,noua Dei
ciuirate, qu^ lola pcr Chri-
ftu iUuminatur,intclIigeris.
d rma.Iudeos tcrrcna anij'
tes,quib. df;/io;/a ttrnecome-
detis, qd carnalitcr accipiQt.
4< Thcod. Voluit Dcus Babylonem captos duccrc lii-
dxos oes,& omnia fubuertere vt appareret gloria dom^j
ni,qQo finevUaludsorumopcra , finevllisarmis niitu
Dei fubucrtuntiir Babylonij & libcrantur ludaeij&gctcs
infidelcssedificandamciuitatem&templumcurantqui
typus huius rci erat : Sic.n. Dcus pcrmifit omnes gcntcs
cflTe in tenebris,& perfequi ecclefiam cui Chriftus illuxe
rat,& fidelcseflepr£cJ£Bnationib.& Iuda:is,vtcumccclc
fiavinceret & fupcraret oIa,Dei opcra faftu appareret.
e Ortus tui. Quo.f cx aqua & Spiritufando nata cs , oni-
nesin fplendore ortus primitiu^ccdcfig ambu!amus:ga
candem fidem habemusjcodem baptifmo reriafcimur.
f Leua in circumitu oculos . Cui finiiie : leuate oculus vejircs ^
&• videte regiones,quia iam albtejmt ad meffem.

NICOLAVS DE LYRA. CAP. LX.

:^ Q Vrge iWwmiviztc. Adintelliilumfequentium confiderandu,

k5 quod aliqui dodorescathoUci exponunt tofrn cap. ijiuddepro

Jperitate redeuntium de Babylone. Sed hoc non videtur verurn quo-

niam illi nunquam fuerut in tatitaprofperitatc,vt prius immo qua

/» omnia qiiiC dicuntur hic non pojjunt exponi de ipfis,nifi valde ex

torti;quia rf/c/(«r /;/<:, Mirabitur & dilatabiturcor tuum,qn

conucrfa fucrit ad te multitudo maris.fortitudo Gentiii

vcncrit tihi:'.icet.n.aliqui Genttlitate reiiHa eis adh.xjerunt,tame

fuerunt pauci & paru.( reputationis & virtutis.Item ^ poHeafub

(f/tHi;Et?dificabunt filij peregrinorum muros tuos.quia ip

fmet adificjucrunt eos t^e tslceniiix, & cum magno labore & an-

xtetatryita quodvna manu faciebant opusjit aitera tenebat gladiu,

T^eemite. 4. & hoc timore aducrfariorum eos impedirc volentium.

Et quod htc Jnbditur, ApcticntuT pottx tua: iugiter,&c.(/«/<i

nagis lenebantur claitix aduerfariorii timore.Item quodpolieafub-

</;r«r.Gcns.n.& rcgnu.quod noferuicrit tibi,peribit: qui<t

illa rcgna tionferuierunt eis,fed mtgis econucrJo.VrintbjVerfis tri

hutu riddendo,oofiea Grttcis,& pofiea B^manis, vtpattt ex libris

EJdre & t^feemie & Macljabprum & Euangeltorum,& ex iibris

Jofepl)i,& aliorum hifioriographorum. Item txpofitores ifii magis

• vidrntnr ludai^are quantum ad hoc quam llebrtei,qui cxponunt to

tum ifiud capitulum de tempore Chrifti. vnde l{a.Mo.fuper Cenefnn

i % .dicit 5, liiud quod dicitur hic: Et ambulabunt gentcs in lu

mine tno.inttlligitur de MejJia.Dicunt igitur,quod ca qua ponun

ladMmm er '«•" inr,inipiendafutit temporalue* in aduentu Mcjfi* . Sed contrtt

ror dcconti- hoc ai guitur per hoc quod verfus finem <<r/>««/i hit Jtttc.Non occi

^lti, -' dctvltra fol tuus,&c.i>;<i4/ec«/irf«w antiqnos doHorcs Htbr..:a

icMw/fix. ^duetitu Mtljix non est tnteUigindum aliquid immutart de curju

mundi , vt diiium fuit fupra iic. Etidee quod dicitur hic de fiatit

Jolif & lunx, & 4e diHino Imine , »0» potcji conuinia.ter refeni

U

adjtatuin huius mundi feu profperitatem terrenam,ficut ludjei tn-
telligunt dicentes Mejfiam temporaliter regnatttru fuper oesCctes,

6 quod tiinc ludaiprofperelnr eo modo quo in boc cap .dcfcribitur.
Igitur dicendim,^ ftcut cap.preced. defcripta efijatus Chrilii. Ita
in hoc conjcqucntcr defcribitur magnitudo fatutis huiiis . Et primi
ex parte materie recipientis.Secundo cx parte caulf efficicntis,cap,
feq.Circaprimum fciendum,qu6d materia ftue fubie&Mm recipiens
Chrijiijdlutcm efi ecclefta fidelium,que habet duplicem (idti<in,f.in
mundo,qiiantum ad ecclefiam militantcm: & in ca:lo,quaritiim ad
ttiiimphantem. Trimo crgo ponitur ma^itudo Jalutisecciefifrt-
fpe£iu]iatus primi.Secundo refpediijccunditibi-.^^oa audietur.
Vrima diuiditur intres.-quiapiirno defcnbitur piojperitas miii:a '
tis eccleftf ex fidelium ni ■dtiplicatione. Secundo cx ecclifiarum {ii
ficatior.e,ibi:Et ajdificabunt. Tertio ex honorum aJJccutione,ibi:
Et ucnicnt.Oicj/jriWHWi dicitur.

I Surge illu. lcni.i.ecctefia miiitans,vt di&um Juitjup.cap.2.
quf furgcre capit C? itluminari a principio doHrin^ Clmjii.
a Quia venit lu. tn\UX\.i.Cbrifius qui cjt vcra tux loa.i.&Jap,
^cf.b.vbi dicitur de cijrijto: Dcdi tc in lucem Gcntium,&c.

3 Et glo.do.i.filius quicjt gloria Dei patris,Jtcut & eius fapii
tia.Gloria enim a claritate diciturquafi quedam ctaria.c.mutata u
g.et\Jic appropriatur Jilio,ficut & i{.tera ad iiotitiam pertinentia.

4 Super tc orta cft. l^atura bumana affumpta.

5 Quia ccce tcnc.opc. &c. ybiq; enm extra ecclefiamfiuh^
tcnebra erroris & ignorantije. 6 Et glo.cius in te videbi.^P'!
operationem mirarulorii gloriant diuinoj viiiuiis dcmoiiftrantiun>.{

7 Et ambu. Gcn.in lumine,&c./.i/i tut/.inefidfiCbtifti^nf,^
quod apparttimplitum m diucrjis paitiius oi bis in filijs ecclefif' \

8 Leuain cir.ocu.tuos. .^d omuem Jcilicec dijjcreniiam ot- \
bis rejpedu lerujaitm vbt primopffdicatum ejt Euangciium , CS \
indealibiperCijriJiidtfcipdosdtriuaturfi.

* Filij

i48y

ifaix. Cap. LX.

48(^

0a Ftliitii':.Cl\p5inM(l^cnm(\l,vndiZ PmLVer Euan^elium
Ji e, 0 vo! ^enii i. P rinni Hd Acs dcludxls quando fpirirusda-
tuscft, eraat in Icrulalcm viri rdigiofi cx omni nationc
qusrubcoclo cft.vclgentcscx omnibuspartibus mundi
b Delonge veiiicrir.Qniii longe erant a Dco pcr idololatria
vndc:^o^>?"' eratis io'i^t , fu-

uirate diaboli,&: van« conuerfationis munns fidei , qua: D
pcr aurum,(5c prationis mundi^, quaeper thus figuratur
domino obtulerunt.

g Omne pecus Cedar congregabitur, Simpliccs,qui anteerant
tenebra:,& moeror,vndc.f //;'//« aUquando tenebra^nmc auiC EpJicrj.b.

aiefhspropc.

c D,'^.iwf.Hicronym.Qni- a
da codices haber: Dt lat-. wr. b
las Pcrlbrato.n.in crucednila
rui tcrCjClBuxitfanguisrcdcm-
'•'j ptionis &aquabaptirm.dc c
Biiic ^"^^- ft<S3eftccclefia,(icut
5',- ex',coflalateris Ada: marcr
uCi- omniu Eua. Vnu horum (i-
«'' ncaltcro no ^pdeft. Nili.n.
j^l^ Chrifli paffione,& rcliirrc-
'.' fiionc pro noftra rcdcptio-
necredamus, quamuisba
ptizcmur,non laluabimur.
Ncc fi hic crcdamus , ni-
li baptizcmur . scd hoc nc- d
que in Hcbr.ncque in Lxx. e

» f Ad fi><cm. b f FiH»I« in fiJe foniorei ,

venerunt tibi. Fjlij tui dc longc vcnicnt,& fi-

a1 f^iuuliin Chiillo, qutbus dicit ApoftoIus:Lac dc.vo.po.nonclcau).

Et fctius;Q^i(i modo ^cniti infamc]. f Alias Uc fugcnt .
b ^ Cuin clcu-ibis oculos. c f Mu'tiiiviineni fidclium.

liac iU2e j dc Jaterc fui-gcnt. Tunc vidcbis , &c

a1 Filiisquafi fluuuisaquisrubitii. b f Mullitudincm. c t rixgaiulio.
* Vt lufcipia» hotpitem Chiilium. ^ Secundum illud:Cor ineum di latiium
eft. dihtamini, St^os.

t aftlucs, 5c mirabitur, Sc dilatabitur cor tuii :

a ^ rcr fidcm. b «[ Omnes naiiones mundi .

(^uandoconuerlafucritad tcmultitudo ma-

a f Regcs^incipcs. b l' Socianda fide. cf iibundai)tia
diuitnm.idftiicm venientium.

risjfortiiiidogcntium vencrittibi. Inunda-

ineiibusl .is cxiii.^abit bTQjiia- fGen.^-s.

■IX in (/o?w/«.Interprctatur.n.
Ccdar tenebrx, vel mccror

1 Ccdar filius Ifmaclis a quo ^"^-'^' ^'
rcgio norae acccpit vbi ha

bi tan t Saraccni de iUius ftir
pe progcniti.

2 h .^SWnty.Predicatores, grc
5 gcs,duces, filijprophctarii,
^ quieaqua:prophet?predi-

xcruntde Chrifto impleta

5 docucrunt.

6 i ?\{<t/wJot/;.Filius Ifiraelis,& .

7 interprctaturprophctia. Jjf-^t
5 K Mimjtn!ht<nttm.S^u:i cpi-

fcopi, pr.tsbyteri minittri

• y'J"e"t'USl .is cxiii.^abit b»rQma. f Gen^^-s. c^Iniquitas.

tiocamclorum opmcttC:, dromedari| Mi^o cc_clefia-corpus,&fanguine

at*.efoli"u».«eleft..ndens. b f Captiuitas.ve! coniierfatio. I^ Alias Api fidclib. adminiftrando

II 1 i>'«y/</?/.Admiratur,fphc
fagetes tacitoadfidecurre
tesvcl primitiua ccdeficE.

11 m ytnubesvulam. Grcg. Vt
nubcs volanr, pluut vcrbis,
corufcant miraculis, ad coc

tiihi c A.1 tidcm. dTFidem, ch3f>tatcin,& lapientiam.

inucnitur,nequeHierony- f dian, & Efta. OmncsdcSabavcnicntiaurum

mi fcniUS ad hoC inclinatur a f iacniiciuiii. 1 Oratio.icni,vnJe:Oirigatut oratio mea ficut inccnfum in

dr „.,/.,.■' r^.,.,, J ^.^\,-.-,-^\ consptctu luo. blOpeiafilii. Filium in quo Uudatut pater'.

<:./OTt/or«.Camcl.animal ^ eNAliis,quaf.nonco„tcmifuafalute.'^

& thus dcfcrentcs , & laudem domino a'nnu-

T Atfertetlo.n.no fi d. aKcriedomino, S<c.

ciantes . Omnc pecus Ccdar congregabitur
tibi, arietcs Nabaioth miniftrabunt tibirOf-

b f Fidc fuf cr

eftgibbofum & onerifciu.

Hilunt diuitcsonus diui-

tiarum , & peccatorum gib

bumportantes.

4* Procop.Diuites&opule

tosinccclcfia fignificauit.

Nam,& Saluator ipfe, cum

qui diues fit , camclo copa

rauit, cij facilius cflc camc-

lum pcr foramcn acus tra

firc dixit, quam diuitcm in

regnumco^lorum ingrcdi.

e uromedarii. Dromcdarius

vclDromas, vtrumquen. m altDiuerfigentes ^

dicitur,cftenimanmialca- n fuas? Mccnimt cxpcvflantinsula:, S>C naucs

n *% Arietes, t.cut a fauloTitus.Sc alii, a PeiroMatcus.

qua oinnia bona ofTeruntur . cfEcclefiam.

j^ fcrentur fupcr placabili altari mco , & ddmii

rlniahbu'!. aTGcnles.

maieftatis mea:gl6rificabo .Quifuntifti,qui

a1 A munditurbimbusreiiioti. h^ Ad inedetoto otbealis Spiiiiuflhucci.
c i" Simplices. df Iniroitusfirlei per quamintrnrecupiunt in eccleli-im.

lu volant cotcplatione me £
tis.Imbriu gurgites de nubi
I ? bus fluunt , quia profund»

14 prsdicarionis fcquentiu in

15 tclligcntiaiorigcneafanftis

16 Apoft. recepcrunt,vnde: /'e

17 nebtofaaquainnubib. acris,

1 8 * Ambrof Mortis Xpi fimi Pfal. 17. b.

19 litudinicofcpulti, imagine . . . . ^.

vtnubcs volat,8^qua(i columba: adfencftras ^o vit?eius aniimpfimus, alas c,.ii,„p.,u.

5 Vndc : Ipfe eiii cxpeftariu Geniium

' ■ - b f Ccclefiat.

Ipli

» f Mundi. f FiHei.

b V Gentes

mans m prmcipio , vt t adducam filios

af Oprimitiuaeeclefia. b 1 Ab idololatria. c f Eloquentia.
f Confcnio fidei. d f Sapientia.

tuds dc longe . Argentum corum , & aurum

if Venient, icilicet,ngiu(iiiceturfupei illos

melo min. fed vclocius , in

quo figurantur. Gcntcs vc-

iocitcrad fidcm currentes.

f Madian, &• tjja. Rcgioncs

trans Aiabiamcamelis,&

dromedarijs abundantes.p , . - • • i • • t^ •

quasdcfignatur ocs partel o corum cum cis , nommi dommi Dci tui,

mUndidcquib.VCniuntad « r « ^ycrillos. bf Pra«e,c«tcrabona ^ ^

fideGentcs.xViadian.iniqui ^ fan£lo irracl, quia f glorillCaUlt tc
tas.Effa,rc(olutus,vel eftun
^ des.Saba c6uerfatio,vcl ca-

ptiuitas.Diuites ergo,& potentcshuius faiculi, & gcntes

vclociter ad fide vcnicntes, refolutis vinculis iniquitatis

. animasfuas domino efFuderunt,& rcucrtcntes de capti-

gratie fpiritual is acccpimus
fic igitur volatc , vt dicatur
dcvobis,qiii funtifti. vt nu
bes volant ? ficutcoluba; cu
puUis fuis.vt ncbuls veftra:
rorent iuftitiam,& colum-
bgpariant fimplicitatcm .
n ^d feneflras. Ad fcneftras
fuasftant safti cuftodietes
quinq; fcnfus corporis, nc
percos tanquamper fene- ^^^ ^^^
Itras intret mors in animas
vnde: Enote prudentes /««tR,jn,.,o. h.
ferpcntes, & fmplices ftcut col.

O ^rgentum eorum . Hoc cfi; Corde creditHrad iuHitiam , orc

auiem confclfiofitadjaluum.

^ Filii

21

21

15

NICOLAVS DE LYRA.

■ I Filijtui dclogc vcnicnt.& filixtu?dclatcrc.J.t/e/"'0/?(?.
1 Surgent. Q^ d. vtriuftjuefexus perfone najcentur filij & filie
tccledx carn in longtnquis partibuf quam^de propinquis.
} Tunc vi, Mdtuudinem crcdentium.

4 Et afflues. Confolationibus diuinis.

5 Et mirabitur. Ex tam vebci multiplicationryquia a tempore
«pofiolorum Ueriuata e{i fides ad omnes terr^ habitabilis partes,ft~
'■>'( dedaratum fuit fuper illudVfal.iS.a.lnomncintCirzmcxi
uitfonuseorum.

6 Etdila.cor.tuum. Pr-f^oMti/o.

7 Qiiando Conucrfa.&C Idefl, hahitantium in infuUs,ficut
patei ..e suUu, Anglia & alijs itifulis mayis.

Forti.Gen. IdeHfmpenum l\pmanorum,q'iodtotimundo do
tninabatur,

9 Venerit ti. Qmd impletum fuit tempore Confiautini.

»0 Inunda.camcope.tC SccConflantinus cmm imperatori&

muUi alijpoientes exemplofui antmati diuiiiasfuas multasper or-

v-rn mijcrunt fuper talia animaliaad fuHcntjtionem minijtronm

^<-<^^^j'?&pauperumChri[iianoyum & ^dificationes ecctefiarttm.

1 1 Midian & EfFa. Hoc dicitur , quia in tetris illis fpccialiter

nafcuntur talia animalia fortia.

»2. OmnesdcSabavcni. Hoc dicunt expofitores noflricom-

irtuniter impUium in illis regibus qtii vfno unt ad adorandum Chri

'ium natum,lj:; ideofubditur.OmncsAc Li^ta popdifubicHi in

dUs regibus virtualiter lonltnebaniur,

Ji Omnc

IJ Omncpc.^abaioth&Cedar dffccnderunt de ^hraham
per //w/ae/fw.GeM.ij.Etiftihabitabantin tabcrnaculis nii
trientCS pecora: ideo ex tatt occupattone dejtgnaiur hic cuin uici
tui :Omne pecus Ccdar . iluantum ad minores illius populi.

14 Congrcgabitur tibi- Infiu. domtni.Loquicur enim Incpro-
fhctamttaphonct,ficui etiam in multis alt^slocis.

1 5 Arictcs Nabaioth. Idcfl,maiores illius popuH.

1 6 Miniftrabunt libi. iicut deuoti filij. De islis enim Gcntib»
plurts iredideniut ad .Apoflolorum pr^dicationem, aliorumquedi-
fcipulorum, licetpofiea gcns tlla fuerit iiifcHa prrhdia nahumeti.
per iHos autem intelliguntur alij Centilesad fidcm venietues , fed
ifii fpecialiter exprtmuntur , c/«w defccndcrunt de .4br.iham patre
fidei noUrc.

1 7 Oftcrentur fuper placabili altari mco. idcfl, ipfi Chri-

flu,qut eji atcarv & hojtia.

1 8 Et domu m maieftatis mcx.i.ecclefiam militantem.

19 Glorificabo. W«>'<icm/;j docinnam ccctvft^ confirmantibus.

20 Qi_u tunt :fti qui vt nubcs \o\m0.idcjt,api.floli altjque
pi cdicuwres per otbtm veloi iter dtjcurrertis ad moUMm nubium et
columha*urn,q'-aft diferet,funt valdt mirabiles.

21 Mccnim infulx cxpeclant .- Idtft, habitatores infularum
ad rtcipiendum fidcm,vnde & Vaulus in multis 'lufulisfidemfibli
i-auit,vthabttur in .Aciibus ^pofiolorum.

22 Et naucs.Tey hoc drftg^atur promptitudo coru ad crcdend».
a j Argcntum cornm, & aurum. QHia vcnientes adfidem
otierebant Dcole 'iS' Juj, vt ljubetur.Aii.4.

4iEta:H-

487

Gloford.&NicolaideLyra 488

^a F//(»frf^r««r«. Princlpcs
A gcntiu qni pcr or!)cm ccclc
lia*. xdiiicauf runt ficiit C6 a
flanrin.qiii Rom.iz.ccclc-
fiasin honox5i2. Apoflolo b
rufccit (Scalii multi, q mul
tas cxtruxcrunf ccclcfias,&
ncccflfaria prxbucriint

AUcgor.Fil ios pcrcg; iro
r{i,& rcacs coru, dicit mar
tyrcs & doif^orcsgcntiunj,
quorum tidc & virtuiibus
fandla tundat ur ccdcfia.
■}< Procop Hocctia nnnc
cotigiflc vidcas. Pr.Tfunt n.
ccclcfijs Efhnici, fuaqjcas
dodrina,& pra:ccptisobtc-
gunt ncdcturvcrboalicno
& diflfcnranco infidiarulo-
cus. Etrcgcs coru aftabunt
tibi.Na.Sc hodie quoq; Ro
tSapra jr^ manoru copiaru duces, re-
guq.timorinfidiasabccclc c
fijs (ppcllur.vcl ccrteobcdi-
turosfignificauit Parcnt n. d
facrofan^ftis oraculis , <?c 9
^ cocionarurecclcf oiratio
ncvcncratur&fcruat.Rc c
pcriasctia fecundu hiflcri.1
quoi£porc Cyri Darijquc
mandatoinflaurata efl le
, o. rufalc cotigiflciAlcxnndru

af Kceidlitciam.Scrpirimilltet. bTGentium. T Con1'i t aiK,8c alii, lui
p^roibei" ccilc(i.i^«J'fi<a'J"unt c f S'e lioftis poliit mtr.icc

Et ^dificabuntfilij percgrinuiu tnuros tuos ,

a • Spiiiiu.ies, ^ fxcui.rcs 1 In 'u;iiri» •

& rcgcs corum miniftrabunt tibi.In indigna

a1 Tiibubtionc irxlenci.ricoiiiKciem pecryir:>rn >s. pec
capiiuiiiie^plucin 3S, K f^ Ingenlibut ,

tionc cnim mcapcicuili tc, &: in t rcconcilia

af Paiaiifufc peicaii ..;

tionemea mifertus iumtui. Et aperientur

«f Miniiiri Ecclefi», qui alio» iniioducunt. b 5 Profpcriute.Sc aduer.
f 'ni-Judio. Sc tribulaiifin- .

portae tu? iugiter dicjacno6lc,no claudctur,

a f riincipes.vel Mam.cs fiJe forte-, b f ViConrtaniinu», velfanfti.qnifc
Sc aliostcgunt, & in viamiuftiiiTdirlgunt. '

vtafFcratur ad tc fortitudogentium, 6cie-

a f Ad hdcui njali carii'.t>. hf ludiotum ^cKjuiIibtt c« Rci'n.iii ^s .

ges carum adducantur.Gens ciiim,& regnum

« f Fide; & opcie. b s O ectlel « c f Q»;fi nou fit. f In dieiudicu.

d f fJ-ntiles

(juod non feruicrittibi peribit: & Gcntes t (b

af nerelidlxi Den, quemnoluccunt infc.peicliolpitem . b f A diabolo,
vel igne?fhenn«. c q Potenm muiidi.

litudinc vallabuntur. t Gldria Libani adte

af f.dc.

S » Fidevirentes.

+ curatiJ
fili) eorum q

dcindcvbi facru ami6lu cf-

-fBucrunt te fct intuitus, ira flarim qua

fucrat acccnfus , in adora-

t ipwncbant tionem commutafrc.
te.

b iniridipiatiiH':. •jslde-ctia
bonitatc impulfus vltionc
inducit Deus,vtex poenaru
modo quibus pcccantes vl f
cifcitur.quanta pcicepturi
funt,quirc(^efccerint.intcl j?;
Jigatur.Si n. minimeiratus h
vtilitatisnoflra^gratiaacce- i
dit ad pzna , proptcr cp ctia
iratus dicitur? Quoto magis

idcm qui fons cft bonitatis , cu iuxta opcrabimus, noftri
mifcrebitur.

c f?/orM/,^j»/. Libanusmonscflcofinis tcrr^promiffio-
nis.ex quo miniflrauit Hiram rcx Tyri Dauid ad pala-

tium.

venict, abics, & buxus , & pinus fimul ad or-

a 1 Sapicntia, do Arin.r& viiiutibus. b f Ecclciiam fcilicet, quani fundaue
iiir- ApoHoli.

nandum locum fin<ftilicationis mcx , &

af .Mu'tim.iiiic crcdciitium.

locum pcdum mcorum gldrificabo . Et

a f ralTibus fidei. bf Hum lcs, vcKjuijin n?cciiitatcChiiltianilunt,ne princi
pes ofTenJant. cf fain ludai, qusm gentcs.

H c i'crfec"t')rum.

venient ad tc f curui fil]; eorum , qui humi-

a f San5os.Tt»l»g' ndo. b '^ Vcuerabuiitur .

cf Signa Jc opcra Apo!lolnriiin .

liauerunt tc, &: adorabunt veftigia pedum

a f Ptius (icut P.iu'"'-.

tuorum omncs qui ? detrahebant tibi,8c vo-

a^ Vcrc. ^ Cum haec iai^ittJ fiiciint, b *f Non p< toit abfconii ciuiias fu-
pra niontcm v*^''f3 cl^^^pcculitticcm.f. n:ferne vitx,

cabuttcciuitatemdomini Sidn fanfti ifraeh

af AOco. b Abiiitidflibus udaris, 8c gentibi'5 .... : .,

Pro eo,quod fuiili dereh(Sta,6iodio haDita,&:

a f Fijclis tamis inftuftuolis. b f ProfrailisramisaliisinlVrtis

no eratqui per te tranfiret , ponam te in t iu-

tir',Silomoni ad teplfi licrna

pulchr.''.,^ impiirribil. Cu-

I ius;j;loria altitudo ..iboru,

I & diucrfituS,(5c bclliatu co-

5 pia. Libanuscrgo mundis.
4 ciiisg;'or',iiriandt lublimi

tas,rcgcs I". oc p!m,cipcs,qui
y adccclcfiam vcncriint.

6 * Procopius.Eos mtclliglt,

7 quidcgcntib fsculari d;v

8 drina inftrucli , orationis
induftriacccicliaexorn.inr,
Dcique locum , 5c pcdiim
ciusg!orificaut:idcit..ccclc-

9 fiam ipfam .

d v/A(c«.SuDbi rdiuir. Phi.

10 Diuitiascnim.&lcicntiaic
qiiitur fiipcrbia.Cypria. S(,
Hylar. cxcclfxMn (.vculo.ir
borcs , ccclciia Dci a;difita
uerunt. Arbori'i diucrfit.is,

II diucrfosinccclcfiaordincs
fignificat.Ex quibus omni*
bus conftruda efl: ccclcfia':
mirodccorc ditlinfta .
c Lociiped. Ecclcfia ,inqifi
Apoftoli,qui domini pcdcs
cuf. pifdicationccircutcri,

1 2 wSyVndc.i 'ih.ihit.jh'! ih iilis,^
iii .'.mlmkbo-.Et alibi.- Bsmpif-
despTrn .\. Chrirtiim.poi-fJ.

15 »fi, vclpraidicatorcs dicun-
14 turpcdc«; quitotumcorpus

f.ccclcfiafufiinent iniUtutis
I ) miraculis , & cxcmplis.
f ;<•«;:.//£= rff). Ciuit.n acom
munionc dicitur. EcclclTS
antcomnib. vna,6c oiaha-
bet comnnia ytms dorn. vii§\

16 fidts,& vi.Tt baptif.vndc Mu^

17 t'tiid.i>e<tci't r.f.r.&a. >

18 gDmlici .CuvcnitXj3s,i

1 9 crat in Iud.ris, vel Gcnti jUs

r

prophcta.ncquc Apofiolus
qui follicite circumirct, &
auxiliumprxbcrct.

h Odio hahita. Iuda:is, quia fidem Chrifti pracdicabat, Ic-

gis obfcruantias dcftrucbat. Gentibus , quia vnum DcQ

aflercbat, idolanihilcflcaftrucbat.

i tip erai,q per te jr^.Trafiret,&; bcncdiccret tibi,vndc: Et

6^ non

NICOLAVS DE LYRA.

, I Et xdificibvint. fiicconfetfuenierdef.mitur profperitas ec-
cle\ic mititantii i i ecclefiarum covfifHdione,cum dicitur: Er cdifi
cabiit filij pcrcgrinoru.'. venientcs ad fidcrn mti dcgeut bus,
quifiurautperegrmi 4 U^e,cj;-cultu Dei,

2 Muros tUOS.'. ecclcjias materialcs ad Dei cultum . Et boc pj-
tet implelum .-i tempnre ConH.wtini.vt dt^um eji fnpra.

3 Rcgcscorum minifti-abunttibi.tjr/).'«/«»«/;/3)Wo vt
diHu eil. Vot ctia hoc refcrnadrexdificationem lerufilepcr Titit
aeiiruliam quam poflea qujft per quinquaginta annos, vdtiiCUtr
.Adrianus Imperatur reauijjcauit,ftc quod Locafan&a pcjfion. Chri
Jli, dr fep •lUur^ fuerunt inclufa intra ciuitatem per diUtationc mu

ri ex UU partr, quc prius exirafucran\vt patet loan. 1 9. iftc aute
.A drianus nat gentilis, & ciuitatem aidificauit per gentili s artifi'
cts.Etftcpotcxponi(^dicitiir-:^tCiXi^C3!o)!\t fi. pcre. mu. tXX.i.
terufalem, & regcs co. miniftra. tibi. ^ctlicct expenfus,!juia re
get tcrrx rrddibant ti ib-itum Imperatori, qiu eam auificauit .

4 In indignatione.n.mca.forrrt^^£/ox lud^os intc hjbiiaes.

5 Pcrcunitc.P*'-r/r«»j.

6 Et in rcconciliatione mca, ErgaChriflianmfidcks.

7 Mifcrtus flim tui. /{e^Jtficando te per ^drianum, qui ciuita
tcm Chrtfiianis concejjit adhibitmdum^ & ludxis habttutiontm
frohibuit . R^fcrendo autcm hanc liuram ad rcclefix jcdificjtionij
■vt prtut , fic rxponcnda cfi hxc liicra : In indignatiouc cnim
Itica: Quiaprimitiua eecUfiafuii muUum afjliiia, frimd d ludais
fofUa i lyrannis, & hocfecundum iudicium humanum vidchctur
p» ocedcrc ex tndtgnationc Dci, Ucet bc rfje.t ex putcrna i ujligatn -
tie, & probationc, fcriptura nutem freijucntfr loomtur ['c.iidim
m-idrmhiimanum, &fccund'imhoc diciturhic: In indlgnatio-
nc cnim mca,&c. Dans ubipactm ampliatione & honorcm ic-
pon coiiltaiMiti. ideojitbdiiur:

8 Etape-

8 £t apcr.porta: tuse iugit. Quia ccckfiasprms claufasfapit
api riri,0' per impeiiii fim ucuas cdificari . Tot elia hoc expmi de
apeitione fpirituaU,quia iccUfiafcmpir efiapeitaad rrcipiendm
p[mtens:Et quia a tempore Co^fiantini caperunt homines fihc li-
n/nrr confngere adicikfuim Chrifii,i'deofiihditur.

9 Vt aufcratur adtcfortitudogcnt.&c.iTwi^jf.tff/y Con-
Ji:nti trn l:ipote'.tei,& regcs vcnc^iit ad fidem CimiTi.

10 Gcns cnim,& rcgnum. Lluia nullus poiefi fitn faluus i.i
fi ifi'iati^r Chriii, &cuUf^ fiYuus.

1 1 Gloria iibani ad te venict, Quiaad ttdificationem ccdefii-'
rum addiicebantur ligna eledia,i^ prxtiofa ptr denotiovem ii>pi '.
toris , regitm, & potentum ad hocfumpiusprxbentiu. Toffimiii-i
per iUas arbores intdUgiperfon^ notabdes ad ortmn ecclefnefcr ji
dem vcnientcs.

12 ^l\oc. ^zd. mco. idcfl,eccle!iam militamem , inquahah-
tatfpCMl ter pcr gratiam. Dicitur tamen tocus pidum Deieoni"-
d'toquend',quodiciurinfra66. Coeliim mihi fcdcscft,&
tcrra fcabellum pcdum mcorum.

> 3 Et vcnicnt. Hu confeq-icnicr pomtur prcfpcritas ecclrftji «»"
liiantis, iiuauinm ad confei utionemljonoris, cum diiitur .-,£1 VCfl.
ad tecurui. Faciemes reucrrnuam libi.

14 Filij corum,quihumiIia.te.iief?,rco«»j,eJr-t)'rfl»Mor«»>.
ftipcrjuuiifuenini cukfum, vtvidemus impUlumper otbent]
in tidetibus,qui ex ds dcfc/tidcriiut .

15 Qiii dctrahcbant tibi. Quia Chrifiianos vocabant magos»\
O" uiaitttcns, vt pa'ft in U^tndis rnultornm maftyrim .

16 Vroeoc]i\od^u\^[.'.permiflaabtis afftigi.

1 7 Et odio habita. Trintipibus mundi.

iii Et non erat. ./id te tempuralittr conJ'Aandum.
19 Ponam te.i- m gloriam,& honorcm., itaquod fupefbUflO''
fvitat hic in vitium, jed iu Ijonoris excejjum*.

* Etfugcs

4^9

Ifaias Cap. LX.

iti

X ron SxmntquipTf-
A ur hantibeneHi. domi-
iiiluptrros. Prstcr-
curesn.de niore o-
pcrarijs bcncdicc-
batvm^c: Boozdi-
citme(Torib.ruis:;/o
mmis vobijut .\r\[i\Z
rupcrbiaaliqiima-
l3,aIiqu3ndobona
vnde: Opcsfupcr- '
bx,&iu^it'3.
a Pro Itguis ^s .VcT
aics ligna, &lapidcsdu
ri,& ftnlti, &inrcn
fatiidola colentes, I
gcredetcs,inaliqm
vrumccclcf.couer
. filbnt, ^fignarg
.rs,&feriu.Errur-
lum pauru,& ar-
gctijjdu ad perfe<fJ.
lenfum fidei,& c6-
. fcflione vera acce-
duntjvclpferru &: '
a;shabemus,q^ali-,
cuiusvtiliratislunt
in gcntib. fccundQ
gdiucrfasgratiasfi
delcsaccipifit vra-
lij fonentin pra-di-
cationeficutC5,alij
cfficiaturdoftrina,
& fapientiainfio-n.
9pauru,&arL:cn-
tu Ugnificatur,vn-
dc : Tbfjjurus defidi-
\biiisnqmclcitin o-
cjapicnns. AWi for-
csfidCjVtCyprian.
:: alij martyrcs, fi
nt fcrrum.
;i Procop.Signifi-
atur ola pcr Chri-
tuintanto mclio-
racommutatuiri,
quaniiicfla^rcfer-
mpridantius.Ha-
bere cnimxs auri
quidcmfpecie, ncc

» T AltiltK^incm.

T ScJIVetvtrempergaudfss,

n

490

tTGenfiumi

pcrbiam larcuioiu, gaudium mgcncratioiicm,&:^eiicra'

a^ Ini>aruuli». b «I Miiipliccm doarinamaoftoium de gentibuj v(:r.icniiu'iu .
e t D.-flima Aioftoloium, de quibus: Conftiiurs eos prin<-ipcs,acc.

tionem.Et rurges lac Gcntium, & mammilla rcgum lacla-

iTunc. TPater. a T Infangu.nefilij. TAimoitestcrna.

b T Fjaciolaiigutnis.

bcris . Et fcics cjuia cgo dominuj faluans tCi & redemptor

> T fntiiudineiii |i..rbin» .lu-latoriMis contra vitia, nedeficiant in lufta.

tuusToitislacob.Pro^reafferam aurum, & proferro afFe-

•"'-■- aTlnfcnfibilibu.. . - - ^.

T Jiroiis.

b T Vi .<Ii<]uaiu vtilitatcm
ptibeant ciuitati.

ptioeant ciuitati.

ram argcntum , & pro lignis gs , &pro lapidibus ferrum.

a T Vii.atu.ein, ficutinej,utoUi'.-iuu. Dedit eis opeiationem iniquiiatis.iJeU opeiatoic.i

dor5,ticccflctameD
argcntum.

b ^ijitationemtuam.
Xpm , vei Apoftol.
pacificos.&prapo
fltos iufRoSjVt rede
doccatj&iudicent.
cTN^ocm.Hocdedie
iudicii.Hoccap.co
gimurqciiq; dida
ibnt, vcl dicenda,.
ad vlt. tepus refer

b«[ Cli'iftuiii,vel Apoltolos, qui naccrp pratdicant.

rc qin coeli, terra:-
Et ponam t viiitationem tuam paccm, & prcpofitos tuos q"yoi's.atqiiuna;

^ a,Subhs'ptxpofitis. TExquob^atitudinetnpeiuL/ 4 noblS Ceflablt Oifi-

b <r Vujntmm.i^nl.-Credo, vidfbo.domini.&c. 5 Clll, & eritipfe dllS f Rapina.

iuftitiam.Nonaudieturvltratiniquitasintcrratua, va ^ ' '

a«i.Nonerii, vnde: Qji^otaitiin.stu.pacein. bTRcpIcbit . cf AliasSaluatoi.

"•lodiri Hcbraio.

Ititas, dccontntiotinterministuis: &toccupabitraIus

oc conlitcri

7

8

a T Fixdicatoics, >jai eii,.m poiia;. bT Vi qui ingediuniui poitasdilcantlauUare
noinini i';o dominc c T In bcatitudine i-terna .

iiuiiiini ■■■11 uoiuinr cT in ocaiituaine Ttema .

muros tLio-:, & poitas tuaslaudatio.t Noerittibi amplius

^a V Hi vi;ibilis,.<'iia fu';cDunt luiii. Ociitfol in rcgno p.itris eorum. h \ Qiiim luodo ce. .imius

Idl adluccndumper diem,necfplendorliinajilIuminabic

T Vilj., dtiiatis.

tc;fed erit tibi dominus in luccm {empitcrnam, & Dcus

a 5 Sicui rl,-ad..pn|.ln.tis, fol 'iccidit mifcticotdi.i:: Timeiitious dominum fcmperoiitur fol iu-
tiiiix. b T Qa"" ™o"'"'"ft 'i">'='- T Chtillub. c V Ecclefi» qua: modo vidciut aefcere,

m."<->minui.

tuus in gloriam tuam. Ndn occidet vltrafdltiius , & luna

a 1 Tibi.

tua non t minuetur: quia dominus erit t in lucem fempi

af fcrdiem folnon vr.tte, .lequclu.&f, f^jln coulhuaionc ecclcfiz.vnde: Bcati quiiu-
g-nt, quoniam ipli conlola. f Finicntur. Ablleigct Deus om. la. ab ocu. eoium/
b* rioratmodoecrlclia, & fu.i, & alioium peccata, vel quod diffeitut a glotia.
c ••, Finito luftu

b,

iumeninperpctuii

Ifid.in lib. crcatu- iVocabisfalu
raru . Poft iudiciu *^ """• '"°*
follaborisfuimcrfj,:"--
cede rccipiet, vnde i Apoc.iL.g.
propheta-.LafcZ^ji/f- Ifa.jo. f.
pKmpliatir, e^non
veniet ad occasQ,
ncclbl, necluna,
fedinordine,quo £
crcariiuntftabunt:
neimpijintorme-
tis pofiti fub terra
fruatluceeorfi.vn
de,Abac. fol,& lu. Abac^. c.
fleterilt in habi.fuo lcre.i.d.
dCfmf.Angclioes
eledi, g fidl,quam t dcSdet.
habenropcrib. im- ^ "^''
"germen

ternam,&complebunturdiesIud:ustui.PopuIus auteni ^° plent.lpfiget

a T AngcUcle.li. of Non ad lioiam. cT Viu,.-ntium cum impii ibunt in igncm' arier. H platatiouis domini
d T Erunt. 1 lulh auicm icmi)cr,iiHriif«rr,., ...... J ».. Xr ^.^.,^ _ - ■<>

, &opus manuuei"
12 ga ab ipfo crcati,&

1 lulti auicm lemper videntes crcatorem, pec-
care non potcrunt.

■ ^ care non potcrunt.

tuus omnes iulti in perpetuu h^reditabunt tcrram , t ""cr

a 1 Non<|uxeia iicabitui. Deijui o...nisiljniatioqu3m non pianiauit pa et metis.cradirauVtur.

d mcn plantationisme^, opus manus meet ad glorifican-

a 1 (onc, vt 1'juiuv. f Humiiis, vnde: Quj voluciitmaioreac fit vefter inln Et
alibiiEugelcruebon. «cfidciis.&c. bT Vt i-iliarchus. c T inccuMsfuis. ''
d ^ Ha:cuifiaemundiplenmscomplebuntui. TSupereos, qu«s docuit veibo'

jV: e.xcm4)lo

, cv: c.xcm4)io

dum.Minimus critin miIIe,&paruuIusinGcncem fortif-

a •; Cum omnu fuwnnt dclpeiata b T Dics domini licut fui in nofte veniet.

e TMinimum in mille.^c. * ^tiiiill,VCl m ICDO "\

fimam.Ego dominus in tempore eius fubKO faciam illud. ^^ ^^ oportuno,vd p 1"^^

17 finito, cum miferit iei<

ij in ecdcGa perfidc
H plantatiad glorifi

candu crcatore fuu

vndc,pIcrcm.5«oy tvfrgultum.

ego creaui in laudem
ly &■ glo.no. &c,

e /«/e;>ore.aduetus t Vtlglorifi-

Chrifti,velintepo"^.P='™^^»-

m;lia

. 4i. b.
, cra.i^.b.

auru tame ellLHaberc, & fet f um argenti proptcr fplcn- gelos,& colligcnt de rcgno cius omniafcandala "'^ "' Matth.r^f.
C dorem _^(.^p

NICOLAVS DE LYRA.

^i Et fug. lacgcnt. &c./. ab eis accipief nntrmenta, fuut vidt-
ms mpktumin dowione eccleftce dc honis princip-tm .
i Etfcicsga.&c.pfrcj^perieMfjJW boiti qwd fuiiant lihi,
i Pro £re. m pnmtiua.n. ecckfta calu es , & alia eccUfix vafa
iuerunt demateria parupiiofayVt de (ia,in,ci!pro,(3r fcrrc, df hu-
'■nfm. cjua pofiea faHafunt de auro,& ar^eio, & lapidib.pneciofts
\ Etpona,&c.(7. d. ftcut vifitauitecaili^ando,&probandoin
'"^rfecutiomb. ita vifttabo te dando tibi paceni , & quietcm.
5 Et pripofitOS tuos. ide^ epijiopos, &■ alios priclatos .
5 luftitiam./. (ffetiiui quantnm ad onmes, cjuui ojjiciiiw eorum
l^ docere lufimum, qimeJiperChrill.lidtra ,& aiamfomatiter
iuantnm adbottos,intanti<menirnJuLruntiusii,quod vjquead te
wujatis nohis propinqua omnes fereepijcopifaciebani mraiula,
'■^ adhucmHltifunt boni.

7 N6 aud. W<c cdferjiieterponitur projperitatis mngnttudo,& fa
xtis,q!Mniii ad statu eccleft^ trtuphantis.qux aperta e(l fideiibus i
'!>orepa(fionis,&qHatii ad hoc dkitur; N6 audictur vltra ini-
.]Uitas,&c. in cahfti patria vhi tniejuitus aon habet loi:um,Apoc.

j'- '<• Non intrabit in ca aliquid coinquinatum, &c.
B V auitas,& contritio. quiaficui non hahct tbi toiuculpa, ftc

aTd d 1 t I oT

JnMp.'6o. vbidtctturinpoji. Qui funt ifti , qui vt nubcs

''olant.

Ctrcahoc quod dicitur hU : Qui iunt ifti, qui vt nubes vo-
ant,fc quaficolumba; ad fcncHias fuas? i^otanau clt,quod
'^"■^n^s .dptsiclorum aljimtiatur nubibus , eo quod totum orbem
'J^urrerunt,ficntnubes totum orbcm difciorunt,quafinon tenden
ts ad vnu certU tocu^iuxta lUudpi.d. In ocin tcrrS, &c. & dc
•"C liii-if.^ifuniifli^qui H ttubes v^Ihiu: ^dJJimUaniiir ctiam co-

lumbis

nupana,ftdomnimodafecuritas,& e.vultatio munda,ideo tubdi- F
j«r.ttoccupabitfalus.

9 N6 crit tibi ampiius.E? hoc e(l,^ dicitur^^poc.zw.Cmi'
tas no eget lolc,neq; luna,vt luccant in ca. Ibd clarit. Dei
lli u minabit ea. et quia h.ec tlluminatio cjl £term,ideofubditur:
Isoa occidct vltra fol tuus,& luna tua,&c.

10 Etcoplebuntur dics : Jccundum quod dicitur ^por. 7. &
21. Et abftcrgct Deus omnem lachrymam ab oculis eoru

1 1 1 opulus autem tuus omnes iufti. lunttia conji-maia, qa
beatt nonpofjunc vttrapeccare. idcojubditnr.

1 2 In pcrpctu um hxrcditabunt tcrram. fcilicetViuetitiumy
quc non amittitur tnfiper peccatum .

13 Gcrmeplatationis mcx.iil: refertur adhoc ^premittitv.r:
Toputusautemtuus,quiefige>menptdmtionls diuin^ \ primbin
terramortenitimpcrgratiamdDcodaiam, fcdpcjtea tranjplan-
tabtturin terra viuentium per gtoriam,idfofequtiur:

14 Opusmanm mcx.idcJtadgUricim conjcquendum.

1 5 Minimus crit in inille. idco iiicit sduitnr,Mat. i './;.Qiu
autcm minor c(l in rcgno ccclorum , maior eft iUo.

16 Egodominus. ideopollnm iM.cfacere.

1 7 In tcmporc. tde^ m tcmpore debito,& d me difpofito.

lumbts: to quod in (uo deciirfu tetendcrunt adcerta toca, & deter-
mtnata , in quibus locis fpintuetiter riidifiiabant, & fa^cundant:
& vbtcorpora Jua tn paie rcquicjcunt , jictit Vetrus , ^ Vatdus
l{om£ , & lacobius in Hijpania , ^ (ic de at}fs , & dc l}oc dicit :
U qu afi coIumbsE ad fcncHras fuas, quaft dicerct : Licet aj-
Jtmtla,iti-r nubibus in difcurju vniuerjali , Cf quaft indettrmi-
nato , aJJmiUntur tamcn cotumbis m hoc . quod in lo ■ um certum
tendunt.

Tot\i. 4,

R

GIorord&NicoIaiJcLyra ^^i

C A P. L X I;
ViritHi dotnini . Chriftus fccundum humanitatc, .
qui fupra dixcrat;Ego dominus.intcmporc c6-
grceabo cos, &c
■Jt^^Iren^us . Vcrba Chrifti funt fecundu quod
tih.).t.xo. homo cratde radice Icfle,

4< Enreb.NosappclIamurpauperes. quosfccundri Deu
mendicos SaUiatoris aiit fcrmOjdodrina intclligibili.vi.
uitico animoru paflu,vt poftca nos sepitcrna vira donct
d C>ipnunindiil^i:ntiam,&i. *Eufcb. Non folu rcddidiilc
vifum carcis dominu videmus iuxra hanc propJictia,(cd

ca;cas hominu mcntes illu-

I LlK 4- c.

De ficra vn-

t libcrtatcm,
Epifl. ad Se-
rapioneai.

& filius Abrahc , & fccudii

hoc rcqdccbat fpiritus Dci

fupercij.&vngebaturadc-

uangclizandii hominibus.

b ii^^odvtixeritme. olco lae
alooe c.vnu titiac.abudaticgraii^. Hiero
co nymusHccvndioinbapti

t Dommus. fmaic coplcta cft,quia Ipiri

tusdominiin fpccie colu

b«dcfcendit , & manfit in

jUo, vndcpoflbaptilmntu

inLuca inucniiurfcriptu.-

Spiritus domini fuper mc

co quod vn. &c.

^« AthanaGus. Spirituflan-

dus vnftio cfl,& fignaculu

in quo verbum Dcus vngi t

& fanat omnia:vcrbi enim

propriucft Spiritunandus g

Vndtio vngcntis habct fua-
B uitate, & fpiritum , & idco

Chrifti dicutur c(Tc partici

pes.Xpi bonus odorfumus

Signaculu vero.forma Xpi

(ignantishabet, & Chrifli h

participcsfiunt.g fignantnr

•J« Euiebius.Scruator,& do i
Ln).p.de de- rainus noftcr hac prophc-
monftr. c.io. tiamulto cxccllcntius.qua

vetcrcs patrcs vndus appa-

ret.qui no corporalitcr vn-

ftus olco, ncc ab hominib'
t Arboresiu^^-^f ^"' ^edSpiritufanao
fiitis . apparct vndtus, & vni^us a

Deo patrc, u quo habet efle

dcitatis.

•}< Procop. Eft porro ani-
t vtglorjficer maduertendij , diim a Diio

Spiritufando vn£lu ene. vt

in trinitate dcitatc agnofcas. Ncc vero fimil i cu vetcrib.
tlongitepor. rationc.vndionc efledicitur, alioqui nihilprxtercaiter.

habcrcteximiu, dc quo tamcn Dauid . Proptcrca vnxit

tcDeustuusoIcoiaititiaE praconfortibustuis.
PfaL44,a. c ^d annimttanduw. Lxx. Adcuangdizandum paupcrib,

•J« Eufcb.
C

CAP. LXI.

«tqiMi maior.vni: Requitfcef fujer fumfpi-
liius domini.

tPiiitusdomini fuper me, c6
quod vnxcrit me. t Ad annun-

a f Cjudiuin vitj itcrn». h* Huinilibusfpi
liiu . vndc : Beati milcs, quoniam ipli poffide-
bnrticrram. ,

tiandum manfiiccis mifit me:

a f Remiltionepeccatoium. bf Compunaione f Ci.rcontnium.

& V' miliatum Deus non defpicies. c1 Dictnspocnitentitm aeire.

vtmcdcfcr conrritis corde, & prxdicarcm

• « Subdiiboio.St enoriliusvariis. bf Incarc<ieinfi('elituiis& ignorsnt:*.

Rrzffi^ Dci cognitionc,cura
cicis hominu animis cclc
flclumeintulit.& rcuIdVis,

1 & capitisabinuifibilibus,

2 & dxmoniacis potcflatib.

3 &pcccatorum vinculisob
ligatis,libcrtatcm,& rcmif
iione peccatoru pr^dicauit

4 fiprffidicationicrcderent.
c ^pettiontm. fcilicct rcfb-

5 lutioncm.ficcnim.Symma

6 chusapcrtius tranttulit.

7 f .Annum placabiUm doniiio.

8 ^ Procop. Incarnationis

9 domini tcpus innuit , qiio
cum in tcrris vcrfarctur, lu

9 ccm dici vcnientibus ad fc
prcbcbat.Huicn. tanquam
ibli iuftitiaj , talis cft annus
dcbitus,& comodus: vcl fu
turii f^ulu fignificat,quo

12 t«porcnonfol,nonlunati-,
bi futura cft,inquit,fed do-

13 minusluxipfafempitcrna.
Quo fit,vtannusdomini,ta

10

II

capriuistindulgcntiamj&clauris t apertio-

d i^ Totum tempu», quo in carne conuerfatus clt, vndtr , Paulus de primo

C adueniu: Ecceeniin tempusaccep. 1 Trmliusgiaiia:,vnde, Ecct tem-

pusa.tept b T Fidem, St (.ilutemhominum. .

f nem . Vc prxdicarem annum t placabilem

a f KJirt enim eft Chrilii Deus lecundum hunianitatcm .

dominOj&c diem vkionis Dco noftro. Vt co-

a1 |'eccatarua,{<aliorum,vndc:iieati qui lugent , quo-
ni'm ipfi confjlabuntut .

(olarer omnes Iiigentes, vt t ponere confbla-

a T Apo'(olis: vnde: Tiillitia cft magna , & continuus dolor pio fiatii-
bur meis , 5: optabam anaihema iW: pro &atcibus meu.

b 1 Kemuner:t:oncm itfrnam. ^^ .... ,.„....„., „w—.

tionemIugentibusSion,&daiemeis, coro-t 14 quaabiploiucehabcaf,&

af Hahiiulu.:uofo. _^ b T Vcl>imcniuii> iucunditatis pro higubri. ^^ aCCCptabilisnOminCtUr. Eft

namprocinerCjolcumgaudijproludlu, pal- 15 cnimDcogratus, &accc-

atTunc. ^ u^iiio tempoie. _^ . jg ptus , quo laboru fuoruni

liumlaudisprofpiritumocroris. £t VOCabu- 17 mercedequique acccpturi

aȣcclcfij. b5 Apjuoli, &-I1). cT Ad iuluuam facientJam. d ^ Sed. I 8 fuUt. Alij annii aCCCptUi ad

^. T-^-anin do.no don.jivabipfo. . 19 crucis tcpus refcrri voluc-

turt m ea fortcs iultiti;e, plantario domini ^^ runt.TucnimnoscflbDco

' """"^- b , ^'lo*?ofd°a''g?mrum:&fu°;<rr.''' • ^ i haos acccptab.Ies, tum pa

t ad elorificandum . Ec xdificabunt de- " tri per ipium oblatos .

^ a T lud.orun. infidelitaicm. * * g ^'^ »" ^'"""'^ ' danatlOniS,

fcrta t a fxculo, & ruinas antiquas crisent, ^4 qux pcrRomanos, fccudii

te im. &i.lb\, Cum videritistb
exercitu circmdari lerufalem , &c.
h Coro«.7.Cum f. viderint de Iuda:is plurimos crcdifle,&
proluguBri indumento ftolam mundiflimam acciperc
i p»oci/,f)-e,ProIudu,&doIorcfru£turiluoriJ cu f.vidc-
rint getcs ad fide ccfluetes : habcbiit oleii gaudij^ pro lu-
du,palliu laudispro Ipiritu moeroris. <^ Fenm-

Diuifio.

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. , X L I.
^ C PintUS domini.H/c confequenter ponitur magnitudo falutis
•J cx parte caujit ejjicientis (iu£ Chrifius cfi in autore -perdfilutis
I requiiur dimentia^& potemiaprimum ponitur cap.prafenti , fe-
cundum injccjuenti: Proptcr Sion , &C. Trimainduas ,quia
primo ojicnditur in Chrifto pietatis dulcedo, fecundo exhocoricns
ecclefta ^ratitudo., ibu Gaudcns. Vrima indiius,qmapjiim6 o/ic-
duur in Cbriflo duUedo ptetatis ex multiplici a§li8crum confoU-
tione, fecundb exfiaelium muUiplicatione,ibi : Et vocabuntur.
Circaprimum fcundum y({uod aliqui expofitores catljoL volut hoc
exponefeadliteram in perf.lfai^ diuntis^S^^ini^iS domini ,&C.
/. fpiritu prophecix : Ad annunciandum, &c. fcilictt libera-
tionepopuli u captiuitute Babylomca,& ad hoc adaptant confcque
terliteram prout pojfunt.Sed hoc non poteUflaH,vt videtur,exeo
quodSaluator Luc .^. txprtfje dicit hanc prophetiam ineo fuifje
compUtam. Igitur inptrfona Chrislihominis dicitur hic.

1 Spirit, dhi. quiafccundimi humanitatem minor efl patrc.

2 Eocp vnxcrit mc: drminus plcnitudinegratie.lo^.i .b.Vidi
muscfi quafi vnigcnitu.Tpatrc,pIcnugratia.& vcritatis.

3 Ad annunciandum manfuctis. idejt,.Apofiolis ,&aIi]s
doHrinam Chrijii in manfucnidincfufcipientibus.

4 Mi fit m.c. quai.tH ad efjr.uium, lictt miffus fuerit adfalutm
mmium, quartum ad fufuteniiam .

5 Vt mcucrcr contritis , quta verh poinitcntibus daturgratia
J:nans rutiier,: f.ecctorum.

6 Prxdicarctn apfnns.i.captuitatepeccati detentis .

7 Ind ulgcntiam. pir diumam miferiiordiam.
b Et claufis. Ji^iyi! patrihiis tn lirnbo dctentis .

llhs enm ii.de edtixii Chri/lus in fua refurrc-

10 Vt

9
tii

'ocrtioucm

lo Vt pra^dicare ■Jnmn-ilteestaui.tis duminu^ pajjionis,;n quo
Deus pluLcihs et bu>naiiogenLri,folutaemeda pio populipeccato
H "Eid^ycsxwiiionls. llic eji diesiudicij extremi dcnunciatus

dChiiHo, Mai:h. 25.

1 2 Vt confolarcr oes lugcntes./. lugetes fiatum prafentis m
ferif.& diUtiOf.e celcltii i-atru.Hoc fccii Chriflus,(^ar.^.a. di'
cw. Beati qui lugcnt,quoniam ipfi confolab untur.
I j Lugcntibus m Sion. idefl ecilefia militante per Sien deji-
gn.ita,exiia qnarn luilus non eli meritoriits.

14 Et darcm eiscoronam./fj/r«f g/on.c.

1 5 l^ro cincrc.t.abicitione, Mat. y . ^. Beati paup. fpirit. &c.

1 6 Olcum gairdij. idefi confolattoncm mtntis.

17 Proludu. »Ke«-ion.

18 Pallium laudis. idcH gaudium extcrius .

19 Pro fpiritu moeroris.'.f)"o luHu cxteriori.

20 Et vocabuntur. Hic confhquentvr cttenditur pletas SaluatO*
ris cx fideLiHrnuUiplicationc : ^■"bipnmo ponitur .Apoiiclov; alio-
rumq; Clmfli difcipulurum pra:dic.itio , & vccatio , pcr quosfei-it
Chriftusl}.incmuUipticatiOHcM,&pcrhoc inttlligiturconditionn,
mflrorurn ccdeft^ eisfuccidtnttum: cnm dicitui : Et yocabuntut;
in ea. idefl in ecclcjia militante .

2 1 Fortcs iuftiti^. i..ApofivU,& alij difcipuli eorJJq;fucceJforti\^
quiad maiortm tenintur iuftitiam, quum p,fuUis commums, !

22 Plantatio domini, quia .ApoJtcU,& difcipuU futrunt pri-
m^e planta: in horto nnUtaniis eccle(r^ .

ij Ad glorificandum. «-V^ gtonam Chrifli ptadicandunhidt i
Jubdiiur.

24 Et jedificabunt. idtft gentUes reducintad xdificium ecclffi
mtlitantis, qui fuerunt quaji d Deo dtretiBi ab antiqiio,cd qtio(i '
habuerunt legem,nec propbetas.

a j Et ruinas antiquas erigcnt. idefl gcntiles erigct adftatu^

4: pdei

493

2^ir '.toresM^iVi cnl
^toresvincf.Scnb.-E,
&Phar. dcgb.dici
tin:Miilos,mulefdet
(^ vwc^itn J''a locabit
aiijs agrkdis.
b Voj auie . Hoc ad
pdicatoresdcgctib.
gfili)percgiinoru,
vd ad AportoUs,
dequib dicitur:^^

maioris dignitatis,
dicantur Sacerdoti
aiali domini.vtifludde
filijsDauid, gerat
faccrdot. in domo

Ilaia! Cap. LXI.

a TPerffts. qiii exeofopuo crediderunt. b f DianraiecdfCasdiuetrarumgrntiuni, vel quin-

quf '" n.usc. r, oris. c< "-o. d f rcrdiuerloserrotcs f '"di .nn.

fi^initjuiabuntciuitates defertas. t diffipatas ingcaera-

fGcntuii. a irReftiride.& opere. bvADeo. c i Gentci. dequ ous.

niiihip rdic.-.torts. 1 «.epulfis j)r.iul5 paftonbus. fPabulo vcrbi Dei.

tionem:,6<generationcm.Etftabunt alieni,&: paicentpe- 2

494

a f Siniylices> mmirueios,vnde;Fa(cc oues mcas, pafceagnos meos. f Idcm b CulioiescccTcin.
c 1 Vinc:m iu(todienics,8cexultantes.Vir»a domini Stb.i.do. if. cH.

cdra veflra,8^ filij peregrinorii agricol?, & vinitdres vcftri

■> 1 Qiial Fiiir pcjc aj,. &1 Vosautein A; oftoli.' b if Magilhi eoriini. I^ (Jnia .

crut. VdsautemSacerdotesdominivocabimini, miniftn

3 T Mstt) tcs omiiia (uperantcs. b T O Apoftoli deleftati; lefeai viftoria martyrum

Deinoftridicetur vobis.f Fdrtitudinem gentiumcome-

lic re

a 1 i xaltabimini.

T Qii^a. b TOApolioIi

im,

it(a

lisl

J

detis,&: in gloria eorumt Tupisrbietis Pro cofufione vcftra

a f .Dc iiitidelit.itc ludxor. & 3poflal'^,>cI idoloiatria gent. b f lud»i,& gentes conucrfi ad fidcm. _

t duplici,& rubore laudabunt partcm eorum.Propter hoc 9

a^ Viuei.tiuin, quifurrunj, iion dcorrmn,vnacad Lothdicitur; In raomefaiuum te fac.

b *" ^^^nimic &: corporis primia.

^ °- - .v.domi- d intcirafua duplicia poffidebunt: l^titia fempiterna erit ,2 ^"g^'""'^^-

Get.haptT^at rns^&c. D
^t Procop. Scmen, t Et qaod df
no corporeu , quo ''^rtum cft »
gloriatur ludei.led 8«"«""one.
adccclefiareiatCicp
i eftomnib.cognitu
Scminis.n.appelia

4 tione.vel do(!^iina,
vel difcipulos licet

5 intelligere, gfeme
aDeobenedidum

<5 cxiflunt Cuiufrno

difuntsaaimona^Exalubimi
7 choru catus, de g- ni .

Jii funt,carne crucifixe Galaty.
10 rutctiajJeBib.&cO' .

iMdes. Gaudcbo E
in domino.non in

C Vartecoy

ni.Vnde Pfal.ot^jwi eis. Quia cgo dommus diligens iudicium, & odio habens ^ 3

h.piirs ijxredu. rnex, a «f Fide.ium I4 mudo,Vnde:C<i«rfe-

circ. Qiiod nemo e rapinaminholocauftum. Et dabo opus eorum in verita- »5 le »1 domino femper.

VeraCiterdicit, qui .-, •^ Coelum, Sctcrrattanf.ver. autemm.nont. l6 * RupCrt. Aduet' ^^ ''f-.'- .

aliamparreqiisrit f te, Sifaediisperpetuumferiameis. Eticietur in gentibus '7 ific.vdpfentiaSal^^'^';^^'""^*

g

m.Ae^ Auguft.Habent
iin>- fanftiante rcfurre
*"' ftionefingulasfto-
las.quiain folaaia
beatisiit,pofieare-
ceptis corporib. ac
ccpturifuntbjnas, h
quianima,&cor-
pore immortales i

ai td.-in bi Fiiiiin fide. uatoris.vndc^plie

femeneorum, etgermen eorumin mcdio populorum. ticus hic fermo eft

a f Apoftolos, &corum iniiutoifs b f Statim f In fide, virtutibus.miiacu'is. OlCmum Ullluelt,

Omnes,quividerintedscognofcentiiIos,quiaifti funtfc- '^ quod (poia dcfidc-

a 1 Jn pcirnnaecclelix 0 1 Non quia (iin de geneie Abi .iiac,Jc aliorum patrum. raS aiCCuat m Catl.

me cui benedi.xit dominus.Gaud*! ns gaudebo in domino : ojcuimr me ojtuio o-

a f Cot incii:ii,«ccaro mci cxaltaueiunt In Dtuui iuum. b f nominus. ^9 '''^y'''.llCCleiiaqU'P

6c.cxultabit anima mca in Dco meo . Quia induit me ve- pe fpofa fidcHs;, na-

a f Sorerdotestuiiniuaniii-ulliriam. b< Docotauit meCh.Htusfubiudi. ^® ta lU patnarch. tUD

bcatierunt,vndc: k ftimetis falutis,& indumcto luftjti? circudcdit mct Quafi ^' S'^' V" ^ m^^^V^^
llzus.inierrafuauu *■ ^ 2i Proplietis,illudde-

pltcia p<(fi(icb'f'it.

d (luiatjo flowi/jw.q.d hocfacictdiis, q magisdiligitiu-
fiitiapaupcrfi,& iudiciijvciii, quammuneradiuitiiqu^
ixp^: de rapina funt nec magis g[ fcorti prajciu . vel Cain
facrificium,vcl fi quis immolet filium domino placcnt.
e /'* vttK^/f .Vt in vcritate comedant agnum , vt faciant
circuncificnum cordium , & q data funt in figura, om-
niamvcritatefaciant.

f f.«d«s ;?«. pi^nuw! .FAiangeliumaetcrnum, nonvtvctus
tei^amcntum, cui lucccdit Euangclium .
g smen torum. Fidcles,quib, Apoftoli femcn vcrbi comi
.»8.1. lcrunt,9 adomino acceperunt, vnde .• ite docentes omnes

fiderabat voto cor tSicntfponf.
disfeftinantiinmi.vt veniret ipfedileiSus, & afllimendo magnifi«bit
carne,o(cularctureamofculooris fui. Hoc fzdo hilari- gl°"3.&ficut
ter nunc dele^aata dicens; Gnwfes ^audeb. &(. Kt otMt!

i yejiimct. (al. virtutlb. ipfi Xpo, vnde .- Xpm indwfVs, &c. fmun

Chrifluscnimeft indumentum fanflis , &ipfiei. Cant.i.
k iliiafj ffcfi.m.Xps.ccdcCix fponfus, lcd ti"i pcrfctaos in ^p ^; ,
ccclcf.eodenomincdignat. Deqb. •^apio.thUoquimurin- ibidTja. *
it>'jOcr/f(3(;.v.Impcrfedlifp6fa;degb.dicitur;r<i»^afl^an<«- \

lis in Chriflo iac vobts potTt dedi,non ejca . Ipfecrgo fponfus
Chriftus fponfos facit,& fponfas,ramcn vna in capit. &
in mcmbris cft Ecdcfia. ^ tt quafi

NICOLAVS DE LYRA.

fide',quiti ah antiquo f\ierunt rmnoji inpcccato idololatrix & dijs

miiltiplicibus peccatis.

I Et inflaurabunt ciuitatcs defertas & diflipatas./^cr ido

latnm,()u£ per eosjuerunt lujiauratx ad latriam.

■% Etftabuntalicni.f(iei1Gewr«acf/i</e-mco«Hfr/;.

3 Et pafccnt pecora. ifia deferuiuni ad vtiUm & vtflitu. Et

ftr hoc (teiignatur,<jiwd pr^dicatores Euagdijpofjent acctpercftm

ptusab illisijuibus pr^dicaret,vt dicit Chrtilus Luc.io.Et Vaulus

.Apofl.\.Cor.<),b. Dorninas ordinauit hii qui EuarigtUu annurxi^t

de Luangelio viuerc.Vrr hoc etiam inteU!gitur,tjttdd mimflrieLcle

fttehabituri efjentde iure decimas animahum & terr^najcentiurfif

JyUabam,vel literf,in litera,vel accidentiu eius caufa metii.,vela _
lii caufa rationabili:Jed quodftt mutalio diflionis in diWoneny,vt ^
dicitur hic,non inueni,idco poteji <j/;>errf/«";Laudabuntpartcm

corum. i.fuam, quia opprobria & tormenta apoHoin & aliji ec-

clefix prflatis illata ccdtbant ad bonum populi.

I o Propter hoc in x.cxtzidtft c^e/iipatria.

I I Duplicia pofijdebunt.i</c^ duplittmgloriamanim(e,fcili-
cet & corporis,ideo fubditur.

I a Letitiafempitcrna.T>offi??f h^cdupUcitasintelligiinprf
Jtntijicundum(ji4od duitur i.Tim.^.t. Qiubcneprajfuntprcf
bytcri,duplici honore digni habeaniur: (juia d populo dtbe
tur eis yidius & honor . kx huc aut litera patet quod dtdu cji fu-

ficut vtdmus impletum. Etquantum ad iliampartem duimam Ui prii,[.quod pr^fens la.inteUtgi nonpot de profpentateredeMitium
cidicmturpafceteeorumpecora.ideUproeis:

4 Et filij peregrinoru m.&ftc alicni & percgrini dictttur hic
laicicfui non dibtnt ad diuinum ministcrium accedere.

5 Vos autcm Sacerdotes. vos apojioli & altj difcipuli &fuc
tejfores vcjtri dato etiam quod ftnt ex Centilitatc vocati. A lempo
re enim apofiolorum multi de Gentibus vocati adfidem fuerunt ab
tis in(lituti Epifcopi O" Sacerdotes.vt patet de S^CUmete, Dionifio,
Tito,Timoth(n,&mi4ltis alijs.

6 Fortitudincm Gentium.^M/tf minijiri eccUft^ de bonis lai
lorum JuHentantur.

7 Et gloria eorum . i. d gloriofis &potentibus laicorum eritis
honorait , ftcut videmus quodprincipcs prxlatos ecclefta honorant
jitut patres.

de Baljylone.-quia profperitas eoru nonfuit dupla refpe^u temporis
captiuitatem praccdentisfub rtgibus Ifratler luda,imb multo mi
nor quia qtiafi contimte fuetut in affiitione &Jeruitutc, vt di£iu efl
fuprdfrequcnter:nec eorum l.ttitiafuit fcmpiterna,fed fatis breuis.

13 QLuaego dominusdiligcnsiudicium.iCj^ifieo/d/jflijpa
tnbits volo redderc dupLcx pfiemiuw.

14 Etodiohabcns rapinam inholocauftu. \on enimvuh
domini4S quod fibi fiat oblatio dc alieno.
I <i Et dabo opus eorum. i.ipofiolorum & cis fuccedentium .

1 6 In vcritatC.'.''' p>(duaiione veritattscatholtce.

17 Et fcietur in Gentibus././«tcf'/?ow eorum. '

1 8 Omnes qui viderint. D>[iin{los ab alijs in operibus mira-
culofis & viriuofis , in quibus apoftoU & alij fuccejjores commune

8 Pro confufionc. islud referturad tempusprimitiu^ eccle- populum exceUebant,& adhuc excellent in multis.

I'^,in ^«0 (jui populoprdatuspr(ficiebatur,primus ad tormenta du 19 Gaudcns./7'c conjeijuenter ponitur ecclefie gratitudo,cum di

citur.Ciudi^ho C^udcns, Si.C. Et duplicatur verbtf gaHiliii,qi<ia
exgaudio & gratitudine interiori fit rtdundantia injigno & ope-

ccbatur ,& iuplex maUtia tis imponebatur fciltcet fui &populi,
quia eis imponcbatur quoi effent in fcfacriUgi, & quod ab eis alij
tfftnl decepti:& jtc grauius puniebantur.
9 Laudabunt par. coxt\.i.veUram,f.mercedem. Et efl hic me
-,aplajmus,vt exponunt aiiqui . Sed quia ijie modus hquedi videtur
'xtfaneusa coi modo loquendt fcriptur^Jacr^, maxime quia meta-
^laJmusfecuniurnDoSlores grdmatiueji trdsformaiio fyUaba: i/i

fyllabam,

reexteriort.

20 Quia induit me veftimentis . i. notitia diuinfgratie : &
virtutii,que funt eitle\i^ vefiimcnta &otuamenta.

21 Et indumcnto iuftitije.i.o/^ece iuHo adproximum .

S2 Quafifponfum,&C. Hoc duiturpropter prelatos, quifunt
Tom.4. R " 2

4?5

GloforcI.&NicolaideLyra 49

f

a Etquaftfponsa. AV
tcriuscoparationis
ponitcxepla,<iuo-
ru prius ad fponsu,
fcqucs rcfcrtur ad
fponlam .
PCJ.iu.x b it /jKJfm. fuam.
vndc: Laudite domi-
1 010»« gtntcs. Et
alibi.

.hv Tnmaioiibus.

c «

In minoribu».

. emin .

fpdnfumdccoratumcorona, &quafi fponiamornatam i

« f Sjnftimorij, line cjuj nemo v.dcbit Dcum. ^ Vaiiis virtuubus.

b 5 Czleftibus pluuiis irr^p.ati . T fi ^

m6niIibusfuis.Sicutenimtcrraprofa-tgcrmeniuum, &: ^

1 «t Qui foniiura, ^- fluuiorum aquas deliderat. • 9 T> 4

ficut lidrtus femen fuum gcrminat, fic domm Deus ger- ^

,,El.ftotum(uo.um. 1 ChtiUum, qu.omncs .ultificat b f NonluJz.s tantum g
in quopercuiiturlupetcil.um Ijiaiomin .

minabit iuftitiam,& laudem coram vniucrfis Gcntibus . 7

alibi: Domne dont'- D
tius no^rr, &c. Q^d. PCd. b
Siciittcrra,&hor-
tusirrigunss;crniL-
nat, ficcccle^iaSpi-
ritulando f^cuda-
ta , reddct diio fru-
dulaudi.s, &bonx
operationis.

NICOLAVS DE LYRA.

fpcrfieccifiariimfibi cotriniiJfaium,& in hoc fnnt Chrifliricarif.
I Et quafi fponf.Hoc refertur ad poptiiu frflatis fubditum.
3 Sicut cnim tcrra profert germen fuu. f.v influentiajolis.
3 Sicut dommus Dcus . qui ejlfol iuiiitu:

4 Gcrmlnabit. idengeiminare faciet.

5 Inftitiam . id(fi,ctrdt„ & optre.

6 Etlaudem. 'no>r.

7 Coram vniucrfis gcntibus per pr^dicationem jtpbjlolorl^^
& alionm ChriUi dijciputori4m,& cisfuccedcntium .

I

■ ■ A D D 1 T I C) . _

jncap.6J.-vbidici}urinpo(lit.Vx'm2,\oria eoiu fu|?bictis.
Fbi in translat. nofira dicitut: Et in gloria cor. fupcrbietis.

~inH(brtto habetur : Et in gloria corum cxaliabimini : quod
ni^.'iis concordat fententix, quiafupa biajonat in malum, non autS
exaltatio,Jeul}onor.

B

CAP. LXII.

(M^ l{opter Sion.
^A ^phctain a
pfona, fui
impendio
exhilaratus ex his
olb.qmudocofert
filiusincarnatus.Et

C A P. L X I I

afEroo bilUges.&principes. cf Imo annunciabo aduentum
aitr„o. u,» 6 > r i domini. t Saccrdotcs .

RoptcrSionndn tacebo^&Tproptcr Icru

a« Aprfcibus, donc.vcniatDcililius.vndeai.bi .vt:namdirumpcre

fa-

C3-Ic5,5c vcnircs,

bf Ex vterovirginis

lcm

no quiefcam,doncc egrcdieatur,vt Iplcn ^

:,i(us fplcndor patr.s, & fol mfticiac b f A ^uo on.ms iLrtic.a

flcfus. cEcclelix. d 1CiMidicir:Egofuraluxmundi. i
e f In cotdibiis fidclipm fTunc.

«ccb^^J^am^^^^ b ddrtiu'ftuscius.6<tfaluatorciusvtla^mpasacccndatui:& 4 ham

prohibclt qUalliS a, r.dc, .ncn.e. f Vncc..Beai.,u.n.,n.d^^ b . Ur.i.um c , Opnmitiuaeccle.ia 5 ^

mortem mincmr. ^iJcbiJnt Gentes fiuftumtuum, &.cunai rcgest inciy-

* IrOCOp. lerpe- ^^^^ afOccclclia. blCh.iltian ,&qurpriui.i^nIeiLfalem,

tuofcclamitaturu, ^ P^^odn.c.i.ia. j j g

ait,pr2ciburq,cffla c tum tuum.Etvocabiturtibi nomcn nouiim,quodosdo-

tdeelarauit. gitatUrUm,VtCOrU a, rote.itia,vclinChrifto,ru.m nunn.n , ,n aliiid nnamA Spr

qua:diaafuntcue_ d minitnominauit.Etcriscoronacjloiismmanudommi, '° aima quaip a ^er

t iaftitia.
t lalut.

imponcre.vtenim Lut*
aiut , Abraha prius Aa i»
diftus eft Ra quod ^^ H
indccdiiciut.Acliu j" "
filiusBarachcl Bu t
zites de cognatio-
ncRa. dcindcdift*.
cftAbra.idcQpatcr'
cxcelfus tadc Abra
Sim litcr
priusSimonpolka
Petrus.

^ Eufeb. Nomcn ,.
nouUj^cratapudL
vcteres incognitu, m ,.
quodnam elfcpot

iu,mtucatur:qui lu
demufuturuseft,cumiuflitiam, & falutarclerufalem
mortalibusomnibus illucere configcrit.Nonquiefcarn
igitur,inquit,doncc ea impleucrudominus, qux ipfc

rlUcituscft.
Lampas accendatur. Lap^s grxcc,{^ama,latine, vnde; Jgne
reni mittere in terra, & q^iid wlo rlifr vt ardeat ? Hoc fucccnfi
ApoftoU loquebantur varijs linguis.
c 3^orae«oMr(.MoseftHebr2isexnouisrcbusnoua noia

impo-

^.^ , ^j uatore noftrolefu

Chriflo, du^um Chriftianorumcognomen,tototerra-
r um orbe bencdidu m. ;

^ Chryfofl Olnu varia,ac difFeretia finguli nomina ac |*
cepcrant,pio raiionc rcrum.acvirtutum, quibuspolka '
cxccUcre dci:cbant,nuncomncsvno appcllamur nomi-
neChriftiano on.nium maximo,acprcftanri(Iimo,cum
quo,& filij Dci,& amici, «^c corpusChrillidicimur.
d con'' '^/./-(.Deomnibuspartibusmundi,quaficoro

na vcnientibus fidelibus .

4^ i^on

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. L X II.

• Ropter Sion.^//^M/ expofttotes catholici exponut ho^

caput,licut,& prxcedtns de projpcritate redeuutitim de

Babylon.dicentcs,qHod per iUud,quod dicitur hic,do)iec

egrcdtatur,vt fplendor iusius eius,&c. intelligitur Cy-

rus, qui fccit iujiitiam eos remittendc,& de captiuitatc (aluado:^

ftc conjcquenttr litcra adaptant adfmm propofttum: fed valde ex-

torth in mutiis, qnorim paiica accipiam. Quod.n.Jubditnrhi^ : Et

Ciiscorom glonXy&CC.exponatit dedignitateface>d<itali,& re

gia.Quod non pottji coiiuenienter dici,qH'iadignitasfacerdotalis,&

re^ia conjiflcbat in hoc, quod infiituebantur reges,& Jacerdotesf

Jacram vnBionem,que Jccundu Ii^dxos ceQauit a deflruBioneprtmi

Rcgum.riccr templi, ita,quod tvto tcmpore templi Jecundi p rtdeuntes de Babylo

dotum^ue in ne xdificati,non fuerunt aliquircges,vel Jace, d 'tes jic inflitutr. Itt

tefta!'quando foto iilo tempore cariicruntregibus vfquead .AriHobolum filiutn

imperfici ca Hyrcam,qui primusjibi diademairnpojnt, pofl quadringentos vnU

pit. & oHoginta annos , & trcs menjes , ex quo populus de captiuitate

loTcphus. Babylonica liberatus ad prcpria remeauit , vt dicit lofeplm 1 5 . li-

bro ant'iqii'itatum,cap. 2 1 . Item quod diciiur infra : Si dcdero triti-

cum tuum vltra abum inimicis ttiis, 'jrc.exponunt de pacijica col-

ledione tcrrxnafcentium d ludxispofldi^ium reditum.Quodnocfl

veruqnia frtquetjeriUotempore fueruntmolefli d Samaritanis,

& alifs gtntibusfe circumflantibus, nd folri in bonis extcrioribus,

fcdetiam inpcrjonis . vtpatct in lib.EJdr^:, T^cmia MacbJMotii

& lojcphi. R^cgibns ctiamTcrfarimi rcddcbant tributii dc bonis juts

& poflta Grtcis,& l{umanis.Vropter quodctiam I{a. Sal. & a!ij

htbrft cxpQiiunt iflud cap. & prfcedtns de projperitale qujm ex^

fe^ant eisjiituram ttmpoie Mcjji.t. Vroptcr qiiod nos qut fecundZ

ytritutem conjiicmur Cbtfitm ventjjt habcmits ipjurn exponcre

deprojpe-

de profperitate ecchfl^ . Igltur ficut capitulo pr^cedenti oflcnfi
efi clerticntia S iluatoris in confolat'mtbus,& benefictjs ecclefixex q
hibiiis,ita in l:oc capituio,& conjiriiilibus ^fttnditur eius potentia.
& dunditur in duespartes, quia vrimb dijtnbiiur eius potcftas,fe
cuiidi) potcfiatis ventai , ibi: lurauit dominus . Circaprimum
diat prophita .

i Proptcr Sion non tacebo', & propter lerufalem , non
quiefcam. meflp-optcr^ivriam eccUjit , quam viaeo in Jutuio.
"Slon ifjiabo adimms laudibus,& pr^cibus.

2 Donec cgrediatur dtfihupatrisinmundum.

3 Vt fplcndor iuftuscius.:. Clmjius,qui raticne diuinitaiis efl
Jptendvr putns & figu, a Jhbflantii- eius,ad Hebr.primo a.

4 EtSaiilditor c'ms.ptr fua omtiipotentia , proptcrquajubditur
in autontate allcgata ad Hebr. a. Portans q; omnia VCrbo vir
tutis fujE^purgationcm peccatorum facicns , &c.

5 Vt lapas acccndatur. ardorctl^aritattsad alios accendendiit
Jicut de iaitipadc accenja accendentur ali^ propter quod uititur Lu-
c£diioduitno,f. Ignem venimittercinterram,&quidvo-
lo nifi , vt acccndatur.

6 Lt\'i6doums,cntcs'i\xi\\xmt\xxivi\.pcrfidcminprcdicatio'

ne .Apojiolorim.

7 Et cundi rcges inclytum tuum. Quprum multirecepetunt
fi.iem Chnjii,& trnnes ri.c/ptcnt ante finfm mundi.

8 Et vocabitur tibi nomen nouum. fcilicet ecclefia Chrifti*
ria, qu.t prius vocabatur ludeorum synagoga .

9 Quodosdomininominauir..'Waf. lO.c.superhancptui
idcfljtipcrtne Chrijium, xdiftcabo ecilefiatn meam .

1 0 Et cris corona glori*e.«. coronata gloriose, ficut de notabi'
lucr iibtraUnonJolumUicitur , quod jit Uberalis tn conircto, fed
etiam tiberalis iu abfiraHo.

1 1 In manu domini .i.in eius proteciione,

^ Etdia-

497

Ifais Cap. LXII.

^ Cyrillus.Vnam

;-. quamqiieaniinam

j-^ & vniueriam cccle

jiam.fanftoruco-

lonx comparar cx

multisfloribuscon

- texts, vclrcgiodia

fc dcmati lapidib. prc

■ rionsradianti.

■ a A'"" vo("htris v'-

■ p-a dt reli3j.'S.zc\ c fi a
I dcvtroqjpopiiloal

a T Hoooiis, quod mtityrti foa Tarictate difliiuecuiit.
b

T Vt fflf mn fuum «otam
coroneti-iaonjs.

45»8

- j. j , .. b T-v • . coroneti-iaonjs. f DctieC pOKOt /erufa D

a 5c diadcma rcgni in manu Dci tui . Non vocabcris vltra '"«•Qiipd eft.vd ip

1 ,»/A»'"l,''^ "''''"'"'• , «-rqiiiaCJ^tiftusinaied.otulrnt. ' (» long^ latCq^ dif-

dcrcii tta:« terra tua non vocabitur amplius deTolata. Scd * "^^ ' ^^^^' laudct.

a fDicttur HacccttsuaevoluntatemDeifacit. bTDco' ^ Vcl Vbfq; laudctSC-

vocaberis vdluntas mca in ca,& terra tuat inhabitabitur. ^ ^^'^ creatore fuum.

« t Non meiitis tuis.ficut olim difplicuit : omncs enim tam ludii quam GentilM ^ ^ lurauit.pct fiHQ.f. f infcabitaW

peccabant. J Geutile. ^ qui Dci VktUS Cft '•««.,. <.

quia coplacuit dommo in te, & tcrra tua inhabitabitur. & Dei fapicntia.

, . ' ^ ^*'*' ^ '»'"^'- ficutMaria cum lofcph Chtyfantus & Datia. f In deXtera.in fiHo

Habitabitcnimiuucniscum virgine,&habitabuntinte 7 vndcotainfapientia

lor,nrt,irnnaftnnn ^ Spiiitualcs. a TChtiftusdcquo Et yet,,n<,ua,i,(t,,„fusproccdensde,hal.fuo. 8 feci/Hy qui & brachlU, ?GilOJ.t,

loquiturqualinon • c x j i • r a ''/^^/'"^""'"v3^=„<i'';'"''"fi.onramfponf.,.eft. & fortitudo natrk

.hoc vocabulorum b fijjjtui. Ettgaudcbltrpo'nfusrupcr/ponfam,&gaudebit 9 yndaoTaZ%U.uu

finCCOntenta CnS. a fOEcckl.... b 1 Omnipoten.. c fDeusMteiadleruf»I,m ^i .9... , , ._ ._ 1 ""««//cripM

•J< Rupertns . Hxc
tux vctuflatis crat
noTa.&apatrctuo
Adamtibi iisrcdi-

i-n. XT^.r.-'-^^- « TDicitprojhetaadculloJesmuiorura. b r Ergo o cultoues muroium, qui fcitii vDl.mM,,™ flcut in llb TllHiVn '*

liaa.NonflCVOCa- domm.. TApiecbusacivoti.. cTInfta.eV"une.impo,,une.fi^lt^[rd;tn"r. I2 SuraioHinfS

beriS vitra. a cem fjMKando oranone vicit. 'tg'lur.qUOaIIl tpC

b Ec "audfbit . Pro- Q"^ rcminilcimini domin i , ne taccatis : & ne deris filen- M "^"^^u ^edianita:

wo;-trr.»;6'r»<ifr?. <1 fi""i^^^«onccftabiIiat,8^donecponatIerufaIemiaudem 16 ^'''^^^''H^^/^^'

Saamtntumhocma- . a ,.m.nob,iiterii,tuir b f pi.er. ^^ ^t qnwptmidudtlE

gnum efi in chrislo c m tctra . lurauit dominusin dexterafua&in brachio for-
& in eccMa. f titudiuis C\ix . Si dcdcro triticum tuum vltra cibum' ini-

c t Deus patci ad ierufalem.
d/

d <i OEccleJij.qii*
r ^PN^ r> c , A^ , V.liopacis.

lupcr tc Dcus tuus . Super muros tuos leruralem conftitui

» T In ptofpeiitate, b ? Aduetfitate. c T Vnde: Non pofrurnus non loqui qux
n j ,.,„ v.dimu,&audiuimus. HA precibus &a pra;dicatone.

cultodcs : tota die&tota no»fle , perpetuonon tacebunt.

* ^ jll':^:"'^''^" «^ cuflodfsmutotura. _b T Ergo o cultoues muioium, qui fcitii voluntatcin

^O faaafunU

g Si dedero triticum
ii ^««w.Triticu lud^o

rum& vinfi,fxpc

dcdi inimicis eorfi.

ficut in lib. ludica

^:Procopius.Dercc §

dir.n.dcc^lisvcrbu

vnigcna , vtccclc-

fiam foecundaret,

quam ipfc fibi vir-

sincni c.iflamarci-

Liit.nonhabcntem maculamaut rugara,

c Supei nviros tuoi. Apoftolos prcdicatorcs,qui ccclefiam

muniunt,quorumcuflodcsangcli lunt.vndc: Omncsad-

iitnntratoru foiiit-is futit proptcf tvs mtijicjui hxredttatem ca~

iuntfaluiis . Vcl muri ecclcfiarum,apofloIorum difcipu

i,quorumcuflodes ipfi apoftoli.

Donec

T A fide.

micis tuis,& Ci bibcrint filij alieni vinum tuum in quo la-

a T Apuliopclis. T Gemitibus.votis.prccibus.exercendocotpus tot.s viribus

b T Epifcopi.presbyteri.diaconi.miniftr.ccclefia:. T Aduni itconfecrandopwparant
, , « 1 Tr.ticu-n.vittutes.vclcorpusChnftiinaliari.Satiaborcumapparueritglonatua' ' t''-''*^ '-"^F'^-'* ^"n

boralti . <^ia qui congregabimtillud, comcdent, &iau- ^"^ ^' ^ ^^"gu'nem.

rn\..n,:.n,rucr.r» .- ..._... . . V Idcft laudcs, Op

»7 ftint,Samaritamq4.R„.,|,

^^ eoru meflescomc-

'9 dcret,fubftitutisut.

*° Sed in hoc loco in-

*i tcUigitcibiacccIefig

** virtutes.&bonao-

i< pera, coipus Chri-

..... ' •«■«••*-ii luuucs, Opc

ra , qui ciim idolis impenderis, da:moncs comedcbant.
bedpoitaduentu filij dominusdeleftatus eftin cis Triti
cum ergo & vmum,cibus.f lud^orum.corpus Chrifti &
languincm figmficabant. vnde : Caro mea vere efi cibus er ^«•'^•f'
/^n^/i/f meus vrreefipotus.Hoc hodic non fumitur ab hsrc
ticis,Paganis,Iuda:is inimicis ccclcfix.

^Ter

NICOLAVS D5 LYRA.

i Etdiadcmarcgni in manu Dci tui. /fij fccundacorona
0 pertmet ad honorem ccclejia triumphantis , prtma ad honorem
'cdtfiA m l.tantis.

i Non vocaberis.4 fponfo tHo,fiidicit Mut.flt.d Eccc cgo
1'obifcum fumomnibusdiebus vfq; ad confummatio-
icm feculi.

; Etterratuanonvocabitur ampliusdefoIata./</</Z</<-

liuis confotationibus dejlituta : qAje jempcr adcrunt ecclefic,ctiam
n pradiins.

Sed vocabcris. '><■>■ bona opera mihi accepta.

Et tctra tua inhabitabitur.i fidelibus: Et fequitur iterum

ofl hoc. ^

Etterratua inhabitabitur . per hanc fecundam intelligi-
tr terra viuentium , ad quam fideles de pr<tfenti vita transfc-
untur .

Habitabit cnim iiiucniscum virginc.fj«t?i? & caflc,vt
feph c*r loannes cum Maria, Falerianus cum Ceaiia , & Chry.
iiitus citm Daria , & plures alif hanc perfeHtoncm imttantes , vt
ibetur in collationihus patrmn & in alijs pluribus locis»

Et habitabunt in tc filij mlperbaptifmum regenerati.

Etgaudcbitfponfusfuper fponfam. jrft^ Chrijius fuper
clcfiam.

0 Gaudebit fupcr te Deus tuus. idejl tota Trimtas.
aaoii Supermurostuoslcrufalcm. idcjl conjiituendos aDco
wr 'itdixiyvtfit verbum ifaif.Dicit autem hicgbffa Hebraica,qu6d
'jr muros intelliguntur hic patres JanHi .dbraham , Ifaac, lacob
^ cateri quorum merita Jprt pcfktis quaft difinfionis mu-
• Etpcr cufloivs angeli faniU ,eorum merit.icoram Deoreco-
»tes Et nos muUofortiusfecundum veritatem puffumus dicerc,
wJ iflt muriftnt .Apofloli fecundum quod dicitur .Apocal, iz.d.
t mutusciuitatis habcns fundamcntaduodecim, & in
'iisnomma duodccim Apoftolorum & agni Icripta.
tpcrcujiodes meiUguntur augeli ad cuflodiam fiaelium deputa
"orum merita corm Deo pr^entantes. Et quia pro bonojiatu e.c
m nonjolum angelifmfoUiciii.fed etiam homincs deuoti.idcb
<r exhortandofubdit.

i S^ '^5"^inifcimini domini nc taccatis.cc/ra»:/o i preci
's&taudibusdiuii^. '^

Doncc

itur

ij Donec ftabilitat.cowr^ ow^ew .r<i«er///.jr«». F

14 EtdonecponatIerufalcm.«/f/ilecc/e^dm.

1 5 Laudcm in tcm.quod implebitur circafinem mundiquan-
do omnes coituertentur adfidem Chrifli.

16 lurauit dominus. Hic confequenter defcribitur Saluato-
ris veritas , quia non fufficeret potefias adfaluandum , nifi fimul
adeffetveritas in adimplendo promiffum. Et diuiditur induat^""^-
partes,quia primo ponitur hitius veritatis ofienfto .fecundo exhoc
inducitur quedam (alubris monitio,ibi : TrznGtC.Vrimum ofiea-

ditur per certitudinem iuramenti , cum dicitur .■ lurauit domi-
nus in dextcra fua. Idefl in filio , quidicitur eius dcxtera.
&brachium, vt fiiprd jj.<7. Brachium dominicuircue-
latum cft.

17 Sidedero.ji/fy?«o«(/dio.

18 Triticum tuum. Trhicum eccle/tfefifacramentum Eucba-
riftif tn pane u iiiceo confeBum, quod non efi infidelibus dand'tm,
T^ccper hoc quod additur.

1 9 Vltra cibum . Intelligendum efl,qu6d antd fuerit eis datii:
qiuihfc diciio vUrd,non femper imponat talem autecelfionem,(i-
cutpatn fieuteron.vlr.d. vhi dicitur ; Non furrcxit vltra pro-
phctaficutMoyfes,qui pofl^ctdominum videre facie ad
faciem, fcd Dcus per angelos , &c. quianecfimilis ante eum
fucrat in condttionibus.ibiicm exprejjts.

20 ^tdbxbcnnt.ideHnonbibent. I

2 1 Fili; alieni.a fide catholica.

2 2 Vinum tuum . ideH Clmfti fanguinem fub fpecie vini con-
tentum .

25 In quo laborafti . licet enim fmm-is ?acerdos lefus Chri-
fius hanc confecrationem factat,tamen Sacerdotes ad hoc laborant
ieiunifi &orattomb-ts,& alijspifs operibusje difponendo,vt ver-
ba confecrationis debiti proferant,& facramentum percipiant.

24 Quia quicongrcgabunt illud. /«■//■«; triticum frf"
dicium.

25 Comcdcnt& laiidabuntdominum./^erfow^rc^^^jr/o»?.
hic inteiligitur labor fideltum , difponendo fe ad debitc communi-
canditm,Jicut diBum efl de Sacerdotibus.T>{ominatur tamen ifte la
bor nomine congregationis-.quiaiftudfacramcntum eftfacramentu
ecclefiafticfvnitatis . Etetiam circahoc facramentum laborfide-
lium corporalis in pr^paratione materi^ .fcilicetpanis & vini , in
quibus conficitHr hocfacramentum.

Tom.4. R i

49P Glof. ord. &NicoIai de Ly ra

TVinum. a T Ecclffiis.

dabunt dominu:&: qui t comportant illud, bibent in atrijs fan

a 5 IddoniopatrisiiicMiunlioiicMnultx funt . b • Ocuft. dcs itiuroium. c * Tamjuajn vigiJos omnia
pixuidendo.rrminillii vcl rai^ant vellcmno torpcl..«i«. d 5lV>^rin3 6< e\einplo. e «: Kcrtani.

dis mcis.TranritCjtrafitepcr portas,pr^paiate via m populo,pIa

f Volcnti tattatc.

JOC

0 a Tfr/)orr<if.Mi

A niflros ccclcfi?,

■f eonpetint qui aliosintro-

ducunt. Vcl vir

tiitcs qux du-

cuntin c^lum, ^ ,^

quafi dcvirtu- b numfaciteiter,& t cligitelapidcs: &:lcuatcfjgnum adpopulos.

tCin VirtUtCm. C a 5FiJc.np.inion.>^rcfui. t t Pci apoftolo«. c 5 Ocuiti.dci\i.ir». <j Ecclcfli. 7

b TLinhtnfaate d Ecccdominusauditumfecit in cxticmistcn?. tDicitc fili.^Si6: ^

t rrnouete
P£J. jj.b.

f i?i.tdicaiidu. u f Ciucislcil cctpanioncjn {tielurrcdlionera

annunciando. c 1 Nttioi)'iin,nun tantuin in ludza.
K

■f Sup.^OiC

ucr. aufcrcndo
rcandala,in ba-
ptiimo rcmittc
do pcccata.
c tligtte.Vdt

proijcitc fccun , ^hi ■ r ^i " j^ • ^j

du.LXX.quod e coramco.Etvocabuntcos populuslanaus ,rcdcmpti aclomi

cftaufcrtc du- no.Tu autem vocabcris ciuitas qua:fita,&:nondciclida.
ritiani inndcu- ^

tatisacordibushominum, vcl reprobos «Sc durosacon-

a 1 Sctundoaduentulcilicct indic iu.1ici|cuni potcllaieinnna & iniieftaie.
b ^ fionniuni & uialuJUKi c * Puirlt.^siudicandi.

t Ecccfaluatortuus vcnit,ccce mcrces eiuscum co,&:opusillius

a «I Apo(ioli& alijdoftoirs cenf,>udenies eit quosact]uilicfunt b 1 Ali.ispopii uin fanftuin ic-
dtniptuiua i>co .Sic liabet Hebtaica vcMtas.licut aitHieioniin.& fcnfus Jivrius. i Ecilclia.

c 5 Sanguinehlij.vnde;Venit(iiius honiinisqua.Sc 1 fi ijuodpe Hzcrdcnmi ouis
qpjm palli-t bonu»qurtcrc«nit.alils in del-rto diiniflis.

9

lO

II
li

^3

fortio fideliii . t
d DtcitefilifUo.
fcilicetprimiri-
u^ecclefi^.qu^
cx ludaeis pri-
mum.vndc:f<-D
lij micrii rnc^ pn.
gnaueruiit con—
tia me . Vcl fc-^f'
cundum illud: q

i>iwtquot aattm i^

recepeiunt cum.

&CJet.

e Et vorabitnt

eum. diccntcs :

15 VoscHis popu

16 lus(ani^iis,vos

17 cfiisredcmpua

domino Dco.Sic enim quidam codiccs habcnt

NICOLAvS DE LYRA.
* I Et qui comportant iWixd.fcilicct vutnm.per comportatio-

nem intalligitur htc laborprxdttl-<s hielinm .

i Bibcnt in atrijs fanQis mcis.idcii in Imis diuino cultu' con
B fecratis. Et hoc patet,cjuod non ifl hic fcrm') de pAHC triturv c? '"i

no communiter acceptis , quibus vtwttur homnvs in locis non Ja-

criSf&magit qudm infacrtstqHwlocafjcrj tton (m.t epulis \S'ion

uiuijs communibns apta^ncc trant ia vctcn Ugf.

5 Tranfite . llic ex prxdiiUs pvmtur moniiio ftue exhortatio.
Exbocenim quod Saluator efl potens &fidcUs in promilfts ndim-
fUndiSydebent omnes ad ecclefiam tranjia, cut bona DromiHa pio
mittunttir & conceduntnr : & hoc cfl quod dicitur : TrauUtC. ad
eccleftam mHitantem.

4 Tx:xnCnz.adtriumpbantem.

J Pcr portas.ro)-f.i mtlrtaitis efl baptifmits.Vorta triumphin-
us e,i exirema vnBio,qu:e eft facramcntnm txeuntium de hoc mun
do ad tr infeuniitm ad cefim.

6 Prxparatc viam populo. yos pr£:iicatores & facer dotes
fucramenta nnmdrantes.

7 Planum facite itcr. amouendo impedimcnta qux funt pecca-

ta.Fridc dicit H^ab. Sal.quod hoc dicitur defigmeto malu,Der qnod
ii.tilUgit fomtttm incltnantem jJ pntjtum. Etfic patet ctiam fc'
cunium ipfurn,q^iodnon efi hicferrrio de pr.tparatione matcriali. E
0 Et leuatc fignum ad populos. virtutcmfandicCrucis eis
prjcdicando . tt i^iua iarn faHurn eji qiiantum adaiquos crcdcniit
• i:i omnibns terrx habitabtlts locis d tempore .Apoflolorum fccun.
dvm quod diffufiits decLraui fupertUud T>fal. 1 8.1n omncm tcr
ram cxiuit fonuscorum./t/eo /"«/'(/;;«).• Ecccdominusau»
ditum fccirin extrcmis tctrx.Etfubditur.
j) Dicite filix Sion.idifi congregationi fidelitim.
i o Ecce fal u ator t u u s vcni t.irff^ veniet ad iudiciumyficta per
incarnaiiontm tam vcntcin mundum. (,

11 Eccc mcrccs cins cnm co. adreddendur/t p^nam velprjt- t«
miiim fecundnm mtrica <& dtmenta hominurn.

1 2 Et vocabu nX..f.angelifaridi,qui erut executores diuini iudicij. >
15 Eos.fcilicetcteCios.

1 4 Popuhis fandlus.coj adgloriam reducendo .

1 5 Tu autem./c/7ne; ecclefta.

16 Vocabcris ciuitas./ci/ica d domino & angelis fanclis.

17 Et non derelida.i» wanibus dxmonHm cum rcprobts.

A D D I T I O.

In cap.yz. vbiditnur inpofiilla . Et vidcbunt GentCS iu-
C ftumtuum.

l-hc qucddicitur: Et videbunt Gcntcsiuftum tuum . pot ^
inteltigi de viftone Cbrifii in corpore ajjutnpio, in qua Dcus vifibi-
iiter tognofcitur . & etiam de vifione Euthatifiiaeademratione.

Angell acimi
rantur myfte
ria Chrilii.

CAP. LXIII.

yisefiifie. Qiiidaman-
gcli non plcnecogno
fccntcs myrterium in
carnatio nis , paflionis , rcfnrre- *
^onis, vidcntcsadcoelos afcen-

dere

A P. LXIir.

5H0C in perfonaangelorum quafi myfteriii
ignnrantium.&idco t]ua;rentiuin. «rQu»
inagnus qu^mpotens.quamadinirabilis
cum tanto exercitu.

VI S EST ISTE

dcre dominum cum muUitu-
dine angelorum & fanctorum
hominum propria virtutc ,
non auxilio angclorum , ad-
mirantur incarnationis, &paf
fionis , & refurrcdionis , &
^ afccn-

NICOLAVS DE LYRA.

C A P. LXIH.

1 ^^ Vis eft ifte. Capitulum ifltidexponitnr de Chriflo commu

V^ nittr ab Hebrxis cxpofitijribus,& Latinis, aliter tamen.

Dicitintm i{ab. '^al.qubdper Edom liim dtcitur hic;Qnis cft ifte

qui VcnitdcEdom. intdligitur I\omanum Imperium, protil

JHit in latitudinejua,quando dominabatur vniuerfo orbi , dtfl.qubd

Mtffias ia aducntufuo multos de habitatoribus orbis interficiet,pro-

fter hoc defcribitur hic eius ve§limentum [anguine rubricatum,&

ludxorQ opi ofnnes refiduos ludxisfubijcict. & adhoc aptat Uteram prout po-

nio dc regni ttfl.Sednonpro[equorhancexpofitioneni,quoniamfundaturfuper

Romani depo falfum,cum aduentus Chrifii tranfterit inprateritum.Cathelici ve-

pulanoBc. jQ communiter txponunt de ChriHo pofi pafftonem fuam rcdcunte

adpatrem,fequente in hoc beatos Htcronym.& Dionyf. fecundum

quos illud quod dicitur : Quiseft iftc qui uenit de Edom. cfi

ycrbum angelorum Chrifium aftendcntem adtnirantium,& de cius

myflerijs pLenius doceri & illuminaripotentium.a[itertamen:quia

fccundutn Hieron. efl verbum ar.gelorum inferiorum qiurentiim

edoctri d fuoerioribus. Secundum Dionyf.verb j.cap, dtlcfiis HiC'

rar. efl verhum omniuni : quia etiumfuprcmi angcti quxftcrunt de

freditiispitniHsedoceri.Sedifltsvtdeturobuiaredi£lum.Aug.$.

fuper Gen.ad literam.vbi dicit quod angcii d principio cognouiriit

omnia myfieria gratiafienda.Cui dich rcfpondctur ab aiijs,quod U

(ct cognouerint dicla myfitria ingtneraii , non tamen quantum ad

ornnes tonditiones pattuulares ,& deiftis qu^fierunt plenius edoce

ri.Hanc aute expofitionem intcndo profeqtdper omtiia^quiadifflisb

traditur in glofjn ^ aiiorum fofiiltis:ad qttas q:ulibetpotcfi recur-

rere.

rere.tiec ipfam intendo in aliquo reprobare,fed tantutn per modtm
inqtiifttionis ftlnljfiice aliqna circaeddtcere. Vriim r.fi,qubd ifla
expofitio in aiiquibus vidttur exfranea,quia fccisndum ipfam cum
d/«>«r/>ic;Qmseftiftequi ucnitdc Edom.T^tT Edominietli
gendus efi locus vnde Cljrijtus ujctmiii^fciLcct ntuns Oiiuetiuei !(•
nifaicm^quiC tfi iufia eum.Quod autcm lerujattm vt i lud-t a intti-
ligaturper Edom,v!detur extrancu,cum Idume^ fitnpcr Jucrit lu-
de.£ i'iimica,ficut tfau ipfi lacob. Ittm quod dicitur infd. Et c^ir
fus cfl fanguts eoru fuper vcflimenta mea.ftc txponttur ub eis: vt {it
"verbii Chrtfii defua pafJioncloquentis.Et af^eijus efifuiiguis totu,
idefifanguis meus qui dicttur corum,eo qubd tft iffufus pe r proiu-
rationetn luduiorum.Hoc extrantum videtur,qnia non recoio mt vl
diffc alibiinfcriptura talcm ioqucnii rnodiim . Ittm Chrijlo tfrei.-
dente,vtyf{eriim incarnationis iam crat in e^eBu conipittum,quan
tum adfiibiiaritianifcHi & circunfiantias . Taiid verb pofiqi4am
funt in efficiu pofitu non vidcntur cxcedtrc facuttattm ccgnitio-
nis angelic<t , & tiiaximi; quia ar.gclt ttiam injaiorts qni mittun-
ttirinrninifitrium,fmruntinif{ismifiiitri, vt patet de angtlis
tialiititatem Cbrifii huntianubus ipfispafiorilius & deanitiis ap- ;
farenitbus Mart^e & lojeph & Mngis,& conjimiiibus, utpatetex
Euangeiio inpluribus iocts . & idco dubiutn videtur , quodafcen-'
dcnte Chrifio quperent pienius edoceri de p-^lfione Chrifii , dicei.- >
do : Quare ergorubrum eftindumentum tuum ? &c. vt
dicit expofttio liia. Ittiit dato quod nonjit ibi ultqiwd taie dkbium
feu modus loquendi extrancus , tamen non fimhs aitati ad '.tnen-
dtim ipfam , vt vidttur . Tutn quia Jacra jcriptura e.xprefit non
determinat, quod ifie dtbeat ef]e fei.fus hmusftrtptur^, Jicutde-l
tcrminat depturtbus alijs in hocltbrofcriptis , & alijs veterislC'
fiamen.iocis . Verbigratia quod diciturfuprd in priricpto . 61 ■^*

Spiriius domini fupcr mc eo quod vnxerit me . saluator

^dicit

501

Kaix Cap.LXIII.

J02

Cafcenfionis myftcrium , &: quomodo flbi & alijsaperiat
A. re<Tnumca"lorum,vndc ^ angclisdorninum comitanti
bus diciint:(>;'ix ifi litc . Et Dauid fimilitcr: (^'is iit iHerex
floru^ Videtur tamcn Anij.diccreluper Gcnc. qjomncs
angcli ab ipla creatione fua,ftatim cognouerunt in con-
teplatione fui crca-
toris quidquidipfe
erat fafturus.

Hicro:)y. autcm a
apcrtedcciaratquia b
quidam angcli do-
re - nccperticercturmy
^- ? rtcriumincarnatio
nisad plcnumnoii

a l^ln coelum. b
cic^ttic«eiiis.

to vi£lor cum fidclibus fuis.

b Formojns in lioLi. Formofum, calidum. Vnde formo-
fus quafi calidus,quia ex colore rubcus & rofeusefficitur
vultus,& inde fpeciofus.

c iiuare cr^o.Tanquam dicant Angeli.Didicimus,quod

loquerisiuftitia, &

P

ftll

b fMundo. cTPtiusfanguine, fcilicctin cruccvel quia etiam tuncapparcbant
. d TMembriscorporeis. cfQiiis e'l! fTSpeiiilU'; fo ma pix fiUis hominui».

qui vcnit de Edom t tindlis veftibus de Bofra?Ilte formo-

a f h.'Hrtu hunianitatis. b TVclambulans Cupercoelos rmncs. ?; Nulloegcnsau.vilio.

c*Siaein plenitudine diuinitat sfuz. d T Alias fotiitudinis. e t Angclis ticenti-

, bus ipfe refponiet. f Cu ditim) ett iu tic um.

fus in rtola iua,tgradiens in multitudinc virtutis luiE. Eo-q

a TR-cddcu»vm.uiquclecunduui opetafua b T Conira dstmjn.s. c IG.nushunia-

num. SHomifidas.adu tfros.ScluiiulVii <li.

<^ui loquor iuftitiam , 8^ f propugnator fum ad fal-

i Ruilus qu:trunt -■iigcli. f .Si raii es b 'SangLine tuo. t ^ Corpns

h ~ ' *

'''^t:^:,S^'^''?^:i''^^ 7 hS^quantum-

fullonon poteftfa-

^Mcmbta tuut.Mi>.u: iniilto n.gtofuLt ibeo fCJnadiTibi non conut-niuni i!{.),fu homicid's
&a lultens.ai huiufnoji b Tlntciroganiibus relpondet Chtiftus tam plcnc.vt non ntccllc
!lr amiilus ciu.trcr; (jr, ideo fcilicct t]uia. Torculai cal.

& veftimenta tua iicut calcantium m torculari ? Tor- s

a f Fteftu.am crucis fuitinui Iblus 1 Quamuis calcatus tcriia die relurre.ti. bOmn»s Apo-
Itolis relifto cr> fuge unt. c -Tln adiutoriiim mihi. f Ncc l'ettus.

cular calcaui fblus , oc de Gentibu^ non eft t vir me- 9

co°nouerunt.
^ Aihanafi. Ver
bafunt diaboii ac-
ccdcntis ad lefum
tanquam adhomi-
nem,quinoninue-
niensin co vctcris
fijsfiipericminatio
nisvelligia,<Sc fiipe-
ratusin tcntatione
adoininocum pii
dorc prorupcrit in e Cum
lixcverba,Qjiiseft
iftcqui vcnitcx Edom , ercrra hominum inccdcnscnm
tantapotcntia& loborcrldco dommusait yaiit }jri,ucps
rmiidihuips<& inmf/o» 1'i^iei q-Kqiiav.
a De£cio»i.Edom?Abedulioruf.rlcntis,propterq) vcn
Jiditprimogcnita. Vcl ajcalorciintcrprctatur.n. terrc-
nus,vel(anguineus:&mundufignificat. Elau veroqucr-
cusvclroborcus. -Scir hilpidus,i.pilofus. HicarnonipsQ
homincm, fcd m^mduiiiFm intL-rprctationc Gijnificat.
SiciJt& Bofra.i.m'ii)itavclfirmi,noa remfu.im h.'C fcd
infcrnuaifm fuaai iaterprctatioacai a^nificat , vbi fir
mitcrqualllubmultiscuftodibusanimetcncbanc.vnde;
Ijii dednrct me m cnutatem minna n < Vcl tcrrcnam Icrula-
; -m^qui firmiflimis muris munira fuit in q la paif is cfl
iominus.vndeHomerus: f m lolcphum Icroa in.iuit,a
quo Icfufale intc pretaf munita vcl firma. Boira at ciui-
tas neq; m rerra promiilionis ncque in Edom fita, (cd in
.Moab.Vcnitcrgo Chrirtusdw mudofangiiiaw*o,venit de
Bofra,tinv!^is vcilibus.i.corporcis mebris. dc ciuitatc mu
Cnira,(cilicctlcrufalem,vbipa[rus . Vcl deinfcrno fpoha-

falus t omnium in t hominuni.

1 tuocfiarbitrio, fed

2 fcire volumiis,qua-
j re vcflimenta tua

4 Cntvclutmuftotin-
€tx. & tunica(qux
defuper cotextacft,
& fcindi no potefl ,

5 & ab vtcro virgina-

6 li tantum cadoretn

ccre fuperterram )
quarefanguine cru-
entetur ? Magistibi
clementia conucnit

t quifquain.

1 1Q__tamuis occilui. b TludaEosdacmones. c 1 Vindifta. I^Furot fubitus, iialon-
ga.vnde: Furoreft in btenis d f Auferensda:monibus muudi principatum,& lu-
diis locum :S: Gcni.ni - <;acetdotium, templum & omnemdign:t.tein perRom.

CalcJui cos m furore raeo , 6^ conculcaui eos

10

to

quam crudelitas.
Quib. refpondetur:
Idco, fcilicet. £

^V Cyprianus. Qiiiib.i.epift.j.
fanguis vutedicitur Gcn. 4;».
in illo. Lauabit in vinoflolam fuam, & in iaT,<{uine -pUiC amiBi^m
/««'« , quid aliudquam vinum calicis domini fanguinis
odcnditur? necnon apud ifaiam hocidcmSpirituflan-
clus de domini paflione tcRztm. Qi^arerubicundajunt ve/U-
rncftta &" indumenta tuj,vetut a calcatiour torctdaris pleni f^ per
calcati? vinivtiquementioeft,&idc6ponitur ut domini
fanguis vino intelligatur.pr^dicatur.n.verbis prophcticis
& prcefignificaturquod polleamanifeftatum cfl incali-
ceD-iminico.

d Torcular . Scilicet crucem & omnia tormenta paflio-
nis.in quib. quafi prxlopreffus^vt ctiam fanguis fundcre
tur. TorcuIar,profupplicijs pcccarorum ponitur.vnde:
\irzn\\3LS:Torcular caka'Ut dorninus virgini piuc yffrfu.Interdii Tren.i.e.
in conii;rcgationcnouorum frudluum. Vndein bonam
partem quidam Pfalmi,protorcuIaribusintitulantur.
e •ioi-is, Solus Samfon praecifis crinibus Philiftheis cx- iudic.i6.e.
ponitur.ncc Angelus nec Archangclus velquilibetcocle
ftis fpiritus.Denique humanigcnerisnullusvcl lud^us
vel Gentilis auxili ator, folus pugnat,folus (upcrat. F

<^ a .Afper.

NICOLAVS DE LYRA.

dicitlH(.^.r.impleUim fuiffe in ipfo . Tum fimilit^r nec autoritas

eccUfix dtteiminaiut hoc quiid videritn vcl audierirn, fed fJum ad

hoc hibemus autoritatcs fanBorum Dionifti & Hteyoiiyrni:ex ejui'

bns non habetur ar^runientum neceffarium , fed tantiim p. oh.ihile ,

quodftc deheatinieU'.^', vt hahctur i,i fumma Sandi Thor<!£parte

p'iriia:art.9,i.e]. Et tdco dicitfunclus ^w^. in epiflola ai l^incen-

ti»rn donatiJram,qui ar^ucbat contra ipjurn de didisfantii Hdarif.

>Ad ({uod rejpondens dicit.Hoc genus literarum ab auloyiiate cano-

r.is dijlmguendum csi . "^im enim ftc kguntur tanqtam ita ex eis

fflimo ita proferunttir,vt contrafcntire nvn liccat,&c.lt?m de ob'

fcnntraditione facrje fcripturx in pluribns lo'jis , & m^ximein

ffophv.is vuacaufaadoii')rib'.is afJi^naturfVt pcr fiuji .fos mn't>'

pliciter exponatur fecundum qtwd dicitur,u.i.n. iz.b.Tn autem

Daniclclaudc fcrmoncs<5c fignalibrim vfqticadtcm-

pus ftatutum : pertranfibuntplurimi , & mnitiplex crit

^<^^^nt\Z..i.exp'ifi.io,vtdicuntdodor(s notiri. Tropier rjttodabjq;

fraiudicio aliquo expojitionis pr£'.tici.e ii:tendo atiam projeq<H,qui

mihiilarior videtur.prxdicla vero fic d:fjlisc pofui .- non folum pro

ijlo loco facrafcripturejed ttiam pro altis, vt diligeits lechjr confi

dcretquj! expofitiones,facrefctipture neccffariojunt tenewia , &

'{"^'^on.Adeutdentiamexpijfitimisponcnd^,conJiderandnm,qiiod

tdom & Bofra in Hcb.funt nomtva propria i& appeltatiua, prout

"^tem junt propria: Edom eji nomen filij lfaac,qui alio noniine vo-

c-^thr Efju,Ger.e.i7. & ctiam ttrr.c ab co denominatiC, qu^ ta'inl'

dicitur ldtmxa.B':fra vero vctpotius B'fra,fic cnimjfribttur in He

'"'PMmcn eii ciuitat!s,vndejuit luljab rcx Edom^Gen.^iJ.Trout

'*'"!^f»ntnominaappctlatiua,Edomfignatyubedinem,& Bofra mu

nitionem.ii j iiiinr prcdidis veniamus ad dtuiftnncm. Superius.n.

pojna efifa^i pcr C Ijriflum faluutio hic conjequciter ponitur fal-

tialior.isdifcrttio,qi4e perfecic fietjinati iudcio.Tunc enim Satuator

fegrrgahit elcHos a wprobis , ftcut fegregat paflor oues ab hceJis ,

Matth. 2 5 . Hiud autem tudictum precflet perletutio Anticfjnfii &

eius extti m.mutn . Et ideo prtrno pomiur Aniithri^i extermina-

tio.

tio.fecundb iudicij txecutio, cap.fcq. Circa primim fciendnm, quod Mcthodiu»

ficut dicit Mcthodtus martyr,& do&ores commuriiter,ad detegen- dt temponb,

dam ^ntichrifii perfidiam,mitteniur a Deo Enoch & Etias , Qua AiuichnlH.

detecla ludp conuertentur ad fidtm Chrtlli panitentiam agentes.

Et ideo hic piimo pnnitur Antichrifli deiid'o, & fecundo lud^';-

rumconucrfio,'bi:MiCev<LUOtlumdom'mi.Circaprimum Ifuas .

piptvkns Antichrijiipotcjtatemfiituram , & per Chriflum fubito ^'"'"°-

dttjciendam , admiratiuh dicit de Chrifio : Qu is cft ifte, /. quam

viciiriofus.

1 Qni ven it dc Bofra. i. de lerufalem ciuitate munUa, in qua

.Anticbiiiius fedet in templo tanquamfit Deus.i.Thef.z.&ipfam

miiiiift ad fuiflabilitionem.

1 Dc Edom tindlis.J. rubricatis fecundum quod dicitur infra:

Quarc crgo rubrum eft indumentum tuum ? (^ per hoc

dtftgnatur inteifdio ^ntichrijii quem dominus lcjus interficiet

fpirttu oris fui in monte Olineti luxta lerufaicm.Et loquitur hic pro

pfjeta de Chri^i9 admodum hominis viHoriojit cuius vefiimenta

funt ruhricatajanguine vidortm ab co.

? Ifte formofus. i.in Immanitate fuagloriofn,qux efl quafi ve-

Jiimcntim faHus,& haJntu inuentus vt homo.

4 Gradiens in multitudine.f/wii tunc apparebit cum angeto-

rummultitudine.ConJequenterpunitur Chrifti rcjponjio adqiM(lio-

nem prophetp dicniitis.

y Egoquiloquor. fpiritu oris mciinterficiendo impium&

magnam partemjibi adherentium.

6 Et prcpu^^nstor. feledos de perfecutione Anticlmfti . Et
confeqiienter (//«c/ it propfjcta iterum.

7 Quare ergo. & pattt ex diciis fententia:Etfubditur Chrifli
rcfponlto dicer.tis.

8 Torcular cs.\caui.&accipiturhiccotitinenspro contcnto,f.
torcular pro vitis iu torcutari calcatis,per quas hic intelligttur .An
tichrifius & fatetlitcs cius.

P EtdeGcntibus. quia nnllus de hominibus poterit deijcere

Antichriflum.

I o Calcaui. i.in vindiHa iuftitU mee»

4« I Etafpe-

y°3

Gloford.&NicolaideLyra yo^'

^.

Verg#iu$ ^.
Acnc. Sangui
nc ccrais aJ-
hiic fparfoq;
iiife<.'\a cctc

a ^fperfut ffl. Sanguis nicus, corum rancorc, dnjmonu

fuafionceffufus.vndc : Oiab'>lusmilif > <■ ", "' traderet eurn

Iii.&i .Eorum eftfan2;»is fua(ioncfufus,& ipfiibidcm vi
ai & occiftSimilitcr fan^uisChriniludiorum dicinir,
quia fudcrunt:& inch: vmdiaam fuftmuerunt.Etcfiafi-
mili vidloris didu

c M'feratiovHrt'. Vrophcta. in pcrfona ludaiCf populi poc-
nitcntis, & mifericordiam domiui rccognofircntis.
^ Rupcrtus.Q.d Liccrpoll tot milcrationcsiinm iii-
fcrar.non tamcn mutatuscfl.ncqucmutationis arguca
dus. Nam & multitudinebonorumlart^ituscrt domui

Ikacl fccundum in-

b «tMc-iSra.

f Meu«- .1 T*l> eii fufus.

in iramea . Etafi^crfus cft fanguiseorum [uper veftimen-

a Yldcll. b lOpinionemruiu ar Inquinaii peiinid,

ta mca,cc omnia indumcnta mea inquinaui. t Dics cnim

1 lin Dxmonesvclinludaos. b 5Dumpencer.-m inciucc. cTQui». ^ Tcinpus actcjpu-

bile. d fGenerisliumaiii.

vltionis incordc meo , annus t redemptionis mex venit.

1 liotfuce *nde;Coali4cribim iddejtcenm & videbam,& iion e it qui cognofrtrcc me

b IMihi. clQuilibct. d • Aduitoiium. vndc: txpr6'4«i<)ui fimul
corj i'(aierur,Sc non fuit.Jc qui confolaKtur, 6: non inuen^

nii

V

t Mtiieu

b Circumfpexi,&noncratauxiliatoi:}-quiEfiuij86ionfuit j

1^], a 5saluationera mlhiffc.trciliceiieliir.cl.oncin . bl^Vcfbum carni vni-

tum.vrl foniiuJo rmra la'uaiM uvli; oiiincs frirfcltiiiatos .'d vitain.

qui t adiuuaret.Etfaluauitmihi brachiummcum,&: in-

» fVindiftain lujTinik diinoncs. fludxos.

dignatio mca ipfa auxiliata cft mihi.Et conculcaui popu-

a «Rcp'eui atHiftione Sc milcria pei Romaiius.

los in furore meo,& incbriaui cos in indignationemea:6<.

deinft!. yirgi
111$ Cip 7-

t foceociam.

lob.itf.H, fe-

cunduinLce-
raaa.

t lai.

'taiiiili>hi-ur
cuun i^lc.

ttefiauTt.

a flnnihiluin. blluduium.vel Jxmopym.

detraxi in tcrram t virtutem eorum . Miiciationu domini

3 rPienut pondete maU rum b ^Piardicabo quia iuftusdominus in omnibus vijs luis.
<';iEna,Sc "■'taciila. c fHonis vel iiiali'--qua; prodcit pcccatis noftris. d irr^Mnjlis.

rccordlbor, laudcm domini fuper omnibus qua: reddidic

^Datoium. i^Alias domtn.

6

7
S

9

10

II

11

dul;.:;cntiam fuam.

1 f jeiu>!(in>n iuditi^e
t.flfx.Q.d. Diiaicm •

2 in Bab\ loncm pro- t
ptcrpcccata noilra, S»"

^ rcducli fumusniifc
4 ricordia cius. ^

pcrtus.Q.d.F.goqui
dcm Abralu Iljac f
& lacob clci^i, & ve '"•"
raciter diaum cil.
ia/icn y/tbiiil\\' fiui''-
eius , fil.'' iacoii tl . ?j

rius , vcrumtnmca ■■:
non omncs qui cx
Kracl.fifunt llracli
tai.Icdfolinon nc-,
i;antcsfilii rcputan-
turin fcminc.

h I^on fjl rrrhutus.Bi

Vox quae cnioth,
apud Hcbr. Ambi-
guacQ,&fignincat,
non:\cl,5c iplc. Vn
do vtroquc modo-
poirumus lc^crc.f.
'4 In omni tribu co-^
rum,noncfltribuia,
inscompaticdo:Icd
15 ad horam dilUilitiC
^^ auxilium vr co^c-"*

17 ret ad rogandura.
Vd & iplc tribula-

18 iuscft,compaticns,

19 tandcmcorum in-

20 iurijs& mifirrijsEt,'

2 1 m i Ci t cis angcl u qui
2i laiuarctcos:Michac.
i-t lcm.L (lui prajpofi-

tauiteos&teleuauiteoscundisdiebusficuli.lpfiautcm 24 tuscratillipopuio.

vndc: Xcmo tli aitk-fl
tor nifi Michael princeps vtfii r, cj'ii aflat pru IHias popuU mti.
i E( an:iehs. ^eptuayJnt.T.Non lcgatur,ncc iple angclus fcd H
Dominusfaluauitcos. |*

•K Chrylbft.Noli ofcitantcr diclum pcrcurrcre,non an
geluni nequcarchangclumncqueferuum mihflc, lirdip.,
fummet dominum dctondiflc.

^ a spiri-

& vifti, cniuslxpc
fanguis fupcrvcni- a
mcta viftoris alper-
gitur.

b £f Kon fuit qui of'-
luuvct y vndc,0'rtn'S
tnnti tnei der€li<iue~
runt me , ^ ncti mei
^uafi alieiii recefjeruut
a mr.

* ProcopiusSal
cnim cxinaniuitlc-
incfipfum leruifor C
niam accipics-Cru-
cis mortcm prxte d
rca pcrtulit,ciua nul
lus vel angclus vcl
poteftas vel homo
fuerat fubiturus. c

* Ambro.Chrifti
paflio adiutore no
eguit.ficutlongcan
tcdominusipfcpr^
di.xit: & rcfpexi(5c
noneratadiutor.
c Etjulua. Hiero- f
nymusadAugufti-
num & Alipium.
Impictatem Sabcl-

li; dcclinantcs.trcs ,. , • ., t, , iici^-+ <i

pcrfonas cxprcflras dixit: f Vcrumtamcn popuius meus elr,niij tnon negan-

fub DrOPriCtate di- <>■ ' «rHiminus b «iPoenitcntibus c^lln Aegypto, indcfcito.

^' tes.Etfavflus eft cisSaluator: hi omni'tribulctione coruni

a IVcI.ScipfcSalujiorcomp.iflut. bfVnde: Angelieorumlerapci vident faciem patris,8cc. quia
lVnip:r in praifcmiaDei funt. ,

tnon efttribulatus,6cjing&lust faciciciusfaluauitcos.In

a 1 Nonmeritis eoiuin. b f Milciicordi.i: luz. c «r Ab Aegypto , 8c a Babylonia, vel a moite
«reina in fangnine
' p -■

nobis dominuSjSi fuper multitudinem bonorum domui

a ^Non eoiuni merita.

lfracl,qu^ largitus eft cis fecundumt indulgentiam fuam,

Et

^ljc;t. l> "fVi"! mifeiicoidiaiuin.

etfecundum multitudinem mifcrationum fuaium,

a ^Dorainusfcilicet videnseorum pocnitcniiam. b fifrael. c iQuiafcilicerfunt. dcMe.

fSicuialij. n Vcl iis filijfcilicctfuat populi non ncgantis , idciipattiarcli<iuni,proplietarum
qui in mc vere credideiunt.

t

diled:ionc fua &f indulgentia fua ipfe redcmit eos,& por-

a f Ab Aegypto in teriainproini^loni^.TndeiExpandit aljs fuas Scanumplic cos,atquepo>auit in
hunicns fuis. h «^^^-nirra^ias Gt ntcs. c '^Ab 'niiloc.v ct' t I?fjt cos in rtMiu-uio,

-b - . . i - ' -

ftinguimus.nonip-
fumfibi patrem.no

ipfum libifiliu , n5
ipfumfibiSpiritum h
fanftumcncdiccn- i
tcs fcd aliam patris,
aliamfilii,aliamSpt
rituflancti pcrfonl
cfle.Nonenimno-

mina tr-ntumodo,

fed proprietatcsnominum confitcmur.

d £tcoiiculcJui,&c. ^ Rupertus . Duplici contritionc
contriuieos,praEfentifurore mco & futuraira mcacon
dcmnaui cos.prafenti videlicct furore, vt Romani tol-
lentibus fuum & locum & gcntem pcrdant. futura ira,
Vt vfquc ad infcrni nouiilima defcendant.

C Mife'

't.

Diuilia

NICOLAVS DE LYRA-

■ I Et afpcrfuscfi fanguis corum fupcr vcftimcnta. ^pa
tetex dtciis }enttntiu.

1 Dicscnim vltionis././dnSor»»» <k imperio ^titichrijli in-
terfetio'»m.

3 In cordcmeo./; ^rm/rer difpofita.

4 Annus rcdcmptionis mez ucnit. reddendofibi (^ fatel-
litibus luispctiiam debitam pro peccatis.yel aliter:.Annus retribu
ttonis, idefi ludicij ^cnerelis.

5 Circumfpcxi5c non erat auxiliator. exponaturftcutfu
fra:De CCitbus non eji vir mecum.

6 Etfaluauit mihi. fciliieteieaos tneos de perjecutione ^nti-
tbrilii.

7 Brach iu m mcam.i.potentia mea.

8 Indignatio mea. contra .Anticlmni mala.

9 Ipla auxilia. cft mihi. mq>*antitm ex decentia diuinx iu/fi-
ti£proi.idit ifia vindt^a. Loquitur hic propheta de futuro per mo-

dum pr£terititVt frequenterfitin prophetis fpropter certitudinem
fropheii*.

10 Et conculcaui populos. ^ntichri§lo adhArentcs.

1 1 Et inebriaui.roi aujerendo tisfeafum et potentia euadendi.
I z £t detraxi. annihilando ipfam.

I) MiicT^uoanm.Hic conjcquenter ponitHr conuerfio lud^o-
rumad Lbijium.vbiprimdprogratia impetranda rccoUintut bene
fici4MHquj,fecyndojponitifr earum petitio deuotatibi : Vbi eft.

C»(a

Circa primum recolimturprimo in geierali beneficia exhlhita 7«-
dx's,cum ifaias dtxit in eotuoi pf} (oa<i .-Miferationum domi-
ni rccordab.ei^ patetfentcnttu ,^Jq <e ibi.
14 Et dixitf.^lonmius.

1 j Vcrumtamcn popuhis.i.quamuis ftnt peccatores in mul
tis ctium a temponbus arttiquisttamin ek^i eos i'i popnlum a tem
pore .Abrahe^cui datafuitcircuncifio,<{He ejijignum uijttngues if-
rael a Centibus.

1 6 Fili) non ncgantcs./'. nomen meum in afjiiclione Aegypti
quaft d!cat. Uecens efipropter hoc apud me ipfurum mifercri, ideo
fubditnr.

1 7 Et faftus cft, (juamftjiinm unt.

18 Nonefttnbu.j./?(;/7«/«f ludaicus qtiantum dcmerMt&
ideojubJitU'.

1 9 Et angclus faciei./.a/d«> Dci mijfus.

20 Saluauit COS.Jecundum quod diciftr Exod.i^.e.Tollcnfqut
jeangtlifs domiiuqui prMedebatcailraJiliorim Ifract ,al)tfC poji
eos,& cum ev pariter columna nubis vt .Aegyptij non pojfcnt noce-
n eis.Et ibidem fubditur, vi toto noiiis ternpore adinuiicm accetlc
re non valerent.

21 In diledione fua. gratuita.

22 Et indulgcntia. rcmittcntc eortm peccata.

13 IpIeredcmitcos./.(i'V'A/w/<y , & nnn ex populi iuUuii*
iluodpatet exingratttudine fequenii cum Jubdicur.

1 4 Ipfi 3X\icm.f.dominum infabricationc vittili, Exod. ii.&
inmulus alijsfa£iis,vtpateti(i libris vctms tejiamcnti.

a i Etaf-

p^

Ifaia: Cap. LXIIL

jo6

' it, spmtttmfMHieiiis.iMoyChVndc.Ermrbauermt Mnyjtnin
' ra/?w,e?"-'^''-^"-^''^*'""-Vcl (andi cius,Cliri(ti, ciii crcde-
^ rcnoiucrunt. Filiuscnim Dcic]uinosredcmit,ipfosdc
I Acevpto'^ marinibrolibcrauif.vp^rj.f'^»''/"''^'''"^" veljav^U

dominus de fpiritu eius, & dcdit.jo.viris. D

f Qui fadit acjuas ante coi. Vcl dicitur. CumMoyfesmarc
percufiflct , &: in duodccim vias fcidiflct & alijs hzfita-
tibus, tribus luda ingrefla cft , & ob rcgni dignitate ade*
ptaeft .

fiulQiudzm codices habcnt.l.Spiritumfanctum , qucm

contnllat,quiviru ^ r-. /-

a adiracundiam prouocauerunt, 8camixeruntlpiritum

alCiuia jniu> .. >-.iiv:us iMiirmosla.iando,iiiOituosfulcit3nd'>. bfMalc agent.bus.

,_ _ c^Opinione.frVItoiem mali

b Tancli eius.Etcdnucrlus eft eisin inimicu,&ipfe dcbel

aS Pft IVoipanos »;.aniio alctriiionis *Imni^(lis hottibus in eos. btCredcre nokntes.

PotelV enim ad te.npus incnfitionishocretcrti. cf Foft flexus ad mif-ricordiam pro
Moyt-f.tuo:r,ui.oriuit rto eis indclcrto: Autdiuiitte eisautdeleinede Hbro quetn
tVniilirti. dTSalu.iii oiationeMi"!!.

c lauiteos.EtrecdJaruseftdierumtfecuIijMoyfi&popu

s«rMot'5 lcilicet b«iMoyre& Aaron,Matia,Vr .v aliis.

fpiritualecontnftat.

vndc i^' vos tangity

\qucfiqvt:i gtpu.cculi

,»jfj. VcKangdumin

lcuftodiam mifium,

Iquemlxpe malefa-

ciendo oflcndcrunt.

Uj b Ipf^ dfhetuult. eos.

t|.?j Procopius.Itaem ,.r ^7i-a<i • j • J • '+ /1^1

«^^ fibi ioqucndumcflJe d li lui.Vbicitqui eduxiteos de maricuTpaltoribusgre-

'"^ rxiftimauit nC QliaS a<;ii e. bilismif^ic.rdiaBei.bJPopulicfOitacletu^iu. H^lilii.

gisfui. Vbicit^pofuitinmedioeiusipiritumtfandli

aivaiell. tT;Dc A..-g.£.io c^ Pr.jfpere. HfFilio qui fOtjntia & virtus pa'tis eit
N '' "

ipfi poenas pcrtule
'runr,dcmonibusat
tribueret. Siquidem
&Iobipfe, licetqux
.patiebatur,fibi adii-
'boloinfcrrino igno
ct,deeotamcn el
c fibi raccndumar-
oitratus . ca Dco ipfi
qui iicri permitteret
ncribit.

J: A/jy/i.quia noneft

iliusquiorar^cis.

' Fbiefi. Propheta

dcnspopuli fui ab

ecJioncm.mifcriam

k afflidionem iam

mniinente propter

lijDcincgationeni

"jdolendocxclamat

:.'^bt eii Qiufi dicat

cmcntia omnipo-

ntis?

Procopius. Non
.funt qui paftoris
ocabulum ad lofe-

bieil potentia ciusquidiniili mariTubtuin i" ■ iuifioics!

fui ? Quicduxit ad dextcia Moyfen brachio maieftatis

■" n ii.vias. b1 M''!^ fubtum. fLaudcm.

{u:E:c[ai (ciditaquas ante eosjvcfaccretfibi nomenlem-

- I f rrofunditatesm^ris.

piternum:quiedaxiteos pcr aby flbs , quafi equil in de-

afSineimpedtmenio. bl^Inoffcnfo cuifu. f DcfcenJcrunt fcilicct
> intcrtapiomiflionis

fcrto non impingcntemrquafi animal in campo defcc-

a1 Idcj fciln.^1 oScndtrc uon potuit, cuia fpiriius domini,Scc. bf Popuii.

tpaftore.

cf Sitieoff»nfa.
n

d^^In tccrim prom flionis.

d

dens , (piritus domini duiftor eius fuit. Sic t addu.vifti

alTot miiacuU. bnGloiiolum. cf^ln perfona poenitcntis pojiuli
irQui tanta fccifti nobis.

populum tuum , vt facercs tibi nomcn gloris. Atten

g Spiritus domin! . An

gelusjfcilicet , vnde : ExoJ.i^.c

£t pYtecedet te angdus

meus. Spiritusenim,

naturae nomen eft,

AngelusoflBcij.

h ^tttndedecalo &

■vide . Dominus vbi-

que totus, & fcmper "f««*i'«-

cft.vnde. Calum & tet

ram ego impleo . Dici-

tur tamen fedem ha-.

bere in coelo , fccun-

dum illud: Calum mi-

hi fedfs, quiafcilicet t fanaitati»
9 in ccleflibus Ange- tu£.
ro lis,i5chominibusiu-

11 ftis(quorumfcilicet

12 conuerfatioeft inc?
iis)ciusvoluntaspr5

13 cipuefit.

14 * Theodoretus.Non
ij quod dominuscon- E

cludatur coelo , qui
1(5 vbiqueeft, fedvtat-

toUat mentes noftras ttlediixiai

17 ad celumqua: terrc- •*"■"''*'•

18 nacogitant,&ca qu^
cjelcftia funtcogite-
mus non qua; fuper

19 terram.Simuletiam

20 docet nil abiedum

1 Wftiiain noltiam! j«Alifercie, lecunduii) illuJ. Vidcns vidiaitiiftionempopuUmei
bl Ang-rlis Scaliis i»'tis.

de de coclo , &: vide de habitaculo fando tuo , & {olio

a^ Vm!e: am iicn Iraluiiibi, Sczclus mensreceflitate. fQuodilcxiiii
ui:s,& patres. blQu a cdu.-ii'!!, patres noftrosdc Aegypto.

gloria^tua^. t VbieftzcIustuus&:fortitudotua,mul- 21 cogitare deDeo,fed

af,'ft,f>umcircanos. b«Qu,afi obliuifcctui mifeteri Dcus. 22 intclligere DCU ma-

titudo vifcerum tuorum , &: mKerationum tuarum? gnam efle quandam

al^Cicator. f Augu(tinusdicit;i]uia mottui nefciunt, ctiam mentemqUiE OmniS

Uii^ili,c]uid.ig3nt viui, ctiam eorum tilii. j, COntinCat & CUm iu

t Super me continucrunt (e. t Tu cnim pater 24 coelo cflTe 'dicitur,oin

nia gubernarc decla-
ratur, fi coelum rcgit & fuperna omnia. i„f^j ^^^

i Fbieji^s^elustuus (j^fortitndotna, multitudo. Quafidicat.
Quia peccauimus,& nosodiflic ca:pifti,receflSt zelus tu',
quo rccedcnte receflit fortitudo, & paternorum uiflcru
fupcratur aftcdus.

~ z Et f

humrcfcrat,cuins

im oflacducicurarctdominus,&eacum illis quian-
jcaptiui fuerant, reduxit, vt fanclorum quiobicrunt,
;onobliui(ci fcdcmonftraret.Alij adChriitumdeterra
dudumrctulcrunt,fiueeiusilUrcfurredionem,fiucor
um de terra fpedarent.

A^tifj^Mj ^jo/ttH. Moyfifcilicetquia oranteMoyfc,tulit

domi-

NICOLAVS DE LYRA.

'^xod. iZ.&tn muliis alifs faitis , vtpatet m libns veteris tcfla-
rum.

I Et afflixcrunt fpititum fancli eius.fciUcct Moyft , cuius
' tun, mtiliLtics & muUiplidier afjiixtrunt ,vt patei mlibris
: Xid.^S- Detit.& t^ume.

: Et conuerfus cft cis.f.dominus, non ex od''o,fed iuflltit pu-
,:fii! tos per victnos eori<7r>,vt patr.t libro ludicum , & pojitd ptr
i;i'sAe'iypci, ^fjyriorum & B-:bylonis.^.i{e'iHm.
' Et recordatus eft. Quiaftcut per Mtyftn likcramt ens de .Ac-
<^ypto,jicpoJiea liberauit eos de captiwtatf Babytonica per Cyrim.
% Vbi cft qui.H/c confcpenier vonitnr petttio eorum deuvta,
Y^primopro Liberatione d pwna ,fecund6 pro Itberatione d culpa,
joj; r« autem . Circa primim dicitur in pcrfona luditorum tem-
fote Antichrifii futurorum cjuantum adpccnitentes. Vbi cft qui
Cduxit eos de mari./ci/;c« rubro aquas coram eis diuidcndo ,

i.VOd.I^.

; Cum paftoribusgregis fui.f.c«»» Moyfe & .Aarov. Vfal.
T^.^Dcduxifti ficutouc-s populum tuiVn manu Moy fi
■X. Aaton.-jn^// i.iat. Ita (actlntf pojjet nos cdm cre de pctjtcutio
''e.AniiJnilli . Lt hoc modo fubintelligendum eft m omnbusfe-
«/■tntibuspirfslmtus.

^ y^^.cftqui pofuit in mcdio cius.f.oopuU ifrjcUt-ci.
7 op;ritum fandli [\li.fcilicet Moyfi,cui dcditjpiritum prophe
andi , &fapien(iam & cciflantiam ad tduccndum Ifrael de terra

^ ^ Quieduxitad dcxtcxam.'. adpartcm bonam & profpira,
'ocra-juu eum dt pi rfccut.one Tl)4racnis cujn ociidvre voUniii ,

■■xod.t.

9 Brachio maieftatis Cax.i.fortitudine deitatis fute.

10 Qni^ciditzc^uti^.i.manstVtpatetex diBis.

1 1 Vtfaceretfibi nomen. .Ad gloriam enim nominisDeire-
coliiur or recoicturinfuturis gemrationibus iHudfa£lum.

1 2 Qni eduxit cos.ipcr profundim r/iaris rubri.

1 5 Quaficquum.i(/cfl prompte & abfque atiquo impedi^nento
proi.tdcntrm.

14 QLiafianimalincampo.irfc/? in terraplana,vbinonhabet
cbjlatiila .

1 5 Dcfcendens.'.an^c/«f d Deo m''ffi-s.

16 Du£lor fint.vt pattt ' X pr<cdiHis.

17 Sic adduxifti. Iliudenim faclumfuit rednBum aimemo^
riam vfque nunc , tS reducetur in pcfierum ad gloriam diuini «e-
mtnis .

18 Attende,&C. adorat-onemnofiram .

19 Et vide dc habitaculo. ajjiicliontm nofiram^ficut aliasfeci
Jti idcd (ubditur .

20 Vbi cft.7 <o dilex.Hi patrcs tlcclos.

21 Et fortiiudo.(/Monfi/'/>'>-ai/« eoj?

22 Multitudo vifcerum tuorum. 'ide^ pietatum quibus eis
bona pr,tllit (ii.

2 j Supcr mc. (i conicfcenfione. Ijia enim tribulatione mea ceffa-

turunt.

24 Tucnim. Hicconfcquenterpetiturliberatiodculpa. Circa

quam ptimo allegatm pictas Cipotcnt'ia diuina, cum dicitur. Tu

cnim paternoftcr . I» generatione cnim mater minifirat ma-

teriam , & pdter ilat formam: &idc6in generatione hominis

Dcus d.cnur pater , quia corpori organf^to infundit ammam

creando,

^ T Ff

Diuifia

yo7

GIorord.&NicoIaideLyra p[

lere rc.

Eze. if-e

a Et ^ha'>a »/f.Qjiafi dicat.Quia tc ofFcndi mus,filios fuos
non agnofcitcnc filios fuos.quia fcilicctd.ilimilcs illirc
cc(Timus a Dco qua de caufa non orat pro nobjs.quia
nihil impctrarct,vndcad lcrcmiam :l\(iMo>ii>ep>vpopulo
iJ}o,q'u lion cx^udium ir: Perucrfi.n.fiUj orationcian^loru
pat rum non pofTiint lilwa

Gw.17.»

ri.Viidc adEzechielcm : si

fitfift 'r(S viri in mcdlo lerufa

lcm .Noc.Danicl, & lob.fi-
lium ,&filiamnonlibera
bur ,(cdipfifoliiunitia(iia
hbcrabuiit anmias fuas, &
dclacobfimilitcr. Abraha
nclciuitnos.&cAbraha dc
Gcntibus ad fidem vocatus
cft,& pro qualitatcprions,
& icqucntiscodirionis for-
tifus crt mutationcm nomi
nis lacob quoque vt appcl-
larctur Ifracl,multo labore
acquifiuit.vnde Abraham
habct trcs vxorcs.Iacobqua
tuor . Ifaac vfquc ad fiiicni
B antiquum nomcn polTcdir,
tPiruotem- ^ ecclcfix indicans cnflita-
^L\^t nn- «em vna fuit vxorc conten
ajstuu*. tus. IiTiergo qui prcecantur
Sup.?».b dc pcioribuscommutatio
t suafiaprin ncni in mcliorc ftaru coru
K'.Safl-umuntfimilitudinequi

noftri, & q.ia bus \XX3. pofl triflltia lUCCCl-

fi nunquam ferunt.Hoc aut efl quod pc
inuocatu luif jjujj yf q„i parer corum cft
fetnomc tuO ^^^ obliuifcatur filiofum

a^Iacob rci1icct{< iraacqupqur ad!unxilTct,n'fl
per cxtrtira mrHiiiiii inteil pi voliiiirn.

nofler, &Abiahain nefciuitnos,&Iliac]i-

' rrcaiot.

tCoDuene.

gnorauitnos. Tu dominc pater nofter, & re-

•reiraiuf. ^Laus.

demptor noricr , a feculo nomcn tuum.

j<£rroili icdjritixcauia viikiui.dum non coiriint drIini)UC4(!es.

b*'erin'llltl. .».\Miu1afis.

Quarccrrarc nosfccifti dominedcvii.stuis*

alliidurari pcrini/irti.fufpcndendoftagella.fecundum illud:
Indimho cor rliatacni!,Nc.

indurafti cor noftium ne timcremus te?

af Ad uiilericoidiaai. blfaircs nodros. 5 Ab:jh.ini Sc llrael qui roii
cofnoufiurt nns ^^Sc ! ctt.f . el poircffi.^ni?.

t Conucrtcrepropter feiuds tuos, tribus ha:-
rcditaci-stua:. t Quafi nihilum pofTcdcrunt
populum fanctum tuum hoftcs noftri, con-

.ici rriipliiin. «I Cima.

culcauerunt (andlificadonem tuam.Fadti fu-

% .Sine Deo.

must quafiinpiincjpio cum non domina-

..1 Du^ pupjluiDei n.in vocantur.

reris noftii, nequc inuocol-etur nomen tuum
fupernos.

nunf ctia iftameminiflTe, & qiUosquibush^c indicint,
oportct andirc pnt «5c ab angclis, qui rebus q auutur hic
prcflo fimt.audirealigdmortui pntctiafpiritusinortuo
riialiqua quchic a2;untur,fpinru reuelantc cot^nofccrc.
b ii»urt atu e. Paulus ad Coruithios fcribcns ad vniusif

populum ciuitatis pro va-
rictatc habitantiu fanflorfi

1 .f.&pcccatoruntnunclaii
dat,nuncrcprthcndit:Sic y

2 fens capitulu quod ex ora-

3 tionc populi Dcum dcpre-

4 cantiscotcxiturniJclaiidat
dniTi,nunc accufat.iuxtafe
cundam rcgulam Ticonij,

5 quascftdccorporcdomini.

6 4« Origcncs.Figuraillafer
monisciusquifcriptus e(i

7 deinduratione,cxquotidia

8 novfu diccndi ortu traxii
lndu!a;cntifllmus patcr aat

9 maritus Iblcnt diccre, mca

10 paticntiatcpdidit, malotc

1 1 diccre mca facilitas mulra.

* Chrylbflomus. Pcccatu
cftpoenapcccati, vt apudl-
faiam. Uuiderrare mefccjli
de via tua.

* Theodorctus.Indurafli.
non corripuiftinosdu pec
caremuSjSc tua licetia fccit
nos pcccare liccntcr,&: finc
frcno,non caftigafli no.s,&
hincduiu corhabuimus.

12

'4
15

Iib^ d ""eurj fuoru, uc pcr ipfos nome Dci blafphcmctur in Getibus.
pro mortuis * I rocopius. Non cnim Abraham quamuisgcncratio
o?-'4.'j. nisminifler.patcr noflcr fuit,fcdtu qui de nihiioprodu
ccnsnon modofpirituumomnium patcrcs,(cdanima-
rum etiam qua: funt ad imagincm prccrcatx .' IlUcnim
ctfi promflio facla cft.nosumcn non vidit.
* Auguft.Quo quid hic agcrctur Abraha nefcicbat? Fa-
tenducft,nc(circ mortuos quid hicagatiir , fcd dum hic
a£jitiir,poflca audirc abeis qui hinc ad cos moricndo p-
guni;non quide omnia,fcd qux finutur indicarc, qui U-

nuntur

* Procopius. Nonquod
peccatiautorfit Dcus, fcd quiapcccarcpcrmittit.
c Q^ali inprinapiu. Antequam vocarcs nos in AbraharaJ
^'■cl cuin Acgvpto colcbamus idola finc rcge, fincprinJ
cipe,finc prophetis,fineDco,fineicgc Sacerdotc.quepar^
tim in aducntu Chrifti, omninopoflcius afccnfionc
complctafunt. Complenturautcmquotidicfecundtffl
illam nialedittioncm: San^uis eiusfupir n< s,& inptt jiiiGsifi^
Ihus. Dum enim pcrmanferintin vctuftatclcgis,ncclii
fccpcrintvcritatcm Euangclij,non vocabuntur populii
Dci a Chriflo,fcilicc£ Chrlfiiani.

S CAP.

NICOLAVS DE LYRA.

1 Et Abraham nefciuit nos- ftafi dicat ab eo non babmus
anmam mca icicob,

2 Tu domine.d'i/w.i>»(/jt?(/o.

3 Redemptor nofter. ipfam iuUificando.
^ A fccu lo jcdtcet patris nofiri redemptoris,
j Q^ATC crrZTC.idefl permifijli.

6 De vijs tilis.idcfi pr,cceptis & conft^ijs EuangeVicU .

7 Indurafticornoftrum.//«if>iifcen(io^ij£ia?w tuamcnr mol
lificwi.m tamtn iiilie p>o ncsira incredulnate.

8 Nc timcremus tc. 2{on eftintelligcndum ifludcaufati-
tii\l'tc qu6(i Deus fibtr.ihtii grali,'.mJuaTH,vt per hoc ab honiinthus
exduiat diuinhm limorem.fed intcliigitur tantum corifrcntinL •« d

Jitbtra-

Jifbtra^ionem enim grati^ Jcquiturfibtradiotimoris filialis, on
ejl ei annexus .

9 ComiCTtctcpeccata noftra remittendo, & nos itiftificaridc.

10 "pTQptcr.i.propter merita patriarcarum tn fidc Chri^ti ventu-
rimo\tiicrum.'.dcofibd!t'ir.

1 1 Tribus h.trrditatis tU£B. Et vt petitio fit magis exitudili!:^.
adhuc recclitur atrocitas pt' jeiutionis .Ahtichri[ii. cum dicitur.

1 2 Quafi nihilum pofli,derunt./tJ//f« Chrifiianumjpfm r.i
hilrt<ut.in:'iU .

1 3 Hoflcs no(\v\.f..yint'chriflus &fbi adh.erentcs.

14 Conculcai^cnmt. ^ntiLhrtliiis tnim ivnciiUatiit ecclefiam
Dti I idmrn ci"S anjtrciido.

1 5 Facli fumus. W^aji dicattaqiam extranei d te dimi/f! Jmiius
tnmantous initrticitui .

*CAP.

A D D 1 T I O I.

1« f 11^.6 j.^'/'i dciturinpojlil. Trimum efl,qu6difla expofitio
in alKjuibus videtur e.xtranej.

Expojitio Jar^o> uni in hoc loco non videtur exlranca , f/ bene
con{idrretur, Jed filis rationahiliSjHonobiianiibusTofiillatorism
ti^mbus ttntru eamfaciis . Ei idto ftcut per modhfn inqvfitionis
Jtholi-fliiit cam Tcflillator impugnauit , fic parimodo dtftndenda
tffe viditur . ..-idhoc quodprimb dicit, quod Jerufalem , /eu ludaa
non debctinielligi per Edom,cum Idumeafemper fuerit ludiCxtni'
tnica.diierdum quod dtftendcntes a lacobfecundum carnem,& ab

tiusfidericederncs,ftcutfuitJynagogaIud.torum,ChrifiumnegS-
tium , & crucifigenttum : talis fynagoga mera tranfn in Idumiti-
tam inimiiittum contra veram lud.tam : vnde&nomcn Idumdx
fibi vchdicat , qua ab exordio fuit IJracii inimtca , prout plent de-
clatatu tsijupra i^.inadditwne, vbi nflevfum fuit,<ji'od per Idu-
piiam intclligitur ibi ad iittram f-bftnfu metaphorico fynagova
Judjcorurr, e,ut tftjynagoga Satiianx, Apocal.z.cap. Similiter per
tojiacadim intciligiturjynagogaadltteramfubaliaratione: vide

ibi. Itcm ad hoc quod dicit qubd tx hoc qucd dicitur : Afpcrfus ^,,
eft fanguiscorum fiiper vcflimenta mca, non rttitimeiU-
gitur dtjuh^uine Chr^Jii , q<ia noninuenuiiiletn modum loqutnd
m (cripiurtsfatris. Dicendum quodficnt injtriptioisfaais q:ia-i
doqic aitribuiintur Chriflo aliqiia qux ei Nvn conipctuntJecundM!
fe , Jed Jecundiim alias conjiclcralionts , vt cum dititur in Tjultn '.!,!
in perjona Chrijfi , yerva d^l/ciorim mt0'Uri.' . /n quibus vtrb:
ChriStus dicit dtlicit aiioiuni iffe fua , in quantum pro eispa>ia>i
funintiit , vt ipje Tojiil. ibidim txporiit : Sic in hoc loco ajpirfi
dicitur efjefanguis eorum, ntn quia rfiet eorum fmgnis propricjc,
quiapcr prdcuiationem eorumjuit iff'ujns:vel tii.im quia ipftfetc,
runtfe obnoxii.s huius fanguinis , d:. Sanguis cius fupernos 'i*''
& fupcr filios noftros . Item ad l)oc quod ditit , quud Cbrijii
aftindente myfierium incarnationis iam erat in tfftclu compU-
tum. Ditendum,quodiicetangeiiviftonebeatifica myHeria gra
tix cognofcunt . non ta,mtn omnia, ncqut xqualiter omiies,fed fecu
dum qiKid Deus voluerit eis reutiure, vt inprimapartc.quxfl.^j
artic.vit.iii corpore qunflionis. Et tdeo cognitio omnium myUen-
rum incarnationis Clnifli vidctur excedere facuitatem angelic

cognitiO'

o^

Add

ItlO;

^ cogiiUioni!. vride de tallbus angeli ampUns quxYcbant edocerj.Dato
' etutn qiwdhec ratio iffet v.>lida,tanjen adhuc cogcict cxponere hac
propbeliam de Chriho pofl pajjionernfuam cd patrem rcdennte:&
hccexponendo quod dicitur hic:Qnis eft iftc qui vcnitdc Edof'
Jit yerlmtn ifaix^ admirantjs de rtiioria paJJiur)ts.,proiit VoJiitUtur
yiilificnndurnfiiam cxpofitioncw.ltem ad hoc cjuvd dicit^quod ncn
ariamir ad tenendum expofiiionem prtedi^nrum ianHorum,dicen-
dum i quod licet verum el qudd ea qu.t habentur tanturn ex di^iis
findorurn doBorum, nonfunt tantte autoritaiis , vt ex eis tejiimo-
maproferantur , frout dicit ~4Hg.tam^-n fecundumpictatcni , feu ex
iunapietatis oportet honorarefanBos,& non contradicere temtra
nh isrmjcriptufisyprout ini.z.q.izi .ar. j .

A D D I T I O. I r.

In eo.ta.rbi didtur in TofiiVa. Indignatio mea,co»f y<i .An-
tichrijitmala.
t^bi nos hibcrnus-.lndignuio mea:.''j Hcb.hahetur: Ira mea

auxiliata eft mihi.CuiUifenfus tU: ^amfecund^m philujophuy
tidpr£jeniiamvindiciie dele^tio jequilur. Qux quidem vindiHa fi
fit perf iHa totaltter excludit tri^,tiam,nt prima fei iH.t,f<ie(i.^^.
ynde hic loqiitur Deus ad modum hominis,quivindiclamperfetii
ixercensperfuam iram exhoc confequitur qnietationem & delecla
t.ionem:&fic iraauxiliatur iratft,de quo dicit: Ira mea,/tH Indi-
gnatio mca auxiliata eft mihi.

A D D I T I O I I I.

I In eo.ca.vbi dicitur in Toslil. Tu enim patcr nofter. Tnge-
\erationeenim mater miniflrat materiani.

SicutDeus infundit animam corpnri organiT^ato creandoy ita
:im eji creatcr materi^de nihib eam producendo . vnde fecundu
onfiderationem Tojltllatoris fic pertineret ad Deum refpeHu homi
tis ratio maternitatis. ftcut & paternitatis. Et ideo aliter videtur
xendum.Vro q-to aitendendum efi,quod ad hoc quod afl'e£iHmfilia
m habeamus ad Deum,requiricur donum fpiritujf.iri^i,lciticet do
mm pietatis,per quod donum cuttum & officium exhibemus Deo,
Hpatrifecundum iUud R^om.y.cap. Accepiftis fpiritum adop-
ionisfiliorum inquoclamamus Abbapater:wj(/c/cc««
mjancium rhomeim injecunda Jecundte, qujtji. i 2 1 .artic.primn.
n refponfione fecundi argumenti, Deo exhibere cuttum vt patri,e(l
xceHentius ftam exhibere cultum Deo,vt creatori cr domino. Et
deo ad proclamandum paternalem pietatem Deicum dixiffct:mul-
tiudo vtfcerum tuorum,&c.fubdit:T\i cnim pater no{\tt.quafi
iicat nonfolum ad te clamamus,vt creatoremjeu domtnum.Jed vt
ipatrcm ad quem magis pertinet oHendere vijccra miferationim
dfilios.^fequitur: Abraham nefciuit nos.quafi dicatpater-
ntas tua erga nos non eji ita ftcut paternitas ^brahdt. vel IfraeHs,
matu nonfolum espater,fed etiam dominus,& redemptor :vnde
'Mt.Ta patcr noncr,redemptor nofter a feculo,&c.

B^Uca. lncap.6^.polliUator allegat expofitionembeati Diony
n&beatiHieronymiexponenttumproutcommuniter de Chriflo,

^ofipalftoncm redeunte adpatrem. Sed dicit Jaluareuerentia fan-
hrumilla expofitionem nec velle fequi,nec reprobare,fed per mO'
imJchoiaJiic£ inquifttionis pauca circa eam dicere.Vrimum quoi
llaexpofttio videtur adtiteram efle extranea,vbiper Edom acci-
murmons otiueti vcl lerufalem,cum Edom fuit Iudx.gfcmper ho-
iltsficutEfau Iacob.Seci,ndo circa Ijoc quod dicitur: Et afperfus efl
fmguis eoritmfuper vefiimenta mea : exponitur quod fanguis Chri
lit dtcatur fanguis ludprum , quia per procurationcm corum tjfu-
fuieji ydtcitpojiillatorfe non recolerefimitem modum toquendi in
fcrtpturis . Tertio eflfibi diibium,quo ad admirationes hicpofttas,
q»as ifla expofttio dicit effe angelorum,&c.Et finaliter fe excufans
afequela illius expofttionis dictt: Dato quod non effet taiis loquen-
di extraneitas, nonfumus tamen artati ad tenendum iltam expofi.
tmem : Turn quiafacra fcriptura exprefii non declarat, quodifie
litjenfut hms fcriptnr.e,& non diusficut inplerifque locis fit exe-

yro

plumfupraZ.cap. Eccevtrgo covclplcttfenfusUlius determinatur D
autoritate Euarigdvj:& Jic de atijs. t^cc ecclcfia deterrninauit,fcd
folnm habemus ad id autoritatem Diomjii , & Hieronymi : ex qua
non hahetur argtmentum necejlarium quamuis probabite prout
vitltfanBus Tljomas.prmiapartefummxart.i.prtmpqueflio. in
rcjponfione adfecundum argumentum : Et hcc idem vutt beatus
^uguflinus. ad Fincentium Donatifiam. qui argueb.tt cor.tra eum
de diBis beati Hilarij:cui refpondtbeatus .Augufiinus dicens:'Hoc
genus fcripturarum ab autoritate facri canonis diflinguendum eit.
7{pn enimftc leguntur tanquam txeis ttflmoniaproferantur , vt
contranoniiceatfentire. Sic & ifdem beatus.AuguJiinuslibros
juos , non vidt legi y,t neceffitatern credulitatis imponant, vtpatet
in tibris. retraaaiiunun/.Sedhis bene diclis, & ad multa valenti-
hus Burgen.le opponit volens dicia mottua poflil.euacuare,.Ad pri
mm refpondet pir fcnftm qumt ipjcmet diiit metapimicum.quod
per Edofignificetur lerufakm^Quodfi ita eji,ni!nlefl ad propofitu.
quia pofliltator dicit ad Itieram hon ad metapljoram. ^am midta
ftmt veraper mctaphoram qn^ adUteram{ vt termini fonant) funt
abftirda,vt ludicum 9.b.Urunt Ugna,vteligerent Jibiregem:vnde
fictitfrcundum Burg.&omnes communiter aofiorcs d. fotofenfu li-
teraUfumitureficav argunf^ntum.igitur etiam dfolofenfu litera-
li,nonametaphoricof^mtti4r efficax ad argumentum rejponfto ,
quia igitur Burgen.per metaphoram refpondet,non euacuat primtt
poftillatoris argumcntum. ^dfecundumargumentumpofiU. re-
fpondet Birgen. pertiter.e corruptionem, q'ita mutat aaiuum in
pafiiuum; propheta enim in perfona Chrifli didt Ijic de Janguinis
eftftone quam a^uk Clmflus fccit, non quam paffiu^ fufiinint, pa-
ttt hoc ex litera in qua <//«>«> .Calcaui eos in ira,& concalca £
ui in furore meo,&: afperfus eft fanguis corum fuper ve
ftem meam,&c. Htcfitfermo de ira,furore,& indtgnatione Chri
ftt , qu.e in tJfAftonefanguinis Chrifli qui de corpore eius effujus e^
locunt non habent:q'*ia in ea ex parte Chrifii,nec fnit ira^nrc furor^
nec indignatio,fed charitas,patientiA,& diuina miferaticAd tcr-
tiumargumentum poflitta.Burg. refpondet qiiafi achts aliquis hii-
rarchicus efietinquifitiuus.Qufidnon videtur verH.quia ailus hie-
rarchicifuntfuperiorum adinferiores, vt docet biatus Dionyfius.
Cum igiturnonfitminor difficultas in qu.trendo quam in dctermi-
nando qu^ftta , tatis igitur a^us luerarchicus fi effet,non tflit infe-
riorum adfuperiores,fed tconuerJo:Sunt igitur aHus hicrarchici re-
uelationes fpontane^e^non inquifttiones exatl^:. Sunt etiam beati in
his qux oflenduntur contcnti, non inquirendo curiofi ; & videtur ,i»
hacparte Bnrgtn.posiitlatorem nonrefid vidiffcquando diciteum
fcntire, qHodilleinquifttiones fint ifai^de vidoriapafiiontsChri-
fli.^on enim poflittator hoc dicit ,fed dicit quod ifaias admiratur
per Imufmodi inquifttiones de viBoria Chrifii contra .Antichrifiu,
de qtia & Burg.de ratione compulfus dimittendo fententiam fanao-
rum &fequendo poliitlatorem exponit huncpaffum.Et indignatio
mea auxitiata efl mihi contra ^ntichriflum inquit. jld vttimam ra
tionem poilil.non re8h innuit Burg.quafi pofiiLtemcrarik fe oppo-
nat diaisfanliorum,quodpatetinfuaproteflatione,quia vt dicit,
fineprteiudiciofeiitenti^fanHorum intendo aliam profequi.

in eodem cap.vbi dicitur: Tu patcr nofter cs,Tofli!.dicit qS
Deuspotius dicitur pater hominis,quam mater,quta miniHratfor-
mam,mater verd materiam in hominisgeneratione.Burgev.volens ^j
l}ocbenedi£luminfirmare,arguit,qiiodJccundum diaUpofid. Deus ^
iMbet ita rationem miternitattsficutpatemitatis , creando mate-
riam minifirat,ficut formam. {{ejpondeo quamuis Deus creauit ma
tertam primam,ex hoc tamen non dicitur mater ingenerationcho-
minis quia non componitur homo ex illa materia prima & anima,
fed excorpore & anima:Corpus enim organi^atum non efi ex nihi-
lo,per conjequens non eH creatnm^fid opere parentum generatum:
Tarens autemin hoc opere minifirans materiam verc materdici-
tur, admiailirans formam dicitur pater:quia igitur Dcushuic tor
porigenerato dat foimam.fcilicet animam,igitur dicitur patcr.Efl
igitur obieciio Burg.tentatma Jtcut ia vico (iraminum Tarifius 10-
fuemtfieri contra btiaimus.

CAP.

T»i

Gloford. & Nicolai de Ly ra

ji:-

CAP. LXIIIT.

Tinam dirumperes.

Inpcrfonafua,

& omniu pro-

phctarum ,ad-

iicntum Chri-
fli dcfidcrantium loquiiur
Ifaias prcuidcns aducntum
fili) abic^ioncm fui popu-
li.vocationcm Gctium : Et
hoccfK\'tmamdicc.Itcm
KJ. i7b. Diuici: iniliaiiuicc^bsy(^ de-

fcendit.

b .yfij-'* ardmnt. Symma-

chus. Aquc maris arderent

igni.Quod cft.populi mudi

inflamarcntur ignc charita

ti%.vx\dc:Ii;,ncrnvi.nimmtrein

ttrra6-o,ud^olomfivtarjrai^ c turbarcntur.Cum fcccris mirJbilia,t 11011 fu- ^

& UC nOtU ncrct nome tUU ar Aduenmm tuum. b1 In vtfrum virginis, id^ll vfrbum caro ta.eit. 9

quodcftChriftuskfusini ^. ,. -h 'y^"-""-. f "''-•J»"«'"%

micis tuis, fcilicct ludaeis. d ftincbimus.Dclcendil ti,8c a tacic tua montcs

9 ^ A principio mundi.

dcfiuxerunr.t A fcculo non audicrunt, ncque

alCorporiiquianjneltlonus. ^Bona Uilicet (

" ^ 1 fet. 1 O.

auribu.spcrcepcrunt. Oculusnon viditDeus

a*Vcl<i'ligc.iiil us.

tabfque tc, qurc prcparafti expedanribus te. ,

a^Q^ia. fViliu l.s vt jniicoai. vclin juxiliurn vt Dauid, .M^i habits,8c

aliis. b1 Vt iyiiiconi doJueaiu tuo gauJcnti.iietiJo: Synicon

i"^"4S actiin"r5!"s,e>pc'tnns cotifolatiiinem liracl.

P. LXIIII.

af (^ia holtc$ noOti conculciurrunt ranOSfiea-
tionirin luam MliKciiadoininc poictiiuni i 1
\ vcm. ift^ror*''*^ vnic-.io^pioajifTa imp!cdo

Tinam dirupcres calos , &:

a^ A nia:ellatc(in quj nubi>inui)il>'lii}vilibilii in
c.rre.lfQiijafi dflcen '«'S.a f' f a piarlenfi.

deicendcrcs, afacie tuamo

a^Supeibia lu^aoiuin.vel dxuionutii.
btt'ignum,ffnuin,ltipuI::Oeu(nul)crignis
^ ._ _ ci'"iuni'n5ert

tcs dcflucrcnt, ficut ciculbo ignis t tabcfce-

a«Acccptahac<entcn:ia,hoc imph:li;ur in aieiudicii.ltemignem
jneinum.quotidietamcn pjrtiin iuifleiut.

^ b ■ Per poicntiim, '•'^lffas

rcnt , aqu.T ardcrcnt igni,vt notum ficrct iid-

fDzmombu>,Iudxis, (juibusUbet aduetlains.

a^Gemilesmotl jd poenii-ntiain.

mcn tuum inimicLs tuis, a facictuaGcntcs

a<!Aluitanslaiioli«be«,commoui:bii«!ui bVlaii.cn.l Inc* njius.
c tM"'""'* '"'''"'"'■ ^ "'■' buiurnviili

Mat.tt.b
jCor.j b

tpr«er.
Iia. I» e
Mat.ji.d.

i.Cor.J.b.

"c TsioHfi-flinthimus. Nos lu- e
dai , fed blafphcmabimiis f
diceccs./n ptincipe dsmtir.ioru
Beil-^^-bubt.d.Hoc .n. dicit^
pheta in pcrfonainfidcliu g
d Df/ff/;(i.7</. Tanqiiamprc
cibusfuis exauditisinquit:
Dcfcendifti.

c Mo/»fj. Aminaporentia:
T^incprinceps huws mun.iti.fo.
Et ludxisdicitur: ■/uftretur
a wbis rc^nurtt / tv.fci.fancfla
fcriptura & omnisgloria, h
&omnisdi!»nitas.

f .Aje.ub. HincPauhis ad Corinthios tcftimonium fii-
niit.non vcrbum cx verbo, lcd (cnriim cxprimcii.s.
g Oitt/ i.Qnianoncrtcorpusvclcolor. Quod apoftolns
ponitincor hominisnon afccndit,qiiia maius,&cor dc
bctillucdirigi.Parauitcnimlcipfumcogniiioncm fui ,

co^ni-

lO

II

12

OccijrrilH

copnitioncm fand^jc trini
tatisvndc:/y«t/( vitapt,iu, '<
vt ( og^nrfc irt it:ve,<!e.Z7 ijuen^
mi.lifim cisnlluni. Huncnc
mopot vidcre .vndcillud:
Dcim ' ein > vidu vrqnam.
^: Procopiiis. Hxcco.^inc
dixit vt Dci virescum nul-
lis pollc comparari dcmon
ftrarct. Quod paulu.s tamc
nuUaloci violationc.adbo
naqusDcumdiiigcntibi
promittuntur,qii(j'ncccc .
lus vidit.nccauris audiui:,
rctulit:cumnihilhiiiufni )
di inocuiorum, vcl aiirii!,
fcnfus cadvic animaducrto
ret.& vcro alibi , cum ci\
ad tertium v(quc cocifi cu
^is.cafearcana vcrba n.
diuiftb aircrit.quxctrari \\
mini non liccar. non quoo ,
tacerc in mandatis haberct,
lcd quod cCfcrrc pro digni-
tarc non pofTct.
h Eci.e lu. \n perfona infid
lis populi,qui volcns tranii
rc ad vcriratem Eua-""'
pcenitcntiam pr.xf.
orc, quam non habcbatm
cordc .

•:: Procopiiis.SfDeus.ino
bis pptcr iniqiiitatcs

a^tanti, & facicnri iufiinam.- in 14

s^MJniiati». l-r'"! idem ^yir.con 8c Anna. clScd. I5

viistuisrccoidabuntur tui.Eccctuiiatuses, i^ tur,maius innobism..

17 inna(cirur,cu (icpc quidcni
vciutipardagogwsaiiqs nii-
nari folcat,fa"pcctiam fcrircpofticmoipcrncrc.fi nou.i
prioribus (cmper adijccrc^pcccantcm vidcat.futiinini
cnimcft,vtquiialislit,maIoruin mctu miniisathciariir.
* Chrylbftonius Delcrtus a Dco homo propter pccca-
tu,cedii cupidiiatibus atque confentit <Sc vincitur,aquo

,0 cnim

DiuiCo.

NICOLAVS DE L Y R A.

C A P. L X 1 1 I I.
Tinam. .AUqui docions citijdici exPommtprinci.
piumhmus capitidide primo thuHiadneritu :je.i
hoc non vidctur con'<cnunier dUiwn , qtiaprimus
Chrifiiaiiitentus fuic in maxima ijumilttatt , er lic
dcfcripiHS fuit fuiuri-i , Zoilj.g.b. Eccc rex tUUS
vcnit tibi iuflus & faluator,& ipie paupcr,&c. vnd>: juper
illud Cfn.4j).6.1igansad Vitem puUum luum &c. didt i{ab.
Mc.quando vcniit rex Meljias tn iirnjaiem adjaluandn Ifailyip
Je erit cin^ulms aftnumfuum , & cfjuitans fnper eitm, vt ituta:je
cum l)umi[itatr,ftcutfcriptum efi Zacha.cf.b.Et iple paupcr.Hrc
autem aduentus eius dcfcribitur cum ma^napotcjiate , <0' urrore
propter qiMid niagtjier ..4lixandi.r ae ,Alrs txponit boc de Jtiun-'
do aducntu eins.j.adiudicium qui in pottfialt m ij^nu irit & muie-
flate,Luc.zi .igitiir hanc fententtam jt iptendo,d'cendu»< cp pvjltqua
dcfcriptH ifl.Antithrifli exterminium.Dtc conjaiuenter dcjcibitur
iiidiciiim:circa qnod pnmo ponitur janciorum defidtrium,Ji.ci:nu6
ipfum iudiciujb: :Eccc tu iratus cs.Viima in duas quia pnmo po
niturdid.m defidtrium. Secunib,i^uius dtfidttu motiuumpiinii-
piumJbi.A iccalo.Circa primii jcicndum quod tictt u-dutiimfn-
turum Imreiidtim (it reprobis , tai^en deltderandnm efi elciiis qni
tunc in anima& corpore beatiftcabuntur , propt/r qu ,d Saiuaiur
Luc.z F ,loqi'en( apnlioVs dt iudici-) futuro aii it: His autcm ficri
incipicntibusrcfpicitc & lcuatccapita vcWTZ.r.cxhdarate
cordj,vt cxponit C/^fjj.Quoniam appropinquat rcdcmptio

Vcftra : H<ic auttrr. pr.tuidtns IJaias duit.

I Vtinam dirumpcres& dclccndcres.Ot///<(//c-«w.//fer.>f.
tunc non rumpatitir cflifuperiorcs qtii non funt Jcffihili s tam<n c/
Ittm aercumfde quo diiitur in Euan^jitlio.Y oliKtcs cocli,&C. n-
flammabitur ignecorfiagracionis,iudicis aducnrum prxcidetiit,le-
cundum qucd diciturVfal.pe.a.J^nis antcipfum pia^cedct.C^
fic c<xlum aere:im'quodam modolaierabitur.Qitoidicitut cdiptura
liter,ponendo piural: pro ftngiilari,ftcut txod. ^ 2 .b. diuiur. Ifti
funt dij tui.^c vitulo confiuiti qui crat vnicus,vcl al::er,oropitr
diucrjas partes aeris ,f.fupcriurem montts tranfcci.dcrittin,& ii f -
riorcm. fgnis enim conflagrationis attinget vtramqut parii ni,ip4ia
tanlum afcendttquaiftumaqu<tdiltmj,qu.t Ij. cubitii vUracaiu-
mina monimtn ajcenderunf,Ga'.-j.d.

2 Afacietua. .'i!i..aUeadiientum iudicis montcs tcrra/iotu

conucii .

j . Sicut cxu ftio. igiie enim cotfiagrationi : materia montiurii

(i,m al .1 tti r.i pui;^^abituy,

4 Aqux ardercrit igni. Qjiia ille ignis purgahit aquas exiflen

its in J 1 erficic t(ii>f.

y Vtnotum fierctnotnentuum.'.pof£iZ<jjr«ar<i«^M?»w

dicis VLitiiniii.

6 Iniinicis tuis. Q^::aantc,timor(mtuumafcahiecerunt.

7 A facie wn.jtcw.dum quod dicitur Litcz I.' . Arcfcetibus
hominibuspra: iimorc,& cxpcdationeqiiS lupcrutniet
vniucrlo orbi. la ofnbaitur,

8 Cuinfcccris. T.erfi^/d.

9 Non fuftincbimus. Quia qujntumcunquc flnt tum tvporis
aiiijiii tjiyhiiws iuin,' om utttniur tamtn Imi urt cx hmia^iajragi'
lita ■' . Ql^.od C0'jiiji:i „ier dtcla-aiur ptr J.rtiile, cuwfnidtttir :

10 DdCcndifti. in dationt legis fuptr rnoiittm Sinai,

1 1 A facic tua montcs dcfluxerunt. Q^ta tuc mor,s jir.3'' ••.i

dihjfir ircintrt <iir arderc,vt babctur txo.zo.i .propitr qu i!l:i:<
lf> atl ttrriti & pauore tbcujji Jitterunt a tongt d<ctiite Mcyf^Lo-
qncrctu nobis & audicmus, & non loquaturnobisdiis,
nc fortc moriauiur:<i;- tx hu<- f qiditur, ijuod inan,r ttrro, crti,
(jnai.do vtniet aU iud,ciutri:quia itlud rtfpc£lu ijtiusf.t.t winimum.

1 2 A ("cculo non.Hic cdji quenttr pomiur ratio dicit drfid .
IX ptrjt (i.i bcatit. dinc qna/nftn^-ii tunc hab<hint iuaittina c

fort,ir honamt. Afcculonon audicrunt. Qui.aid.id bannm
efi i):fi'>itt:m,iS pcr coiiftqucns ititnart a"iic.

1 3 Qiia: pia;p.ir.ifti cxpcdantibus tc.f.fiHum tuum, in cius |
afptttiircltci-titHr beati i,iitnus rat onejux d':itatiS,Cf exieiiusra 1
tiuntjii£ hmtianitatis,ftcundum quod dicit A ■gffi.ft-ptr Joan.<S'
f cwudjLit, boc i:ll gatiir bxc autoi itas dtcia de Jiiio qm tfl Dei fjfn'
tia.i.^idCor.z.

14 Occurrifti. •'.occMmj cJ" lcquitur dtfntiuopcr modump^e- '>
teriti propter ctttitudinem p< ophctix. j

15 LiEtanti & facicnti iuhiiiim.i.caffui eltH num tunc in iu >
duio .'.pp.rictiyVtiuiii Lctiiiu dtdncantur ad patrtam. 1
i<5 In vijsitu;srccordabuntur.G.rtf/.,'jj_^c;r(io(/fo»2«/tw^'' '
nis q-*x tts fecijli.

17 Eccc tu iratus cs.Hic cdfeqtientcr dtfcribitur ipfum iudicin. ;

* Circi

5» 3

1^'quis deiiidus cft,hnic<5c fcruus addidus cft,& fitci pec
' A catum confcqucns pixccdcntis poena pcccati.

a Menflniauvniuerft iufiitia no/irx. Menc Hebraice,|Luna

Xatine. Vnde mcnflriiar.-cquajfingulisincnribuslblent

fangiiinisfluxum lutlinere: Ettuncviii abllineredcbcnt

abeis. Tuncenim

concipiuntur mem

brisdamnati,C£eci, . , . . ^

iiaia: Cap.LXV.

5H

tu enim pater noftcr cs. jj

^ Procopius.Quem opcribus placarc non poffunt.vt c6
ditorem lenirc contcndunt,(cruJlri eos poftulantcs , qui
ab ipfo primum. Hocipfum quod funt,accepcrunt.
e Operamamumtuarum.q.d.Kcipiccopustnamnon me-

rita noftra.Myftcriu

afQijiafcilicet.TVndehicmalanobis. THWfroBproteron. btPeccatis. trinitatis.rcfta COn-

c1Gr.,Mrn.,„o„:„eri,isnoftri, fcffio cft ignOrantia

a b /- ^ •"■■'■''""» "leritis noltris

1&pcccauimus:in ipiisfuimusfempert&: faluabimur.Et

^"'"""' biqupnil,iiimm.:ndius.

'1

claudi,lcprofi,& hu

iiifmodi:Vtquiapa .,.r,,... b,qupnii.i,i„,.„..ndius. 2 { K^nafcari^domitie.

rcntesnoncrubue- a faaifumusvc immundi omnesnos ,quafipamius men- 3 Hoceft,n6vitamus

rUntmilCCrnnCOn aflMul.er.s NSum. cTCrcunc.lio immolacio&oblai. p.ftmartem. a. inm nPC vlfr-J nn»

daui.corumpccca- iciuet vcr. .«n. d.occ.i,aR<m,n,s 4- iram.necvitraquae

ta pateant cunftis ,

&apcrtcrcdarguan

iumvniuerii^6ciniquiratesnoika:,quafi ventus abftu-

a1 A tctrj noftia.a p^Tfenti, tua. bf CJuia licui folia defluxiinus. c f ,'io nobis.vote, ^

ftruata:tvniucifgiuaitixnoftr?. Etcecidimusquafi fo- \

a^Leuiier, b«!inipij tjmqua,ii puluis queni proiicit ventiis a f cie ictta: f.ln Chaftum.

turin paruulis
b ^'fwfax. Comotio
acris,vtibi:/w;'fi'(7-

cgTcntatio d-:aionum,pcrOcut o Rnmanonim.^ Folia.

rrde.opere. |H1Fotii5 inaduetlisad oratirnem.^Deruinainiqii t.tum.

fcientisB.

f A(e irafcaris domine.

t attJtnen
quaeadjuuiiliaot.

rimuspatientia,per Ron»-»-»
quam thelauriza-
mus nobis jram in
die vindida:.Sed q -
fumus nc irafcaris-
nobisfatis,fcilicet.

-"-'■':: .^,; , _ la - •■—r^^ , ,■..... -^...-uu=,„>. u«...,,,nem.:ueruina.n.q..t,.um. nOblS (atlS , ICiHCet,

my^vs^m^r:. Vei c lerunt nos.Noii clt quiinuocet nomcn tuum,quiconfur 9 ne tepore vltionis

IpintUS l.inCtUS. ^d- a?Pr.cibus TMcutMojus.neeffundasitamtuamfupernos. «vndc.flnueniquem lO memlneris inioui-

MnienllS JplrltuS rehe qui m., amma mea;tenebo cum ncc dimittam. buMifeiicotdiim, prifaitiam. iii>^iiiiuvii3 lui^ui

^ -"^ ^auxiiium. .t- . tatisnoftrsB.

c W <iuiir.uocet. g^t^ tencat tc.Afcondifti fadcm tuam a nobis*& allifi- ^^ gs>ondeferta. Sion .^^j^.^.^
,: Thcodorctus.De d ^^^^^^^-^^^^^^^^t^:!^ -"■^-'■"^ \l folo^t^}^^^^^

''^Z^l^^'''^fl'' c^^'''''''''^ Etnuncdomine,plter 13 templum,fcilicct& „

Iia,\tiamninil^r- U , a^L.muster.». buelaf.nat.r cllde^reCfterencnponrnmusvoInntatitu». ^ H CiuitatCm.vbi au6-

n^t n';^'^? inrt f "ofter cs tu . nos vcrolutu^m , & fi^oV iioftcr tu ,c%:ope'ra U dam |fpecula virtu-

jn railia maia inCl- l rCQ__,fi;Manustui f„etun.me.&plaf.nauetUHtme,8cc. iErgo. lOper.tuo bfN.mis. l6 tUm & Vifio DaCiS.

S.Kn^r^hT fim" ^^^^nuum tuatum omncs uos. INc irafcarisdominctfatis '7 Scd poftquarii po-

tlUlUStUtUXV. lUll ^ ^fldeft: b«Etinmlecundu|niufti.iam,suiaferrenonponumus. dSed opets.ui l8 pulUS ludxOrU nC-

rtclib"enri^""''"' ccne vltramemineris inirjtatisnoarg.Ecce^refpice^popu '9 gauitregemfuum. tvfnueadeo

-•• .'•... - aTFuimusolimfclicct. bK^im fium.nisimpetjs l^.fin nuaquondam fu.tfpccula virtutis. ^° & addldit illud. 7Vo t domi„c

lustuusomnesnos. Ciuitastfanaituifaaa eftdcferta, 21 Mm.Ierufalemide-Mat.ij.d
Siondefertafaaaeft,IerufalemdefoIacaeiydmLisfanai '^ d^eT/i%Wr?r^Sy

=TVbifanaificabimur.i.nmolaba.i,us.glor,abnm.,r, domus Vefira dcfcrta. ,,

hcanonisnoltn-e &:glorixnoftr?, vbilaudauerunttcpa- 24 Etillud. i«r;?1:e m.m»^*.*

n-r rL n- /'^■«-onf. iHotnanis. WWf /!?i«f. Et iu tCm-

trcs noltrijlancta eft in exuftionem jgnis : STomnia defi- plo, auditx funt vo

cesfficut dicit Ecclc
^ - fiaftica hiftoria. )

Tranfeamus ab his fedibus.

h Z3'ww. AUegoricc Domus Dei,ecdefia,vnaquxque p
fidclisanima, qucKaliquandoignibusluxunxcorrum-
pitur&auaritiae. «^ CAP.

af Idcft: bfEtiam lecunduTi iuftitiam,<]uia ferre non ponumus.

atclibcrari.

Hicenimfpiritus g
pro vento ponitur
fignificationc fpiri- h
tuslandi Vcl,tcn-
tatio d2monum,&
malorum liominu
vtillud: yentiunifi'A-
inina,& fijuerunt ven-
ti : & hoc cft quafi
ventus .

d £rn«nc£/o»2/«f.Acfidicat:Si cofideremusnonra mcrita,
dcfpcrandum cft : fi clcmcntiam tuam quiflagcllas om-
nem filium quem rccipis, audcmus precos fundercj

tu

NICOLAVS DE LYRA.

• Ctrca cjuodjciendu, q-iod duplex efi Dci iudtnu; Fnu difcretionis,
quodefi rocatio aitqtw « adfiae alijs dimlfts ludicio Dei occulto ta
« j mentuflo. Etiiiudiudicuquamiimadfmflattimpotiffim^im incce
fu a pnnciptn pradkaiionis Chrifii pp quod dicitur loann. 1 2 .t.
^^r\ciudnmn\ edmundi.ftcundiiquod exponiitfanai.^tiud
ejt iudittum difculjjoras quo Dciiuditio reddtimur pcente ac prxmia
propcccatis& me.itis : Et ifiud potiffimumfiet in iudiciofinali,
quando tn anima & corpore bcatificabuntur elecli, & cruciabiitur
reprobi.^ lempore tariieri paffionis Chrifii capit prxmiatio eleHc-
rumquantiim ad gloriam animx:& punitio rcproborum in anima
nonfoliim ex tunc,fed itiam antt. De iflis autem duobus iudicijs vi
detur ifaias loqui mixiim vfque ad finem libri. Et diuidiiur in duas
partes.Inprimaponitnr Ituixorum qu^rimonia. Infecundadomini
fentetta ca.fe.circa primTtfcicndum,quod ludxiper orbem difperft
P^uenterUmentantur defiruclionem cimtatis & timpliper Titu
jc3m,& fuarn dijperftoncm per orbcm,precantes in ludxa congre
gm,(S ciuitattm,& timplum ftbi nfittui .Licet autem diBa deflru
3io & difpcrfio in fiiB^ fuerint eis propter mortcm ChriHi,vt ha-
betur expiefit Luc. 1 g.tamen licc non credunt Iudxi,fi d attribuunt
hocpeuato idololatrix vituli cotifljtilii : Induccntes ad hoc illud qi
Jixod.r^z.g.dicituf. Ego autem in dic vltionis vifitabo hoc
peccatum ipforum,& idololatnas antiquorum,7«*con«-
neturinitbns ludutim & f\egum tcmpore tempii primi:& pecca,
tisauaritia & odijfraterni, qux vigutrtmt tempore tempUfecun-
di:(£ fecundum hocpotefi hxc iilcra exponi. In l)ac igitur querimo-
^^"primoponiturionfeljiopcccatorum^cumdicitur^ Eccetu ira.
cscontra nos. Et caufafubditurciim dicitur.

1 Et pcccauimus.^.rf. Et iufit iratus es,quia peccauimm , &
nonfolum de nouo,led etiam ab antiquo:ideo fubditur.

2 In ipfis,fcilictt,pcccatis.

3 Fuimus. Tamen de tua mifcricordia fperamvs ideb fubditur,

4 t.tlA\iiihimui::?ionexnoilraiuj'litij,fcdtuii mifericordia,
lacaffhdifn.

5 Et facli fumus vt im.Immmd'!tia peccati. Totefl etia hoc

exponi corporaHter,quia ludxiper orbem difperfi & alijs Getibus
reputantur viles & abommabiles.

6 Quafi paniius menftruats,&c.i?«M ludp modo non pof-
fnnt jacrificia pro peccatis oferre , quia talia nonpoffunt ofjcrri ab
eis uift in Ierujalem,(f fme talibusjacrificifs non reputantfeperfe-
^c mnndari, C^ iufiificari.

7 Etcecidimus quzCifolium.De arborecadenf,ficcecidimHS

ab bonore rcv,ni& Si^cerdctij.

8 Iniquitatcs,&c.£jr;jc//fn</o de terrapromifftonis ad longin-
quas partcs orbis.

9 Non eft qu i.?.»on habemus fiimmum Sacerdotem qui oret f
nobis &■ offcratfacrtficium,vtnobisplaceris,fccundum quod dui
tur Leui.^.de expiatione peccati totius mdtitudinis: Et pofl deter
mivatioru m facnficij dcbiti pro peccato fubditur: Et orante pro
eis faccrdotc propitius erit eis dominus. ideofubditur,

10 Q_iiconfurgat.T>«ono/>/f .

1 1 Et tcneat tc.ln nofira reconciliatione.

12 Ablcondiftifacicm tuam. LoquiturdeDeoadmodtmhO'
mtnis irati.qui nd vult oitcdere faciefua illiscotra quos iratusefl.

1 3 Et allififti nos. Weii,confregitii,

14 In manuiniquitatis.-.fro/^rcy/H/^wWcwjno^y^.Cow/e^we
ternotatiirmiftrtcordtiCpetitio,cumdicitur.

1 5 Et nuncdomine pater nofter es tu.P^r creationem.

16 Nos \Cxb\mnm.Et fiaorn(Jicrfuppleestu,fecundiiquoi
(/^t/fttr/frc.iS.a.Sicutlutuminmanufiguliitavosinma
numeadomuslfracl. 17 Neirafcarrs,&c.i.<j&i5</j«ftr.

18 Et ncvltramemineris.^rf ampliuspumcndum.

19 Eccc rcfpice./M/Arw noflram,& allegatur ratio,cudicitur.

20 Populus tuus omnes nos: Ver Ugem Moyfi nobis datam.
2t Ciuitas fandi tui. fcilicet lerufakm tuo cuUui deputata.

2 2 Faflaeftdefcrta.Tcrr/fMff?.

2; DomusfaniaificationisnoftriE.i.rew/)/«w,T'/'/Ojfi>'cZ'j»
tur Jhcrificta projanBficatione noflra.
24 Et glorix noftra:. Quia in ipfa gloriabamur fuper omnia tcr
rena.Cneterapatentex di^isvfquetbi:

Tom. 4. S

5'r

Glof. ord. &Nicolai de Lyra

yt^

ttk4j.4.

Ibidenu

B

t decnnantS.

dcrabilianoftraverfaruntin ruinas. Nun-

a tt-(:o. b iMilrui» nofltit,Agiii|>hailiuin. c ^ A miluicoi<iii.
d A<<ucifi'iii blafj-hcnianiibut _ ^

quid fupcr his continebis tedominc,iacc-

N TC O L A V S~D eT Y R A ^

r Nunquidlupcr h\s.mi{erifiHoll>is.

3 Contincbis tc do. t noftra uHf->Utioiir.r.-f.ntn.

cAprTxv.

j*3\ y^ftef^iit , &c. Ad
hoc rcfpondcr rt-
liu.s.Quarcnoscr.
fe.dncdcvi.i?q.d.
Si non alicni mc qu.i:retcs

tam clcmcntc inucncrut,

noncft crudditas mcaqu^

vobis ncgct auxilium , fcd

iniquitas vcflra, & impcE-

nitcnscor vcftru.vndc: i'o-

puiut (}ue noH co.Jer. mihi : £t
Fiiif alicnimen.lunt mih'.
^ ProcopiusQiioniapcr
prcccsalij contcbatur , alij
autcm crroris fui autore
Dcum cfle e.Kprobrab.inr,
rcfpondct hoc fcnfu , Quo
^o pcccantes contempfi,
qui non peccatoris mortc
lcd pocnitcntia delcftor?

fQuaGdarut, indigniiuiaditeHM. b fHumiln. r\
c f NoQ raorelolito. f Inpnpctuum,

bis & afiligc.s nos veheraentcr?

3 Taccbi^ & affli.nOS.». affligiptrm:ctetabintmiiii nu/irit.

4 Vchementer.1. »»//'■4 po'JihUittitem nofiramfuJiinendi,quali
dirent.nvndecittt.

r—

L X V.

■ f Gentft pei fidrm .

Varficrunc me c]ui ant'^* *

a 1 Antrquain bomo ticrcin ^Popu-
lut (]uein non cornoui (er. mi.

noninterrogabant: in- i

a • Mircricordtii» incfcilicct.

ucncrunt qui non qu^- 4

a ^Ante. b ^ Filmt qui amedixiMoy-
Q: Egolumqui fum. f Foimamrciui
•ircipicns.

ficruntmc.Dixi: Eccc l

dcfccndcnuncdccruce, Sc
credimustibi . Scdaudigd
in fapientia Salomonis di-
caturquianon inucnictut
abhisqui tcntantcum, ap-
parcbit vcro his qui non
funt incrcduli adeum .
•J« ClemcnsAlcx.Hocloco
caufam rcddit vocationis

Lih
tuir

a ^■Vtfaciamfe eunftijGentibus »nim Chtiltijni nominis

ego,ecccego,adGente t qux non inuocabat

a 5^Q^»(i b'5U5nihil dencgsoi pocn teniibus.

nomcn meum. Expandi manus meas tota g Dd in ruin^a hidcorum ad-

I Kclifta Ch rillo qui cll via

gcntium & cxclufionislu .Ec
dxorum his verbis. qd po-
pulus lud^oru non crcdidic
Chrifto, quin ei cotradixit,
Nohabemu.s, iu.iuiens, rc-
gcm nifi Csiarcm , crucifi- J*''
ge , crucifigc , fed bonitas "

b ^^ludacoruni.

a «PaHlnnis,

die ad populum t incredulu, quigraditur in

a f Lua (( fpicioU qux ducitad mortcm. b ^ Vnoc : fu^ulushic labijs me
honortt.corautem longe.acc. c f f lauas. 5^Ab occultis me. mun. rac.
a.. p^..»...... -™„. . d1H.cf=citpopulus. ^ r ' D" I

Quoinerrorcm induxi, q c via non bona polt cogitationes luas.Populus

Vt ad fc rcdirCnt OeS horti * ^■VinJiftiii. S CUuJudeiaqu nlo, veldi. c f Apcrte quod (leius e(l.

tusfum?C^ovo$Tduraui, d quiad iracudiamprouocat me, antefaciem

Ine.io.epift.
adRom.

i in defertis,
perooaant.

luc.a^.c.

qui ad longe rcmotos fpo
tcaduolaui?Qiiomododc-
niq-, no clemcnscirc potui,
quiinalicnostaliscxtitit ?
4« Origcnes. Si Ilaias fcie
bat.fccandum (c e(Te & in-
terficiedum abimpijs.-au-
dct tamen & ex pcrfona
Chriftidicit, Inuetusfum
d noqu^rcntibus mc,ccrtu
cftquodgcntes erant qua:
Chriftum nccquxrcreno

f Cui omnia p.tent. f In templo meo fcilicet , idola pofuciuni, in quo
fcpe exhibui prxfertia'ii meam.

a TDijsa icn s:ido'"'atrlj' iungentes luauiiaro .

meam{emper,quiimmoIantin hortis,&fa-

a i Ducmonibus. f^lnccnrum.

b f ."ro vno altiii quod crat in templo, pluia facie-
li.:nt & fupet fictificalant.

crificlnt fuper laceres, qui habitantin fepul-

a f Monuorum q.j: ludci in modum domorum faciunt . b t^ Supci pelles
fcilicetho»utum,vtfuiura r>innicnt c 1 Conira priceptjnji legis .

chri s,& t in delubris idoloru dormiunt; q cd

a ^Porcinuiii

9 mifitgetcsinfidclcs,vt?muc

10 lationc getium traherctad

1 1 fidem ludaios quod dixcrat
Mofes, Ingente flulta ad *»«-

1 2 Laiionem prouocabo vot .

C Voptdus qui ad iracundiam,

AUcg. Omnis hxreticus

Dcum ad iracundiam pro-

u ocat , i n fal fi ta tc dodri nx

li offert immunda facrificia

14 non m perpetuu manfura,
fed ad indar hortoru ad brc
ue vircntia . Carnis.n. dcli-

15 tijsprouidetvnde: Ow/wcd-
)'o//c«f/;H'<w.Hincquoq-,il Si li
lius apud Gra:cos fapien Pl

Vliirupra.

ucrant.inuencrunt tamcn.

b £jr;>4''</«ffj<jwMj nifaj.Incruceoranspro Q\s:Vater igvo-
fce illis,quia nefciunt (jHid fauunt.W t:\,vtcos rccipere & col-
locarem in finu meo . Vel, bencficia operum iargiendo
cxquocduxieosab Aegypto . Incarnatusquoqucinfir-
mos eorumcuraui, mortuosfulcitaui ,pauc:spanibus
eos paui. Ipfi tamen fcmpcr cxtitcrunt incrcduli .
•je Orig.Hoc cft,cii penderet in crucc, illi non folum no
inuencrunteum, fed infupcr dixcrunt , SifiUusDcies,

defcende

16 tiflimilaudatur fententia,g

meduntcarnemfuillam,&iusprdnhaniiin '^ omnes fcculi voluptates &

' * * 18 mundipompam, occcleri-

tcrtranfcuntemluxuriam, I
hortos Adonidis vocat.Sacrificat aut herctici fup latcres ^ *
qii cxgfita medacia dialeftica cupiunt arte firmare,& in
quadru extruere.& fciSli i latere pulueris roborareUncis.
d .Ante faciem. -5« Procopius.Per facicm tcmplu quod
fibi colccratum cft,inteUexit quod etiam pcr Hieremil,
Quurn diU-H-i in domo fnafecit, abunnnationan, quibus vcrbis
idolum fcriptura fignificat.

c in delubris, Dclubra a deledo di£la,e6 cp ibi^putabatur

ablui

R A.

Diui/io,

DiuiCo.

NICOLAVS DE LY
C A P. LXV.

QVscficrunt . Hic confequenter pomtur domtni fcntetitia &
prmb,-icGentium vocationcfcundo de ludtioyumrtproba-
Xio«., ;6i.Expandi..y;c enim allcgat Vaulut ^poflolus ad lio. lo.
hanc literam dtHam effe de vocatione Gcntilium , & rcprobatione
Juixorum.Circa primum dicitur.

1 Quxticrunt mc. admedeuothper fidem venientet adprxdi
cationem apolioloiuvi.

i Oui an. non 'mtcT.f.Gentilet,quia lcgem diuinitus datam &
prophciatnon habcbant.

3 InucfciUcet me ptr gratiam.

4 Qui non quxficrunt mc fcilicet ante prxdicationem apo-
Jiolorumv.deo fnbditur.

5 Dixi.fcUlcet dctcrminat^ diffiniendo.

6 Eccc ego ccce CgO. &fit duplmtioad maiorem affertione.

7 Ad Gen.qua: i\c.qui(t antepr^dicationem apoftolorum Ccn
tiUseranc comniunitei-idololatn£dcditi : & ftc inuocabant idola,
& non nomen domini.

8 Expandi . vbi ponitur iflafrntentia domini quantum ad /«•
d40t.Et primoponitur fenientia: fecuudo remouctnr lndiorum fal
fafiduciaffe.ca.Vrima diuiditur in tres ,quta pnmo ponitur multi-
tudinit ludau^rtprobatio, fecundo paucorum eleiiio, ibi : IdxC
dicit dommus.tertiovtrorumq; rciribulio,ibi : EtVOS. ijiuta-
men diwftj non cfl omnino pr^cifa,quia in primapartepomtur ali
quid dcpumtiore reproborti,qu:n prophct( frequcntcr de vno tra^

Chnt

feunt ad aliud,& konnerfo,& maximk Ifaias. Circaprimu didntt
inperfona </owin/.Expandi manus mcas. Ko/m ad rnetrahere.

9 Tota d\C.\ab antiquo vjqueadpr^jent , primo per propbt-
tat.poHed pcr rneipfum incarnatun!.

1 0 Ad po.incre.i./«(/(?/f «w qui fcmperfuit dnr^ ceruicis,vtp*
tet ex decurfii vtteris ac noui ttilamenti.

1 1 Qui graditur,5cc.j./?ofl imlinationemfomitisad malum et
von pojt leges mcas.

12 Populus,&C. qnietiam in locodiuini cultut cxercebatit ido-
lolatriam ttmpore Manaffc,^ aliquortm aliorum regum, vtpattt
/^.[{eg.& i.Varal.

i j Qiii immolant in hortis. vbi colebant idola in locis, f.ne'
morojii, vbi etiamUXHriam exercebantin venerationem idoloru,
ytpLte yentris tir Triapi.

1 4 Et facri.Iu. la./ . fuper teBa domorum , & in loco patenti, ad
dandumalifs idololatrutxeniplnm.

1 5 Qui habitant in fepulchris.ywf rfni^o diuinationet in mr
tuispcrartem pl)yconicam,i^ altjs modis fwerfiuiofis.
\6 Etindelubris idolorum dormiunt ibi.n. atitiquitutfu'
ptr corium boiii^ immotatf dormtebant ad habtndum rcHelaiie- i^tu
hcs in foriin!js,ficut legitur dc Bruto in hifioria Britonum.

17 Quicomcduntcarnefuillam./(/&/<r/w^Ko/rtfrfw:c5-/If
trat ibi duplex tratifgreljio, f.legis Mujaicf , {qutabjoluteprohi-
bct talem cartttm cjmcdctc) ^probibitionis iddo'atrn.

18 Et ius propha.in va. co.i.oblaiio dc materia lu^uida , ovi
fiebatcumoblaiionefacrifiiijdeanimalibuf,

^Qai

:uii:rn

T7

m

aias

Cap. LXV.

p8

an

1 ^ablui anima.Vel , quia propc crant pifcin? vbi & Saccr-
i A dos lauabatiir (Jk hoftia.

4« Procopius.Sepulchrorum memi«ir^'tdiurnationem
pniortiios mnuerct.Mcminit & rpcluncaru ybi finiula-
cra in mote coUocabant, aut et faaaquasdam, niaftatis
jlibproceris arbonbusho-
.«Hd fl';s/aciebant.

Aliecor.Hajreticiinmc-
^'i s^ morijsinagiftrorum ,& in
fpecubusdormiunt, quilii
menfpiritulfanfti relinque
tes , & coenaculum in quo
Apoftoli verfabatur in dia
boli tencbriscommoratar,
& fpeluncas diligunt de q

I flijs credunt & phantafijs,

I Carncm porcorumcomc-

*.•». dunt.dequibus : >len,ittaiis

&ius

3 flmmundi. f Alij.ndnmanducanti, non adorantiidala.

vafis coru.Qui dicunt: trecedca mc, non ap- '
propinques mihi:quiat immundus es.Iftl fu ^

a fMihil. b t.t

c fErit.

f Oebcnn; d llnei!

e irScinpCT.

igncm arf-mum.
b

ditum detcftentur.
a iw/Ki-orcweo.Furoreobli
uionem, iram,pcnitudine,
leiin it^i in Dco accipere debe-
mus, qiio manus, pcdes,o-
culos,aures,&cetera mcm-
bra qnx habere df,non cp
hispareat pcrturbationib',
qui eas extinguitin nobis,
fcd per verba nollra Dei m-

oBeui
quoio

lltW.

c 7«/(7«;>(?to;;.i/i-«wvf Vt.fnon folumpropcccatisvc D
ftrispuniamini, fcd etiam pro patrum iniquitatib. quos E^ce^^h- is i.
imitatieihs. Aliter.n.nonporrat fitiusiniquitatepatris.
d Quil^c ificuHerHtfu.m(m.'Qrijn. Bcthel & in Dan, aureos ^ R«8-»»-fr
vitulos adoraucrunt:Hcercticus quoq; cotemnens fim-

plicitate ecclefi^ facrificat
m montibus, & exprobrat
Deo dum eius pr^cepta eo
temnit.
e Quomndo ^.q . d. Proptcr

mus erunt in furore mco , ignis arde^ns ttSta ^ ff""' " V?'irn°''''';

a IMalumeoruiB vtnonobhuifcai. b 1 i-nodicain : Jie malediftiin ~~ . . »,- ,

enim periturum Ifracl.
f De lacobfemen.Scmcnlz
cob & [ude, Apoftoli.pofli
dentcs montes,alios.f.cre-
dentcsvirtutibusemincn -,^„ j.
tes. vnde: lS(ifidominus Sa- ^ iioum.
baoth reli.no. Je.quaji So.faSii
effem.

ii -J* Eufebius.Prffignincat Lib..«.de^ft-
propheta pauculas futu- monitr.c^j.
ras reliquias,& pauculum
futurum lemen ex lacob,
quod aflcquaturpramifta

i2 vetcrum patrum,&Ie6l:os

13 appellat Aportolos,quos

14 habitaturosdicitin monte g

1 5 fanao.hoc cft, in ecclefia,

16 & in fyIua,hoc eft,inter ar

r * 11 j • u "j-.a- ar C^- ^7 boresccdefi^.Intelligifj)-

lipes illud,quoniam bencdictio citrucraciam is pheta Apoftolos & fidelcs

a 1 Abraham,llaac,ScUcob, «dquosfaaaeftptomiHio , vel ptojitereojqui Ip fcrUados , reliqUOSludcOS
intet piurimos peccatotesfetuiuat milii. b •Genushumannm. J i j o ,"

propterferaosmcos,vtnondirperd£to^um. ,, futu"tndas!°'""'

a TNon deficietfcepirumdeluda b Chtiftam quod lupta botri granum. -,„...../•.-. r

- - -- "^ -' . ' . "— . 21 g /Honttsfatj^Oimeos.Lxx,

22 Montemnaeu.f.Chriftu.g

dicEccefcriptum cftcoram me.Non taccbo

a l^ln interioramentts, vtproptiatprqucantutconfcientia.

fedreddametretribuam intfinu corum ini-

a f Idololatratum.

quitates veftras, et iniquitates patru veftrorii ^

■\ Vt puniamini, licut illi quos imitati eftis,|8c fic quodammodo eoium lili;.
tnar^aritas anteforcoi ; H. lUS ^ b fFiiios&tiii^sdoemoniis.

prophanum quodinlibns d fimuUdicitdominusrquifacrificaueruntfii-

COrU hxretica arteCOnditU. a «[Medefpicieodo, &idolisimmolando.

eft. Vafa eoru immundata pcr montes et fupcr collcs , cxprobrauerunt

dO(flrinai.l. quam COrpOra. ^ «[Proculpapa-nam metienao,veImenfurando. b T In anima pofti-jdiciii,
In tatltam qUOqUC amen- «nncor;>oe cum&v.ermiseotanon«erietur, &ignisnoe«ingue.ur^

tiamveniunt, vtquiipfis mihi,et remetiaropuscorumprimumhnu
non fuerit fimilis.quafi per e eorum . H?c dicit dominus; Quomodo fi in-

9

lO

a f ''oft tempdlatfm. b Tlllarfum. c f Volenti tangcre

ueniatur t granumin botro,et dica tur,nc dif

a ^Sine crcfcete. b f Ideft, placuit domino , vtpto bencdiiflionedetanta
copiareferuatet illud. c Aiiquosreferuando

b

b Chtiftum quod lupta botri granum

Et leduca de lacob fcmcn, etdc ludapoilidc-

tp\\iir,mt^c(ff^\r>frcT-ynnc: o- ' f Apoftolus vnde Leuaui oculos meos m inontes.in ciicumitu eius , 8cc. ,, /.rt mrtnc «,^«.;.,,« \.I««'

teiiigimusatteaucrganos. g ^ ^sciiic.tht:reiitate»,.djqua; DabotibiGcn.he.t c Tsciiicet.eccieCa-. *l cit mons montium. Mon-
4c_Procop.Erat.n.antead- h temontesfanaosmeos. Ethxreditabuteam ^'^ Ks.n.funtApoftoli,quidc

uetuni velutiquoddadiui-

n« irx principium , fed fu-

rorem accenditpatratu in Saluatorem facinus, ipfeque

fumus in ignem mutatuseft.Qaoniam autem laomincs

admcmori^lubfidiumfcriptis vtividernus, abillis tro-

pice,nulla Deum obliuione laborare dcmonftrat : Ecce

fcriptum eft coram me.

b Xon tacebo.Qni fuperius dixit: Tactii,fimperfihii,patiens

/«',tX>odo dicit:7\(on f Jce6o.idcft,ncparcain auiplius,ncq;

fuftinebo iniquitates etwrum.

lud^is poflederunt Chri-
ftum,in quofundatifunt. -,
h Et h£reditabunt:undc:Semen ^brahteferui dus fi.la.e.eius. ^°*
Qiiicunquc idhucfemen funt:nccformatiinfiliura,fer laai».*.».
ui domimfant,quibusdicitiii:.Scio,qutafemen^brah^efiis
w nJ(Jw,fcilicetfilij.Qui autcmfiliuscftdomini,cIcftus
eft. unde: EkHi po^idebunt lerujalem,jtruihabitantin ea. un- Ro'"'''**
de : Mpn accepijlis fpiritum feruiiutis iierum in timore yfed accG-
fiiiis jpiritum adop.fiUorum Dei.

" Campe

NICOLAVS DE LYllA.

•t Quidicunt.Gf»»;/^ .

2 Recede ame. \\eputabant enim Gentiles ita immundos,qnbi
non iomrnunicabant citm eis,vtpatet fxlibris vete.& no.tefi.Ille
tamtncontemptus ftcinualuit,& maxime apud Indfosqui Vhari
jfidicebantur ,'.quddetiam ludps conternnebant quinonerautde
ftHa fua:vnde & domino difcumbentc iudomo Matthci qni erat
nitione Iudfus,dixerunt,Matth. <?. b. Quarecum Publicanis,&c.
& tamen Matthxus erat nationeJudius:& fimile Upturin Euan
gelioinpluribuslocis. lliienimVharifp erant l-iU apparenter j
fed nonrealiter . Et quia ftmulata fanditas duplex eii iniquitas ,
fecundum quod dicit Hieronym. ideofubditur debitapunitio , cum
diciiur.

3 Ifti fumus erunt in furore mco. ideH materia applicabi-
iisignigehennc.

4' Tgnisardenstota dic.r.contimte & abfquefi'ie,& ftcut di-

c[li*yinfrain$ne ltbri:Ig^niseorum nonex:inguetur.

5 Ecce fcti^tum^cf^.Indelebiliterffecudum quod dicitur lere.
' ^J.a.Tucaiu ludafcriptumeli siyloferreo in vngue adamantino.
ys^thf '^^^t^ccho.Dfftmidando.

doi7 ^cAtcMzm'&tcttihuzm.Adintelle8.u^hHius fciendu,
^; quod jicut glorta cuiuslibet beati crefcit ex glotia fibi coniunSo-

yum,ftcpcena cmuslibet damnati crejcit ex poina ftbi conmniioru,
^ proptcrquoddiues epido in inferno pofttospetijt LaT^rum mitti ad

("itresfuosjvt conteflaretur illis , ne venirentin locum tormento-
y \'*>*j:^"c.i6.^.& hot efi quod dicmr: Scd reddam & rctribua

in unu corum.Jiie// , ludprum reprobatorum gcneraliterprto-

rum &pofimorurn.

■i lni<\mtztcsuc{\riS.Hocdicitur quantuntddludpsquifue

■itntpofi captiuitatm liabylonis, maximh tempore Chrijii & dc-

nceps.

' Eriniquttatespatrum.Vfa qundcxpina veflfa crefcit pae-
t eurum,<o- econuerfo: vt diciura eU .

^ i<rQ«l— «

1 0 Oui facrificauerunt fuper vttontcs.ifiud referturad lu
deos illos qui precefferiint captiuitatem Babylonicam qui fuerunt
multipliciter idololatre vtpatetin libris Iudicum,l{egum, & Vtt-
ralipornenon. VoficaptiuitatemveroBabylonicam nonleguntur
ludfi fuifje idololatre , nifi aliquipauci circa tempora MachabfO';
rurn : fed pofiea agetur d': peccatis eorum , & iam in parte di^um.
eji fuprd.

1 1 Et fuper coIles,&c. Colendo en im idola faciebant Deo op-
probria . ■ i
li Etrcmetiaropuseorum. Inferendo ppiam fecundum
menfuram peccati & modum.

1 5 Primum in finu corum.ldefi,peccatumfadum in iuue-
tutc limidpuniam cum peccato facioinfene&ute Felaltter : Pri-
mnm.i.pcccatm patrum in filijs modo dilio.
1 4 H?C dicit dominus. Hic confequenter circa lud^os poni-
tur paucorum cleitiojciltcet .Jfmfiolorum , & aliorum quicredi-
deruntin Chrifi(,cim d/«'r«)-.H?cdicit dominus. Cuius verbu
frufirari non potifi .

15 Qiiomodofiinueniaturgranura.S'ci//c«,wtt>w. .

16 In botro.2'y/i! tempefijtem,quud cfi modicum rejpcilmL

17 Et dicarur.A^o.^ff^/i acc/pere .

18 Ne diflipcs illud , quoniam bcnedidio eft : /. donum
Dei quod rcrnaiijit cptens pertuntibus .

19 Sic faciam propter feruoi mcos.Idefif propterpatriar-
chas CSprophctiHanttquos.^ "

20 Vt non di fperdairrtotu m . Scilicet, populum Indaicum.
% I Eteducam dc Iacob,fcmen.i«//cef,^/'o//o/oy,^ alios
de ludaifmocredcntes.

22 Etdclu<ia.DeqitatribunatusefiChriliusfecuHductrner:i

23 Poflidcntem montes mcos.ldeliysulefiam rriil-.taniem
&triumpl>antem. ...

24 Et h?rcditabunteam. 5"c»7jVet EetlcfUin mititdHtem pri '
md ($ trtumphantem pofiea .

TDm.4.' S-* a

5^9

GIoford.&NicolaideLyra jio

« »Apo8«li.»ndf :K»nji«»nMttcft!1i«.f«de«o el«;i »0«. b f TiJele».

cIcAirnci >&rcrui mci habirabuntibi.Et t c-

t ^Eiclelias

« hiccli Ccilictt

^ ^ fd«^rM.AUjft'tus.vn

A <ic: Domivutrentlabuiondtn-
ff»l.!t.k. /aA/v-KfiWAt latrooesibiU ,^ , , .^. ^

marcdcaftant,&ben.«v€ a rui\t campcltna rn caulasgregum,

b *FiJ«liun»:Q iiramcor vnum & jninu vni

ftria in caulasgreiium , & vallis

iiam Dci uanfcant. c Achor in cubilc armentoru populo mco qui

• IHxc Aentci5,lcUicet,i]^iieiiti.iQe. 5tni«&; o^^cre.
<f O ludai.

rcquificruntmc. Etversquidcrehcjuillis do-

» ^Templum ^uod in iitmce , vcl ■«tallem lefuraviii.vel Chrittua.

nntixax

t

lo/iic 7-*'

t ^.1.«.
Icr«.7>c*

b /«c.4(«Z<jj^i'<jj« . AUafraf-
Uiio habct , S»roiias, quar
eft regio intcr loppcm » &
tyriiUnn atqi Ramani foe
cu4a& {Kabuioia,lecl latro
nib. infcfta vndc iiitcrpi-c-
tacur vaUis cftundciislan
guincnv
c kt vallis Afh«t. Vbi A-
cKor filius Charmi dc fpo-
lij» lerichofuratus ciim ot
domo perijt.Et quia popu-
lum turbauit&ibipcrijr,
vocaf locus vallis Achor.i.
turbationis vulms. In quo
iignificatur Getilitas,- flcwt
& per Saroncs , qu2 intcr-
pretarur vallis fundcns fan
^ guineiM.quae effufioncfan
ftuinis pieoa m tumultu iSc
m tutbationc vitiorii ma-
ncbat . Sed Achor vcrfa cft
in eaulasgrcgum fiueoui-
lia,8t in cubik; armcntof u,
idcft, ccclcCas&rcquienn
pradicatorum & aliorum
fidelm.qui dcGgnantur per
armeata <Sc grcges ouium.
d Armtntonm. Prxdicato-
rum,qui ccclcfiam armaiu
& defendunt . AroKntum
cnim dicitur ab armando.

qui cft nipn inuntiu'». ^ ^

minum,qui obliti cftis montem fandu mcu,

j • A la, It3n>,ba>' |»MI.I. . ^

quiponitis t fortuna: menfam, & t libatis U-

a fNe<]uifu>.Ui. b ,(jgMliU: j^ftf.^io»». ^

per cam : numcrabo vos in gladio, & omnes ^

a TCh»ldaoiumRouj»noiu..i. b IfieOiM». nuHomm oma«occiuruot
tetomnejaWiai. c tPritterMtera. d TOmnia fcci.]ux dcbui.

e •Ciediend" lequrndo.

in cijdc corructisrf pro eo quod vocj ui & non 9

a 1P ilciis nob.fcum Emmuirl. tln pai.nl>jli». b T ■'«"'«• .

rcipondiltis, Idquutus fum & non audillis: 10

' Itnruper. b Tldololatriam. c IQJoinnia vidco:vel ii

in ;>-ii pt I idul» colcntes.

ct faciebatis malum in oculis meis, & qu? no

t Aliud vu't Oeu5,aIiud |>criaittit, b TUaluiu. tcilicci.
Huribam homicidij 4c leditionis autoiein.

c iVtpctere-

lut cicgiftis . Propter ho'c ha:c dicit dominus
Dcus: £cccferuimeicomedent,& voscfu-

a TSanguin^-m meum. b TAq.iain viuara.

rictis.Ecce ferui mei bibent,& vos fitictis.Ec-

a Ttaaiteriiabeatiiudine.vnde iUud: Gauci.um veitrum
neinotollctavobis. b TVidentesal.oiinlocum
vcfttutB tucceSIue.

ce ferui mci Ixtabuntur , & vos confundemi-

f Fortunt tnfnfam . Dec Ac- D
I gyptiorum cui in fincanni t*;^
a parabani mcnfam^omnib.
elcis rcfertam ,& poculis
mullamixtisivcl qiiafi foc
liccin annu priebiicnt . vcl
quiafururum fpUccmprg.
biturallt.

3 g ^'«tunj.PcrProphctasdi
Cf:m'.Cwtrtmtnij(im ,&l«i- -
ui tniis, Et p mcmcripsu: '7

4 nittntiam a^tu Et altbi : i"e<ti. *'
ttadmeomneiqkiLlfijraUi,*:

5 enerati eiiis,

7 h fe':(f/<-»"M*w'.q.d. Non fo .

8 liim corructisi^ladio p mi- , ,. .,
quitatibus vcrtris, lodcriaM .^
in priicnti cfurictts & fitie ""

9 tis. Gentilcsvcroad fidcm
conucrli in pr.xlcnti latia-
buturcibo coiporis «Sc lan*
gijine mcoiSc dodrinafp».
rituali,& in finc velinfuttt

12 ro vifionc Triniratis.

13 -5« Cyprianus.Quodaut€L'j
ludei panem 6c calicc Chrt '*'
fli , & otTinem gratia amif» - ,
furi cflcnt , nos vero accc» '
pturi , apud ifaiam ficdicil

14 dom[nus:Ecce qutJerwuHtmi
hi minduiabunfyvos autem efit-
rietis.

15 i comc(/enf Corpusmeum»

16 Vnde: N'f//W'?(i«<C'^«p"m<ar

a fSecundum illud: In lecularrculorumliudabunt tc

ni.Ecce fcrui meilaudabuntpra^exultationc 17 fi-ho. Vcl doftrina fpiritu

- ^ lemmyftcriafideiivelinfa

a flninfetno.

b TCo»i..ientia pi-rcatotum

cordis , & vos clamabitis prx dolorc cordis,

a TVade: Ibi crit Hetus & liiidur dentiu.n < vel in iudicio pofius
_ . I n ,^ hxdis ifiniltris.Scouibu» a dexuis.

C S,f»os ciui.iivrckqiujtiSy&c, _ . . r • • t »1 L;..; o, J-

^ - ,, jj & pra: contrittonefpiritusvIuIaDitis:&di-

fAlijs in locum veftrum lucccdentibus
TVtdicantuifilij Abialix flcut vosolim

AJlegocice.Omncs g ec
clcfiam dcfcnmt&obltui
fcuniuc tnontcm fandVum
Dci tradenties fe fpintibus
crroris vcl immundisdo-
ftrinis dt^oioniorum^^arait *

Mfnr» fer fortiinx menfam ,& nihii ad Deum pertinerccrcdctes,
um.«^pararc ^^ ^.^^ tkSlarum curfu vel varietate fortun^ omniagu-
Q bcrnari,hi tradentur xtcrnis fupplicijs, vtnullus eorum
poificeuadbtc.

Fortuna

b T^acrofanfium.

mittctis nomen vcftrum iritiuramentucle

<|ui(l fii.

i8 turocognitionemdiuinita
tis.vnde : /''t edaiis 3 bibam l\

19 juper men. meamin regno meo,

20 Et.iatiabor cumapparueritglo-

21 uatua.
2Z k Et ditaittetis nomea Tf/?iir.

Vt aliqui affirmantcs dicat: ^ ,

Si alitcr fecero,c6tingat min

hi ficut ludsis Romano-

rum gladiooccifis. Vel ita.Iuroper Deum in queolim

Ivdxi crcdiderunt. Vel,quia Deus iuramentum coriiin

erar.quodChrin.ani moddiurantncceflitatecompulfi;

Viuitdominus fcilicct. ^

^ Et

NICOLAVS DE LYRA.

^ I ElecH mcl IdeflyChriHiani veri.
2 Eterunr campeftriaincacbs,&c. ef/^ej-^cif^^w/j-f^w»
terinjciiptura intelliguntur fideics.Vjal.9.\.b. Nos autcm po-
pulus pafcux eius,& oues manus eius.Po' caulas ignur in
tampcjtribns CT valtis tedificatas, inielliguntur ecclefix xUificata
fer oihem vbtcfue^n quibus fideles congregantur ad perapicndum
facramenta c5" diuini verbi nutrimentum.Exprimitur tamen in fpe
ciali "pailis ^cbor ijui depeccatofuo Tcre pcenttens dedu gloriam
Deo,lofte y.c.Quia ecclefia efl locus recsptiuus vert panitentium,
Defignatur etiant l)ic nomine gregum fideles minores , & maiores
nomuie armentorum.
Diuifio. 3 Etvosqm. Htc confequcnter ponitHr prctdiHorum retribu-
tio : &primo reproborum & elcdarum mixtim, lecundo elc^orii
fcparatim,ibi:Qain obliuioni.CiVca primumdicitur: Et VOS.ce
lentcs idola.

4 Qui obUti cftis raontcm fan£lum,&c. rbi erat temptu
diuino cultuidedicatum.

5 Qiii ponitis fortunae mcnfam. Eo qubd reputabatur dc*
ffUcitatis temporalis.

* Et libatis fuper cam. Oblalionem deliquidisvnhacidolola-
tria & fupraiitlisfucrunt ludxi multiplicati ante captiuitate Ba-
byl<micam,quia multi ex eis fcquebantur omriimodam idoiolatriof
■»t patet ex ^. f{eg.

7 Numcrabo vos igladid.^.t/.T^a/^^r euadet:tdeo fubditwr.

8 Et omncs in cacdc corruc. &c. prp c6 quod vocaui.
Ter prophelas .

9 Et non rcfpondiftis,Pccc<if d veflra coptedo,fcd magis pro-
phttasderififiis.co*)tun$aciamaugendo,vtpatet z. Varal. vic

1 o Locutus fu m. In perfona propria in humanitate affumpta.

u Et

1 1 Et non audiftis. 'i.ed magis doBrinam meam reprobanis,vt
patet tx tuangclio m plMibua Locis.

1 1 Et faciebatis malum,&c. Una pauperumrapiendo,& frt
tres vcjtros odiendo. Ilia.n.duo ,Ji.il:cet auaritia & odtumfrM)-
num , multumvigueruntinpopuio ludaicopofl reditum Laptiuiu-
tis BMylonic.(,vt dtcuni ttiam ludM,& magis increueruitt hww»- >
nente tempore Chrifli.

1 3 Et qusE nolui. Sc'dicet,falfam apparemiam fanait^Uis: prt-
pter quodChnjius maximkcontra l}ypuctifimpraiditai*U.t.iiJidi
tur pceiia iu.xta bomrum pr^mia, quia oppofita iuxia fe pojiM tm-
giselucefcunt,(umfu6ditur.

1 4 fc" ccc fcfui mei . Ver cibum & potum hic intelUgitur ttfi-
aiobonorum i» celo, qtiia conimuntterii%fii*tptitraJacra bonajpi-
ritualia,& ccekfita nataphoruiper corporaiia dtfignAtui : &per
fitim & ejuricm punilio malonmi in inftrno , vbi efi deftcius •m-
nis boni.

15 ScruimciUctabuntur./«c/ar«w/»o«cdiw)w.

16 Et vosconfandcminlConfuftuneextrmadLieciicumdt

monibus in paiuam,

17 Scrui mcuEtiamlaHdecotpQrdiyqu^fectMdumdoa^rcsem

inpatria. . . ^

18 Et vos . Sicut enim in patria ponitur clamor exultatiants ,itt
in gebenna damor triflitiit & d(f'4anonis.

1 9 Et pr? (ioatnt\onc.ldeJlydefulatiom:Contritio eMmmtrtn'
ria ibi tucum non ifabtbtt.

10 Vlulabitis.i2«M viuiaius cfl vnx cQnfuJa,& defignat magm

tudintm angufiif & doloris.

21 Etdimittetis.V£i/icft,f.vfCMf/owV.

12 E\cCtismciS.ldefi,Chrifiiams,qiHiiciurantaUquaJo* Sifcci'
iflud quod mibi m?omm,fuJpendar ego per pedes (icut IudiuJ •

^ 4« Intcrri-

5

II

a Etinteificiettc.Vtvdh^C
A non habeatis qui dicit. Ego
4.al fm via v:ritas,i; vit.i.Xec ya
j.(l«rfi. cem'rn dnu>i<iftP,fed lonfcifio.
.jjHiJarius.Si a feculis Chri
/ijani vocabuli beantudo
nunquam fuit,nunc nouu
nomcn reUgionisquodbe
nediciturfupertcrram
,a(ff-.jj Cyprianus Quod Chri-
"''\. ftianorum nomen benedi-

Ifaiac Cap.LXV.

rzi

idz(-

tis

cetur in terris, apud Ifaiara
dicitdominus.
it CyiiUus.Nos in nouita-
te vitjc euagelicae quafi co -
ronaquadam infigniti no
mineChrilH.Chrilhani no
niinamur,quod eft nomen
bencdicluminterra.
b i^uia obUuioni.Vt non ido
lorumeminerint,& prifti-
nicrroris, non oblinione
memoria;, fed fucceflione
bonoru . vh In die bona obL-
uio maloruni.^l iMhx.^Afflifiio
hore obltuionem (ai it dtlitiaru.

B Forfitan & \n futuro prifli
nasconuerfationis memo-
ria oninino delebitur.
c Quia ecce . Ex angelis.f. &
hominibus vnam ecclefia,
& exultabunt & gaudebut
vtcgoqui creauiexultem,
&gaudearaineis.
"^■^'d Exultaticnem . Vniuerfx

' terr2,vt qux vetus vnigeni
ticratgaudium,noua cun
ftis nationibus Ixtitia fit.
e CjMdiu. Qd vel poft rcfur
rcdione poflumus inteUi-
gere,rei poft baptifmumin
prima refurrectionc . Hoc
ad giialerefurrcdione.qua
oes in pcrfeda aztatc refur-

8
9

lO

II

12

.11.

» fSpititnalig!adioin!uditii.

a «ftismeis. EtinterficictteddminusDeus, & i

a ' Chri'trano. b f NotnincvcJ Cljtifto j

feruos fuos, vocabit nomine alio . t In quo 5

a 5 Chriltiatius vc.catus & ipfum nomn in lerra hac benc cuftodieiit. A.

b TNunc.C c f In tntuio.vnde.Vcnite beoedifti patmmeij&c. ~

Et alibi Et bcncdiflionctn hitrpditate polfideatis.

qui benedtdus eft fuperterrambencdicetur 5

aTChiilVo. b IFidclitericvetac er. cTVetitatem loquitur.

o THic.Ib dieindicij vcre & fideliicr Dcum laudahit.

in Dco,amen. L'tquiiuratinterra,iurabitin 6

a ^iluccedentibus bonib .Lietnis . Abftergtt Deus oninein iachtymam 7
t ob oculis eorum. '

Deo t amen.Quia obliuioni traditac funt an

a^Nc fit pats iT..ii;jum prioiisangiiftiememorati.

guftia: priores, & quia abfcondita; funt ab o-

a f Aaiungit le eis, ijuia »c iple multa pertulit.ferra hgnea fcftus a ludzis.
b I^Sanftc! quiquotidieinnouantut vnde: Videbo c.t.

culis t ndftris . Ecce cnim ego creo c?Ios no-

a fMeliorando,qu3litatesmutando:Vidic2lumnouum,8ctcrram nouam
EtApoilolus; .laterit figurahuius mundi b f Bonam. T Ciux if-
fert frucflum in paticr/ia.

uds 6^terram nouam, & non crutin mcmo-

a i^MaU ot,.entA. ^■^^ !.iinc[a r:am,rcillcet,veftraiii. f Veftrum.

c ria pridr aj& no afcendcnt fuper cor: fed gau- i j

a «r .Sinefioe T Umnlbus lebus a nicfaftis.

d debitisSc exultabitisvfquein fcmpiternum 14
c in his qtia^ ^o creo . Quia ecce ego creo le-

acC{ie(iem. ^ Exangetis & hoiniuibus. TEmphafis.

rulalem exukationem, & populum ciusgau-
dium & exultabo in Icrufalem,& gaudebo in

a f Vbigaujium & exultaiio:contraria enim limulefle
non potTunt. 1 Abitctget Deus omnem la.ab o.

populo meo : &non audictur in cavoxfle-

afNon ficijt luda:i, pro iud:t' ■ tiicie:cbmoiem. b TOmnes.n.relurg»-
mus in viruni iie-fefi uu m m-ni^^Hrim »tits ple.Chtifti.

tus vltra,& vdx clamoris.No erit ibl amplius

' «lPr:.ritn;i • irc te. b t^ia neino r oncrur.

^ infansdierum,& (cnexquinonimpleatdics 20
fuos. T Quoniam pucr ccntum annorum mo , ,

4 ^hrii iuc dill viuat.

rietur,&pcccatorccntum annorum malcdi- ^?

a •> pratfenii. b tiVirtutej

dluserit. Eta:dificabuntdomos,6^inhabita- 1]

x6

15

16

18

19

gcnt.Ethoccft.Tyjonrw. D
f Vucr lent .anno. &c. lUe.f. iQuicnntju»
qui etfi diu, tamen puerili- '" ^"="» •***
ter vixit, feruiens vitiis : & ^^"^'^'^" f
hocexponitfic. ^^^^

Vjreg. Tuer centim annoru. bcnedicct: 8c
Etptccator centum annoru.Vi- ^"«'""t 8c<.
ta quidem pucri longum f*°"'»"-
trahitur, vt a faftis puerih- «' . '* ""'
bus corrigatur. Sed fi a pec
cati perpetratione, nec tem
poris loginquitate copefci-
tunhaec ipfa wits, loginqui
tas quam per mifericordia
Deiaccepit, eiad cumulii
malediftionis crefcit.
* Proco.Infantisnominc
gentium populii inteiligit,
vt & Dauid , populum qui
creatur,laudaturudiim af-
firmat. EtPetrusct,vbifi.
cutmodo gcnitos infantcs
rationabilclac &finedolo
concupifcere pcipit. Intelli E
gitporro ienis appellationc
ludjeii, veluti tpe fupcrio-
rem,habitaadecclefiam ra
tione , in qua ncutrius fore
difcrimen fignificat.
g ^owoj.Virtutes^quib. Ioi4.r.
in c^leftib. requlefccnt . vii. »-C»r.}.
In domo patris mei man. mul,
funt;vnuf(juifq; propriam merce
dem accipiet fecundu propriim

Moj-m.Tales domos obfte

triccs fibi diir a:dificafle, ga Bxod.i.i.

timueruntDcii.lacob quo
quchabitatin domoquara
Elau qui feris deleaabatur
poffidcrcnon potuit Adli-
tcram n.ftare non pot.Mul
ti.nlhndiasdificant domos
fed non habitant in cis.
^ Secun-

NICOLAVS DELYRA.

^i Interficict.C>Ko<f/«/> impletumperTitum.
' 2 Et feruos. m eum credentes.

3 Vocabit. Quia vocantur Chrtfliani a Chrino.

4 In quo. BcnediHione gratije,qux datur in baptijmo in quo »c-
cipiiur nomtn ChriHiani.

5 Benedicetur.i. benedi^ionecale^iiftingratiaperfeueret,

6 Amcn.ufideliterftcfiet.

7 Et (:\{xi.i.hominihus aliquid affirmando.

8 lurat in tcrra. Et non in idelo.

9 Amcn.iifideliterdtbet iurare.

10 Quiaobliuioni.Hic cojvquentcr drfcribitur retributio ele&o
rumjeparatim, tamenaliquid intetponitur depunitione malorumf
yt videbitur,& primo ponitur rctributio quantum ad confecutione
bonifCum dicitur.Quia ob.quas fideles fuflinuerunt propter magni-
tndinem glorix fuperuenientis m pairia.Et quodftc intelligatur,pa
tetper hocquodfubditur.

1 1 Ecce .n.Quia in futuro innouabuntur corpora cceleflia & ele-
nenta,non quantum adfubflantiam,fed quantum ad claritatem &
decorem, vt fic magis reluceat in eis bonitas diuina ad gloria Deiy
& ttiam deHorum in ipfis bonitatem Dei clarius contemplantium
quam anti: & talis innouatio vocatur hic creatio . Sicut dicitur
rexvelpapacreari propter immutationem (latus quamuis eorum
fubjlamia non mutetur.

I * Et non crunt in mem . Uoc efl diCium 3» flatus eorum prxce

dens nuLltus momenti reputabitur refpeBufequtnti.

13 Sedgaudebitis.^ojf c/e^i.

'4 Vfque in fcmpitcrnum.J5«M mmitas a partepofl eH de

rationeheatitudinis.

15 ^nhis qnxcgoaco.i.incorporibMsca!leflibHS& elemen-
tis pradido mdomeltoratis.

1 6 Quia cccc.i.eccleftam triumphantcm.fkb. 1 2.f. Accefliftis
adSion montcm & ciuitatcm Dei viucntis Icrufalem cg
Icftem,&c.7^on.)j.(ijf jtiir crearifimplicitertquiacaslum empyreu

aprincipio mundifuitfaBum,& angelis repletum-.fed dicitur crea
ri quantum ad «ouam exultationem qux fiet in finemundi: quia
per aHo iuditio ele&i transferentur illuc in perfedia beatitudine
corporis & animx,^ ex hoc crefcit gaudium angelorum:ideo fub-
ditur.

X 7 Et populum eius. Quia angeli gaudebunt de perfeHa beati- -
tudine eletioru m,& eleSii de confortio angelorum.

18 Etcxultaboin Ierufalcm.?\(o« eftinteltigendum,^ aliquid
per hoc Deu accrefcat,cum ex feipfo ftt perfeHe beatus,fed quiafa-
cietciues cflefles in fcipfoperfeElHxultare,ficut dicitur,Gen.zr.c»
Nunc cognoui./.coi^/jo/cere/ec/.

19 Etnonaudictur. Hic confequenter ponitur diStaretrihu"
tio quafiitm ad amotionem mali , cum dicitur . Et non audic-
tur . In quonotaturamotio omnis triflitite interiorts &exterio-
ris.

10 Non CTit.i.aliquis habens multos dies deficientis tamen i n in
duflria vd fcientia,

» I Et fcnex qui non implcat.». hahens multos annos in vacuu
tranfaHoijfd plenos m entis : & per hoc a ciuitate caltfli amoue-
tur defedns notitix & virtutis.Et quodfic debeat hac litera intelU
gi,patctper hoc quod fubditur.

22 Quoniampuer.».^«m«/r«»i vixit^pueriUterfequenspaf-
ftones luas.

aj Moxictur, '^ orte <eterna.

24 Et peccator centum annorum. Quitranfegit tempusfun
inuacuum a bonis operibus,peccans excertamalicia.
35 MaIediduserit.7//aTOa/crf/(3io«e^««^tf^rt«»'. Matth.2$,
Itcmaledifti inignemaetcrnum,&c
a6 Et aidificabuni.Per hoc remouetur malum infottunij a Jeru-
falemccekJii.Circa quod fciendum ^magnum infortuntumreputa-
tur inter homines quando quis mulcum iaborat in aliquo , & non
percipitfruHum:in ^tdificatione autem domus & plantatione vinee
ant^ quamfaciet fruiium,eflmagnus laborudeo magnum infortu-
nium reputabatur anttquitus , & adhuc reputatur : quando aliqu ir
preueniturmorte antc quam experiatur bonum fequens domus ab
€0 {dificat:e, & vinc^ plantate propttr quod Deut. 20.&. iidtur ^
Tom.4. S 3

T^?

Glof. ord. &Nicolal de Lyra 524

Homt.h.
Gcac.».b.

tarborum

^ t Secundum.v. Slcut Chriftiis iatn non moritur,mors il
A li vltranon dominabitur.fcd in xrcrnum rcgnatcum pa
trc.ficfcilli. Lignum.n. vitxChrirtuscQ.tiuodcratm
mcdio paradiri.f.ccdcfix. Vndc Salomon. Ljjjnww v»; eji
hts qm apprehendtrunteMn.(.(^^\znti^O\ quX cft ChriltUS .
« Thcodorctus. Lignum
Titfintcrdiftum cftAdara
nc ad illud manum porri-
gerct, & vita viucrct icmpi
tcrna , fi cx cius fruftu ve-
iccrctur , quodnobispro-
mittif .Fuitn.nobislignii a
vitx crux domini reccpit
.n- vcluti qiicndam fruflQ
admirabilcm corpus domi
ni viuificum, io qucm frii-
^um qui manuscxtcndc- b
rimus & frudu cdcrimus »
vita fcmpitcrna viucmus .
«, b oprj-ii wjdMKww.Fidcm do-
drinam.opcrationem Apo
ftolorum inuetcrabunt,vf-
qucadfincm fccuUferuan c
do, fidclcscorumimitato-
rcs.f.Vellccunduquodqui d
dam codiccs habent elcdis
mcis inuctcrabunt.i.ctcrna C
litcr faluabunt eos bpera
corum.f Apoflolorum.
C Semen benedi^orum . Apo-
ftoli,& alij dodores in prx
dicatione vcl in alijsoperi

tCOpeuHona.vnde.Inebriabunror «bvbcttated. tujt. Etalibi Satiabot
cuma.g.t. «fHxceftvineiquxaii.Egofum vilisveta.ic vospalim-

tfs.Sc patet nieusagiicola eit.

bunt,& plantabunt vincas, & comcdcnt frii-

a^Di.bolusl. b Inmed o r'iiim. j

€t\im earum. Non a:dificabunt,&cilius habi-

t ^Diibolus i noudeuorabii virtuteseuruin. 2

tabit:non plantabunt,&alius comcdet . Sc-

«^Viti. i l)e quo. lultus vt palmaao.qui.l'. quotidictiiui:n>aura
lepoitatdc jdueifaiijs (uij.
• b 'Fideln.

cundumcnimdics t Ijgni erunt diespopuli ^
mei , &copeia manuum eorum inuetcrabunt "^

eledli mci.Non laborabuntrrultra,nequege- ^

d VfOorcr.Quosfilij corum in fidcgcnucrunt,ficutMar D

cus Petri dircipulus.& Lucas Pauli filius.

c K^ntcqiMmcUmcn. In conturbationc,in dolorc metis:

fed in gaudio & Ixricia.vndc . Qiiod .n. eft gaudium ao- *.T .4

flrum aut corona glorix,nonnc vos?&c.

4< Thco.SicHicrofolymis
carccreconclulb Paulo, di
xit dominus.Gonfidc Pau-
lo, vt.n.dcmeteftificatus
csHicrofolymis, ficopor-
tet RomJB dc me tcftificari»
Sic Philippisconcuflitcar-
ccrem & vincula.
f Lupiis. Lupus Saulusjid
cft perfccutor.de quo./icnM
min lupus rapax Gc j

•J« Thco.Lupus,&agnns,
.i. principes & fubditi , re-
ges & corum ciucs,fapictes
(Scidiota: vnam habcbunt

1

a5Filiojlpirituale5licutB.achelc»rnalera fihum.

ncrabunt in conturbatione : quia lemen be-

a • Apoitolotum.

ncdidtoium domini cft, & ncpoteseorum

afSuutdomini.velinattcinuragaudebunt. b IfOie. dCUmantes
' coide.

cumcis. Eritq; antcquam clament ego exau-

a lApoftolis. b11ia:dicamil)U3,velptoaliquorogaiitibus c^Clnpije
tieruntdando,rait«cula faciendo. TSermoneni eoiuiu Cgnis toniit-
mando. K i

diam,adhuc illis loquentibus ego cxaudiam.

afSaulus. blAnanias. clrldecredcHtium, paueveibi Dei. fln ad-
uentu Chrifti. d IFiidicatoies coida auditoium vomeie pra:dicatio
nisatantes.

10

busficuiludsi, quia^tcr- f Lupus&:agnus pafccnturfimul&leoSc bos "

, g a f Siiiml in ecclcda. b 1 Siiiiplicem dofttinam cum Biotundiute myftctii pa ^ 2,

raenfam , dodrinam Spiri-
tuflanfti. Agnos appcllauit E
viros virtute prxditos, lu-
pos.qui pluraappetut. Lco
nes appcllauit rcgcs & pria
cipes:boucs, laccrdotes &
antiftites : paleas, cibura fa*
cratum faccrdotu,quiepa«
leis vetcristeftameti dodlti
nameuangelicam cruunt..
•J4 Ambrofius. Lupi funt " I
heretici & perfecutorcs,do
ccre ncfciunt , vlulare con-
fucuerunt. Scdnemonio-
ueatur , fi mictatur inmc-

nam merccdcm percipicnt, ^

auin ■oenietit rum evultatiane h ftentui.ncut quidam codices habcnt. cfDiabolo. i,

quii Venieni CUm exuuaiwne H j TLcum infturfuofi. irlmpiitamquampuluisqucmpro.v.a.f.t. ,^ J. ^T ^ ^ u c •

portantesmMttpulosfu. e-jvnde.Teiramcomedes H dium luporum , benehcio

-» Clemcns Alexad.Eleai comedet paleas , S^ferpenti puliiis panis cius. 1 5 Chrifti lupi mutantur . Be-

^ '^ ^ - i6 niamin Iudus raoax erat.

t''k**ft^***. ntci non laborabunt in va-

Lib.},iXzom' j^^jj^^ nequc procrcabuntfiliosin maIcdiaionem,quia
femcncft bcnedifluadomino,quiarcgencratis in Chri-
flopropofitamcrccscft . Rcliqui malcdictionem filios
generant, & non inteUigunt contra illoseflehancpro-
phctiamHxrcticiquoque in malcdiftioncm gcncrant;
ck6U non dogmatizant,ncc gcncrant m malcdictioncm.

niamin lupus rapax erat,
mutatus eftjfadus eft Apoftolus.
g .Agnus. Qui.f in candidis veftibus fequuntur agnui
quocunquc ierit . Dc quibus Petro dicitur . Vajce agnot
rneos.

h Et leo & bos come. Vir.f diflfertus & potetifllimus in fo
lo,fprcta philo.eloquetia comedet palcas.i.vtilitate &f|

f^ perficiem

NICOLAVS DE LYRA.
4e illi qni adificatierant domos nouafj & plantauerant vineas non in'
C trarent ad prdium-.fed reuertcrc ntur ad domos fuas ne forth interfi
cerentur in prdio,& priuarcntur bono cottfiquente modo pricdiSo.
Et ex horrorehuius infortunij mlutipo^ea poffent a bdlopro repu
blica defcd ^nda retrahi,per hoc igitur quod dicitur hic.
i Non aedificabunt . Datur intelligi,<p nuUa infortunia ermt
In ciuitate cceleiii.lfia tamenfpecialiter exprimuntur, quia commn
niusinter homines huius vit^ reperiuntur,id^o fiibditur.
Z Secundura.n.dics ligni.Oe quo ligm debeat intelligi expri
tnit translatio Cbaldaicay qu^ dicitur Thargum apud Hebr^os : &
efi valde autentica apud eos^quf fic habet.Secundum dics Ugni vite.
Vtrefm.n. ligni vit^ durante iiatuinnocentii continuabatur vita
humana abfqut aliqua inuetcratione, & illud fuit figura Chrifii,fe

8 Quia femen benedidorum domini eft.?. .Apofiolorum. V

9 Et nepotes comm. ifiifunt eledi,]perfucce£hres & difcipu-
los .Aposiolorum i>. iidv regcner^iti. Toteji tt expoui quod dicitur.
Ncquegencrabunt in coturbatione , de generatione ba-
ptifmali.iy//e eji per gratiam Spirttufianiii mentis quietatiuam. «

10 Eritq-, . Hii tcrtioponitur retributio elf6lorum,quaniu ad Dei ' '
famiUarem af[iflentiam,& wittuam charitatis cohcordiam,Quan'
tumadprimum dicitur . Eritq; ante &c. Clamor.n.orationiseji
proptcr impletionem defiderij clamentis.SanBi verb in patria nibil
volunt abjoiutd nift quod Deus vult:& ideo non orant, nifipro eo
quod efiimant Deum velle : & fic Deusexaudit cos antequam cla-
ment inquantum in fua difpufitione immutabili iam efi ordinatum
quidquid ftmpliciter voluntftu optant. Secundum ponitur ibi,

1 1 Lupus.Si /joc referaturad Hmm ecdefie militantis, patct

cundum quod dicit loan.in .Apoc. vlt. Qiio ligno reficiuntur befti fententia ex difiisfupra 1 1 .c.Exceptc cp hicadditur^. Et fcr. Ipul.

tnterius in afpeHu fu^ deitatis & extcrius in afpetiufu^ humani- pz,c.2-'er jerpentem bic intdligitur diabfilus,qiii jub fpecitferpen-

tatis:ideo fubditur. tis primos parentes decepit,Get3.j.C\li\JSpnms.i. nutrimttii nn

3 Erunt dics populi mei. Qma vita beatorum efl perpetua a funt homines vani & terreni in qmb.ideiiatur,qui nomine pulue-

parte pofi,ftcul (^ Chrillus qut per lignum vit^ hic inteUigitur
4 Opera manuum corum.?. mcritafanHorum tamum dura
bunt inprpnio prn eisreddito quantum ipff.fecundum quoddicitur
fc^p(K.i4.c.Opera.n.ilIorum fequuntur illos.Ptr/^oc autettt
^) dicitur kic . Inucterabunt.non inielligiiur aliqua corruptio ,fed
ferpetua duratio , eo modo loquendi quo dicitur de Deo , Dan. -j.f.
Donec venit antiquus dierum , & iuditium dcdit fan-
^is,&C.Pei' a.itiquiiatem ibi tntdtigitur eternitu,& non defeHio
^uf concomit.t ir atiiiquit.item comrnuniter diHam,Heb.S.b. QS
antiquatur & fenelcit prope interitum eft.

ris dtfignantur.Si autem referatur adjiatum eccteji^ triumphantis
eo cp prophetafemper tranftt de vnofiatu ad aUum , & econuerso,
fic exponatur.hupixs.i.dle qui in mundo prius fmt rapax,fedpo-
Hea penituit bene viuendo.

1 2 Et agnus./. J//e qm bene vixit in innocentia perfeuoando.

13 Pafcentur. Qu,iaincwlcflipatriafimidreficiwitur,vtTM-
lus & loannes Euangeitfia,& con[imiles.

14 Et leo & bos. ». rex vd princeps fecularis,&homo ruratis.

1 5 Comedent pile^S.i.fimitiicr rejicientur in patria dum tatne
fint ftmilesin mentis.ttfi dicatur hic,quod perpaleam non intdli

5 Non Iaborabunt.'.B8« Uborauerunt,quiafrequcnter hic ac gitur conuenicnter refeciio ccetefiis,dicendu,quodhic efi metaphori

tipitur futurum pro pr^ierito,& cconutrso.

6 Iru^Ti.Qiiiaconlequunturprfmia,

7 Nequc generabunt. /» conturbatione.i.carnaliter,quam ge
nerationem fiquitur conturbatiofolticitudiniscirca prouifione vxo
ris,famitif,(^ prolis,quod non habetlocum in catis, ideo dicit Sal
uator.Mat. zi.c.In rcfurrcftione non nubet ne^c nubcn
tur,fed cr unt ficut angcli Dd in coelo.

ca locutio,vt fatis patet ex pr^di3is,qua non importat Jemper jimi
Utudinem in omnibustftcut Cbrijius metaphorice leo dicitur .Apoc.
^.t.Ecce vicit leo de tribu luda. propter eiusconflantiam ,*&
vidoriam,& hon quantum ad crudeUtatem.Et eodem modo tenet

hic prophetafimilitudinem quanttm ad refedionis vnifotmitatein

& non quantum ad palearum vtititatem.

1(5 El ferpcnti puluis panis cius . Exponatw vt pradiHii efl.

5^J

'/§ perficiem hiftoriKCiim bobus.i,pra:dicatoribuscccIcfIe
,A Hrcconicduntleonesdonccmultislaboribus vcniatui

adprofunditatem myftcd) licut Aiig. &c Cvpria.5c alij.
deini. ttferpenii. * Ambrofius. Damnatiferpentishceccft

fcntcntia. Erittibi terra cibus. Quae terra,ca vtiqj dcqua
■}• diliuni eft, rtrra esy& in ter-

ram :b'.H corpus.f. hominis- a

jVIanducat terrammeam b

fcrpens, dentem carni mex

infigat, dicat dominus de

mc,tibi trado eum,tantum

niodoanimameiuscuftodi.Quanta visChriftivtcurto

Ifai^. Cap.LXVL

^16

b f '^upus & leotonuerfi.

Non nocebunr,nequeoccidentin omnimon

a 1 Lci,:eua 111 cooicllioneCi)ijlU,qmeft nions'in
vci'icrin ntmm

tefandlo mco^dicicdominus.

a T^equc occident . Depoflta feritatc , vel in prxfcnti, vcl D
in futuro,& hoc eft.

b in omni tnonte, &c. Hoc ludsei camaliter accipiuntdi-
centcs , quod rn tempore Chrifti f ui tania pax & fecuri-
tas fibi crit,vtlupi,& agni,leoncs, & boues, ferpentes, &

homines coiTimorentur fi

mul& comedant neqj eis
nocean t qux in templo , &
inmontefanfto habitant.
Ex quo colligit , quod om-
nes ali; occidetur . Sed hoc
falfum efll" ofienditur his vcrbis.Hxc dicit dfis. Ccelumje.

•;.^-"_ . - ---""-v..,v<..-w.» v,o v..iiim VH.UUU- lauumeueouenditurmsvcrbis.hixcdicitcins, Cff/«w/e.

diahoisimpereturipfiQiabolo.quifcmpcr vult noccre. me^ ler.fcubei.pcwe.&c. hoctii ludxi carnaluer intelligut.

. -, , . N I C O L AVS D E LYRA.

I JSon noccbunt . iVaevmctw.tn i akjUs erit inmunis a mutuo naciimento,& omnibm modts inuicem confoUbuntuY.

A D D I T I O.

In cap.6^.vbi dkitur in puj///.Benedicctur iu Dco.i.benedi-
Bione cale/ii fi in gratia pcrfeuerct. Umen .

I/Zd ii3,ii) .Amen,non legitwin vete.xeflam.diciin Deiperfona
tdiqua affirmatiiw annunciantisfeu promittentts, fcdjolum in per-
fonahominis fupplicaniis,vnde Deuter. zj.c. l{efporid!to,mnts po-
B pulus,^inen.Et /tr.ii.a.Etdixi Amen domine././«p/7/ c o vt
ita fiat,& /ic in aljjs ftmiltbus.Sed m Euangclio h^c diHiofrtqnen
ter inuenitur dui in perfona ChriHi promittcntisfeu anmntiantis,
vt ciiYH dicittir . Amcil dico vobis . ijuod dcnotat prom'Jfiones
feuajfertionesa Chnfio fatias fo,everas fettfideliterimplendas:
vnde Chrtituspropriepotcfi dici D, iis ainen,ed quod ipfefUis hac
diHiomn amen frcquentabat promittendo ftu afferendo . Et quia
eius fignificationem firmiter obfcruat implendo promiffa , & ideo
fo^quam prophcta dixit quod nomina hidxorum Chnflum non re
cipientium dimitterentur in iuramentim.f. execratoriim, to modo
quodicitnrierem. 29. Etaffumetur ex eis malediaio omni
tranfmigrationi luda: , qux cf\ in Babylone dicentium .
Ponattedominus ficiitSedechiam,& ficut Achab.quos
frixitrcx BihylonKini^nc-.&jubiunxit. QuodferuiDci
vocarentur nomine alio ;. Chnfltani . Confequrmcr dtcit,quod
Deus etiam fontretur aliud nomen.f Dcus amcn. & hoc efi quod di
c/f.Quicft bcncdiaus fuper ferram,benedicetur in Deo
amen. guia omtns venediaiograttx leugiorix non Ijobetur nijH

Deo amen.f.Chriflo. Similiter qui iurat in terra debetiurare in Deo
amentma iuramentum pertinet ad lnriani,vnde heut. 6.b.ct:m di
jT^r.Dominum Deum tuum timebis,&c./ft^rfn . Etpcr r;
nomen \\\'msmxzb[s.iSficexpr£ditiis verbis propheta I7:fv;i •'^
dit quod omms benediaio expe£ianda efi a Deo amen.f.aChriHo &
omnis latria debetur Dco amen.f ipfi Chrifio qui dicitu? Dctis ame
rattone priedicia.Et neta quod Deus in ve.le.promittebatbonafpi-
ritttaita & Merna implicit(\& tamen non totaliter daba. ,i'd Chri-

fiuspr^diaaprQmifiaimpl(uit,vndefuperillud}{om.i.b.Exfidc
infidem.g/o. Ex fide promijjwnis infidem impletiohis ; &ideo
Dcus in vet.tefi.nunquaifi iegitur diciDeus amen : quia principaiia
promiffa non erantirnpieta,fedin nouo proprih dicitur Deus amen
proptcr eoYum impletiohcm.

REVLlCA.ln cap.6$ .vbi dicitu'.Q\.\\hcntdiiX\.\St^{u^cn .
tcrram,benedicetur in Deo amen.A^^i Burg.facit vnam ex-
tortam expofitionem dicens inc amen effe dtbere cognomen Chrifli
vt dicatur Clmflus Deus amen proprih, quia frequenter vtehatur ii
lo nomine,vt patet in pluribus locis Euangeliorum. Sed vidctur iro-
nia imponere alicuinomenex aliquo termino per ioquelamftc-
quentatOi ficutfrequenter pradicans de nominc Icfu per difcholos
nominatusfuit lefita ironict.Quid.n.prohibethic amefi accipiftgni
ficatiueinpropriaftgnificationefinetdiabufiuacxpofttione^Toflil
la.rt. expofit io vaide rationabilis cft vfque ad finem huius libri.

CAP. LXVI.

i oe/«w.Omnesfanai

quorii conuerfatio

incoeliscft. vnde.

.Anima iujitjedi s ejt Dei. Citiu

. ftics wca.q.d.Nc putctis hec

' ad literam effe complenda.

^•^ Proco.Quiatrib.du^cii

dimidia non operum fuo-

rii & pictatis , fed tepii Dei

virtnre,expugnatione fe ef-

fevitaturasarbitrabanf,ifla

non fibi fcd illis conducere

demoflrat.vtcu legalib.in-

h£ferinr,nonindignosfe p

flent.qui in ipfis habitet. A

uerfarifeptcrcahoflias fi-

gnificat,queab animi rcdi

rudinenon"proficifcantur.

* Origencs.Cum tcrram

fcabcllQpedu ciusappcUat

dominus.noignominiam

fed

CAP. LXVI.

J£.Q dicit dominus : t Coc- j

a f Vbi volomas me» Ct. b uTerreni apo-
ftasa; anpeji quos propria vi'tuiecalcauit. ^

lum fedes mea, terra au-
tem fcabcllum pedum

a \ lam mapna.

meorum . Qua: eft ifta

f Vtineaincludar.

domus quam ^dificabi- '

afHumilis acquieius&iremensle.inones meos. «Ouafi.Nullus
qnia Omnia.Sfc.

tis mihi , & quis eft ifte Idcus t quietis m^x ?

, «IH ti.e.r.

Omnia hxc manus mea fccit: & fada siat vnl ''■

1lQ2;f' Harcclt quies &fedesniea, non illaquam putatis, de
lua.TempIura Dcifanrtum ell quodeftis vos.

c uerfa ifta,dicit dominus.AcI quem autemre-

a f Humilem ft^itiiu Bcati paupeies fpi.Ei alib..Cor conrritum & humilia.
Deus.&c. bfPropeccatisfuis &alioruin. f Beaius vir qui limet
domjnum Iniiium lap liin dom.

fpiciam, nifi adpaupcrculum , dc^contrftum

fed gloria fignificat,qu£de
Deomodica aliqua &no-
uiflima intelligit parte,qu^ ^K&.j.f.
moralitcrappellatur pedcs
eius,3>paruamcognitione
habetde Dco , ga vidcmus
nuncin 3£nigmate,& dniH
cognofcimus per fpeculu p
vifibilia quje fecit, quae pe-
desdominiappellamus.vn ^
deecclefia fuper terram,ap
pellatur fcabcUum Dei.
b Oh<« c/?i^«.q.d.Putatismc
localem , & in templo tan-
tum mancntcm . Sed quK t/''''"'''"""
eftiftadomus &c.
C .Ad quem,&c.h.b\ztO!\xz
ri teploqjterrcnoqjhuma
na manus conflruxit, rcdc
aufercnt viftimje Iuda;oru
ne forte dicercnt Non tam
fumus f^ultijVtDcai^putem'
"" hoc

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. LXVI.
Aec diclt domi. Hic circa prxdiHa remouetur ludaO'
»J \4 ''"'"^'^'^"''/'''/''•£'/"■"»0 hxcjiducia toUitur.Secundb
f^ py»phcta ad propofitum rcuertitur,ibi . .Audite verbum
'^''^inKCircaprimum fciendum,quod Udxiin aduentu Meffta expe
^"nt tcmplum rexdificandum, tn quo r.fferentur facrificia Deo acce
Pmma-.hoc rtmouet propheta . Etprimb confidentiam <tdificatio-

(•enct, ""'/^'^"'"'^'^''•'*'*o^/'»«o/«j,i6/.Adquem. Circa primumdicttin
^:l[perfonadont,ni. ^

2 C^lum fcdcs mea: terra aiit fcabcUumpedum meoru.
f^pn ejtper hoc tntcUigtndum,quod in Deo ftnt iincamtta corpons,
ficut intellexermt aliqui ludat, & ctiam aliqui fimpliccs Chrifiia
ht,quipropter hoc dicli funt antropmwrpbit£,vt habctur inCoUa
tionibus patrum.CvlLttone Jfaac i.fed ptr hoc datur inlclligi.qnod

diuina effentia non cfi ioco comprebenfibiiisyideofubdilur.

3 Qux cfl ifla domus,&c.!.^«<j»2 creditis m futwo mdifica-
ri prn rnco cultu^q.d.in hoc fruflra confidite.

4 Et quis efl ific locus quietis . ^lias requietionis mcf^q.d.
non quiifco trli in r/itipfo,quta in feipfo pcrfctit beatus cfi.

% Omuia \\xc.qd.lflis non indigeo,fed econuerso indigent con
fcruatione mea,uitier rcdigerentur in nihilum,ftcut & ex nihtlofa
Hafirif,

6 Ad qucm autem . Hic confequenter remouetur conftden tia
fairificiorum.Cina qnod fciendum,^facrificia veterislegis ex duo
busfncrunt dcctpta. f^iium erat denotio & obcdientia oj}erentiun/y
co ^ Deustaiia pixceperat cjferri:& fecundum huc motuf vohm-
tatts intertor ad ubediendum Deo erat principaliter Deo gratus :
& quantum ad hoc dicitur . Ad quem aiitem refpiciam nifi
ad pauperculum J. .rt(/ vtri: humiiem,

Tom4. S 4

J27

Gloford.&NicoIaideLyra, jiS

0 hoc loco pofTc c5'

A cludi, fcd inlcpara

tftsrtficandis to id f tjlorificaa-

^'=^' dutnDcO loco vi-

dimas immoU-

riji m Matt. pra:cipitiir.

t fuflfjmijit * Chryroftomus.

tho». Multi (unt modi

TAtumeilUhumilitaiis : pro-
phctacum dicit.Su
pcr humilc rcQuic
fcam.non iimplici-
tcr humilcm figni
ficat, fcdconfracla

a f Mirnicordtam volo,& non ractiHtium.

/piritu & trcmcntcm fermones meos? t Qui immolat bo-
ucm,quafi quiintcrfidat virum. Qui maclatpccuSjquafi

^Secunduiu l<rj;cm.

qui cxccrcbret cancm . Qu i offcrt oblationcm , cjuafi qui

t f Q^ind contti lcgcm. b TVt affciat .|itoi Ijx pn^niit

ianguinem fiiillum offerat . Qui t rccordatur thuris,quafi

» 1L.U lct.vrntictut. bfSuptjdia». c 1I'iop'|« aioittio. d*Non Pci.f quiett ¥!.■:

qui benedicat idolo. t Wxz omnia elegerunrin vijs ruis,&: 9

a Tln hi> rquxabominaiidcbie.ant. bTAaiuutitas,non('iio. c ^C^a fui luagisquam Dei *
ainaioiet. dTP«m>nione. ,

in abominationibus fuis anima corum dclcclata cfl: unde

a f Oxmonum & R.oinmotum quibus illudaniur. ^Scilicct illuro.es.diaboiuu, An-
tichriftum ma osprincipes.Sacerdotes.Sctibas.&Phatifxos. b «Venitead me
om.qui lab.Stone <-ft & rs.ief.vos.Ettfjniieniiam agitr.

nobismentcmdcfi d &cgoeIigam illufionescorum^&qu^t timebat.idducam

gnar.iScnimiscon-
fraflam, vtinillo,
fpirituscontribula
tus&corcontritu.
a Q^i imnnjlat bo-
vcm. q.d. SacrificiQ
vcftrumno placet
mihipoft immola c
tioncm vcri facrifi
pcij.incuiusvmbra f
illa facrificia con-

tEos

* tx eis.

a * \'i fupia uDcaiendo.iniit .n t

b lldcm.

c OiwfMToj.QuiaD
dc mundo no eftis, 1 1 < ^^
quiainmccrcditis J'^"
quia nomen meu
habctit, aChrifto
ChriQiani didi.vn i^^
dc.lam.n.conlfiraue'
rant lud£i,ytfiquis cS
fiteretur Cbri[ium^cx-
tra Jynagogam fierrt,
f Glorifjcetur. q.d.
Apparcat glorio-
fus.quiacftiatitia
^^ vcftra,vtcrcdamus

vobis,qui modo vi LoA
'i lcm&abic£luprx'*«'|
H dicatis. Indieiudi-

II

cisrquia uocaui,&: non erat qui re/ponderet; locutus fum, '^ tii cum vcncrit in

« fF.xauderuni. b ^ Apcrtc nulum fuuiii (icui SoJoina piardicauciunr. '" gloria fua pOtefia-

& non audicrunt: fcceruntq; malum in oculis meis,& qus ^7 te magna & nu.fic'

altrioiem. IBaitabam. o Ifiophcta ad Apollolos. ^° VirtUtC , VCl CtiS in

, . , , .V,. , j . . = ^i^"<:«"«j-ve«ra>„es. 1 9 prafcnti, vndc fub „

nolui elcgcrunt . Auditeucrbumaommi ,quitremitis ad 30 jjjy^^ E

a 1 I>Ht. Iccundum rarncm. * ' g f^OX pOpuU dc Cl- ''*|

ucrbum eius . Dixcrunt fratres ueftri,odientes uos,& abij- ** uitate . Aducnientc S'|

, .- i-^!;^"'x -1 ^^ Romano cxercitutcf

cientesproptcrnomenmcum.Cjlorihccturdns&tuidc- H lecudum lofephu

^ ■ ■ .^.... ,..■-:,..--.... ^^ diuififuntludciin

CCffi VObis & nC 2 allnfuminipfiinaedaie. b 1Ci;i> talinloouuniui. orQuij. f Ooloris& pLinftus. •^5

immolarctis idolis bimus in ktitia ueftra,ipfi aut confundcntur. Vdx populi ^6 ^^^^ ^^^^^^ ^^. ^,.^^,

Deat.t}.e.

T.Cor.^J»,
Io.ii.>«

b Canem . Dc quo

pcr Moyfcn . f^un rfferes in domo Deitui mercrdem meretriclf,

«f^'«'frf;/;(/»M«K.Etbcnecanis& merctri.xcopulantur ,

quia fimilitcr Ubidinantur.

c Elegerunt in vns Iws. No mca voluntatc.cx quo agnus

immolatuscft. Vndc. Vjjcha noftrum immuhtus i/i ClMijius.

d Et qiu timcbant. Romanos vnde. Fcnie»t l\(mani,& tol.

ito.lo.& Gentem.Vcl famem,peflcm,captiuitatcm.

^7 cipatu contcnden- -,
tcs.AIij fibi alium principcm prsponentcs . Parsautem
populi & Sacerdotum , tencbant tcmplum , arccm vcro
& regiam domum pars populi & principum: rcHquam
vcrociuitatcm tertia pars & maxime vulgus.Pugnabant
ergo & extra contra hoftes,& intrdcontraciucs. Roma-
nis crgo vrbem irrupenrib. audita eft vox populi plangS
tisde ciuitatc,voxSacerdotu,& gcu ipfis crant dc teplo,-

^ Vox

NICOLAVS DE LYRa.

;jf f Ettrcmcntemfcrmoncs meos.'. mco6e^/m(?ff?</'«>e-
formtdac tranfgredt verba meact in mmimis. Aliud erat lidcf of-
ferentium. 'iacfificia.n.illafucrumqiulamftgna oblationis Chrifii
futurx in crnce:^ ideo talis oblatio erat qu<eJ'm protcflttio hwns
fidet: oblatio autem ChriHi in cruce ia^n tranft.t in pr^teritum, &

Q ideo ohbth taliitmfacriHciorum poli publicationcm Euangelij eft

ntortifera,ft quis veiUt proteiiari ijuodCbriftus fit venturus,(juive
niii& hu c esi quod dicitur h;c.

1 Q;ii immoIat,&c. Uiud [emper fuitprohibitum & illicitu,
& coctem modo offerre tale fucrtficium poH Euangdvj publicatione

3 Qui ma£lat pccus./. caprum vel ouem:deifiis.n.tribus fpe
ciebus aninialium.l. bouis, caprte, & ouis ficbattt facrificia veteris
legis,ftcut diHum fuit plcniusfupcr Leuit,

4 Quafi quicxcerebrct cancm. l\eputabatitr.n.cams tanta
yilitatis,qucd nonfolum eratamri.al irrimundumad immoiandum
& comcciendum,fidetiam ad redimendum . Trimogeniturn.n.afini
licct non oticrretur,tamenredimcbaturoue,Exo.i}.b. Non aute
primogcnitum CZms,fedexccribrabatur.

5 Quioffertoblationcm . De terr^ nafccntibus vt dc panr,
yino,oleo,& thure,

6 Quafi qui fanguincm fuillum offerat . Quod erat abo-
minabtie coram Leo.rum quia fusesi animal immundttm fecundu
Ugem. Tum quia idoioiaira in (uts facrifiiijs tatifanguine vteban
tur,vtpafit l.Machab.l.

7 Qui rccordatur thwTis.i.oblationis thymiamatii.

8 Qnafi qui bcnedicat.?.(#mr idelo. ^ccipitur.v.ijic bene-
diBio pro obiaiione vei xe io.ftcut dicitur i . ^f if.2 j .e. Accipc be
ncdiftioncm quam attuiit famula tua,&c.

9 Ha:coIa clegerunt in vijs fuis.Dimittentes vias Euangelij

10 Etinabomi.fuis.?.««ra/»/'.ci/(j«om/'. Dcoabominabiiibus.

11 Anima COrum delcdata cft. 7S(p« quia modo offerant talia
facrificia cum offerre fit eis illiciium nifi in templo quod erat in le
rufalequod rfl defiruEium, fcd quiafperant talia deleclabiitter exer
tere in adueniu Meffia,vt diRum rfi . Totefi et hoc referri ad tem-
fus quodfuit pofi piiblicationcm Euangeli» in L-rufalem per ^po-
jloios yfq; addefiruiiionem templt.quia iiio tempore ojferebant fa-
crificia^t tempore obfidionis ciuitatis per Titum,vt dtcit lofcphus
lib.6.de ludaico bello,quodfjcerdotes offerentesfacrificia in altari
holocauiiorum aiiquando interfiiiibantur iapidtbus machinarum.

12 Vnde &cgocligam. F?«yZrWoeo;/Ma^(fttcw.

IJ Etqua; timcbant./. defiruhioncm tmpii & ciuitatisfi refe-
ratur hoc ad tcmpus immtdiate pnediiium quod prtcccfn templi

dcHritlHionem. Siautem referaturad tempus fequens hoc exponen
dum fjl de eiedione & opprobrio , & aiijs malis temporaiibus i»
quibits funt & erunt, qux timent ludxi & timuerunt. Et caufa Ijo-
rum mulortm fubditur,cum dicitur.

1 4. Qaia vocaui. Eos ad fidem in perfonapropria eis pradican-
dj,& per •^posiolos,& eorumfucceffores,

1 5 Et crat. Quia pauci comparatiut hanc pnedicationem recepc-
runt.

1 6 Locutus fiim . B^petitio efl eiufdem fententix ad malorem
exaggcrationern.

1 7 Feceruntq; malum.5«M Judei vfuris,rapinis,&fortilegijt
funt valde intenti communiter.

18 Audite. I{emotafalfafiducialudieorumihicprophetareuer-
titur adpropofitum,quod efi defcribere duplex Dei luditiurn a prin
cipio cap.C^.vfque ad finern iibri, vt di3um fuit ibidcm , Et diui- t
diturrefiduum huius cap.in ttes partes,quia primo propheta defcri
bil aliquapcrtinentia ad luditinm dijcretionis,fecundd aliqua per-
tinentia ad iuditium reiributionis,ibi .Lajtamini. tertid aii-
qua pcrtinentia ad vtrumque , ibi. Et mittam. Circa pri-
mutn fciendum , quod iuditium difcretionis eji quo aliqui ludxi
vocatifunt adfidem, alijs infuainfidelitate dimiffis iufio Deiiudi-
tto,iicet rwhis occuito . Vrimo ergo tangitur iudicium difcrctionis
quantumad dimiffos,fecundd quantumad ■poc^/om/'/. Antcqul
Circaprimum fctendum ^ ludeiininfidelitate permancntes fuc-
runt valde moiefii aedemtbus,vi patet in ^8ibus K^poH.in mul
tisiocis.Et hocefi qucddicitur hic. Audite vcrbum doniini.
yos ^Apofioli & alij credeHes,

1 9 Qui tremiris ad ver. ranquam vere humiles & obedientes

20 Dixerunt (ra..\c.t.iudp infideiitate obHinati.

2 1 Obcdicntcs vos.lnteritus incorde.

iz Abijcientcs .idtfi, exterius ingerentespetfecutiones in cor-
pore.

2 3 Proptcr no mcn mcum .?'. quia confitemiru me tanqiutm ve
rum Chrifium.

24 GlorificcturdominUS. inuddicebttntiromc^eChrinot
vnde.Et ipftin cmcependenti dicebant Mat. ij.e. AUoslaluOS
fccit,fcipfum non potcft faluum faccrc,&c.

25 Etvidcbimus inletitia vcftra.i^.rf. Einis veftrccredulita-
tis non erit vobis ad ixtiiiamjcd mugis ad trifiitiam & confnfionc.
Scd quia accidit contrarinm,ideo fubditur.

26 Ipfi autem confundcntur./.i» dtflrudione ciuitatis&te
pli per I{nmanos fa^a poji mortem Chrifityideojiibditur.

27 Vox populi,&c.C/<i»M»wV in eius deRmcltone.

4« Vox

F?

^"Voxetia domini audita cft
AinRomanis exultantib. qui
ctiam niitu Dc: vcncrutred-
dentisK.ini.lcUicet ludsis f.
I perRomanis. a

I * Theo.Defcribitprophe-
ta clanicrcm&lamcntatio-
I nem futura: vailationis &
' depopulationis vrbisHiero-
folymorumpo(\ cruccm do
i jnini. Et cum dicit vox rctri-
I bucturaducr("arijs,mcrit6il b
/as pcenas irrogatas ludjeis
olkndit.

a ^'inti q'<am par. Non paula

T> tim , fed ncc nuiho tempore

vt populus ludaeorum cre- c

uit ecclefia : (ed ftatmi mun-

dus conccpir audita rra:dica

ticne & pcpcnt mafculum

quem Pharao & Herodcsco

j nabantur occidcre, qui in

'••j Moyle <?c in Chrilto lalua- d

I tuseft in Acaypto. Abra-

^ hamquoque&Ifaacmafcu

loshabuercfilios. lacobin-

ifaias Cap. LXVL

T30

a f Auditi: 'ft.

b TSacfrtlntura
0

TExultJtionisjn R.omanrs.ffAut)'ta el\.

non (olura orbfs terraru eft D
profccutus,vcrumctiam ip-
lc IfaiaSjdum narrat vide
. ., . ^ turnonfatispofleadmirari

dentisretributioneinimicisfiiis. Antcqua 4 poft Chdfti crucem.intra

.„ _ , ^. ,. . i . u :/t: .-

de ciuicate, vox de templo, vdx dommi red

a ^Ho ni.ortepatiiarchaium.ptophetaru.n >t ipfius Chtilti.b IuJais (Vilicci
quioljinfilij.fludaf s p« B.oinaiioj. c t'"da:rspro inipictatc lija damna
tis,cccl:(iapTit. «iMana. 1",Fjiiniiiu.iccclefi.i
~ ' h

i «iDeuspaicr vetbuii\fihum fibico.ite/nuni. b V^t:"'. 5
^Ciuali Milperate,r'tii1in)<- i-

parturiret peperit.Antequa venirec t partus 7

a ^Maiiti-I^PrimitmarcccIcli». bf Deus faier. tGnuit finc teiii^,.ra c^ Vna
die t:i 1 millia.aliaqulnquequi potus volucrunt mori q lam a hdeciiiifti
8c chaiitate fj;p3tati.c<!For'eni filiu;n perqMem oia faOt •int i\ rubfilii'f.

cjus peperit mafculum. t Quis audiuit vnq

a 1 Vtaiiiequamparturiatparjat cuin natutai icr p.i tur tio p.irtumpij;
cedat,;& in tim breuifp.irio ■.•ignai tornrllial.omrnum.

tale,&quis vidithuicfimilePNiiquidpartu 8

fSemel.tanqu..m omma fit in luccm fufura al^Qium ilultia. lo! iultitia.b Fi
lioli jnei quos iierum pTturio donec Chtiltu» tormefit n volus c*;Tota,

riet terra in dic vna,vt parietur Gens fimul? „

^,'poHili c fS.i-.tuales.
b

brcuiftimum tempus,natii
populum iilum nouu,non Uolor.
in vno ahquo obfcuro ter-
rs loco fcdqui fcfcfuderic
toto orbe terraru m,
^ Ambr. Habctfiliosec- J^"]"»"»'^
clefia fine partus dolorc vn- nes! ''"^^''
dediciturdeecclefia. Quis t lere.is.c.
audiuitfi parturit terradic
vna?Vna die terra nonpar-
turitfed paritgratia . Venit
pafch^ dies in totoorbe ba- .
ptiimi facramenta cclcbraa
tur , vno er^o dic fine ali-

!cr muhosfiUos Dinam gc-

nuuproquamultafuftinuit. PeperitcrgoSion,idcftre

liquiclirael ma(culum,idcft Chriftjm qiTi m toroorbc

gcheratorfiinul quodnuHusaudiuit: nullahiftoria nar

.£, rauit,vtalicuiusdodrinaomnes fimul crcdcrentnatio-

•'»• ncs,& dcdiuerfisGcntibus vn.i fierct. Vnd.:.^;L>j.f ;« con

'"' Ipetiaem vniuerft fints tcu.Et Dauid inquit, ^pes omnium fi

»?«» tetrj' & in m<irt lon.

4< Eufebius. pr^dicitur hoc loco ill ud qd admirationc

non

a tQ'i.if>:Mu'io lafcoregeiiuit in riJe. b

quia plrmriuit & peperit Sion fillos fuos. jq

a «[Simile.Q^i pl.,n.aur5m,non aadiet: [.Tf-arnalitcr. , , - i r-

Nunqu.d cgojui alios p W fccio ipfc [\ £tSirpf ISSe

a «iSpiritua ii<:ih iimcoa:iTriuin acalioslpiiituale» Vnde: Oedit ,, „ ^-1- J it .

eispcteiiitemhiiosDcitieti *i * 1 neoao.Hoccxpericn-

non pariam dicit dominus ? Si e^o qujf^e- ^^ tiadocuitNamvnaconcio

a v^-ifi ,!. I aii^rit. nc Pctri fimul tria hominu
ncrationem t cxteris tribuo ftcrilis ero ? aic miUiaconuerfi & facro ba-

ptifmatercgencrati luntin
filios Dei.Et rurfum cij con
cionaretur,quii^;miIliafiliorufimuIpeperiteccl'aDei. ^atr c.
b vf.7/<«<//<^.populura fortemdequoStcphanus.PauIus Rom.8.g,
qui dicit: Ouis nvs fcparahit a cbaritate Cbtiliif
•Ji Proc.Non enim mollitie effoeminatur Dci populus.
c in die vna. A poftolus filios fuqs tanq vna die fimul o^e
nuit,quiain Chriftoquilux &dies, & in vnitatefidei.
d .wf^o.q.d. Egoquiomnescreauihominesexnihilo,
creabo mihi cx omnibus Gentibus ecclefiam vnam que
ardificaturde viuislapidibus. ^a Utamim.

NICOLAVS DE LYRA.

I Vox de tcm^plo. f.facerdotutyi, ftando templum fuit combn
!}um, & tplifueruntocci;i deprac^pio Titi, diccntes iMJiHm elifa-
cerdotus cumtenwlopcrirc.

z Vox domini.?. l\pm-inor'4m ex vi^nria exclam.intium, vt
dicit tojephui Itbro de luiaicabelij. ktdicitur vox rorum vo.v do
mini, cjtttj in ttia vitioria fuerunt mfhumenta Dei & tainifiri.
5 Reddentis Tctrimtioncm.i.debitamprjenat/i.

4 Inimicis (uis,'. luden tjiti ti,ii mortem prncur.tuerunt.

5 AtHcquzm.Hic agitur de iudicio difiretionis quatum adva
catosaajiiem : Et ejuia Chriflns eU ccpiu fidclium,ide6 piimb agi-

fig tur demmititate Chiijfi/ecundo de natiuitate fidelium ingcnera-
tionebapvfmaU,ibi: Nunquid parturiet . Cwa primumfcien-
dm, (juod pars ifla ab Hebritis antiquis & etiam a modernis com
rnmittr exponitur de natiuttate Chrifii. Et qiiod debeatfic intelli-
gi, fatetper translationem Chaldaicam apud Hi brfos autenttcam ,
quavbihic habtnius: ^ntequam parturtret peperit,amtquam ve
mret panus eius pepcrit mafculum ftc habet: .Adhuc non erat ei ve
niens angufita redimetur, &adhuc non veniet ei tnmor ex dolori
bus propter partum,r(udabitur rexMeffias. Dicunt lud/ei moder-
tii,qiidd eadem, die quafiiit defiru8um templum per l\pmanos na-
tusfuii rex Meffias, fed adhuc non liberauit ludttos de captiuUate:
^uiaadlmnonbabuit licentiama Dco propter eorumpeccatafed
fiitim cum habuerit cxequetur,et ideo expetlant eum venturumfci
^■'cetadfuamUberationemjftcutfiliusregisnaiusadhucmagno^tem
pnre expeclatitr ad regnandu. Sed potesl quxriab eis,vbi fietit tan-
tm temporis,quia a dcjirudione tcmpli vfque nunc fiuxerunt anru.

S oj M.CCLl.quia templumfuit combufium annoa pajjione domini.^z.

do r ^ modo currit annus domini. \J.CCC.XX^IJ..Ad hoc autii refpon

fi«^dew varic,quia aliqui dicuntquodeji cum angeiis,ftcut futt Mofes.
quadraginta diebus & 40. noBibus cum angelo qni loquebatur ei
inperfona domint. Mi.j. Mij vero dicunt, qtiod ipfe efi l\om£ in
porta fedens cum paiiperibus & leprofts , allegantes ad hoc illud,
■'/M J'a.Etnosuidimuseum quafi leprofum aDeo pcr
cu(rum&humiliatum,€ir intdligiturde Clmfioctiam fecun-
d»m Hebraos, vt dttiumfuit ibiiem. ^lij dicunt, quod vaditper
mundum inpaupertate&affiidioneadfatisfacieniumpro pecca-
tis Iud.iOTum.Sed ifie refponfioncs & confimilesfatis apparentfri
uol£ &falf(t cx eorum variatione. Item Jccundum eos Meffias cfi
puruf homo,vtpatet ex di&is: cr quia reputant eum Ijominem pu
nin;,^ pcr conjequens habet feneciutem & corruptionem annexa,
i$ ideo nutta apparcntia eft quod tandiu vtxerit . Jtcm extortd ex-

ponunt

ponunt Hteram iflam-.Antequamparturirttpeperit. q.d. dumpar-
turiretfcdicct ludxavelciuitas lerofoiymitanafenties dolorem de
ciuitatis (f templi dtJiru£iione, peperii Saluatorem fcilicet . Mef-
ftam dicendo qiiod eadem diefutt diBa dc(irucii)} & Mefjia; nati-
uitas: quia iHa ditiio antequam femper denotat temporis antecef-
fioncm , C^ idem efi de di^ionc Hebr. hic pofitafiiHcct , Betherem
qtixfemper fignat ante, & nunquam fignant dum vel quando. Igi-
tur accipiendo id quod efi vcrum in hoc di^o Hebrao,fcilicet quod
ifiepajfus intelligendus efiad literam de natiuitate Meffitt, ideji
Clrifti,& dimiitendo id quod eft falfum,fic exponitur ftcundii ve-
titatem: Antequam parturiret peperit. jrfefl antequam beata
virgo Maria dolorem partus fentiret peperit :quiaficut virgo c^n-
cepitfita ftne dolore pcperit.

6 Antequam ucniretpartus eius. ideft dolor ex partu: ^
tii replicatio etujdem Jententix ad maiorcm expreffionem& con-
firmnionem.

7 Quisaudiuit vnquamtalc.^.rf.»a//«r, quia ftcut niilla
alia vifgo concepit,ita ntc finc dotore peperir,

S Nunqu id parturiet . Hic confequemer agitur denatiuitate
fidcttumpci- regtntrationim baptifmaltm : quia poll refurreBio-
nem & afccnftonem Chrijii fideles breui tempore fuerut vatde niul
tipticati vt p.itet in ^fiihus apojloloru in pluribus locis & in te-
gendis altorumque Chrifti diJcipulorum,ita quodviuente Vetro
fuitfides publicota in omhibus partibus ten^ hahitabi(is,fuut fuit
diHiimplemus fuoeridudPfal. 18. a. Inomnem terramexi-
uit fonus, &c. & hoc cft quoddiiitur: Nunquid parturiet
tctxziv\.dic\'n:i.id':(i intemporebreui , Et dicct: Parturiet.
filicet eccltfia primitiuaqux fuitin affliHione & perfecutione
mutta.

9 Aut parietur Gens Gmul? ». Gentiles deomnib.partibus.

10 Qu^iaparturiuit&peperitSion.Jrfe^ eccltfta Jic nomina
ta, vt d •ctiim ijt fnpra cap.z.

11 Filios fuos, m Clmlio regeneratos.Et qida talis multiplicatio
repentinafucia cfi virtute diuina,ideo fubditur.

12 Nunquidcgoqui aIiosparcrefacio.«(/eH/a?c««i;We»i
naturulem omntbus trib^o.

1? Ipfcnonpariam?dicitdominus. multiplicando fideles di
iio modo^quijt iiiceret,immo ficfaciam,ideo fubditur.
14 Sicgoquigcnerationemc^teris tiibuofteriliscro./^e
plicatio efi eiu}demjententi.e. ad maiorem a]fimatiomm..yttiqui au
temdoHores cathotici exponunthoc de fternagenerationcfiliiapa
tre Jecundum naturam diuinam : fed hxc expofttio videtur magis
myfiica quam titeralu.

4c Lxtamini

u^

Gloford.&NicoIaideLyra 532

vcncnafiigarrccundum rhvllcos , proptcr Icrpcntcsar-
ccndos,qua:dai-n alia ("ccrcta naturxcollocat. Sic ipfcin
cordibus noaris lapidcm.i.fidcm luam ponit fcilicct.fcip

Aunqui cft lapis aolcikis fi
Utamini ciim lerufa- ^ ncinanib.dcnjotcquoom ^,
.cL.^ cccca p.,rc,u-. c, G.n. "«a vcncna d.aboli fugatur. J"; ?
.ibiTsccicfta biinfijct.'i.o,umcim. - , . * Aqinlacnim plus omnibus ,

lcm , & cxultate in ca omnes qul dibgitis ca. 2 bcOijs, & lumcntis.pccudi- .
^voiu b •DepHWuiu-itoium.Bci.quiiugcnt, bus, auibulquc fcctus dili-

^a IftafHmctm. 6 Angcli 6 Apofloli triftcs dc perdifo-

A ncludxorum infidclium. La;tamini conioiati dc hdc&

falutcGcntiumdequibus sdificarurccclcfia.

b / r/«<««.Fidcmfimplicium,&opcrabonaindcd.-lc

aati.Fidcscredcntium lac& cibuscllpredicatorum. Vn

Iojn.4.i dc6(.ChTi(lus:Egocibumha-

beoinattdkCdtr^ijuetuvosnejct a dominUS DcUS tUUS .

/jj , l^t luVatlS iT ffp^''^'^'"' a ^Quxiditicjiur cxviiii' laii_iil''"'s

Pucrpera qua; gcnuit ma-

fculum non carct abundan

tialaclisin cducationcCjcM qu„ri3m,riif"orrc,iabui,tut. ^

tts & paruuloru qui fimul q ^^ jctc cii ca craudio vniucrfi qui t lugetis

natjfunt, VtpberCtClS dUO O , ^puoi,u>feH»meni$ .i.let.ah.a-ico.t.ii»,

vbcravctcrjs& noui telta
men

indigcnt quafi adhuc in car ^[\^^^ con folationis cius,vt mii!gcatis,6C I dc

. r»,.i t.<-r^r.r.ft r ^ ,p,rf, „„ut,oi.s,oper.l<us,comiitirne diuin.tatis o. ..uma.iiut.- Chirli.

licijj» afBuatis ab oimodagloriacius . <:^ia

a «Exin.aapu Afoltolos cctlcUa. b Tli.fundam. cA .uoii»,
a.ne dechnjniibus. ^ b ic l 1 T

h?cdicitdominus:Eccecgodechnaboiuper

a 'leiufaUm. b CAb>.nda..!a Sana.fp.ti.u,, quopic.ricamu. Dcj & -..ge-
1., »Fluminsimpctuslzc.D.Ei:Flum.na<ievc..tt e.iis au.aqui viu».
c fvcloc.m.niinf.dem.mdc:lnaudituautisobcaiuitm'hi.vqrfcgl«iol«.

Gciitcs funt _ _ j •

cam.quafi flumcn t pacis,&: quali torrentem
inundantegloriamGetium,quam^ugetis.

. tO Gentescreditura: b ^O Apoltoli. ,

tAdvber.iportabiminij&ifupcrgcnua^blan
dientur vobis. C^omodoficutmaterblan-

a 1 lit plus voJc;Et (i ill. obli.iacr.cj^o lamen iion oH u.lcar. b ^ln pralcnti.

aquila inrupibu.s inacccflisriidnmparaf,ncacccfriisali-D
cuipatcat. Et in mcdio amethillum lapidcm quiomn-a

ra VCtCrjS & nOUi telta- f,n,p|,ciu quan lac.infantium vnde & ipfa con.clatut;vtl donis SpMituna.-rt.

iti . Et notandum quod fupc^ gani, vt (iigatis & > replcamini ab i vbe
uiHIadc confolationis b ^ , ^sn.pi.cumiicm. <■£. fic

ne vcrlantes : Qui vcropoft c
lacconfolationis ad folidu
cibum profeccrunt afflnet
dciicijs vcruatis & fcicatia:
jj omnimodseglorix.
c /-■( vmt^Mis Sanda cccle
(ia in omnibusvna inalijs
habct.lac, fimpliccm,f. fide
opcrationcm.Inalijsaffluit
omnimoda gloria, chanf-
matumfcilicct abundatia,
& diuinitatis fcicntta & hu
tfuperlanw. manitatisChriftij-Sandlicr d
go prcdicatorcs in olbus de c
kdanuirtanquamcarpetcs f

-f picem.

vndr:Vobilciimfum

■■fcjup id confuminationjjin fcculi

c •Coelrlti.

a tHr.Tfcniia mca. blO fidelcs in at;ina bcatitudM e Dcuro kilicctficutiett.
"vnd^:Bc-ati mnndo cordcquoniam ipliDeum vidcbunt c TGaudium ve-
(Irnm nciii" tr,!let avobis. fiin-finc.

confolabimini. Videbitis fi^gaudebit cor ve

a «[Hvcmemc '.ua.veie rcti.uiua.

Lib. J3. oc ci jjj.
uiutccap.ir

7
8

9
lo

ab alijshoc. ab alijs iilud. vnar^vop.ic.i.n.u... ->viu. -.^.....-•.■,.- — j- ' c / i

d Jib vber.Ah apoaoUs & diatur,ita cgo cofolabor vds,& in krulalem

prxdicatorib.addonaSpiri - -•- ^ ...i.-.n.,,...»

tuflanai. vcladdo:lrinam
vctcris & noui tcllamcnti.

C>iiod cnim praedicant <ipe g _

rib monarant.vtficaud.to ftr^i s^olfaVeftraquafilieriDagcrminabunt.

. ribUS,duCatUmpra:beatlt. ^ ,,„die,udc,j,velh.c. bTPol^ntiaopcratio.vndc^.Phar,onempetMoy-

>.J3. dCCI :^ AugUitinUS. rOltlaDO fcn^Maiiuidominilupeitc&luperpoputumtuum. clQu,kusdicet:Vem-

rcs xrumnarum curarum- . tebcnediai pa.nsm... ^^ • • r « ; o,

que mortalium confolabi- i Et cognolcetur manus domuii ieruis eius,Ci

murtanquam parUUli dO- a«[Da:monibi.s,Iudiis,operibusrcprobisc)Uibusdicet: ite ma'e in ij^n iicr.

mini in humcri gcnibufq; indignabiturinimicisfuis. C^accce domi-

nnrtafi rndos CnimnOS& » «lgnisanteipfumptacccdetEt:Ignis ... cunl. cius exar. bfAd

poriau , lUUV.>tuuii tiv^s «. "iudicium c TAn 'cli in iudic comn.itan.es eum

C rblL"mr.^ru k nusin ignavinier, 8;5uaf. tutbo quidriga:

*'.,.. I a Dicendo^ltemalediftiinigncmiicr. i.fEftu.&non ...... i.mai.dut-t.-

f £E«,.«..Sune„. e.MReddetIindignati6efurorefufi&incre _ .---^.--.-- -,--,:

Mnteslacdatcsficutilleaui r - • » ^'^'■"""''■"■■''iiis.Muan .gn.sdeuoiab.teos. ^; potcaatc & gloria cum clc- J;

Tcitob^^^^^^^ mpationemfua mflammaignLsquiainignc ly ais,angclis. . ;

mjcricordtatn Dn vt exbik. . . 1 g^,.^'^«^-t^ "'«, Reddettni,.

co'davclirj,&c.Et obfecro vos twquam ad. ^»a/,o«c.Currusquiatuc'triumphaturus,& omncsaduer

f o^oTOo^yo.OmnipotcnsDciis tanqua mifcricors & mi farios dcbellaturus n6 quod cgcat miniftcrio angcloru.

fcrawr, modoaquil£C,modogallinn:, modomatriblan . - ■ •• ,..,/-. o

dienti fccomparat,vt vos falte blandicijs alliciat, Sicut et

aquila

Roni.ii.a.

Hom.ii.a.
•fRcddcrc vc
teddit.
i.Pect.b.

git,vt aiuntquidcaniraan
tium fcripfcrcnaturis.
g r«/e/-«<,'.Oapoftc)li mul
titudincm viucntiiim ad fi-
dcni. Etgaudcbitcor vcfiru ,
dc lalutc illorum, & ofla vc-
ftra virtutcs gcrminabunt
in aliorum cordibus, fru-
£Itis bona; voluniatis $<. opc
rationis. Sicut cnim corpus
oftibus, ita anima fuflcnta-
turvirtutibus.
h £« olja v({i>a. In dic iudi-
cij corpora vcflra rcLiiuilcet
in immortalitatc, vt ficiitr
corpore& alajn prcfcnti vi "
ta Deo feruiuiftis, fic corpo
rc & ala pra;mia rccipiatis. ^,
Vf Theo. Mortuorum figni o^
ficatur refurrc£tio,vbi in-
ftauratione oflSum*aftimi-
lat rcuircfccnti herbspoft-
qua fucrit exficcata & mor
tua & in terram refoluta.
i C/i^^/.ofcetnr.ln iudicio fci-
licetbonisfuauis & mittiSj.
impijs vltor,& fortiscogno
fcctur filius, qui patris ma-
nuseft, pcrque oiaopcrat.
k Inigne. qui aetcrnius erit
malis quos inuoluet , & ad-

11 ducctadfupplicium^tcrnu,
quo purgabitur quid in bo-

12 niscritpurgandum.
^ Theod.Vidcnturhis{K
gnificari ca quae in lacratii

13 cuangclijsdicuntur,videbi-

14 tis filium hominis vcnicn-

1 5 tem in nubibus cccli cum

f

NICOLAVS DE LYllA.

1 Laetaminidum Icrnfalcm,& cxultate in ca. mconfc-
* queter agitnr de ptninentibus ad iudtcium retributionis, tT primo

rembuiionis bonorum,fecundo malorum ftuc reproboruw, tbi : Et
cognofcetur. Circaprimum dicitur: LsEtaminicum lerufa-
lcm & cxultate in ea.'.cM»» ccckfia rnUiiante ad triumpluntcm
tranfeutitc in finaii tudicio.

2 Omncs qui diligitis ca.n\.idefl bobcntes veram & firmam
cbaritatem.

5 Gaudetc cum ca gaudio. f^eplicatur gaudium propter du-
flicetn Ut.tiam tuncpeifecithabendamyjcilicet interiu^ & extC'
riui exgloria atiinne & corporis.

4 Vniucrfi qui lugebatis f upcr eam .i. affliHionihus tyran
- norum,Z!r maximd .Antichrijii.

5 Vt fugatis & rcpleamini ab vberibus confolationis
eius. tot verba con}olatiua& afflncnttx boni txprejjtuafonmiur
hicaddcpgnandum excclleriti.mrctribut:onis caie(iis quc exccdit
ttofir.-m apprfl}enfionem,ficut diHnrn efl,iiip.6\ /i.Oculusnoa
vidit Dcus abfquc te qux priepara.cxpcc.tc.

€ Ad verba . Ifld dicumur au exponenaumfarniliaritatcm &
bencuolentiam bei crga clcclos per a}f{'Hionim matrisadfilios,
7 Vldcbitis.J i ejfeHu quid prxnuticiaui vobis.Vel.-yidcbttis
faciecmntear» clarc & apcrtt;

8 Et

m }atgnedo.\n'mdi\c\o . Vel,difcrctioeius &iuftitia
monllratur, dum bonosamalis diuidit iufloiudicio,
non potcntiaj ^ Glailio.

8 Et gaudcbit cor veftru m.<7'<M diiix vifioni annexa cjifrid 1
tio br.td.

9 Et ofla veftra. qux modofunt in terra partim arida , partim ■
putrefada.

I o Quafi herba germinabunt. in refurre&ione futura. vnde^ j
& priTn,t Conitth.iyl:. rcjurniiio mortuorum afJimiUtur ftmivi
gt t minanti.

I I Et COgnofcctur . Hic agitur de retribntione panc qt^antuai
rprobos-.Et continuanilo fcquentia picmiljis (//'m; Et COgnofcC-
tur manus diii feruis cius. sic potejias domini mamfeiihpptre \
bit in ntnbnf.one glorie feruis fuis & in ekBis,ita apparebiteius
potcfias in rttrihutione pan.t infidtlibiis reprobis.ideo fubditur,
12 Qu^ia ccccdominusinigne. quiaignis cotifi.igrationis an
te facutn citis ad iudicium venicntis preccdet,VfaLg6.a.\z,n\i an
te ipfum pra:ccdct.

1 5 Et quafi turbo quadrigc eius./. angdi qui.erunt executo-
rcs ditiini ludicis,& venientc^mmjgnapoteiiate,

14 Reddctindignationefu. ?rfe/^y«f j«^w^f//e^"»',

1 5 Et incrcpationcm fuam. q'<a dictt reorobis . Efuriui.&jj^^,
nondcdiflis mihi manducare.Sitiui,& non dcdiftisml'
hibibcrc,&c.

1 6 In flama ignis.^«w pcfl incrcpjtivim diclam proferet con
tra tosfententiam d. Itc maltdidi in ignc ctir.&cvt bahecm ibio

17 Quia in igne dominus./jcc pote(t referri ad ig»e pr^cedei.

* tt.tnid

l^a G/adio.Scntcnm.vndc-.AmOS-.CladioDeiperihuntoespec.

A«ircDum.nreddet vnicuiquequod mcretur, omnesco-

os.j. gnolccntillumiiirtumiudice,& laudabunteius iudiciQ.

Ifai^ Cap.LXVI.

TH

4« Theod. Vulneratos & gladium nominat rebus cor
poralibus (piritualia fignificansjquod Juda;iper corpo-
raliadiicendi crantad fpiri

,udi,>i-tualia.Significatautemidc a dominust dijudicabic, &inHadio fuoad

a 1Muit^nuenienturquiniodoputa.um|pauc. b ^ Omncsmali d.mnati.

omnccarnem,&muItiplicabunturinteife-
b di a domino.<Qu_i{andificabantur & mun-

^ osleputabant,mhortispofl:vnamintrinre ,

fConualegcm b TCitera prohibita.
a,, „•■ , b

quod Apoftolus . Secundum

duritiayn tnam & impcenitens

cor,thefauri':^s tibiiram,&c.

b Qj*i Jan. opinione Iba jn

fontibus & baptifmatibus

qUcB fibi in locis amenispa-

rab.^nt: vbi& luxuriabamr

libentius, vtfiatimCemun-

darent& ablucrent tanqua

Ikmundaripotuiflent. Ibi

anteidolaluxuriabanturcii . tcu. omnia aperta.

marculis& foeminismore e dicitdominus.Egoauteoperaeorum&co-

tanum&hoceft. - '" ' . - .

^ C To^ rnam intrinfrctis. idcA
ietr6,quod turpecft diccre,
fcd tamen dicitur ad confu-
itonem eorum qui ncc eru-
bcfcunt faccre,

ihtifarjciifica. PofTumUS Tc

cundum Tropologiam di-
ccre , omnes volupratis ma
gisquam Dei amatorcs dice
re (andificari m hortis inli-
minibus fccundum LXX.
quia in myficria veritatis
non valent introire&come
dere cibos picratis quia non

* Cynllus . Anaccphalcofls totiusprophetlx Ifai^ fit D
hoc loco , breuiterq; rccapitulatur omnis occonomia rc-
demptionis dequa toto operelfaias, dcdaratur vocatio
gentiu.dcctaratur pdicatio Apoftoloru toto orbe fumra.
•k Auguft.Commemoratovltimoiudicicrecapir -l^t Lifc.ift.de d

ab initiogratiam nouitefta" "'«*^*""*
menti, a primo aduentu v(- '*'*
queadvltimumiudiciunt.
f Ling"is. Qli^ fecundum '
apoftolum non (blum ho-
minum fed ctia^» angelo-
ru. Vnde intelligimus om-
nescreaturasadomino iu-

8 dicandas non folum fuper

9 terrani fcd & in mari & in

10 cocleftib luxtaillud: inebna
tus efl in calo gladins metts , ^.Ifa.j4.b,

1 1 vfcjue ad terram dtfcendit.
II g £fpo./«m/5.Crucis,Chri

ftianitat^is^falutis^Qupfigna ^
. a. , . . tiinEzechiclenointerficiu c^^*;'''^''-

gitationes corum: ; venio vt congregcm/cu ^ 3 tur Quo in Aegypto poftcs sup ,.'/''

a tQL.,buscoghauon«accufabuntveIdefenJciu. bro.i,nes Uen- '4 figUatUr & Ilraelltffi faluan .oiimesGeUl

rl'"n';^"?.';,:;'il'''''^^ ^5 tu^.HocGgnum Achazno t«&W«a*

omnib.Gentib."-'- - '^ -h „ ., r. ...•,„„.... „.„^ ..___.

a I^OiUliscotdis b^Diu
rTdiderunt

. . ^ ' •*& " . >-*i'-i.* |iioiiio'r:

cus.qui comedebatcarnem fuiliam,& abo

a Qjiemnosglirein dicinus. b «tOmnes.

minationem 6rmin-em,fimul confumentur

a «Qnsmoiio btn!. 1^Qua:eiiam iudicjbantut.vnde: Q^i viderit mulic
iemadconcupif..n.ljmeam,&c. b IVndc; Et conercgabunturamc
fim omntscjeuie-..
»• , • b

).&linguis.Etvenient,&yide ^^ l"" P^^"^ '1"°'* Cupponic

,.mtatem.Scnuaiai,itatemciu«lup.aomnia. cQui ^l llaias: tCCe Wl-go 60/T«Wft,^C.

„, ,— 'T- hv ^r- -. c,--, ^^ Etmtttamextis.Yidetyit

h buntg[onamea.Ltponameislignu,6cmit ^^ eflecontranumcumde

«1 a J^-»poaolos. b1ludsij.cTRe;iiuizf.luEfient.Nilidominus.Sa.ie.no.lc. ^*^ dicio prius diftum fit tC
d TConuertenHas. e TPerhasomnes mundi n3rfi.c (T<Tnif;...nrMr * ... .. i . .

. - . I--— .--1 -.-.•— ..wi... .1.1. u wt.iiiiu;

d TConuertenHas e f Perhasonines mundi partes lionifi.intBi
" Ii r \ c r ■ ' ^ ^., 4

m-
rcuer

• ti^'^>"^r]""^~"(: •:"-j—'~r'"^ c *^ ti ad primum aduentum,

1 tamexeisgfaluatifuennCadGeccs^imare, 22 quoapoftoIiadGentesdiri
; A T ."^^^^'"■'"/^'''■""'^'^«''locode^tenyd guntur & audiunt: ■?? toc "«th. »W,

inAphnca&^ydiamtenetelagitta,mIca]ia z^ .mmGc«ej.Sediudicij dies
/„_,/-^„n;' 's 7- "."."■ v- . / prxdicitur.vtmetufuturae

lunt randti corporc & fpiritu.Ncccomcdunt carne Chri poens perterriti. accipiant aduentumSaIuatoris:& apo-
U.v habeant vitam ^tcmzm.ktanmpafca miirum tmnw.ejt ftolorum pra:dicationem qui funt pra;mittendi.
amu^ . qui non forisfed m una domo & intus come- -3^ Thcodorctus Complctacft hxcprophetia,cum Mac

V f\.v «^ • r -c • • , ^ th.28.dixitdominus,Euntesdoceteomncseenics.Apo-

d in fyor non in facnficio vituls rufa: quod prscipic- ftoli cnim mifti a domino promulgauere cuanc-elium

batur m lcge,

e £j<otfKfm.Q.d.Ideo uenio adiudiciumcumomnib.
Gentibus&Iinguisvt iudicem fimul omniaopcra co-
rum & cogitationes,& rcddam eis omnia quz mcretur.
^ * Cyril-

nicolavsIdeXyrX

. tem aducntum iudicis. vt diHum efl, & ad ignemgehenttjn tjuem
pDJl fententiam iudicis reprobidetrudentur, vtdiciiim eji. Miqui
libri Ijabem . Qiiia in igne dominus dijudicabitur. &fic ejl
in H(breo,& ijttademfententta.

1 Dij udicabitur./rff/? eiu^tufiitia oJiendetur,qma quilibet eius
iudicitim iufium videbit.

2 Etin gladiofuo. idejllnftnienttajuaqua gladius dicitur,

3 Ad omncm carncm.«Vf/? carnaliter viuentem.

4 Et multiplicabuntur intcrfefti a dno. mortegchenn^.

5 Qui fandificabatur & mudos fc putabat. falfo tamen.
^ In hortis./. in locis amcfms vbi cokbant tdvLaadJuamJan-'
ciificationemjecundumjuam erroneam ejiimationem,

7 Poft vnam intrinfecus. 9ic efl in Hebrxo & in libris corre
ciis,& ejijenjus:intri)ijecus,idejl intra hortos diBos.Toli vnam.f.
portam vdclaujuram & ideo aliqui librihabent pofi Ianua.l\ab.
Sal.fic txponit: Pcji vnam,ideji vnafocietas pofi aliam quia noom
nes idololatrx inlrabat ftrnui Imtos ad vcnerationcm idoli,Jed vna
focietas primd,qua egrijia,alia pofi intrabat, Ci ftc confequenter.

8 Qui comcdebantGarncm fuiIIam.i(/o//r immoiatam.

9 Et abominationem & murcm ?. animalia immuniafecu
dum legem , nonjoium ad ojfertndum , Jed etiam ad comedendutn
qM Cmiies facrifjcabantidolis,& indc aiiquam partem comede-
bantinvencrationem idolorum.Etfmiiitermuiti litdxi hoc facie
baut,quinonfoium imitabantur Ccntiiesinidololatria, immo etia
ffiq»tnterexcedtbantvtpatet^.I{eg& z.Varai. quod dicitur de
ludga Jub mmine lerujaiem , E^i^echia. 5. Vtplus cflfet impia
<luamGentcs,&c.

10 Simulconfumentur d.\c{t.nonperpcen<sterminatlonem
fed magisper eius continuationem,ftcut dicitur in fine Imuscapitu
ii^^gfus mum non extinguelur.Etiflud quod diiium cfl de idoio-
latria iiolorum,referendum eH ad ilios qui captiuitatem Babyioni
carn prxctffeiunt,vtfupra didum cfi : Et quodfubditur ad eos qui
pofijHtrunt.quiatamenifii ©• iilifeceruiit vnum popuium,fub eo
dmcontextudeptimis cedituradpa/ie.iores,cum dicitur.
n Ego autcm opera corum. i. rapinas & homicidia ex odio
raterno procedentta,qu£ vitia viguerut in ipfls,vt diBum efi fup.
i Etcojjitauoncs coiuaa.adintcrjiciendm Cl}rijiu,& etiam

LaTi*-

apudomnes Nationes.
i m mare. Mundum fcilicct cuius partes fubdit Aphri-
cam , &ca:t. meridianam , fcilicet plagam in qua Aphri-
ca cit«

^ Inequis. _

LaT^arum rcfujcitatum , eoquod propter eum multi credtbantin

Chrtjium,vt dicitur loa. U.&11.& pojl refmreSiionem Cljrifii &

afcenfiohem idem machinati funt contrf apoHoios aliofque fideles,

li Venio. adiudicium extremum.

14 Vt congregem.?. /« manifefio ponam fimut.

I y Cum oIbus.<^«M iil»deritiudiciumgenerale,etpeccataom

niu eruntmanifejiafingulis,vt diuinum iudictum appareat iujium.

16 Et yide.^«>4 Cimjius in iudicio apparebit in forma humai.ita
tis giorioja, cnius tamen ajpciius erit terribilis & trijiabilis repro
bis & deieaabiiis iujiis.

17 Etpon^m.f.fan&^ crucis,fecundH quod dicitur Matth.i^.c.
Tunc apparebit fignum filij hominis in caio, quod exponunt Orige
nes e? Chryf defigno crucis mirabiiiter radiante in iudicio ad glc-
riam fideiium, & confufionem reproborum, & maxime eorum qui
eumcrucifixeruntmanibusftueiinguis tideodiciturMatth. 24.C.
Et tunc plangentomnes tribus terra.i. aiiqui exomnib. Gcntibus.

18 Et mittam.H/c vitimo ponitur ftrnul aUquid pertircns ad iu-
dicium dtfi ujjwnis , pr^mittitur tamcn iliud quod pertinet ad ludi-
cium difcretionis.Et fubditur iliud quod pertinet adiudicium reti i
butionis,ibi. Quiaficut CC. ludicium autem difcretionisfeparati'
dofidelesab infideiibus fallu eji executiu^f prxdicationem apoflo
loruM aliorumque difcipuiorum primb Chrifto credentiumqui om-
nes vel ferh omnesfuerunt ludai , & fecundum hoc dicitur : Et
mit.&c. alijs in infidciitatepermanentibus cuiufmodi fueruffit apo
§iuii & alii difcipuii.

1 9 Ad Gemcs.i. ad Centiies ctnuertendos. '^ic enim dtxerut VaH
lus&Barnabas lud^is obfiinatis aa.xi. g. Vobisoportcbat
primum loqui vcrbum Dei , fed quoniam repellitis il-
Uid,&indignos vosiudicatis aiternac vitsB,ccce conuerti
mur ad Gentes:fic enim prsecepit nobis Deus.

20 In mare.'. adhabhantes ininfulis maris,tn qiiib, publicattt
efi fides catholica'. primb per Barnabam & Taiiium , vt patet in
.A8ibus^pofioiorum,&poflcaper alios prtedicatores in diuerfts
infuiis maris.

21 In Aphricam. quia beatus Matth^us predicauit in .Aetbio-
pia,C^ Manhus in ^iexandriaqug funt in .Aphrica.

22 In Lydiam. in qua pr^dicauerunt etiam aiij.

2 i Tenentcm fagittam. Tetm emvn et Tauius pr^dicauerunt

535

Gloford&NicoIaideLyra j^6

^ a Jn eijii'j.runtadducti,qiii
A vdocitcrcrcduntj&citoad
fidcmcurrunt.
b In (juadrigis & 'i« ItBhis.
Philofophos.f & doilrina
& morum honcftatc fulge
tcs. vndc citius ad doftrina
quatuor Euangeliftaru pcr-
ucncrunt & quatuor princi

a TScilicft Athtni.

&

grxciam, ad infulas longc,ad eos c|ui non 2

1 « vnje quibusnonelt annunciatuiud eo vidcbuiit. «Snlicct. ^

* Aug.Cum de ecclefia: mi D
feratione perlpicua notifti- Vbi j

. ^ , j mapredixeritvaticinia.quf

aadicruntcleme,S<.«onvidcruncgloriam 4 completa vidcmusomnia,

a TfidMcMuii»!. IMiHiadnaiione*. prOmiilt & finCS ad qUOS

meam.EtannunciabuntgloriammcaGen- 5 pcr vltmium iudiciun^ fa-
aiApoitoii. b tF.dcie, f oiudi.. <j fta bonorum m.ilorumquc

tibus , & adduccnc omncs fracrcs vcltrds de 7 difcretionc venietur .

* Tcrtull.Isfiniseftprophe

fPoftiila a me & dabo libi Gen.hx.tu.

jReg.i.a.

palibusvirtntibusrublcuati a cun6lisGentibusdonumdomino,incquis 8

coclcftia:mcntcattigoruru. « '"'^^r^^^^l ^«^^^T-

Slk^Ci c &itiquadrigis&inlc6licis,&inmulis&m

^,>,r>rl. ♦>.. « 1Quiaux;liOaddu.tialiotum& morumgrauitsteo1ns11.dclefuiL.ntf3v.011

nunai tU, ^.^ utxJicaiioni. b lEccleliam r"'«nW"> ^ futuram.1Pi.us ad pr«.

c /i(».(i/«.SupcrquosD3- b

uid& Salomon (

tur: Quienim a mu

w ftcrilcs funtdomino qui

leftera lerufalem.ac huc elt ad inontem fanflun. nicum.

tii irai<j',qui cft futurus finis n,j,
huius mundi.Qiiando crgo
fnturum cft hoc quod hic
prJEdicitur?Qn prxtcrieritfi
gura huius mundi . fiet hoc
quod dico quando fucrit c^.

Gol.^. i.

a f luJx.s. T Vel ex vtril<iue. IGcntlbus conuerlis reprobata niin.llc-
xio ludxoium. b TSe 8: aiios fanftificantcs.TApoftoloi & apoftoli
cos »iros c tAITumptos de mundo in m.niftros Dc.TQ^i in abfcon
d.to Don fcquuntut lericm gcncris fed ord.ncm fidci.

mini.Et alTamam ex eis in Sacerdotes ScLc-

a f Acici.

BxoJ. i^.b.

i.Cor. !.d.
>.Cor.6.d.

« f Omncs Gentes qaafcumquc fcci.vc. &ado. Stc. TEt vidtbitomnis ca. fa
Dci noftri 1 Sanrti cum corpoiibus fuis.fEtiam mali tcrtiti D;i omnipo-
tentiamadorsbimt. ^

omnis caro,vt adoret coram facie mea,dicit

Blis:Hiluntqu

uitim ontra vcjira potute.

c i^Korwodo.Q.d.Cumtan-

tal.Ttitiaadducunt apoftoli

fratrcs vcftros quoriim mu

ncra.fides.fpcs chantas, ora

tio munda.bona opera,<Scc.

vafa puracorda & corpora

immacuiatd.

f Lnferant. quod f m Icgcm

ter in anno facicbant . icili-

cet in Paica, in Pcntccoftc,

infcftiuitatc Tabernaculo-

rumvnde: Hpf Jpparcbism

confpeiiu meo v2CHit.s.

g Domum dommi . Tmolum

Dei fincium eft\,epfodfl'.svos.

Et alibi. TempUr» Dei ellis &

Hpiiitufinn^ns babiMC tn vohis.

h 0;<i.7//c'(f cce/i.Qd. Sicut

hicinnouata in a;cernum

manebunt immobilia,(icfe

men veftru 6 apoftoii inno
C uatu ab ol corruptionc carnis in sBternu mecii regnabit.

NICOLAVS DE LYRA. ^"

^t ^mx qux elt caput Italis. Et dicmtur hic ttncntes jagittam quia
multi difipuli Chrifiianifuerunt faBifubeis H^>mif,f40S tanquam
fagittas domini miftnmt in partes longinquas ad pr^dicandum,vt
DionyCium in Franciam. Marcum iii .Altxandriam,& fic de mulns
alijs. Quod autem prxdicatores verbi diuini fjgitt^ dicantur patet
fup. ^g.i.Vofuit me quaft fagittam de8am,&c.

1 Et grxciam. in qua Vaulws prsdicauity(. ^thenis (^ miiltis
alijs locis, & loanncs Eaangelijla in Ephefo.

2 Ad infulas longe. vt didium efifnpra de Vaulo & Barnaba.

3 Adeos qui non audicrunt de me./. adgomlcs legcm &
frophftas nun hahentes, in quibusfit meutio de Chrifia venttiro.

4 Et non viderunt gloriam xntzm.quia non viderunr Chri
Sium dvccntem & miraculafacientcnijicut viderunt Judxi in quo-
rum terra prxdicauh inprnpria perfvnu tj'fecit multa miracuh,vt
patet ex decurfu Enangelij : propter quod dicH Matth. !$ .c. Non
fum miffusnifi ad ouesquxpcrieruntdomuslfrael.

5 Et annunciabunt/;^/o >•/.'! w mex refurredwms & afcenfto
ms,& miracula in nomine meofjciendo ad confirmationcmfuijer
mon'!s:Et fubditur fruciiis huius dotirinx,cum dicitur.

6 F.t adduccnt omncs fratrcs vc(\ros.'.Chri{iianos.

7 Dc cundis Gcntibus. fidtm Chrifti recipiendo.

8 In equis & in. 7v(on efi per hoc mtdligcndum, quod talis ad-
dudiofttptr motum locdem & inftrumeuta corporalia,quod patet
per Im quodfubditur: ^dmontLmfantium meum lerufalcm.quia
eadem ratione Ijic acciperetur lertfdem & moiis Sion ad literam
fro ciuitate & templo materialibm , quod non poteft dici, quia non
poffet ibi congregari totutpopulm Chriftianus,immo nec etiam lu
daicHs per orbcm difperfus,& ideo talis adduHiofeu congregatio in
uUigenda efl in vnitate fidei & clyaritatis , de qua dicit Saluator
Nattb.iS.c. Vbi duo vcl trcscongr^ati fucrint in nomi-
rc mco.in mcdio corum fum. tt pervarios vcdmj modos,
cum dicitur hic:\n cquis & in quadrigis,Jnre///gttBrjrt minifttria
apoftolorum & adiutoriaangelorum quibus addutiifunt ad fidtm^
ita quod per equos & qnadtigas fecundum Hier.intdliguntur auxi-
lia angetorim,c6 qiwd Elias cquis & curru i^neo legitur raptus in

ccelum.

b « sccundum fijuiam inyouati.
b.

11 nia, quafinoualuna.Anie
nemenfisapud illosquiiniE
tium kalcndarum, non fm
folis curfum& diucrlafpa

1 2 cia menfium , fed iecudam
i,. 13 lunae circumitum & tcrmi-

h uitas, dicitdominus:quiaiicutccEli noui&^i^ nant,& incipiunt,9 Hcbrxi

> 1 Beitimitesquoniam.plipoiudebunt tcrrara. b ^ Imniohilia. faCiUUt . Pcr mCnfcm CrgO

terra noua cmx ego facioflare corammc, lunam:pcrlunam(qu2mo-

a «Ospoiloli. bil.ibeta!U^nalcrn,rutccoiruptior.s. IFiliilpiriiusicj. do Crcfcit,& fiCUtaiunCPhy

dlcit dominus , fic ftabit fcmen vellrum 15 fici& Philofophi afoleqS

irFiliiDei. a «Ospolloli. b fChrilfianum.culaliud non fuccedit. cfEccle- nOU habct lumcn rCCipitjCC j^

^liafcilcetc«!ert.sconftruAs;exprxfenti.fSpiri.u,lis. ^ l6 clcfia intClligitUr dc qua : ^

et nomen veltrum . Lt erit menlis ex ^^ vermantbitcumfole&antcU-

a ICarnali. 1 Vt_ fcilicet ttanl^i:cniis diebus, in qujb- fa^»* «J? ™";i^.";';;,yf^° nam. Et allbi : Vulcbra Vt lunit,

eleHa vtfol.Sc hoc eft,crit mc

Sabbato quicCcamus. b fSabbaiiflimusqu: teferuatui p. puloDci. f^^afi
IIIeqii'-fcei iii futiirr^.qaihicqui fcit a malo opete. c f In die ludicij.

menfc, & Sabbatum ex Sabbato. Venier i8 flscxmcnfe

k Omnis

caro. * Auguft.

Hoc dicit, quia cx omni ge-
ncrehominum populusil-
le( bcatorum)conftabit.
Non enim omnes homincs

ibi erunt, quando in poenis plures erunt.

"-^1

catum.4. t{eg. I .& hoc miniflerio angelico . Ver leBicas Qf mulos
& carrucas inteliiguntur minifieria apofiolornm,fecudim tria qwt
m eis fu£runt ad conuerfionem fidelium. f.fantiaconuerfatio ,f>tM
prxdicatio,& per miracula confirmatio.
9 Ad montcm.'. ecclefiam miticantem,vt diBum eflfup.a.
t o Quomodo. j. apoflolt qui fuerunt Ifraelit£ genere.

1 1 Munus./ic/«/?p/e accepta ifi coram Deo conuerfto infiddim
perlaborem eorum,immo multo plus,quiafacrificium Deo acctptif-
fimum eU :(^elus animarum.

12 Et aflumam. i.ex Gentibus.

I j Sacerdotes.^«w plures ex ipfis ctiam atempore apoftolorum
Ofdinati funt epifi0pi,& ecclefi^ miniftri. vt paiei de be.uis ckmcn
te Ditnyfro & midtis alifs . £r Im etiam dicit qu.idam ^Uiffa Hc-
braica, Exid.i i.^.fuperdiud:}rixce{\rc\\Z,\0 Phafc.&C./:f A-

quitu':Ea.dciw lcx erit indigcnx&colono,qui pcrcgrina-
tur apud vosiGl.Futurum elt,vt conuerjt de Genitous fi .tiaccrdo
tes dumino mihijirantes,

14 Qiiia ficut. Hic confequenter fubditur id quodpertinet adiu-
dictum retributionis:^ primi) quo ad bonis,cttm dicitur:Sicai Cf.
nO-^ww aflatuillius innouationis futurx: de qua fupra diHMn,*li
inpripttuumnonmutabuntur. 15 Sicftabit. i.adiuHi adfidem
pervos quifuntdcnumero eleciorum. i6 Ei nomcn.i. apoftoto-
rum i'i pcrpetuum 4e ciuitate ccelefti,ideo fubdtur.

17 lcicnt mzt\C\s.i. perpeiuaquies & duratio, quxnonpoffunt
a vobis cxprimi nec capi niftper nomina & verba dtffcrentias tem
poris ftgnificatia:& hoc mndo de xtemitace Dei dicicur ..4poc,i.b.
Qtii eH&,']uiera',& qni venturus efl.^eternitas tamen duratio
nis dclignatur per hoc quod dicitur.-Mctxds CX mcn(c. Et xterni-
tas quietis,cuni rf/«t«r;SabbatumcxSabbato.ia^^Jf«»» f"""
qutttem ftgmficat in Hebr^o.

1 8 Vcnict oni nis czto.i.omnis homo exifiens de bonorum »«-
merc,co modo quo dicicur fup.^o.a.Vidcbit omniscnrop^ti-
rcrquodosdominilocuttim ctt^vbi translacio Lxx.i>ab'r,
Vidcbit omnis caro falutare Dci noftri.vt adoret coram
facie mca,<;«A' clari videiur in patna.Confequentir ponitur reiri
butio malorurr, ftmul cum retributione bonortm cum dicitur.

4« Egrcdien-

A D D I T I O.

In cap.66.vbidititur in TonH.Hxc dicit dominus.lHhoccaf. rltimo propheta agitde hisquepri-

537

Ifaia: Cap.LX V i.

53^

M i Et EgreSentur flrflt. quafi ad vidcndntn non loco, fcd
|A intelligcntia vcl vilione nianifefta,vt ad laudem Dci ma
iprjgisacccndanrur.
' % Auguftinus. Qui cnim crunt in pocnis.quid agatur

i. I

intusin sjaudio doniini , nercient, qui vcrocruntinillo
jraiidiorquidagaturforis , . _ r ^ « -j i - j

in iilis tcxtenorib. tcncbris a dominus, Etegredicntur& vidcbutcadauc-

af Otnniumieproboiuni. *^Legein niturslein veircriptam. ^Priuati-
cantes repu.om.pec tet. b^^Materialis vcl confeicntii.

ra virorum quiprJEuaricatiruntmmc^^Vcr

fcicnt . b

H Tiicodoretus Hoc oflcn c

dit Dominusincuangclio, d

vbi lazarus mcndicus vidit

poenas diuitis.

b £fwrf..N6mirum fifan-

fti iam immorralcsrepro
abr:, bos vtdcant.cum ptoplictx e
"ft^ adhuc mortales hccoiimia

vidcrc mcrucrunt.

c Cidi^ir'- quiain.Ttcrnam damnationcmcadcnt,fm

quod& dzmoncs cadaucra pofTunt dici, lecundu quod
,. j ctiamhorainc5appclIantur.vndc:'»»m"'<i homo hoc fecit.
ap.t * Auguftinus.f-Jfliac-,; wro)';.wi.Virorum,ldcft,hominu.

Ncccnim quifquam vicluruseft,pra:uaricairicesfoemi-

nas in iHo Jupplicio non futuras, fed ex potiore prxfcr-
•f*| timdequo foemina faCfacft.vtcrquefcxusaccipitur.

d fermseort*n,.Mitcrtzl\5 vc\ tonfcicntiac. vnde: sicutti-

neacomedit vfJtimeHtim. c? vernin iorroutt ltgnum,<!!r tgnis dtm

rat liz'ia,frc mceror & rriflttia cx' rtciat eor virr.

« Procopiu.^. Significat vcrmisappeIlationc,alTiduam

eoruniqiix (Inguli pcccauimu.";,mpocnitendoconli:icn

tiam: quxrantorum bonorum prinationeanimam re

mordcsjiuorumomncs lcclcrum rccordatione accufet.

fucriidcindcigqisincKtinguibiiis.qui lempitcrnusaSal
■'^' uatorc nunaiparus diabolo prgparari dicitur.

* Origcncs. Foriiian talis ignisefthic, viinuifibilia c6-

a«, iic iitc macetia eius. b^Mateiiajjs vel coi fcicnti* .

mis corum non morictur,& igms eorum no

a^Quia lempri ctit ei quod confuiDat fcilicci inali peidncatci in patnis.l>5 Ke-
flobi cicrtis. cf LztabituiiuKus cum .identvind.

cxtinguetur & etuntt vfquc ad fatictatcm vi-

afSanais.

iionis omnicarni.

burat,ipfeinuifibilis conftitutus.NamfinaitapoftoIns
tcmporalia funtqua: vidcntur,qux autcm non viderur.
xtcrna ncccftc eft, C\ vifibilis eft ignis illc.temporalis fit.fi
autemaErernus,inuifibiliseft, quo puniiinturquircce-
duntaChrifto.

<( Ambrofius.Vtcxmulta

1 cruditatcfcbrcsnaicuntur,

2 & vcrmes,qfi quiscibum fu
mit intomperantcr, ita fi gs

5 pcccatapcccatisacciimulet,
ncc dccoqiiat ea pocniietia ,

4 lcd m i fccat pcccata peccatis
cnidiratem contrahat vctc

y rum & recetium deliftori5,

^ ignc adi!retur ^prio,& ver-
mibusconiumctur.Igniscft
qncm gcncrat mocftitia dcli
ftorum:vermis eft eo quod irrationabilia animi pcccata
mentempungunt,& vilccraexcdi"it,vcrmesex vnoquo
quc nafcuntur ranquam cx corporepcccatoris.
* Cypnanus.Crcmabit addirtospcrpctuafcmpcrgche-
na, & voracibusflammis vorax poena ncccrit vndc rc-
quitmvelfinem poflint habcrcrormcnti.
c .Adfatietatcn:. quia lciljcct boni videbuntcos a fc iufto
Dei iuditio feparatos,amifla potcntia qua f^uicbant c6-
tra bonos,& vindi<^am Dci in illos tantam,vt maiorcm
non cxpofcanr.Quimod6dicunt.A'/</'^r</Moao»»;ne«o« v w
dicas lan^ttinem no^rum<.Szx\3b\xmm quoquc,de bcatitudi
neftiaageiitesgratias vifa impiorum inctfabili pocna.
•J« Cyprianus.iSpcdabitur illic a nobis fcmpcr ardes fcm
piternis flammis , qui hic nos (pc(flauit ad tcmpus, & in
pcrfccutionibusfaiftis.oculorum crudclium,breuis fru-
duspcrpetua vifionepenfabitur,iuxta illud, stahttutiuHi
in magna conilantia aduerfus eos qnife augnliianerknt,&c.

Tn»p.i4.

Lucae.

* quoi.

Mitt.j.g

i9.q.;.cap.
quoniam.

lib.contrade
mccrunum.

Apoc^.e

Vl»i faprt.
Sap.4.

NICOLA VS DE LYRA.
I fq^z^^^crxwxt. luiua b--au,noH per locimiaaiionim ,fedptr
i.(inliacfai!otK.tii.

i Et vidcbu nt cadaucra. \corpora damnatorHm in geheni:a.
Et ifitiid itieiti tutttl ci^s,pase[ pcr hoc quodjubdicur:
j Vcrmis corum non morietur.ijttiu vcrmescorpora mor
Uorum iwirudtnitis in Jepuiibtis liiO Uificiunt cum i!S,c^ in pulue
remiotiuettuiitiir.

4 Et igniseorum nonextin^ue. Exquo patit qtoddiclum
eiij.il crncuun cuip(irumdaiun.i[(jfufn in igne infcrniyqui ijl in
{ cUWjitnbdis .
S Et crunt vfque ad fatietatcm. Idt^ repletionem &perfe-.
clitnim.
6 ViGonis omni carni. tdel^t omni bomitu b-ato non fic in»

' telligendo,qu6d beati deleHcntur per fe in panis damnatortim, (i d
quia talis intuttus damnatorum deciarai tis diuinx lufliiite exetci- An bcati gsu
t:um,& diuinxmifcricordijebeneficium ,qi40 pcemts illas euafe- «lc^unidcps
rw/jt cr propuj: glorijc augumentum : inqu.v:tm maior apparct, "'*'"*'"'"'"
compar.ua ad fuim conirarium , quia oppofitis iuxtafecontrartfs
m-nora& miitora videntur.i. Elencorum. & ex iliis tnhis beaii
per /p l tiaftirr Jecundon qnod dicitur Tfal.^j.h. Lctabitur iu-
ftuscum vidcritvindiifiam. £cce;?r/»j'4»,.Manusfuasla-
Uabit in fanguine pcccatoris inquanium Det rnt(ey/cordia fa.
cius cfi immtmis ab ilits pcenis.Ecce fecmdum. Si vtiquc cft fru b
dusiuflo. .Actipitur htc ft pro quia . quiaptrhocapparetma-
iortruiiiopropria, & fic totum ccdit ingloriam eltiiorum & ip.
ftus Det principaliter. Cuieii bonor C^ gloria tnjecuta feculorum
^men .

mo.cap.tra&aitit,fcilicet de rcprobatiotte ludxorum & Gcntiu vo.
catione, & de ivtperfcSiancjfeu cuacuatioue quorundam contcnto
rum Bx ■pcreri iegecqux ad cidtum Dei pertinere videbunturi vtfic
reprobatioprimiflatns iionfolujn attrihuaturpeccatis lud.eorim,
fedetiaimperfeilionilcgis antiqux.de quaaposioltis adHcb.i.c.
Quodautcmantiquaturvctcralcct,& prooc intcritueft.
Stfimiliter conctudit mfine cap.de fiatu finali iuflorum,& fuppti
cio reproborttm.Circa qit.c o£iofa(.it.Trimum odoidit impcrfcElio
Tiem legis cvtca dctertaitiationem foUus vnius templi ai dtuinum
tidtum.de quodicu:H£cdicitdominus: CcUim (edcs meacft,
& tcrra lcabcllum pcdum mcorum , quccft ifta domus
quam ^diticabitis tnihi} Licct.n.tcrnpbmaSalomone^dificatii
fwnltter & templum fecunduiH ad dimniim cultum penincrent:n6
tamen Imtufmodi domus matcri.tlcs capaccsfunt Dci vt forti:(fut
h.ibetnr ingloffa) aliqui Httlti.lcu ncfcicntcs estmahant:non aute
f.zpicnt!s.!\{a7n vt dtcitur w ^./(c^^.B.c.Sl.n.CCclum & c^li cc
lorum tc capere non pofllint, quanto magis domusqua
^dificaui? Et Ijoc est quoddtcit propbgta : -Coelum cftfcdcs
mca,&c. qux esl isia domus quam .■edificatis mihi i q.d.Isla non
fufficie/it adl)abitationein mcam: <>tix quidem imperfc8io per tege
nouamfmt ablata.in qua nonfutt t.intum vnus toctis dcputatus ad
diulnum culttim.vnde loan.-\.e.dicebat Chrisiu^ ■'^am.iritanx: Vc-
nit hori,quddo ncc in mote hoc, ncc in lcrofolymis adorabi.p.z.etc.
ynde habitatio Dei proitt in tcgc noua dcctaratur,principalitcr c6-
fislittncordeadhoc difpofito. vndc loa.i .b. Habitauit in no f.
in recipientibus Chnsium pcr vcramfidcm : & hoc cfl qiiod dicit
propheta. .Adquem autem rcfpttiam nifi adpaupercutum & con-
trttumfpiritufq.d.Habitatio mca non cfi in domo m.ttcrialiifed in
creatura rationabtli qu£ ejt Dei c.ipax.cum pcr vcram himititatc,
O- contritionem adhoc difponitMr.vndc:inVfal. Cor contritCl,
& huiniliatumDcus non dclpicics. SanHicnim&itislim
"*¥>*« kgetejnplnTnDeidimtturprimixCor.j.d. Tcmplum Dci

fan(ftum cft quod cftis vos.TofPunt tamen ifla yerba:Ad qu8
autcm rc(pi.6cc.principalius & magis proprie exponi deChri-
fio,in qito h.tbitat plcnitudo diuinittitis,yt dicitur ad Cotoffen.i.b
Qni paupcr & \\\xm.ih&cor dcnon folnm ftmpliciterfed exem'
plartterfuit.vndcMat.i x.rf.Difcitc 3 mcScc.Simititer&tre^
mentemfcrmones mcos.f.pcrfummam obtdientiam rfque ad mor-
tem cruci» , vt adThitip.%.a. q.d.inter omnia q manus mea
fccit,& vnuicrfa qna: fafta funt: de quibttsfidtimfupntfece-
r.tt menttoncm.-h.u efl propriafcdes mea & qHiesfcilicet Chrifius
paupcrculHs:non ilta quam adificatis.

Confeqitentcr fcciindd poftquam oBatdit imptrfeflionem tfgis

antiqf.x qtto ad tcmplum matcriak, hic ciftquenter ofiendit ipftnS'

impcrfcRioncm qiio adfacrificia in tempto ol/lata de quo dicit:C[\xi

xmmolat boucm quafi qui intcrficit virum,&c. prout in

glof. Sacrificium vcfiriim nonptacet mihipofl immolationem veri

facrificif,in ctiuts vmbra itiafacrificia yobis concefft. Hac enim h*

bcntur m gtof.fcciiiuinm quamgtoffam continuantur hxcyerba ad

isiud qtiod iiimediate di.xcrat:^/id quem autem refpiciam ^ q.d.ad

iUttm.f.pJHpcrcidimfitpradiBum refpiciam, nonfotum yt temptU

meum ,fed etiam vt munus mihi fnauiffime oblatum. iu.xta ittud

ad£ph.^.a. Tradiditfcmetipfum pronobisoblationcni

& hoftiam.&c.Toff hocfjirificium, qui immolat boucm, qtiaft

qiii ititcrficit viriim : qtiiaposl ciiangctvj puhticationcm t.itiafiint

pejiifcra.prout inpoJltt.& exponantur cxteraprout ibidcm vfque

ibi : Auditc verbum domini.

Fhi confcqiicntcr tcrtio prophcta dectarat fatfum motiuu, qiiod
ludxi habiierunt : vt in abominationibiis prxdi£lis permanftfjint,
& infcrt eorum confiitationcK . ./id cuius dectarationcmfcicndut
quodprxdiciiduo qiixfunt de principatioribus fundamentis fidei
legis nou£.(htoriim primum eJt,qu6dDeus dicitur proprii habita-
re tn Chrijlo hominc fmgulari , & excelicntiori modo qudm in ati-
quaalia rcjcilicct pcr vnianm pcrftrMletttidc qtto dicit: Ad quc

autcm

53?

Giorord.&NicoIaideLyra ^40

A aiitcmrefpiciam,&C. vtfuitexpo/itum. Secundum eH, ^uod
facrifiaum Chrifli futt Dco jcceptiffimuni. propterquodduitur ■•
Qi\iimmol3tboucm,&C. iJiaCrJimiluqu.-efunt verafidei
fitndamnta ludti exiflimaM efje valdc deronatoria diuiiu excel-
Untix. Trimum cnim credunt implirarcqnoJ crcatorfit creatura.
Secundum vfrh ^ JitnHitasfitpu(fibilis,fcu corruptibilis : quorum
rtrumfieefet manifefie dcrofatorium diuiwe excellenti<s,fific in-
teUigeretur.yt ipft falfe exinimant.ynde in hoc locoprophetadiri
gitfermonem ad dift ipulos Chrifli qui rcucrentcr fufcepcrunt cius
wbM& do3rinam,dicens:A\\diKUCThum dcmini.qui trc-
mitis ucrbum ciiis dixcrunt fratrcs, vejlrifcilicet Iud<ci infi-
dtles qui fratresfunt fecundum carncm,odicntes vos & abijciStes
fropter nomen meum : quia ludxi tantum odiuvt conccperunt de
Cbnfio quMinterfe natiicrunt,vtfi quis confitcretur nomen (^hri
■ slhextrafyna^ogam ^cnctur.&ftc dc eis pmprid dicitur: Abi j-
cicntcsuosproptcrnomcn meum. iniid autcm dtxerunthi
fi-atres odientesfubdit,cum «fjcitrtr.-Glorificctur dominusf »?<?
fi dicant . ^bfit quodde Deogloriofo talia dicantur,fcilicet,quod
fit bomo vcrus. Similitcr & quodfit mjacrificio ohlatus,quia isla
froHt ipft false concipiunt funt contra diii iiiam cxccltcntiam,vt di
£}um cfi:QuosprophctJ confutat, diccns inperfonajui & iHjiorii.
Et videbimus in lctitia vc^xz.n.d.vcnta^ pr.idicatoam eluci
\tabitur in eucntu.Trimo,quia videbimus inUtiti* vcfira,fiilicct
^tfcipulorum^proutinfi-dco.ca.declarat vbididtur : L^tammi
cum lernfalcm.Tr ibidem cxponetur.Secundo pro conjiifionc fra
B trum odientiim prxdtUomm (/zfit.Ipfi autemconfundcntur.
^" dequaconfufimeSlatimfubdit: Voxpopuli dcciuitatc,&c.
w , ' Circaquod fciendum,quod in denrunionctcniplifecunditria
ludli' in"e '"''•^""^ aducrfantia Indm concurrcrunt. V n B ni .fciluct quod ci
.ftruaione te ues eorum .idinuicc odimtcs fe interfi:icbant,prout dicit lofephus,
fiir MtBidi.' de quo dicit^Vox populide ciuitatc. Secundumcr^,qHo:iintcrn-
fla occiirrcrunt widta figna diuinx reprobationis , vt ciim vcltim
templi fcijfum fuit7>lat.z-i.f.& alia miilta qu/t in Thalmudnarrd
tur adhxc pertincntia dc qiio intelligitur illud:Vox de templo.
Tertium cfl vox I{omanorum excquentium dininam iuflitiam. de
^uodicit : Vox domini rcddcntis rctributioncm inimicis
fuis,e^/c^K/r«r. Antcquam parturirct pcperir Fbi conjeqne
terquarto prophetaagit denatiuitate illius paupcrculi ,fcilicct.
Chrisli de quo antc dixerat : Ad qucm autem rcfpiciam nifi
ad pauperculum? de quo denunciat , qubd eiusn.itiuitas de
BeataVirgine fuit maxime adinir.-tbilis, &ideoJubdit: Quis au-
diuit vnquam talc,autquis vidithuic fimilc * Subiungitet
frophcta dcrcgcncrationcfidelium,di. Nnnquid patturict tcr-
ra? & exponatur totum ftcut in posiilLi.Snbdit etiam propheta de
gcneratione KteYna (//cm.-Nunquid ego qui alios parere fa-
cio, ipfc non pariam? Quidquid pcrfcClionis efl in creaturis,
feramplius &perfeUiu^ inDco inueniturfeclufa quacumque im-
ferfe£iione . vnde hac expofitio qum datiir dfaii£iis do&oribu<t , in
foflii.non videtur ejfe my^ica,fcd literalis: T^am patcrnitas, &
filiatioferpritts & magisproprie dicuntur in diuinis,qua in crea-
C turis.luxta illud aponoli adSphe.^.c.Vlcdo genua mea ad pa
'v. trcm domininoftriIefuChri(li,&c

Confequenter quinto dicit:L4ttamini cu IerHfalem,&c. vbi ex-
tenfe declarat tilud quodpriut de difcipulis Chrifli dixcrat.W idc-'
bimus in lctitia vcftra. exponaturtotumficut inposiii.

Confequcnter fexto deciarat extcnfe ad punitionemfratrum o-

dientium , & abtfcientium difcipuios Ctmsii profter nomen eius,

de quibwsdiicerat,fuprd. Ipfi autem confundcntur, & dehoe

CbmeJere '^^t cum dicttur.Et indignabitur inimicis fuis. vfqub ibi. Si-

fcirnc- .ujlJas mulconlumenturdicitdominus. & exponatur totim ficut

in poflii.£t notandu quod ex hoc ^ dicitur ijic: Qui comedeban t

carncm fuiUam,&c.SimuIconfumcntur. £.Y/>o/7fom HeZ;.

. ^ creduntfe habert efficax ar^umcntum ad hoc quod siatus Cbriftia-

nitatis confummadus ff/ temporefui Tntrjfix inanttcr erpe£ia:i,eo
quodChrtJiiani vefcunttir carnibus fuiUis,nontjmen Iiidxi necet
Sarracent.Sedfalfitas corum deciaratur ingioj.maiorifupcr Ccnef.
vbi exprefie l}abetur,quod omnia quorum efus cr.it illicitus in vete \
ri iege debebant ejje iictta adcfum temporc Tilcjpx , &Jpecialtter
hoc dicunt de porco. vndc imc quod dicitur : Qu i comedebant
carncm fuillam.M/»o«CTtt/«m efiprout inpofltl.

Confequenterfeptimo dictt : Ego autcm opera corum. In
quo vidcturoflendere exordium apoflolicf doiirtnfi,fctiicct qitomo 1
do proccjfitpofl rcfurrcUioncm Cimfli. Quod continiutur adpredi
Qj,fpecialiter ad illud quod dixerat: PcperitSion filiosfuos.
^d quodfciendum,quodpront iegitur m .t^iibus apoflohrHm.z.t<i
tempore quo Spiritujfanflns dcfcendit tn apofiolos ChTiJii,crar.r
Icrufaiem habitantcs viri reiigiofi cx omnimtioiu: quxjiib ca.^
efl:qui omnes vidcrunt gioriam Dci,inquantim vidcbant ipfos apo
flolos ioqucntes variis iinguis magnaiia Dei, qitod non nifi virtute
diuinafien poter.it & Im efl qiiod dicitiir hic: Ego au tcm opc-
ra eorum & cogitationcs coru m ,fciiicet Jnd.torHm volcntii
fuppnmcre fidci vcritatem. vnde & aposiulos & difcipitlos intan-
tuperfeqnebatiir, q, ots erant congrcgati^p victH lud^orii in coJc
loco: &fic Deus cx opcribus , & cogit.ttionibus prauis iHdxor'
boniim ciicuit,fcilicct congrcgare apoflolos (^m omnibus Gcntihiis
& iinguis,vt vidcrcnt glortam Det modopr.iuii^o. Et in hoc qiiod
dicitur.Cum omnibns Gentibus. intclltg.itur diHributwpro
genertbns Jingulormn proiit in miiltis aitjs locis.Stfequitur:Et po
nam in cisr fignum,/a/!ccf in difcipuiis, fignumfan&x criicist
qtiia crucifixum commitniter pr.tdicabant , veifignnm idcH mirA-
cuij,vcifign.t q in nomtne Chrifiifaciebant. iuxta illud M.u.vi.d,
Signa anic eos qui crcdiderint ha:c fequcntur. In nomi-
ne mco dsemonia eiicicnt,&c.Et mittam ex cis qui falua
ti f uerint, vbi in Hehr.co Ijabetur.Qu i euaferint: quia apofloii
& difcipuli quafl fugicntcs ciiafcrunt de pcrfccutionc ludeorum
ab lerofolymis ad Gcntes fciiicct ad Gcntiles. S.xponantur cftcra,
prout in Tofl.ibi': Et adduccnt omnes fratres vcftros. Quoc
'videtiir exponcndum de martyribus Chrifli,qui in diuerfis partib.
miindi fuernnt pro teflimonio Dci intcrfe&i quortm corpora,feu oj
faadducuntur frcqnenter de cunBis Centibus. In equis& qua-
d rigis,& c. Jciiicct Ijonorifice & diuerfts & vdrijs modis:ad mon
tcmfan[iim meum Ierufaiem,fciitcet adeccicftam. Q^tomoio in
fcrantfiiif Ifiaei munus in vafe mundo in domttm domini, qniat.:..
ta veneratio fit reit^uijf faniiorum in ecciefia , ficut oiimfiebatit
tcmplo,cum aiiquod munus foiennijfimum tbi ojferebatur . Ethii <
innuit propijctatertium pertincns adpcrfc&ioiKm nouiflatus. li
vctcri enim lcge corpora ,Jeu ojfa mortuorum erant immunda in
tantiim,quod contaminabantur facerdotes per contadummortno
rum,vt Lcni. 1 1 .a.Sed in noiia iege hoc non habetHr,immo reiiquij
Ja/Sorum in altaribus ponuntitr. Cuius differcntix ratio potefl ej
fcquiaanimx defim£iortm inveteri lcge quantumcimque fantn
futJfent,JcparabantHr tamen a vifione dtiiina, vnde & corporaeo-
ritm meritofeparanda erant dfan&uario: cuius oppofitum efl in nt i
uaiegcin quaanimxfanfioruvi beatificeDeo coniunguntur. vndt
ad perJe£lionem fu iftatus pertinent prxdiQa.
, Confequenter o£iauo dicitur. Et aflpmam cx his Saccrdo-
tcs & Lcuitas . In quo innuitur quartumpertinens ad fiatus ito-
u£legis pcrfc£lionem , inquantum Saccrdotium ipjtns feextcHdii
ad omncs Gentcs,& non coartatur ad ccrtam tribum,Jicut in vet:
riiege. QuA quidcm cxtatfio pertinct adpcrfc£iioncm ,ftcntnon.
lex perJc£lior ejlque obiigat oynrics , qudm lex vctus qux tantuii
obiigatpopuiumantiquinn. ■ - •

€t tnhoc etiam o^ienditiir tr.tnsiatio legis antiquis ad nouam
iuxta illiid Heb.-j.b. Traslato faccrdotio neccfte clt.vt lcg)
uan[}3tioinM:qnodtamaiHebraf.itucncg.mt,dcquononeii
ad prxfens agcndim. Cetera exponanturfroHt inposiU.

I

11 ■ 57^

IN lEREMIAM PROPHETAM^

P R AE F A T I O-

J^ C interpretatio Hierony-
mi e(t . Si quid in canoue-
;^ rit, fecundum Hebf^Tos codi
ces exploretur. AliacftSep-
tuaginca interprctum Eccle-
(\]s vfitata . Qua: quamuis
nonnulla aliterhabeatquam in Hebr^iscodi-
cibus inuenitur , tamen vtraque, ideft fecundii

Septuaginta , Sc fccundum Hebr^am , apofto-
lica autoritate firmata cft , non errorc nequc rc-
prehenfionc fupcriori, icd certoconfilioScp-
tuaginta nonnullaaliter dixifTe vcl contexuif^
fe intelliguntur . Quodideo pr^emoncmus,
ne quifquam altcramcxalteravelitcmcndarc,
Quod fingulorum in fuo generevcritasobfer-
uanda eft.

PROLOGVS SANCTI HIERONYML

I N E V N D E M.

EREMIAS propheta cui hic
prologus fcribitur, ferrnone
quide apud HebrcEOs IfairEj
&^Horee & quibufda alijs ^p
phetis videtur eflerufticior,
led fenfibus parcft,quippe
.]ui code fpiritu prophctaucrit. Porro fimplici-
ascloqui. a loco ci in quo natus cft accidit.Fuit
mim Anarhotites , qui eftvlque hodie viculus
|:ribus ab lerofolymis diftas milib. Sacerdos ex
Sacerdotibus, &in matris vterofandificatus ,
virginitate fua Euangelicii virum Chnfti eccle-
fiae dedicans . I lic vaticinari exorfus eft puer, &
captiuitate vrbisatqueIudejE,non folufpiritu
fed &:oculis carneis intuitus eft . lam decem
tribus Ifrael Affyrij in Mcedos tranftulcrant.

iamterras carumcoloni^ Getitiupoflidebant. £
Vndeinludatantum&in Beniamin prophcta
uit,& ciuitatis (ux ruinasquadrupliciplanxit
alphabetorquod nos menfurae metri verfibufqj
reddidimus. Prarterea ordinem vifionum qui
apud Grajcos &cJ-atinos omnino confiifus eft,
ad pridinam fidem correximus. Librum autem
Baruch notarij cius qui apudHebricos ncclegi-
tur, ncchabetur, prsetcrmifimusprohisomni-
bus maledicfla ab ^emulis prxftolantes, quibus
me nccefreeitper fingula opufcula rcfponde-
re. Ethocpatior,quiavosmecogitis. Cste-
rum ad compcndium mali rcdiius fuerat mo-
dumfurorieorum filentio mco ponere,quam
quotidie noui aliquid Icriptitantem inuidorii
infaniam prouocare.

PROLOGVS ALTER.

OAKIM filius lofi? , cuius tcr-
tiodecimo anno pruphctare or-
fus leremias: fiib quo & Olda mu
licr prophctauit, ipfe cftqui alio
nomineappellatur Eliachim, &
tegnauit fuper tribum luda & lerufalem annis
vndecim. Cui fucceflit in regnu fihus loachim
'ognomcnto lechonias , qui tcrtio mcnfes re-
l^niciusdicdccimacaptusa ducibtisNabucho
ionofor, duduscft mBabyloncm, &in loco
:ius cortitutus cftSedechias fillus lofiarpatruus
-ius , cuius anno vndecimo lerufalem capta at-
quclubucrfa eft. Nemo igitur putet eundem in

DanicUs principio loachim, quiinEzechielis
cxordio ^oaKimfcribitur. Ifte cxtrcmam fyl- „
labam Kim habct,ilIechin.Etobhanccaufam
inEuangelio fecundum Matth^um vna vidc-
tur deeflc generatio , quia , fecunda theflcrcdc-
cas in loaK im defin it filium lofie , Sii^tcrtia in-
cipita loachin filioioaKim . Quodignorans
Prophyrius , calumniam inftruitecclefi^, fuam
oftendens impcritiam^diiEuangeliftam Mat-
th?um arguercnititur falfitatis. Quodquctra-
ditum fcribitur loaKim monftrat non aduer-
fariorum fortitudinisfuiflcvidoiiam, feddo-
mini voluntatis .

ARGVMENTVM IN EVNDEM.

EREMIAS Anathotites,qui eft

^^ viculus tribusalcroiolymis diftas
f-^ milibus, .ipud Thamnas in Aegy-
fe^ pto a populo lapidibus obrutus
occubuit.Iacctvcroin eoloco fepuItus,quo du

dum Pharaorexhabitauerat. Etquoniam po-
ftulationefua defugatis ab codcm loco ferpcn-
tibus , Aegyptios a taclu afpidum facit efle fe-
curos,magna eum ibi religionc Aegypiii vcuc-
rantur.

Tom. 4. T

0

A

Homif! I. in

tcfeiniam

ver.t.

Toax }.b

Geni.tt.e
Ibi4.i9e

Quo<L

Gloforcl. & Nicolai Je Ly ra

58.

Qusft

10.

Benigniflim'
Deu^ ad p<z
pitentia her
tatur.

\}Ol.Vt.S, Dcus ad bcnefacifdQ
promptnscft. ad punicndum dilli-
ninlator . Cu cnim pofTitrcos iinc
contcftationc veninri iudicij piini-
rc. nulquani hoc iacit . fcd ciiamfi
condcniiiaiicrit.pracdicif vr lihcrcn
tur pcr pcnirentiam.quida naii-fuc
rant pcr dclit^um. Niniiiiiae code
natierantpcccatorcsaDco. Adhuc.n.trcsdics& Nini
uc crat fubucrtcnda Noluit cnim Dcus cii filcntio ptini
rcdamnatos, fcddanscislocum pocnitcntixniiru Hc-
bntum prophctam , qui diccrct : Mhuc ires dtjs e" K>»<«f
fubi4rH€iur, nc pcrircnt.f.quia condcmnati crant.lcd agcn
tespccnitcntiam impctrarcntmifcricordiam.Sodomitrc

Suoqiic & Gomorr«i diuino iam crant cxiiio dcflinati,
cutfcrmoDciad Abraham oflcdit^tn quodluum crat
fcccrunt angcli volcntcs cos faluarc, qui fc indignos lalu
tc iudicaucrunt,& diccntcs ad Loth:£// nc al quis hic tiln ge
ner,authl'^ aut fiU* tdrcncquc ignorabant non cnc cos fccu
turos Loth , fedoftcndcruntfuam p3ritcr,& cius qui cos
miferatbcnignitatcm&amorcm. Similcquiddamin Ic
rcmia inucnimus.Notandum cQ.n.tepus prophctiecius,
qfi pphctarccocpcrit vcl finicrit.Dicctcr^oaliquis-.Qiid
admc tepushinorixquiacQepirpropheiarcindicbusIo
fix fili/ Amon regis Iuda,& vlquc ad annuni tcrtiumde-
cimum in rcgnocius.Dcindcprophctauit in dicbus loa
chim filij lofiae regis luda vfquc adconfummationcm
vndecimi anni Scdcchia: fili j lofi.-e rcgis luda : & ptr trcs
rcgcs prophctia cius extcnfa eft vfquc ad captiuitaie lcru
farem in 5.mcn("c.C6dcmnaucrat.n. Dcus Icrufalcm pg
pcccata fua& haeccratcxtrcma fcntcntia fua, vr captiiii-
tatirclinquerctur. Scdcum hominumamatorCt Deus,
nccqucmquam vclit perire antcquam dcpopulationis
tempusinftarct, mifit & huncprophctam cjui inuitarct
ad pocnitcntiam . Mifit cundem ctiam fub iecundo rcge
poft primu.Mifitquoq; fub tcrtio lam captiuitas immi-
ncbat,& adhuc ad falutcm hortabitur Dcus , tribucns &
antc vnum diem locu poenitcntia: Vndc fcriptu eft : vfoj
adcaptiuitatcm Icrufalem& vfqucadquintum mefcm
prophctaftc Icremiam.Iam hoftium vincula ftrinxcrant
manus., & nihilominus hzc dicebat Deus : F.ccc captiui

faOi

fa£li cftis3gitenicetfcr6)pocniteriam.Rogarc mc,&cgo
paicam vobis : pofllmicrucrc de captiuitatcqui tradidi
Hicetiamdc nobispoflumus inteUigcrc. Sipcccaucri.
mus.captiiiifuturilumus Tradi.n.pcccatorcSatanc ni-
hildifl3tabeoquodIud.Ti traditi funtNabiichodonof.
vt ficii t illos Dcus conccflit aducrfario pp frcquctcs im-
pictatcs : ficnosproptcr pcccatatrademur fpiritualiNu
DUChodonotor.Vndc.Qios trjdidi ^a;a a,v' difantnnnbU
Jpl)tm.tte . Putas quantum malum cft pcccarc , vr Iradaris
Satanascaptiuanti animas coruquirclinquuntur.TDco
non finc caufa.f ncc finciudicio. Cum enim mifcritplu
uiafupcrvinca,& ip(a_f vuaattulcritfpinas, quid facict
nifi vt mandei nubibus , ne pluant fuper vinca imbrcm >
Prop^ cft crgo & captiuitas noftra, fi non egcrimus pfni
tcnti3,vt tradamur.fNabuchodon.& Babylonijsquibus
jam adiaccntibus fcrmoncs prophctaru,lcgis,apoftolo.
ru:&ipfiusChriftihortantnosadpoenircntiam,,puocat
adlalutc.Siaudierimus, credimusci gdixit:Etcgopcni-
tcnria aga deomnibus malis qux locutus fum cis faccrc.
Hieron. adEufcbium. Quiavolumcneftlongifllinnl,
& in plcrifque hiftoria manifefta in leremialata cxpla
nationcm non qua:rasfuperhismaxime quxiain aii;
prophctisfuntdida. Vtnihil defitin fcnfibuscum mu!
tu dcfit in verbis:flaminatibiatqifubtcgmina&litiap
parabo, tu ipfi^vcfle pulchcrrimamconficito Citcri^
phctJE,vtI(aias,Hofee,Iohelfuerutantecaptiuitatcdua-
rnm tribuum.f Iudx,& Bcniamin. Alijpoft,vtDanicl
Aggajus & ZachariaSjIeremias vero & Ezcchias immine
tc captiuitatc prophetauerut, altcr in terra luda, ahcr in
Babylone.Icrcmias puer prophctare ca:pit,tcrtiodeciaK
anno lofix rcgis luda filij Amon : prophctauitq; fub cf
dece& noueannis,& fubloachimfilioeiusannis ii.iS
fubScdcchiagvltimusfuitreguIudaannis 1 i.vfqucad
quintu menfcm quoa Babyloniis captiuata cft lerulalc.
loachaz vero & Icchoniaetrinj menlcs fquorum alterin
Acgyptum.altet cu matre dudus eft in Babyloncm tcr
fupradidis annis6omputantur. Ac perhocabcxordio
prophctix fua: vfqueadcaptiuitatcm lerufale inquafic
ip(ccaptuseft,^phetauitannisquadraginta,& vno.ptic-
ter illud tepus quo in Acgyptu dudus cft, ibiq; prophc-
tauit in Thamnis ficut in hoc ipfo volumine cotinctut.

^ CAP.

L Y R A N I I N

P R AE F

Rophctam in Gcntibusdcdi icverbumpro

pojitumfiribitur hr. 1 .b. tt didumfuitfibi d do

mino. In quo pofjunt notari quatuor cauf£ hum

Itbri leremiaqtiem habemns prx mambus txpO'

nendum videliiet, Caufa ffficiens materialis,for-

malisy&finaiis. Caufa vtro effitiens duplexeflf

Caufaefli- f^naprincipaHs/.Deus reuelans omnia in hoc libro contenta. ^tia

cien». inJlrHmentalis,fsilicet,faijdius leremias qui SpirttufJanBo di^antt

fcripfit librum iJium.Ei hac duplex caufa ifficiens notatur,curr. dl-

titur : Dedi te, ita quod infuppoftto huius verbi dedi, qucd iji ipfe

Deus,expiim:tur cau(a efficiens principalis.ln hoc av.ti m pronomi-

netc,caiifa cfficiehs infirumentalis.Et de vtraquepoteii accipi ill:id

qucdfciibitur f^i^cch.i.d.Fili hominis fpcculatortm dedi te domiii

Jfrael..4dboceinm ponitur fpeculator ineXielfo,vt d longcjpecu-

letur,&quf viderit fideUtcr annunciet:& ftc fecit leremias, vtfid

tim vtdebttur in qwdam generali: (< plenius in profecutione libri.

Caiifa ver6ma>erialis & formalis pojiunc votariin nomine prophe

t[,cum dicitur: Trophetam . .Ad cuius inttllt (lumfciendum qnod

propbetafecnndum intcrpretationem nomims dicitur quafi procul

fans,quiu faturjeu denunciat ea quxfunt longinqna d naturaii co-

CaiiA matt- gnitione humana. Et i[ia quantum ad prajens funt in duplicigradu,

riaJii. ^j^ atiqua funt huiufmodi propterfuam tminentiam rijpedu in-

telledus nojiri,cuiujmodi fnnt diuina.ad quife habet intcllciiiis no-

p.. . . fierftcutoculu$notiu<tadlucemfulis.z.tMetaphific*. Inttrilia

° P ^"' verdvaldilonginquum&remotumelidcognitionenojlraincarna

tionisdiuime myflerium. Excreaturis enimpotcfl homo deuenire

in cognitionem prim<t caufx qu^ Deus tji , quantum ad multas eius

condttiones,^:^ fic Thilofophi concluferunt deDeo plurimas conclu-

fiones Similiter natura humana per fe accepta,non exie.lit (ognitio

nem nofiram, fed vnio natur^ diuinx & humanx in Juppofito ver-

bifupra modum tranf endrtficuliatem intelledus humani. AJyiie-

rium aitim iflud di.ni<ncfauit hremias prophrta ititer alios valde

chv 2<„z dicrns. lccc dicsvcniunt, dicitdominus,& fu-

fcirabo Dauid gcrmcn iuftum & rcgnabit rex,& (apicns

crit & faciet iuditium & uiftitiam in rcrra.In dicbus illis

fal uabituc Iuda,& lUacl iiabitabit confidenter. Et hoc cft

I E R E M I A M.
A T I O.

nomenquodvocabuntcum dominus iuftus noftcr. H«
enim autontas ad literam de ChriHo dicitur jecunaum ornnes dado
res Hebrps & Latinos,vt plenius vidcbitur ibidem domino conce-
dente. Ter hoc autem quod dicitur. Sufcitabo Dauid germen i«flw.
txprimitur humanitas Chrijii, quifi&us e(i exfemine Dauidfetu>
4um carnem ad {{pm. i .a.Ter hoc autem quodfubdiiur : Et hoc f/
nomen quod vocabunt cum dominus luftus hOjier,cxprimitur dim
nitas Chrifiiclarius vt mihi videtur quam inaltjs libris veterts tt
fi.tmeiiti:quia vbihabcmus dorr,inus,>n Hebrxo hab(tur,nom(ndo
mini Tctragrammaton, quod fecundum antiquos dudiorey HcbrtK
rumfic ttiam apprcpriatum efialuljimo creatori,vtnon liceattf
fum nomcn de alio dici , prout plenius dicetur dcmino conud(nu
quando ad locum ilLum veniimus. Et quia leremias ita clar^ Cb
Jii myfierium denunaauit,prophetich pottii dict di u- . '0<i Itribi
tur Luc.i.g. Et tu puer prophcta altiflimi vocabcris,fi
yalde clare exprtjfit altituUmtm Ju^ diun.itatts, & hfc 'Ji »wl< '
principalis hiuusjibri. vnde dtcit l\ab. Sal.fupcr g.cap. Zacbarh
quod Vhiuerfi prophctx non fitnt locuti nift dc diebus MiJJle qnv
eji tntelligendum dc principaii intentionc eorum , quia dt plurii>:.
alijsfunt locuti.Et ftcundum hoc,Deus humanandus eii fubtcdH
in vmnibus libris prophetalibiiS,fn ut Deus humamtus in Euangi
lijs:quia quod propheie nuncianifutmum, Euangelifif narraitfn
Bum.Stcut enim Deusfub ratione abfuluta tjijubtt^um in toti [a
crajcriptura,ftc efi inpartibus eiusJubitBurnfub rationibus daer
niinatis, vtdi^umfuit plenius in principio Genefis. ^liaveri
funt longinqua d cognitione humana propterjue entitatis, & vai
tatis dejicientiam , cuiufmodi funt futura comingentia, dequibu
non eji determinata veritas apud nos,Jed efi d'terminaiaapudDei\^ .
Et de talibus eji propbetia fecundum quod ditit '-''Jhdorus juft ' }^
Tfal. Vrophetia ejl diuina infpiratio rerum eucntus immebiii vc
ritate dentmcians. De talibus vero erat deftrutiio ciuitatis & ten
pli , & captiiiatio populi per T^labuchodo/iojhr futura: quam len
mias prophetic^ denunciat, &Jcribit in hoc libro, in tantum qio
voluerunt eum propter hoc <j(cidere , fccundum quod dicitur inf>
26.d. luditium mortiscft yiro huic,quia prophetau
aduerfus ciuitatem iftam. tt hcc ejt materia butus librifd

' ' * dai.*'

8i

jjyii ftib mmine prophetx dep-gnata. Caufa etiam formalis huiui

fotn / tri/»'"'<'»i/nf />rop/jf^« dejignatur . Circa quod fciendum quod

duplex e/l fortna Ubri^jiilketfurma traHatui &foima tra£iandi.

j,orma vaHatus, rfi diui/io Ubriperpanes & capitula de qua vide

liturinprofecutionclibri. Forma vero tra^andi eft modus agendi,

qiii tnodus efi propheticus dtjcribendo diuinas reuelationes Jenm' ^

fit{ias,pyopter (juoddeipfo potefi dici illudquodfcribitur lol>.6-b.

Hic eft vere proploeta . Ei dtcituryerk prophcta , ad dijjerentiam

pfcMdo prcphetarum , qui non prophetabant ex diuina infpiratione

fitut leremias ,fedaliquieorum ex propriaficlionepropterqu^ftu.

jtlij ex rcuelatione dxmonutn quifunt mendaces^propter quodfalfi

erant,vt in plurtbus demonfira/.tprophetif eorum.CduJa finalis hu'

inal w^ ^'^" '^ vtilitas vaiuerfalis eccUfi£,qu^ colleda cft ex omnibus

leremiac Cap.I.

J82

Gentibus.Etlncfins notaturyCUK dicitur : inCentibus, ideftad D
vtilitatcm omniurt, Gentium:proptcr quod de ipfo poteft dici illud
iJa.^Q.h. Dedi tc in iuccm Gcntium,vt fis falus mca vfq-,
ad cxf rcmum terra: , vtfit verbum dommi ad leremiam dicen-
tis: Dedi tc in luce Gcntium , adilluminandum ees luminefi-
dei cr claritate morum, vt fisfalus mea vfque ad extremum tcrrf
& hoc denunciatiu^ tantum,quta Chriftus efl falus Gcntium cjf-dt-
uifecundum quod diiiur. Operatus eft falutcmin medio ter Pfal./j.c
ra:.i. m lerufalem , qu^ eji in medio clmitate terr^ habitabilis, in
qua operatus eft falutem humanam per Juam paffionem benedidiam
& refurrcflioncm C afcenfmcm in calum,vbi cum patre &Jpiri
tujitnfio vitiit & regnat in f^culaf^culorum ./imen.

e A p. I.

y V 7^- Vcrbum
Dci.quiavcrbafcre-
miz vcrbum domii^i

■f* Hicronymus, Poft

exordium vaticina-

tionisleremia-.jj.^-

phetiae anno,Ezcchi-

el;inBabylonc his q

cumeocaptiui erant

cxorfus cft ^phctarc.

* Thcodorctus.Du-

plicigratia pra^ditus

erat prophcta , faccr-

dotali & prophctica,

& illamquidemtra-

xit agencre,hancvc-

robcneficio fuperno

adcptus cft. Referi et

icmpus prophctias.

Jn dtib:ts,&c.McmiD\t
. ctiam eorum qui de-
^inccps rcgnaruntadextrcmam vfqucobfidionem .

b in !//e^«y,£?f.Hicronymus . Mirabilis Dei clementia.Ia

captiuitatc vicma,& Babylonioexcrcicu vallantc lerufa-

!icm,nihilominus populum ad pocnitetiam vocat , mal-

lcns fcruarc conucrfos.quamperderc delinquentcs.

c Vnujquamte. Nonquodanic concepiionemfucritvt

hsre-

lEREMI^ PROPHET^.
C A P. I.

f Hic funt.

K ErbalcremiiefiliiHelchixdc Sacer

a1 tcce loiiK

dotibus qai fuerunt in Anathot i

lVicu!ujeft,iu tcriioab Yibemiliatio fldi-ltquia.

a«:floc. *

in tcrra Bcniamin. Quod fadiitn ^

'*\iii;^ii '■lat 'n principiospud patrcin. ^'

eft verbum domini ad eum in dic- ^
buslofig filij Amonregis ludain
tcrtiodecimo annoregnieius. Et
fadum cft in dicbusloachimfihjIoTi? rcgisiudavfq-,

•^C^i vli imis rogum luilj.

adconfummationem vndecim; anni Sedechi? fihjlo-

f Lxx Ca[>iiuit,'tcin.

fixrcgis luda, vfquc ad tranfmigrationem krufalcm

afQnou crat in prinri[,io apud Pc.uii, in quo loquunturFrophetz.

in mcnfe quinto . Et fadium elt vcrbum domini ad 6

af.A^u. ITMatris. cf In piatlcient;».

' me dicens : Priufquam te formarem in vtcro , noui tc 7

hrcrctici fufpicantur.
Scd qa pfciuit cu do-
minusfuturum ,cui
facienda ia fadtasut:
qui vocatca quaeno g
funttanquamcaque
funt.

* Hier.Priufqua,&C. Primaparte.

Quidam hOc locum curx p»tbr.
fupcr faluatorem in «^P-7-
telligunt,quiproprie *^«°*'''
propheta Gentia fuit
& pcr apoftolos oes
nationcs vocau it.q u i
priufquainvterovir
ginali formaretur,an
icqua de vulua cxireC
fandificatuseft in vtc
ro& notuspatriqui
fcmperin patre,& in
quo fcmpcr patcr.

* Origen.Ieremias.
hoc pra; c^teris dccus
confecutus eft Abra-

haprophcta nucupa-
tuscft in co q^ df. -Tropljcta eft & orabit pro te.Et tfi no di-
xit^ad cum. Vnufquam te formarem,&c.Scd poftca m extrcr
mo vit.-c temporc fanftificatuseft Abraham.
* Thcodorctus. Elcdiononiniqua. Hancenimnotitia
pr^ceftit.Nouit enim tumquc fanftificauit.Nam cogno
fcit omnia priulquam gcnerentur.

a v/f»«-

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. I.

VEtba htcmis.fi.Liber ifte diuiditur in duaspartes fciUctt
pro^mium & iraBatum.SiCunda incip!tJbi:Et fadii eft.
Ttimainduas, quia prirno pouituratttoris notificatio, fecundo Ja-
Bafihi (ommiffio,ibi.Sc fadum cXCirca primum nutificatur an-
tor,prima ex nomine cum dicitur.

I Verba lcicmix.Supplefunt quafequuntur in hoc libro. Se-
cundoex^entre,cum dicitur.

3 Filij Hxlchiae. Qui fuit etiam propheta, lick non tamfamo-
fus jficHt leremias.Ethoc Jecundu rcgulam Hebrprum qu^ dicit,
quodquando in principio alicuius propljtti^ exprimitur nomen pa-
tris iplius prophet^ inteW.gendum eft quod& pater fuit propheta.
J De SaCCrdotibus.£.t quo patet quoque dignitasfui generis:
quia tribus Sacerdotdis commixta fuit tribui regie propttr fui di-
gnitatem.Tertio ex loco,cum dicitur.

4 In tcr. Bcn. Dicit enim Hieronymus in prologo huius libri.
quod Anathot efi vicus tribus milibus di/ians d lerufakminfor
tc Beniamin Jitus.Quartd notificatur ex tempore,cum diciiur.

S Quod

5 Qudd faftum eft verbum dhifSccEtfciendum quodiHui
quod non efl pronomen,fed caniHnHio.Et poniturpro quia,& refer
tur ad id quod dicitur in piincipio.vctha lerem. Et ad oJiendedS,
quod h^c verba procedebant ex Jpiritu diuino,dicitur. Quod fa-
^u eft./.^aia fa3um eil verbii dominiad eum in diebus Joftf,&c,
Tacentur hic duo regcs quorum temporibusprophetauittf.loacha-:^
(i leihonias filius Joacbin,eo quvd qmlibet eorum regnauit tanttm
tribus merftbus : &ftc tcmpus eorum computatur Jub alijs regibur
vjque ai tranfmigrationem lerujalem ideft , captiuitatem populi
eius & ciwtatc dcJtntcU pcr \abi<chodono(or in mcnJequinto.Con
tranum victetnr itifia ^9. vbidicitur. Mcnfe^. J.dicmcn-
fis,apcrtacftciuitas,&C Dicendum,q-.odmenfe quarto fuit ca-
pia d Babylomj<: ,vt ibi riicitur, fed ciuitas nonfuit deftru^i,nec po
pulus in habylo<iem dticlns donec fuper hoc audiretur voluntas T^a
buchjdonbJ'ir cxijtentis tuncin ^ntiochia,per nuncios ad hoc mif
fos,'}ui rrdierunt menje quintOfVt diciturhic .

6 Et fadum cft ver.do.ad me diccns.H/c confequenter de-,
Jcribitnr ccjmmiJJioJatU leremi^ de aciu prophetandi,iim ei dici-
tur a dnm'no.

7 Priufquam tc forma.in vtcro noui te: t^oticiapridffti
nationis,quicJc abtetemo.

*iEttan-

W 0 t( >A L J T E J{.

j I ^"'^'«rfrfwjf.Pcrlercmiamquicxcclfusdominoin-
terprctatur.bonus prajlatus vcl dodor,vcl prxdicator fi-
gnificatur.Quilibctcnim iftorumingradu fuocftcxcel-
iu$domino. Huic autem dicitur adomino.

7 Vriufqtam teformarcm in vtero noui te.& c^tera.Ytcrus au
tcm in quo formatur,cft ftudium facrx fcriptura::& in
de exit veleducitur a domino vt applicctur rcgimini po
puli vclciusdodlrinxXcu ipfiuspra»dicationi,& prophe
ta conftituiturpcrdenunciationcmfuturxp5nx& glo
ris.Pcr hoc autcm quod dicitur.

Tom. 4. T a

5%

GIoford&NicoIaideLyra ^84

•5« Origcncs.Etiamfividcris aliqiiando iuucncmpro-
phctantcm.non diibircs diccredccoquiafccundumin-
tcriocm homincm fcnuit, vt Hicrcmi.vaccidir.Iuuenis '
cnim crat l'ccundi!ma:tatcmcorporis,rcd quoniamdo- '
minus dcdcratvcrbaluaiaorceius.nicritoadcumdici

tur Noli diccrequia
I
2

0 a Untequam de yulua. Hicr. Orig.Sccundum iilud Pauli.

A Tcfl^ua cbplacu it ei qui me jegregauu ex vtero m^t' is Wf .i O' vo

loan 1 4.b fam ptr gratam fuam:rt reuclarct filium juum in mc, vi l uang:

«iLi.c li-^armeumin GfJinT^.Ioann.fanaificatusquoquc in vtcro

& Spiritumfan£luin acdpit,& in vuluaaiouctur,& pcr

osmatris loquitut.

.„ ,„,. b .4aado.niuf.Y>ctc a g^ antequim cxiics devulua.t fandincauitc^&pro-

■\inh^l4.h Itat OITJOU qUOu prO «.nvti.iovtu»cftl b-voarbii-lr.

«n.i cininaitatcnopotiuflinc- phetam in gentibus dcditc Etdixit: t Aaadommc

2 • ' C (T^ jlQuaLiNeconliiJm» iia'«m vjni hom:n f. ipiem.a eius a^hiient voluntiicm.vt pcigai

« tCnOISVOCISlCCUC hibebi$itiecoiiiite,nqiJCunftacolr.peas:Apeii ts tunni Bcimflcbo illud.

dicit: (^ illcquafi ma ^ mjnus ad mc: Nolidiccre.quiapucr fum , qiioniaiyi ad 4

cnaj,5c robuflac a;ta -i • « • r

tis corripitur , quafi omnia qu? mittam tc , ibis: & vniucrla ciu?cunquc ma-

»..^r^ Uiii.-f.-.nio rl-»- a^N<-con)jd"csniii't,tudinciii cuium ail quos loquuiur '>^e« , (cd me ^ui iec.i[i. fiin.

tur.quivcrccundia, j daucro, tibi ,Ioqucns. Netimcas ataciecorum, quia

&r.ii^or/»rl<-rr,rafiie i«Habebis nie coinitem i|Uo cunfti complew. bf.^Ion quort pcrfecution.bus Stan^aitijj

pUUUICUCkUiaiut^. carrii.miiltacoinipafru., ell.fcdvtomniapitientcriuprrctac non cedat. (*ytKr

cgotcctjmrum,vtcruate,dicitdominu_s, Etmifitdc)- 5

C j^Fi!iuniprrqj-in omnia. « Vt hunianam finillitudinciii vidrns non cxpmefcst.

b^Vthunnnotumaituum (imiliiudncm videnstangi non fotmidct. ^^Patcr. «Q^fi.
viriliier «jc,}( c oturtetur cor tuuii»

minus manum fuam , &i tctigitosmeum. Etdixitad
'mcrtEcce dedi verbameain oretuo,ecccconftituite ^

r i^Poftula i ine *;d.i!>o tibi ifenics hxte.tuam. blM'"'- t

hodie fuper Gcntes & fupcr rcgna, ut euellas & dc-

I(a.<.c

ok>. cfolitx.

OfnclnmprfC VoH dutn .GxC2,Or.

dicandian fit Ofliciu prcdicationis
appetenduiD ajjj laudabilitcr appc
tfir, ad quod alij lau-
dabiiitcr cogut Ifaias
_ .n vlt^:orcobtulit.dt
ccns:£«f fio mntn me,
Icrcm. bimiilitcrrc-
ludat diccsr^ jfl«io.
i^fKi.Ab vtrifquccx-
tcrius djuerfa vox prodit , fcd non a diurrfo fonte dile-
ftionis.Duo.n.funtpracccptacharitati.s D< i.llamor & ^
>imi. Ptr afliuamcrcovitam proximisprodcnccupilcs
Ifaiasofficium predicarionisappctit.Pcrcontcplatitiam
tj«.*.c ^u« Icrcmias amore Dci inhereredefidcrans.miiti ad pnxdi^-
ecckitaflicts candu rcnuit.Hic nc tacitxcontcmplarionis lucralcque
P* "y,"/.* dopcrdcrct:Ille ncdamnaftudiod operis taccndo fcnfi-
rct.iScd notandf),quiaqnirccufauir, prnitusnon rcOiiit,
& qui mittivohiitanicfcpcr att?.riscalcu!u purgatura
uidtt: neafunonpurgatus adircquisfacramyflcriaau-
dcat,3UtqncDeuselegit fub humilitatis fpccicfuperbe
cotradicat.Quia crgo difficilc crt purgatum Ic cognofcc-
re,pra:dicationisofficium tutiusdccfinatur.Non n'iperti
nacitcr declinaridebet,cum adhocfuicipicndum iupcr
na voluntas agnofcitur . Qucd Moyfcs virumquc mira-
biliter cxplcuit qui pra:efle tants multitudini, & noluit,
& obcdiuit.Forte.n.fupcrb. cfltt.fi ducatfi intrcpidusfu-
fcipcrct.vcl autoris impcrio obcdire rccufaret.Vtrobiq;
crgo fubicftus , & prascflc populis (efemetichdo noluit,
& tamcn dc imperantis viribus prjcfumcndo confcntit.
d 'N.e timeas. ^Thcodorctus.Hoc ctiam diuino Mofi di-
xitDominus. lllicnimminifleriumcxtimcfccnti ac di-
C centi. Qui ego fum vt vadam ad Pharaonem.inquit Do
minus,Q«onMw m tecum. Eandem facris Apoflolis poUi
citatione dedit ratam ac firmamquoscumiuflifletdo-
ccrc omnes gentcs, profpcciens quomodo vndccim , &
paupcrcs& facultatediccdidcftitnti vnincrfam tcrram
pcragrarent,anibiguitatcm foluitjCxcufToque timotedi
xit.£cce vobijcumjum vjque ad conJummaUuhein feculi .

pncrcgo (um.
c Eitt.ijitf&c.^i^onvi
dum.quod hic man'
Dci mittitur quctaii
gitosProphcti.Etdi
citur: EcitdfJivoh:.
n.eainorctuo. In Ilaia
fcriptijeft.£fr/jjf//,yf/i
vnus de SeYaphim^iirin
manu habcbat carbonem
(jucm forcipe tuleratdt
alcan, & tetigit asih(T(,
&c.Qniz Ifaias pcrfc-
^^■etaiis erat,c«; ini
muda labia habcbat,
& in mcdio populi
polluta labiahabctis
habitabat, mittiLvr
de Scraphim qiiino
manu, fcd forcipe&
carbonetacatoscius

One.4

iniquitatcs ciusaiifc
rat.Hicaut ipfiusDcimanusniittitur,non vtpeccata au
fcrat,q multa pcr pucritia no fccerat,fed vt loqucndi gra
tia tribuat.Ezechielvcr61ibrudeuorat.intus& forisicri
ptum.f.tam facramenta diuina,qua fimpllccrahiftori:;
contincntcm, leremiaos tangitur , & domini verba tri-
buuntur, vtconfidentiamaccipiatprxdicandi.
f y.t eutllas,&i. Origcncs- Non aliquis exiftimet trirte
quiddam Icrcmiam reccpifle, qiiiaconftitutus fitadera
dicationcmrcgnorum&gcntium . BonitatisDciiftud
cft iudicium,cradicare viria pcr icrmones.iniraica ccelt
flis rcgni rcgna dcftruerc & bcllantes cu fua geiltc cuer-
tcrc narioncs, eradicarc & fubucrtcre.
■r Idem. Quid cradicat & quid (ubucrtit ? Cogitationcs
pias& caftas.Qiiatuor triftibusduoletas fucccdunt. Ne
quccnim poterant £Edificaribona, nifidcflruclacflent
niala : ncc plantari optima, nifieradicarcnturpcfllima.
Otnnis (Him pLintatio quam nun ^l rntauit pater meus 1 ^iejin^&c.
Et xdificatioquae noneft jedificatafuprapctram-fcd fu-
per arenafcrmoncDci rufFodituratquedeftruitur. llla
aut quaconfumetdns fpirituorisfui,& dcftructaduen
tu prcefcntia: fu£B,orane,fcilicet facrilcgam pcrucrfamq;
dodrinam difperdctin pcrpctuum.Ea vcroquaselcuanf
contrafcienriam Dei.&infua confiduntfapientia,qusr
cft apud Deu ftultitia,diflipabit atque dcponct,v t pro his
xdificcntur humilia , & in locum fuperborum qusdc-
ftruftafunt & euullacxtruantur,&plantcnturquxeC'
clcfiafticx conueniuntvcritati,dequibus: Deixaifiatio
tJiis.Dci agricidiura ejiis . Muiti hunc locum fuper perfona

^ Chrifti

NICOLAVS DE LYRA.

» I Et antcquam exi.de \\x\.Tepurgdndo ab onginali in vtero
matrif per graiiam faniiificantem .

2 Et prophctx,&c.n««c tibi ofiditm prophctandi imponendo.
£t qt<iao{ficium rjl magnum,ideojubditur excujatio lercmi.t.

3 Et dixi A a adom.Dcus.£r dicunt atiqut expofttores,<juod
fjic ter por itur a:quia lereniiasfi excufat a tanto officio propler tri
flict dcft6iKf.<£tatis yfcientia &• eloqnentiA: quia adhuc crat iunc-
nis,fed lj<tc expojitio procedit ex ignoratitia Hebraici fermonis vbi
poniiur hic vna dilito, & dicitur aha compofita ex tribus literis.f.
^leph he& he,quia bis poniturh^c litera he, & hxc di8ioficJo-
rtat aaa. Litera enimhe,aliquatido [onat in Hcbrttoficuta in Lati
nc:&efi difla diHio, interieHio dnlentis vel admirantis. Scd qnia
Dehspoteflfupplere omnem defeiium. Idcbjubditur.

Noli

4 Noli diccrc,&C. q.d.potens fum cem dcfe£lum tuum fupple-
rc,^ te ab impugtiutiotiibus eoiu quos tu formidas prutegere.Sck-
bar.v.leremias quod prophttx qui ante cumfucrant, ptrjecntiune!
yfque ad morU mjufhnutraut rnaxiine terripore Manufie tegis , r,
habrtur.^.Reg.Et JubditHY iniiititiio officij,cum diciiur.

5 Et mifit dominus,&C FidU cnitti imaginaua vifioneqio
fi fmnliiudintm honurns Dcum rcpra.fcntatnis ,os lercn:ierriurA
Jua iangcntis,&intellcxit quvd per hoc dcfignabatur collutiodon
prophctix fibi dat^. a Deo.ldeofubditur.

6 Ecce dcdi,& C. Et quia Itremias non fohm propbctauit con
tra rtgnum luajc ,Jid ttiam contra plura atia , vt vidcbitur iiifn
ideo Jequiiur.

7 JEccc conftitui &c. Vt cuclhs. idefl euellendo dennndet
transftrchdos inde habitatorts .

^t Vt

M 0 K^^ L l T E R^.
\ t Ecce nefcio loqui. oftcnditur quod quilibet rcputarc fe
dcbet inlufficicntcm ad officia dida,propterquod valcn
tiffimiviri legunturofficiumpaftorale quantumpotc-
rantrccufaflc.lcilicet /1 mbrofius.Grcgorius, Auguftinus
&plurcs alij. Scdmultivaldeinfufficientesmodofcin-
gcrunt impudcntcr, ficut auiculafeflinans adpr^dam.

& mufcipulam non attcndcns.

4 T^oli diccrt. Scicns cnim circa fe voluntatcm domini
de fua promotioncdcbcthumiliterobcdire; & fjcfccc-
runt fandi predidi.

5 Ei mijii,is-c. Promotiscnim ex ordinationcdiuina ip-'
fe dat gratiam cxequcndi dcbite officia impofita.

t rrt«e//<w. vicia.

t MO-V^-

i»)

1

cremicc

G

y86

^l^j.j(^iaccipiunt.Tcremia?.n.intcrprctaturexcdnisdomi
' -, quideilnixitrcgnadiabolijqusfibiin excoKbmon-

ap.I.

«je co«/b/jrj /«'??. Adhoc.n.corripitdominus,vfemcndcf- D

quomodo nux & amygdalum amariffimum habet cor

ticem teftam duriilimam , vt dcrradtis duris , &c amaris»

frudtusdulciffimusreperiatur: ficomnis corredio,&la'

borcontinentiKamarafunradprefcns/cd frudum dul

^ pniidpa r<^" ene-
fniuin vnwf.Vco his
euulfis,dertruais,
pcrditis,&in infe-

flHo.na.

*jj^*^}^.nikr<ir,aducrrarias perdidit potcftates.dclens chi-
lociaphii'" errorum in cruce. De quib.poft hiftoria: ve-
ritatcm tropicos dicitur . iijan fremuerufii Gcnus,cf pop.iU

ftfMM' i^^t marv^^'* a.;R.fg,udiaboli. fEcdefiain.

ftruas , 6^di(perdas, & difTipes , & «difices, & plantes . Et
fadtumeflverbumdoniiniadme, diccns: t Quidtiivi- j

a llntcrrcgstioneexcitat. b ^.*i) am>sda'u!ii. 1 Oequa Viiga tui & baculus tuus ipfaincconfo- a

■ * ""' *"• «ftcMia.f.conlidctat.vt pei- ^

5

lata funt.Et alibi (^i J vuinsHii virj^a veniam ad vos,8cc.
cutiat H coifip jt.

■ ~ " b

cifilmum pariunt

Vn vctus iila Inla c. Notcnt dTce

Literaiu radiccs a "*•,

marc,frua'dulccs.!r/::;;;j,t

b Ei. faduni c,'. .Gra lo celei iter

riora dctraclisxdi a des leremia ?Etdixi. Virffamt vio;iIantcmei^o video. Et <5 ripiimtur, quino f«<^M.a.

ficatur & plantatur ^ ^ ^ ~ ' • ^"

ccdcfiaDci. .Super

a10..,niacpnfiHcrans.

dixitdominusad me. Bene vidifti: ojuia t vigilabo ego ^ virgacorrigi vele js
^ fuperuerbomeo,utfaciamilIud. Etfaaum eflverbum ?o m Ol1l"a>SS

Icremixautcmper

lona nulla dubita- ,-.... ,. , ,. ^ ., ., .r- i- •

tiocft,quiinmanu dommi lecundo ad me,ciicens. Quid tu uides?Etdixi.

laCCipit CaiiCCm me a^acjeui Babyloniuii.&vibuuileiufalemfignficit,

fiplcnumvini, & c Olljm fuccenfum ego video, &f faciem cius a facie
— inare iubctur

datim pcccates cor- floreinem.

"ceci^.a.

lueruntpercutiente ^ttt Pf.
virgacorrigi vele .
mendari : mittutur

jomnibusnationibus.

« Ongcncs Dci verba priuseradicant , deftruunt.per-

!dunt,& pofteasedificant^&flantat. Obrcruaiiimusrem

per in icripturis , primum eaqua: videntur triftia nomi-

Inari.deinde ea qu;Ehilariora funt.fecundo dici.£ij<) ouida

a\u&ep viutt^f '!'•'. Nondixitpriuscgo viuiticabo & poftea

^- decidam . Hx'cfiinteiligcrentmircrrimihserctici, nun-

.lam ad nos deferrent crcbro ifta diccntcs: vidcfne Dcii

j,is & prophetarum quoferus& inhumanus eft.

(^irgam «^''"♦'««'.Virgam vigiliarum.LXX.bacuium

iccu proprcrverbi fimilituJincm.Vigilta.a.& vigil &

gilarc, Hebraicef3chaddicitur,& nux feclicd. vnde in

.qucntib pardusvii!;ilanshocnomineponitur. Quod

&inDaniclciuxt.-TTlieodotionem fcriptumeft, vtab

ftfboribus (chino & priao:ille.f & lentifco fciftio, & fer

ratioadnlteris prcsbyreris decernatur.Et in principioGc

icfcos A viroquidiciturls,appcllaturifta mulierquafi

juidam virago Qiidamvirgam vigilantem atq,- nucca

jiominum imcUigunt Dcquo Ifaias. ExiOit virga de radice

. iq/e. Vndc.VirgaAaronquacputabaturemortua, inrc

furrcflione domini floruiffc narratur.

■'? Thco. Vigiliasappellatexcitationem ad vindiftam:

; bnganimitatcm vcr6,lbmnum. Inquit.n beatus Dauid.

Ixfrge ijuarf obJc-ff.is clnrniuc . Et itcrum. excititns ej tvnqui

^ iormvns <inm!< «5,virga amygdalma indicat obfcure cderi
tatc vldifls.Sigde florethacarboc antcreliquas arbores
^* Moralitcr . Virgam vigi . yirga tua eir bacilis tuus ipja

mt

N I C O L AV s D E L Y RA.

1 Et deflruas.ij -^/««w ad occidendos.

2 Et diiperdas.<'//«art?i<»J ad fugientes pcr diuerfjs vias.

jj Et dillipes. qujntum ad moricntes infuga velcaptiuitate.
'4 Et sdifices,& plantes./.rfc»»nf/ef luUos re^dificandos, &
piaManivs inima jua . i^iiod impletii fuit tempore Cyri,<]ui dedit
populoticeiitiatn redeudi ta tcrram fuafrt,& rtcdificandi teritplum
0temporc ^rtaxerxis quidedit luentiam T^eemie readiftcandi
amtatm lerufalem: vt Ijabetur i . Efd. i .& tsleemitc. i .

5 Et faftum. eintto proa-mio,bic incipit traciatus.Circa quefcit
dum,} ticei pnncipaUs muieria hnius librifit rnyftenu ipfius Cbri
(ihvt Jupti diciumejiyiamcii lcremias multo djfufiusjiribitfutu-
tam cikitatis,& tempii dcflrii^.onern ff quod melius pot aciipt di
Hiftu libri jecundum ijiam matcriam. ttjecundum hoc libertfie in
Buaspartii diuiditur,quiaprimd leremias hanc defiruHionemjitu

jatn denHniiat, ',eciind6,'pfam faciani deplorat in Threnis,qut notl
Kiii libtr diiiincius ab ijto, 1^1 patet per Ilicronymum m prologoga-
^calG , qui prologus ponitur in principio libri l\eg. Vrima in duasy
\quiaprimo futuram defiruilionrm dcnunciat.secundo dicia epilo'
gat,c, 3 . Ttima adhuc in duas , quia primb pr.cnunciatur deflnifiio
Itidmm.Sectindo adutrfariorum iuorum,cap.^6.Vrimaadl}uc in
duu,quiaprimodenunciaturdtcladcflrutVtoproplKtice. Secundo
h jlorici cap. 3 9 .Trima adhuc m duasiquia primo ojienditur defiru
iiiociHitatis lntuta.^ecundofubditur huius deflruHionis caufa,ca:
feq.^Piimaadhuc in duas,quia pmho ponitur didia ofienf;o.s'ecuii-
do prophetixconfortatio ibi. Tu CTgO.Ojienjio vcro defirutiionis
\f'*tttr£fuitdupttcivifione.Secundaponitur.ibi.EthiX\XTncA.Vri
\*naponitur,cumdicttnr.

6 Quid tu vi. \Qn qAxrit Dominus ex ig»orantia,fcd vt ex^eius

M 0 l{ .A L J T R l\.

I Et defiruai.Hxrdcos.

X Et «/i/pfj-t/ai.cyi.malorum coUisationes.

4 Et aai^.ts.YinuKs.

11 de qua plcnius Eze.

12 a Origenes.Rcqui

13 ramusde iflafente
tia,quodpropterca

fimul virgam oftendit,& cacabum igne fuccen(um,vt fi-
quidem difciplinas accipias per virgam,& emendcris, ca
cabononindigeas fiiccenfo,fi veiopermanesindifcipli.
natus & virga non emendaris.i. verbo correptionis , vel
confutatus,vcl pcenitens, in cacabum mitteris, & caca-
bus fuccendetur.

ii Idem . QuiJjfcramentumfacerdotalecftvirganu-^ .
cis.arbitror leremtam vidiflTe virgam nuccam,& prophe ^*'-'"'*"-
taflede ea,illaqu2fcripta funt vel de virga nucea vcl dc
lebete.fiue de olla fuccenla.quafi fi oftcnderet per hxc in
virga nucea eflc vitam , in lebete fuccen fo efle mortem ,
Vita.n.& mors ponitur ante faciem noftram . Eft & vita
quidem Chriftus in facraraento nucis,mors autem dia-
bolus in figuralebetis iucccnfi.
* Theodoretus.Vocatlcbetem vrbemIerufalem:ignS
autem rcgcm Babylonium , quem dcnominat a Babylo-
ne,quia Babyloa fita cft a parte aquilonis ipfius lerufa-
lem, quamquidemlerufalcraEzechiel etiam lebetcm
vocat & icola^iuscancs.

^ Grcg. OUa fucccnfa cft cor humanum , faccularium iib.i«.mor.c
curarumardoribus.defideribrumq^anxietatib. eriiens. "•
Quia a facie Aquiionisfuccenditur.i.diaboU fuggeftioni j.^^ ^
businflammatur. IpfeenimvocarinomineAquilonis *'*'*'
folct,qui dixit . Sedcbo m monte teftamcnti , in late> ibus t^-
quitoms.

c Ollam fuccenfam. Hinc dominus ad lob dicit. De narib.eius
procediifumus, ficutotl^ iuicenfkatque feruentis, halitus eiusi

prunas

refponftone conuenienttus eum inHruat defuiura dcflruHione ciuita
tis. Ideo confequenter ponitur propljetx rejponfio.

7 W\t.vi.Miquificexponunt.Vix%zm. vigiliarum./. v/^i/<J»-
uum ./. latronumqui vigilantde noile quanUo alij dormiunt adfa-
ciendum furta, & habent aliquando virga longa in extremitate rn
cinum ferreum Ijabentccurn qua extrafjunt veftes veialias resde
domib.per fenesiras,& per Ijoc vt dicunt deftgnabatur futura Jpo-
liatio ciuitatis per Chaldxos . Sed ifiud di8um proceffit ex ignora
tia Hebraici ferriionis,qui jic habet hic.Baculuro aniygdalmum ego
video.Et dicit baculim,ad dejignandum percufjionem ciuitatisfu- ■
turam.Amygdalinum,ad dcftgnandum huius perctiffionis accelera-
tionem, eo^ interalias arbores amygdaius multumaccelerat tmit
tere fiores.Et idcb ci^mfubditur.

8 Bene vi.quia Vigi. In Heb.habetur. Quia fflinabo cgo &c.
& ecide feniintia eji in litera ti(Jlra,cum dicitur.Yii vi.Etpofied
Vigi-ego.ptr vigilantiam.n.inteltigiturfefiinatio,eo modo loquen
di qw coiter dtcitur de hominc muiiu fefimante ad aliquid obtinen-
durn qucd vigdatjuper iliud: Saira Scriptura.v.non fttnper ttatij-
fertur de Virbo ad verbtijcdaliquando acctpiendo ferijum exfenfu.

9 Et (n.cf^.Hicpohitur Jtcui.da ■pifiOfCum dicitur.

10 Quid tu vi. Expunttur v liupra.

li OUam fuc Ego ui. non cH intclligendum quod viderit imagi
naria v fione oUuin plenarn igneardcnte , vt aliqui imaginantur,
fed videbat oUam bultienttm , & hoc modo communi verbo dici-
ttsr olla fuccrtifa , quando iortiter buUtt t vndein Hebr^o habetur .
Ollaw l^i^iittM ego vidco.

11 Et rajf ius.^ ehiiltitiunes eius gurt appaventinfupetficieoll*
buiiientis.1, H' brxo.n.facies ponttur inplurali.

13 Afa.aq. .a purte aquilciiiSfoiiaenim pofitaad igneni quando

•}« butlu.

f Et ptan.ln ccclcfia & bonas pcrfonas & fuflicicntcs.Et
talis prxlatus uidct uiigam uigilantem,quiaconfidcrat
finalis iudici) terrorcm.

1 1 Oi/«/w;«t.i.Poena; gch enalis horrorc,utipfc timeat;,&
Tom .4. Tt 3

5^7

Glof ord. & Nicolai dc Ly ra

y88

lumbos fuos.Diaboli.n fortitiidoin lumbis.Vndc. Um- D
^. mnioipl-t: ant ilWionibus . Accinctis lubis audiat qiiod 4 '
fcriptumclh •iurcqudormis: ^ iUnmnubu ce ChnUus ,yt ^'

iniitciur

^ prunu ardett f.u\*,& fttmmaie ereeius c^reiirtur . Quidam
A hunc locum in bonam partem accipiimt.Quod hi vidc-

lica qui in ollaarrcacxcochHinr .t^c pcr cruciatiis pur-

gati,no(K-a principcs fint lcruUlcm , 6c poaquam domi»

nusiucrit milcrtuscotuin cxprobrctcis, quiarcdcferio

(inuiljchra coluc- , ...

a f Dibot;. T''« qtoSjIomonr^Tuiloduruirft vennis. Homiae «u«m Jf«tcr»oc>tur tbliii

l i)metiHfi>gor-cal()tfcnfi ifi re«li leiunt. f Oiirx»- 1 f. ■• '^in^Vi.

aqiiiloms.Lt dixit domiinis ad mc . Ab aquilons t pand^t

fcmpcr vi^ilaas & dc fomuo confurgens impcrata facit, },
2c diCJt.

Apoct.ii.

Pfiljl.C

Gen.47.b.

t.Peut.s.

nmt.Scdhxcviol^
froiuitnr,c-|a^ & praua intcr-

^ prctatioclK

a Hfi aiores terrs,
Pe quib. jn Apoc

t^t \upe' h h ijo es

terrx. Sinc^i n. non
sfit habitarorcs tcr-
ra: fed aducnx, 5c
pcrcgrini. Vndcv-
nus corum dicit.
^f j«t//a igpjum ■CT p:
reprinus , fii"l «mnci
pjtrey mei. Et alius.
T-irMfuttf, &p(fi>ni
dies mei ({uibns ego pe-
rez*'i""r l"p^f terram.
Et Pctrus. Eledisai-
ueHis Foatt , Cilat'-t,
Cappitdicix, /tfi^ j &
Bihynix.

b tilo. J« Thco-
dorrtus.Qnidpor-
rohdECvindida iu-
ftius?Quidhacim-
B pictatedemcutjus ?
IlU .n. rclicto pro
■i iwfortecfi-prioconditorc.tig

tererc rc fa- n^Mlta lua DcOS c6
aiame «>». j^,j^,^^^,„f j^,^,^^.^^

pofl diuturnam pa
licntiam , lcpe nu-
mcrogratia fua pri
uauitcos, quadcfti
tuiijimpurishomi
nibusfcruicrunt
C T't erio acci't\(e.

t

omne malum fiipcr ocs habitatorcs tcrriE . Quia ecce ego
conuocaboo.Tines rcognarionesrcgnorum aquilonisaic

J «l-^iciti b ^O •■-•rj ci;iit»ie. c | P^i'»" i » i- t^rfi lau^ii.

dominus,& vcnicnt&poncnt vnufquilc]; foliutTi fuum in ,
introitii portarumIcruralc,& fuper omncs muros cius in

afNoDtanfo.h l iu;.l;iii. bfii.ni i oiidioiie vjiliti». clCu i> ciuiias cjjti tuctit,

o'fend»n miH.. >a m-a fuiflV rcrt .\- '-cepi (fe fi-i^ulos .viod irrreban ut

circuitu,6<frupervniucrnisvrbcslud.i. Et loquariudicia

. <Nu lu:n pecCiiuni impuii tum .

mcacum eisruperdmncmmaliciam corum qui dercli-

• fQuali.Non [tooie t .'iciuquibus fubiacet huiiiana con litio.led maximc ,ifo idoloUiria

b «■Join.i u 1 Dtum luuiii
h

c IQ^os nnn coiucrunt pait'-» rorum

qucruntmc:, &: libau:runt dijs alienis, & adoraucrunt

a ■•Qu.xl ftccrunt.nt 11 -qjo lafti funi. ^Si.i.ulacra Gentium 3t!Tentuin,?< au.uin op Sc.

opus manuum fuarum.Tu ergo accinge lubos tuos,& fur

1.V

a 103(1. Fjc quu. iUU n elt,pra.iu fuin faceie quod m<um eft-

t timcat.

ge, &cioquercadeosomniaqua:egopra;cipiotibi. Ne

alQui corrcci o..t:innon 'nfiment blSic. ■- -i Videiur tJii-. iinicienuos r-linquit fetmiditii

1 JFormidcs a facic edium: t nec enim tmie^icte faciam vul-

.a ICoincs 5c adiutoi.fjuo duceiuinseris. b «Doncc hooi: diiiiuf inpiafcntt vita.

cfEccleliun. f .■aJe.tiloiiula d>.>i ruiitd. t Jciuttas Dei £e alibi.Ego ciuiias fiinia quf

n>n pppiipn'"

tumeorum.Egd quippededitehodic inciuitatem muni-

a ICiiiali Nrc hbt. uttfic.i. b ^Qui nuila lubi^ine violaiui,noncedii imbnbut.Sc ve-

tiiltarr lit fofior

ta,& in coIumnaferream,&: in murum asneum fuper om

afT.iUseris reg.bm lu.li !cc.

nem tcrram rcL'ib. luda&c PrinciDibuseius&Sacerdotib.

Io.4.a.b

rcgib. luda&cPrincipibus eius&Sacerdoti

a^Qiiij terrcna fjpiunt^oii. im.cineni terreni noh coeleftis poita-t.

h &omnipopuIoterra;.Etbel!abuntaduerfumtc,&n6pr? t

a tln ,ao v.nctsf irttor 'ininibus. ■INe in tcntationibus luccumbas.

ualebunt, quia egd tccum ium,ait dominus, vt liberem tc 8

crc.Iob quoq; prx-
Eph.tf.c. cipiiur.vt accingatlumbosfuos. Et ApoQolus . ^fa'e ergo
juuK.H lumbits vtitrus m vtntate , C. vt accindisiumbis ,
quos Elias& lo. Baptiflazonis mortificaucrcpclliccis,lu
cernastcncant in manibfuis Euagelicc f.prxdicacionis.
Quicunqj prjedicaturus elt iermones Dci , dctaccingcre

d C/'«/r.f.Non do-
mum vnam.no tur
rim aut aliqua mc-
nialcdciuifatemto
tamquxfiipcr nio
tcm pofua lattrc
non potcll.
e Et ui (:■■• Dc qua '

ApOlloluS.C(;;,-/„M,
CT firfJn.tiitutH vw-

fa.'.j.Erpctrus,& la '
cob. Scloanncsqui
putabantur circco-
lumnneEcclefix. 3c
Paulo,& Barnabi
dcdcrunt dcxtras
communionis.

f Mururn .iiienm .

* GrcgoriusNazia
zcnus Muruscncus
cftui fallor anima.
firma&aurca, rc-
ccnlque ad pictatc
compadla. 1

g Kei<ib. luda. Si
quando rcgcs luda
( qui intcrpretatur
confcflioi&princi
pcs , & Sacerdotcs
cius, &populi.cpi-
fcopi.f &presbytc-
ri,&diaconi,&vul
gusvileatqucigno
bilc, contralanftii
virum confurgere
voluerunr,fidcifir-
mitate, habcatnec
timcat: in domino
fpcrct vtvincat.
h Etbcllabuntf&f. "ii Thcodoretus . HancpoUicitatio-
ncm fccitetiamccclcfiae.Natn Pctrodixit. inper ham p<-
tram xditcabu tcclifi.im rntam : ($ portie injeri non pt£uaUL'unt
<jrf«fr/i«yf^»2.Nondixit,nonpugnabunt,fedpugnandon5
praiualcbunt.Quoniamexaduerfopugnantes ,non finc
labore viftoriam comparant. ^ C AP.

_ t

NICOLAVS DE LYRA.

bitUit, cius ebuUttiones incipiuit a parte ignis, Cr jieSuntur ad par
^t tcm oppofttatn, & ptr boc ftgnific abjtur quod Chaldxi tiuitatem in

cenjuri venirent a parte aquilonis , & ideofequitur exponendo di'

tiam vifwnem
C « Ab :iq\i\\o.Et patet liiera-pftjttc ibr.

2 Etpo.vnufq Co.^unm.i.teniorium fuurn.

3 Inintvo por. vtnuUuspoffitegtedivelingrediquin capia-
tur.ydad /«(crijjw.folium fimm.quia capta ciuitatefederutprin
itpes in portisyin folijsfuis tanquam viHores,vt habetur infra. J l .

4 Et loqmr.reddcndo eispainam dcbitam propcccatis. "ied qu£
ritiir hic,qm ( hntdxi dicuntur veniffeab jiquiU>ne,ium Chaldea
f:t magis ad ornntem refpeHu ludex .A i quod dicendumf^juodT^.t
buchcdonofor tunc erat monarcha, vtpatet Dan./^. Et ftc regna ..^-
quilonis irant (ibifuhic{U,& pro maiori purte coikgic inde exerci
tumad veiiiendum contra lerufalem , vt fic Chaldcam , diinitteret

viunitam bellatoribtts in fuiabfentiacontra pericula imminentia ,
qund autem ponitur dupkx vifio ad ftgnificandum idem,f. ciuitatis
dfJiru^ionem,facit adiudicium veritatis,vtjermo Dei velociusco'
pleotit.,(etundumquodcxpi>(u>t lofrph deduplici fomnio Vbaraa-
nis,fiirntm futuram (i^^ntficante. Gf ».4 1.

5 Tiicrgoaccingclumbos. Hk confequentcr ponitur pro-
phetieconfortatio,cum dicnur.Tucv.AC.idefl [is ptomptus,& p3-
ratus ad exequendum mandatum meum abijciendo d te timorem i)it
manum : propter quod fubdiiur.

6 Ncc cnim tiraere tc faciam . idefl permittam , propttt
quod lubditnr.

7 Egoquippe , &C. q. d.fieut ciuitas munita non poteH capi,
ncccolumnaferrca fraiigi,nicrHHrus xneuspeiittrari : fic necpo-
teris d tuis aduerfarijs Jupeiari.Cuius caufa fubditur.

8 Quiacgotccum. quifi4minfinit.evirtutis,(^ftcpofiumie
in ommbus proiegere.

MOR^aLITE!{y

jadhocaliosinducat quia malignifpiritus ad coMrariij
nituntur.Idcofequitur. ^v

"t ili4iaeccee^o,&c. Pcr quasfignanturcongrcgationcs
da:monum Quas df hic Deus congrcgarc inquantu pcr-
mittit da:moncs fuos fidclcs tcntarc, ficut patct dc S. lob.
a bi ponent , &c. Pcr quas fignantur Saccrdotcs curati,
quia miniftri funt facramcntorum , & fic praebent alijs
adimm adecclcfiam Dei.

t Etfuptromius tnuros eius.Vci quos fignantur pr.-tlati,&
pra:dicatorcs,qui dcbcnt cflc muri ad defcnfionempopu

liChriftiani:proptcrquod demalisdiciturEzcch.ij.a.
Non oppofuiftis vos murum prodomo Ifrael.
t Et jupcr vniuevfas.i.iupcv aliorum fiJclium congrcga-
tioncs.Superomncs.n.prxdidos quxrunt d.caic)!K-sdo-
minari, proptcrquod doclorcs. & pra:latidcbcntadop-
pofitum coronari:idc6 icquitur.
7 Ego ^w/piic^e^f.rccipicndo charitatiucconfugientcs ad
■ tuumconfilium.
t Ei iH fo.ad luportationcm dcbilium.-
t Etinmunm. Rcfilkndo violentias tyrannorum
fubditur diuinum auxilmui,cum dicitur.
t Et non &c.

ADDI^IO

Et

I

eremisc

c

A D D I T I O.

lA lo cap. I .lercmix vbi dicitur in Poftilla.f »7/^ Elchix.qai
■ fuitetiam prophcta.

- Qii6dfitre^uLapudHebrxos',Qu6dquandoinprincipioalicu-
I iHsPTOphctini cxprimitur nomenpatris ipfms proplKCie, intelligen
\ j0ff eft quodpater fuit propheta,nullu7n habet fundamentum in Ssi
craScriptura,nec aliqnem Hchrxorum expoptorem.me recordarle
aijfehocafferentemdicet in quodam Thalmudtco lihrohoclegatur
quodtamen hoc non eflpro regula reputandum,i'md fecundum ^a.
f:imhi,& alios autenticos Hebrsorum expoJitores,Helchias hic no
ninatusreslHelchias ille fumus Sacerdos qui inuenit librum legis
tempore Io(i£,vt habetur ^.I{eg.zz.Qui quidem HeUhias nonfuit
fropbeta : quodpatft ex boc quod. ipfe cum alijs de mandato regis
iuitadqu£rendum verbum dominikb Olda prophetiffd , vtpatet
incapfupradiBo. iiifiav.

}{S V L. In cap. i .leremix vbipofiilla. Helchiam patrem lere-

mishic nominatum dicitfuifie pr^phetxm ii*xtdregulam Hebrxo-

rm dicentempatres proplKtarum nominatM fuifle prophetas,fed

Bitr^.dicit fe illam regul.vn non legiffe, nec regulam efje,dicit tame

in t halmud repcriri,vnde quia Tbalmudapud ludnos pro lege re-

j ptdurdex autem & regula coincidunt,igitur Burg. nega>is illud

I diSurHfore regulam concedit ipfum elfe rcgulam ex eq : quia dicit

I ipjm in Thalmudfore contentum..yf[fumit autem BUrg.quod Hel

chias hic nomiuatus non fuit propheta,fedfuit ille/ummus ponti-

fex,de quo.^.I\eg.zz.b.dicitur,quod muenit librum legis tempore

lofii& : & ad hvc alkgat ^abi Cimhi , & alios . Scdvidetur quod

Burg. per afiuriiptum illudprobat propofttum, quiafmmi pontifi-

cis ojficium fuitprophet.tre: ft enim tempore Clrrifii quando Sacey

dotitm,0' prophetix legis debuit obmutefcercadpontificis officiu

'< pertinebatprophetare,ficut diciturlo. 1 1 .g.deCaipha .• cum effet

Ton-

ip,

II

jpo

Tontifex,prophetauit,muk6 amplius tempore re^um quando pro- ^
phetiafuit in maximo vigorctdpontificis officium pertincbat pro
phetare,ergo quiafecundiim Burg.Hclchias non fuit propheta,cuvt
hocfecundiim enn.icmfuitpontifcx.ergo fuitpropheta,fahcm offi-
cio,& fi non aBti.Et ad hoc teniit argumcntum Burg. per quod ni
titur oslendere ipfim nonfuijfe prophetam , quia viiffus c!i a re^ic
ad Oldam prophetiffam ad confidcndum. .Ad hoc autem communi-
tcr dicitiir , qttod aliqui fiint prophctx aElu, fed non officio vt Da-
uid,Iob,&' qtiam plures alif. Quidam autcmfueriit prophetx vtro
qiie modo,ficHt Ifaia.s,Ie}'emi.rs,&'c.Qu idam autem officio,& non
a£iu,(icut multifummi Tontifices,&fic Helchias.Et adfedandam
Bitrgenfem contentionem potefl dici, q, non efi inconueniens rntim
prophetam adalium afcedere & ab eo inquirere diquidftbi non rc
uelatum, & ab eo infiriii, vtpatetfafiwm in multis locis tempore
regum.In primo lib. ^eg.dicitur.T^um Saul interprophetas^qui ttt
men confuluit Thithonijfam.-mnlto rationabilius Hclchias exisies
propheta potiiit confuluere veram prophetiffam^quia prophetcefpi
ritu prophetico non femper ta?iguntur,nec esi in eorum potesiate^ '
vfKs luminisprophetalis,qttiadonumfupcrnaturaleefi . Sedqttic^
quid (it de prophetia ifiius Helchinnon videtur verifmilehunc
fummiim TontifiievifuiffepatremleremM , quiapater ipfiusbit^
nominatws dicitur fuiffe de Saccrdotibus quifunt in ^natoth,qUi'
fecundim beatum Hieronymum fuit viculus ruralis, & inde acci-
dit ei leremix rufiicitas in eloquio , fuit .n. .Anathotes , vt inquit
idem beatus Hieronymus. T^ec pitto verifmile fummum Sacerdo-
tem in tali viculo habuiffcfed in ciititate rcgia id reddendttm iura
m caufis perpiexis.TSec videtitr honyfius modtts loquedi litera bea,
ti Hieronymi depatre leremix fi fuiffet fimmus Tontifex: non.n."&
honesie defummo Tontifice dicipotesi,quodfit vnus de Saccrdoti-
bus , prxfides enim cum fimplicibus Saccrdotibus non connimer^-
tur boneHcficut non decet regem popuio connumerari.

C A P. II

/; a A Dolefcentiam . Plcnius

7 i*. hocinEzcchiclclegi

ur vbi fibidominus Icru-

ialem matrimonio copu-

lat , & lub perfona vxoris

iuisiungit aniplcxibiis .Si-

ue vt ardcntiorcm mon-

ftretaffcctum pucllam ca ,

& adolefccntulam , & de-

fponlatara vocat . Qiio.n.

ricwnondumpotitifumus ,.ar-

daitius appctimus.

: Theodoretus. Adolc-

icentiam vocauit ,initium

vocationis ludxorum.Tuc

.n.ipfein Acgypto mifere

C A P V T II.

T fadlum eft verbum do- i
miniaclmedicenSjtVade ^

alAlie aperie.vtnemoexcufationcm ha-
hr->' ^Habitatoium fcilicet

& clama in auribus lerufa- 3
lem,dices.H?cdicitdomi-^ ^
nus . Recordatus fum tul 6

«"C^ufi.Hci- lotuin miiericordiiraeaceft.non meiiti tui.

a t miferans adolefccntiam tuam, 8c charita-

*T*to 'iltatdefponfaliorum legistibi oiiiamcniaA verboium dilUibuirao-
nilia.

tcm defponfatidnis tuas quando fequuta cs '

afflifti ingcmebant, ipfe ve •
ro mifertus eft & minifte-
rio mofis vtens liberauit
eos.Iftud autem.dileaione tinfra.f .i
perfcftionis iuxta transia-
tioiiem yo.ironice pofuit.
Non enim vnquam ludaii
perfeaione dilcdionis ha-
buerunt crga benefadore
quodcx hyninorum auto
re Dauide difcimus, DUexe
runt.n.eum, inquit , inoreJuOt
& in lingua fua mentitifurn ei,
Corauiem eorum non erat rc£iv
cum eo,nec fidetes habiti funt in
tefiamento eius.

^ a Omnes

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. IL

; T fadu m eft.HJC confequenter defcribitur dicix defiru
iitonis caufa .f. populi ludaict malicia . Et diutditttr in
diiaspartes: qittaprimo Icremias arguitpopitli malicia.
Secundo ex hoc patitur mttltipiicem tniuriam c. z i .Trima in dtias,
qtiiaprimo orgititHrpopuli malignitas . Seciind6 eius irreparabtli-
tas. I ^.cap.Vrima adhuc in duas:quiaprim6 lercmias arguitpopu
ii tranfgrelfionem.Secund6 plangit ftbi futitram perfecutionem.ca.
II. circameditm, tbi. Tu autem dominc demonftrafti mi-
hi.Sed islud diHitm videtur repitgnare ei qtiod diditm cB capitu-
loprxcedcnti.Ncc.a.iimcrctcf^c\Am.t.permittam,qui.tpLm-
iiiis de malofuturo videtur procedcre ex timore . ,Ad qitod diccn-
dtm quodftcut dicitThtlofophus.2.retl)orico .Ttmor cfl p.iffio de
malofutttro de difficilieuttabili, non tamen impoffibili : qitiafi ap-
frehendatur vt impojfibiie euitari,tam cefsat timor, &ftucedtt tri
'^itii:qu;tsipropriede maloprxfenti, quiaiam apprehenditur il
bid maltm vt prxfens : propter quod iudtcati ad mortem ctim illuc
ducuntur non timcnt,fed trisiantur,& hoc esi pcins qitam timere.
TVoB.i^.rf.Spiritus triftis exficcaf ofla lcrcmias autem per dt
mnam rcuelationcm erat certus de pcrfccutione Jibi futura.Et ideo
nonerat mc6 ttmor de hocfedtrtftitia.et ftc plangcbat,quia appre
hcndebat illam quafi iam prxfentem,propter euaftonis impoffihtlita

tem.

M01\.ALITE1\.
j 4 '^''foyrfatKj/iwiMJ. Hocpotcftmoralitcrcxponidercli
giofisgeneraliter, & de mendicantibus rpccialitcr,quib.
admtmoriamrcducuurfcruor dcuotionislux in rcli-

tcm. TianBits.n.proprii efl de malofmfenti vel prfteritofecundti
rem vclfecundum rei apprehenfionem . TerprxdiUapatet folutio
ar^^umenti.Trima adhuc diuiditur in duas,quiaprim6 arguiturpo
puh mnltiplex f^agitium.Secund6 excluditur ab eo remedium, cap.

5 .Trimaadhuc in tres:qHiaprim6 arguitur popiili malicia. Secun
do peccandi inucrccundia, c.feq. Terti6 peccantium contumacia, F
c. "> .TrAfcns atitem capitidtivi in duas partes diuiditur, quiaprimo
pnemittitut Dci &populi mntita dilcBio fccundo ipflus populi dc
prauatio:vt gr.vtior app.trct ex prxcedcnti bonitate . Secunda ibi.
Audite. Circa primumfctendum,qitodDeus magnam dilc£iionem
oficndit populo Iudaico,quandofic mirabiliter eduxit de .Acgypto

6 fthi fpccialitcr dcfponfauit per dationem legis ^feciindum qnod
dtciturTfal.i-^2.b.i>io(] fecit taliteromninationi, & iudi-
cia fiia non manifcftanitcis. Et e contierfo,poptdits magnam
dilcBionem ojlendit ad Deitm,quando ad mandatum eius exiuit in
dcferttini,rbi viciualia tron crefcebant,nec cibos adfufficientiamfi
bipr.tpararcpGtcrant .Et hoc csi quoddicitur hic.

2 Vadc 0\ clama in aurjo. lcrulalem.i. habitatorem eius,

ita qiiod omncs pojjint .tiidire tam maiores quam minorcs.

5 H cc dicit dominus Cnius verbumnonpoteft cffc falfum.

4 R^ cordatus (u m ti; i fo Ifracl.

5 M\ic.2.do. num.i.tL7iipustuiexitHsde.Aegypto.

6 Et cha rii atcm defp. lux In legisdatione.
7©Qiiando feq.cs me m dc.addi£ium Moyfiferui mei.

^ I /»

gionis ingrcflLi,vt couenicntius arguatur tcpor,&: remif
lioinprogrcffu.Etficdiciturin perlbna domini. Rs^orda
tusy :?-i.In pnncipio profeffionis .
7 i>«<inrfo)i;c« acf, Jt.rcUgionis.

Tom.4. Tt 4

59^

Gloford&NicGlaideLyra ^92

^ a Omnef quidf, Hicfonymus . Siciit qui primitias dcuo-

A rant, non dcgcncrcSaccrdotali rcilunticclcris, ficqui

Pfal.»<rj. conianiinant^ffracl,vndc.o«w jpprapfa^n luper mc n,,unus

rt tdunt car.me.&cMq'><:'cidi'r»'it-}>i:Ciiic.t\ afupplicioim •

tue.tr-*» muncs crunt.quia domini fcntcntiam implcuciut. Opor

tet.n. vt venianticjn-

daLfjtdvneiptrquX

dcbuera^ & non fecit. Cumquc fit Dcus facrofan<flus, D
iniquishominibusdicit, quidpeccaui? Quainiuria vos
affcci? dicitc,redarguite . Quam habcntesaccufationcm
patrcs vcnri,mc.nic bcnefa£lorem quidem rcliqucrunt,
idolisautcm mamtcftis fcruierunt.

Cen.jtJ.

Dioifio

fcandjlum vtnit. Pri

mitiidebcntur Sa-

ccrdoiibus, non ho

flibus. .,^----, , — -- , -^

^« Thcodorctus. quunt:malavcnientfupereos, dicitdns. Auditeverbum

Qiiandoquidcnin^ b j£, aomus lacob , & omnes cognationcs domiiS Ifracl.

non tauquam Dco " > o

infcruicntcs. bdlu c Hxcdicitdns.Quidinuenciuntpatres veltrim mciniqui

5Ilt':t lonj;.! tciiipotcicli>|iicruni.

■vani

fiant qai fa-
ciunt c» fcomncs qui .- rfi lunt in eii. /-« i ^

tk'tem , & vani fcidli fun t ? Etnondixeruntvbicftdnsqui

*TOuain<i>uioh<itr«culoluniiu.8cde Ag/pto educimurj^auUtim afcendimus.

^Prius

a TFuittjuicn cihntunn afflucntia.

mcindcfcrto, Intcrraqu^nonfcminatur. Sanclus Ifracl ^

• f ropulusenim G:i>.ium poli pcimitias ludxocum coagcegaiuc.

^Ecgo

diioprimitijefriJgiJcius.Omncs quideuoranteumdelin ?

a f Qii>(i.Pil>u"e nrus quid feci (il>',»ut q'ii J molrtus fji iibi.K.eri> nde .nilii 8c . 4

Rcrcbat,quipugna-
bantaduerlus irrae
lcm^lcdquafiipro
Dco fupcriorcs eua
dcrc poflTcnt, vt ac-
cidit Scnnachcrib,
hac dc caufa ctiam
jllisminatur vindi-
£)am.
5 b ifrael . Hicrony.
Vtrumquenomcn
ponitur,Iacob, & If
racl , non fccundu d
duas & dfrccm tri- c
bus, fediuxtaom

5Ilt':t lonj;.! tcnipotctclii|Uc>unt.

tatis,quiaclongaueruntamc,&;ambulaucruntpoft

1 1ldola,.,.>znonp:o(uDi.ul<.nbuf fjdtllislirailcs funt.fccundura illud. Jirailes illis fiar

•5« Chryfoflomus. in
Hocfacir,non vo-
lens grauiorcm ia
cosrcddcrefenten-
tiam , fcd volcns
eos adducere,vt pcc

5 catafentirentjcaqj

6 confiterentur.

d Neque ha. hom,
Quifempcr adma

7 iorafcftinat.nocft

8 .n.perfedioin via,

9 fed infinc, & man-

10 fionequ^ fandisin

11 c^lis paratur,quib.

12 dicitur. Q,uijUustnf^

•«1»

afce'ndercnosfccitdctcrra.£gypti,quitraduxitnospdc- ^ '^omodomini, inaniis

Ju

j domuf f)-:i noliri. Fru P

1Quim(anau>hii>iiate nondebct. » f DilliLUiiatsin ntitat it.iieijs b 1 1n qua lempci maiota . a„., :„;,„„ l,„ ^■-
^ cupimu$,nona)ntcn, prifcntibus ^ T Itra Igltlir nerCtlCl

fcrtum,pertcrramingahitabilcm&imiiam,pertcna'fitis h fufpicantur Hicpcrt

aff^cniicrcnim 111 pciiculo ("umus.ac laqueos vndique teiio.t diabolus. I? rettamClle VKltOriS W

fi^magincm mort is, pcrtcrramin qua non ambulauit i<5 vbipugnaeft&nd*'

af Vir ijj. p^irtcrtxstitis iiiClitilto omacs.n. tclurgemus in viiuinpcifeftuia,in mcnlutam T > ICtOria , leu CCrtS*
atJtispienitudinisChriitidomini nollri. ^De\ . ^ 17 me& inCCttUS CXi»

vir ncqj habitauit homo?Et induxi vos in terram Carmeli, i s tus futurorum.

£t induxivos. qd.

I

ncm populum: cu
ipfc lacob poftcadi^aus fit Ifracl.
c Quid inut'1. patr. OfFcnfam dicit D."us a patribus faifla,
non quodpcccatapatrum fiUjsimputcntur, fedquia fi-
lij habcntcslimilitudinem patrum,& fuo, & parentum
fcelcrepuniuntur. Proptcr fan(Slos patres filiorum mili:
retur Dcus.

* Thcodoretus. Summa Dei humaniras ac bcneuole-
tia, quinon vtiudcx iudicat , fcd quafi reas dcfenfio-
ncm proponit , Sc vult conuinci . Aat quod faccrc

de-

e
Pro labore durifiimi itineris , dedi vobis abundantiatu
omnium rerum,quod fignificat Carmclis qui Hebraicc
Chermel.Latine.fcientia circuncifionis . Quomodoaut
populus ille terram fan(Sam,& omnium rerum fertilcni
idololatriapolluit , & violauit,fic nos vcrecircuncifio-
nisaccipicntcsfcientiam .comcdimus frudumcius, &
fi negligentia furrepferit , conraminamus hxredita.
tem Dei , & haereditatem illius abominabilem faci-
mus.

,0 Theodo-

NICOLAVS DE LYRA.
4* I In terra quae non fcmina.c() qnoded omninofienlis.

1 San(flus Ifracl do.^.t^. tunc populus Ifrael fmt domino [an.
C Hifiiatus.

3 Primi.fru.cius. q.d- ficut primiti^frugum nfferebaitur do-
minoprxfrugib. alijs , fic populus Ifrad fuitei appticatus fpeciali-
ter per fufceptionem kgis,tunc.t/.dixcrunt.Omnia qu^cunque locu-
tus efl dominuf faciemus,f-Xod.2^.i.

4 Omnes qui deuorant cum (icVin.Sicut.n.primiti<e non co
medebantur licttinift a Sacerdvtibus & eorum famitijs .ftcpopuli
terrarumvafiante populum ludaicum peccaucrlit quia licetbxc pu
nitio proccderet a diuina iuflitiaytame aduerfarij ludaiorum exeque-
hantur voluntate rntla . Ideo jubditur.

5 Mala vcnient fupcr eos,dicit dominus,&c./Jf«r dcclara
tum eji mulnpUciter in Ilaia,& adijuc decUrabitur infrd.

6 Auditc vcrbum domini . hic confequenter defcribitur po-
puli depraualio . Et diuidttur in duas, qnia primo deHribitur eius
maltcia.iecundo remouetur falfa fiducia,ibi.Si laucris tc. Trima
adhuc in tres,fecuHdum quod malicia populi ex trib.ofienditur.Vri
mo,ex eius inji^ratiiudine.Secundi ex Gentilium comnaratione, 'hi.
Propterea. rmjo exfiagellorum multitudine,ibi.liuaci\iid fer
UUS^&C.Orfcj primum dicitur.

7 Quid inuenerunt patrcs vcftri in mei iniquitatis. q.d.

nibil,'iuia non habet locum in Deo.

8 Quia clon.a me.q.d.nonfuitldefedus ex parte mea,Jedfua.

9 Et ambulaucrunt poft va./. idola qu<t nulUm habent vf
tutem aut bonitatem.

10 Et vani fa.funt././jon/rare vacui,ficut& idola-.propterquod
dicttur,VJal.i i^.c.Similes iliisfi.quifa.ea &c.Quoct.n.dccliiiaue-
runt ad idoloUtriam,patet Exod.^ z.in adomtione vituli,& poHti
in libris I *dicum,I{egum,(y Taralipo.

11 Etnon dixcrunt.i-faBononofienderunt.

1 2 Vbi cft domi.&c. quia non oflenderuntfe gratos de boc be-
neficio.

1 3 Qui tradu.nos pcr defer. q»i erat locus inhabiiabilis , &
inuius.

14. Per terram Gtis.quiacarebat fortibus & ftuminibus.

I s Et imaginem monispropter ferpentes & animalia vene-

nofa ibux'lientia,Deut.S.

1 6 Per ter.in qua non zmhulivir.f.vitea : & fi aliquiam-
buUuerunt fuerunt ita pau^ :,quod quafi nihdfunt reputaridi,& t*
men in tota ifia via Deus prouidit bonis de v;J?«, & vcHitu , ita 5»
nihil eis defuit,fecundii qnod dicitur Dcut. i.b. Dominus noiiit iter
tuum quomodo tranlieriijolitudinem hanc magnamper 40. annot
habitans tecum,& nihil tibi defuit.Et in hoc maior Dei ddcBio j/»
paruit,qHod tantu tempure pronidit eis & ita bcne.

17 Etinduxi vos . OMutatur modus loquendi de tertia pcrfona
ad prim.im.

18 In terram Carmcli.i.rerrajw IfraeUt, exprimitur tamenjpe
aaliter Carmelus , eo f tfi locus fertilis , cr amcenus , ifietamen

4e Carme-

l

M Q B^.A L 1 T E I^.

1 1 Interra qu^ nonfemi.Qiiod de rcligiofis mendicantibus

propric dicitur . Etconfequentcr arguitur laxatio, cum

dicitur.

7 Quidinuenerunt,&c. Et non loquitur de primis patrib.
j^ qui fuerunt valde ferucntcs, fcd de fequentibus qui c^-

pcrunt paulatim dcclinarea prima perfc^aionc

9 Et ambiilaueruntpoft vanitatem.pct iccularium imitatio
ncm.

10 LtvanifaaifuntA. fuperbi& cupidi,itaqu6d multire
ligiofi folo habitu a fccularibus diftinguntur,& aliqui pe
jorcs cfficiuntur.

1 1 £f »0» dixerunt rbi efi domlnus,&c.i. non rccopnouerut

beneficium diuins vocationis ad ftatum religionis.

I? Qui traduxit nospcrdejerium . prouidendo lufnCicntcr

de neceffarijs.

t Ter tcrram inhabitabilem & iwai.eSrf .hominibus carnali-

bus & vanis.

14 Pec rcrraw /lim.i.defiderij patria: C(xlcftis.

1 5 £f imaginem mortts,&c.{.'pc(XZiO propter quod rcligio
fi dicuntur mortui mundo.

i<J inquanonambuUuit T;r.i. fupcrbus innitcns fuis viri-

bus.

t Tsitque liabitauit /;ofKo. carnalibus intcntus.

17 £u«<i«.vof.egodominus.

iS inte.Car.vt comcdcretisdeguflado bona fpiritualiapcr

ftuaiumSacrxScripturaSf&orationisdcuotx.

59?

h

Icremiac Cap.lL

m

j?-j« Theod, Deinceps diuifim in fingulos wdincs accu-
ifationemdepromit-
ori. a Sacrdotes non wx.vbi cH '/o.Grcg. Ncfciri fc 3 Saccrdo-
pa. tibusqua:nturveriras,& ncfcire (cprincipatum nefcien-
; tiamprotcft^^il''- Vndc: l{eteaiiea me opirjrif iniqi4ituiis,m-
' fm(i'iieli'^- QnJ.ini
quit dum ea qujB
funt domini ne-
fciunt, a domino
mdciuntur.vnderSi
^'auis i^xofat i^norabi
f.'<r, Quxpaftorum
JjJJimperitia Ispeme
uatrins fubiedorum

incolunt dcfertum,

•5« Chryl.Qiiod dicit leremias huiufmodi cft . lUi cum
vcnerantur lymulacra , colantque daemones & adorcnt,
tam conftanc in errore, vt ne velint quidemilla rclinque
rc & ad veritatem conuerti,v6sautem, qui verum ado-

ratisDeum.rcMfla

-•.•■; r.ip! f IdoTolatrla.

vt comederetis frudum eius & bona^iilius.Et ingrefli c5ta-
minaltisterrammeam ,& h^reditatem meam pofuiilisin
abominationem.Sacerdotes nondixerunt,vbi cft dominus:
^Tcenentes legem nefcierutme, &paltorespra:uaricatifunt 4 tate.quantumiiii
in me, & propliet^ pi ophetauerunt in Baah&: \ idola iecuti ^ Pf^Oajit «n fuo er-

» f Ne videacurOiipiiniercpcr ^ofnt:^!!): quali cum painbus laiionr contendit.vnde viiui^ificcris in v,.riuuv, l u-

feimonibui iuts,«< vinfas cum iudicaris. b ISipe hocfecific iign'ticat. 7 ncm noftris aCCO-

D

maioru rcligionc
vltro ad alicna de-
feciflis, neque tan-
tum religiofae me-
tisprxftatisin veri

& cum filijs veftris difceptabo. Tranfite ad infulas Cethim,

a «rH«c eft regii folitudinis ifmacliwruin.quos nunc Sarjcenos vocant ,'con ra quain inpariibus ex-.,
iremis Icr-iniasvacic naur./f-qua dicitDauid:Habitaui cim habitantibus C: d t.

in fynagogas,& vi
dctenuludaiimu-
taturifintfuum ic
iunium, niim illi

«•congruitqm qua- ^ . _ ,

jcnYlumen fcientic b funt. Prdptcr^aadhucjudiciococendam vobifcum^aitdfis ^ modcmus. Abite

fu3 CUlpa CTigentC » ^C^ifimilitetptrtinaccsiiiiiialo.occilte, ligoatquod aniiquaininUcumneg.itoneiuctiamhl:( '"*

nnn hiK^int Aiiiri eoiuin in adnentu doinini funt fccuti. b «rRem coinparat incompsrabileiii,& vcium Dcmn tonfert

nonilJL.COIil Ulllll mendaLii^us

ftoiamen iudicio ©- ci;;-..»/i_:_ j;r 1 _ -r- — rr^b

agiturvt per eorii

ignoratiam,& qui

ilequuntur offen-
;^.(dant,vndc:S^i<-« »s d-

uco dncatu prsbeai ,
itif amho in fouca cadmt.
"«Quafi dicat poft

muita bcneficiadi e

gnitatis priuilegia ..

ivertcrunt incontemptuiTi vt facerdbtes dominum non

^, fub Pafcha nobif-

&videte:8^inCedarmittite,&;confideratevehementer, 6c ^° cumcelebrarintie-

a ^Ligncos velUf ideos,aiitcos,qiiali eitoieman'i.jUuma inaioribus aiceptum tenuit cum nullus eo- '^ lUniUm,num hUC
--.- lum b^us fii, (ed finuilacta manii fafta.

videte*fifaiftumert:huiurccmodi,fi mutauit GensDeos

a ♦ Veritaicm in ni'pd:,cium.,

fuos. Etcertcipfi non fijntdij . Populus veromeijs mutauit

13

quxrerent,do6toreslcgis ignorarenteum qui aliosdoce
redebcrcnt, & paftorespcr ncgligcntiam prxuaricatorcs
fierent. Et propheta:qui in popuhsdifputant non in Dco
loquuntur.fed in idolo,vt fua figmenta venerentur. His
verbis ytcndum cft aducrfus magiftros noftri ordinisqui
deuorant populum Dei vclut cibum panis , & per mala
'operanoninuocantnomendomini.
b ji dh'C iudicu) conundam. -^ Thcod.Perfcuerat in mo-
dcftia.non cnim dixit,iudicabo vos pofterolque vcftros,
lediudiciocdtendam vobifcum, quafi diccrct indiciura
ioibo& conuincam tranlgrclTorcs.vtautem dcmonflret
ttanfgrellionisgrauitatcm,hortatur,vtcxpofcanc viucn
Idiratjoncm gcntium , tum orientalium , tum occidcn-
Italium.
. c c«/?i?w.Ccthim,vcl Italiaefcilicet, veloccidcntalium
|partiumquiaIudiE3E Cyprusinfula, inquavrbs huius
nominis vicinacftjdc quaZcnoprinccpsStoicorum.
liue^ Theodorctus . Ccthim vocat Cyprum adi a ccntcf-
MJ.quc ci infuias, Ccdar vero eos qui verfus onentem folc,

inco

NICOLAVS DE LYKA.
jCarmelusefl auus ab lUo Carmtloyquiift injorie Ephraim.qui eH
■ magis flcrilts,fiiut diSiim fuil Ifa. i ^.L.banus t o^ertetur in Cher
<nti,& Cherrnd in fulturn reputabitur.

1 EtingrcflHcontaminaftis. w/^jit/o/fi/jfr^i.

2 Sacerdotcs non dixerunt vbi eft dominus , &c. Eum

dtMterequi,endi.i.

l Et tenentes lcgcm. Quji. dat mri cognitionem.
\ 4 Nefcierunt me. l^ecognofcendo me dominum pcr debitam

jerwtutm,

5 Et Paftores, ide(i regrs &principes.
|<5 Preuaricatifuntinmc. £K/f«»» »wfci</cii/M>w/(io/if eArfcf-

\hcntes.

7 Etpropheta: prophetaucrunt in Baal.^o^/wV«)- defalfit
^rcpbecis (juoi rtgts & pnnapts foucba"t contra veros dnmini pro
\fi>ttas,vt patet.^.B^gum,tempore .Athab. & 4. f^egum tempore

M^tnajjc,(^ plintum aUorum,vt patet infra.20.ca.

8 Propterea adhuc iudicio contendam. Hic confequentcr

argui-

dicm umqua prae-
termiferint. Atqui ,
hoc non eft ieiu-
nium.fcdlegistra-
fgrcfl[ip, fcdcrror
& peccatum.Attamenil!inunquammutarunt.C>uando E
Palchaiciuniumccicbrarunt iiii?Quandomariyrum fe-
ftos dies nobifcum cgcrunt? Qtiando dicm epiphanioru
nobiicurncclebrarunfHlli non accurruntad veritatcni,
& vos adiniquitatcm properatis.

•Jc Idem. Tranfite, &c. Simiicquidvobis dico. Cogitare '^°'^- *'.'*
gcntilium Philofophos,& tunclcictis quantodignifu- pop^Antio.
mus fupplicio,dcfpicientes diuinas ieges, cumilliquidc
prohumanahoneflateinfinitelaboraucrint,vosver6ne
qucpro cuelcfti rcgno pcrexhibeatis.
d tt roniidtrate. Pofllimus cotra cos hoc diccre,qui ma-
iori ftudio fcquuntur viciaquamvirtutcs, quibusdici-
tu r : H'ma>ium dico proptcr infirmitatem carnts rejtrtc jiciit ex-
hibiiliistnembra vefirafermre immunditia & iniquitati ad iniqui
tatem, (^C.

e 7'optt/f<if»Kc«j. VclanthropophormiTJB.quioccafionc
huiusteftimonij: Faciamus homtoem adimagimm & (imilnu phormitatu
dimrn .immcnlam & fimpliccmdiuinitatisfubflantiam hxrefis.
lincamcntisnoflris,& humana figuratione compofitam ^f"''-*:-
pcrtinacitcr contendunt.

"" a obflu-

o m.6. d<

Anthropor-

arguitur malitiapopHli lud^jrumin comparatione aUarum Grn-
tium ctm dicitur in peifona domi/ii: Proptcrca adhuc iudicio
contcndam. qnafi dicat,nolo vos,& fiUos vtflrcs per violentiam
deprimere , Jed per viam iuiiiti^:quta peiores efiis Ccntibus altjs.
Ideo fuhditttr.

9 Tranfitc ad infuias Ccthim. ideft , adirtfulas maris medi-
terranei in quibus hahiturit Burbari. p

10 Et in Ccdar mitti. Idefl , ad ^garenos quidejcenderunt ab
.AgararciUa ^brahe per ifmatiem &Cedar filium Jfmaelis.

u Etconfidcrate vehe. ideH,toto mentis conatu.

1 1 Si mutauit. Gf:ns. fiilicet alia qu^cumquea vobis.

I J Dcos fuos. Q,uaU ilica!,rion:fed qucHbet Gens alia,Hlud quod
fttmb coLuti tunquam Deum tenuit eius cuttum quarhuis fiu^ dij
f^tfr.

14 PopuUis vero meus. Idrsi , populus Ifrael a mc fpecialiier
eliiius.

1 5 Mutauit gloriam fuam. Idefiy Deumfuum in quo debebat
gloiiari,

4« I Inidol.

t

t
t

MOP^^lITEI{:

^tincont.terr.meam. pcccatls vcftris.

£t h{.meam. idcft tcligioncm.

in (!';.angclis& hominibusproptcr jvcftrammalam
conuerfioncm.

2 'i'iterioi.tsnr,ndixc.vbic(ldomi.\dc(\. fimplices rcligiofi
qui circadiuinum officium dcbcnt cfTc intcnti, non dixc
runtilludattcntc ncc dcuotc.

? ti ttnenttslegem. ideft lcdtorcs & ftudentcs qui tenent
lcripturam legcndo,fcd non opcrando.

4 'HsfLie.untme. prattice pcr imitationcm.

5 Lt pufims prxuaricatt junt. magis quxrcntes prxcfTe

quam

quam prodefle.

t £tp</;>/7ttx.idcftpr3Edicatores.
t Trophrtfluirum in Bial. Qui intcrprctatur dcuorator
fub practcxtu prxdicationum qu^rcntcs deuorare do-
rrus viduarum.

8 Vii.it^-rva adhuciudir.contev. Hicarguitur prcedicatorum
nT!alitia,cum fubditur.

I i si mutauit Crns inos /i^iy.quafi dicat Non Di) militum, r •,•„„,• ,„
untexccllentix;Di) mcrcatorum,funtdiuitia:.Dj) carna pcri,crfix:is
liiimfuntdclitiaE, & fcruiunt^cis immobilitcr. Sedreli- ad mudi;iia,
giofiquiclcgerunt Chriflo fcruire : ipfumrclinquentcs
quaEruntexccllcntiascum militibus, & pecunias cum
iiK-rcatoribus & dcliciascum carnalibus. Et quoniam
hoccft inirabilc,fubditur.

t I Obflupc-

^^p Glorord.&NicolaideLyra

^9^

^a Ohllupffdteceeli. Hicron.LXX.Obflupi)it coclijm.fcili

A cct deqiio dicitur.v<m>!(/( <a-/»»fn c l(><^nj>,<s^tdicaluniiCir

D«ut.'j».a.j eHnbwsfcriipturra . VidcnspisceptaDe» conculcara jn-

~ horrcrcit.& ftuporemdi(limiilarcn6poic(Uomniscrca-

turacontrcmili:it & condolci lupcr pcccatijihominum.

Aquila& Symma
chus.ccclos LXX.

lin rem qn* ^ Thcodotion, CC

•""'■^"•"'"lum. imcrprctaxi

Scd ^ama^m

TMihi fcilicet idolum frxtulit.

cx his comparauit pulchritudincm.tcmpus delet. D

d SuKnH.u jrninf. E.x hoc loco lud«i in iUperbiam elati l« ^
dixcrunt: iemea .^ihi li tef mus,^ neminjenmimHs pnrjHam
^uoi0.o .0 tr^o iH di t>:'Hjcri eritrs i Nefcicntcs , quod omnis
qui facu pcccatum fcruus eft peccati & fcruiei ci a quo

vincitur. Natidc
amico Dei Abra-

gloriam fuam t jn idolum . Obftupefcite cocli fuper hoc,- 1 .ham vicio fuoqu»

1 • IV (;uibusdiciiU',L'UitepPn» I.31HI1 vr''» & intrixb i icx glor i. ... 4 ,• ^. 1

p(>rta:eiusdcfoJaiTiinit vchemcntcr dicit dominus. Duo j runt,cuidiQucft:

potfft.

1 vc 03«. lunt

ExoJ. 10.3. HducumcomuMi ir i xt j \- ^4-r

itiiMtc.df nisnunKn crt, & b enimmala tecit populusmeus. Mc derclic|uerunt t ron- 4

II

«rHsffcilicPt.

«am cocii quain c^-
lumcodcm dicun
tur nominc , vt
Thcba;, Athcnas.

b Al^ dtfetiq. Qlli

pr.TCCptum dcdi di

ccns:^gofm<i^f''-
nns OeUftuHAftedu
B xi te de terr» ^e^y-
pii.Ex lccundum q>
in codcm loco fcri
"^ ptum cd^Xiinfini tt

faonfrfge- *'-^tr "=■''*""" ""^f-
runttibi ver fl« JWM.proqUO fc-

ticctn. cutuscftd^niones.
LV. atJuerfus ^ Tcrtullianus.

i ^Dxmon-

b ^0|£;a maiul t.i Oci non fciumt.

tcm acjun: viui, & foderunt fibi cifternasdilTn^atas, quie
CQatinere non.valcnt aquas. Nunquid ieruus cft Ifrael, ^

^:ib H:',; il' J. 'i^*'flmctrofnvcKfp<ind«»f. .1 ' ' V..- ^

aut vcrnaculus? Quare crgofav5tus eft in pra^dam ? Su

a ^Puncipei Sibya.i i;

diuii as.nnn cuin in^icio.

b f Chui..oi cnim ac congreginc quz non pcpeteruiic : faciunt

p^rciimrugiciuntlcdnes, & dcderunt voccm fiiam: po-

II

z

I?

lljerunt tcrram eius in iolitudinem ". Ciuitates cius cxuftx

y'"* < ' 1 INiinhabcfif^lnWtJior^n' Peum. b 1 Duasmaximas ciuiia cs Acnpti pofuit

funtj&noncftquihabitetineis. Filijquoc;Mcmphcos& \
Thamneos t conftuprauerunttevfque ad verticem . Nun
quid non iftud fadum eft tibi ,quiaderehquiftijiominum ^"^

3 5Qm. fcilicrt lequi debuifti. ' J

Dcumtuumcdtcmporcquoducebatteperviam? Etnunc ^^

Indubitatc non re- x, x i. ij

cipiedo Chrirtum '

fontemaqua;viucc,hcuscontribiibtos cocpcrunt habe-

rchida;i,id.'ft,fynago§asin di(perlionc5gentium,inqui-

busiam SpirituflTandiisnon immoratur;, vtinprcetcritii

intcmptocommorabaturanteaduentumChrifti.

c c •i.nt/i aiju.»: vii<a . Fons pcrpctuns cft & vitalcs habet

aquas .Ciftcrnx& lacusdc lorrentibus & aquis turbidis

complenf.ir impluuiis.

*. Thcodorctus. Giftcrnas diilipatasnuncupauitipfa

i49j*.-iSiquidcmQ(krnamanu nt,qua; fcaturicntem

aquam nonhabct, fcxi a nubibus partam & vndccun-

quccollcdamfuicipit . Quodh etiamdiflipata & pra:-

tcrilucns fucrit , confeftim aquain e cado coUcdam

pcrdit . Hiiiufmodicft idolorum natura. Suam enim

cx matcria & artiticiolubftantiamcmcndicat, 6c quam

■.!.'.'■• :lf ■ ■CX.'ri

Maleditiw Chanaam^

feruHS erit fratribns

fuis.

C Leones . Secun- a ,

dum anagoge.leo-

ncs, intclligimus

aducrfas porclh-

9 tes vel h^reticoru
principcs.quitcrra

10 cccleii? delblantcs
omncsvrbesillius
ha:reticorumincc
diovaftauerunt il
loigne,dequodi. t
Ciiur: Omnes aduUt- '
rantis (juaft dibanus
4orda eorutn.
f ^^JejUeadvcr.Sc-
didum iWud: .A pla
ta pedis vfque ad vtr

ticem capitis non (ft in eo fanitas. Tanta fuit libido Aegvptio
rum qui funt magnaru carnium,vt nulU parcerent mcm
bro. luxta Uteram h^c ad idola Aegyptiorum refcrutur.
SpirituaUtcr ad magiftros pcruerfi dogmaiis qui purita-
lem cccleii^ fua poUuunt turpitudine:

Grcg.r^fcjne ad Temcfm.Tropo.Conftuprarieftpoftma
l^opcrationis vfum etiam in ipfa fidei fubUmitate cor-
rumpi . Cum.n.nequifllmi fpiritus vniufcuiuique ani-
mum impijs operib. inuohmnt.fedintegritatemfideivi
tiare non poflfunt', quafi adhuc inferiora membrapoU
luunt.Qm aut in fide corrumpitur,iam vfque ad vertice
conftupratur . MaUgnus.n.fpiritus qu? fi ab infcrioribus
membrisvfq; adfumma pcrtingit,cum adiuamvitam
poUuens,caftamcelfitudincm fidei diffidentiiE morbo
Gorrumpit. ,0 yt^

NICOLAVS Dt LYRA.

, 1 In idol. Sicut patetExad. j a. vbi tanquam Deum coluit ido-
■ lum vi'.u'i.propter ij-od dicitur P/j/.ioj.f. MutaueruntgloriS
fuam in fim ilitudi ncm vituli , &c. Voliea vtro multis idvLis
Cr vattfs feriiienuityVtpateiin libns ludicum,f\egum,& Taralip,
Et (fuia ifiud erat valde inhonorabile, ideo fubditur.
a Obftupc. cas. Idefi angt'i fuperiores & port^e cceli,ide(i ange-
li mfcriorrs. ^cteiidnm tamen,<ju(id in Hebrfofic /jaOffrt*. Obftu-

pefcitecoeU fuper hocturbetis acdiflipetis.£</cctt«d«rw He
b'.iOS Iqijuuui de cce o aereo,ijHod dunur hu lali m piurali propter
dittifas eiuspartes, vcl aci ipiendo plurale proftngulari-.ftcut Exod.
j2.i.£/(cH«);Iftifuntdij tui Ifracl.tt tameneratibit^iuravni
■tum idolim.Utcitur autem caslum aenurn metapimii h oi^fiupejce-
requando notabilitcr immutatur ficut homo siupidus in Jaciemuta
tur,& in modofe habcndi,in tcmpcjiatc & dijfipatione quando fiiit
ibi tonitrua,froccUs, & fulgura qn^efuntira diuinit ftgna. Et per
bjc vtdicilur B^ab.Sal.intelliiiturdeitrutiio ciuitatis <Cr tcmpHfu
tiira per \abuci)udohQfor,(\uf fuit migna tempejlas ludeisjicut in
communi modo loqnendi dicitur aliqu.t Gens vel ciuitas tempejiari
quando magnum infvrtumum accidit ei,& huius tempvjiatis fubdi-
tur CaHfa,cui/i dititur.

l Duo cnim mala fecit populus meus . Et qu£ fint illa
fubditu) .

4 Mc dcreliq.fon.aq vi. Sic nomimtur Deus,eb quddefl vita
fer ejjentiam dam umnibus alijs vitam & infpirationem.

5 Et fod.fibi. Idiji cum diiigentia & liborequxfterunt.

6 Cifter-

CH 0 R^.A L l T E B^.

j- 2 ObftupefcUe cati fiiper hoc, & oorti eius drfolamini vehemen
terdicit dominm.Lluocnini mala fecit popiilus,&c. Me dcrelique-
run: fontem aquxviux . Fugicntes orationis ftudium & fa-
crae fcripturae exercitium.*

5 Et fodcruntfihicisiernas dtffipatas ^w^f^e^clmmifccntes fe
fccularibus ncgotijs,& Gentilium doftrinis.
I ( f.l / quo {:te y.cnipljcos 6" Thamneos. Ciaititcs funt Acgy
■.' ' i l pii.

6 Cifternas diflip. Idejl idcla nuUam vitte virtutem injentc
inatiis'habtniia.

7 Nunquid. Hic oflenditur malitlapopttli exfl.tgellorum'multi
fli atione,aim dicitur : Nunquid Ccruus-f.empticiMen ifrael^
aut vernaculus./rff/?yey«KJ naius m domo, vtftc debeatjiagella-
riiq.d.non efi i(ia caufa , & ideo inquiritur de ea cum dicitur,

8 Quare ergo fa.eft in ptqd..^ttjs Gentibus.

9 Super eum ru. leo. ideji .Affyriorum & .Aegyptiorum rt'
ge , rudeliter ipfum imadetites,ideo fubditur.

10 Pofucrunt terram. & patct litcra vjque ifji.

1 1 FiUj quoquc Mcmphc.& Th.z.m.''. ^egypiii f:c nomind'
ti, -^u a Mem' h s & 1 hamnes erant ciuitates nobdrs in Aegyptv.

12 QonCkv\pt^uCtnnttc:.>.diJ]ipauerunt te.lnHebrphabetur:
tonj egcrunt te vfque adveniccrn : ifludfnn iniplctum , quandt)
.Aegypitf inierf cerutit lofiam regcm qut trat c-.putin luda.EtfitO
ditur diciorum malorum vera c:iufa,cum dicitur.

ij Nunquidnon eftiftudfadumtibi . Quaft diceret fic.

14 Quia dereliquifti Dominum.Ter idotolatriam.

1 5 Eo tcmporc. idtft ab tllo tunipure.

\C Quo ducebat tc pcr \iam . Sciicet per colnmnam ignis(S
nubts prxcedetidoyVt habiiur,Exod.i^.d. Lt l}oc ft'.it,q"ando popn-
lufficitftbi vitiilim conflati em & adoraitit vt Deum.Exod.it-^
&■ poflea tcmpore ludicuni,quando non habel>it'it ngem niji Deu,
Vt fjabctur \.f\egum.

17 Etnuncquidtibivis.&c. Aquam turbidamJ^/.T^j/'»*'
habet^o in Heb. fo, qui Isf^dus diuiditur^ mulcus riuos ad ivugain
tet ratn .Aeiypti: &Jic ex cbmixiione ttrrf fit eius aqua tttrbidijtt

* per
-4-

pti,in quaprimo fueruntPhilofophi, vthabctur i.Me

taphyf idco per iftos fiUos intcUiguntur Philolbphi & cc

rum dodlrina.qua multi abu tuntur in theologia: & pl"

vidcntur reuereri dicta Philolbphorum quam lanfto

rum, ideo fubditur.

11 Conltupraueruattevfque advcrticcm. Proptcr quodfut

ditur.

1 3 £t nunc quid tibi vis in via .Aegypti , vt bibas aqumturl)

dawfidcft doftrinam errcribus plcnam.

Sikuetis

"iv

I

crcmi^

c

?•

11.

y^S

}!' j {'f hlb.^s (T/fuam turbidam. Moral. Q.ii fonteni aqux vi

|A usChrif^um rdiqiicriint, & hxrcticoriim hicii« fibifo-

denir.ciiii doclrmarum aqiias contiiicrc non polVunr, ne

ccflecftvf lconilxrubiiciantur qiii rcdiLMnt <-ornm tcr-

i2n'. in lolinidincm, & vniuerlas eccie<iasdc(lruant &

ifqtic ad vcrticcni

fHebr.ike (lor crTnniiinis cJitin Inhei "eon

vitis alicna . Et notanda crcaroris clcmcntia qnicft vitis D
vera . Iplc eniai difciptilis (liis <.\: crcdcnti m fo populo
dedit, vt (int vitis vcra, vitis electa , fi pcrmanfcrit in co
quodplanratacfi.

* Tlieod. Ad cundem modum magnus ille Mofes ait.

DcvincaSodomo

^■vilum (cilicecciiius squaturliid:t,

polluant.&biiiant ...... . . . •■ , , , , ,.,■ , r

L...C.,,,! ibs ,5c a quidtibivisinvia AegypCi, vtDibasacjuamtturbidani.^^Et

aqiias tumJ
AfTvrijfliHTiinis^c

Jnpcrtcrram,

b lii (j^itd tibi cum

* Theodoretus.

1 (^andobcllopctc

j,'j bantur a Syris vo

ii''i- cabant Ailyriosin

«U auxiliuni fuum :

I cum vero a.Tyrij

lineosbeHum gc(-

ircrunt.tuncconfu

-^bant ad Acgy-

; aos.

C t/fr^uet tc ntili-
/MtvaHieronym'.
Nora qiiod mali
tia&prxuaricatio
poftquam pr.Euari

<us

I.C

1 tQ II i.iincii>u..ifipicntix. h SQMitiiiic

tuum:&nociIctiiriorcm ciusapud te, dicitdommus Deus

3 iQj.iii.Ad me.r ^ricem loquai.

, e.^fcratuum.Aieculo confrcgiftiiugummeumjrupilHvin-

a ^(Joiiu^ii. b ^'ih iiuj c HDominovci iiiaiito.

' d TAmaen.i Jcexcella fem'~er 'dolsilfdcaniiir.

cu!a mea,&:.dixifti:Nonreruia'm. Inolenimcoilefublimi,

3 ' IJiiJolatri» i> ^Ci^aii.

&:rubomni l:giio frondofb cu proftcrnebaris mcrctrix.
^ tEgo autempianiauirevincamteledam,omnelemenvc-

a 1 L.XX. In ir. atiiu une n vitis a1ie la:.

£ rum.Quomoic) crgoconuerfa cs mihi in 1 prauu vine.i aiie
na ? Si laueris tc nitro, ^k. muiciplicaueris tibi iierba boritii.

2

3

6

7
8

rum , vinca eoru : 1 Tcor, Nili.
&palmes eoru dc
Gomorrlia.vuaeo
rumvuafcllis, & tGorripict.

botrus eorij ama-
ridimus.Vndretia

a 1 •'"Phiatis fciliccioui ell Aflyriotum lii inen.

Aquilonis : vndc b quidtibicu via Aflyriorum,vt bibasac|uamfluminis?t Ar-

CXardelCUnt mala _^a 1!«!r,Erurf^tifi...rini! .n.otiu. _

giiet te malitia tua,& auerlio tua,incrcpabic te.Scito,&r vide,

quianiaium & amaium eltrciiquiiTc cedominum Dcum ^ ^cidiio obtuleiut.

*■ _ 1- . < Atquoniani diui-

nam piatationem
contumeli/saffcce
runt , funtquc in.
amaritudmcmco-

9

10 uerfi & pro ; vua

1 1 gcrminaucruntfpi
'2 nas, Chriiiiis qui

a i v^i imuis inunda in conl^-c^4 Iimninum

Mi ^e.Non iuditicaSnui in conip^'ctu tw cinnis viuens

™'cantciniati3uerut, ? tmaculataes iniquicate tua coia medicitdominusDcus.

i.

&inftarcoturnici1

vfquead naufcamdcuencrunt, crndiantagentcm poc-
nitentiamcui impcratur,vt videatqnod rehqucnr.quid
jccutus(lt,quomodo (pcrnensbona & dulcia malacic-gc
rit& amara : hoc autem totum faclu cft quiadcreliquit
!dominu m Dcum fuum.

I* Thcodor.Non me.inquit vocafli in auxihum fed il-
los:proptcrea tradidi te illis . Talcquidpiam accidit his.
quiSaluatorem crucifixerunt Ncgantcsenim ilUim,di-
xcrunt le nonhabcre rcgem nifiCaefarem.H.icdc caufa
Caefaritradidir idos.

d «^/rf.fony.Hicro.Potcfthocadcumdici qui abinitio
Chriftianus & facris literis cx partcd6ditus,portca dcfide
riofecularisliteratura:(qu^ fignificaturin collibus ) &
amuen^ eloquenti^ (quae in frondofis atborib monflra-
tur)pfonernit fed^monibusqui fub occafione eruditio-
nis& fublimisfcicntia: poUuuntanimas crcdcntium&
fadunt diuaricare pedcs fuos omni tranfeunti.
e Vmeam li In Hcbrajo foreth,quod genus c(t vitis opti
midccuius (arculo plantauit Ifrad, ic miraturquomo
donomcn vcrum & clettavinca:in amaritudjncm vcrfa
fadafitaliena.

f Qwajiiodo ergtt conutr. cs. Nullus (i^curus fit, fi plantatio
domini,& femen verum,& vineaforcth.intantum vicio
fuoc6mutatur,vtper amaritudmeaDcorecedat& fiat

vitis

n fmcarnemcxiplis
1+ naius efi (cipfum
veram vitem ap
pcllat.Egoiumvi- jf,r^„„yi
tis vjra, eos auccm tis aiicn*.
I) quicrcdidcruntin
b T «.^ui noui togitationes iiominum. ^" eum,nominat pal- E
h . ^ mitcs,

*r Oiig.Qtiod di Hom. ij. in
Cit,talc ea.Ego fcci l^^emiam.
pcdes quib. ingred.Tcrur mortalc gcniis qua caula fa£tu
crt.vt claudicarcnt plurimi>Ego feci omnia mcmbra va-
lida atque intcgra quomodo vidco in multisdebilia.atq; *
inuriiia?Itaque non (olum primi hominisanitna, (cd&.
vniuerforum adimaginem & fimilitudincm Dci fada
crt, & antiquior cflhaic imagoque Dci cll.imagincZa-
buli quam podca induimus ob pcccatum . Vndedcbc-
mus valde laborarc,vrquomododclinquentcsportaui-
musimagincm tcrrcHris, ira ad poenitcnriamcoaucrfi
portemus imagincm coclcflis, ad quam vnii|crfa primu
condita crcarura cfi, ob cuius la malum conucrfioncm,
nuncpeccantes lcrmo corripicnsait . Quumudu cmuvrfies
in amartiiidiiier/i^cr, .

g Borith.Jpfam Hcbrxum.LXX. verohcrbam fullonu, ^""ith iicrbj
quxin Palef^inain humidis& vircntibusnafciturlocis, '^""*"""n«
& ad lauandas (ordcs candcm vim habctquam &nitru.
Hiero.Allego. Nitrum noftrum & hcrba fullonis pos-
nitentia eft.Ecclcfiailicus quoque fcrmo qui arguit & in-
crcpat & corrigit delinquentem,mordacioris nitri habet
fimilitudincm.Quiueroleuipeccatorum fordemacula
tus eftjleuioribuspurgarur. Porro, grauiapeccaraqus
ad morrem trahunt, nccnitro ncchcrba Borirhdilui
pofllint (ed grauioribus tormentis indigent . /^«««/^«^/(^«e
ofus (juatejtc ignis proOuOii.

a Quomodo

NICOLAVS DE LYRA.

: perhibitktfm illitn aqM<e intelli^'tur petiiiofnbftdij ah illa Gente.

1 Et quid tibi cum via Afty riorum vt bibas, &c. jinmi-
nis,fciltiei Enphratis per terr^millam currcntis.Tena emm Ifracl
eratfita inter Syriam & ^tgyptiim, quia ab aqnilone habet Syria,
ameridie .Aegyptum : & quando injefiabantur fiiij ffrael ab vna
farte. quxrebant auxilinm ab aUera,& nihit eis vakbat,ideo fub-
dJtur.

2 Arguet te malitia tua , Defperantes cnim de diuin» auxi-
lio rccurnbant ad humanum : & idcb iufto Deitudicio defictebant
cadentes in manibus aduerfarioyum:ideo fubditnr.

l Scito & uidc. pana inttlltcium da,nte.

4 Quia n\a\um.Ex priuatione boniprius habiti.

5 ^itimzTum. Extncurftnnematiprinsincxpertr.

<5 RcliquiiTc te dominum. Ver iddolatrix cultam.

7 Afcculo. Idelt a printipio legis dat£.

8 Confrcgifti iugum mcum. FaciendoC^ adorandocon/la-
i"i:myituLrn,txoU.i2.

9 R-upifti uincula mea. ide^ prxccpta.
»o Etdixifti. Fuc'io.

• I Non feruiam. Quiaferuifti idolis, & numcro pottft duohm
daiMnisltrme, Mutth.S.c.

12 In

12 In^omnicnimcollcfublimi&jfubomni lig.'«t(.//i/'.
enm coleban: idota propttr eminent arn\loci & amcenitatcm ibde fjoloriini cul
in vcnerattone idolorum, exercentesin condenjts luxuriam i ' vcne tus qtijre m
rationem yeneris &Vriapi. roUiims- cclc

I j Ego autcm plantaui te uincam eleftam. infacrispatri ''"•''•*'"f-

bu-s p'rtmis,.Ahraljam,ljaac tacob.

14 Qupmodoergoconuerfa csmihi in p.Quafi dicerety

txmaiiuatua.

1 5 Si laucris te.H/c confequenter remouetur falfa fidutiain duo Diuifio,
bus,qux ixiluduntur,fecundim //'/^Quid niteris.P''/»Ki: in dna^:
Qitm primofit ifla remotin,fecundo pcen,e commi'iatio,'bi:Vrohi-
hc-Vrimum in quo confidebant, erantfacrificia qua ia templo ojfif-
rehantur p' 0 peccatorum expiatinne:que tamen i.on valcbant L.bjq^
debtta ppiter.i!a:idtofubdittir,Sili\JCr\S tC nmo.Spccieseji rer
r£ qua vtuntur purgatores viftium:Et dicitur a niteo nitts,quia fa
citveUes nitid.is.

i6 Etmultiplicaucristibihcrbamborith.l^«.c/'»w.-//ter/;<t .
bet vim purgutiiiaM . tn Hcbrfo non habetur hirbam fed tantiim ,
boritb , quod ftcundum HtlntDS ftgnificat faponem qtii habet vim
purgatiuam: tt per ijia n.tdUgilur multipticatio facnficiorum vtte
ris iegis a l cxpiandum peccata , qua non valent ad Imfme dctita
pcemtpitia.

4< I Quomodo

M 0 i{ ^ L I T E R. nc queparuinautnihil ualet finecmcndationcidcodi-

15 "^« WnVff. Hicaufcrturfalfa confidcntiapr^dicato- citur: st tauntste:itr(i,&c. Sedquoniam ,aliqui malum

«umqujconfiilit in fcqucnticonfoUonc & cclcbratio- fuum falso uolunt cxcufare . Sequitur.

nc t Q^omodo

'199

Gloford.&NicoIaideLyra ^oo

TrOpO.

Maith. 7.b.

^a Q»mod^ Jicif.Iuxta tropologiam:lmpudentiam fron
A tiscoriim arp.uit quinoUuu vitia (uacoutitcri.opcribus
ipllspatet: quianon anibulantinarda & ans^uda via,
qu3c ducit ad vitamtfcd in Uta & fpacioia quam luyicdiu
tur plurimiqux ducit ad mortcm.qux rjgnantcr,»5'^«'*i'-
Jifi*> nominata cft

prcmuntur inopia,pctuat anxilium.
e '><<-)/*•<«'• Impudcnti confcllionc putat fe crimina
dcjitarc.

f '.^40 'liido confunlit- r. ■}< Hicro. Vfi pofTumus iioctcni,
monio fiquandoprincipcs noftri iJchiquiinccclcfiapu

taturduccs, inpcc

•♦ D:oinc<lJ-

lU.

tnus.

Exod.ti.b.
Epi>c.<c.

B

t Dent.3i.c.

Vcl iiuta hirtorii,
qa idololatrix ma
loibi pcrditacrt,&
intcrfccU popuU
multitudo.
b yidcvias fiasyi.
rcfpicc conuallcm
filioruEunonqux
Siloc fonrib. irnsa
tur.ibi ccrncs dcTu
brum Baal que rc
litlo Dco coluifti.

C V>ob:Ot pcd.tnTi.

Pafcha fa<^uri cal c
ciamcnta iubetur d
habcrein pedibus.
Et Apoftolus prae- c
dicat pcdcscorum
calciatos. qui ad f
Euanyiclium prx-
parantur. Nedum

f>crfcculihuiusfo
itudinemgrediun g
tur , vcnenatis pa-
tcantanimiitibus ,
qux dcbcrent Eua
gclicopcdc calcari
& contcri.

a f Qutfi mundiliam ij/>4sftuftra immunditiain nc^, ')ii« iifolo'an;.t U<v't j <)l'iita f».

a Quom6dodicis,nofumpolluta,poltBaalimn6ambiiIaui? i

K «Ti^XX rolandiiont)U"aeillepul:hrum muit.tuJms. I> iC^auUs oculcs »)-«« ncg»iitii,vt videat
" .,uo.lrfk..ettc«ubelc.. ' *'^'V"r , -

Vide vias tuas in couallc/cito quid teccris. , Cuifor lcuis cx

■ ^ Vtex|>ciite teiaiui ai pal<u a. h 1Q^

d in.ictnccn li'tjjcb.mii .(.•lc.ibit fjinicat o-
" ■ ■ ' uet.

8
9

catis turpib. dcpre
hcnduntur.
g yemrunt. Vrori.
titnits jtrmo' es mtf i
reixr/fuoi . Quando
cnimmagillcrpra.
cipit,indiciumcft
obcdicntis Ci dc-
mifloaudiat capi.
tc. Si tcrguvertar,
ccntcmncntis.va-
de: ytrieruttiadne
I' ■pulam riiidiifh.

Quafidicat.Intau-

lo tuuvprcccpianiea

ormeio». c ^■«ic lCtielio o in?'-tu •«a-i de.iolibid ni«fcitur,& omni ldo!.)i-jtn .'tnor. fc.uet.

plicut vias t fuas : onagcr affuetu.s in folitudinc,in dJfiderio
ai£c fua: attraxit vcntum amoris fui. Niillus aucrtct eam.Ocs
qui qu?funtea no dcficient,in menlUuis cius inueniantea.

■* a ^Vi:.u-.l^ i litit vct iai ^ li^^.i

Prohibc pede tuu a nuditatCj&^guctur tuum a fici. Et dixiftl:

a ^Dvfpeii.ioneii.eliOiumialias inalqtum)negatlclaceiciiuoddui\iinusiii,,je,9uii b fQ^iia.
• c 1 L) os t Hactetiu-s veldxiiioncs

Dcfperauinequaquafacia-Adamauiquippc alicno.s,& poft t fpicucrunt,vcncc

i ^ I- ^ .iL.iinu,simi>iMcns.3cv,otax, t auduc quidcm di-

eosambulabo. Quomodoconfunditurfur quandodcpre- n gnatifunr: fcdiu-

a ^iiii nuifii r d.i ci ^ncli 'iii iii uol.litiia. b «Mm m.iao pfpulus. ^

heditur,ficc6nfufi{untdomusIfracl,ipfi& rcgcs coru,prin
cipes 8^Saceidorcs coiu &<^prophet^ coru,dicctes ligno,pa-
ter mcus cs tu:& lapidi,tu megenuilti.t Veitciunt admeter

a ^lmpudeatis cd.temporcncf lliiaiis ab coquiiereauitilium, quem inpacecpniempfeiit. tOH*"»

peibcncHcia nor. lcurcium pait rn.per torin-n'-^ icntiurt di'mini'in:

gu & non faciem,5i: in tepore affliwlionis fu? dicet: Surge 6c

a f Ucr(piiiu.f:Q_|iaG D:us cjtaior cll flominam.homofecit fibi Deu.n,i^fapiobai n.ceffitas iiuidpof
lini,quosfecuiiusc.'ljirti.

liberanos. t Vbisuntdij tuiquosreciftitibi?Surgant&libe

morcm an:n'!i iii-
t dicantgclUi cu.po
ris.

h Secundim numt-

rum . Vd cofdcm,

vcl diucrlos,fin'i,u-

\x ciuitatcs co^-

11 bantDcos, vtiwc

in impietate vidc-

li rcntur habcrccon

14 fcnsfr.fcd pugnans

rony.Conucniunr h rentteintcmporeatHi^aiomstuJE. tSecundumnumerum ij contrafe fupciQi

..; a «.Te npoteatrtirtionis. b 1Qjift:Fiu(l,.-, obijciiis quJttimonias,6c in.quam cauiaui iii iuuicem {Jq CrrOrcm IcOUC

retorquelis;c 11« iminetiris vcfti* it o,uoi i>r,ti'nini.

quippe ciu itatum tuarum erant dij tui luda.Quid vultis mc
cumiudiciocontendcre?Omnesdercliquiftisme,dicitdo-

C

hsccis qui hxrct
cos('cquuntur,qiu
a bono dclpcrant
& in fiio conforta

tUrcrrOre NcCClfc ' '''ercutlcbamvtd.r.iiil namfufti(>cicnt,fedniliilprofec,. b «iLXX.Non i-ccpift s.

cttautevt quiahc k minus.Fiulhapeicuirifilios vcftros^difciplinam nonrcccpe

nam dodrinamfe

quitur, aWcnos diligat.

•J« Thcodorctus . Irtudextremae potiiTimum cfl impu-

deiitijCjdchtiantes bonis ergacu ingratosclfe,a quo dum

quc

i6 returdiucrlum.
i iiuid vultis . Pro
nacftadexcufatio
ncm fui huniana
17 pcruerfitas: & qd
mcritoluflinet.fi.

prc-

NICOLAVS DE LYRA.

j^ I Quoniodo dicis non fum poUu. Quiapeccau negarc-, &
defenJercgrauius efi^quam facere. i .<<*^.l J .'. Quajipeccatum ario
landi eii rep'grure,&c.Ideo[eijuitur.

2 Vidc vias tuas in conualle. £n)wn,vhi filios fuos trad-ue-
bant per ignem nffcrtntis idolis,f{ab. 'tal.dtcit: In conualk TMgor
ybi HIm Ifrael commiferunt idololJtrijm,I^u.i^ .

3 Curfor lc Quifi dicat fine freno c^tcnj i(iis ad idalolatriam.
in Htb.habetur : Chamclaleuis rctincns vias fuas.«.V/7,»W(,-
dumjuum ciinendi abjque ubliuione exercens,& esi eadvni jenten-
tir. . tt dicunt Htbrxi, quodfamella lamela agilior tji ad curren-
dum tfuam mafculus.

4 Onagcr aiTuetus in folitudinc . qttia ibi conuerfitur.

5 In dcfidcrio animx fuxattraxit vcntum amoris fui.
Tertatema traHionem jeniit a longi famclUm&jic infequitur
fine ntin.zculo,quafi diceretfic gens ludaicafecuta vH idolulatrta.

6 Omncsquiqu^runtcam. ^d fornicandum cum ea per
idciolairiam.

7 In mcnflruisciusinuen.C. Inlege prohibitum erat, ne
mtiUei temporr menliruorutn Juorum admittcrei comubitum alicu-
iUi viu^proptrr quod nimis luxuriofa reputabatur,qux tali tcmpo
reji expon€bat,& per hoc dcjignatur vehementia idoLlatrix in po
pulo Ifrarl,q:iia omni tempore erat ad ea paratus.ln Heb.habetur:
Jn menfefuo inuenient cam,quod exponens J{ab. Sal. dicit quod in
yno metije anni onager dotmit toto menfc,& alio tcmpore tioqu^-

ritur

MOIl^LITE{{.
I I Qj'omododicis non fum poilma,po(i Baalim^non awtw.Etad-
jnonctur humiliatio vcro,cum fubditur.
2 Fidt V ui tuas itt c<. nuulle,Juto qMdfeccris,&c. S.Trohibepe
dcn iHum a Hudiiatf. virtutis.
t Etguttm tuum aftti. mundanx cupiditatis.
j> ^-^ai^i/.pcr obftinationcminmalo.
■ t ^'y/>e'<««/»t''/»4^H4»i/-u<!}H.Poflrcfcruarcperfcdionem

rcgu-

bi iniufte uidctur fuftinerc.

K fiUos 7^i//n5.Vt plagisfiliorumdifceretisquodauftc-

riori curandi cflTctis mcdicaminc:& ne forfitan diceretiSi

pcccante.<icorripere noUiifti. <^ yidtie

— . I '

ritur vs capiatur quia doc tjlei pro nih;lu,prop er e Hs curjum velo

cem,fed tunt accipitur faciliter (f ]inedefe^u,(^ hoc(vt dicii)deft

gnatur captio gentis ludaicx qux fafia efi per "Klabuchodonofor

metif'' q'iartn,vt habeluY.^.T^eg.vU.

8 Prohibcped. tu. Hic conltquenter poniturpctnx commttn-
tin,cum dicitur. Pr ohibc pedcm tu U m. Qjiaft dicat,recede ab ido
lolatria.ne dicaris incaptiuitateintiudis pedibtis & fitiens,ftcut Jo
lciitducicjptiui.

9 Et di X ifti.def (/e remedio,& ikb non dimittam . In Hebrx»
habetw .non curo fcilicet cumminatiunem, & magis tonfonatn
q'Aodlcqi'.itur.

I o Aciama.quippc aUenos./i77if « Deos, & talis amor vtk-
mcns faat non curare dc nioniiione ad oppofitim.

I I Qiiomodo confunditur fur quando deprehenduur;
quaft aicat Jic conjundeniur filtj Ifruel , quia inue>neaturidoUi.(iii
a Chaidxis eos faluare nonpotcutia.Et loquitur propheta dejutnri
ptr mndtmprAtiriti & idcofubditnr.

1 2 In tcmporc zfRiCX.dic.i.rettiporeobfidionisper Chaidaos.
» 3 Libcra nos. ttfubdnur domini rcfponfio.

1 4 i>urg.6c Ubcr. tc in temp. afflid. quia ipfe noluit eos libt-

rare.

1 s Sccudum numcrum quippe ciui.pjo domini c.dtu b^be-

bant vnnm tantuin altaread imtnolandum m lerujalttthcxqucp'

ttt Ucicoatempciis m nor. hlco (eq:iitur.

X6 OmnesdcrcUquiftis me. finedijferentiafcxws atitxtaUi

17 ftui[v2ipciXufRi\.q'tianonc(}fcqutitacorreHio.

•Jt i Dcuoratiit^l

rcgularium.Et fubditurcaufa.cum dicitur.

10 ./i d.imjui qitippcautiius CT P'V' eosarfibui. ideft,morcS,lC

cularium.Et lubditur punitio talium.

1 1 i>uomodo confunditurfur q:tjndo dtprthcnditur ? Quia cun |
furto fuoad mortcm ducitur.

f Sii lonj .fufit doin.l(racl,ipfi c^ rcgrs coy.pyinclpes.\^c\\$'^on

maU in morte,ciuiacum pcccatisfuis ducuntur ad moi

tcm gchcnnx.

t I Vttjo

6oi

1

cremia:

CaD.lI.

^i a i/ideteverkmdenr.MoyCcs videbat voccm dni.Etloa

} ncsApoflolus vcrbumDci, revidi(Ie6f attredlaflcdicit.

}j4 b J^unqnid fcbrhdo. * Theodoret Ha-cdicit ironice. Nu-

'•«•I quidaitfum fimjlisidolis? An perinde vtiila, nullu bo-

iium frudu cis protuli , obidque feruitutem meam re-

fugcrunt ?

* Tertullia. Id-

-ap.

^Ol

eont

>n.

eft,Nunquidnon

habeo quos allcga

isut vndcallcgam,

iionia dixit popu

I fQoempropeccatisve/tm fuftinetis.

c f B».l8t ariolos. d IN.mmcof.

TNon fine meritis reftris. (, ^Kon mcus.

e 1 Vos tamen in fcelere petfiftitis nec

d

I

2

4
5

tnodi Numfuivo
bisinutilis^Num
|innumcrabiliabo-
ha in vos contuli ?
[pfam natur5mu-
aui?NoneIcmen-'
a vt vobis ferui-
ctcompofui^NS
jedi vobis vitam
• jbhum.initlabori
.)uslibera[ii? Pro-
''^"itcrca dixit Num
'"°blitudo fui do-
nui Ifrael ? Hoc
:(!,nonfruftustu-
i' innumcrabilcs?
.ibert.atem Aegv-
ni.liberatioiiebar
jaroruni oncnfio

qui adommorccedit, &intc!Iigcntiam doarina:. qui D
figaificatur in pcftorc. Yndc.loanncsfuprdpeaus damZ i„ lii.r c
ca:na rea>bm,Sc Saccrdotibus intcr ca:tera fcruatur pcau ^"«.1 8. «.
iculumvittimarum. ^

d in oTO.IftiSjfiuc fub omni qucrcu alia litcra^Hebr^o-

rum cniniiScquer
cum&iila fignifi-
cat.In amoenis au-
tem iocis, vmbra
& frondibus im-
molabant.
C Ei. dixifli . His
vtendum eft apud
cos , qui nolunt
pcccata fua cogno ^ , . ,
fcerc, fcdintem-^"'"'''""'^
pore afflidionis di
cunt fe immeritos
pati . Magifque ira
Deiprouocant,du
altcrum ( immo
maius ) pcccatum
fit quod fccifti ,
non iugcre fed ex- ,
cufationes prceten-
dere. ^

f Ecce ego iudicic^
Hieronymus.Au-
diat hsrefis noua
ex vctcri, iram Dti
eflc vd maximam
nolle peccatum hu

proplictatuin timore sf* mfliota rcditis

runt.DeuorauicgIadius vellcr prophetas veftros,quafi Ico
iJirarerjS! ' +vaftatortgenerariovSrrVidlceverbumdomini.Nun- 5

"? J r ^ , lAdmirando. . b TCumiJoUfcquatur.quafi cclebritaiem vtbiun,. c.1Qu.im

^^- \\l ad allOS VOCan- ^ ^^^^ «on r«^.tdoilrin« d TLXX.plena fcntium.Non cvculta fclicc^

jdoscxcade adhuc <juidloIitudoraclusiumIiraeIi,autcerra!^ferc)tina?Ouare

'Ciuitatc. _ 3 ^Ci:.on,l_am. b ^Qi.drce:c<tura. c TQuod kdcft.us.

* Chryfoftona». b ergodixitpopulusmcus, treceflimus,non venicmusvltra

"''QuOddicit,cfteiuf 1Giauisoiffinli,n<l:cplacereciquemoffcnderis. a TEcclclia quimaier parii i: vir^o ,(»

■• -- - • linemacul«& roga. . < r > ■■i6ucii

ad te^Nunquid obliuifcetur uirgo ornameti fuijaut fpofa ^

* THieionquantolongiusol.liuircimur Deum, tan'o maiuspeccatum ift.cum ncclo£itudi- o
ncleciiloium pofliiiius f,iom:ri. 6""ui j^

fafciaj petaoralis fu??Popur vero meus oblitus eft mei die-

a T^<^.'i.Fru:!ra nif ri, •.croorum tc aire defendcre, & quafi bona.opc.a lua oltenderc vt me-
learis dilettionem,'!Ux i.iluper.&o.

bus innumeris.Quid niteris oftenderc bona viam tuam,ad 9

- . j . 3 1^Alios,vt aliis cllfsexcmpluni malorum

qitxtendam diiedlionemrqu? infuper & malitias tuas do'-

.'L; . '. j'^'"'"' , 5 Alias,in manibu!.

cuilti vias tuas,ecin t alis tuis inuentuseft fanguisanima-

■ 1 TQuosido1isi.nnibfaiti,vele«mplope.diGifti. b T<iu,^pletumqueaccidit

lationum ,nC_u,s. _ ^ »", , ,"J,„f,^„,_

rum pauperum &c innocentu.Non in foffis inueni eos/ed f

f.\hs..Ui». a «.Q.J^lupiaoix. Icilicet. T 0|ter..t'alem. t .. .«•f. ' - ^ • /■ J

d momnibustqu^%ramemoraui.Etdidfti:Ab%pccca ]^ "^^^J ^^^^,^^
^ to8^innocensegofum,&proptereaauertatfurortuusa «6 rciuftitiam. ""*'

a TDiciidominus. ,ExHuo.diffiu-ris. b Non potentia, c fCum maius pecea- g Et ab ^ie^yptO

II

Cice&c.

tuni lit aliud habcre
D

cor.fcicniia.aliiid inorr.

'.ilUiUUl UlicllllU luiii "1 aiiuu naortc ir. lui.icicniia.aiiua in otr, ■ \Tt- A . '

cm miiaculoru, f me.Ecccegoiudiclo contendatecum,conu6ddixeris,no 17 impetum dedina!
itam in dcfcrto. a iis^rn,,,.. 1». v . • . _

itam in dcfcrto,
l^rcditatcm Paie-
•*'^inx,fubiugatio- g
icmgcntium,c6ti
uia tfoph<ea,fre-
luedtes vidorias,

a uSxpius.

1 Peccata tua.

• j^ v .!•/-/% * ""!""'• 1 «-cccata tua. tent arl AlTur.rtc

peccam.tQuamvilis faaacsnimis,iteransuiasmas.Etab ,8 confugj^bfnt qui

1 /- 1 . ,~ * Tlnquononinueniltiauxilium nihll nrr>riiprnnf

Aegypto confiindcris , ficut confufa csab Afldr . Nam 19 Ab Ac|ypti"s cmm

vidi funt . Rurfus,
vt iram Aflyrioru
. ^ . , ^ . fugerent ad Aegy-

ptios fugicbant, fed nihilominus fuperati funt . In-
crcpantur crgo quia rcliao Dco fpem in hominibus
ponunr.

miracula incrcdi-

bilia,tctr2 focl icitatcm , gcncris vcftri inacmentum , q

^niucrfum orbe peruadit,^oriam, aha innumcrabftia?

k \uwiuid (/^.Hicronymus. Ornamcium iuum pcrdit

qui

a Super

NICOLAVS DE LYRA.

4tt Deuorauitgladiusvcftcrprophctasvcftros. Scilicet
lachmam utr.port loas , & JJatam tempore Mmufji; & plures
ilutStfuioccififueruHt ai.te tempus lcrfmi^.ldcofubditur.
t Quafi ieo vaftator . Qui mimdia innotetitta occtdit, vt cer
m (3 huiujmodi.

Generatio \t^tz.Quf kmpn fttiuit fanguimm innoxium.
Nunquid foUtudo fadus fum aut tcVra ferotina.i^a
diceret. i{un: Imo proutdi ei deterra ferttli lacit er meUe ma-
mre.

Quare crgo dixit populus mcus.Quaft dicat nuUam cau
fnhabuit niji mainiamjuam.
5 Nunquid obliuifcctur vitgo.Defponfata.
7 Ornaracn ti. (.>uod dat etfponjus in dejponfatiotie fua .
5 Aut (pOT\C2fzkix.ldcfi,li2.amentimammiltarun>,negrof-
Uies taium inutcmcr appareat.cj. d.'h{on:& per looc inttUignury
^uodCens ludaica nullo modo dcbnit ohliuijti legis cjuam btus de
^ii»in>,rmamcntum, quando enm dejponfauitin monteSinaiy &
friceptorum rejinngtntium inaecentiam vit£ . ifuiatamcn Jtcit
iomrarium& longotempore,idtofquttur:Vopil\{15 autc &C.
9 Quidnitcrisoftcndcrcbonam . Hic nmouttur jeimau,
ictticttapparens lujlnia perquamjuam malitiam paUiabant:vn»
e i^nxManaJJesocctjiontm IfaixpaUtauit T^elo Ugis, tmpohcs
ti,({uodcontta Moyltm locutuiljuifjn ::vt dttinm fun lla.\.p,o-
•^ttr quod duitut.quid n itcris . Q-^aji akatfrufird patlias mali-
■lam tuam,quiajecundum Htetouymum.Stmulatafanciitas,duplex

' o Ad qua:rcndam dilcaioncm.,^//f pant/o ouod deberet

i Deusaili^tre.

' ' ^"^ infupa 5c vmMx.m.Scmper in ma/is crefcendo.

12 Et in alis tuis.Idefi, in Sacerdotibus & regibus per quos de-
bebat popidus fubkuart ftcut auis per alas.

13 Inucntus eft fanguis Mimzrum.Scilicet prophetarum,
CS maximu tempore Ma,taJle,v,ide dicitur^.l{eg.2i.c. Et fangui-
nem innoxium effudit iVIanaftes multum nimis,ita vt
implcrctur lcrufaiem vfque ad os.

t Non in foftis inueni. <.^uaft dtcat • IRa occifto innocentum
tion faHafmt tn occulto,fed in mantfeHo,ita quod non potefi negn
ri.Kc.Sa. dtcii qubd hfc efi vera litera . Non in foffis inueni
COS.£r efifenfus : A(o« habuifii caufam ouidendt eos ficut tlle qui
inuennfurem de ncBe domum ejfodientem , Ucitc poteli eum occi-
dere,vt habetur E.xod.22.

14 Scd in omnibus.qua: Cu.m.Idefi,^a inuenifii eos de idolo-
lairia tua &alijs malis prtediais te arguentes,ided occidifii eositH
tatrun cebutfjts eoru "perbarecepifje cumtremore & reuerentia,

15 Et dixi.Po// ifiafiagitiamaniffia.

1 6 Abfque pecfum ijw/a Itctt malumfttp€ccare,grauiusta-
meti eji ptccata pirpttrata tnendaciter excufarc:ideofubd;tur.

17 Eccc cgo iudic. conuinctns te de malitia tua & puntens non
violr- tet,J!dratio>,abilittr,& patet litera vfque ibi.

18 Et ab Acgy.& CJE.ab hi^nt.Tempore enim ^cha^iiprocef-
ftrai ifa confijw ab Afiur , quiafpoliata domo domini mifitregi
yAffyuotu mutiera, & tamenfimUter non valuit ei, fedmagis no-
tuit:quiaiuittbuiam ngis .Affyriorumin Damajcurr,,vbi vidcns
altartidoljlatrixfeinficrifirnile in domo domini:quod fuit occa-
fto ruinafib, & i^opulojuu.tt codcm tnodopojieajequutatfi cofu
fio ah .Ae^yptu tempore Stdeclm qui ct ex confdentia regis .Aegy
pti rchiUautt liabuchodonofor regi: propter quod ciuitatem & te-
plumdtfiruxit ,& populum partm oaidit,etpartimcaptiuauit,
^(gyptiregenuUum auxiLiumtribuenti:tideo fubditur.

19 Nam(5cabifla.vd//c«rerr<i.

** » Egrc-

6Qy Glorord.&NicolaideLyra ^08

^ i, Super eaput tuu,

A Morc lugcntjum, a

i.Rcg.i}.d. vt Thamar ab Am

t rpreuic. j^on corrupta cinc

rc caput fparfit,&

inanus fupra po-

fuit , & ita reucr-

fa

» ■""'Wr""""' "■"""•■•"• " I^Str* '"'"""• ' «Lagenti», «Jtia frufttJ fperafti auxilium.

U ab ifta cgreciicris , & manus tnx crunt fuper caput tuu:

f A^^pte (iftif eb Aff^.His.

V ^u3in in atienis poluiAi .

quoniam 1 obtriuit dorainus confidcntiam tuam,& nihil

•('tducao Uco.

habcbis profperum.

NICOLAVS DE LTRA.

* 1 E«^rcdicris. In taptiHitatem d'4Sa.

a Ermanus tuac erunt fupcr caput tuum in ftgwm con-

fufio-

(i cft in domum C
I fuam.
J -J* Thcodorctus.

Proprium cft lu-
5 gcntium manus

complicatas impo

nerc capiti.

fufionis c«r tr>flitite,ftcut Thamar ab ^ nnun violata ^r eieHa po-
fuit m-vius fuprr caput[u^m.z.l\tg,x ^.d.
} Quoniam obtriuit dominus conf. tua. Quam hahchit
inrege ^egypti : Et loquitur de futuro permodum prxtcriti .

C A P.

IH.

a TTr/eo rf/V;r«r.y/<//W/.Ecccdcfornicata & rcli^a mu

V licrc areumcntum iunitiaeproponiiurAtamen

nobis poft lapfum rcdcuntibusaio iuflaia fcd pietas cx-

hibettir.VtcoUiga

C A P.

mus.finobisdclin
B qucntibustatapie-
<atcparcitur, d no-
bis(ncc poft deli-
ftum redeutibus)
quantaimptobita
tepcccatur . aut q
ab iUo crit fuper ii-
los improbos vc-

♦ BWulrieS nia.qilSnOnCcflat -- . fAlias|.ai}oi

^ " . " vorare noftCulDa' C ^ «Poftfornicationemfufcipitpocnitentem, 8thoitJtut;vtadfeieucirjitui

doprxoariM _ tocj«/i d autcmfornicatacscumamatoribusmultisrtaniienreuer

c Tuautem fofnic.ff.Sme: Habuiftipaftorcsmultos in
offenfioncm tui.vt Dcum.f.offcnderes, & qui magiftri
cffc debuerant, vt alios ab omni crrore prohibcrent.au-
tores impictatis cxtiterunt.

d Tamen reuerte. Sircucrtebarisad mcdicit dominus.

Arguit impuden-
T T T tiam meretricis,q

poft adulteriu au-
dctrcucrti adviru.
C Leua oculos tuos.
luxta anagoge: His
quihxrcticoscrro-

eft lerra vndc ; tterunti

h*c? tui,videntes precepto

Efa.jo.c, y- ,,<aTO, & atres tux
ytthum poSl terpm
monentiiauJiint. Dc
bcmus igiturpicta
tcm vocantis eru-
befccre, fi iuftitia

nolucrimusformidare, gatatograuiori improbitateco
tcmnitur , quanto conteptus adhuc vocare no dedignat.
b i7<//OT/.wr.Hocdicerepofrumusaduerfuseos,quifi
dcm domini rclinqucntcs & hxrcticorum crronbus ir-
rctiti poft multas fornicationes & deceptionem fuarum
animarumfimulant fe reucrtiad priftinam vcritatem:
noavtdeponantvcacnapcftoris,led vt infinuentalijs.
C c Tu

Vlgodlcitur :Sidimifcritvirvxorem fuam, ^
& rcccdens ab eo duxent virum altcru,nun- ^
quid reuertctur ad cam vltra ? Nunquid non 4 fes dcfererc fe pro-

a ^Aliitcrr.i.tiuiaterrainlfricladultcix.rompaiabjt. 5 mittUnt,pr£CipitUr

t polluta 8ccontaminata erit miiher ilIa?Tu ^ vtleuent oculosiii

)mijs. Hentaium cnim KemipaftotcsRomaamatoresfignificat. 7 QirCClUm . JNlll.n.

8 rcfta viderint,pri-

9 ftinam prauitatem

10 damnarc non pof.

1 1

12

13

tcre ad me,dicit dns : LeuJ oculos tuos t in dircflu & vide
vbi niic^ftrata fis.Invijsfedebasexpedaseos quafitlatro

a fSic. b ^ Alias: int-Tfecnti.quiamulti idololaiiixmalo pctieruni.

in folitudine, et polluifti tcrra in fornicationib. tuis,& in ^"^

10 leiufalc;». b ^^Huc illucque.

funt

f i2«fly//(?.Sicutfo

lentlatronesadve-

fpera in defcrtis lo-

cis viatoribus infi-

diari,fic tu vt cocu-

bitu tuo animas interficcres fornicantium. Pro latronc,

& cornice,in Hebra:o & .^«ra^f :habetur quod & Arabc<

fignificarc potcft:Qu2 Gcns latrocinijs dcdita, vfquead

tcrminos Palcftinaiincurfat, & dcfcendentibus dc leru

falcm in Icricho obfidct via^vndc: Homo quidam dcfcende

bat ab lerufalm in lericho & incidit in latrones.

,0 a Qitam-

Diaifiot

NICOLAVS DE LYRA.
CAP. IIL

VVlgO dicitur . ToHquam propheta redarguit populi mali-
tiam.Hic cvnjequenter arguit pcccantium inuerccundiam:'^'
hoi fub metaphora mulierisprojua libidine d marito dirnijfa . Et
diuiditur in duas partes,quia primd arguitur h-ec verccundia abfo'
lut^yfecundd cnmpa,Jtiud,ibi:Et dixit . Circa primum dicitur.
1 Vulgo dicitar.ldelifVtiliariter feu communiier.
3 Si dimiferit vir vxorem iuam . Tropter e§renatam eius
Itbidmem.

3 Et recedcns ab coduxcrit virum altcrum. l^olens ali-
qualiter lontnure & reconciiiationcm virimodicum expeciare,

4 Nunquidrcuertetur adcamvUra? Scilicet vtrprimus,
quaft <ticc/ct,1^vn:tt caujujubditur.

5 Nunquid non poUuta Sc cotaminata crit mulicr iU
li}iiuaftdiceret,Sic:quianimis viUjicata efl:d exboc oiienditur

' Dei clcmentia,ciim lubditur.

6 Tu autem for.es. Ver idololatriam,

7 Cum

kelifioforQ
iaucrccudia

7 Cum amatoribus muhis.lden,feruiendo multis idolis.

8 Tamcn rcucrt.ad me. Quafi dicatfufcipiam te. Quodan
tem Jubditur.

9 Et cgo fufcipiam tc.In aliquibus libris noefi de textu: qu
non ejt in Hebrp nec mlibris correiiis,fedJubinteUigitur,proptt
quodaiquis expojitor pofuit hic per rnodum gUff^ tnterlincari
qu^ pojtca injcrtafutt textus per imperitiam jc> ipiorttm.

\o Lcua oculos tuos in dircdum . Jdeii,aafadatHan^,

cor.ftderandum.

1 1 Et vide vbi nunc proftrata fis. Qttaft dicat, non efl loa

vbt non exercueris idoioiairiam.

1 1 In vijs fedebas.5'ic«f mtretrixin biuio , vtfe exponattrai

feuniibus.

1 3 Expcftans COS quafi latro. Ideji , ctm magno fornicam
defiderio tjicut latro expeiiat altcjuem tranftuntem dejiderans ij
fumfpoliare.

14 EtpoUuifti tcrraminfornicationibustuis. idifi,
idololatris.

15 ^tmvf\^\.ii\)Si\i.is-'Peccandocontraproximum.

•j« t Ouam-

M 0 B^.A L l T E t^.

I Vulgo dicitur : 9/ dimiferit vir vxorem fuam , & rrcedensah
eo. Hic arguitur inuerccundia maloru rcligioforum (ub
mctaphora merctricisinucrccund? Naaliqui dcpofita
vcrecudia ita fe gcrunt diflblutc ficut fcculares: veruntii
quia Dcus fcmper cft paratus recipcre p^nitctcs , fequit.
b Tamen reuertere ad ne dixti dominus, C?-(. Leua oculos tuos

in

in direHum. Confidcrando tuuni rcligionis ingrefluml'
bens prontcndi propofitum .

11 Etvidevbinuncprvjirata fis . Dcuiando arc^tudil
obfcruantix regularis.

12 In vtjs f Ldebas txpeHans eos quafi latro .Tnis malisCXCr
plis iuniorcs virtutibus fpoliando.

iz Et poUuifti urram ittfornicattembus tHis.ldc&, religionc 1
tuam.

■\ i Qju

6oy

I

crcmia^

C;

.p,

iii.

6o(>

6t

a Qitmil^rem prnhihf. cGrcgorhis. Aliquando folis no-
mineclaritaspraEdicatorumdefignatur, vndc : /• dufefi
j.,1 vtjjccus t / (.iias &I . In cxtrcmo cnim teporc fol qnafi
raccii$cilicinusoflendirur,quia fulgens vitaprxdican-
fiiinianrcreproborum oculos afpera «Sc defpcdademo
flratur.QuirtcUa

rumqiioque clari
I ratctigurantur, qa a
Idumreclapeccan
tibusreferunt, vcl
prxdicat, tenebras b
noflrx nodisillu
llrant.vnde-- Pjo/«-
bit^\mtittUxpltinia C
rwm.Qi^iiavcrofol
perdiem lucct,flcl

Cum multtjlicjtit futrint iniquitatesrefrigefcetcharitasmulio-jy
tum.Qjiau e n perfeueranerit vfcj; infi iem,hic jaltfns erit.Ev.Vu M«th. »4.«.
tas venietisfilius howt-as inucnict fidem fupcr terram\ Si Ctiam '-"c.iS.b,
nunc iudicemus fidem noflram, non multitudinem &
voluntatcm hommum,n6congicgationem videbimus

intato numerocc

a fAbb»» rft (>i';cft "inniumrerumbenfcliftio. vt psteremnr <^cc''>temrfrmon!S Oei.

malitijs tuis.Quainobrem prohibitx funt 1 il:iJI^ pluuiaru, "

«II.XX fjcics. a ILXX.funniadornn s.

6^rcrotin'imbcrnofuir.FrosmuIici-ismcretricis faiflacft *

a ■ f Erubicinf hTrctict.qa'' ad mcliora noluiit C"nucrti. i

tibi.-noluiftieruberccre.Ei-eofaitemamodovocamepater ^ ">'f<3<.Sicrgodi.

, .... ^ ^, i- r • ■ J C!t:pnmum dimi-

meus,dux virguutatis meiE tu cs.Nunquid iralceris m per ^ fj propter peccata

petuu,aut peifeuerabis t in finem? Ecce loquuta es 6<ffeci- 7 Ifrael,& reliqui cij ^ laxKtnZ.

^ r ihicpr<,(.'iuiiiin(ii bus lolixregis uifti fubquolenm ssorfis rl> i r^fhctare. 8 in COtaminationC.

clefiarum difficili
me reperiri fide,
difHcilc.n.eft plu.
res efTe bonos. vn-
de: Multi Viicatt,pau~

k vcropcr noae, d fti maia & potuifti.+ Etdixitdiisadme, in dicbuslofiasre- 9 ludas aute audies

me t rebellis.

&plcrumq.pno- c gjs.Nunquid vidiltiquxfccerit tauerfitrixlfracl? Abi/t ;° ?aX'nobit ad' ^'

ittem pr^fens vita
'"•■fis;natur,&perdie, g

£:ana patria:prx

Jicatores bScii fol
, (..aobisfiunt.cucon
eotferaplationem verxlucisapcriunt.& flellxcum pcrafli

■am vitam necelTitafibus praefentis vitx proipiciunt .

> froNr>w'^//wj.Hocpofrumusdicercdchxreticis . qui

ncrroribusfuisgloriantur.Quia fupracz g. dixit,«o«

fibimct fuper omnem montem excelfum . &: fub omni \' "i^^^^^ ^

qui legetcs ea quae '^'"'» *»• ^»*
paflus eft populus
ludsorufn non timcmus, ncqucdicimus : 'iinaturalibus Rom.ii,
ramis 'innpfie cit,qu momtgts nec nobis parcet DewrfNon.n.
tantiim benignus cfl, & non fcucrus.Si benignustantu
efllt, bonitatem eius contemneremus. Si feucrus tantu.

i( w!( ,arguit eam vt mulierem procacem qux ad nullu defperarc mus.Nccefl^aria cft nobis bonitas ob poenitcn

cclinareerubelcit

Dux rirgiiiitatis mex tu es. t^unquid irafc^rir in perpetuum,

Mtpetftuerah s m finem}Ecce lot^uuia-cs & fu lii niala & potni-

if.DcfponditDeusalam amplexibusfiiis, & docctquo

Karedebeat & agcre pocnitentia.Quanto auc ille clemc

lorqui falutis viam pofl fornicatjoncm oftendit,tant6

nifcrior meretrix qu.xnon vult recipere faniratem.

\ Et dixit dominus. Orig. Fit h.TC prophctia tcmporibus

ofix rcgis iufli, fubquo coepit Icrcmiaii prophetarc . Si

ntellcxifli populosduos , Ifracl fcilicet& Gcntium, in-

clligetranfmigrationem Ilracl in popuio ludicorii . Et

iceodcm diclum: J»«'// rum,& dedi ei Ubeilum npudtj, vt.f

elinquensfirmctexemplum. lubctlcx Moyfi, mulicri

_ (jvirodifplicentidari libcllum rcpudij & dimitti, & tunc

t- |v'iroliccre vt altcram ducat. Sic mtelligcludjeos accipie

rn.tes libcUfi repudij, & idco a Deoomninoreiinq.Vbi .n.

l\ japud cos prophetx ? vbi figna virtutum?vbi manifefta

^ioDeiJNon teplum.non viaimac,non alijs eiscultus lc

gcexpreflus. Eiedi funt dc rcgionib. fuis, & ita deditcis

Tibellii rcpudij . Poft cos nosg fcripturis in Iuda:i voca-

mur pg tribu mda, cx cuius ftirpe Saluator defcedit c6-

j(^|jucrfi (umiisad diim,& nouiftlma noftra in cofumma-

-jtatione feculi fimiliacrut pcccatis luda imo peiora. vndc:

Citm

«I,

-/-

tiam,& fcueritasobdelida.
e H'"(i»id v'rf.'0^«*/(?( w<?Facitcomparationem infer
duas& deccmtribus. c)ujeiamcaptiuata:erant ab Afly.
rijs. Etcum hocdux tribusvidiflcntnon emcndauerfit
fc ied dctcrius fecerunt.Et hoc cft quod dicit:2\(««<jwd W
aiiti qu£ ficerit.

f .^d-.-etfatrix ifrael. Hicronym. Sub figura duarum fo- «
rorum loquitur qu$ de vna ftirpe Abrahxlfaac & la- ^ '^' "'^*
cobfunt gcneratJE. Priorcm aducrfatrice vocatqua: fta-
tuit in Dan & in Bcthcl vitulos aurcos
g .^/'r;f//;6///..Idcm.Sccundu Anagogen de haercticis p- Aoago.
phetia cft,qui falfi nols (detiam hxretica fubtilitatepu
tant fe fcdari,& afccndunt montg fupcrbix,& carnis vo
luptatibusdelibuti fubol ligno frondofo,& amcenocx ^
ponunt fornicationem fua.Qui cum tradantur diabolo S"P'-*-4-
in intcritii carnisfrcqucntereucnit vtdomus Iuda,i. c6
fcflionis & vcrx fidci non tcrrcaf cxeplo. fcd multo ma
iora c6mittar,& d fornicationciuacotaminatterraEc-
clcfix,& m^chatur cu ligno & lapidc, dogmata Deo c6-
traria Icqucns.Si aut vir ccclcfiafticuscorrigerc volucrit
errantc,& putridascarnes rcfccarc,& ad pcnitentia rctra
herc eos g fcquuti funt falfitatcm, illi nihllominus fub
Ipccicccclcfiaflics vcritatis antiquum fequuturcrrorc.

^ Et

NICOLAVS DELYRA
I 1 Quamobremprohibitxfuntftill^. S/CMi/^a/ef. j./^ej.

"^l^ .fi)i di<.itur,quod Llaujum fuit calum prupter peccataterra,led

1 non dicitur ilji quanium temporis:fcd lacobi $.dicitur , quod nun

I p/«i{ annis tribus & menfibus jex,propter idototacna & alia pcc-

' «■«f" tempore .Achab & le^^abttis. Confequtntcr expra:dt^ts co»

cludiiur muerecmdia peccandi,cum dicitur.

p Etdixitdominusadmcin diebuslofiae. Hic conjequen
ter arguitur inuerecundta predicia coparatiud.f.ad populum rcgni
Jfraet.ttdiuiditur in duas partes , cjuiaprimd ponitur diBa com»
paratiOff^fecundo comparantium reuocatio,ibi: vadc & clama.
Circapritnum riotatur tempus Imtus reutlationis fa£ie leremi<e,cii
dicitur;Et dixitdominus ad mcin dicb.lol^.rcg./. /«<//..>*«

te.-t.tenporc f^echif rigis luue Hojt^ rexlfraetcr poputuseius
Frons mulicris merctricis . & jubditur diuina clmentia futrat deb(ltatns& captiuatus & dnHus in ./fffyriospropierido'

Ulatriam & afift ptccata .pforurUf fecundum quod dicitur 4. I\eg.
1 S.C'- hocrd cfuod tticitur.

lo Nunquid vidifli, .confidcrafli.Ierimias.n.non ridit cculit
•u 'iis,titi'iditm.)u< rai tiatus q'tando populus regni ifraelfuit capti
uaius,tfuia lyac fmt lextu atinu E^s^cchif 4. l{eg.lS.& extunc rfc^
ad decimum otiauum untium rtgis lo/ia:,in quo ifta reuetatiofa^a

idpcenitentiam recipere fcmper parata, ciim dicitur^

3 Ergo faltcm an odo.i.poft tot & lanta ftaoitia.

t Vocauit pater mc'. i\ecognofcedo beneficiu tuf creationis.

) Dux Virginitatis mc^ tu CS. f^ecognofccndo benefitiu edu-

lionts tu£ de A gypto^tunt.n.poputus Hcbrj.us communiter erat

ntcger ab idololatriie peccato vfque ad fabricationem vituli.

5 Nuncjuid irafceris in perpctuum ? t^ecedendo d meper fuit leremif vt dicit i{ab.Sat./luxe>urit anm.9%. & patct ^.t\eg.

''eccaium.

7 Ecccloquuta cs fecifti m3.h.i.ore& opcre peccafli .
* ^i^Oinx^iM. Me permittcrite ex tuo demerito.Quod autem fe-
gMftiu;Et pro vcrbispocnitcntix,&c. vfqueibi: Quod fcr-
monetrat^afti incliijiue,non eit de lextu-.quia noljabeiur in He~
orxo,ncc m Ubris bene correfiis.

9 Et

coniuiigetido anm^s intermedws fer tempora quibusdituntur rc-
gna/fe reges liida liliusttmporis. hremias autem adhuciuuenis
ccepit prdphftaretempore l(iftf,vt diHum eft/uprac. i.

11 Qux fecerit auer.Ifracl,/./>ffM/«y reg»i ifrael.

1 2 Abijt fibinict fupcr omncm montcm . ideSi expofuit
fe omni idototatrne.

* I Et

M

MOf{jlLITEI{.
(l»amohrtm prohihitffuntflitlf pluuiaru . i. diftributioncs
iiuinarum gratiarum . Et concluditur propofitu cu df.
z Frons mulieris meittrUisfatU eH tibt . pcr inuerccundia
acccandi.

t; F-tdixitdominusadmeindK.^WciyfbmctZfhoT^ gcntis
Ifrael & ludapoi intclligitranlgreffioduplicisrcligio-

nis,

niSjf habentiu poflcfliioncs& mcndicantiu. Perlfracl.n.
c[ Colcbat vitulos aurcos,vt habetur 3 .Rcg. 1 2. fignantur
tranfgrcflorcs rcligionis habcntiii poflrefIiones,qui p vi-
tium proprictatis coaceruant libi auru & argentum : &
per hoc vt afcedant ad maiorcm ftatum. Ideo fubditur.
12 ./</)^r/j<;;wtf/Mpct.Iequcndopompam Iccularium.
t Etft^b Qtnni lignofrotidojv, duccndo vitam carnaliu m.

t » £»

Hom- 14

6oy Glof.ord.&NicolaideLyra ^08

mcndacio.Nosquoq;conucrfi fumusad Dcu,fcdcx to i
tocorde.fcd in mcndacio.Ncq; vcroait : ^onejl conuetja
adm pr£uaricatrixl4di8c tacuit .lcdaddidit, '■xr-jro cor;/f
/Mo.fcdin mSdacio, vtolkndcretcosqui nocx toto cor
deconucrtunturin mcndaCio,non in vcritatcconuorti.

d lujiifliau.i'il.\u{\i

lignofiondoroj&fornicataeft ibi.Etdixicumfeciflethfc l

a f in <]m tcmiiluui &ieliiioimitaiior.rg rinanipjulatiin r-cf lllt i domino.

omniarad mc rcuciterc, &: no cftreuerfa.Et viditpijarica- ^

trix loror cius Iuda,quia pro eo cp mocchata eflct t aueifli- 5

trixlfracldimi(iir3mca,5!fdedifiemeilibellumrepudij,6c ^ ^ ^

no timuit pr^uaricatrix luda foror eius: fed abij^; &c forni- s aquiloncm & Aiiy

cata cll et ipla,& ficilicatc fornicationis fue conraminauit 9 rios dirigir icrmo.

» *, „ 11 I- r: • -L L- ne,&addcce&ad

tcrram,et mocchata clt cum lapideet ligno.tt in oibus iiis ^1,^5 iribusA cam

noneIlreucr(aadmepr?uaricatrixrororeius ludaintoto 10 couerfio pdicatur.
cordc fuo,fed in mcdaciorait dns.Etdixit dominus ad me:

^Q^ii .liiim in (fincipo pciiit

^ a E» W(///.Idcm. Alioru tormcnta.alioru rcmcdia funr.
^A Cumq^puniturhomicida, rccipitquidem ipliiqdfccit
rtrn» vnius [q^ aijj tcrrcntur a rcclcrc.Dccc tribubus (^q vocabantur
iDMus multo ifracijcaptisab A(rvri»s,in Moediamq;rransUiis,du? tri
"""^ bus luda & Bcniaitiin q dcbucrut fimilia formidarc, &

tota metc ad Dcu

conucrti, viccrunt

dcccm tribuu fcc-

lcra: vtctinteplo

Dei ftaiua Baal po-
E»ech.*.b. ncrcnt,quaE in Ezc
1 UaetU- chiclcdicitur ido-
"«• lum,&adzclu<5c

amulationcm dni I

collocatum.

b Etn5ti/tfit,&f.
. «tc Orig. Si quis 1
'"nupcrcmptusjdo-

mumcmptoris &

diii fucrit ingrcf-

fusfufcitaturaba- 1

liquoconfcruo.fi

quisdeprioribfcr
B uisotTcndcritDo-

minum quidpro-

mcrucrit, & fi vo-
f nilcricon. lucrit in domo dtii

pcr(<:ucrare , cauct

ca faccrc q cos fc-

cillcaudiuitgvcr

bcribus& tormen

tisdignifucrGt.De

inde diligctiilimc
quid fc-

ficata cft Sodoma
ioror tua cx te. Et
alibi:Dt-/«nu/i htc iu( -^,,
fitjicatus in dumm >
Juam ab illo .
d Fa^if^ dama.
* Hicron.Contra

1 1 C tt non auen.i ja

12 «f.Vndc:>/^;(C)7f/a

- luftificauitaiamfuainauerfatrixlfraeltcoparationeprx \^ TdorfifnlbtlacTv

. ,(i...lliu,««ci..,buspa.ait.menuri. b TAl.,:IcBe. TVcrbum H^cb™^cantn^a^vo- ,^ „,,^ . ,,„,,^ ^„,^1. ^^

uaricatricisluda. Vadectclamacotra aquilonefermones »5 auaciitatciudicis,
iltos,et dices : Reucrterc t auerlatrix irracl,ait dns^et t non

a ^ Vnf f: Aucr.-c fjcicm uama pfcCJtismeis.

^ aucrtamfaciemmeaavobis,quia tfandtus egofum, dicit

dnsret no iralcar m perpecuu . Veruntamen lcito inig.tate

^ tuara,quia in dfim Deu tuum prxuaricata es.Etdifpcrfifti

^ldolis. ^Vbi dclicaiaeft £tjmncnategio.

vias tuas alienis fiib omni lignofrondolb , et vocemeam

Vbi CtgtX

inquircns,

cerunt illi qui libcrtarcm a Diio merncrunt, omni labo
rc n;tirur,vt ca faciat.q cos feciflc cognouit. Et nos itaql
qui non ciamus ferui Diii.fcd idoloru & dcmonnm.(5c
poftcacxgcntibusc6grcgati,crcdidiinus in Chriftfi.le-
gamusfcripturas vidcamusquis iuftiticatusfir.gsoffcn-
dcritDcum,& nitamureafaccrequa:iuftos fccifle icgi-
mus,& caucamus in ha:c incidere in quxinciderunt . Et
qui traditi funt captiuitati &cicdi dehsreditatc Dei .
c Ec ffl;(//.Orig.Et moechatur in lignum & lapide, &c.
Qnpeccauimus durocordecontra Dcu,inlapidcm for
nicamur.Qn pcccauimus in voluptatc, mcchamur fub-
tcr omne lignij ncmorofum. Et in his oTbus non cft c6-
ucrfa ad mcprxuaricatrix luda cx toto corde fuo,fed in

mcnda-

i6 cordiae fufcipiam
vos.Saftus.n.etmi

17 fcricorsfumvt vl-
tra non memine

18 rim iniquitatisvc-
ftrcc. Hoc ad hcrcti

19 cos&negligetcsia
ccdefia rcfcrri po-
teft.q quotidic pct

ccclefiafticosvirosadpenitentiavocant,quibusproprie
aptatur.ft vocem mcam uon audiiiis.Ols aut hercticushabi
tat in aquilone fine fidcicalore . Nec illud Apoftoli pot
auditc:Spiritusferuentes,erc.Et qa fe voluptatib.tradidit a
drio reccflit,& uiasfuasalicntsdogmatibusdifperfit,&
uoluptatefequutuseft.Nulla.n.herefisnifip^guIa&ui;
tre,fcduces niulicrculas oncratas peccatis,fcmper dil(:5-
tes,& nung adfcientia ueritatispcruenientcsdequibus
UCre dicitur.^< deuorant populummtumficut efcampams.
f Ftruntamen /ci.Quafi dicat cum mifertus fuero tui no
tciuftumputcsfediemper memento iniquitatistuK&
fupcrbias colla dimitte, ut qui per arrogantiam oflcndi-
fti,&pcrhumilitatemplacareDeumpoffis.

^ Con'

C

NiCOLAVS DE LYR A.

I Et dixi cum fcaflet h^cHoc dixit dummus per ^Amos &
Hofe.t cjui frophetauerunt de regno Ijrael.

% Et non eft re. quiaad rerba eorum nonfecitpeenitentia, fei
raagis auxit maliiiam.

3 Et uidit prq.ldefl populus de regno ludiC qm defcenderat ex
tifdem patr'bus:p<opter (juodvocatureius foror.

4 Qiiia p.eo quod moe. cf. Exponcndofe omni idololatri<tf
vt dtiium e(l.

5 Dimififlcm cam.m manihus regis .^ffyriorv.m.

<i Et dcdiflem ci.permittendo ,3» ducereiur i» captiuitaicm.

7 Etn6tim.pr^ua.ejf diHa panaillata populo Ipad et tame
debuijitt ttmtre ne aaideret fibi fimile,qHOd nb f(cit,i(leo jubditur.

8 Sed abiit & forni.cft.ptr idoklacria timore Dei po(ipofito.

9 Et in omnibus his.ltcet cam rcuocauerim virbo prophcia-
rum.ifrfado punitwnis in populo lfrael,vt ditium efl.

10 In to.cor. fu.fed in mcnd. qa in populo luda erat multi c\ui
exterius vidcbatur tulti,i^ tamen no crant, vt ditiuefl c.pcedeti.

I I Et dixit dlis ad me.c«i«i di^nm non potcft cfjefaljum.

13 luftificauit animam(uamaucr.Ifrael.^(or;/i)»p/{c(Ver,
fed comparatiui ideo Jiibditur.

13 Comparatione p.Iud.Hoc modo dixit ludas Gen.jS.g.de
TfeaTWiir:Iuflior mccft.^MM minus pcccauerat quam ipf::i^ fic
eft in propofito : Tum quia in regno luda erat ternplkm (^ cidtus
diuinus quo debtbat regnum luda lencri ia timott Dei: tum quia
regnum luda vidcrat ptmiticncmprxteritamregni Ifraehcx qua
debtbat a peccato retrahi : rrgnum auiem Ifrael non ftc viderat

puni-

punitioncmprteterttamregniluda.

14 YzAcUicconfequenterponiturpeceantiumreuocatio: &pn
nio de rtgno ljraeljpecialiter,fecundd olum generaliter.ibiiCon
uertimini.oVcapWw» dicitur^yzdc&cdzmZ.Etefiyfrbiidi
mini ad Ieremia,qui{vt dicit I{a.Sa.) fuit mifjus in terra .Afjyrio
tu,q eft in plaga aquilonari rejpcdu iude<t,vbipopulus Ifrael det
nebatitr captiuus ad pr^dicandu eis p^nitetia.^lij vero dicunt ^
Vfrtfimilius,vt videtur, ffuit mifius adaliquos q dcpopulo Ijrac
effngerat manus regis ^JJyrioni, crlatutrat interris circumadii
centib.& poiiea ad terra ifrael redierat : & ibi muhiplicati fut
rat . Et qa erant idotolatr<e ficut ante captiuitatcm fratrum fnorii
ideb lereniias iuit ad reducendu eos ab idololatri^e ad Dci cultun
q vigcbat in lerufate , maximetenipore lojite . Terra autcm x^ii
Ifracl cfl m parte aquilonari refptdu lerujatem & regni luda.

1 5 Rcucrtere aucr.Ifracl.a^ idololatria.

1 6 Et non auerta (2iCic,Scc.ltd fufiipiam vos in mifericordk

1 7 Quia [zn.cfcilicet. Q^d.hoc facia tx bonitate mea,nonpro
pter vejtra merita: Et quiaad vcram conuerfionem rcquiriturpn
prij peccati cogntiio: idioJubdituriYcxwmzViXCn fcito iniqui-
tatem tuam,&c.

1 8 Et difpu.ui.tU.ali././rfo//r qu^ dicuntur dij alieni , & voai
hic vias tuas,i.ptdts tuos quibus proceditur pcr via . Loquitur.u,
hic propbttit depcpulo Ifraeljub metaphora vieretricisqu<£p>ira
ta eji dtuidere pedesfuos omni tranfcunti in concubitu camali yff
cut dicitur £^<c/.>.i<5.f .Diuififti pe tu.omni tranfe.&c

18 Sub./« taibus.n locis exercebatur idvlolatria,& cimhocd
quando etiam luxuria in venerationem veneris & pnapia.

4« I Con-

MOR^.ALITEI(.
j Et viditprxuaricatrix foror cii<s /«-'Zd.i. religio.mendica-
tium. Iuda.n.confcfTiointerprctatur,mendaccs auteni
faltem pro magnapartcinconfeflionibusoccupantur.
4 kttia pro eo quod iww.rucic dc pcccato in pcccatum.
7 u ti.non prtt.iuda.[ci\icct iudicia mca fcuera.

8 Sed

8 sed abtjt & jornicata t^ ctifjw.fequcndo uitia predi^la

9 Et in omnibus his.pcr ueram poenitentiam . J
f Sfdin mendacio. per falfam landitatis fimulationcni !
qu^ fecundum Hicro. ctt duplex iniquitas, idco fequii
1 z luftificauit anin.amfuam auerj.(\\liz tn Dcus paratUSC

fufcipcre uere poenitentes de religione utraqucfcquit. |

4c 1 Cw I

6o9

leremisE Cap. lil.

^io

Ji Conuertimwi. Hicronymiis. Itidxiputanthoccomple-
T ^un^ cfle poft reuerllonem dc Babylone fub Zorobabel.

babel. Redicrunt.n.regnantc CyroPerfarurege,Jiabetcs D
paftoresZorob3bclfiliumSalathicl,& Icfumruninuim
(acerdote , filiij lofedcch. Re tn vera vbi Deusfaftus eft
homo prophetia fine acccpit.elegit .n. dus ex ludsis vnii
cx ciuitate,& duos ex cognatione,quos conftituit pafto-

res , facros , fcilicet

a f All) vagi 8c rfCfdentes.

non audifti,aitclominus Conuertiminifilijtreueitcntes,

af Alias,doininator veftii. bf rn vnitate fidci.

dicit dns, quia ego vir vefterEt aflTuma. vos vnum dc ciui-

f Non cnim uiunium cit lides.
ifMundi. b^!n ^ileiftioneDci 8cptoximi, cfCsrnis. dfDe qua: Gloriofadi.fun' de tect.De.

tate,& duos de cognatidne,5<introduca vos i Sion. Et da-

af Apollo'os,&apoft>.licos viros. bTCiedcn:'-';. c«rClint1i.

bo vobis paltores iuxta cor mcUi&pafcent vos icientia,8^ ^

alNun luJ.iciscitemonijs. bTln toto oibemultiplicaio Euangclio.

cf m oroncm tcrramexiuit fonuseotum. "

dddtrina. Cuqi multiplicati fueritis, & creueritis in terra 7 Mofaic? lcgis no ha

"ui" • 1- I .11 ■ i^ !• I ^ n .8 bebuntfiducia , fcd

flua: inlpfum credi c m diebus illis , au dns, non diccnt vltra,arca f tdtamenti p & jpf, erunt in tem

tdcrint,gcntiumpa- diaiinequeafcendetiupercor, nequerecordabiitur illius, ^o plu Dei. Ncciuxta

ftores,cuqueinter- necvifitabitur^necfiet vItra.Inte'poreillo vocabuntkru- !; crratcs Nazareos a
ra gentesin fuaip- d ,,^.„„^„,,o,^%-,^^^,,,„.p,„i„,„,.,„, ^ u bolms mfcrment la E

JlOrU VOCatlOnerU- Fcclefis.o. bcOmn-sperfefticrcdentesthronusDeictnnt. cf Detotomundo.irFideles. I J CritlCIjSjied ipU^ltUa

turacreuerinr,non falemfoIiumdiii,& cogregabunturadcumomnesGen- M le cibu feaabutur_.

Vltra.inquit, abeiS aTtcclefiam. bTFacie.,tesdc.ideriarua&requentes crroresfuos.feddicent, '5 d f^OCabunt.QnioM

diCCtUr arca tefta- . . ,^ . Adhsfitanimameapoiltc.merurcepitaewratui&c. I^ diCehat. Q^iJcdeS fu-

mcnti Domini , no tcs in nomiiie drii in Ierulalem,& non ambulabuntpoft 17 per amubim, manifi- rnj-7^.a.

enim ampUus ad c prauitatecordis fuipeffimi.indieb. illis ibitdomusluda ^'!^'^'' ^nterduQ
Mofi corporales a- * ^ 18 Cherubim in ijpi-

I £tqu6d non omnes fuerunc reucrfi , in hoc fignificari,

Anoniam vos.&cSed mclius coplctur in aduentu Chri

Qi qiiindo reliquix faluantur. vnde Apoftolus.3v(</i Uomi
J ' »w /?/''JOj/) reltquiljet
j nobis fimcn , ficut So.

\&c.
le <? * Eufebius.In his
-H qaoque conucrfio

ncm Ifrael in adue-

tuSaluatorisnoftri

lefu Chrifti futu-

ram canit, inqua

cum vnum deciui

tatc,& duosdefa-

roilia , & valde pau

cosele?crit, earum

I

2

Apoftolos.

b cHijve mhltiplicali.ire^Mlet.

Hier. Alij hoc ad fi-

nem tcmporum re-

fcrunt,quando fub Rom.ii.J

intrante plenitudi-

ne Gentium,omnis

Ifrael faluus fiet.

c ./^i-care.Hicr.In ar

ca quae cuftos fuit

corpori
dorationcs rccur-

rent , quippe quibus nouum tradcndum fit teftamen-
tum.

* Theodor. Figuratequidemfadtafunthscfub Zoro-

babel

ip ciatorio dni maie-
ftas apparebat, & loquebatur Moyfi & Sacerdotibus,fed
modo aliter tempore fidei.

c Jn diebus illis.lioc propriein Chrifti aduentu copletur,
V ^cum

NICOLAVS DE LYRA.

I Comcrtimini. Hic cofequenter ponitur reuocatiopeccantium
gemaltter. SciendTi tamen,q> aliqui expofitores nofiri exponut reft
im huius capituli de reditu ftlioru Ifratl dc captiuitate Babyloni-
ca. Etqaplureseoru remajtrutinBabylonedetentiamoreprolisq.
ibi -lenuerant,^ pofiefjionum quas ihi acquifierant.Idco fubditur.
' 1 Et aflli .vos vnu de ciuitate , & duos de cogn.&c & qi
fubdiiut, Et dabo Vobispaftorcs>&C. expununt de Zorobabel,
Efir.^cmia, ^ggxo,& z^iehariii^qui gHbernauerut popHlH in te
poralilius, & ffl alihus. N6 dicet vltra.arca teftameti, quia in
iepl» ah eis re^tdificato nonfuit arca,vt dicunt etia IudAi,& habe-
tur.2. Mach. i .&ftc confcquentcr adaptant literam ad ifludpropo-
jhuprout pofjunt. Sed huic diclo obuiat quodfubdilur, In teporc
illo vocabunt Icrufale foliu dfii. quia non legitur lerujalem
fuijfe in tania fvlcnnttate & reuerentia pofi tepus captiuitatis Ba-
bylonicxjfed jemper -pcl quafi ftmper erat fubieclaferuituti. primo
TirJarim,fof}eaCracoru,& vltimb I{pmanorii,vt patet ex libris
hfdn 7^cmt.t,Macbaheorum,(^ ex Euangelijs.ltem fpfuhditur.
Et congrcgabuntur adeam oes Gentes in nole dfii. quia
r.on leguntur conuerfi ad ludaifmum de Gentitibus nifi pauci.Simi-
liter qmd fnhdiiur. In dicbus illis ibit domus luda ad do-
xnCi Iftael,& vcnicnt fimul de tcrra aquilonis ad tcrram
quam dciiquia non legitur q, aliqui ludii eiufdem temporis iue
nntadrtduiendumfiUoslfraelde regyw .Affyiorum, rbifuerunt
duciiptr .Ajfyrios.Vropter quod I{a.Sa.exponitpaf]um iflum dc te
pore Chrislt,& in hoc dicit magis catholich quam expofttores pr£
dicii.Dicit tamequodifla fmt implenda de futuro ftcut & cxpcciat
Chrisium venturumycuius tamen aduentus tranfiit in pr^teritum.
Igttur fcqucndo uiflum eius quaotnnf ad id quod continet vcritatis,
fars ijia in qua agitur de vocatione Ch rifii qui venit vocare pecca~
tores,Mat.g.dimditur in duas,quia primo circa hanc vocaiionc t>o-
tiitur vocantis benignitas,& fecundo ludicorii malignifas,ibi.Scd
C[\lO.Trima adhuc in duas,quiaprmb pitnitur diila vocatio,fiCun
do circa hoc foluitur qu^e(iio,ibi. Et dixi, Circaprimum dicitur in
, perfona C/!>«y2/,Conucrtimini filij reuertentcs. ideft verhpce-
nttentesreuertendo dc tenebris ad lucem, de vmbra adveritatem.

3 Quia ego vir VCfter././/»o«/Mx. Sic enim habetur in Hebrxo,
qv.od. optime conuenit Cbristo qidfpo;fus cfi ecclefu ,fecundum 3.
dicitur loannis tertio.d.QuihaberfponJamfponjus efi. yeruntamc
qiiiaad Cbrifli vocatione pauci de ludais crediderunt,quibus ipfe
tnperfona propriaprttdicauit, ideb fequitur.

4 Etafluma vosvn6deciujtatc,& duos dc cognationc
ideft, paucos rtfpeHu muUitudinis infua inftdelitate rcmanetis. Et
, iftud

iftud fuitftguraut in ingrefiu terrx fmiffionis: quia defexcct.milib.
qui fxierunt de .Aegypto duo tantu ingreffifunt caf. Cateb, & lof.

5 Et intro.vos in Si. idtft in ecclefia militante,qu£ dicitur Sio, sion dkhar

6 Ierufalem,eb qubd ecclefta prout diuiditm cotra fynagoga,ibi in ecclefia mili
cxpitper Chrifti pradicationem, & miraculorum operatiowm, vt ""*.
pattt tx Euai.getijs, (f SpiritufJanElimiffione fuper ^pcfl. vtpa-
tet^H.z. propter quod de ipfa rlicitur, Hebr.XiJ. f. ^cceffiHis ad

Sion montcm,& ad ciuitatem Dei viuentis Ierufatem,calesi?,&c. ^

6 Et dabo vobis paftores. /f/7/cff ^ptfiolos .

7 Et pafcent vos /cicntia. ideU,fide cetta, qutt dicitur fcientia
propter certitudinem a(ilja:fionis .

8 Et dodtrina. rfl moribns fanBis .

9 Cumquc muitiplicati {\ictitis.fcilicetpofl Cbrlftiafcenfio*
nem,fecundum quoddiciturUB. 6.a. ^Augebatur numerus difci-
pulorum, ideii credentium in lerufdem valde.

10 Et creueritis in tcrra in dicbus illis.Pfr roMt/onew Gert
titium ad fidem, quod videmus inpletumptr orbem.

1 1 Non dicent vltra.arca tcftamcnti domini./«/i«r,^«oi
circa eam debeat effe cuttus Dei,ficut fuit tepore veteris teftamenti.

1 2 Ncquc afcendet fuper cor. idefljideles non ponent ibifidu
cia, ficut fiebat antiquitus qnando portabatur ad bellu, vt fainaret
ab immicis populum ludapru, vt habetnr l.B^g. in pluribiis locis,

1 3 Neque recordabuntur.^«7/»/«« dc arca quafecit Moyfes

1 4 Ncc fict vitr !L-f.alia noua. Etper iHa defignatur ceffatio cere
moniarum vcteris iegis quam vidtmus imptetam. Ver diBa ctiam
pattt falfilas ludxorum dicentium , $. in aduentu Mcffi<t nddttur
cis arca teHumentf^& altaria hvlocauiiorum & incenfi, & cetera,
adcuttum veteris leq^.s pertmentia.

15 Intcmporeillo vocabuntlerufalem. ideft ecclefiamy
vt pr.tdiclitriie!i.

1 6 Solium domini. Si Jm refcratur ad ecclefiam triumphate,
hoc fuit mplaum in ajcenfione Chriftifccundii quod dicitur Mar.
vlt.d.Et dominus quidem Itfus poftquamlocutus eli eis, afjumptus
eft in ca!lum,&fidct a dextris Dei. Si autem referatur ad eccltfia
militantcm,!'/!plctumfuit,qHiido Clmfius fidens apcftolos docibat,
Cf impleturin Euihiriflia qux reuerenter feruatur in ecclefia , in

qua totiif Chnftus contmttur. >

17 Etcongrcgabunturadeam omnesGentcsin nomi-
ne Domini Icrufalem. idcft aliqui ex omnibus Gcntibusperfi-
dem (hantate formatam.

18 Et non ambulabuntpoftprauitatecordis fuipeffimi. ,

Sequtiido idnldatriam .iicut ante fidcireceptioni»i.

15» In dieb.illis ibit domus luda ad domu Ifrael,& veniet

* fimul

M 0 II.A L I T E I\.
t I ^on»ertiminifttifreuertentes,dicitd,minus,&c.Ql.nZtikmc
paucicomparatiuereuertuntur.Scquitur.
2 f.t affumam vos vnum de ciuitate,vt duos de co^nationc , &

j«rrodttcjw.Malitianamqucreligioforum videtur minus
curabilisquamfeculariumcommunium , quiaquanto
ftatus altior tanto cafus grauior,6c per confcquens ad fa
nandum difticihor.

Tom. 4. V

^u

Gloford.&NicoIaideLyra

6i.

occarritfiUoinopia & fqualorc confeflo,priftinis vcRi- D
bus induit.gratiain rcddit rcuertenti, fi tamencumplo-
ratu & vlulatu redcat ad patrem.
e ^uirfiiints fc Ali(Conucrfiones,quamuispropria volii
tatc ad cum conuertamur,nifi tamcn ille nos traxcrit Sc

cupiditateno-

«f Dutininii f''«f"». bc^mimonu. ^ flramfuopri-

ad domuIfraeL & vcnicnt fimul dc tcrra aquilonis ad terram qua i fidio corrobo-

"sicu.p.o.-n b,:b.,h.n„,f«c.M«ob cTCI.riO«.. d ,Vo.Ch..i ^c» V.fia. vnumouiV ^ raUCnt.nO pof

dcdi patribus vcftris.Ec; J aut dixi:Quomodo ponam tc inthlios, 3 fuijius cde fa U
acuipauiuu ,^.^^^b^ ^ bYdcft.fon.um.^ 4 ui.IntcUigim',

& tnbui tibi tcrram dcfiderabilcmjiacreditatcm pr?clarara excr- r & de populo
.irh«<io.io..obunuiiB...fchntti.biQu,c..i,unn..ctci»Dcp,. .... 6 ludicorum ad

_ c«oii.aci. ^•_. „.„■—... -iv.... ^ eumrcucrtcn-

citua Gcntii1m?Et dixi:Patrem vocabis me,& poft me mgredi non g

a^Noii vimio

bfln pcinici^mfuam.

t cxcelCis

Joh.i.a

jrebcllionet.

te,& de hzrcti

-■- - -3 "r^r^ 9 cis qui domi-

cc(labis.Scdquomodofic6temnatmulicramaroremluu,liccon- lo nu dercliquc-

-- . ^ .11 runt.

12 f ConfHfw.&c.
* Theodorc-
tus. Dcmon-
1} flratquantum

14 honoris, excel

15 fum idolistri-

f comeiit c6

^ cumduodccimtrlbus fimulEuangdio credunt,& tcrrS
Aaquilonisrclinquunt5cdiaboliimpcrium.

♦ Thcodorctus. Iftudnoncontit^it poftrcditumde ua-
bvloncNon enim tuncgentes reliqucrunt mipictatcm.
At poft Dcum & Saluatorcmhomincm faaum.pcrtule
runt Apoftoli
^icaiionc fa-
lutarcminvni
ucrfam tcrra,
rdiquernntau
tcni priflinum
crrorcm.quiil
li infcru:cb3t,
& adorantcs
Dcum concur
runtomnesin
Icrufalcm tan-
quam adfoUu
diuinum.
B a i» fili- In nu-
mcro filioru ,
quidcGcntib.
ocdidcrunt .
!^iOiquoteni/nre
teperiintetm dc-
diteispotcfla.fi.
dc.aeri .
O F.ttribuam,
4c Thcodorc-
tusTcrrapro-
miflioRis ita
vocauit.&ipfa
rum gcnticim
Dcum omn.i-
potcntcm no-
minauit.doccs
illumeflcom-
nium Dcum,
& vniucrforu
opificcm gcn-
tes itcm adcp-

turas notitiam «■/•••

Dci , & ad cas perucnturam gratiam Sandi fpintus.
c Mulier a.Semcl mi.xta,videns eum feruire libidini fux,
& in fe mutatam lcgv°m naturae per quam quondam vi-
ro fubicfta fucrat,diCvMite domino. Et abs te comicrfw eius.
d yoxinvijs aa.Libentcrfufcipitdominuspoenitcntcm,

occurrit

'''■'mifBdo. «;Oh«liendo.

tepfrt mTdomus Ifracl.dicit dominus. jVox intvijs audita cft,pIo
ratus & vlulatus filiorum lfracl,quoniam inic[uam fccerunt viam

jCSei. «C)aaintellca.spaira.nppcc.Tns, cuaiploiatu
^Vit.oluo. ^- jj vlulaiuie)runtaJ|>otrcm.

fua,obliti funtdomini Dci fui. Conucrtiminifilij reucrtcntes,&

a,q,,il-.„.„c:l.c«.5ado.".no. bV^ic" ''OC pacm tcns & o.nncm fupcrb.am rehnqucns. ,^ >.„...,„-

fanabotaucrfiones veftras.Ecce nos vcnimus ad te.Tu .n.es domi i<5 bucbant. Nam

' a«iVcUliitudo qua lupcrbit coniia Deum. 17 nOllfolumbo

nus Dcus nofter. t Veie medaces erant collcs,& multitudo mon- i3 ucs,&oues,(ed

afNoninaliis b' Vndelcriptum e(t:ncfeccrunt lctuuntcs lcrutinio. Ip Ctiam fiUOS, &

tiu.VcreindominoDconoftiofalusIfrael.Confufiocomcditla- 20 filias adolcbat

a1 0 uo". decepeiunt.
tHi,eticoium , i /' • n /-> a " o

borem patrum noftrorum ab adolelcentianoftra.Careges eoru&

f 3.1^11 mhficli profccer.inr. \- ■ C f

armentacorum^filios eorum,& filias eorumt comeditcbnf-ulio.
Dormiemus in confufioncnoftra ,&operiet nos ignominiano-

al^C!,' flo. TNonfolum'quandoinc3rneapparuit,redanteiiUJmvcnerit. ^ DUdOrC &

<, ftra:quomadomin6Deonoftropeccauimusnos &patresnoftri ,3 fufionem

i,Si trcdereiis MovIi,forlitan 6t inihi. &c.

ab adolcfcentia noftra vfque ad lianc diem,& no audiuimus vo

i^Qm patent hns noftri'; loqueba.ui.

& quod inde
no modo nul-
lum qua:ftutn
facicbant, fcd
pr2ter interi-
22 tum animarii,
pudorc 8c con
coa

cem domini Dei noftri.

fequcbantur.
Diuus ctiaiti
Apoftolus frn
ilum peccati
dicit eflcpudo
rcm his verbis.i^ac»» ergo fru^um hahuiflis tmc ex illis,in (jui
bus mnc erubefcitis .

o- Domitie.Vox Ifracl quiDcum fuum non audiuit & hc
retici p^nitcntis. Pars enim cft falutis pcccata nofle & cc
fircri.vndc. /)ic t« P"«J iniquitates tuas,ytiuflificeris.

'^CAP.

NICOLAVS DE LYRA.

^ dc tcrra aquilonis. Sanai.n.<ipoJioU Simon & Judas fuertmt de
domo Iuda,qnia fucrunt cognatigcrinaniip(ius Chrifti,ipftverd f.
dicaucrut in Verftde,qu^est in pa, :e,^J.quilonari refpcBu tcrr^^-
miljionis.vnde cxierunt Chrifti difcipidi adpr^dicadum per orbem
vbi erant multi Ifraditg qui non redierant de captiuitate & multos
de iltis adduxeruht adfidcm,ficut & dc Geh rilibus.
i Adtcrram quam dedipatribusvellris.f.izirwd»» viue
tiu,ad qiiam ChriHus afctndens m calum tranUulit patrcsfaniiost
qytprius dctcntifuerat in limbo. Illa.n.terra fuit eis promiffaprin
upaiiier,ficut declarauiplenius Cen.t ^.Tr<emium enim a Deopro-
in:ffum non eH mmus,ftd maius merito , omnia verb bona terrena
funt ml::s bonum qudm opus virtutis , & ideo quandocunque pro
operlbus virtnf-m d Deo promittitur aliquid terrenum,intclligitur
principaliterpromifium bonumfpirituale & aternum.

2 EgO zn.Hic circapr^diHamcucturqui^io.f.qualiter habeatur
fidelium mu!tipHcatio,&hered!tJtisrcUftis adeptio, cum dicitur.

3 Quomodo p. Et patet ex diHis litera vfqtie ibi.

4 Hjcrcdita.pr^.^/H/a i^J clare videtur Deus facie adfaciem.

5 Excrcir. Gcn. Exercitus Centium dicuntur hic angelifanHi
ad cuflodiam regnorum , (S Gcntium deputati, (^ illorum proprih
eft h^reJitas celcflis .

6 Etdixi.Hicponiturrefponfw.fci. quod duo pradiHa habcntur
per fid( rn ($ mores,ideo fubditur.

7 Pa.vo.mc. Hpnfolu corde credendo,fed ore confitendo. ad I{o.
lo.b.Corde.n.crewur adiuflitiam,oie autemconfejfto fit adfalu-
tent. Et quia fidesftne opcribus mortua e^l,Iac. i.d.ideofubditur.

8 Et p.m.bona opcra vfque ad fiucm continuando.

9 Scdq. Hic conjequentur circa Chrijlivccationcmponitur lu-
dcorum mclignitas ,cum diiitur,Scd q.Ci.i.maritum fuum,vnde &
inHcb.(9 habctur, focium fuum,

10 Siccon. mcdo.If. blafphcmando,perfequendo, &tandet
occidendo.Et quia in vindi^am ciisfequuta eft dcflruclio ludmi
per l{cnianos,vt habctur Luc.i^. ideofubditur.

1 1 Vox in vijs. Quia dejtruda ciuitate ludai ducebanturcapu
ui ad diuerfas partes.fuam miferiam deploratitcs.

1 2 Quoniam ini.recidendo d Chnjicqui ifl via,veritas & i
ta. Sed quiapofi dtflruBwnem ciuitatis aliqui de ludxis Clnifloo
diderunt ftenentes quodpropter eius monem fuiffet illa deftrHiU
fubjequuta, idco lercmias hoc prpiidens dicit quantum ad iflos.

13 Conuertimim.exponaturvtjupra.

14 EtfnnX3iUer.\x.qitibusauerfteJiisd ChrinOy&Jubditur}
mtentiim refponjio.

15 Ecccnosveni.perfidem.

\6 Tu es. lud^ienim verdcoauerfi Cbriflum rfie vcrum Dcu
confitentur.

17 Vcre mtnJ.fupcrbi colles, & montes hic metaphorick dcj
gnati,ficut Ifa.^o.a,Omnis mons £s? collis humiliabitur , qniapr
phetiC vt communiter metaphorice loquutur, Cf ifli f^perbi fuer
Sacerdotes & VhatiJ^i.quiper fuam fuperbium Chrilium contc.
pfetunt,& populum perjua mendaciaafide Cbriftiauerterunt,(i
meiidacia conucrfl de luduijmo recognojcunt.

18 Vcicin (io.fcilicet,Cbnllo.

19 Salus Ifrael./e<:K«rf«»» qui^d dicitur aU.^.c.de ipfo. Et n<i
eft in alio aliquo falus.

20 Confndo.i. peccatum in Chriftum ,propter epthd vemtf»n
nos conjufio. I

2 1 Comcdit.quia B^omani omnia preciofa in quibus laboranf^l
ludai,& animaUa,& filios & filias eoru rapuerut,& idebfip \
2 2 'Dotmicmns.quandiu (iabmus in infidelitatc,ideb fubdit j.
-3 Qupniam do. d.ljia jfunt vcrba pcmitentium peccatapr ,!
rita lamentantium,& non Jblum peccata propria,fid patruml j-

rum,i^ patet litcra cx diBir. ^ . «

^ ^CAPi

6.J

Icremix. Cap.IIIL

^14

I A D D r T I O

V jncap-iy^' dicttnr in 7^oy?y..Nunquid irafccris in pcrpet.

I y'oi tos hai e»'«.Nunquid iralceris,&c./« Heb.habetur.Kvi-

qiiid irafcctur in perpetuum, aut perfcuerabit in finem?

Ijaexfoxitoriic^fpfi 'U-i vxoryjeujpofja dc cjualvqunur comertere
fgr adrecognofioidum Deum,tanqu*mpatre fuum & ducem virgi
mtttthl"^, nuHciuid Deus irajcereturinperpetuum ita qitodnon re
I contiCmeteam\q.d.noniiuxtailludTfalmifl.;c.'^OU. in perpetuu
1 irafcctur,&c. Et h^cfentemia videtur mjgis propria in propoftto
I vatdeenim improprii de peccatore inquantU d Dco ncedit ai:ere-
\ tur quodirafciturjed potLus quod prouocat Deum ad iracntdiam.
A D D I T I O. II.
2«w.f.-pZ'/<f'«f«r/n/»o//.Etconuertimini filij reuertcntcs.
ybinos habemus^tCVLtXttntCSyin Hcb.hab(tur,i\ln rebellcs,
^ficvocant rebeltes ad pceniteiitiam,ad quam attrahit eos ad hoc
qttiaegovirveflfr.

ADDITIOIII.
In eo.ca. j .vbi dicnur m ToJi.Et ifiudfuitfiguraium in regreffu
tnrtepronvfiionis,

2\(p/i videtnr proprikfJgHrari paucitas Iud,eorumin Chriflo cre
,dentium refpeciu multitudinis eorum in itjidelitate remancntium
per Caleb & lojueprout inpofiil.Tum quia ibifufrunt tantnm duo
defexcentis milibus virorumyhic autim multoplures fueruntcrede
tes,{cilicet in maic ri proportione, vt patei in ^ciibus apoflolorum.
Tm qnia Mofts & ^aron qui fueruht fdnSli & non fuerut ingref
fiurrampromifiionis,figuraret infideles Chriflum >,egantes, quod

yidetur inconueniens, Sed figura hmus pMueitatls eredentiu &muiD
titudinis non credentium dt lud^is.proprie prxcelju ternpore lerc-
boam.^.I{eg.i2. quanda lotus populus ifratliticut fuit diutfuiitt
duas partes , quarum maior.fdecem tribus recefferit d regno D. -
uid,quiafuit figura Chrifii , & a cultu Dei qui vigebat in tempiOy
& coluerunt vftulos. Minor vero pars,J'.dua. tribus adhxjerunt re~
gno Dauid cir cultui diuino, prout h*c figura largius traHatur , in
pugione,prima parte cap. i.eam proprii adpropojitum adaptando.

R^eplica. In capit.j. Burg.mutat textum iranstationis noHrje ab
aBiuo ad paffiuum,& fic ToHilldtor vno modo applicat,B'*rge.ali9
modo.Feritas efi in vtraque applicatione . Sed quod dicit Burg.tn
Heb.baberi,rel)cUcs,vbinos renertentes.crtdat Hurg.qui volueritt
puto beatum Hieron. TolLliatorem & omncs alios ita ignaros f/e-
braici jermoms vfque ad Burgen. uon fuiffc vt intcrpretarentur rc-
bclles pro reuerientesfilios.

In eo.cap.poflil.dicitpaucitatcm credentium in Chtiflum ex li*
d^is, figuratam ejje paucitatem ingredientium terram promifjionis
ex ■£gritudinibus de ^egypto. Bitrgen. ajfi^nataliamfigutampu- E '
tansfiguram poflil.uon eJjeptoprian\

^d hoc diCendum,quod vnius ficii pojiunt effe plures figura/i'
cutpatetitocis multisjacri canonis.Etia cH fignra alicucts ftt eius loan.^.
ftmilitHdo,qua ndfemper currit quatuor pedtbus. Si enim omnis fi-
mditudo efllt omnimoda , nulla cjf-:t ftmilitudo ftcut arguit beatus
.Augufi. Si omnia effent xqualia,non ejfnut omnia.Omnimoda cnint
Jimilitudo potius ejfet dkenda identitas qudm firnilitudo vt dicit
Burgenfis,Fide circa primum capitulum Hofc^.

CAP. IIII.
a nircuer. LXX.
^alialitcra.co-
uerteris.i.fi falutcm a
dcfideras , & te pec- b
cafledicisplene,c6-
Uertere,idcft,qucm
. jncgafli crcde.
|b Siabsiule. Patct,
^quiaquando moue c
..^iur& dicimus.Mei
'\:tm pene moti funt
':des,pe.ejf.funt gre.
eJ.Non ex imbecil
iitatenaturchocpa

C A R r I I [.

Si learrti vis i raptiult^te.

I reucrteris Ifrael , ait dominus , ad me

af Prius poenitcndo b ^^ldola.

conuerterc. Si abftuleris oifendicula
tua afacie mcainotcomoueberis.fEt

iTDcfptaiiido iipeiquiptiusiurabas.f luCutandum vcttttft.
bfHcsirrs comiics liabet iuuurjndu:qui li dsfuenntip^tiutiuelt.

Dcu. Quadiu.n.illi
vcru Dei cultu reti-
nebat, pleriq-, vicina
loca incolentes,reIi-
gioncm cdifccbant.
d ?\(o*<j. cradicando
veprcs , & (entes, vt tabomlnati»
muda femina fufci "f '""• ^

taeaiigraboa

tuiribis, viuitdominusinvcrirate, & piataruamiida,ncc

atCum h*c lcilicet fccciit Iftael, cum pct apoftolos may.ier
G^ntlum fuerit.

in iuditioj& in iuftida : & benedicetfcu Getcs f ipfiimtj;

^'■'^Jjfaliuex Ifraeleft. bfVTxfidei.

laudabuntHsECn. dicit dominusvirpluda&habitatori

VEcclefix.

timur.fed quia con d lerufalcmc+Nouatc vobis nouaIe,& nolitc (crcrc fupcr fpi
Itra Dcum olfcndi- - - - ' r r

ciila&idolanottra
ponimus. e

»T*il!.' fuflbcant rcmen.

bfMundamini.

v^ymmachDS.Futificimini.

cfVina.Symmathus.militias.

nas. Circuncidimini domino, &c aufertc pr^pucia cordiii
jc £nr<r<i w.Hicron. f ycftrorum viriluda&habitatorcs Icrufaic.ncfortecarc- *
diatur vt ignis indignatio mea, & fuccedaturj&; no fit qui

afHxc omniafient.

cxtinguat. Omniaaute h^cmala vcnicntproptermalitia

n

lln liiggillationcm ,
fcilicetmortuorum
|deotum,per quos
luratomnisidolola

|tra.

' Simulanimaduertcndum quoditafiuradumhosha-
eatcomites,veritatem,iudicium atquciuftitiam. Si ifta
Jcfucrint.ncquaquam critiuramcntum fedperiurium.
* Thcodorctus. Adliortatur Iuda:os infirmu adhuc ge-
ftantcsanimu, iurarc pcripfum,vtiufiurandico(uetudi
nc diicerent ipfum lolu adorarc.Polhcctiir autem modo
"scfiant, quod pcripfumgenrcs bcnedicer & laudabut

mittatis margaritas
ante porcos, ncc lan p
dumdetis canibus.
Non poteft animus Watt.r 3
acrunis mudi plenus : m & omnci
fcmen Dci fufcipere laud^i^ut ic^
& frudum facerc. i ^ »° "*
*Theodo. Excolite,
inquit, animas ve-
ftras,radicitus euclli
te memoriam ido-
lorum,h$ccnim(pi
lo nasappellar. t<l=v«boS

c OrcMHa.Hicr. Viro gnihcc.i.
luda & habitatorib. lAratevobis

lerufalepraecipitur, atuum.
vt dcferat occidetelitera,&fcquaturviuificateipiiitu.
* Thcodor. Docctapertecircuncifionemappaicntem,
lateniis efie figuram , & Ci adfit intorior fuperfluam efle
corporea.HinC Apoflolus.7\(on enim qui in mumftsto lud^us
esi,'teque qu£ in manifeji<j,in carne,efl circuncifio,JeU qui in abjco-
dito, lud^us efl,& circuncifio cordis in fpiritu,mn titera, ' '

f Kieforte. Hier.Monct & praedicit.nc facerc copellatur

NICOLAVS DE LYRA
C A P. I I I I.

*i Cl rcucrtcris Ifrael ait diis ad me. Voflqua leremias ref-
%J lendit populii dc peccandt inuerecundia,hic argutt eu de co •
tumacia.Et primo di^a contumacia arguitur,fcundo poena debita
fw6i%(i«r,ii(.Annutiate.CirM pnmu dicitur in perfona domini.
^i reaer.lfracI.6Jc accipiturfi f no-.qaifla reucrfio nofuit Jubfe
q'Utj,&ficapparetcotumacia.Et eod. modo accipitur cufubdiiur.

2 Si abftulcris,ofFen.&C. i. peccata quibus me ojfendifti.

3 Non commouebcris.fieterra tua in captiuitatc Babytonica.

4 tt iurabis./«c ponuntur trcs comites iuramenti liciti,& quoli-
ottjubtraHo rcddtturillicitii,ftcHt efl iuramentu mendax,quodca
»ct veritate,& iuramtntu iniquu,vt ft quis iuretfe homnicm 0 ci-
l'<fum,(iuod caret iultiva. Et iurami ntum incautum,quoi caict iu-
ditio difcretioniSfVt ft quis iuretfme caufa & raiione tegitima.

5 Etbenediccnteum ScC.imprccandoJibibunajlleceritiltj.
£t mutatur mudus toq*tndi defecunda perfona ad tcrtiam,fed quta
hoc iion fecit.ideo in capiiuitatem duBusfuit. Et per ifraet inictlt-
gitur^hic poputus regni lud£,q'ua Ifael efl nomen gtaet ale ad uci
Hcbrxos,^ h'ic p.itet per hoc q^tod Jubiitur.

6 }r{3iCQa.6x.iio.ln aliquibus libris intcrponitur,habitatori, fed
non esi detcxtu.

7 Nouate vobis noua.&C. efl autem nouale terra de nouo chI-
ta priusfpmis &fcntibus plena, &per Im innuit propheta quod
erant innetnati m mMua.

8 Circuncidi.do. Incircuncifione fpiritualiqu£placetei. Et

quxfitiiti fub.litur.

5? Et zuicr.idefl pcccata,&confuetudincs peccandi,
10 Nc forte CQ,rcd.i.vindiiia mea per igncm. Et quia hxc nofe-

* cerunt

M O \^ L J T E !{.

t ^'^«prterir.Hocliteralitcrexponitur decotumacia lu
dxora.Moralitcr aiit pot cxponi dc contumacia malorii
religioforum,quib.dicitur. >< >e«fm. Etaccipiturhic fi^
non:nammultiapoftataErcuenfiturmagiscoadifame
oc nuditatc, quadcuotionc, iSc codcm modocu dicitur.
a ^iabjtnUtisv^enitiida. accipiiur fipronon,neplurimi

reucrtetesde apoftafiaficofFendut ficut antca.io fubdit.
4 Et lurubis vi.&c. qm:i reuertcntcs,fi(ac promittunt emc
dationem vita:,idco fcquitur.
7 ?^o«a.»o.«o«<i.aufcrcntcstotaliterpriftinavitia.
9 .Auferteprjeputiacordiumvefirotum. idcftmalasvoIunt«^
lesad cauendumrccidiuum.
xo T^efonc egrediaturvt &c. puniendo vos iti gchcnna.
Tom. 4. V a

6ij

GIof.ord&NicoIai deLyra

^K

loh ».a
topcium»

lob I4J

fleiuai6

b Etprddo. Dcquo
dicitur.OmfliMffi inimi
corum JuoTum domina-
bitnr. Quiglorituur di-
ctr.s, Cfrcumiuiurram,
& prramhulaui tam.
Quiscft,cnim,quc
diaboli vcncna non
tangunt niHillcqui
Z\t,vtnit tnmi prtnceps
nundibuiuiy &inme
nonhabetquidquam ?
c Delo.fuo. Dcabyf-
fo.in quacnrcligan
dus,inquamncmit
taturcxorat.
d SuperhocSint^prc
nitcntia r^uiflimam
B bcftiam vitarc non

Eonfumus, & nid ad
)cum , non folum
mctCjfcd ctiam cor-
porc conucrtamur.
Dumenimvaftatur
ccclcda ira Dei cft
apcrta.
* Theodor. Prxdi

fccit Dcus fapicntiam huius mundi, quia pcr illam non

cognoucrunt Dcum.

f 7'ro/)/Kf.<co»,7?fi',3'c.Aquila,amcntcscrunt. Quiscnitn

noninraniat>n6pcrdatcor,cumprincipcs&regcs&Sa-
ccrdotcs quondam fuos fub lconeconlpcxcrit.
'^ , g ttdixiyHeu. Quia

1 fTnquocciifeffioDri.

fcogitationum vcftrarum. Annundate inluda & in Icru

>«iBqiupax

r ^ qu? In Niniuiti« probamus , auib. cft prasdiita fcntcntia,
A vt immincntem furorcm dccUnarcnt pcnitcmia.
a ^/ce'i<<.*/f.,Hicro.Si quisfaaorcftautaudorpcrucr-
foru do^matQ.dceo pot dici.aiccndit lco dc cubilifuo,&
przdo Gcntium fc lc.

blCui rimile,Eii''a in forti.vocsin luam.&c.

falcm auditu facitc,lo^mini & canitc tuba in tcrra,clama

jTlnvnam tidfin. b«Quafi i\ h»iclico'um bdU confiifguni.Chtifli munimcnta no$ lencant.

tc fortiter,&dicitc; Cogrcgamini&igrcdiamurciuitatcs

a«Ciuci. bllnfpecula^ rublimiTatcccclc. «. clQuiim>eii,. » A J Chiidi auxillum cutiiic:

munitasJcuatcsfgniainSion.tCofortamini&nolitcfta

HVeru NabLehorfonofor.l s^-i "> mundo ifto i me peimitt tiu, vt foittudo veftra comprobetut.

rcrquia malucgoadducoabaquiloncAcontritioncma-

alNabuchodonnfot ferusqui tinquam leo circumit, qusiens quemdeuo.
b*t<Iell,denequitia.vcIdeinferno, vbi tcirudetut.

gna.Afccndit lco dc cubili fuo,& pra:do Gcntium fctlcua g

a«SciIicct,efcleruro,vtegtefndecccIeliapugiieutcomiaipf«m.vnde, A nobii ejiiciunt, g

fcd n' netanicx no.

fupradixit, Jnrfm/>o
re illo vocabunt leru-
fale fdiu domini. &c.
&nuncdicit.pfri/v
corregis,&c. turbi
turprophcta,&in
fcputatDcummc-
titum,nccinteliigit
illud logc poft hoc V
in proximo futu- •«.
rum.

Thcodorctus. Hsec
non vere dicit pro.
pheta,fcdq3prca

^ bitEgrciruscftacIocoruo,vtponalterra,u5infolitudi- - J^ S

a*Eccleli* b1Ci'm flotcanthzieucorain conciUabula. ^ /1 1 • o '*■')

nc. Ciuirltcs tu:c vaftabutur rcmanc^ntcs abfquc habitato ]] j^^^.^.^^p^^;', ^
rc.Supcrhocaccingitcvosciiicijs, plagitc & vlulatc, quia 14 centpopulo huic,

jj afLxx.anobis.birixdoneectlelii ' valtanie.irapei contrapermanente. & Icrufalcni Qcflp

noeftaucrfi irafurorisdominiavobis. Eteritin dieilla, ij ritusfcduaionisc:

iflnuiileeniomneconfilium. blQupd Hebet elTeinmanuDei. l6 jn dcfcrtO, Via filia

dicit diis,pcribit cor rcgis &: cor principu , (Si:obftupcleet 17 popuU mei non tc

Sacerdotes,8cprophet^coftcrnabuntur.Etdixi:Hcuheu '^ ditadpurum &ac
c , . , . *^" i ^ I n- 1 n. o 19 fandtum , ncc fpir

f hcudommcDcus. Ergonedccepilti populumiitum & 20 tus plcnitudinisvc

citregisfortitudine, g ., .fqnifecet&putgeivi.:.,,ai.tjiemu.pait&ptomimononfequitur ^j nlct ab his mihi.I[

tam k)achim,quam Icrufalem,dicens: Pax crit vobls.Et eccc perucnit gladius 22 fa cxpcrientia di

Icchonix fucceden-

tis : tandemquc ipfius Scdcchia: , prxdicit etiam princi-

i.C&r.i.c

pum & faccrdotum mctum.
d 'Pr/«c»>((»w.qui lcgcm doccrcdebucrunt, &lubie£losl
lconc dcfendcrc.

c Saccrdotes. Qui putantur eflc fapicnics.Stultam enim

■ fccit

cent mquir,tenipo
rc calamitatum, quod fpiritus erroris & fcdudionis crat
ille,quiloqucbatur perpfcudo prophetas,non purus.nc
fanftus,non fpiritusplcnitudinis,pro,complctiuus rrin
tatis, a quibus nempe pfcudo prophetis , mala ifta mihi
proucnerunt.

^rentus

NICOLAVS DE LYRA.

^ cerunt n cotumacia permanentes,ideofequuta efl fuccenfto ciuitath
& templiper Chaldtos tcmpore Sedechi^.^.J{eg.vlt.& infra.i^.
I Ann\innite.Hicconfeiji4enterfequiturpa»acontumaci£. Ft
diuiditur in duas,quia primo ponitur comminatio panx , fecundo^
tompaffio Ieycmr^,ibi,Etdix'uCirca primum (i«/t«r,Annun.in
lud. idefl om libus notificare.

Z Et cani te tu .in terra.^rf conuocandum bellatores vndecuq;,
} Et dicite,congrcgainl& ingrcdiamini ciuitatcs muni'
t3i'S.vt ibi poffimiis filuari.

4 Lcuatc%num.j</(^vm7/«w.

5 In Sion.vbieratfortalitiumciuitatislerufalem,

6 Con^ommx. ad inuicem.

7 Nolite ftare.oc;c//?.

8 Quia malum. ideflgraue bel[um,quod non poteritis fufiine-
Te^ideo fuhdiiur .

9 Et contritionem miignzm.idefl,ciuitatis (^ templi deflru-
6iionern,(^ ided,quod dicit lere.Canite tuba^& pofled leuatefignu
in Sion confortamini,&c.dicit ironiciquaft dicatfic facietis,fed ni
hil valebit vobis. vnde (ubdUur.

10 Afcen.leo dccubili fuo. idejl , T^abuchodonofor de regno
fuo,qui dicitur bic leo, eo quod in vexillofuo habebat imaginem lea
nis,vt dicunt aliqui , velpropterfuam audaciam & ferocitatem.

X 1 Et prx do.Gen.fe lcu.^Kia d multis Cetib. pradas accepiu

12 Egrcflif

1 2 Egreffus eft dc loco fuo. ad veniendum contra Judttijda
fubditur.

I j Vt po nat ter.tuam in foli.ciuitates d€Uruendo,& habiti
tores captiuado.Et qa hoc fuit lud^is matcria doloris,ideo fubditu
14 Super hocaccingite vos cilicijs & cxtctz.inftgnum tt
flitite & tamentatioTirs,

ij Indicilladici.dom.peribit. &c. quiadenoHcfugeiun
per locum occultum , tamen non valuit eis , quia comprehendit eo
exercitus Cbald£orum.^.\eg.vlt.& infra.^9.

1 6 Et obftupcfccnt Saccrdotcs & prophetx , quia dixeren
Sedechu regi,& principibus contrarium.

17 Et dixi.H/c confequeiiter ponitur compaffio lerimif, eo quoi
erat de populo illo. Et diuiditur in duas,quia primo ponitur ipfiU:
dolor in mentejecundo in corpore^ibi. Ventrcm mcum. Circi
primumdicit leremias.

1 8 Heu . interieaio efl dokntis , &ponitur terpropter triplice»
defiruclionem,fcilicet,templi,ciuitatis,&populi. if^

1 9 Ergo nc decepifti popu.iftum.itfc^, decipi permifiUi ft
fdlfos prophetas.q.d.ftc.

20 Diccns. idefl,dicerepermittenspereof.
a I Pax crit. Toteji etiam exponi negatiuLEr2,0 nc dcccpiil
quaft dicat non,fed falft prophet^ jingentes loqui per te .
2 2 Et eccc ^cmc.i.vfq; ad intima cordium populi & principu
&loquitur defuturopermodumpru!tertti,ideofubditur,]n tcinp
il.&c. <J« Vcntus

t

MOIl.ALITEI{.

t »/f«»KntMff/nj«(/<».Hicpranunciaturpunitiocontuma

cixreligioforum.Etloquiturprophctaironicedepopu
lo Iuda,cum dicit.

B Congregamini.qu^SiCi diccrct,n6 potcritis euaderc manus

rcgis Babylonis , & pcr hoc dcfignat quod mali rcligiofi

non poteruteuaderemanus da:monis,dequofubditur.

10 .A}ctnd't leo de,(^c, ad duccndum fecum malos rcligio

fosadinfcrnum.

1 5 Et erit in die il.^cm.rr, & cor principum. idcft, dolebit

cor bonorum rcgentiumdeperditioncfuorumfubdito

rum,fccundum illudApoftoIi.j.Cor.n.g. Quisfcandd.
7^turf& ego non v>of?Idco in eorum pcrfona dicitur.

1 8 Heu heu heu dom.Deus.Dcbcnt cnim timere necontin
gat hoc ex aliqua ncgligcntia iplbrum .

1 9 Ergo ne dccepiflipcpulum /^«xw.ideftjdecipi permiCfli pc ;
fuggcflionesda:monum diccntium.

1 1 Tax erit vobis.Sic enim fuggcrunt da:raoncs hoflibu;
quod nondamnabuntur pro fuis peccatis.
22 Ecce peruenit gladius vfque ad animam. ipfam iuguUn i
mortc culpjE, & confcqucnter mortc gchenns, Et quc
niam boni paftorcs de perditione fuorum fubditorun
non folum dolent mente , fed etiam corpore, quia mo

ftUJ

iq

leremix Cap. IIII.

^18

f a i^tntui w.quando.f perucnerit gladius vfq; ad aiam,
i & fiierit area confummata luncvetus vres vcniet dedc-
fcno.qiii non eam purget & vetilet vt paleis hucillucqi
dilperfisfrumentum in horrea rccondatur , fcd fpiritus
pleniisnequaquam populo,fed mihi veniet,vt meum tti
ticumdjffipetur. ^^ , .^., , . .

b J'/?il';.;!/(. IsJiljda _ b l^ Cum veiKr- • •

j hunc iocu (ic ex-
I ponut.vtpoftqua
ini-purgara fucrit a-
rea,reliquixfalu3B a

i Concitat.Gen. aducrrarios.rquI tam diligentcr obfidcat, D
& munitionibus vrbem claadat.vt magis vinearQ af^ro-
rumque cuftodesquamaduerlariosputes.A^^ultdomi-
nusnationesomnes incircuitufuam noffefententiam,
& flagcUata icnilalein coados rccipcrc di(i:iplinarn ,

•J« TheodQuo.n.

«ladius vlque jd3niniam,'*carea fuerit conrumm.itj.

fiatWndefciiptQ b populimei,non adventilandum &adpurgandij. t Spiritus ^

<I Et nonpopulo.

pafto,ait,quifemi
na vcl vineas ob-
leruantdiligenter
eacuftodiut,&^
ca tranfireprohi-
betviatoreSjitaq , ,,

5 Icrufalcrl.obfide^L:ShT.

en(

msvenietmih.vndc c plenuscxliis venietmilii. Ltnuncego,lcdloquar ludicia 6 but,necquequatn
Euangelifta,Otp/e ,a cv,,c.artre„j«eM,npqu Hruiimcnt b , (^iaf.digitooftcndat. cffugcrc pmittct,

wtuume eius omnes d mea cum cis . hcce quali nubes alcendct , & quali tempeftas g docetpr^tereapro

accefimus. cunus eius. Velocioicsaquilis cqui illius . V^nobiSiquonia 9 pheta,quartusitc

c Et tiiinc (gn, Apo e ■*■ a TMctro^ohsiuiurum. lo B.cgnorum libet ,

fiopefis ficut ait f uaftatifumus .Lauaamalitiacortuum lerufalem, utfalua '^ muru in circuitu

VerglllUS,^<oye^O , ^ (^jjpro.edaMtdccorde, cocauieminlaiptutislanAis pio amiiia 12 C5ftrUXifle,eX lapi

fed motosprceftat j<ic:,.ribu.dcbemusaccipere ^ ij dib.quatuorpedes

coponere fluaus. g fias. Vlqucquomorabunturintecogitationesnoxix? Vox 14 latis.ne gs habitaa
Prophetadidurus , T lad.cium. _ f Bei. 15 tiufugacapeftcrct

rpeta retinet fe, h cnimannunciantis aOan, &noCum facientis t idolum de 16 k ^ij-f«.f.Quidqd

. ov. triftibus iunxit

'^^'.innia.

-:i Thcod.ioquar
iudicia mea,&c.
hcc e(\ calamita-
tcs qoas iufte ad-
ducam cis.
dtcutjuajifi^c.Vc

a ^ Vbr

T .Judj

•t n.icioncs in circuniitu. if Ciebio,lcii'cet.

Malitix ex.

r n U ' ^ • h r> +c j- a- '7 mali nobis acci-„„i,i,„„„„

1 montehphraim. Concitate Gentcs.tEcce auditum eltin 18 dit, vmj noftri cft, dc».

Icrufalem,cuilodcsueniredeteiraloneinqua,&darefuper '^ nopei,quiduIce e
arviuu„„sc«rc.u.. ^ ^ ^ 20 Dcu vcrtimus in

amaritudinc,&co
gimusf^uirc nolc
te.Novirib.hoftiu

_ . . ^ .,, _ ^ O letuialein. '

turaccmitvtprx- k dominus.Vixtuf&cogitationestu^feccranth^ctibi. Ifta

fcntia , & BabylO- * IPetlit. b ^ Iitcrijtj.inimi,'Oiict auit f \li]sos c f .MLDtisaffl t-onem patio/

malitiatuaquia amara,quia tetigic cortuum. Vetre'm meu

ciuitatesluda uocem fuam.Ouafi cuftodes agromfavfli funt ^*

fupereamingyio.quiameadiracundiamprouocauit,dicic

21

a 1

Non tacebo , quoma uoccm t" buccina: audiuic anima mca.

■c.

1«

IPetlit. b ^I itcri jta.mimi ,'Oiict auit

niorfi dclcribitc- I

crcituum.cuius

arruuni lotaru-

-leftrepitustem-

pcftati fajuiftlrace

comparatur,& cquorum vclocitasaquilisExcrcitusdia
boli currus i'.6c equitcs Pharaonis , quod intelligens vic
ccclefiafticus dicit.

c ytcnobis c^iiv.vafia.fu. crcdcnsilli fentcritix Cum con-
uerfusingemueris, faluuseris. yxwbis. quia Propheta
quafi digito demonftrauit,populusingemifcit. Etnon
futura.led lam fadta lentitdicens , ^.e no.
f Lauaamah.Kcipbdct propheta,Immoinprophctado-
minus, laua. vnde, Lauarr.i>ii,rnundi e/<oie lcilicct,aqua ba-
ptifmi,aqua poenitcntije falutaris.
g foxei.ma^. luxta fitum lud^asloquitur.Tribusenint
JJan luxta Libanu montem & vrbem quie nunc Pancas
di- Aquiloncm rcfpicit vnde veturus Naouchodonofor.
|h bcmoKV.Vo\[ tribu cnim Dan fuccedit terra Ephraim
perquam vcnitur in lerufalem.

Allegoricc . Vcnit iudicium domini in tcrram domi-
noddinquentemcum omni vbertatc fupplicij.

imputeturhoc,fed
culpsIerufale.Si
.ninporcosnoha
^i bent poteftate das-

ucntiem meii dolco: t ienfus cordis mei turbati funt in me . z± mones.quanto mi

,|nusinhoiesquon7,„,,;*-

dam ciuitatis Det.

1 yintremme.
4« Theod. Dcplorat propheta vicc Iud?oru dicens, vcn-
tre & fenfona cordis dolere, imitaturq; matrem (c(c ob
fiiioruinteritialaniante,languefcit.n.ait,anima mea,dila p
ceraturcor meu non tacebo,quia voce tubie audiuit ala
niea,clamorcm belli,m^feriam & tribulatione refonat. hom.io.ia
^ Gregor. Infacro cloquio nonnunquam vcnter pro Exech.
menteponi confucuit. Vndepcr Icreraiam dicitur vcn-
trcm meum dolep. Quod quia de fpiritali vetre dixerac
adiunxit,Senfuscordis mei conturbati funt. neq; enim
ad falutem populi pertinebat , fi prophcta ventrem cor-
poreum fc dolcreprxdicarct . Sed venticm doluit, qui
mcntis affli£lioncm fenfit.Ad quem fenfum dixit Chri
ftus, 'lh*icreditinme,fiumln<idevenireeins jiiicnt aqaxvtnie. Iom-S-]
Quiaenimde mcntcfidcHum prsdicationcs defluunt,
quafi dc ventrc credentiu aqus viuxflumina decurrtit.
yentrem rac.Hicr. Loquiturhoc diis,cumfcditionera

4

NICQLAVS DE LYRA. .

t Ventus vrens, &C. i- fnut ventus vrcns omnia confumens
qu^ crejcunt in dcfertu eo quod tnodicum hahent de humiditate, pro
pter qnod atius dtfncantnr & confumuntnr a vento vrente.

2 Vi^ filij po.m.f^. 'J.ftc populus meus cdfumetur.ideofubditttr.

3 Non ad vent. & ad pur. Sicut in aliquibus terris triticum
pHrgatur avento ,qutagranum cum palea proijcilur furfum cum
inlitumi.nto ad hoc apio,& ventus tuiit paleas,& granum cadit in
arca.q.J.fic non purgahifir pnpulus meus , fed magis confumetur,
tdcol^^Hituy. 4 Sphitus.idcn ventus.

5 Ple ex his. iciiicet,aduitionibus.

6 Vcnict rc\ihUdeH,ad voluntatcm meam.

7 tl nunc cgo . fuppk faciant hoc cx odio vcl violentia . q. d,
'Knjtct exi.,jinia,&ideofequitur .

« ied \o.ia. puiiiens eos pro iniquitatihus fuis,

9 ^'^'^cqnzCimi.f.tempefiuofa tjUcefubitofurgit.

10 A(ccn./.fjrecc?t«r Cljaid^orum. Etdicit,afccndet,quia ludm
ejt malt.onfttu qu^mftt regio vnde venit.

1 1 ttquafitem.cur.cius. adportJndum arma & alia exerci'
tmnecejjaria, &ijii c^trrus proptcrmfltitudinemfaciebantjhe.
fitunimagrmm & terribilcm ad modum tempcfiatis .

i2 y(^}o.^qm.tqm'il Hyperbulcejt ad dcfignandum velocita-

tem&fortitudintmequorum.

1 ? Va: no. yerbum efipropbetxplangentis miferiam populi fui

mminente & cwijnleniis pf"ttetiamdicentis. I4 Lauaama.
vt per hoc rigor dtuinf iujiiti^ temperetur. i > V (iqueq uo mo.
c.d.tH nimis tavdas agerepv"itentiam,qna in promptuifi Od vin
dida,vndefubditur. 16 Vox€.ia.faduentumre^isBabylo:iis.
17 KVim.qu^ efi ciuitas in exti ehiitate aquilona) i lu ^tee,exer-
citus enim Ciialdprum venit ex illa parte. 18 Et notu fa. ido.
i.rege Habylonis,qui fe fecit adorari,vt DeHinfiatMaurea, Da.ijj.
19 Demon.Ephra. Locus eil propinquior lerufalem qudm fit
Dan. &fecundum quod exercitus Cijaldieorummagis appropmqutt
battfecundum huc currebantnucij Stdechie defitnatiadhocadnun
ciandi4mfibi,ideofibditur . 20 Eccc audi cft in ler. vbi erat
Sedechias. 2l CnRo.Ve.i.Chaldtosvenienttsadobftdendnm
lerufalem , & ita diiigenter cufiudientes portas & exitus,quod nul
lus pofiet egredi quin caperetur.Cuius caufafttbditur.
22 Quia mc zditA.peridololatriam&aliamataftipripofita.
2 j Ventrem mcum. Hic confequcntcr ponitur dolor prophet^
in corpon. Vetjcmens enim motus rneritis gaudij vel doloris redurt
datad corpus Ideo dicit propheta ,Vcn.mctlta. q.d.itaaffiigor
in corpore ficut muHir pamrienSiVel ftcut vir torfioms Imnbiles
fentiens. 2 1^ Scti(mcotdis Scc.exveherncntiadoloris.
2 j Quo.voccm bucci. audiuit anima mea. videbat enim
infpintu exttcitum Cha.dforum de p, cpinquo inuafurum ciuitu-
tem hrufalem cum tubis & clart. otibus hellicis.

^Coti-

M 0

. . . - . 1<^.A L l T E l\.

^iis lortis ^nimx rcdundat ad corpus,ide6 in corum

pcrfona fubditur poftca .
z\ ytmrcmmeum doleo. Et fubditur caufa.
„Tom.4. ' V

6i^

Glorord. & Nicolai de Ly ra

6v

^ & difcordiamccrnitinecclcfia, &mconucnticnlisfub
A clamarc pcrdiccm ,& in bcUa conucrti Dci requicm .
Vndcfcquitur. .

a yfi^ut cjuo v/. Vox prophctx,& pcr prophctam Dci.do
lcntis fupcr contritioncm popuIifui,cuius vilcrcraad in-
flar hominis lacc-

ffilU .

damorem pra:li j . Contritio fupcr contritioncm vocata eft, ^

a T li.lpeiito, i T liiuei..e B»brlonio. ' 1 Quon-J^in' hofptia in pixdam ceflerr hoftiuin.

6^vaftatacftomnistcrra.Rcpcnte vaftara {unttabernacula *

a 1 Qii.^ndam. b fKegc-in BaLvl.^ntuiii.vel a mcofcruitio lectdenies.

mca/ubito pcllcs mcx. Vfqucquo vidcbo tfugicntcs , au- ^

^^1 ^Mv^...vwv ...>. « ,C.tf»mpt«fupfonitprxd.ftotumnialoiu.n^ 1) sNV>n naiura.l.-d ftudio ^oluptatis. ^

pitus pr.Tlibru il- b Jiam voccm buccinx?t Quialtuliuspopulusmcusmcnon ^

Joh.ir.^. ratur , Saluator in
iuciy.g. niortc Lazari , &
. fuplcrufalcflcuit.
. „ Ncc dolorcm cc-
t i<f.q. 7.C. lat()lcntio,&clan
& hoc dui- gorbuccinc& flic

liusturbatatfcdlu

du mala malis cu-

mulantur,& vni-

ucrfaduarum tri-

buutcrravaftatnr.

t atdefobu b QuiaflHt.po.Lxx.

^■''* Quiaprincipcspo

puli mei non co-

gnoucrunt.Vt ma

B giflroru maior fit

culpa,quampopu

li Deifcicntia no

t locui ftni- habcntis . Qjjjb cft

Ib. maior flultitia q

bouccognofccntc

dominum fuum ,

& afino pfcpc do-

mini fui, Ifracl do

t Pfop'" minumnocogno

hoc dcfoiabi f r »s -

^^ fccrc.praslcnte co-

tcmncre que fcm - p
^cupicbatvidere? g *

t fvluaiden C Saoutcsfunt. ff.

TFaftifcilicet.

-,,«,.. V.. ^Profap.ent.Hus -

coonouit. Filij infipicntesrunt& vccordes.Sapicntcs lunc ^
d vcfaciantmala,bcncautcmfaccre nefcicrunt. Afpcxi tcr- p

a 1" Habi-atcicdcleto. b ^ Terioris m.igniiudincmporiilo non vid-ntc.

ram,&^cccc vacua crat, t & nihil:& cdos, & non crat lux in

a « Hvpcrbolicos. .

cis . Vidi mdntcs & cccc moucbantur , & omncs collcs con-

» tConturhati »identut. b CCircumquaque.

turbatirunt.Intuitus fum 6uioncrathomo,6^omnc vola-

a TOuodfolethabitato.cslcaiii. f Iiain Dcifentiunt elcinema, &iriationabilia pei.nifcunt animjlia.
b TCuinhomir.e.pciiitqucruinpetfunte „. . .^ , ^ .. , ,.

c « Q"ia mat. manno iinmiin-tole.i condius, arbuft.s vine.fque depremis.al.as condenlus

tir ' ' ' '

nes
c cius.Hrccenimdicitdominus:Deferta critomnisierra,fed

tamcn confumatione non faciam . t Lugcbit terra , & mce- ip

T Quia lententia inra ad hnem pcruenit. 2 0

rebunt cdi defuper,e6qu6dIocutus fum . Cogitaui &c.uon 2 1
^ pcenituitmCj&auerfusfumabeo. Avoceequitis&mitten ^^

fuflineat q formidat,Qiiidquid fccijdum hiftoria de In- C
da;a & kruraicm dicitur,adccclcfia Dci refcramus.quae
cum Dcumoficndcrit , & vitijs & pcrlccutionc vaflata
fucrit,\ bi quondam virtutum cohors & la:titia,ibi mul
titudopcccatorum & mocror verfetur.

•J« Thcod.Hscc-
ucnirc iolcnt his
quidelabunturin
calamitatcs,quib.
lux non vidctur
cfielux, ncc dics
efledies,ncq;dul-
cia.dulcia, fcd om
nia mutantur cis
in contranum.
e HAc.w.d/.Mixta
cfl dfii clcmcntia

10 ir^.tcrradcfcritur,

1 1 fcd non confumi-
i2 tur, vtremaneant
ij qui intelligantclc

14 mcntiamcius. }

15 f Cogitaui.Yt^xx^

16 didlam aufcrrcm

17 fcntcntiam, &ira

impendcntem gl

dium lachrymarii
&gcmituum ma-
gnitudo fupauit.
g .A voce cqui. Dc-
fcribit furentis c*

tu.

•J« Thcodo. Iftud
cnimcflmolcflif-
fimefercndum.q?
hiadrcnobiliviu h
tur fapicntia vclu [
ticbrij vino:&ho

tisfagittam fujrit omnis ciuitas. In(;refli functardua, &f 24 xercitum a cuius

afcenderunt rupes.Vniuerfa; vrbes dcrcli6lie {unt^&: non ha-

a f Quicuipaclementem Dnimamaticafti. . b T '»!> figura aduI"TStalIoqojtureani.

bicac in eis homo.Tu aute vaflaca quid facies ? Cii veflieris ce

a fFidefanguinisChtifti. b f Mcditationefenfus , &intelligentiafpintuali

e f Si habuerisludium myHetiotum , &fecreta Dei croinolreadi,

coccino, cumornata fueris monili aureo,& pinxeris fhbio

Lu&i^.b.

Jbidem.

Geo.j.a.

micidx fcrro.

Sapientes malitiofi,Cui illud fimile, Filij huius faculifa-
fieutioresfuhthitjilttcisingenerationefua . Et vilUcus iniqui-
tatisqusdafapicntius fecifle narratur , & fcrpens in pa-
radifo prudentior cunftis bcftijs l<^itur. IUa ergo cft vc-
ra fapicntia , quae cum timore Dei iungitur . Vbi autcm
in fidiae & tcrgiuerfatio eft, non fapientia, fcd vcrfutia &
calliditas vocatur.

d .Afpexi (er.Prophcta ccrnit in fpiritu qujc vetura funf,
Vt audicns populus tcrreatur & pgnitcntiam agat , vt nd

fufti-

timorcpopulusci

uitatem reliquit,

2 5 & ardua confcen-

46 dit,fcd tamenira

& fecreta Dei coinolreadi. Dci dccUnarC nOn

2- potuit. Hoctotu
ad ccdcfia potcft
rcfcrri cum Deum oflendcrit. & aduerfarijs tcporcpcr-
fecutionis vel vitijs atquepeccatistraditafuerit .
h Tu auten.. Hicro.Hoc idem diccndum contra cos qui
coniugalcs affcdus & vcre fidei pudicitiam pcrdidcrut.
i Cnm veitiens . Hxc ciiini & tuis amatoribus prspa-
ras,& lcftus anguftus vtrumquc capcre non poteft . Nec
Deusornamenta fufcipit, quibus ante amatoribus tiiis
placuifti .

4< The. Solcbat dieb.fcftis dcmonu^pulchritudj n i opcra

"^ darc.

C NICOLAV5 DE LYRA.

^ I Contri.fupcr contri. quia primd v-^flatus eli populusfame
' fecundo gladio .

2 R cpente vaftata , &c. idcfl , templum vbi erant multa ta-

bernacula.
• j Sub.pc I.mca: . loquitur de templo Salomonis ad modum ta-

btrnacnli Moyft,quod ff.it opertum ptllibus,vt babctur Ext.xxv].

4 Vfqucquovi.fu. per/joc defignatquodpopuluslfraelnon
fojfet fe defendere.

5 Stultus populus mcus. fdfis prophetis credendo.
6

7 Filij infipientes iunt.nejcientes diflmguere vera afalfts,

8 Et vecor.t ?';^.«(iw infant pfeudo prophetayum diBa fequVtes.

9 Sipicntcs (untvtf xmi.lflaeftfap!entiamundaNa,qiMefl
terrena,animulis (^ dtabuLca lacobi.itj.d,

10 Afpexiterram./"ci/<ca,fM(^4'.e.

1 1 Et ccce va.crat.Aowif ommbus per Chald^ios indefuhlatis &
habitatoribus c.jptiuatis .

1 1 Et C2los,& non crat lux in cis. Loquitur metaphorice,per
hoc dtfignans magnitudinem tribulationis imminentis fecundum
communem modimloquendi, quapcfttis in anguflia magria,dicun-
turcxli obtcnrb att,Et hic modus 'oquedi frequens cft infcriptura.
1 i Vidi montcs . tdell,principes Judte-t c bellatores.

14 Etecce mo. ad fugatn tanquam vhibus difjoltiti,

15 Intuitus fum,& ccce non crat homo . quia parttm fue-
tut occiji,& partim in capnuitaicm duai,& per fugum euaferunt
fauci.vt habitur infra.xl.cap.ideofubditur.

16 Et omnc volatilc&Ci^Cf boc defignanseuadcntet infuga.
^ Afpexi,

1 7 Afpcxi,&C. idcfl, ludM d Carmelo denommaia eo quod erat
locus fertilis & amatms , intelligendo tamen de Carmelo qui e/i in
forte ludit>.,qitiaaliuseratinforte Epbraimjierilis. detera patent

ex didis vfque.

1 8 Sed tamcn confumationcm non faciam. idelf,popHlo
Ifrael .■mnimodarn dcilruiiioncm , quia poftea tcmpore Cyri redijt
inludxam , & rexdificmit templum & ciuitatem , vt habetur.
'].Efdr.t & T^eemix.quia tamen boc fuit poft.lxx .annos fciundum
communiorem opinionem,ide6fubditur .

19 Lugchittetn.tanquamincultaj^utediciturmctaphQricilit
Mc no cog. vtrba mez redpiendo,vt hvinfra in multis locis, gere,ftcut pratH virens cticitur ridcre,& codc modo qitoUfabduur.

20 EtmosTC.cxVidcCu.qniaros&pluuiaindedefcendentci
proftciebantibi proptcr dcfc^im hominum cvlentinm.

2 1 E6 quod locutus fum. diffinititw hanc vindiiiam infertn-
dOftdeo fubditur.

2z Cogitaui,&c.Avocccquitis. /t/f/?,f'?'«"'«»J ''''..?« ^;?^y*''
tiis.Et accipitur hu fingularepro pluraii,ficut dicitur txod.vtij.f.
Venit mufcagraui£maJdcJl,multitudo mufcarunt.
2j Fugitomnis ciuitas.i^^cf/, habitatores umnium ciuitatum.
24 Ingrcfll funtardua.'./ocij inaccfjlbilia equitih.vbi mfltifue
rnnlfarnc mortui,non audeutes inde egrcdiad qu.-cirdii ftbi riH'*'
2 5 Tu autcm vaftata quid fa. quaf dicat non habcbis remc-
dium .vndc jubditur.

26 Climvc(\icnstCCOCCino.LoquiturdeIud^afubmetapho

ra mereiriiis fc orantis vefiibus & iocalibus & v/igucntis tncre-
trici^SyCum fnbditur.

27 Et pinxc i\ih.i.farditione,ftcut dicitur de IcT^abel. ii^. P^<g' ,
ix.& Ijoc ad qu.crendum gratiam.

^ Fruflra

a 0 P^,A L 1 T E s\. \ 1 c'a»trV«/>frw«.idcftraorsgchcnnxfupermortcm culpx.

621

«? dare,vnde rediicit eis in memoriam ciufmodi orname-
< ta,docetqi iUa omnia inu tilia efle 6c noxia,qux multum
h ^d^monibusauxilium compararunt,im6potiusil]is
! procuraruntiixcmala,
J,. ;^ CicmcnsAlexandrinus.OrnanturfgminxvtalijspU
yjl ceant,qu?infacie
' non in corde glo-
riatur.Sicut.n.no-
t^inuftffugitiuQ,
ita etia floridi co-
L lores aduitcra in-
''^Tdicant.Naetficoc

leremias. Cap.V. ^^z

per Hieremiam , An vcro non abfurdum cft.equosqui-D
dem & aues & aha animantia,ex lierba & pratis /uroere

- pransiursere
ac euolarcproprio ornameto la;tantia,iubis & coiore

na

turali,& penis varijs muliere vcro ac fi fit beflijs inferior,
feee adeo deforme exirtimarcvt externa & cmptitia pul

a «r Cum Deum quafi viram tuum'oSi;nderis,

b Dzmones,

oculos tuosjfiuftra coponeris . Contcmprerunt te amatores

a TNonftupiiimmunditiam. b f DerciibJt leiufjlem.cuigilantematquedamantcm. ^

"P^cino induaris,^ , rientesexpandentesquemanusfuas. Vxmihi,quiadefecit 5
Uureoornamcnto ^.,:.^^^1 .^...-..r^ ^

orneris, & oculos ^»1«^^ "^^^ P^optcr mterfecaos .

wos vngas ftibio,fruftra eft pulcliritudo tua,dicit verbu b v^ mihi. Implet l^cm diuinam^errc«»;^mrWon- Rom./*.
pcr dolens iiis qui poenis affli^untur.

chritudine cgeat.
a l^ocememmquafi.
Duoexeplapofita
funt,& parturietis
&Iugetis,vtgdgd
mulicrpatitur,vcl
in f?tu,vel in mor
te filioru, lerufale
patiaturipopulis. E
4« Tlieodorctus .

NICOLAVS DE LYRA.
■ I Fruftra componc . cuius caufa fubditur.
i Contcmpfcrunt tc amatorcs tui . idefi Chdd^i cum qtu
bus mocchatafuifti perjdololatriam.

An

A D D I T I O.

lnc.iiif.rbi diciturj. Vufiit.Cinaprimiidicit leremias,he\l,Scc.
ybidicitur,hea,hca,hc\l. eadS diBio ponitur in Hebrxc/tcut in

primo

C A P. V.
Ircumitevi. Grandisamor luftitisvt noiuxta
intcrrogationem Abrahai & rcfpofione Dei,
quod pro dccem viris iultis liberet Deus ciui-

tatem iamiamqj pcrituram , fed fi vnuiu inuencritqui

facietiudicium&

C A P.

a

S Animam tuam qusrent , quam a^crcnt de corpore.ide»
fubditur . '

4 Voccm quafi parturicntis audi, /» quo Vropheta defcri-
btt clamorem rnoricntium fante ^gladio, & idebjubditnr.
") Vgmihi. lamnntans interfedioncm popuUfui.

prmo cap.vbi dicitur, A a a. vnde nec ibi,,nec hic ponitur triplex
di£iio,fcdcSi vna diiiio compoftta ex tribus Uteris,prout VofiiUa-
tor ibidem expofuit: & eodem modo eft in hoc loco exponendum.

quarrat fidem.

* Theod.Immcn

amifacfttumillorum

impietas, tumdiii

bcncuolcntia.IlUc

cnimtenduntvna

nimitcradbenea-

gedum,hicautvcl

vniusbcneficiovi

tam legi confona

' agcntis,pollicctur

omnibusveniam.

b £iow.6c.f.Danan

c "J^cc^/j/^/m, Gre.OIsdiuinapercu(Ho,autpurgatorio
eft nobis vit? pfcntis.aut initiu penjefcqucntis . Proptcr
cos g proficiut didij cft, Qmj fingis labore in py^. cj-cquja du ^'*''««*
flagdlat iniquus &corrigitur, g pr^ccptu audire noluit,
audiuit dolorc, & a malis quafi pccpto dolore cohibef,

de hi« vero quos

V. - - • -

tlrcumite vias lerufalem , &ra{picitc, j
& confiderate,&fqua;rite in plateise- »
ius , an inueniatis viram facientem iu-
dicium, &quazrentem t fidem, & pro-

T roterant aliqui m populo cultum Dei fimularc, & per dominuiit
iurare: Dcusautcm non dcleaatujfermone, fedveritaie,& eosdi.
ligit eiuorum vetba labiaqueconlentiunt.

picius ero eis . Quod fi etiam, viuit do- ^

1 foltveibumquodicit.Circumitcvias Icrufaleni,(*cc.Propheta loquiturad dominum.

b minus, dixcrint,&cJiocfaIs6 iurabunt. Ddmincoculitui

f Aliaspto.

irTamen.

(Su^^Se "^^^Pi^i""^ fi^e"^ • Pcrcuffifti eos,& non dolucrunt,attriuifti

"■/1 C TTamen. a TSuperomnia.

4
5
6

7
8

danant flagella &
nocmendantjdr.

Vercuffi eos & ro dc»

/Mf.H«criagcllain
hacvitainchoant,
in ^ternum perdu
rat.vnde, Ignis exar dj^^ ^^^
ftt ab ira mea,& ardc j veriutem .
bit vfq; ad inferos de-
«•■/i/7». EtcftvnumB
flagcUu quod tcm
poralitcr Icipit &
jeterniscofumma
turfupplicijs.
d £f KO(/o.Inferuf
fuppliciavtcorri-
gaturvicia,fcdn6

SitabamSda ^ ^®^'^ renueruiit accipere difciplinam .Indurauerunt fa-

Chrinhnn ' f Impu.lemer.nevitiafuieiubefcetent. a T «taltempudore. b f Mecum cogitant;

fr™.Sr, i cics fuas fupra pctram , & nolucrunt reuerti. Eeo autem di - ^ emedatur Icrufaie

tjuaragratia laiui r t o lo nccpcr tormcnta.

fadi fumus . ^ f „,,.

NICOLAVS DE LYRA. CAP. V.

Clrcumite. Superius leremias arguit regni ludx multiplex
Hiptiumpropterqmdmeruit fnpplicium, hic confeqiten.
tcrtxciuiit remedium, & diuiditar in duaspartes.quiaprimopO'
^'tifrmedijexclufw.fecunddfubditurleremixlamentatioycap.ix.
Vrmainquatuor ,fecundum quatuor remedia qux txcludn ia hoc
caf.& tribut fequentibus,quce funt populi iujiitia, Sacerdotumfan
^iimonia,templifanHitas doBorum veritas,vt vidtbitur. Vrimum
atttmper quodpoffet populus habere remedium ejfet aliquorum
iMtia,proqtiibusparceret dminustoti populo,ficut Gen. xviif.
msdixitfe velleparcere toti ciuitati Sodomorupro decem iuflisfi
M inuenirentur, & iflud remedium in hoc capitulo excluditur. Et
iiuiditur intrespartes, quiaprimo excluditur iufiitia vulgarium^
ffcunddprincipum^ibi^I^O autcm. tertid,ftmul iflorum & illo-
«;iw,!6i,Super quo.C/Vca prmtim dicitur.

\ Circumiteviaslcru. qu^rendo diii?enter & non fuper-
Vctnluer. '^

- An inucniatis,&C. idefl aliquos viros iuflos in talinumero,
'i^odproptereosdecensftt parcere communitati.T^on enim accipi
tiir hic virum facientem iudictumpro vnico,quia ibi erat leremias

& Barucd & ^dramelech .Aetbtops,qut erant iulii. jld hoc enim
quodpro iuflitia atiquorum comunitatiparcatur,fufficiens numerus
requiritur. vnde & ^braham petes a domtno vtpro aliquib.iuflis
parcerecur Sodome,ndfuit aufus vltrd dece defcendere, Gen.xviij,
j Quod fi ctiam viuit do.dixerint. quaftfaciendo reueren'
tiam nomini diuino,

4 Ethoc &c. & fictale iuramentum reuertitur in diuinam
irreuerentiam,

5 Domi.oculi tui refpiciunt Mem.i.mentis fidelitatem'&
non tantum verba ,Jecundum quod dicitur. i.I{eg.xv').b, HoniO
videt caquai parcnt,Deus autcm intuetur cor.

6 Pcrcuflifti eos. Ver regcs .yiffymrum CT .Aegypti qui ante
tempus leremix affiixerantregnum lud£,vt patet .iiij.

7 Et no do.dolore cotritionis depeccatisfuis.Ideo/eqturpofiea.

8 Indurauerunt facies fuas fup. petram . inuerecundh ^
contumaciter peccanies,vt patet per fupradiiia,

9 Et nolucrunt rcucr. de malitiafua admonitaprophetaru .
t o Ego autcm. tlic confequenter excluditur iuflitia principum,
cum dicitur,

* Forfi-

. M01{^L1TEI{.

rliiH?""'^-*''"^"'"/'''^"» ^"fpicite. Hic ad litcram cx-
ri n.i"^ '"«^tiahabitantium pro tunc in Ierufalem,pcr
qiiam myfticcfignatur militansecclcfia.in qua funt cle-
rtr^ ^"^'•^^ '" f^oc cap.cxduditur iuQuia laicorum,&
r rr^rS'""^ •" PP''"'o fequcnti . nam de vtrifquc pau-

inmSf ""' ^T '"^''^ P^"" oPPO'^tuni concluditur
•nmamacorum.Etquatum adlaicos vulgantcr dicitur.

Z Lluxrite m plateis lerufalcm , an muenietis virum facientcm
ludicium.<\\iz.fi dicat paucos valde inucnietis^Matt.vij.b.
K^rBaeft via qux duat ad vitam,&pauci inctantpeream.
3 Qudd fi eiiam viuit dominus dixerint, &c. idcft.fi aliquid
fubiuramcntopromifcrintvcl dixcrint,non tencbunt^
6 Vercuffiflt eos & non rfo/Mc.ideft,flagelIis tuis fc non eme
daucrunr,fcd obftinati in fuis fccibus remanfcrunt •
lo Ego autem dix'. Hic confcqucnter ortcnditur propofi-
tumquantijm ad principcsdequibusfubduur.
Tom.4. V 4

'6i^ Glof. ord. &NicoIai de Ly ra

^24

^ a Forfttan pau.funt. Sicutillud, Mimmfilium meumjorfita:
A ipfumvcnbimtur, VtiturDcusfcrmonc dubitantis.vtex
R>u.ii.d ambiguitatc fcntcntiac , & vcrbotum furpcnfionc libcrii
hominis monflrctur arbitrium .
b Ecce magis hifimul confre. luxta tropologiam. Qui ma-
gniputanturincc

clcna,quiafoiuut
iugum&rumput
«]uia igno- vincula : tradutur

a f In plebe.rcilico.

nnu

in ignominias paf

fionum.vtfaciant

quxnocoucniut.

4< Thcodoretus.

IftaProphcta non

protuht nmplici*

tcr , fcd poft pro-

miflamdfii clcme

tiamatquchuma-

nitatcm.Oflcndit

igiturfcquajfijflc,

B qu€admodu man

datum ci crat , an

vnumfaltcmrcpe

rirct facicntcm iu

dicium.&quxren

tcm fidem,at inuc

nit cuCtos iugum

lcgiscontriuifll-.

c yincula. pra:ce-

tiii^7irvt ptorum Dci, non

cqui Cicumi Pharifxorum dc

finguioiiuoc quibusdicitur, Dt-

p.^ tumpamus vin. eoru

& proijciamus a no'

nMgif.

t dcreru in-
colcas.

f tebellioact.

f Vulgus ignobile.impeiitum, C non poteft Dci nofceie mandata,

cxculabilecft. -

xi,for{itan paupcrcs funt &: ftulti,tignorantcs via domini, ^

«, <^ui prilunt populo.

&iudiciuDei fui.Ibo igituradoptimatcs,&loquareis.Ipfi ^
cnim cognoucmnt uia domini,& iudicium Dci fui.Et ccce 5

« tMagiiuipciotesdifcipulis,ac «juamo indiuitibut nwiot cttautoiitas.Mntomaiot ell 6

inlnlrntia pciratoriiin. , ^ T Legi*- —

magis hi fimul cofregcrunt iugu,ruperunt uincula.ldcirco g

t (bdabantur

xit,idc6de Romano iacet imperio, de quo forfita dicif . Q
•>« Thcodorctus. Omnis(]uieg>el]iisfueritexeis ,^c.LcO'
ncm vocat Nabuchodonofor.lupum autcm vt puto Na
buzardan coquorum Principe,qui poflcriore loco mif-
fus ciuitatcm Dci & tcmp lum mccndit, pardu vero < xi-

ftimo vocari An-
tiochum Epipha-
ncm.NamDanicl '
Macedonum rc-
gnumviditaflimi
ratum pardo.
e Supcr quo pro. t,
Catalogus pecca-
torumlerufalcm,
dumdicitfeDeus

. , ,,-""-,/- 1 I h 4. j r /1 • y ignorare qua ra-

percufIitcoslcodcrylua,lupusTaduelperam ualtauiteos, jo tioncpofiitcismi

A pardusuie:ilansfiiperciuitatcscorum:OIsquiegreflusfue i' fcreri. ^
° ' ^ iAxcomniap.ticn,ur ° 12 ^ Thcod. Reccn

rit cxeis capictur: quia multiplicatg funt praeuaricationcs t fct ctiam fpcciem ■
- ^ -. ^ . _ . . ^. •^ I } trafgreflionis. No

14 enimait.vos foli
ly &fiUj veftri iura-;-

cius tibi eOc potero?Fili j tui dcreliquerunt me,& iurant in ^^ f^ P^^H-^^r"^? aJ°" '^

a TQuibushonotcrattibiiumDci. b tSmcCerctc.t Bacliofrigct Venus. '7 jUnt dlj , led CC J,

Amicafuntvcntrr&gcnitalia. 16 llOS adiUtatiS.

^ hisquinoluntdij. SaturauieoSiiSimijchatisiit,&indomo 19 f saturaui e. Au.

a 1 Nonhi'niinej,vndc:Hotnocum inhonorccflct.nonintcllatit: comparatus
ert iumi:ntisin(ipicntibus,6c(imil'sfaftus eft illis.

merctricis t luxuriabantur. Equi amatores in f?minas,& C-
^ miflanj faAi fu nt,unufqui(c]i ad uxore proximi fui hinnie

^ Ealiyloniorum rcgnuin.

b * MocJi ic t^crlx.quod fignificat vifainDanicle
b

b f * domino.
b

_ tviuaflirfuo. ^

corujconfortat^ (unt f auerfiones coru.t .Super quo propi-

1 Nnnmci.

a l^Mciaphora.

*"Qua(i equus libiuiiicflcnus.
f Cusn hocfcccris viiiiatione Higna es.

c f Viiitaboin viiga iniquitates eoium.

20 diant hoc qui ac.

21 ceptis diuitijs lu.
2z xuriJE feruiunt.

g £^«M. Equis,cii
non vident iume-

I a vt- 'vjr I • - r 'L j- -^j • o • r>- tum,nonapparet

bat.Nuquidlup hisnouilitaDO,aicitdomnius,&:mGetc z^ genitalia, fcd cum

vident, imminent

& irruuntfuper eam . Hcbraice mofechim.i.trahcntes,

vtoftcndaturmagnimdo genitalium. vndcinEzechic

le, Q,uafi afinorum carnes eorum . Etalibi, jiffimilatus efliumer,

tis infipientibus & fmilis faBus iHtUis ,

^ Et

bis iugum ipforum ,

d Pd>-(/«f Wg/. Alexandri impctum fignificatqul fubdi-
tisfibivarijsGcntibus, quafi variatusparduscontraM?
dos Pcrfasq, arfna corripuit . Quia vero non de futuro ,
fcd de prxtcnto , vel iamiamq; de futuris hiftoriam te-

xit.

NICOLAVS DE LYRA.
4c I Forfitan paupe. funt& ftulti. vulgares ifli.Cuhscaufa
Q fubditur .

2 Ignorantes viam do. quantum adpricepta moralia (j «-

remonialia .

5 Et iudi . Dei fui. quantum ad iudicialia , quia tales homines
funt inttnti agriculturg &operibus mechanicts & non mandatis
Dei audicndis.

4 Iboigitur zdoptidefi,adrege&principesetdiosmaiorcs,
y Ipfi enim cog. idef}, cognofiere debuerunt.

6 Viam do. & iud. exponatur vtfuprd De rege enim fcrihitur
Deu,xvij.quod debet habere legem & eam meditari, & idem inteU
ligendum efi deprincipibus,

7 Etecce. ma. &c. ideflprtccepta moralia & ceremonialia
tranf^rediendo.

8 Rupcrunt vincula. idefi,precepta iudicialia qua erant qug.
dam retinacula d iranfgrtffione penarum timore,& quiapeccatum
iflorum eratgrauius ratiohc flatus altioris & maioris cognitionis,
ideofubdiiur quadruplex pena qug infiida efi ludeis fuccefliui fe-
cundum diuerfa tempora,CHm dicitur.

9 Idcir per.cos lco dc fil. ideji, rex Babylonis,qui per leonem
inteltigitur, vt diclum efi cap.prxcedenti,

I o Lupus ad vefp. ideji, rcx Perfartm & Mcedorum,quia licet
Cyrusfuerit ludfis beneuoius , tamcn poU eum fuerunt aitqui alij
eis dm,tenentes eosfub feruitute graui.

I I Pardus vigilans,&c. ad eos j^oliandum. Ter hoc inteUigi-
tur regnurn Gr^corum , & potiffme .Antiochi iliujiris, qui mtdta
malj intulit ludfts,vtpalet.).Machab.& ij.

1 2 Omnis qui &c. per S^manum imperiumper Edomftgnifi-

catumt

catum,vt dicit Ijic & B^ab.Sa.& hocpotiffime fuit impletu quait
do Titius defiruxitciuitatem & templum, & captiuauit populum
Et caufa pradiHorum fubiitur.

1 5 Quia multiplicats funt prasuarieorum. ante captiui-
tem Babylonicam.

14 ConfortatJE.&c. pofi tcrnplum di&4 captiuitatis, & poiifj
md tempore Cbrifii, d quo ludp per deceptionem Sacerdotum C
Tharifeorumfueruntauerfi,vtdihum efifuprd cap.iif,

I T Super quo . Hic confeqnenter defcribitur malitia mniun
laicorum generaiiter.Et diuiditur in duas partes,quia primb excli
dendo iufiitiam eortm concluditur oppofita malitia , &fecund
fubditur debitapanajbi, Hxc crgo. Circaprimim dicitur, Su
per quo tibi propi. &c. quafi dtcat dominus,cx quo non cfi iufi
tia in vulgaribus nec inprincipibus expartepopuli,non poteSi ti
bi remediari,ideo de vtriufque fubdit.

1 5 Filij tui. idefi, maiores & minorcs,qui dicuntur filij regnili
d^,& etiam Icrufalem,qute erat metropolis,

1 7 Dereliq uer u nt me. pe^ idoiolatriam.

18 Et iu.in his. fctiicet idolis ad eorum reuerentiam.

19 Saturaui eos . replendo bonis ttmporalibus.

20 Et mech.funt. per idololatriam , quc efifpiritualis mechii
& etiam corporalis luxuria , ideo fequitur , Et in domo merc
tricis, &c.

2 1 Equi amatores in foe. in hoc notat effrenatam eorum lux.
ria,ed quod equi preardore libidinis aliquado infaniunt pofl eqm

2 2 Vnufquifque ad vxo.&c. id ejt,fignum iuxuri^ pr^tendi
bat inuerecundf.

23 Nunquid fu.&C quafi dicat . SiCfldeb conuertit fermone
ad Cl^aldps dicens.

* Afccn-

M 0 V^.A L 1 T E 1{.,
X 4 ihi ergo ad optimates. &c . Et fequitur.
"♦ 7 Etecce magis,&c. f.iuftitia & lcgis diuinaj.

9 idcircopercuj. diabolus , qui dicitur leo in quantum
percutit principes plaga fuperbisc.

10 Lupus. inquantum percutitcos fubditorum oppref-
fione & bonorum fuorum deuorationc .

11 ^'J>-.^i^/.inquantumpercutiteosplagadolofitatis&
malitis.Etfubditur corum pcena cum dicitur.

1 2 Omnis qui egreffus,&c. f.de prJcfenti vita.

t Capietur.&c. a dgmonibus & punietur ingehenna.

ij Superquo. Hicoftenditur propofitum quantum ^

vtrofque. f.vulgares & principes fimul, & arguuntur •

infideUtate,cum dicitur a domino.

1 6 Filij tui dereliquerunt me,&c. Arguuntur Ctiam dc lUJ

ris focditate,cum dicitur.

2 1 Equi amatores infceminas , C^c, Et fubditur poena cu

dicitur.

iyifcen] .

6i^

Iercmi£E Cap.V.

6i6

f^tt dijfu Aiidiat ccclefia quam cito muri & propugna-
culadiflipenfur eorum qui non habcnt fpem in domi-
no:& prsiiaricantur in eum. Sed tamcn no fiat confum
matioproptcrclemcntiamiudicis, non proptermeri-
tum peccantium.

|j Confummationem.
4i Tiieodoretus .
Pcrhccdefignatob
ifcurisVerbisreuoca

cis ncquc frigidum permanebat, fed ficut ignls confu. D
mit omnem materiam,nec immundum quid recipir,ira
& hi quorum cor diuini verbi ignis accedcrit,n6 patien-
tur vltra mundanis fordibus pollui.
c Geniem de longinquo. ^ Thcodoretus . Dicit Aflyrlos,

quos appellat geti

a fQuifi:IamnonpopuIusI>ei.

b fQuodin veteri teflamentoproaffsftuponitur.in nono iro veritate.
JPotclUtem habeo poncndi animam meam.

c fVos Gentes de quibusiPercudit leo de Cylua,&c.
, j^ , fHicro, i-ro veraanima. d Heiulalem.

tionem & fecundaa tali non vlcifcetur anima mea? Afcenditemuros eius & difli

jinltaUratlOnem, lCa ^ ^^^ raluenturtd qula: , & rmt qui annunclcnt in Gentibi.s glotiam Dei.

prSedlClt adUerlOrU b TSeui-ruatimifcetclcmentiam. c f Alias,ruitcntacula,3iixilia iVilicet.

nucaufam, nepc quod bpatCjCofummationem autem nolite facerc.Aufertetpropa-
ingrati in benclicio- fAiiaspropatationcs, * ^

tcm antiquam.qa
regnum eoru fit
omnium vctuftif
fimum : vtpote
poftdiluuiiiNem
orod impeiauerit.
Deinde recitat uo

...„ - , . . . . ^ cSalicnarlingua;,

ramcollatoremin- gines eius,quianonfunttdomini.Pr?uaricationcenimpr9 4 &cum apertofe-

folcfcebant, fequc « iicemi.ibus. mdu* 5 pulchro pharetra

incliores cxiftima- uaricatacftinmcdomusl(rael8^domusIuda,aitdominus. ^ c6parat,coquod

ibantiquam qui mc- a «rcuiusiudicio«untomnia,fedcafufiunt. 7 tcla funtlethifcra,

-itoaffliaiones pa- c jsJcgaucrunt dominum,& dixcrunt:Non eft ipie,neque ve- s ipfi vero iaculan-

ercntur. aQu.odprophcta: minamur. b Tobfidionis 9 dl perltifllimi.Enar

: ^egaueruntdo.tte. njctiupcr nos malum: gladium &fimemnon vidcbimus. ratetiamrcgionis

'^ludiathOCCCClcfia * a Wniaiiritatranfiemnt. h«Domini. Vaftatloncm , dc

gUgens:&proui- Prophetcfucruntt invcntmloquuti,86:efponfum nofuit ^° populationemdo
ntiam Dei rcfu- ^ a *Quac fcqucns fermo defcribit. *■ ^ morum & homi- ^

ansquod&gladifi in eis.H?'ccrfToeuenientilIis:HxcdicitdominusDeus exer " numftragem.
kfamemfuftmeat, ^ . fPtophetifucmntinvcntumioquuti. r igmtabis Imgua,

lifiventuracredide cituumrQuialoquuti cftis vctbum iftiJd: Ecce ego do vcrba '^ necintelUges ^mdio.

:itqU2dlCUnmr. ^ aVoU-mia. b TQ.,..fcilicctign.s^.be.,tpotcrtatem. ^l^Ur ,&C.\n\\^.

\ Theodorctus . ^^^ j^ ore tuo in igncm^STpopuIum iftum in Iiena,6cvora '^ ^''^"^ Non mtelU-
Autoreseoruerantd a fQu,f..Nonin?e tum,.,;,aut.Lfi phe.x. hTumnunc. ^,Ba'b^s. S^^ quidloqua-

tos airSenirb! el^«eos.Eccccgo'adducamfuper vosGentemdcIonginquo t^-^-Efi-nmalom

; ^* . " * , a «[Proquo in HcbrioEthan. b f^Cui quondamdominatu» tftNtinroth oigas.

' ?^/"inem.vtincrc «Jon^usIfraeljaitdominusiGcntemrobuftam^Gentem anti-
luli fermone tuo f quam, GetemcuiusignorabisIinguam,nccinteIligcsquid

*' trementUr . SiCUt * TAtmaluraBabvloi.iorum. Aflyrii eniui i Babylonii.Pcifac&Moedi fagiitarij funt.

Oeus ignis confu- loquatur. Pharetraciusquafilepulcru pates,vniucr(ifortes.
nensdicitur:vtc6- ' «iGenspndifta.

, uraat in nobisli- gEtcomedct{egctestiias,&;^pane tuum,deuorabit filiostuos 20 & fiUas tuas , come •

■ ;na.foenum,ftipu- &filiastuas,comcdetare^etuu&^aimcntatua,& comedct ^^^7^'"":^^
- am: nfuprafunda- ^ ^ ', ^ ^^^ {^ ' Vaftiratcm terra:

., hientuChrifti sdi- vmcatua&;Jicutua,&:cotcret urbcsmunitas tuaSiinquib.tu dcfcribit,interfe-'
^' ficauerimus. dioncm muho-

* Si Origcncs. Quarc dixitinigne? Quiafermonesquos rum,aba£tionempcccoru,fubucrfionemvrbium&muF

lloquebatur accendcbant auditores & nihil tepidum in rorum,quodgladio hoftiiicuniiacapiantur.

' • eis <3 Verun-

14 folatiu , fi habeas
hoftcs quos roga,-

1 5 re valcas qui intel

1 6 hgant prcccs tuas.

17 g Et comedet jege~

18 icstuass&panethu,
Itj deuorabit jilios tuos

NICOLAVS DE LYRA.

■ I Afcen mu. ciuitatem & Gentcm.
2 Confummationem intcm.idefi,totalem populi extermi.
nationtm.

j Nolite face. quxa illi qui fuerunt ad vitam referuati & in ca
niuitattm duHi: poHea redierunt in lerufalem tempore Cyri.
^ Auferte.pro cms.i.ramos & non radices:per hoc defignans
reditm didum.

5 Quia non funt do.i.feruientes ei.

6 Praeuarica. cnim, &c.f. dccem tribus primb qua erant iam
captimx in .Affyrios.

7 Et domus.».</«<« tribus poftea.

8 Ncgaueru nt do f. fatio idolis immolande.

? Neque vcfuper nos ma. a leremia & alijs prophetis nun-
'.iaium:lic enim falso dfiimabant, ideo fequitur .
t o Prope.fue. in ven.j. pro nihilo -. Et refponfum non fuit in
•is.quia nm elifequuta aliqua correciio.

u Hxc cr^o. Hic conjequenter ponitur debitapena:& primo
^onitur huius panA comminatio.fecundo comminationis ratio, ibi.

Quod

Qupd fidixcritis.C/rca/»n>»«»« dicitur: Haicergo eue. eis.j.

pcenxquxfcquuntur.

iz Eccecgo.&cin igncm.^erbum efl dominiad leremiam:

qui prophetauit ciuitatcm Juccendendam fupra.r.c.

13 Etpopulumiftuni 'mligazquiamuUidepopulocumci-
uitate fnerunt combuHi.

1 4 Ecce ego adducam fupcr vos Gentem de longin.f/fM
ft diceret:t{pnmiferebitur veliriex aUqua famiUaritate prifima,fi
ctitfoleteffeintervicinos.

15 Gentemrobuftam.cHi«9«/x)*crmjrf//y2erff.

16 Gentem antiquam. quia Tslemroth citb pofldiluuiurn re-
gnauit in Chald£a:quaft diceret exercitata e!i in armis ab antiquo.

17 Gcntcmcuiusignorabislinguam.d^jfifo/jrfwfa^
non valebunt apud eam:quia non intelliget te,nec tu eam.

18 Pharctraeius quafi fcpulchrum ^zicns.quaft dicerct:
in eafunt optimiJagitarij,ita quodpctcufft ab eisjiatim moriuntur
(^ ad fepulchrumportantur.

I 9 Vniucrfi fortcs.a<i fuf^inendum helli labores.

20 Et come.fege.tuas & pa.tuum./.rff//r«ef omnia bona

tua in rtbus,prole,& animaUbus,& terrxfrutiibus.

•k Verun-

l

ii 0 ^U L I T E !{.

T I ^fcendltemuroseiuSt&diffipate.icaicrcndozhds^nx
Cdium Angelorum . Sic in perfona eorum dicitur le-
rcm.51. a. Curauimus Babyionem & non efi fanata : dereUnqua-
museam.

1 Confummationem autem noUteface, Hoc dicitur co quod
m vita prifenti potcft pcccator femper ad bonum re-
uerti.

8 Tjegautrum dominum & dixerunt. fcilicct faftis : de qui-

bu$dicituradTimm.i.d Cmjitemur le noffe DeumJaiiis ait
tem negant.

T^eque

9 T^jque veniet fupernos malum . Sic cnim dicuntaliquj
peccatores.- Deus non fecit nos ad damnandum: & verii
dicunt,fifaciamusdcbitumnoftrum:idcofequitur,
1 2 Etce ego do verba mca in ore tuo in ignem , & populum ifiii
in iigna, & vorabit , &c. Dcbcnt cnim prxdicatores ignem
gehcnnxobflinatis in malodcnunciare.
14 Ecce ego adducam juper vos Gentem de longinquo domus if-
rael,&c.idc^, d?moncs de inferno qui dicuntur hic gens
robufta: quia non eft poteftas fuper tcrram qux eis com
paretur:Iob.4i.d.£t^eB5<tn(/5««.Namaraundiprincipio

peccauerunt.

ao Et f o»jc./em«.i.confumct omnia bona tua.

dv]

Glorord, & Nicolai deLyra

^i!

S a r*rimfe.Reliquiae.f.ralu» ficnt.vcl coriim qui in Ba-

A byloncm dudi funt.vcl reUai ad culturam tcrrx ludis.

vclcorumquipoft pcrfccutionis ardorcm vcl tuga vcl

confcffioncfidcmDcofcruauerunt. „ .•

T»pok«- b Q^oift d,xr. Tropologici. Potcft hoc fupcr Hxreticis

accipi dc quibus :
l.IoJB-*. fc '^ nobit cxietunt , fed a
B ex nobis uoH <^rat,&C.

Hxrcticos namque b
proijcit dominus
abecclcfi.i,quimul
to icmporc fub no-
minc cius, mcnda-
ciorumluorumfi

*>.

g Ouipofmarenairy&c. 4« ThcodorctUS. Oftenditipfis
inanuiiatisclTc magis irrationalcs.cum marcfuoscuilo
diat tcrminos. Polliiautcmci tcrminos, nonmurum
adamantinum,fid arcnam leuifiimam.dum tamen aa
guatur «^ tmbatur,non cgrcditur fincs.

g Intqiiitates. S\ qil

habcs fiduciam,<iladio.Vcruntamcn m dicb. illis,aK domi

P^Giandi» n.-Unii , neicirecut p».ian<ur.cu..) t.ru co.nrniff r..n. mala.

nus,non faciam uos in cofummationcm.t Quod fi dixcri-
tis-quarc fccit nobis dominus Dcus noflcilHC omnia?Di-
ccsadeos: sicutdcrcI.quift.sme&fctuiftisDco ahcno.n 4 "'-f^n-j-vc;
**'"'''■ - - 'i *-- 6 timt vt pergantSL

marctrafccndarter
minos,&pluuiarc
trahitur,roanusdo
mininonabbreui.i
tur , vtiflanon h-
ciat.Scd pcccata no-

ciorum luorum u- » fiuda. . , . t. • • A a«

mulacra vcncrati c tcrraueftra,ficferuictisdi)salieni,s interranon veltra. An- alios,quin5npcc

funt,vt forisca co- m^ciatc hoc domui Iacob,&: audicum facitc in Iuda,dice- caucrut.vndc Ma,

lant , Vt palcX (Cpa- ^ ^^^ ^__^^^ ptccaiorw .rtrah.t ad falu.en,,* ftul.um vocar populu qui r..p,cniiYcll.iui.au.,.rc. ^^y^ nudibus ttieiS . '

rcnturairmco. ^^^. /i^^Jipopulcltulce quinonhabcscof, quihabentcs j p/«4f,^c.Poflumi;

r t b iQu. lantafccivobis. g per imbrcm teiupi,

^e rhcodor.Iufta
fupplicij fentcntia.
Quiamcu, inquit,
rcpuliflisrcgnuin.

a ^ bimulia.i fi.u.lcs

c fQuafi;Non dileftionem o_^>«rani psrfcftorum.jrd timotem infipient um.

c fQualnNona.iett.onem^v.*—"!'- •--.--•■•,- --■. - 'rancum & fcrnri.

oculos non vidctis,£^aures & no auditis.Mc ci-go no timc- ^^ ^^^ ^ ^^^^^

a « Bcnencia narrai, vt .npratos arguit. _ .r-" '

rcpulifl.srcgnuin, ' 17 l^kr^^/^^^tXi ^' Euangclium acc.-

tpancWtis; cgovosalijs trada bitis,aitdominus,&afacicmeanontdoiebltis?guipolui perc,& diuerfasvc

domims. g , ,NHi,t..wi.grcdi.-ur. b fT»mpo.ent.ciemento. catioucsa Drim:

f dedinans.

dominis.
. c Dtjs alie. in terra
eJrc4cr. Babylonis,
t prjTOiIebCt & Chaldeis, quafi
dicat-Sivospcrcgri
narcligio delcGat,
quid ncccflccfllon
ginquum crrorem
fufciperc? Habitate
immo fcruitc his
quorura Deos co-
litis.
C

t Iiebdoma- d ^udipnptde flult.

das prfcepto Propric ad ludam

rummeins.i. loquitur, & ad do-

pore meffis. mum lacob. Urael
cnim multo iam
tcmporc cxaltabat
in AflTyrijs.

a , NM.it,.... grcan.ur. u ^ .-■.. r-- ; catioucs a prim:

aicnamiermmiimmaL-i,pr?ceptuIempiternum qaodnon ^^ horavlqjad vnde

a f q,...^ M: Untiunt ,u. no„ habent f-^nfum. ^j^^^^ . .^ .j^^.

Dr^EteribitrSccommouebuntur &c noT poterunt,6yntume 13 opcrarijsvincevn
fcent fluaus eius,66io trandbut iUud. Populo autem huic H promittitur.

a fNonlblum cont-mnens. b f ferga mih. Hederunt. u o; 1.-: r\.._

fadumcl"tcortincredulum&: cxafperans. RecelTcruntiS:

«T Eradu b NVctaeita eo» leiraxit confcientia.

'abicrunt,& nodixcruntin cordefuo: Metuamusdominu

a <fPet harcomnia bona fienificat.

Deum noftrum,quidac nobis pluuiam teporancani, & fc-
rotinam in teporefuo, t plcnitudinem annuae melliscufto

^ « A nobis.

15

l5

promittit.
h siciitdeci. Dur
inuiccm (e ucnat
turad mortcm, i.
aliorum damnis:
que difpcndijs dc
mos fuas coniplc
fm illam philofc
phorum lcntenti;
dietem nobis. Iniquitates nofti? dcclinauerut h?c, 8c^ec- , , OIs diu« , .aut m
catanortrapiohibueruntbonuanobis ,quiainuentilunt J» ^tque vtinamha

t Qui apcrtc nc^ant Dcura : Iniquitas atque peccatum.f. confiteaiur eiiorem.facile ad mifciicot 9 (antUm ab Cls fiai

inppuiomcoimpij,infidiatcsquafiaucupes,laqueospo 20 2^i,^°^;'Jfg^vi
Ouiwnhabescor h nctes S^pedicasad capicndos uitos.Sicut t dccipula pleiia ^^ nientium ad no
Dat inicllig'! quod auibus,ficdomuscoruplensdolo. Idco magmficati funt .^ non manus cote.
abfducDrcccpto na i » ,cunfto-.dcfpicientes. j. plctur, Icdora.

tural.tc? dcbcmus k &rditati,incra{fatifunt,&impinguaii,&tprsteiieruntfer '^^{^^^^'J.^^;^;^

da funt '"^ » '^9'"^"^^"^ > dilatatus, derelicjuit DeuTh faiiormjuim . '

Pa/iJ.b. f 0«i/;«^f««.Cuifimilc:o<:«./ox^<a^e»/A„o»*Wei«^^c. lncra[fatuscHdileaiiS& recalcitr^uit. ^ ....... _

iiwi&f iUisHatitMfacmrU ea, & omnes qui confidunt in eis. K. Et mpmguatt,et prxtcrier,ufermones,&c.ln dmitljscofi

Qtti "4^ quau

NICOLAVS DE LYRA.

*i Vcruntamenin.e.rpo»<»r«y r/ /«;»«.

a Quod fl dxeritis. Wc confeqwnter ponitur di6le corrtmina-
tionis duplexratit.fecunda iii.IniquitatCS.Pr/mai^-jWo accipitur
ex peccato idoloUtrtje, cum dicilur.

3 Diccs ad cos. tu leremia ex domini perfona.

4 Sicut derc, legem meamtranfgrediendo,

5 Etfcruiftis /.«»/«(/««.

6 Sic fcruictis./.»'» Rabyhne, vbi mnlti de ludaii tranflatife-
cutifurrunt iUius terrxidololatriarn.

7 Audi pop\x.&cc.KinteUigentiam boni.Cor enim frequenter po
nitur infrtptnrj pro mentefcu intdligentia,

8 Quihabcntesoculos./camj.

9 Non vidctis.oc«/»»jcnf»j.

10 Mccx.q.d.ne debetis timere, & de offcnfa mea dotere?Cuius
ratiofubdttur.

1 1 Qiii po.arc. idefi,terram aridam.

1 2 Tcrmi. ma. quem non tranfit vltra fe effundendo.

ij Et commo.i.5«a«t'«»«f««^«c comoucantur & intumefcant

fiuHus

M 0 I{^^ L I T E I{*

f 2 Quhdft dixtritis, quare nobis fecit do. Dcus nofler h£C om-
wM?Et rcfpondctur duplcx caufa.Primaeft multiplicatio
pcccatorumcontra dominum,cum dicitur.

SicHt

fluH'<i ^its, non tamen tranfemt terminum a me pr^ftxitm , cu
tamcn n'dlam h.ibtant cognidonem.

14 Popu.au.huic. ad imagincm Deifa^o per rationem&i
tctlca^rn.

1 5 Faftu m c ft cor. incre. verbis meis per prophetas diHls.

16 Et exafperans.!<ie/if,/eg« meas tranfgrediens. C^iera paii
inlitera.

1 7 Iniquitates. Uic confequenter ponitur fecunda ratio,qu:e ■
cipilur expeccato anariti4:,tt primo contimiatur Utcra hxeprx •
denti.cum dicitur:lniqmtz.t\0.dc.hxc.i.abliiilerunt,fulicet a ■
plitudincm annua mtjjis.

18 Et pcc.&C. /ci/iief bonum fpirituale & temporale, &fi •
dttur quomodo.

1 9 Quia inucn. &c. iafidi. fimplicibus ad cos dccipietii '
& depaupcrandunt.
ao Quafi an. quifludent decipereaues, & ideb fubditur.
21 Sicutdecipula.i(/i//,''efe aucupum.

2» V\ci\ZZmo.abcis deccptis.

Zl Sic domus CO. ide^, bonis fimplicium doloshacqtufittt.\
24 Idco magni.funt,&c.&pr?tc.&c.i^«M/c<?»j quoddici \

* .4po-

Ditit^

4 Sicut dereliquifiis me,& feruifiis Deo alienoin terra . Seci •
daeft.multiplicatio peccatorum contraproximum, q J
tangitur cum dicitur poftea.
1 9 Quia inuen. c^c. f. fimplicibus ad dcfraudandum 1 s
vcrbis mendacibus.

62p

■*•»•' nosfluritnosra-
quielce,tomede,
(irbibe.

f,C,

iqaafidiat:^«; monesmeospeflinie. f Causa i

.if. habesPCptainan b «rludiciseftjaduocatumpiipillodate.ac

■ •^ caufameiusdirip.ere.

viduxnoniudicaucrunr,cau- *
fam pupilli non direxerunt,6;^

a IQ^odiuftumcft.

, liudiciumpauperumnon iudicauerut.jNun- 3

I fPeccatis

guid fup his non vifitabo,dicit dominus: aut

1 Tani malam.

uperGcnteliuiufcemodi novlcifcetur aiif-

" N I c olavs^deTYka'.

ipon<jlus.i.Timoth.6.b. Radix omnium malorum eft cu-
iditas. ideofubditur.

Caufam.non mdl fcilicet h(ic/ei iniuficpropter muncra.
4li<\uiUbri habeticCaufam viciux,ly vidux t.on e/i in HcOrao nec
nlibriscorreBls.

Cau&m pupilli nondirexcrunt.&c. quia nonfperabant
tdc habert iHcrum.

Nunquidfuper hisnon vifitabo. qiufidicatimmo pce-
m debnam mfertndo.

Stupor & mirabilia fa.funt in tcr.g^ qu^fmt ilh,fubdit.

leremicE. Cap.Vl.

^30

4 ma mea?]- Stupor & mirabilia * a ^^t"por,&ccet. D

a TQn^^a. Uequibus'ibo a.1 nptimates. * ThcOd.Qtia- t Resadmi.a

5 ia(5l:a lunt in tcrra. Prophera: ^^ prxter om- ''''"^ .'''S"

a «iQ^i futura praiuKunt. ncm fpem quid '"'^^"'

bTNrmo.nh,sc.mn,bu.c|U,xe/>afenti..t^ pjj inufitamm

6 prophetabantmendacJum,6<f vidcmns, fole-

7 a^^^.if.c,endaexle£ei<-ccrnunt. mUS diCCrC.HeC

8 Sacerdotcst applaudebant ma res in ttuporcm ^ accipiebSt

bi.Qu^a^:ft^;;^:!:s,^^:^;r;^;]^ar' mcadduxit. ex ■

9 mbusfuisr&po-purusmeiJsdi dicnsiriu7''
iilexittalia-Quid jgitur fie^t in nouiffitno eius?

5
6

Prophcfciluetfal/i.

B

Prophctabantmendacium.c«»^r.w«%f/,,„f.«oi/5
qmenturqmftxoreDaqiiuitvcritas 'hquoaio

7 EtSaccrdotcs. Qta py, ,/,;, debcntejTeintelligcntes.

8 ,Applaudcbantcor«ww«,rfd.-.v ^ * ^*

10 Quid igi.fict. roi Sacerdutes & propket.e falf,

11 In nouiffi.eius./:/;cp;.// mei,q,undo per Cluld^os occidetur
& captmabitiir. q. d. cum eis confufibiiuer mmen:i„i ^ captiua.
bitntni. ^

M0I{^U Lir El{.

I T 1 O.

10

A D D . . . _.

7 ci.vbidiciturinpoflil. Domini oculi tui rcfpiciunt fide.
Quoddicitnr /j/c.Domincoculi tui rcipiciunt fidcm. pro
■'.e pcteH exponi de vera fide, per quam homo mHificatw , fecun-
mtllud Mac.2.a.luRm in fide fua viuct. <iii£ quidemfidcs
m erat m viris Ierufalem,de quibus hic agitm:Qiu}d propbeta pro
n ex hoc quod licet Deus percujfem ecs per aduerfarios, non ta-
cndolebant per panitentiam eo quod credebant quod hoc non
ocedebatexproufientla diuina, eo modo qmd Vhiliflhini dice-

' C A P. VI. '

COnfortamtm.Qwa iamiamqucab AquiloncNabu
chodonofor vcnturus cft , 6 habitatorcs Icrufa-
iTi,arraa t corripitc, vt hoftibus poffitis rcfiQcrc . Hcec
nnia referamus ad ecclcfiam,vt fi t dereliqucrit & pcr
cutionis impctus

C A P.

^lerofolvrniii

t Ujiid i(:itur. quzCi dicatgrauiflime punietur.'

bat.x.Keg.6.b. Nequaquam manusciustctigitnos.fcdca-
lu accidlt.wrfe perjemabant in pccc.nisfm tanquam nou eljent
apeoflagellati: Et hoc efi quod dicnin :V>omxm oculi tui rcfpi
cmnt hdem , per quam iuftus credit , quod tu punis peccatores ,
quia das vmcuiquefecundum operafua, & tu refpicisquodifii non
habcnt talemfidem.quodpatet ex hoc,q„ia tupercuffihieos & non
doluerunt , fedpotius induraueruntfaciesfuas & tiolucnm reuer-
tj, vtpatet m litcra. Etfic ex fua impcenitentia arguit defcaur»
Pdeieontm. .

icrit prxparet (c
i refiftendum.

Theodorctus . a
[ortatur Beniami
camtribum.qu.-E b
ibuiluda copula
erat, denuntiare
iba.vtfeprxparet
! aciem,tanquam
■^iAquilone irru c

Jinthoftcsinleru

l.cm.

l hr,4. & in Tbe.

tc.Hierony.Ieru-

llem.intribuBc- d

JaminfitacftThc

«lam viculum in

ionte fitum. 1 1.

mjnus. Interhosahus vicuscftqui linguaSyra & Hc
brsa Bethacaren nominatur in monrc pofitus.
c spcciof^ Dcfcribitur pulchritudo lerufaie.qiia: cft ipfa
biori.vt ahud totam vrbem,aliud arce vrbis fonet.Sio.n
arx.i. fpcculaintcrprctatur , & fpcdofe mulieri coparat. F
•y T -Jt Tiico. Formo

tOnfortamini (ilij Beniamintinmc-

fTuba.

diorerufalem, & in Ihccua clangite

b, a I^Vilia vinea;.

uccjna,& I uper Bethacarcn leuatc ue

xillum,quia malum uifum clt ab aqui

a 1 \ quo ex.rdcfcunt mala fuper terram.

ionc, & contritiomagna. f Specioi^i

>lr AfMy.^f^ ^IT •! • r^- ^. > '■'"cutad muIieicmam.^>torcs

& dcl cat.E afTimilaui filiam Sion : ad clm ucnicnt

a^TP..ncipes. ^b ^Exercitus Chaldiorum.

paltorcs & greges corum . Fixcrunt m ea

TAdobfidionem v,.,s. a ,P.,„ceps. b nurmasf„„.

ua m circumitu , pafcet unufquifquc t

eos

tento-

TVel am.

qui fub

lilibus ab Icrufalem fcparatum quotidic oculis ccr-

nimus.

famcam &dc!ica-

tam vocat,formo-

famquideobpul-^*^'^"^'*'-

chrajedific!a,dclica

ta vcro pg incolas

delicate viuentes. ^

d ■P<?//o>-f.Satiscle-

ganterponifUr hic

vcrbu Hebrifum,

quod quatuor lite .^ j^„,;^^.

riS fCnbltUr , rcS, q„iete habi-

ain,iOd,men.Si em tann ia ao-
lcgatur Reim ama '"^-
tores: fiRoimpa-
ftorcs fignificat.
Vel iuxta meta- .
phoram, pulchrx^'"'"'"^""

NICOLAVS DE L
C A p. VL

, . raulierisamatorcs,

vclmxtacucrfioncmvrbis, intelliganturpaftorcs, quo-

rum

^J ^"^°"^"^'"'- ^^":^o>ifequentere.vcludit:4rremediumfecu.
(..^"'"^''"'/''^•''"/'"cltmonia^pro qua parceretur populo ,
/r i ' ■ j ''^^'''''^'''on & oblationem incenft exLa^^s
Tt igm q,, dcuorabat populum,^umf. r 6. Sed hoc remedium in

r^St? "'"'• ^""^ <^i^^iii^'inquatuorpartes:quiapri
'P^^nmopopulinuncatur. Secundo caufapunitionis ajllnaiur,
; -'^0)111$ calumnia.r..r/<i remediuper Saccrdotes eutcuavJ,

iprnw!"^'^" .^'""'"' <i^""""atiopunitionis iteratur , ibi: Pro.
}^^<^i.Circaprim',m dicit propljeta.

' Vo?«5?i'"''"' ^''' ^^'^••^ mcdio.lcru. .Addefendendum
i!!fli^^te .Aquilonar, refpeau ler„fMc:& Jo Jn Hhsfue

fA O

■\i r r ,"' "^ ^ ^ L 1 T £ f{.

tKonSr-"''''''"'^^"''"^'f'^^^^'-''^«^"&i"i"fti-

^ ^ cfio trafor ffio'''' °PP°?4-Scd quia malitia clcn cft oc

- arZa S "^^ _PopuIi,(,cut dicit Grcg. cu paftor per

^ cS id ' '"■''°^'^"^"^ '^''' ^^ prxcipitif, grcx fe-

c,atur.ideopnmotangiturmalupopulicumdhco./or.

tamini.

runtpo/ita anmto) « cfiodic ad impcditdu itcr exercttus Ch.udZ
rum venientis cxilLiparte vcrfus lerufalem, vt diaum efifip.c.1.
S SpcciofT: & deli.y:>«/.',Vfr/,y«; no pot ftfiinere aliquid laboris.

4 Alfimila.fi.Sion./. hrujaii m: i>^x diciturfilia Sion, eo quod
lemplum & rcgispatatium erant m monte Siov,& IcrufaUm utteL
ligitur hi c populus habitans in ea:& ideo quod di^um efl : Con-
fortam,.(/.'«ftt>- ironid.q d.prophcta^ficjacittis vos prapara.iies
ad refiflendumfed non poicritis: vnde fubditur.

5 Ad C3im,fciltcet Jerufalem.

6 yi:nicm,6cc.-.principes exercitits regis B.tbylonis cum acie-
busfus.

7 Fcccrunt,in ca S<.c.ftc eam obf,dcndo,vt nullus pafflt egre-
di ad li-g^cndum, nic i>i.ntdiadprebendum obfcjjisaiixiliim.

8 Pafcct unulquifqne. principum diaorum.

9 Eosquifub manu. f/?pr.C(//j/er>-.f. ^: San-

tamini,&c.\ita:z m dici ru r u^oniccrproptcrquod idcmcft
ac fi diccrctur .- Dcfolamini , quia traditi cftis in manu
diaboli.pcr rcgem Babylonis defignatL
3 Speciof^ , &c. quia ficut mulicr dcl icata non potcft fe
dcfcndcrcfic nec populus peccatis afiuctus potcft tcnta-
tionibus da:monis rcfiltcre,idc6 fubditur.

^31 Glof.ord.&NicolaideLyra

'3^

^ rum alij fcflinant ad pollucndiim fcortum . alij ad vrbis
Aexcidium.

•je Theodoretus.Paftorcs appcllat rcges,qui cum Nabii
chodonofor mihtabant: grcgcs vero & ouilia,ipIos excr
citusqui fub eis mcrcbant.

• f potdlite.

t Prjepaiatc.

t/cjturire
t fcaturue

Hicrony.IlUsdiccn
tibus : Surgitc «Sc
aiccn. ifti rcfpon-
dent. V9 nobis.&c.
Ef cft hicfcnUis:Si
per dicui hocpati-
mur,quidpcr no-
Ctcm paticmur?
b S'ir)i^'tr. Quidixc
runt,confurgite&
afccnditc, <?cc. Scfc
jllis verbis prouo-
cat adbcllum:Sur-
g^itc&afccndamus
inno£tc, vtfciant
aducrfarii non tcm
poris

igitur crebris anguflijs fubiaccmus.iflius vcrficuli rccor- ]
dcmur :pcr oemdolcrcm &fla"cllucrudicrislcruralc.
it Thcod. H.tc declarant incffabilcm dui huinanitate,
quicomminaiuscisdura polIiceturabhishbcrationc,fi
morcs mutaucnnt . Quia vcro non rcccpcrunt cxhorta-

tionem, conuocat

b f Paftorrs fic dicent grcgibus ful$. TDomiiiieniminipenum fft. holtcS vindcmi Un

rnanu fua funt. t Sa^idificatc fuper eam bellum^confurgit^ ^ "vtZt^^o^cl

a «Nonnofte nrn prr infidias, piena Iuccpugncmu5:neiiio cnim nobis u iilict. n-int ' A

& afcendamus in mcridic" . Wx nobis,quia declinauit dies, ] ^ualimvincx.^'^

f yfq; ad raceriiur)!.
Qiiafioum vaflaia
fucrit Icrulalcm,
rcliquia:falua:fiet.
\'cl fic: Nc vniis
qujde raccmusrc
mancat:&quoyin
dcmiator, ficquo-j
cunque inueactisi
pertrahcin Bal^.]
loncm,quafiin<

< «Alijdcf-ceiunt. b TCu' (imileiMaiorefnueci^unt alt sdc montibus vaibr».

quialongiorcs fa<flx funt umbra; vcf{Kri.Surgitc,8^afccn- 'J

1 ^VelfunJjmentj. Hi;jzlitmitjic ir/jrorum vallaniut. -r

iftoriacciti runm« Jn a3ominus przcipit.
b. "

b ^Qua(i:Dc

damus in nodc, & diffipemus domos eius.Quia hxc dicit

a 5Aliit:Fodite. IHic li^nificat vrl-iein non ftatim.fed longa i<blidionc c-^piendam.

dominusexcrcituum: Cajditclignu cius,8^efl[unditecirca J

fcd virtutum,
c >i Mt/>'.Sinccalo
re fidci, ccclcfia fpi
ritu fcruentcs.Ma-
la aurcm frigida.

P al. 28.a. '■«<w miiltornm. ht !l-
t Raccm io lud: ^iffimUhar dc
doracemibut fi.endetil'us in lactun.
Scmcl fufiiciat cU-
j(inclacum,nofla
gnum Ibnarc fm
GraiCos, fcdciller-
nam , qu£Syro&
Hcbrxo lcrinonc
tampliu»fer<^'ab dicitur.

re nofi pofsQ d .n'1tit<S.L.XX.\tXi

tturorcm. pjctas & mifcrKi
audicntur in ca co

» ^Miin ti >n:busfjci'ndi«. b «Eniin , c 1 Uei. ^ Vi(itjbo in virpa iniquitates eotum.

Icrufalcm aggcrem . H^c tftciuitast vificatidnis, omnis

a ^Sycophantu 1 Hoc majtin-.umintcr peccata. lErgo

calumniar in medio eius . Sicut t rrigidam facit t ciflcrna
iKooria! ^ aquamfuam,fictfrigidamfccitmalitiamfua. Iniquitas&

s
9

lo

II

12

ij tallum vel in tc

cular.
14. g Inci>-cuncif.(.
15 Notandum,(i

ficut vucm.
t cjoilitus.

Hcb. la.

^ vailitas audictur in ca, cora me femper infirmitas 6<fplaga.

Eru(jire Ierufalcm,nefbrtercccdat anima mca a te,ncforte
c ponarfi tcdcfcrtamteiraminhabitabile. H^cdicitdomi- i6 circuncifioin icri-
f nuscxercituum.t Vfqueadracemum colligcntquaflin vi 5is"ln pr^pmio.m

nea rcliquias Kracl.Conucrte manum tua quafi vindemia- 17 corde , in auribiis,

ivciAutem. vndc:Quihabcrr

toradtcartallum.Cuiloquar^&quemtcontcftabor,vtau 18 resaudiediaii

^Qulj. a «0^1 noluni i">;on po(l'e ciiiin decontempiu & intideliiatedefcendit. H Thcodo. \''

g diat? Ecce incircuncifi aures corum, Scjiudire non pdf^ 19 aurcs incircijc

a flde-> b <fQ^"^ datumeii eis in Calufcin. c «;Vitio corum verfum rft in pocnam. qUrC fine di(C:

funt.Eccevcrbumdominifadlum cffeisinopprobrium, 20 ne cxcipiunt ,
h &c non fiifcipicnt illud . tidcirco furorc domini ple- Vz £'2^^' 4

3 f Ptojii tiadClialdxum. b TPurorera. . i"»^.». «i.

nus fum , &a laboraui fuflinens. Effunde fuper pa^uu- ^ pt'arQ S,°^

, a ^Nuil. paicaiuistati. b fQuiad lepugnandumarma coiripueranr. .1 j i /\

c f Dulci(Iim.i ein< nomina pnntet fentiunt capliuitatem. ^5 PfOlatOS dclccji

lum tforfs.ScJuperconfilium iuuenumfimul. Virenim "'« gratia , v^
^ aute diuinis i.

bant attendere,fcd fugillabant & fubfannabat propheL_
h idcirco furorp.Q.d. Vcuicntcm ira Dci profpicio & fu
rorceius & iracundia plcnns fum , & vltra fuftinerenon
poflum. Necpro pcccatoribusaudcodeprccariDcum.

«0 Exten-

trafacicmcius:pcr

omncm dolorcm & flagcllum crudieris lerufalcm . &c.

c Eruaire /c.Hier.Pcr hoc difcimus,q>/'.»*;e// 1 Dcus oem n-

itum oucm rccipit. & io pla^ji' & tormcutis cruditur Icrufa
P lem vtcorrigatur,& non recedatanima Dci ab ca. Si qti
*^ ieitur

NICOLAVS DE LYRA.
^ I Sin(Mfi.Si.C.ideJi,conJimate,quiaJaacium,in vna fignijicatio
neidcm quod Jtrmuru,

2 Confurgite. Verbum cji bellantium contra IerHfaletK,& mu
tuofr exl)Ortaiitt*m.
2 Etafcenda. waror f/«f.

4 In meridic. in qno deftgnatur defidcrinm corum ad hcUan'
dum cuntra ciuiiatm , cjuaft non retratii prx fci uore folis ab aH^
beilaodi,

5 Vae nobis,&C.C^ fic non pcterimus eam capcre ante noclem.

6 Surgitc & alc-cndamus in no. Totum ifind dicitur ad ex-
frimendu.n dxium dcjiderium Chaiaxorutn, (]'iaftnonreiraha-itur
a bello proptcr teuebras nodiSy& quando burainesjolcnt qmfccre,
a laboi'e diuino.

7 Ca:ditc 1 Ig. eius.'.//^niJ religionis in circumitu.

8 Et fiuiditc.!'^f//,e)ffi<«(ii:f.

9 Circa \cn\(\\zm.^.i.congeriemdelignis,tcrra&lapidih.
adinipl-niurn fojjita.

10 Hxceflciui.&c./.pw^mWja Deo,

11 Omnis. Hic cunfequentcr di8x punitionis ajfignatur caiifa,
cum dicitur:Omn\sca.\nm.quiapotentiores omnibus modisqae
rebcnt occaftoncs contra mmores ad rapiendum bona eorum.

12 Sictli.boc elidiHum^quodchatiias inpopuioerattoialiter
rcfrigidara,& pcr confequcns maiitiaaugmentatafecundum (fuod
dicit Saluator Matth.i^.b Etquoniam abundabitiniquita,s,
jcfrigcfcet charitasmultorum . innebrxoljabctur . Sicut
puieus cfjiuit aquam fuam.f. continui,ftc popuius continuat mali-
fjam fuam:

rj Iniquitas,& vaftitas audietur in cdL.i.diflruaio &plaga
14 Erudirelcrufalcm.f^er^^ e/t domini quaji compatientis .
J j Neforte reccdat anima mca a te. i.dilcBio mea.
1 6 Nc forte po.&c.Vfque ad racc&c. iy, vjque tcnetur hl
cxciujiuc ,-& eftjet.fus, ^jicutpauci racemi euadwit manus yin
dimiatorum , ficpr.ici lulei tuadent manus Cl)aid.sorum . idei
fubditur.

ij Conuerte ma.&cad cm^.QnodeJiinJirumentumquopo
tanctir r'*x ad prejjorium, & tji vcrbim domini dinSlum ad excr
citum ChaldMYum, quiupartim occiJcrunt, & panimcapuuave
riini ipfum populum duccntes adprejforiurn mortts & angnjiia.li
Hfbr.io habetur.^d iteratas fcrutationes,per Ijoc de/i-^natur capti
uatio ludjior!im,qui remanferunt cum Gcdoiia.quo mcrjcciofugc-
runt in .Ai^^yplum contra confiiium Itremix, vt habctur infra.^ j .
f . & ibi cum ^c^yptij pcrierunt per Cljuidaoi . vt Ijakv.cf m
fru.^^.c.

18 Cui loquar. Ferbum eH leremi^ defperantis de lud^orum
correcUnvc-.idcoluh.litur.

19 ^cccinck.zi.i.comm:in Hebr£ohnbetur,obturatx.

2 0 Eccc vcrb. do. quod tji p:Jfmurn:qiiia peius cH ipfum yiti
perarc quam inn audire, propttr qnodfubdit prophcta.

21 Idcirco fu.do /. ««j WirfrtYrf.

2 z Plcnus inm.quiapicncrcuelataefimihi fup popultifuturttl
2j Laboraui fu. i. popuio meo compatiens.

24 Effundc./.ej^i<?z(i(e«i ditiam vindiiiam,etloquitur krewiia'
addominum.

25 Su.par for.7.:/. non parces alicui ralione iStatis,fexus ,M
condicioiiis. .jj ■£(

M O F^.A L I r £ I{.

t 1 5'<infl;'^c.?«?,drc.i.firmatc.fan(f!lumcnimin vnafigni-
ficationcidcmcftquod firmum,& fan(Sificareidcmcfl
quod firmare . Et f ubditur caufa cum dicitur.
ii Omnis c.-.ad fubuertendum fimplices & refiflcrc

non

non potcntcs.

1 3 Sicutfri.&c.ricfri.fe.&c.rcrhoc fignatur quod abur
dantiainiquitatisfacit refrigerium charitatis, ficutdici
tur Matth.24. b. Q(«3«wm abundabii tntqui!as,rcfrigcfcetcbai'
tasmi.itorum. Ex hoc autem fequitur obflinatio:propte
quod fcquitiu poflca.

)

3

I

eremia:

c

' a ixttnddm.lXX ElcuabOjVtrumquc aurcm pcrcuticn
'\ tishabituseft. vnde: Etadhuc mauus txtenta fiuc excdfa.

t, £rf«rtfi<«/ifronm.QLiafidicat.Cumtantafacercntma-

Ia,tanicnprofpcraquaequc populomconunciabant.flc

quafi curarc cupicbant vulnus:& ignominiam filis po-

pulimeidicentcs,

paxpax.Hocpro-

priedeSaccrdotib-

& docloribus intcl

ligcndum cft, qui

diuitibus flc hono-

ratis repromittunt

ip,

. VI. ^34

bonorummalorumqucopcrum. £)

c statefuptr vias. Lcgamus Euangclicam parabolam,in Matth. ij. f.

quancgociatorbonusoesvcndiditmargaritas,vtvnam

emat pretiofam.- vt.f.pcr patriarchas & pfophctas vcnia

mus ad eu qui dicil:£^oyttTO via,ve. vn: State luper vlas,&c.

* Thco. Muhsc ^°«"-'+'»-

• 5^Fatet quod fencAus non efl ztas vltimi .

b f Quem ilTcrep'tuin vel dcjiofituin dicimui.
C f Hze orania refcrimus fpiiitualiter ad eccleliam, li dominum offfiiderit.

cundiaB prxparan-

'cs.

itityt Thcodorctas.

Conucnicbant <u-

""■•arc dolorcs afpc-

jiorib.medicamen

nis,fcdpollicitatio-

ic pacis attriuerut

cumt mulicrccapietur/enexcum plenodicrum. Ettranil-

.1 ICoiiiuxfcilicet&poffcllio.

bunt domos corum ad altcros, agri & vxorcs pariter, quia

^Vnie:V'f habititoribut terra. a *Qui fempcr in v t o.

profpera&clcmc- a cxtendam manummeamfuperhabitantes terram:,dicit do

KmpwedicantDc- a ■ ^ • r j •

ara,magisiUosrup mmus. t A mmore quippc vlque ad maiorem omnes auaii-

\'r'\r\ 8r rV"! ira- a fiUdixomniumrailotum >uiiiiia. b fCJji mendacium prophetat,

pilClO OC iyvl Jia- c TQui peruerleinterptetiiitut legcm Dicit enim inalio loco ptopheia: Qu^xiite

legem aS'cctdotibus.

b tfxftudcnt, &apr6pheta vfquc ad Sacerdotem cundi fa-
ciunttdolum. £tcurabantcontritionemiilia:populimci ^

a fOinnino.

^ tcumignominia,diccntes.Pax,pax,5cndneratpax.Confu- 7
fifunt,quiaabominationcmfeccrunt: quinpotiusconfu- p

uvw uii...«'w.v.» ' tNecfcieniiam quilem necienfum pocnitcntiz habucrunt. , mtk. n v»iii

osrvbinamergo d noncnonfuntconfufij&crubcfcercnefcierunt. Quamob- n firvnTeftViaq'u'9

quidem vix funt
fanfti prophet?:
viaaute verc bo-
na, eft dominus
t^O^iCUEgojumvia,
ventas ^ vita. Ad
hanctamcnducic
vnaqusque via-
rum prophctica-
rum Sicurenira
vnacftvia quede '
ducitadmaximas
vrbes.quam rcgii
appcilarc folem* ,
ad hanc porro fc-
miti^ qu^dam a
pagis & agris dc g
10 flucntes, dirigunt:

crmonum cxccu-
toJVidcntcnimlo
opacis, vniucrfo-
um intcritum.

ConfufiJunt.-[ Dc
rdfiushoc lcgen-
umcftiuxta Hc-
raicumfcrmone.
tciiminquittan-

feceruntjnuquid
infufifunt?nun-

lid crubucrunt

. rcderibus fuis ?

linpotius pccca-

m auxerc con-

mptu.
^eicie. Noluc-

lat: fed nimio co

f Qui piius ftabani. b «^Vitijs fuis. c VPoenf. f A Naouchodonofot. dUCit ad Patrcm

rcmcadentinter mcntes,in tcmporc vifitationisfua: cor- nepc vnigcmtus

a TRueniibusfociati. b f ffophrtjis. fiUuS Dci, at bcati '

c rucnt,dicitdominus. Hecdicitdominus: Statefupcrvias 12 prophct^vcluti fc

a fSic. b ^Dil.gcnterinquitite „ mitO: qUxdam dU.

c IfQjiemultorumfanftotum uiti veftigiis. .-,,_,„ J l,«„., „„„

e .» • . y> 1 r • e r.. 13 cuntaonanceos.

&t vidctc , et intcrrogatc dc lemitis antiquis, quas lit ^^ qujbus per hxc

a finEiungelio. ,^ irr> libuerif

b fCiu'fi H?c»ia innentaprxbet refiigiura anitr.abus ctedrntium. *> nt^ ii^l>u\.lil.

viabona,& ambulatc in ca, & inucnictis rcfrigerium ^^ * p[^"^^*' ^^^j^- Lib.y.ftron»

a TEc.nttatio. b Tletviam fcilicjf Euangelij. ^7 1 UlClJCrrimC dl- tum.

e f Hicptophet» dieenteptoprie de perfidia ludzjruia, flatim inferr . Conftitui fu.vos (pe.

animabus vcftris . Et dixcrilnt ; non ambuUbimus . Et*

* VSciiicct Apoftolotuiacbocuin. vndc, Fili homiais fpcculatorem dedi tc domui Ifiael.

b «^Dicf»»

f conftitui fuper vos t fpeculatorcm . Audite voccm tu-

a f Inunaii ad Cixnaia no'uciant venirc. b f VnJe, Ecceconuertimur ad Gentcs.

b^ a & dixerunt : Non audicmus . Idco audite Gcn-

18 cic Icrc. Hac dicic

19 dominusStatc in

20 vi)s intcrrogatc fc
mitaseternas,quc

X I nam fit via bona
& in ca ambulate,

i2 & inuenietis ex-
piationcm aiabus

mptu & vitio violcnti malinccintcUigcrcquidcmpo- vcftris,interrogatc,inquit,&auditc ab hisqui noruntci

lerunt. Grandis impictas no lolum non caucrc fed nec tracontentioacm & deccrtationem.

j.tdligcrc vclic pcccata, & nullam liabcre diftantiani f f^ocem lu. Hicr. Voccra tuba: , mandataEuangelii vd

i)ono- ^ doftrinam

NICOLAVS DE LYRA.

'• Et tranfibunt.J.^owa dc domibus eorum.

^ Agri. bona agrorumy Chatdtei enim non remanferunt in terra

< foJUidcndum domos (^ agros in iHd^a.

': A min.Hic confecjuentcr excluditur remedium quodpofjet ha
iripcr Sacerdotiim ,&prim6propter malitiam eorum ,fecmdo
topterdtfplitentiamfacrificiorum.ibi: Vt quid.Circaprtmumdi
t ar.A minorc quippc.M leuitayqui minilirabat Sacerdoti.
* Vfque ad miio.tdeJi,fummum facerdotem.
i Omnes auati. ftu. f^arijs cauteiis & dolis fubtrahendo bona
l corun.

< Etcurabantj&Cf.df/lrwflJOflCT» lerufalem per prophetas do
nni mtnciatam.

7 < iim ]gno.idef{,cumfalfitate.

^ Dicen. pax pzxf.populo & ciuitati.

9 Confu.funt.;.co»/H«t/fnt«r in defiru8ione ciuitatif,quia tuc

'''tmfalfitas apparebii , & ipfi ignommiosk occidcntur & capti-

uiuntur.

" Qiiin potius,&C.7«M ante dcflruiiionem ciuitatisapparuit
C'wn fdjnas in rnmtti'.de ^uo non erhbcfcebant, (ed magis errore
l^mmendacj^s palUahant.

" Quamobrcm,&c. ({ida in captione lerufaUmfuerunt cum

alijs

alijs pirtim occifi & partim capti.

12 Statc fupcr vicis.i.varios viuendi modos.

13 Etvidctc- injpiciendofcripturas.

14 Et intcrrogatc a prophetis domini, qui fciunt intelleHum
fcripturatum per reuelationem SpirituffanBi.

15 Dc(cmitisa.nti.i.<intiquorumjcUicet.^braha$ti,lfaac,&
Jacob,& aliorumjanSlorum patrum.

\6 Etzmh\.\.it\C3i.^iiteretiameiuscognitiononproficeret. '

17 Et inucnictis icScC.Infinu .Abrahtt cum patribus fanBis.

18 Et dixerunt. /afio.

1 9 Non ambulaui. quia viuebant modo contrario.

20 Et conftitui fupcr VOS fpc.f. prophetas fan8os,fecundum
quod dicitur E^c.$.d.Fiyi hominisfpcculatorcm dcdi tc do
muilfrael.

ai AuditC VOCcm tU . fan^i prophetx,qui dicitur tuba eb quod
ficut tuba matetialis non potifi emittere fonum nifi infujjiata ,ftc
prophet£ fan8i loquebantur a Deo inlpirati.i.Ve.d.l^on volun-
tatchumana allatacftaliquandoprophctia .fcdSpiritu-
fando infpirati loquuti funt fandi Dci homincs.
22 Et dixe.non audi. quia proplietis non credibant,fed magis
eis calummam inferebant,vt habetur infra.io.propter quod fubdi'
turpcma eorumcum duitut :Eccc cgo adducam mala, &c.

* Fru-

fh; . M0I{UL1TEI{^.
j I ^ mi. Hicponitur occafio didi mali,qua: cft malitia

C' 'i,ut prgdiaum cft dc qua dicitur : .a mt.L clcrico ha-

butefolumtonfuram.

4 fjquead.qui habetpontificalcmdignitatcm.

5 Omnes aua.fiu. quja pcr diuerlas cautclas pccunias cx-

£1

f Eta prophe. &c. idcft , a fimplici pr^dicatorcvfquc ad

curam habcntem.

6 £f c«r<j/>anf.cxcufandopotetum peccataproptcrquf-

ftum, proptcr quod cum ipfis damnabuntur,& grauius:

idcoiubditur.

1 1 Quamoirem cadentinter ruen.Etc^noniztO. facrificiata-

lium non v alcnt eis,fcquitur poftca.

($,c Gloford.&NicoIaideLyra

^ . ,,AliMCDg«ofciirq«ipKcimr.i«gf"'.*Epircopifclicff,acp».^»trii.

J^doflrinamApO •'*'" t.>K«n.uVa.fcdom:uum n..n.nom. .51mrHu,.

A nolorum,vndc: _ «/^ coVnofcitccoVrcganOjtquanracgo hciam tls. Audi

^3'

.f Infrai^.».

{ribii-A

ajcrn<iet( q
gtlh^atSi ffi, txai
la iicuttu'>JVOiC>»
tujm , qid an «»-
txai Irruljlrri'.
2 yt qd tri. thtu .
Qjiafidicat.frn-
ftramihi ad '.n- a
Qiicnta conficie

e T Q.'ru." n ^f;'ndcV. r - .«H « ru« f Non ^,pcr rnt'.. q.. .■

rfni-j.qiir vocjnt'"- "I 'friiflff"
'^" : ; V.„u«fionLci« c: L.bo.s ,..,n..u,., .u.un^ .,u.. n..nH..c,.,.. f ---^",

cd^-itationum cius: «juia verba mcanon audicrunr, & legem

" . . vn.c.^: ';:!:;t:^::::5;:;i.<uYcip..:c.n..^.u. s.^Mhotcc.|cn.,„^^

mcam pidicccrunt. t Vc quid mihnhusdcSaba aftcrtis, Scca-

'.. Hcb,MC«cn.inproquo U..5C rhcodot.o c.«..a.no.«u,.. .t.n.,ulcur.t.
.1 Hcb,wc«cn.inp^ f ,dul.i!ic ,d.-qu. pcr m.rcru^rom »en.udt.

-^-.« i..... <..nilll1. .. .. * k .. O.i^rftiin in vob..elT. ^- ' ^^ . _ .1 .

&fHper^lm n^ftr.
C Ecce popului ve
nit de t^' ra , (fc,
Propric iiocdi-
citurdcBjbylo-
nijs,qiii vcntiiri
funtcontralcru

2 faiem.Eiomnis
armaturz ordo
defcribitur,8cp.
liantiu impcnis,
vtterrorecomo

5 ti agant poenite.

ptaUint.fiiauifli
mi odoris pig-
■n mcracofcrtis.oc
holod.uifta fuc-
ccnditis.quimca
inlcuc volfitate

Allejar,

hi. >» 4 tia,& Dcumclc

ftianon funtacccpta, &vidmix vcftix non placuerunt mini. ^^^^ P

Proptcrca hxcdicitdominust Ocus:EccccgodabompopuIum ^ ^,.Allc..Kic!o

- -.,. . ^ * ^ »^'|;^'C^i:yiL?S-""''^"^^-- nymus.Poa\im'

in lci;c volutate . %„, m fi«: natres ct fih'i iimul . vicinus, & pro- hoc tcftimonio

no facitis , vnde b iftum rumas , & rucnt m cis pajrc.s tc n m^^^^^^^ , t' ^^^^.

fupra / .. tn> ^ti l no» f..«;n fc,.... ....^ .d -"«• r 'r-^Y.r™ " T^^^CC Dopulus VCnit dc tcr- 8 fccu tion.s, quf -

„,L,d,.^m>t,&c. ximus pcribunt . H?c dicit dommus . tcce popuius vcnu ac ic ^^ ^^^^.^ ^h^^^
AlIca.Hocpro- c,.^ Aquilonis, &C Gcns magna conlurgct a hnibus tcrras • 5a- ^ sunosdiabolira
^ufws^ gmam. & (^utam arripiec, crudelis eft, & non mifoebitur..o l- ;~^

rotoSmfa Voxcius ciuafiS^nbir^&fuperarquosarccndcnt pra.para-xi "-M
crificia, &clcc- * ^ n.no.».;oncn,r,.g,..d„.o:nn,um .cphcn.. quauNcncmuL

». ll.1t0iC3,,oncti. "■51""' ■" -■-■ -'■ ........

I bfRcipo..flopopuii,cu.r='P'"p'-='""''''"";\""""'"'rA7. V- A i- -^^

- ti auafi vir ad pr^liuin : & aducrlum lefilia Sion. Audiuimus

iniqUltatCpUtat ^ .;rr,.,.L., ; k, r.moienui, polli.nius lcuaremaius. _

Pfou ij.b.

tVia.

ixiofynas, &cx d ^^ ^^

iniquitatCpUtat «-l 4""" ^^I^^ITnL, .. b«r,mo,cnui,i.olli.mus lcuarem.ius. ,

ic rcdm-icrc pcc . -^ didolur? funt mnnus nollr? . Tribulatio apprchcn

CataCUlCripmra "m^'" , , p:,o,c.p,„«riJs,tfirm...,,n.h Ufl = grauiush. .,uxrcn,crunr.

n^^K^itwe^I- dKnos,d^Iores. vrparruriemem. NoHte curc adagros, &in
r,W<i«5. ^ • c ^ ,.,ncam nc ambuletis : quoniam gladius inimici P^-^ufr m cu-

4cThcod Qliod ,,s.d. bfDocrt,.ludtac.redebeant,conuaHmttt.fc.licctadpa:D.tc...i.&ha>.cl.rm>r-

fi rcgnantcicnc
hgciudicara sfit
rugflua, fruHra
profc^to poftca
quacclTauit lcx
pcrfcueratutlu-
dxi darc opcra
fupcifliisiftisle

.1 Std. bfDocrt, ,-

f.iv.mh li.-j,iiar.ii..,utair.

h

quafivchcmeti;

12 iimimarisfluft'
ita opprimutrc
fiftcntcs.

1 5 e 'Holite exireoi
agroi, & in vinti j
(^c.Euangcliun:
quoq-, docetnt
cflTc cxcunt^':
agrum.nec. .

14 ftorunialtis

M nedefcend

''4

tMirenl.

n.c.

f.ivtmh l-,rj,iiar.ii..,urair. _

cumitu . Filia populi mei accingcrc cilicio , & confpcrgere

,^UHfBr«o7oli,a,ii t Mih,l dotentius,q',.m »nigcnimra, vclfulum perdcc lii.um. _ ,, ,itucn.cin

cincrc. Ludlum vnigeniti fac tibi plan<aum amarum, quia i <j fed mud^^

b T A«e««.s^. ,«:;.^;cr;o;t"r";::!reft!;^perfe !-«» ,e„ite.eft,tur c f Dominu. .dprophc.m. JJ^^^;^'!^

rcpcntc vcniet t vaftator lupet vos. t Probatorcm dedi tc inifaia,&iN: .
* iubcmurcurrc

'"\:^ - ■■■_"' ncccnariis ^c . Prxccpit iuxtalitcram ncforasexeant nc murosd.

rrj''/'^ / F.lii patrrl fcqi'riturblafpha:mias,quoti- fcrant.fcdfiimiffimcfetucantur munuionibus.^, _
dic illam'imprccationc fufcipicntcs; ianguis ei^s Juper nos ^ ^'

NICOLAVS DE LYRA.
I Fruft U m cogi cius. Fiuiini eji vlttmum quod de arbore ex
* peaaiHr,erftm:lite' Pina,velpr^r)iium eit lUud quodpro operc ma
lo.vilbotiovtimdrutpiiur.

% Vtquid. HicexMicitur remedium perfacerdotes tjuaniuai
lacrtficta pt r ipfos obLta/jua non erant ir£ Dci ptacatina , propter
qmd dicitur m pirjcniDei: Vt quid mihi ihusdc Saba off^cr
tis?" I» '.'''» f»"' "^'^" inuei:itur ibui luudiijivn-m, tjUudponebatur
tnthymi-matc crema :do in attJ>i inrenfi. Exod. jo.

3 £t calamu fuauc olcnte dc tcrra longinqiia?«</fy?,rff in
CaUmns . «/4. £/i aiium ccdamus arbor arotnMicagraciUs, C.' nodufa ad mo-

du lann.t, vd aruudmis, & ponebatur in Jucra vnihonc nua vnge-
binturvafadiuitiocultuiconf:^crata,Exod. ^o.

4 Holocauftomata vcftra. idcji, facrificia totalitcr incenfa.

5 Non funt acccpta. quiafaciificia vettris legisnon erant ac-
f ccptaexleip)isftcut tucbariflia, qtc^cfl facramentum nouxlegis,

ftderant tantummodo acceptaextidt,& demtione offerentium, fa
DiuiCo. cerdotL s aute ifli erant infideles,& indeuoti,vt patet cxpyfdiiits,
f!r idro facrificia ,(J vidimx eirum nonptaccbant Deo.

6 Proptcrca. Hic conjequctiter exctujo remedio exparte facer-
dot<4m,itira:Mr deiiunctatio piinitionis. Et primo poniiur btecitera
tio fccundo infet tur quxdam conctufio, ibt: Probatore.-Circajjri
mum dicitur: Proptcrca; idcfl , proptermcla fnpradtHa .

7 Eccc cgo dabo in populum iftum tmnisifctlicctfamis
gbtdijt &captiMtatis.

8 Eccc

8 Eccc populus venit de terra Aquilonis. fcilicet cxctci
tus >(abuchodoiiofor,qni inirauit ludmm exillaparte.

9 Gcn%m:!ia,m.idei^t,fortis,&adpriliumdoiia,

1 0 Crudclis clt . ^ fic non parcct aiicui pittate dutlJ.

1 1 Vox ciusquafi marcionabit.idf// terribititerficiafm
tnaris ex vndarum cMttfione eji teiribilis .

1 2 Audiuimus f aniam eius. & loquttur lertmias ex ptrfoi
pophti ludx.

13 Diflbluix funt manus noftrce pr^ timore.Timor enima
dts cai.fai irtmcrtni tn tXitrtoribus rncmbris.Cct. putcnl vfquti'

14 Filia populi mci; idefi, le,»falrm, qux dictiur pcpuU fiti
coquedfuu ab toxatficata. ydadiitcram. FlUa. ideft, ,%,'"
piendofingularepro plurali,ficut txo.l.f. Vcnit mufcagr:
uiffima. ideji muttitudo mufcatum.

1 5 A ccingcrc ci. figr.um tnfiitit, & dolotis: Mulieres enim
tatibus tnbiitationtbus oftendunt matoraftgnatriflitix, & dQlon
quam viri.

16 Luftum vni. f. t. ideil, ftmilem ludui quem facit materp
morte vmgeniufil!.jlu!,<iHiett maxtmus, & amarifjimus.

1 7 Probator. Hic exprxdiihsinfertur concltifto,fciticct qwd
borlereriiiead>€uocandimfaitrdous,&populumdematoadb

num, non habuit alquem ejjeiium, ficut lab^r examinatoris , /
frobatoris alicuius metalU, quando mctatlim ittud non purgali
Jed magis m fcoriam , &cintres confumnur , & hoc cJl,quodc,
cit dominus Icremn : Probatorem. idtji exammatorem.

4< Dedi

i ft quid mihi thvs de Saba aACirca quod fcicnJum,cp ola
facrificiavctcrislcgisfigura fucruntvnius lacrificii pcr-
fcdi lcilicct, Euchariftii.quod licct in fe fit bonu, & lan-
Cixx, tamcn U ofFcratur pro obftinaiis in malo, cii non va

letA

lct,& offercntiindignemultum nocct : c\\i\zii*dichtml\^
manducat.&btbit. iCor. i i.proptcrquodreplicaturf f
na cum fubditur poftca.

8 Ecce populiis ve. idcft,excrcitus da:monis ad torquen ]■
malum dcrum in poenis.Et fubditur caufa , quxcft < ;
fperatio corruptionis , cum dicitur vcrlus fiuem cap.

'^M

Icremia: Cap. VII.

^^8

^ £f pofiflfciV.Quafidicat.Vt cu probaueris,& fcieris via
A,opulidelinquer:tis , tucinrcUigas argcntu ctrc mixtum
lullarationepurgari. Quomodoenim plumba immi-
cetur metallis , qux lunt adultcrata , vt alicna lcparetur
natcria; & ^i forte purgata fucrint,plumbu omnino c6
.iniitur,&innhilu

Cd)gitlir,fic dodri- _ aCinfreJuIo. ^ S ^ q.urndani. c«rVtnihil tiineas, vllaspopuli infijias.

:Evcrbu,&fermo a in populomeo trobuftumj8^icies,&piobabis viaseo-

ophcticus pcrit in TA<io.nino.

|S,gaudirc conte- b rum omnesifti principes fdeelinantes^ambulantes fiau-
""'fcSafS c ^^^Ie^ter,.Ts8<ferm vniucrfifuntcorrupti Defecufiiffla- ^

!starn"/audian; '°"" ' ^" 'S"^ confumptG dtplumbilm, fruilra c5llauit 4

1 f Eigo. f donauriim. J

^o-iS«?"S^^^^^ conflaror.Maliti^-enim corunonfunt confumpt^.Ar^cn

14. V r f t A ^ Longc a fe. •

B )illoTecedc"ntes,& ^"^ rcprobum vocate eos.quia diis p roiecit illos.

i'obedientcs,quip-

1 rseambulant,& fraudulcnrcr.Dehacenim conflatio

X legitur:H-'/«r<ir^fnJ.'(W venarTt fiarnrn p'i'>itpia , inraurolo'

cii III (juo cvijfafur.ln argcnto cloquiCiiIn auro.virc, vel
icntixclaritasfignatur Etqtiiaherctici fic dceloquij
orcfuperbiunt, vt nuUa facrorCi libroiu autoritare fo
crur (qiii nobis adloquendu quafi argcnti vcnae funt,
ladeiplisloquendi origincm trahimus ) eosad facras
itorirarispaginasrcnocat, vt fi vereloqui defideranr.

'3'

rf»n

cuseftinqnocoflatur.-gaquifgscxtra vnitate cccl efi», D
patitur,poteft quidcpati.fcdnopotcftmartyrfieri. Huc Marty.-.
ergolocu ohxretici conflationi.s^qux-rirchancfornacc ''""f"' -
quaaurum rcde purgatur.inucnitcSi qd pro Deo ama "'"^^*
ritudinis,fi gd tribulationiscxtrahuncluftinetis: incedi

potcftis,n6purgari, j.Cor.Trb.

Vndc.7'K//>-a idfh.io.
wji.'„imeorumnfunt. \ Munitionc
Etalibi; Si tradidero iiujuam.
ca>pu\ nuTi^itavt ardea
charitaiem autcrn nori
haOuirr), hibil mihi prn
dc^i. A\\].n dcDco
pranafcntiunt, alij
.1 proximorum fo-
ciiTtate d<iflcnuunr.
Ilh crrorc fidci,ifti ^
firhKmatisdiuifisCit ^^'"'■■^•^-

, , . , Vnde in principio

decalogi vtrorumquc cmpa rcprimitur cum daiina ro-
ce dicitur. Ddgrs d.mm.ry, 0,.,a tUHm ex tjca corde,irc. Sta •
timiubdirur; DdiieiproximnmfumCicuttcipf^.n, Q,,i cnini

de Deopraua lentit.non cum diligit.Qui ab Ecclefix vni
tatedilcordat,proximum non amat.
c Defecitf^fflatorium.&c. 4«Thcodor. Argentariumfa-
brum vocatfermoncm ad crudicndum aptunv i<^ne ve
ro,&pIumbum,ipfampcenam,conflatorcm aut^a fcn-

Matth.2x.d.

.„..£,..._.. , ., ,..w...^^. — .w...„..., .V., ^ ^'"""^'""•.'^'''"'Fi^nam.connatorcm aute fcn

idequidloquanturlumant. EtaKrolocunfitnquocor.fLa. tentiam diuinam, quapronunriator pcena Solent n fa

t. q. d. Vera fidchum fapientia ( cui vniucrfalis ccde- bri argentarii,volcntcs probarc araentum iniiccrc 015 "

f cltlocus)tnbulationem nobis pcrfequentibus pati- bum,quopcrilIudabfumatur, quicquideftadulrcrinu

rr.fcdacunaispcccatorufordibaspcrfcquutionisno- Aitigiturdominusvolenscosconuertcremcthodisaui

tst'\int^\xx%nnT.Yndt.tgne probatur attrum,& argentim: bufcunqucvfusfum,caftigationcs varias inflixi & ta-

hmts verorectptibilesincaminohumiliationis.W (:\z.mo\o- mcncurari ncqucunt. '

NICOLAVS DE LYRAT

3edi tc in populo &c. robuftura,& {cuqnia propter cjua

iqueminas, & pe>fecutioncs non dimijit atguerc etus malnm :
Shwacorreclionon fuit fecjuuta, ideofeejuitur .
'Onincsifti principcs dcclinantcs: d cuhu domini per ido-

crim

SjAes, & ferrum vniuerfi: ideii, corrigiblles : ideofubditur:
("•rrupti funt, & non tmendati .
Defccit fufflatorium in ignc. idefl,no habuit effrdum ver

burn tuum . '

5 Confumptumeftplumbu.Lo^«/r«>-</(? /mTww admodii
aurifabri, qui fundcns aurutn,vdargentum in igyie , appomt/mul
plumbi<m,vclflan^itm,vt calor ignis aurtm.,vd ar^etitu non cvn/u-
rnatjed rnagis/iannu,vdplumbtt,& ideo quandoflannu tfl tvtal.
tonfmptT;!gnis conjurriit ciuru^rdargentumpofitum i.i fornace^
&Jic €9 conlumpto labor,aurifabii no hahctcifiln cptattt,fed ma
gis concrariTt,& fit lertmia incurrctiione litd^cril, idco flhditur:

6 jFruftraconflauit conflator.- vtoatetfcnteitia rxdiais.

± r ■ ./r,^T ^ ^.^ I: ^ ^^ ^ ^' . , Deusautemadpurgandapcccataaliqn ConflatvcTbiTda

t4 DefeatMia. LoquitdcDeo, ficutdcaurifabro, qui aorum & aUquando flagcllis aducrfariorum, &quado

prgarcvolensaurumapponitplumbunvvelftannum, adneutrum,fcquiturcmendatio,fruftrafitconflatio &

r ignisconfumat aurum, fcd quando tonfumptum cft cft fignum quod talis peccator,qui verbis,& flagellis non

pmbum.tunc conflatio nocct auro ipfo con fumendo. cmendatur,gchcnna rcferuatur.

A r» Tk T T InHeb.mboc loconondttitur,auresub!uratx, fedpropricdhi-

. ADDITIO. turincircuncifieaurcs.Stdquiaaurisincircuncifaintdtigitur hcbi-
Infexto cap. vbi dicttur inpojiil. ideo fubditur: Ecce incircm re praputium,quod aures videtur obturarc, ideo per incircmcifto-
f. aureseorm. „„^ aurinm intdligitur earum obturatio .

Cap.VII.

i,Tain porta domus a
^ domini,&predica
Ui>etbumiliud,&d!c
Mite veibum, &c.
prquam multitu-
cipopuliadrogan
dm dominuniiin-
g^ditur,vthacoc-
tvioneaudiant, m
do-

c A p. V I r.

Erbum quod facftum eft ad lercm. a '
dnodiccns:Stainportadomusdiii, 2
& prxdicaibiverbuiftud,&dic:Au-
dite verbum dni omnis Iuda,qui in-
gredimini per porras has,vt adorctis
diim. Hxcdicit diis cxercituu Deus

f Clementiflimus meJicus omnes fanate dclidefat.
af Q^ inodoinala:

a^ li^c ino.loinala: 4 mini .

Ifi-ael.t Bonasfacitc vias veftras,&l-ftudia veftra,6^t habi > ^

dominus pra:ccpit.

Pcr quod intcliigi-

musduritialudalci

populi,quafimcn-

daccs , & vcfanos

habucruntprophc-

tas: &pcroccafio-

ncm, & cclebrita-

tem loci audircco- , o „

gantur vcrbumdo f Hibuarc

mint • faciaiii vos .

Tem-

NICOLAVS DE LYRA.
^ . CAP. VII.

.^ ' crDum. Hic confequenter cxcluditur tertium remedium , in
qio confidebant Iudp,fcilicetfati8itas templi, propter quam
cdebantab aduerfarifs defenfari. Et diuiditurin duas partcs,quia
f^oponiturhxctxclufioyfecundd didi confirmatio,ibi : Tu er-
P-T^rmainduas^quiaprimdponitur exdufto rcmedtj , fectindo
flJ^wrtiotmp/;, iAi.Itcadlocum. Vrima in duas : quiapHmb
' '^"^'^"^Mucia in templo ex urntfjione boni impofiti, fecur.db ex

commif-

comrnijjionc tnali prohibiu,wi : Ecce VOS; Circa pnmum aici-
turlercm'^.

2 Stain por. do. domini.i^towfj ingredieHtes,& cgredicn-
tes piffint tc audtri . ifeiapatetit vfqueibi.

3 Bonasfa vi. vc. /rfr^(>p(r.7.

4 Et ftu. ve. tdtlt cognationes.

5 Ethabitabovo. inlo. ift. vefiras pr^ces exaudiendo , qnafi
dica',fi iHa onnferitisfattte, nonexaudiam, ideof^^bditur.

4< Nolite

CM 0 Py^ L I

E R

t i Verbum, quodfaclum efl ai lercrrnama domino, dicens.
iinoccapitulo/ccundum fcnfiim litcralemcxcluditur
iiaconhdcnr.uIuda:orumdcfalfitatc tcmph, qua crc-

dcbaiit

dcbant pcccara fua finc panircnnacxpiari , quod cft fal-
fum.MoralitcrautemperhocfignanturChriftiani,qui
capcllasicdificatdc rapinis,vcl mmiftrisEcclcficcIccmo
fynasdant.pcrhoc crcdcntcs faluari fine cmcndationc
peccati: idco talibus dicitur.

t 'HoUtc

^39 Glof. ord. &Nicolai de Ly

ra

<^4C

/S, T«»»(„». Jantmi Potcft hoc conucnirc iUis vireinibu», lemmlt.Scd Dcn non vidcrc putant, quia non 11,-mm vin t

K s .^Slr^Sut^ & iTOaSl^ultu pr«f5ui a(ti d..'t.i confcquitur . Et in tantam prorumpimt amcntia,

A q iaa.int ^''f'"'^]^;'^'^?^^'^^,:"^^,. „„ j; cor vt l.t>cratos lc laacnt, quia d cultu Dc. rcctlHrunt.

IS^^-p^r^&pirtSftC^^^^^^^^^

Kmcr.cconupta.vcl fi virtutcTdcfuaint. quas pto- »« w„n. &.. Hicronym. Dc '«''l^J^I^-f.n^P;!'- P"»,

, f Ouii ■itui.le eft n.tsle folam diligfre. «t nihil pnrii dulciu.. Pollieetur p»mia obe-
aicr.tibut Hibitibo vo in loco lilo.

phcticus (crmocnu

mCrat ? PnCCpit lltl - a,cr.iitu» Hibit»t>o vo mioco m". ^ _^ _

populo ludxoru,& j^j^^ vobifcum in loco ifto.Nolitc conhdcrcin verbis me
mulin^e^ckS^^ a daci),diccnccs:Teplumdomini,templumclni, tcmplum z

t Daeritis

ftituti.nchabcamus
■ fidiiciain (plcndorc
jcditicioru. &aura-
tislaqucarib.&mar
morcis parictibus,
2 &dicamus:rfm/jts

doniini, ternpl'i domm
jUudcnim vcrctc
plum dominicU.in
quo fidcs vcra,con

^ Opcia. 1 Cosiiaiiuni.»

diii cft.Quoniam, fi t bcncdixcritis vias vertras,& ftudia j

5 Hiffon Siiuttiiiatn f..-quuti liicriti». .-'„ •^•OAir -T '

vcftra:rifcccritisiudiciumintcrviru,&cproximuci'.tAd 5 luncalatronum

..C^nonponunt.cdcfnd^rc. b » Si i..U c V'>f"""Jo. _ 6 furta , hOmiCld;

cp dicitur m Euang.
Uomtis mca do. oratiO'
nis vn. vos aHttm fed.
iiisiUi Ipelimcarn U.

rroB/"/,Siucvtmalio
Euangciio.Di-MiJnf.
gouaiionis . Ecclcfia ^
Dci vcrtitur infp

a< Q-ii non Ponuntlcdct-naTC, " L /. , . 1 " • c r J 1 ,. •

uenc,&pupilloAvidu:en(5afcccritiscaluniam.nccfan-7 f^" ^^^^^^^^^^^^

H.Simulicesitilic. 1 lcandaliiindo.hl ''«•"«^' ""F" 1 o /■» f--v " l\<. A, „1;.. r i

guineinndccntemcffudcritisinlocohoc,&poftDcosa- P^ ^
iienosnoambulaueritisinmaluvobilmetiplis:habitabo ^^ doauaritia; l

qUOnaCSycru,^u..- .,ct.--.nvocai».. vclvoca.istcmplumdomini^ bf Apo .^.1,„ V Apoftojic. vir. PnnCipCS inard.

ucrfatio (anaa, & b ^obifcum jnlocoifto.in tcrraquadcdi pacrib. veltris al? fcunt, & rcgimv
omnium virtutum ^^^^^ _ .^^ ,^^^j . ^^^^ ^^^ cofiditis in vobis in t fermo «2 pes , quondam w

nib. mcndacij,quinon^dcruntvobi.s,tfurari,occiderc, \\ J^\'iXi^"p°%'''
adultcrari,iuiarc,mcdaciter libare Baali,& t itc poft dcos 1 5 vndc infert. i
ali£no-.,quos ignoratis.tt veniftis.&ftetiftis coram mcin J^ ""

i 1 l'olt 0?«" "•'' • _ , . y, .0

chorus.

b £'fevof. Frurtra
cos in teplo habcrc
fiduciamh^pccca
tadcm5Ilrant,Quid
trtu.j«.c cnim prodcftauda-
Ctcr ingrcdi limcn
domusdomini, &
credaftareccruice
&non
led
rc poll

ij-c.

domo hac in qua iiiuocata cft nomc mcii.?c dixifds.Ube ;« d f^:^>-;2Z
ruice- ratifunius,coc{5fccerimusocsabominationcsiitas.tNu- 20 wcwwsawipW;
lo^n Slum^^cor', c ^dcrgo fpeluca l-itronu fadaeftdomusifta^inquainuo- ^i ^^»''^-''- •
. & maniis habe catum efc nomcn mcu in oculis vcftris?t Ego, cgo lum, e- ^ "

lOlluta^^PH.TCClpe a^CLpdfUtatisoccutium h f Et pr*diais docci i,cii_piu.K.ntiam._ ^ ^

&videte qu/t ;
proptermatn
Vbifcilicctfii

cia.icr a-^^-^i^-fyi^l ^ govidrdicitdominus IteadlocummeuinSilo,vbi ha- ^^ meu,vndc:i:
t«'quaado7r«:^"n' birauit nomen meum a principio . & vidcte t qu? fece- 25 tahcmacuiurn y
tis tcmporis falici- nj^ ^{ pioptcr malitiam popuii mei Iftacl . Bc nunc quia ' ^ S laDfum eft
tatem confidcrStcs * * ^ suoiiiafni.cet. ^s t* 1

fuapcccatanonco- feciftis omnia opcra hacc dicit dominus ; & loquu- t^pi""^» ^u
tcm ^ 5» V

t^ fue-

NICOLAVS DE LYRA.
4e I Nolite contidere in verbis mcndacM,'/-.* duebantur aj*
cetdotibus proDt,r tcn.porakU^r::^>',^ '/"•^/"" »"^ ^W«J"-.
2 Templum domini.V<c onm diubant Suctrdotes, quud om-
Tiia muU mniuertntureisftfacerentmuttasobianoncs. Ejrcplica
turier,vtfacerdoteto{lendcrcnt diaum f-urn wa^tsfiytnn,^tan,c
eralfallum, quia primo requiritur pzniietitta dcpr^teritis cautela
defyturi(,ideofubditur,
i Quonia fi bc i. bcnediBknedignasfeceritis.

4 V las rc. ideli, operationes,& cogitaliones veflras.Et explicat
fRa<^is infpeiial{,dicens.

5 Si fcccritis, vos iudices. .^ „

6 Iudicium./"7/c« rcaum, quanttm ad lmaneos,& etia qua
tum ad excraieos , ideo dicitur . ...

7 Aduenf & quunium ad impotentes fe defendere,idco fuhdttur.

8 Et pupillo & viduJE non fcccritis calumnia, & 'fiud a-
vit iudict s, vt in jaucrcm pattu oppcjnx non condejment tos , &
ftiam alios ir.frinrrs, rt iwnmoueantcnntracos caufas iniuHas.

9 Nccfanguineinnceffuderitisinloco. vosiudiccsinno
centes condemnando, & vos inienorcs falfo accufando,& in hoc
tnonet eos,quodfe babfant itifle erga proximum .

10 Et poft Deos alic colendofolum heum verum,vos bene ha
bintes croa Deum.lllaimponuniur bommtbus facieada,fcilicrt be
nejc hab're in bis,quxfunt ad Deum & in his, que adproxitnum.

1 1 Habitabo vobifcum in loco. Exponatur, vtjupra.

1 2 Ecce vos confiditis.H/c conjcquenter t.xcluditur diiia fidu-
tia ex commijjione mali prohibili, cum dicitur: Ecce VOS confi-
ditisinvo infer mcn.Tfeudo propheta)um,(i>r Sacerdotum .
15 Qi^i i non prode. vo. Sed magis noccbunt . Minus enim di-
cendo plus It^nat.

14 Furati. Terquodnoceturprcximoin rebus poffefjis:

15 Occi-

I J Occidcre. Tslocendo ei inperfonapropria.

\6 Aduifcrari: inpojomjiouoniun^a.

17 lura.medac ijiafuntpeccatacontra DcTddireBK Etperl

defigiiatnr quodfacLrdotes,& prophet^falji tnfotmabant popk,
quoa oit.nepeccalum commifjum contra Deu,velproxMu,nmht
Oatur eisperfolas oblationes in templo,qu4! cedebant in vjumjn
doiu in toio,cu!ufmodi erani oblatioKes pro peccatc. De oblaiion
bus autem pacificis vnapars ccdebat in vfura cffhentuuidcofub

18 Etvcni{\is.cdfidenter,fecunduminformationem pTidi£{at

19 Et d ix i (lis, fa^is oblationibus vc^tris.
zo Liberatl (u. ab omnibus peccutis .

21 Eoquodfe.abominationcsiftas. f<«o(//!o^f/2 exponid
fliciter.yno mmliif!c,co qu6dfeccr:mus,&c.i. ab urnnt mdo,'^»
fecenniHS abfo-, aiiafatisfaHioite.Miomodofic, eo qiiod Jecetim
abominattones tsiai,ideJi,quod frcimus oblationcs lu tcitiplo/}iii
itviiiu vcritatcm erant alivminaticnes ipfi Deo,Quia deaiiciio er.
Juiix , & m^ia .tiunticne, idtojubditur.

2 1 Nunquid ergo fpelunca iatronu fada eft do. q. d. .
Speintica ctiimiuiroi.:<tn eji t^s^d refugmn,& ud repofnionefi
rim furtorum,& Jic adtcmpium rccuirtbant projutuie conjeiji
da,& ibi ojjerebant pr^das, &latrocinia .

23 Itc. Hic expr^aitiis uunciatur tcmpii dejlru^io, ciim dicil '
Itcadlocm.

24 hl Si. quc eji ciuitas inforte Ephraim.

25 Vbi ha.no. me. a prin. qma labanaculu Mi^yfit&arc '
Jiumcnti primo hubuenn ibi itubde manjiotii; vt hi,bitur loj. •

26 Et vidctc,qua: fccerim ci.quia iucus lam etat deHruit
& cuLius dotnini innt jublatus .

27 Et nunc fcciftis ola opera hzcdicitdomi.J.ma/* /«{,*'

tta,qn£fuiic iama,vel tnuiuru q iiiu,proptcr qii^ acjiruHa fiiltl*

s8 Etlocutusfumadvos.pa/»/^o/7/jfMry(;jn«ocWo. I

4( Man<!

X I T^olite confidcre in verbis mendacij diceiftes:Templii domini,te
piH domini,tcmplii domini efi. idcA, pcccata veftra no cxpicn-
turpcrprgdidaabfqjdebitapoenitetia. Etdiciturtcr te-
pludomini.proptcr trcsradiccs pcccatoru.fcihcetconcu
pUccmucatniS; concupilcctiam oculoru, & fuperbiam

vit?.

vitas.Pcccata namq,- ex eis proccdcntia non expiant r
modum pr^didlum.Et quoniam gdificia diCto niod< A
ftacit6cadcrefolent,ideofequitur poftca. {

23 Ke ad lo. m. vbi fuit aica dni,& tamcn fuit deftrii '3»
propter malitiam popuii , & (ic teporibus moderni ^!'
Ikudaiuntloca landaludxae ^ptcrpcccatagitisC ci'
ftians, propter quod fequitur .

^l

leremiac Gap. V II.

642

^ ferithabitatiopeccatorum . Siciii autem Silo cxemplQ
~i ft templi,fic templum vobis,vnde. Qum venent filius homi

iSputas

iniuiiiei tidmi juper terram,

tumconfidamus.fcd, & nortravtoportct difpenremus, D
certe, & ad meliora fcmpcrconucrtam ur .
d Et Hon oh. Saifloru prcccs irsc Dci pofflinr obfiftere. vn-
de Moyfi dicii: Oimhte me^-i^t percHtia pnpulu iHT4,&c,'it (Uiit ExoJ.iji.e.
VbmeeijCs placau.&c.Aato quoqjaccepto ihuribulo inter l^*^''^^''"

igne,& populuar "''^•S-

» ^ Vtwos de tenebris libeiarcm.

tus fum ad vos mane con(urges,& loqucs, & no audiflis, f i

a 1" Tfiiplo in quoconnitrtis- .,

&:vocauivos, &no re(pondiiUs:faciadomuiliuicinquaiii 5
uocatum eil nome meum, &c m qua vos habetis fiducia, &c

a ^Vt limilia ptccita paii fcri.mtu; fcntcniia.

loco quededi vobis,^patribus veltris, ficucfeci Silo;&jpij "^
cia vos a facie mea , ficut proieci omnes fratres velhos vni e

a ^ Dcccti. tri!"squibusprafuit leroboiRi dctiibu Ephraiiti. —

uerfum feme Epliraim.tTu crgo noli orare ^ populo, hoc 8

nec aflumas p cis laudc & oroncm,& f r»o obfiltas mihi: qa. ^ promerctur,(ed q
iintus, &fom. "^ 10 abeovcraciterab

nonexaudiate.Nonevides,quidifl:ifaciuntin ciuitatibus ^' ^oluimrCorvcroE

a f 02»''' nuU.i el> .xtas.nullu» i' xu4 cjui ah ipfa impiCtate diircntiat . impOenitCnS jnSpi

Iuda,&: in plateis leruf Filij colli^uth^na, & patres fuccen- ' ^ ftumsadum j^c t
, ^ „ ,. , r 1- X r • n catquomvnum

duntignem,&mulierestconlpergunt adipem, tvtraciant 14 popuUisDci con-

»1 Hictonymus.Vcl priparationes.idellomncgenusfiJiificii. b T Lunat, vel militijtcceli.ideft,
omnib. IlcUis. c ^C^non funidii, lcdlub nominibus deorum dimonibus immolant.
d f Sic e 5 Q_i_irn non habeofciUcet

placetastrcgina2c?li,& libcntdijsalienis, et me ad iracun-

a 1 Qn^ifi. H«' Mcicntcs , non intelliguntniifcieiiguod hacc contentiononme lzdai,queiniia
non mutir, <rd ipfos.

diaprouocent.Nunquid mc ad iracundiaprouocant, dirit

l^d ws mj.No q? ei tepusabfq,- diluculo fitjfed ga poft
3i.^i5qu'ctc,corporisviribusinftauratis,aiahominuve

bntiorfit,&non

bluptatib. occu-

Ita audire , & fa-

Jre valeat,q dicii

(rvodc".'Mii?if ««« a

] in Ifai.£»e Boflf,fi
; diliiculo confurgit b

j(d Uxpr^ceptatua

ptfiipert(rra;vnde
b. jijlucisdicuntur, c

. non noclis , ne- d

<ietenebraru,ncc

^rmietes. qui fci- e
B liet mandata Dei

cinfcruant .
it ISuittfeci Si.Abic

cSilo abiedurus

< teplum abieci
: tribus abiedur'
idaastnb, Quid-
iiid illi populo
;inatur,timcam'

< nobis, nc fimi- f
hfaciamus.
• Theodoretus.
llolociis cftfitus
itra dcce tribiis,
i quascum Afly-
1 duxilTcnt cxerci
1 m, dilcttus c(l e-

.in ipfc. Suadet
iturdorain. nefi
int templo , led
itckgitima:.

Ui ey^o 1. Hicronymus Ne vidcatur propheta rogans
onimpetrarequod poftulat prarccpitdominus neoret
ro populo peccatorc, & nullam p^nitentiam agente .

Chryfoftom. Quandofumusncgligentcs.ctiafi iufti
mt,qui pro nobis orat, ctiafi ^phctx , nuUa nobis inde
tilitas,,ppterca lercm. dixitDeus:A(p/; orarc pro populo hoc

c.Vnde domini mifericordia,pdicit ,ppheta,vt nc cum

Q oftorationenocxaudiatrtribuathocfuisdemcritis ,&

leo pdicit ci popuU malitia,& ^phibct nc pictur. Id fcie-

svile£li,confugiamusadS3ndorumprcccs,&orcmus

tpronobisintcrcedant,fcdnonillorum praicibus tan-

tum

kuQ mcdms ftctit
& ira Dei ccfTauit

Hierony. DuO|Ge.ts.c!.
funt.quae obfiftut
orationibus.ncau Duo ex.iudi
diatura domino, bilianofunc
incorreptui fcilic iZt
& pcrmancns er-
ror, &corimpoe-
nites. Errorcnim •fnon c!epre
namque veniam cerismt.

Inf.44.c,

a 1 Dcum nunijuam Iidimus, <jui Udi ron poteft, tcd nobis inieiitumpiiparamjs thefauiizatcs
nows iram in iiie ifX brlgnnminia lcmpirerna crunt.

dominus? None {emctipfos in confufione vultiis CuP Ideo

af (^jll: E;o naiuialitct non iialcoi.feiiilli mead iijcundiain ptouocant, vt meam videantmu-
taie naturam.fcnticntisituriiatum, qu^d quantumpolium facete nituntur .

h?c dicit domin'Deus. Ecce furc^r meus 3 &c indignatio mea

af Aliasltillabi[,idell, modetatampoenaminleict. Siautem inltillatanta dutina eft, quid li om-
nis imbcifucritciFurus! quod ciit in futuro .

g conflatur luper locum iilum/uper viros,& fuper iumenta
S>c fuper lignum regionis^ &cluperfruges terras, &c fuc-

1) gregatur, quofpi-

16 ritus immundu,s

17 cijcitur,quo bapii

18 zamur.quopccca
taoladimittutur,
& que accipit cc-
clcfia:vtcui dimi-
fcrit pcccata di-
mittanturei ,vcr-
bucnimvaldcnu
lum,&nimisim-
pium dicitcontra
Spiritufandlu co-
gitatione, vellin-

24 gua,vt fecundum
2j duritiam cordis

19

so

21

Z2
25

thefauiizct fibi i-
ram.-hccimpoenitcntia, hec blafphxmia; vcrbum in
Spiritumfandum remifiloncm non habct instcrnum.
e 2\(on.W.Neputcmuscruddcm Dcum: qui necro^a-
ri patiatur caufam, rcddit quarc non audiat. Kio^iue
"Pides .

{ ^unqitldme,&c. ^Thcodorctus . De bifce etiam per
aliu propheta ait,Nonne ad iracundiam prouocaucrunt „
dicitdominus,& non fcipfos.vtfaciescorum confunda ■
tur. Dcclarat fpcciem confufionis,& aflTcrit futuram no
Iblum hominum interemptioncm,fed iumentorum,&
plantarum pcrduionem, delertam iri terram.
g Conflatur. Hicron. Qiiafi dicat.Quod diii faccre nolui,

S> veltro

NICOLAVS DE LYRA.

Mancconfurgens,&c.?. dih^enter hoc faciens.

Etnonaudiftis.//of corW^ewio.

Facia do. huic.r, templo per Salotnonem tfd-ficato.

Sicut feci Silo Q^:id impletum fuit per \ubuUjodotJ. qui de-
ruxit Ieru]alem,& tcmplum,vt babetur infra.

Et proij. &c. quanio de tcrra veUra in Bibylonicam captiuit.

Sicutproicci,&c.i(/ij1 decem tribus , iamenim erant in ca-
'luitate mter ^jjyrios.

Vniucrfura, &c Hoc\dicitur, quia illa tribiis erat , principa-
yr mter deccm , & quia leroboam primus re.x eorum fuit de tri-
* Ephraim.

Tuergo noli, &c. Exclufopradiclo rcmedlo, hic confequen-
rpoiiitur ditiA exdufionis confirmatio. Et hoc ex tribus , que bic
<ctuduntut:fcilicet leremix. oratio, & holocaufiorum obljtio,ibi,
ilC dicit, eir adh<efio populi cum Deo , ibi: Todc Capil. Circa
umm dicit dominus lercmite . Tu crgo noli orarc pro pop.
<c-6-fubditurpofi.

Et no fubfiftas mihi. rogando, quod non inferam ei pnedicla

lAa .

0 Quianoncxaudiamte. c«m caufa fubdhur.

1 Nonnc vides quid ifti faciunt,&c.?.<j«.i>» horrihile.q.i.
'g>"tmeli,(fuodpuniantHr. Et quidlit ilindofienditur.

2. tih} colligunt lig.arf coqucndii idotolatrixfacrificia, ad hoc
""'PutrtindhccbaniHrdparentih. vt nutriti in talibus, in fene-
>ute non recederent ab eis, fccundn nuod dictur Vrou. zz.a. ^do

lcfcens iuxta viafua ettam cu /enuerit tion recedcbat ab ea .

1 3 Et patres fucccndunt igncm. «/<?»/« filijs exemplumfnfa
ciLftdi. cum yem rint ad atatet» adultam.

14 Et mu QO.zdi^p.i.fmnam tritici delicatiffimam ,fecundum il
/«(i7'/<i/.i47. tf. exadipc frumentifatiatte. i» qua ttjfctbat
aquam fa' iendo inde pafiam.

1 5 Vt faci. p.ideH pancs rutundos, & tetiues.

16 Kcg^nx codi,lunx,& fic patet,^ omnes perfonx domi4s itt-
trinfec^ lii. vir, v.vor,& proles erant in tUa idololatria occupatx.

17 Et libcnt dijs ali. Libaminafunt oblatioties deliquidis , vt de
vmo, cleo , & litndibus.

1 8 Et me ad ira pro. fcdicet ad inferendum vindi&am , quia
ira,iS alixpajjiones non Junt in Deo,Jed eius punitiodiciim ira,ed
qmd ad modum hominis iratife habet ,quatido punit.

19 Nonncfcmctipf/"p,p/e prouocant.

20 In confuf vul. fui. q.d. Stc co quodprocurantper malafua
pertne confufibilner pwiiri, proptet quod jubdnur.

2 1 Eccc furor me. idcfl vindida mea .

22 Conflatur fuper loc. ift. ad dejiruetidum ciititatem, &
tcmplum.

2y Super viros. punicndo eos in perfonis proprifs.
24 Superiumcn.&fu.p««if«f/f)cc;f /« /'o'/K omnlbus pcffbf.
2) Hxcdicit dom. cxcrcituu,&c. /y'ccor//e<:/«e//rf>- confjr-
matur propofiium pcr exclujwnem holocaufit Dco oUlati , ita quod
tion vateat populo ad aliquod nmedium, cum dtciiur .

^ I Holocau-

t

M 0 I{ ^ L 1 T E II.

I K^^te vides,&c.DiQii cmm,($ antc dcftruaione multa

pecca-

pcccata,& cnormia ficbat in tcrra illa . Et qiii hoc dcbet
cftccaufa dolorisomnibusbonis,idc6dicitur poft.

Tom. 4. . X

6^7 GIof.ord.&NicolaideLyra

64

yf vcftrorura peccatorum multitudincfaccrccopellor fug
Aviros &fupcriumcnta.CumiralcinirDcus ctiahomi-
ncs,ac qux funt hominis fimilcm fcucntatcm fcntiunt.
a <'//;<! «oB.fcaicct.Manifcfleofleadit.quiapnmodcca-
logQdcdcritin lapidcis tabulis fcriptum diguoDci: &
Zxo(I.}T.d. poft offcnfamido

lolatriar.caputq; vi-
tuli iuffcrit fibi ho-
ftias ficri magis q
dxmonib. aufcrcs
rcligionepurS ma
datoru Dci ,& cocc
dcnsfanguincm vi-
dimaru.carniuquc
dcfidcrium.
^ Thcodorct. Ex
hispcrfpicuumcft,
fupctflua lcgis ob
- infirmitate lud^o-
*rum adicda cflc.
Gumcnim in Ac-
gypto didiciflcnt i-
aolisfacrificarcdc-
liderans , vt abhoc

■ t roror b T Qooniim Bon *%U populus in quo poflii ertingui . ^

ccndetur &c no cxtinguetur.Hxc dicit diis cxcrcituu Deus

a1 Om.iumicprobaulcicmplu.., .fprobit faaificium.&pubhcea.suit, quii non vcncf Jiione fui
fcdepularumdelide loimoliuriunt. ^

irracl.-Holocaulloinata velha additc vidtimis veRris,& co-
meditccarncs,quia n5 fum loquutus cupatrib.vcftris& no
pr?ccpi cis in dicquacduxi eosdetcrra Acgyptitdeveibo 4
holocauftomatu,&: vi<^imari3,{cd hoc vcrbupriEcepi cis,di

a ^ ManiJa'.i in quibusicligiopuia.

ces: Audite voccm mca,& ero vobis Deus, & vos critismihi

a f PioficifnKs h •! QiiafKvnhis prouidco.non mihi.verus doniinusfum.non egeofciuorum o<^C}'^

if riohcifnics i)«! viiiaiKvnr.,» |iiuuiu>.u,i.u>. — -y-..-, " . •; I b

popul' & ambulate in omni via quu madaui vobiS;, vt bcne

•^ ^ ri 1 Me dicenie audiievocein nicam. ^

fitvcb.Etnoaudicrut,necinchnauenitaurcrua:fedabierilt

a t Conira iltud Apofloli;Quxreiio funtobliuifcens.in anteiioiame extrndi . y

in voluptat. ruLs,& in prauitatecordis fui mali,fadiq; lunt 8

lldcranS Vt abhOC ,c r„eiiuc.pienies bTruiuracontemnrnte^ ^ 9

rhu rcccdcrcnt. ( i? 5 retrdr(um,&: non ante, a die qua egrefli funtpatres coru de

omncs^ cnim pro- ^^.^.3 yEeypti vfqj ad hac die.Et miii ad vos oes fcruos meos

' ' prophctasperdieconfurgcnsdiluculo,8^mittcn.s, &non

j« Pate , q..iametitollilIauitiraDciluper populumcontfmptoii-m duiar cetuiiii.

audierut me,nec inclinaucrut aure fiia, t fcd indurauerunt

f Tanicn .

ceruiccfiu,&peiusopcratifuntquapatrcs coru.Etloquc- .^ ,_.

ris ad nos omnia verba h?c,& non audiet te,6cvocabis eos, i4 w .f • Q"« P

deCarniDUS CaCrC> arramen. bt;Tant»runi(upeibia:,vtaedignentuiicfpondcre. ir Non^ populus. pHC V.>nrilUanC

fi quidcm volcntcs ^ ^n no refpondcbut tibi.Er diccs ad eos.-H.-cc efl ges,qux non ^^\
invrbibus,aut pa ,„ j;,„-,„^^,i J^rnini Dei fiii.nerrccpnirHifcir)linlPeriittfi II a„

phctashuncrcijcit)
lcd condcfccndcns
cQ infirmitatc co-
rudixitiftudcomc
ditc carncs:quafi di
cerct ,facrinciactia
rcpcllcns:Non vero
decarnibus cdcrc>

carnibus communibus

b ^ dteq. Omne tcmpus mcdlum dicct eos pcr offcn?

diii tianfcgiflc.Neccflaria crgo fuit, gratia Euangcl.qu

cos non mcrito fuo. fed Dci milcricordia confcruarct.

* Thcodorctus. Traditiluntcnimob fuam iniquitat

quandoquc Mof
bitis, quandoqu
Ammonitisint;
du Madianitis \:.
piusalicnigcnis.
C Et loqueris ad
Ncdubitcrisind
rarcccruiccs.fic'
Eccedolocump
nitcntia:.Nccidc
loquor , vt fi.i
quxdico.fcdc]'
futura, idcopra
co ; Nunc fah.
loqucrc cisvcil
meis.

d Hcceflge»s.h
in teporc proph
tarumfadiScfl

10 in vmbra pricf 1

11 In Chriflo plc

12 completumcfl,
i^ ius difciphna n

luerunt audirc,
de clcgantcr inf

tur.

e Tcrijtfjdes,(^ii

iyfSe'carmbus audiuitvoc6dominiDeifui,necrcccpitdifciphn£.Perijttfi Ig Ap^udvctertsa

«.imi-rp illbct in lc- e , .TChtifliinoium^ bf F.l.j Dei, hJe. confcnio- .,,--„ .- I? fUCtUdofuitlUs

SmSc,&cf- f dcs,5cablataeftdeoreeorum.Tondecapillutuu,&proij- ,8 tiumtondcreca
fufio intcrramfan cc^&fumetindireAu planctum, quia proiecit dn.s,&reli- '9 ricm ,nunceco

SUinC,dcfumCrcn5 jfropulumludioium.&hocptopiieadChiillitcmpusicfciendum, quandopmjtfides.Sc ^O traCOmamdCm

tanquam de facri- , abiataeftdeoiepopuudcminumbufpheman.i,. 21 tcrcluausindic

t superioca ficijs , fcd vult dc quit gcnc ratione turoris iui, quia tecerunt hlij luda malum 2 2 cft .

NICOLAVS DE LYRA.
, 1 Holocauftomatavcftra. inaemnt jacnfiaa digmQra yeh
qitbdtotditer incendtbantUY ad diuinum honorem .
2 Addite vidimis vcftns. ldeJl,hoJlis pacificis,quari{ vnapars
cedtbat in rfum offerentcm , ideojubditur.
} Et comcdi te carnes. Scilicet holocauHorum q.d.non incendi
tepro m\<juia in nuUo pLictnt mlhi, ideo jubditur.

4 Quia non fum ioquut.cum patribus, &c. de ipfts mihi
offerendis.

5 In dic qua cduxi eos de terra Aegy. ^icut patet Exod.vl-
oejmOfibi Dais dedit prxccpta dccalogi pcpulo, & de holor.cuJlis
nonfii ibi ftmo.

6 Scd hoc verbum prarccpi cis dicens,Audite voce mca,

6 crb vobis Dcus, & voscritismi. Exhocpatet Exo. ig.a.
vbi dic. Si audicritis voccm mcam & cuftodicritis paftu
nicum,critis mihi inpccuUum.Meliorcftcnimobcdicn
tia quam vidimx. i.^fg. I j.c Scundum tamea qHodpoJiea do
ntinus per Moyfen prxcepit holocauJla(^ viHimas fibi ojjerri dpo
pulo , ne talia pjferrent idolis ad quod crant proni , &ad e.rperien'
dum obeditntiam populi , & ad prxfigurandum futuram immola-
tio.tm Chrijii: Etpi opter hoc ditium eSl Inc : Non prsccpi eis
in dic qua cd.&cner. per quod non excluditurpr^teptum poilea
datum.

7 Et non audicrunt. Ohedicndo.

8 Scd abierunt in volupt. quantim ad ddicias carnis.
P Et in prauitatc cordis fui maU. feruiendo idotis.
10 Factiquc funt rctrorfum. d merccedentcs,

ji A diequacgrcflifuntpatrcs eorudctcrra Aegypti.

IdtH, d tcmpore ilUus egrejfionts quia tuncfectrunt & adoraiierut

vitulumconflatilem.Exod.^i.b

1 2 Vfquc ad hanc dicm. non quia continuh fuerint idololatre,

fcdpru maiori parte temporis , vt patet ex libris ludicum , B^gum

& Vardip.

15 Et

13 Etmifiadvosoesferuos mcos prophctasperdicr
Scdicet reuocando . Sic eil in Hebr^o, & mutatur modus loquc
didetertiaperfona infecundam. CxterapatentexfupradiHis:
qiteibi.

14 ^tvoQ2^\stos.adp(£nitcntiam.

1 5 Et non refpondebunt tibi.f e»- corredionem.Vropter f
pofi fquitur .

16 Vcujt fidcs. ideR ifidditas popuU erga Deum&prc
mum .

17 Etablcft deorc com.Quiatantimmodo loqnunturdc
&mendacium.

18 Tondc. Hictertibconfirmatur propcfitum,rxdudendoc ■
tundionem & amicitium populi cum Deo . .Ad cuiusinttlUii >
fiiendum , quod propfjetx dcmini non Jotim prophetabantTOt ,
fed etiatn atiquando JenfibiLbus fignis , ficut lercmtas pcfnii i
collo fuo catcnas , ad figrjficandum quod jicdticitenturionc^-
nati in captiuitatem iriJrL vigijimcjeptimo , QT fic in propi o
dominus prxcepit lercmixvttondmt capiilos luos,Juo capiti ■
h£rentcs , & ei valde amabiles , eb q»bd erat ?\((j:^a> 4:«f (X r, ^
tuatrisfna, vt di^um efi Juprd. cap.piimo, & Jic nuuacula im -
bcbatluper caputfuum ajcendc*c, vt dicitur de Samjone ludi. > '

■ motertio , Et hoc fuit ad fignificandum , quod dominus popf. ••
regni ludaftbiprius adhpentem & amabiltm ,Jepararet&p •
certt dfe,&l}oc tfi quod dicitur: Tondc.ca.tu.idcn,capillcs: 'J
piendo fingulare proplurati .
15 Etproijce dte.

20 Ec fumc in dircdum. idefi,dire£ih afpicicns capillos. ;
2i Plandum. cuius fignificatiojubdiiur. I.

22 Quiaproiecitdominus, &c reliquitgcner. furoris ;'
idefl, populii luda qucm dilexit prius,quiaper rnalajua prouoi ''
contrajeira Dei,&ideo hoc dicitiir l}ic generatiojnrons Dei> •'
homo dignus morte dicitur filiusmortis. 2^1\cgutn i> ^.''^'
auenter ponitur duplex caufal}uius piotedioms.Vrima cu du >"•
^ '^ ^ '^ ^ I Pofuerui

CM 0 {\_.A L 1 T E B^.

t t roic,f<ipj//« /«/■?. Modus.n.antiquorufuittdderecapil-

losin

losin fignu doloris &humihationis , ficut df dc la io
lQb:Scidit vcftimeta fua,& tonlo capitc corruit in t "•

t ^"^""!

^45

leremia!. Cap.VlL

6^6

/a VofHerunt,&c. 4« Theodorct. Hocaufus cftManafles

"^ Ezec.filius. Admiflam impietate etia ^mulati funt pofle

^ riTeftiseftdiuinus Ezechiel, g fpiritali modo c Babylo-

ne adduflus in Ierufale,fc tales in teplo Ipedlafle memo-

ratiniquitates.Criminaturautecos,vtquifilios, &filias

nholocaufta im-

T Vcl in templo mto. «r Q^em nihil latet,

iioiaucrintd^mo

jibus.

njiia-' £^"'/^ rr.Hicr.

«s. rophet Hebraice,
f. iatitudOjLat. q lo-
S'"-"cftin vallefilio
"j'-uEnn6,t5cHebr.
■ ' Ijcitur Gchenon,
le.n. valle Enn5

Dco,red animusplacuitoffcrcntis.Nequc enim ficanis, D
autafinus,autimmundumqiiodlilx't animal prirrum
occurriflbt domino , offcrrcdebniiTcr.
e Qupwn pr^ttpi. ^Thcodorct. Quacnim r.ntioncper-
fcrremdehuiufmodihomicidiolanciri lcgem.qui irra

tionaliii animaliu
^"'"'*'"'- facrificia infirmiM

I

cefii .>

b

c

d

e

f

ominis nomcn,
clgrat*afonat,& g
raduntHcbrxicx
oc loco dida gc-
Rcnnaeocpoispo
uluslud^oru,ibi
ffcndensdiimpc
it.Inquolocoe-
amfilios fuosin h
neidolis confe-
aucrint.

QiiXtjlinyaUe.ljO
imquiSilocfon
fi-

inocul.meis,dicicdiis.PorueruttofrecJicuIafuard[omo,in
qua inuocatu eft nome meu,vtpoIIueret ea,& xdificaueruc -

a l^ Q^ HclitaiccRanuth, fiue Aram, Tofih ilia lliera. 2

excelfaTopher,qu^eft in uallefilijtEnno,vtinccndcrenc
filiosfuos, &:filiasfuasigni,qu9nonpra:cepi, nec co«^i- t

z^ Obfidiunisl'ciIicci<iuam a nono aiino Serfr. hia: rcgis vfiji.ead vndeciiriuiti pcrpcfli inn\.. 3

taui in corde meo. Ideo eccc dies veniunt dicit dominus,S<r 7
nondicentampIiusTophet,& vallisfilij Ennon, fedvallis «

«f Ob inre^tefiioneii. 'luriinorum. b f Tanta crit ca-des. c «r Inlocofu» tcligionis.

interfe(5lionis:etfepelientinTophetjc6qu6d non fitloc^

' *r Ciujfcpcliti non potcriiut.

Et crit mdrticinium populi huius in cibum volucrib. coeli

a t Quiaquilque fibi timcbit.vcl viclus humandi oflicio. bf Iljeronymus. Manifella tranf 9
cuttimus.vt in occultis immorcmur.

& bef^ijstcrr^, &non eritquiabigat. t Etquiefcerefaciade

a ^ Qux lerufalcm fubiaccbant.

vrbibusluda,& deplareis Icrufale,vocegaudij,8^voce icti-

a T > t mueiore, & ycmiiu oirni.i tompleintur .

tif, vocc fponfi, & vuce fponfs. In dcfolatione.n. crit terra.

tiscorumgratiaco

f Ecce dr. vc Qn rc-

ceflltafidditat.dni t Hcunon.

fui.tucinccpit. Sed

cu rex Acnypti vc-

nirct,& liberarctlc ^.Res.jj.b.

rufalc,Nabuchodo

noforilla fugauir.

Poflca Nabuzarda

obfcd tca,& ccpii,

& duxit .Scdcchi.i

in Anth'ochiam,

& ibiorbatu."! . p

g rophft. 4c Ide Di

citaraTophct, ido

licuiufda itavoca Eiech.Ji-.«.

ri, 9 intcrprctatuc,

inclufio,fiuedeuo.

busirrigatur,

nificat amcenus,atquc ncmorofus,i5c vfqiic hodic hor-
aruni pribct delicias. Hic autem Gentilitatis crror oes
rouinciasoccnpauit, vtadcapha fontium, locufque
^iceniflimos viftimas immolarent.
Etfilias. Si Icphtc obtulitfiliam virgine, nonfacrificiu

Deo,

NICOLAVS DE LYRA.

Pofuerunt often. fua. ideji, idola.

In domo in qua. fcilicet in templo diuino cultu depittm, vt
ibetur.4.I{eg.ii. & hoc fnit valde detejlandum , ficntcummu'
tr introducit adultemm ineodem lecio cum maritofuo . Secunda
ciiitur ihi.

Etldificaucrunt excclla. idesi,altaria alta , quia locus ille
'Jt in vaiie, vtpaiei ex litera fcquemi.

Tophet. ideli idolu Molocb, ■& jecudum quoddicit hic I{a.Sa.
>mtympanum,fi:u tympani^ationem, eo quodin rituiUm idoli
':bat tympam^atio.Erat enim iliudidvlum peum, & interius co,
mm,&intracon.auitatem iUamfiebatignisfortis, &■ quando
Mum erat igniium , ponebatur puer , qut cffertbatur in manibus
uh& tunc facerdotes percuiiebantfortiter tympana,& neparen-
's pueri audirent clamorem pueri, & ccmpaerentur, & vt credc-
ntfmedolorecorporis animam euolafie . Et iflud erat valde hor-
"^lcilicet innocentem ad venerationem idoli ftc interficerc .

Filij Ennon,?\{o»(c» eratproprium homints , cuius filius erat
minui ioci iliius.

6 Vtin-

ratio.In hoc porro
ioco multos ipfo-
ru afll-rit inrerficie -
aoscffc,& pro pabuIo,& cpulisproponcndos auibus,&:
feris. Quinetia locidcnominationemutandajncdvltra
valle filij Ennon cfle vocitandi», fed vallem interfc<!^oru.
h £r<?ttif/.CuIocusidololatriiEvcrfusfucritinfepulc-vc
vbi Dcu ofFcndcrat.ibi cadaucraeoru inhumata iaccret.
<0 Cap.

6 Vt inccnderent filios (uos. modo pr^di^o .

7 Qu^ non preccpi, nec cogitaui.Hoc dicitur, quia facerdo- F
testliius idoiiafferebant taiemi^blatioiiem efje Dcovaide acceptci,
eoquod Dominus dixit y/byah( :To\\c(\Vmm tUUin vgnigcni-
tum ,qucmdiIigisIf3ac,&ofFcrilluminholocauftum,
&C. Cen. 1 2. a. quod efi faijurn, quia liltia nunfmt dictum ^bra-
hf, vt Ifaac rnortretut,ftd vt .yliraha obedientia probaretiir,pro
pter quodihidim fuhiitur. Nccxtcndas manum tuam lu-
pcr puerum ,neque facias illiquidquam nunccognoui
quod timeas dominum, &c.

8 Et non dice. &C. Uat emm Ennonftt nomen proprium, vt di
Bum cft,tamen aiio modo efi appeliatiuum , & fignat confoiatione
q. d. non vocabitur amplius iocus confciatiohis,jed magts contra-
rium,fciiicetvaiiis ittterfeliionis quia multiludii fuerunt pofiect
interfeBi a Chaldeis.

9 Et(e.inTo.fciiicttfepulturaaftni:ficutdicitur infra 22. de
lcchonia . Sepultura afini fepelietur , & hoc patetper hoc , quod
/aZi</«Hr;Eteritmorti.popu.hu.inci. vo. Cxiera patent.

* Cap.

A D D I T I O I.

In Cap. y.vbidiciturinpofiil.Et repiicaturter,

Secundumtransiationem Chaidaicam replicatur ter templum do

'"heoquodterinannodebebantapparereintemplo coram domi

'>'»tpatet Detit. 1 6.per quam trinam apparitionem credebant ex-

\arialuisdeiiciis, quod tamenerat falfum nifi corrigerent vias

lts>vt communiter dicitur .

A D D I T I O I r.

ico. cap. vbidiciturinpoii. Rcgmxcoeli, idejllun^.

YtnoshabemusRegin^cxiiinHebr.ljabettirdiciio . . . .
f e^ecto, que vno modo fignificat reginam,& alio modo fignificat
Ofi, &f!cnon defignat vnum certum pianetam, fed totum
lu! csltjie, quod obferuatur ab aftronomis fecundum certas con-
teUaUonts:Et quomodocunque fit irrationabiie videtur dici, quod
mjit regina cali, cum folfit maioris efficacia luminis,& virt.

, A D D I T I O J I I,

\r'i.T'^\y^'^"""'' '"P^fi'^' Quianon fumloquutus
lcipIismihi.ofeK(/«.

Luetm prxceptis decaioginon fiat mentiode holocauflis.nec de
ur,pct)s,tamen mea,(^ Jpintuaiiter quando Deus eduxitpopuiH
- ^egypto,pr<tctpit eis de agno pajchali immolando,quod fuit ce-
Z1T'" ''"J">P"'''fi'* tempore eduaionis de ^egypto,vtha-
',«; ^^^•^^<«<"' q«'demfacrificium,vt habctur ibidem.vocatur
'^''«''fhocfuitpnmumpriccptumde pnncipalibtis datis ft-
is ijraeiaDcoperMoyfen. ynde ratio Tcfiillatoris quadicit,^

in hoc

in hoc quod dicitur Nopr^cepi eis,in die qua eduxi, &c. non-
cxcludmr pr^ctptum poltea datumfcilicet de fdcrifictfs.-Jed prfce
ptum antsa,non videtur fufficere,vt patet : Et ideo aiitcr videtur bic
diccndum . Vro quofciendum eji quod in pracedenti c.iam dixcrat
propheta , quod hoiocaufiomata ^ vidima: non placebatit Dco, ca
qubd lcgem non feruabant : nunc autcm arguit eos de boc quod trri'
molatio'tes fuasfcu JacriHcia non pro cuitu Dei , fed magis pro vo-
racitate Jua faciebant. Vndegin, interiinearis fuperiliud verbum:
Et comedite carnes,Jic dicitquia non vcneratione Jui,lcdepulanim
defiderio immolauerunt.H.tc in gio.ynde ciim dicitur hu : Holo-
cauftomata veftra additc viftimisveftris,&c./tv/y/,f c//.
quafidicat. Exquoad appctitum vejirum fatiandum immolatis,
conuenientius efi vtnon ofjeratis hoiocauHa qnx totaliterincen-
duntur , & ftc conjequenter videntur confumi totaliterin honorem
meum,ftdaddatisca vi^iimis vesiris , vt faturemini carnibnt ,
namvithm<e pro maiuri parte cedtbantinvfum ofjerentium . Et
fequitur : Quia non fol um loquutus cum patribus vcftris
& non prxccpi^isin dicquacduxi eos de terra Aegy-
ptide vcrboholocauflomatum , & v/^imarum, quiit
tunc non precepit cis Jacete boiocauHa , & viiiimas, jedjo-
lum vi3imam: 'Hamagnus pafchalis viHimaerat , vt pateC
in pr^diBo capitulo , Exod. duudecimo , non auttm hoiocau-
Jium . Toftea verb cum lapft fuerunt in idoiolatriam , Deus
pr^cepit & holocaujia , & viHimasfibi offerri d populo , ne taiia
bffcrrcnt idoiis, prout in poft. & fequiturtSed hoc verbum pr^
ccpieis; Auditc voccm mcam. quaji d. vt hoc mandatum dt
Tom.4. X 2.

^47 Glof.ord.&NicoIaideLyra

641

fidel.

A obediendo Deo,in quo verusDei ehltM conffftit , fimper fuiipcr fe

inunlum a Dto: non autem holocdufia, C viHimt , &c.

A D D I T I O IIII.

In cod.cio.ybiiiicifr inpoft. Vcrijt Mcs.l.fidcltraspopuh.

Hoc^quod dicilifr bic. Pcrijt fidcs. proprii pot inteUi^i de fide

iufltficatt:e,<juia q'ii idola colunt,ftcut veru Deu, manifefii defictut

infide,credentesidoUm h ibcrc poteiitia, feu authoritatg diuinam,

piip!« %&• Et^aduplexefl aHusfidei,fcUicetintrinfnus incorde, (jiio credtj

UradihflittJ,& extrinfecus in orequofit (ofe/fto adfaUit?.<td l\p,

X.ldeodeprimo dicit :Vcn)t fidcs,fcilicetincorde,defecud6 vero

Et abLaa eH de ore tnrum , Gf ift"m /«•«/«»» vHetur tenere glofja.

A D D I T I O V.

In CO C vbi dicitur in pofi.Todc. Hic tertio cofirmatur fpof.&c.

Hoc ^diciturhic\I odz capiUfi,& ^ijce.ik fume. iionfunt

•perbadominidirefiiod leremta,qui.t v: diaatutt Ifa. 40. fuf tl-

« lud vfrAS.Supcr motc CXCclfun:^ afcedc, Ferba Hebraica, &

pronomina diiiinguttnturfecundujexii.fjuij aliqiiafuntmtjcultna,

t!r aliquafcminina:Et^hicdttitui:T6dc,S(. ptoijcc, & fumc.

funt fcminini generis in Hebraico in hoc loco, ftc qiit dirtguntttr ad

fceminam. Etideo hjtc verba intelligenda funt tanquam didia per

prophetaminperfona domini ad ciuitatcm Iert<falem,vt fcilnet in

ftgnum mfroris tondtret capillos. quia,vt dicitur in gluf. .Apud ve-

teres confuetudofuit lugentinmtondcre cafartem, ficut nuncccon-

tracomamdimitiere luBii.s indicium efl. Hccinglof &c.

A D D I T I O VI.

In co. ca. vhi dicttur in poiiil. Et n5 dicctur amplius T o

phctAvallisfilijEnnon.

fbi

ybinoshabemus^YzWisiHii^EnnoJnHebrMhi^etur . . . .
Ceben hinnon vnde ex hoc nomine fuit afjumpiu in Heb.gchenna,
e-d fignificandu locu tnfernale vbi crucixntur dinati, &lic habeut
in Catholicon. Et ratione etiam,quia in hoc loco crudeLi!jimb,& ir.
remediabilitcr crnciabantur hominesf dnmonu admini^rationem,
quodamodo ftcitt in infcmo.Similiter,& Tophct nomen efl inferm,
iuxtaillud ifa.io.g. Pracparatacftabhcri Tophct,&c

REPL. In cap.y.txtrantu videtur Burg. quodToflti.reginm
cali vocat lunam,ed quodfolfitmaioris efficacia.Quod ar^ummn
Burg. modicii cocludiijed vfu lcquentiuphilofophoru,&poctatu
concludit illaratio f Voftillatorc .\a foldtcitur pater, qagenerat
homine,& no hominu tantUyfed dcoru.i.alioruplanetaru.Etdmul
tispoetts diciturfol rer,ratione maioris efficaci^.Luna dicitur regt
na,& mater,& bona ccngruentia quia fol,& lunafunt duo magm
luminaria. fol tamen maius,& luna minus, vt patet Cen.u Ita in n
gno magnx ffonffunt rex,& rtgina maior tame rex,^ regina,&c.

Jn eo f<7.vti<//t««i-.N6pra:ccpicisindie,quacdtixi,&c,
dicit Tofiil.per hocnoexcL»dutur pr<t(epiapoft data,vlii Bur, acci
pit occafione cijtra Toftil.cii tamen hic,(^ ille volunt ide,vt patet.

In eo. ca. vbi dicitur-JTodc capillos.Bw^g. hic,(i fupra If^. ^
phatafiatur de generib. verborum,^ videlicet verbafunt mafcitUm
generis,^ f^mintni generis in CrammaticaHebr, ficut nor),ii.iU:
Crammatica Lat. Q^odfi iia eft ,puto Beaiu Hkron. & alios n(.n
latuiffe.Sed glo. qua adducit,nonfacitproeo , fed iiatcum e.xptift-
tiorwVoflil. 3> tonfia capitis lerem. hic prtecepta,prienoflitb dij
gnauit mprorem ciuitatis,&popuU,ficut in ipfius collo atcnafui
frncnoflicum fignum captiuitatis , de quo infra, vige/imojeptimo.

'1

tRegij.

CAP. VIII.

I7y(^ tepore illo, &c.
Eijcient offa. Om-
nia qux prophcta-
lisfcrmo defcribit,
noftro temporc vi-
dcmusaccidiflc, no
lcrufalcm,qua:ifla
pcrpcfla cft d c. hal-
d?is , & Romanis ,
fcd vniuerfo orbi ,
C vt iam lachrymae
arucrint , & mor-
tuorumoffibusco-
plcanturomnia.

* Theodorctus.
Docct Babylonios
irruentes non mo-
do viuos neci tradi-
turos,fcdctiamSa
cerdoiibus , & regi-
bus iamdudumde-
funftis illufuros, &
cfToflis fcpulchris oflareUauros non fepulta , ita vt cx-

ponan-

CAP. VIII.

N tepore illo ait dns: Eijcicnt ofTa f re- i
gum luda,& ofTa principum eius, & of *

T Qi* effodit auaritii. ^

raSacerdotum^&Coflaprophetaru, &
ofTa corum , qui habitauerunt Icrufale
dc fepulchris fuis,& t cxpandent ea ad 3

_ _ a^vtquibusfeiuinant, derelifloDeo.eoium pateantafpcftibus.

folem & lunam,&omncm mahtiam coEli,qu?dilexerut
& quibus fcriiicrunt,& poft qux ambulauerunt, & qu^
quxficrunt,8cadoraucrunfNo colligentur,& no fepelic 4

^ v_ aTlnhumati. b 5^ Siqui fugeie pote"int . . ^

tur,in ftcrquiliniu fupcr faciem terre erunt.Et cliget ma-
c gismortequavitaomnesquirefiduifuerutdecognatio 5

nc hac pcflima,in vniuerfis locis qujc derclida funt, ad q 7
d cieci cos,dicit dns cxercituu:Et dices ad cos:Hgc dicit dns

^Peccando. f Poeniundo T A domino. t Ad Deum. _

Nu^d qui cadit non refurget, & qui auerfus cft no reucr-

ponantur foli, & li
re, & fydcrib. quo
rum, inquitdila^
runt adorationcni
b De fepul. Quai
rcntes aurum , &
argentum , & cx-
ter. quje in fcpui
chris , more aa-
tiquo ponebantw
C Et dices . Po(
tanta mala ad poe
nitentiam prouo
catcos.quireman
ferunt.Siuc, priul
quam vcniant,qu2
minatus cft , hor
taturad conuerfio
nem , & poenitcr
tia: locum indi
cat .

d jtuerfusefl,(i\x
auertit . Quaii d
cat.Conuerfusp<

^^

tcft irae Dci pracibus refiftcrc,& auertcre.

^ aiQvare

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. VIII.

N tcp. iWo.Hic excluditur quartHremedittm f fapietia

doBorum ft ineffet, per qua populus pojfet aberrore, &

idololatria reduci,& d punitione diuina libcrari , fed hoc

Diuifio. ^ '^*- '"''''"'' '" ^"^ ^'^P- Qj^°'^ diuiditur in duas partes quiaprimo prp

diciturpopuliexterminium,fecundjexcluditurdidiurn remedium,

i6i:Miluus in coclo. Trima adhucin duas,quiaprimbponiturpo

puli (xterminatio, lecundb exterminationis ratio, ibi:Et diccs.Cir

caprim.primb ponitur exterminatio quatumaddcfunBos,quorum

interhoies nb remanent nift offafepulta, &quatum ad hocdicitur.

1 In tcporc illo. f. dcflruHionis lerufalem per Chald£os.

Mospotnpo. 2 Eijcict.o.r.M&y.«./«i{ apud lud/tos fepclire mottuos fumptuo-

fuf fcpelien- ^i-^y^ bibetur lo. 1 9.& maximt petfonas regum,&Tontificum,(J

IdrTt ^ ali^rum notabiltum,iia quod in capitibus regum ponebant coronas

aureas cum Lapidibus prfciofis, & anulos in digitis , & circa alias

perfonas ponebant aliaprxciofafecundum conuenientiamjuiftatus

proptcr

propter quod Chddai in deftruBione lerufalem , fepulchra taliu
effoderunt,offaproij(ientes, & locaiia accipientes.
5 Et cxpandent ea ad fo. & lu. q. d. (icut facrificaueruntfai
&iun£,& c^teris Uellis, fic iuiium eft, quod ofta eorum poifcu
titr adfoLcm,& lunani extraiia de fcpulchris,idcofubditur .

4 N6 C&c. de cet. ^a hahitatores terr^ in captiuitate ducentu

5 In ftcrq fu fa!t.e.i. putrefientjuper ttrram perplwiam , (
niuem defuper cadentem.Confequi nterponitur cxterminatio qua.
tum ad viuos , cum dicitur.

6 Et cligent ma. mo. pra nimia anxietate , & nnferia , qua
Jufiinebunt . ...

7 In vniucrf. lo, qux denliaafunt ad qute eieci eos in captm
tem duHos,vbi dicent mortuos fuijk beatos.

8 Et di. Hic confequetiter ponitur huius exterminij ratio , qu( <
obUinatio populi in pucato , cum dicitur .

9 Nuquid qui C.n6 rc. q. d. ille qui cadit ad terra libenter r
furpit,& qui auerjus eft d re&a via,libenterreuerticur adcant.
•^ ^ ^ •' ^ I Quarc

I In temp. ih ait do. e. ofta. Pcr rcgcs , & principes vctcris
teftamcntifignanturprincipcs noui tcflamenti, &pcr
facerdotcsjprxiatinoftri ,& pcr Prophctas, Doftores,
& Predicatores Catholici: & pcr habitantcs in Icrufa-
lcm , Religiofi. Pcr iftorum igitur offa, quae poft

mortem

mortcm rcmanentcarneputrcfaaa, fignantur coru
peccata, qua: poftmortcm remanent punicnda . p:
autemofla fcpultafunt, quandiu funtocculta, lco-
folem cxpanduntur, quado publice pcrpctrantur, qu<
in multis de omnibus flatibus prxdidis fit hodic puW'
namque pcccant , & inucrccunde in fcandalum uiagi
popularium,idcofubditur. .

5 In iierquiltniumjuper . lcilicct, pcr infamiam iploru

649

n ■'

lcrcmix. Cap.VllI.

^jo

a d^^^reerp .. Qiiantocos adpamtentia prouocaui , * Theod. Ab irrationalibus augct acciifationcm IterQ D

"^tanto mag.s rcceQerunr, non tam fludio peccandi, quam norunt volucrcs varietatc temporu,& nunchuc nunc il

-^me/upcraiiJi. luctrafuolates reperiutnaturaquefibifnnt vfui-ifti vcro

i I ^c Theodoretiis.Man.fefledocctnosmaUtiamnonef licarationispart.*cipes,fruaumlegisnondec«punr

^copusnaturxiedvoiuntatis. d Pro/;iae4^«.Recepcruntmcrcedemfuam .•&qui ver-

boh.

X \omnegenushomiuH a tctur ? Quarc crgo f aucrfus cft populusiflcin Icrufaleaucr-

TF

NuUuscftjCjui agat p^nitcntiafuper pcccato fuo,dic^s:Quid
cci?Omnescouciiiluntadcurlumfuum,quaficquusimpe

a f CoifiiniU;Cognouitboi podcilb fmfMum.&aii.iifiert. «cc b =1 Hit;ro. In rere.

tuvadensad pr^iium. Miluusinc^Iocognouittempusfuu,

mnegenus ho;

li-jironmeHadrnalU. ., ,„... . 1.'"."' "■'qu^i.Mc puua ic i ati ,uu.tiiqu<:;couttatia . b «Q.icum pollctit

/ ntempOreSalua- _ <iuaa!im..,e in.iuafuntre-lit, . ^ ■« v< > cu... poucnt

'^mniOiisomnes duLna- fionccontcntiofa? Apprehcndcrunt mendaciii,& nolucrunt

,i'iifHnt , »o"ey2 ^Mj b reucrti.Attcndi &: aiifcultaui,nemo quod bonu cft loquitur.
ic.'. ^o/?«M . Vnde - " ^

Dfc : Sduum me fac
,q<ionta dcfe.fanHus.
"oi funtcrgoqui
iciitinnoflrapo
itum ptate, omni
eccatocarere?
r Thcod.HocSy
as ita interprcta-
• B'jseft,Agutur oes
nfu fuo^quafi c
uus impetu va-
ensadprsliij.Re
fta. n.lege diai-
a,faas iplbruic*
aunturcogitatio
es.Vocetiigrxca
itclligedtim eft ,
iiUum e(fe tepus
Jt fatietate cur-
!s, N2equusim-
:tuvtcnsauthin
xu. exhauflo la-
3refudat:H. vc
)nullamalorum
ipiunt fatictate,
.v/'/.//( quaii dic

bum dominiabic

cerunr, ipfiabiedi

funt.

C ^gros eorum htere f rebellis eft

dibus. -ic Theod. pop"ius J'*e

Hseredes appella- «le '«■•."/^'^"»

uit houes, vtpote uj

fuccefltiros in do-

minium pofleflio

num adcosperti-

ncntium.Idquedi

citfcfaduru, pro-

pter communem

I*,. ni o -"'|--t.i^iLiii, picr communem

turtur,CS«: nyrundo &ciconiacuitodierunttcmpusaduentus 8 omnium facerdo

a_1-Do^-n.'tpronunJ i.ju.., ,f. b «^ uperucntutum. c f O vos «ctibi & Hi.nir^ii. 9 tUm & pfcudoprO

lui,populus aut meusnocognouit iudicium dni.Qi*)modo '° phetarum iniqui-

. ' T /^ • ■- g.siartsn. noiiti.m .!< Ccribitisii qniiatein II tatCm^qui prOmiC

dicitis^fapientcsnosfumuSj&lexdomiainobifcumefl.Vcre ^^ ^^^}^. pacem,im-

a TQ.:i'lc:l:.ciiudiciofuovollumconJemna;i.hotumljpient.3l(ultitiacll.vnde:Quja'ium doces,te

d, - , ipfum Bon Ho;es.

acium opcratus e(t itylus mendax Scribarum . Confufi

funt fapientcs,pcrterriti,& capti funt . Verbum cnim domini

J a VSJlta^lfj .datlr^.s nof r.im quiv.p=iihMsoc(lr..it dofttinam • b i Vxoxesalia litera

proieccrunf,tfapicntia nullus eft in eis Propterca dabo mulie

a THolli.as 1 ?. ■^jnones b ^Qui in p r^e.ii.r., lenc.rr r fqualiMpU litnt ciulaino mca crudelitas.

e rcs corum exteris,agros eoru hcrcdib. t Quia a minimo vfqj

j ■ ^ ^ />_1 Q:!-3e"t radix omn um tnalorum. b « qui d^buer.t ptohibe7c-

ad maximu auaritia oes fcquuntur, apropheta vfq; ad Saccr-

J " ^* Al'-'!' "jPnnt. b V' nonlit iuoretotimvctitis. 1 Tales.

f do.e cundtilaciunt mcndaciu.Etranabattcontritionesfilia:

alMrnt.s. b 1 Corpoiis ^c f lujo bellu.H .mm.tiete' peccatntu.n. d c Cotpo-is.

populi mcitad ignominia,diccntcs,pax plx, cu non effct pax

U pediebant, nepo E

14 pulus poenitetiam

15 ageret.

16 f £t fanabant con.

17 Quafidicat.Boni

18 mediciialiena vul-

19 neraverbisfanarc

20 cupiebat, quiom-
II nibus fliagitijs vul^^"P-9-^-^'*"

22 neraticrant.Ha:ci;-.,.^. .

23 quoqj quotidicm

noftropopulocerivuinus.
nimus. vndc : Qui
fredicas non furan- f
dum,fur/iris,&i.lin tlcaiverb*.
iufmodi enim cii

t.atna«csfuanorunttempora.vtfciantquandoadcali- peccatorcs&diuitcs vidcn-nt,fanareconSn/cupTun^

^Thcod. F F , . ^,,,„v„

NICOLAVSDELYRA.

Q^recrgo auer.eft po.ifte in Icr i.a via morum.
Aucrfionc contcn i.objiniata noleus reuerti, Etlubditur hu

IS caiifa .

A.pprc.cr\.mcn.pfeudoprophetanm .

Ef noluerunt rcuer.aci meum obfequium.

Attendi & aud. Loqntur Deus ad modum hominis emenda-
"'\i^u '^ ^' "" ' *" """''^' 1'*^" »o»f»it fequuta,fiibditur
' NuUuseftquia.pe. de pectatis prxttntis , ftd jtmt obfiinati
iptturaptrpit un.iavdrofequitur .

Omncs conucrfi funt ad curfum. fuum. in quo notatur

iJtdo peaandi & objiinatto muxima.

Miluus.Hic confequenter excluditur remedium, qtwdpofftt ha
n per japientiam dotiorum:& primo hoc remedium exchiditur-fe
*ndo exterminiu populi futurum repetitur,ibi:congXi!^^n% Circa
nmum pr^mtttitur ignora.mapopuUper exemnUmauium intelle
rl7uSt '"" *""''-'^''-'" <^- cog. tcfu./. mdificandt &

Turtur & hyrun.& dconiacuft.tem.ad fm.qHiatempo
■deternunaloactuunt&reuertunttir. ^ ^

> Populus autem meus non co.iu do. /. eius mandata, pro
mum tranjgrtuionc Dominustudtcabnp„pulum&condemnabif
'J^I^JgnoramtapopuUproucmtexdefetiu doclorum, ideoconfe-
'""X '^""'"fff-ttiar^eorum^dicens. ^

1 Quomododicitic:f'ox/m6.e doQores.

2 ^apicn.n.iu.Co^w/cf«/„ jiuina de quibus proprih cflfapien-

I ? Et rcx do.nobifcum cR.i. apud nos cH eius intelleHus,qHoi
excluditur ckm fubditur .

14 Vcre medaciumoperatuscftftylus mendax fcribaru.
quiafalst & extorte legem interpretabantur ftcnt dt3um eH cap.pre
cedenti de relaxntionc rapinarum per oblationes.

15 Confufi funtfapientes,pertcriti & capti funt,i.co«/««-
dentur,quando cum cimtate capientur, fcilicet luius contrarium afie
rebant:Cuius caufa fubdttur .

i5 Verbumcnim Dominiproieccrunt,&%ientianulla
Cuin cis.^er prophttas diSium .

17 Proiccerunt,fdn<jM^«/a//«»w.

1 8 Et fa.e. fcilicet Domini .

19 'tinlh.fedtantumfjpientia qu^ terrena efl, animalis & diabo
lica. lac.^.d.propter quodfubditur pcena,cum dicitur .

20 'Propt.idefifChaldieisquieas viokbunl , & poilea duient ca-
ptiuas .

I I Agros corum. idefl, bona agrorum .

22 Hsrcdxbns.f.ixtraneis nonmodicum tempus , fedadlongum
quaji hxredttiriotifre. Dimifn enm ibi rex Babylonis depauperib.
terra quicolerent terra, non ficut Domini,ftd magisferui reddendo
tributum regi , &pofi redivm Babylonix ludaafuitfubjeruitute ,
primo Vcrfarum:fecund6Gr£corum,& urtio I{pmanorum.vt patet
ex libris Efdra:,7^cemi£, (JMachab^orum : & eiiam ex Euangeiijs
quantum adferuitutem fub l\pmanis .

23 Q^ja a mi. vfque ad locum illum: Congregans, expofttum
eji fupru 6. arca cap.medium .

4< I Con-

cia iun, S'"' t,erriE:Etquia plurcsdc talibus in fua ma
TV ? ^'^'^'"^"«itlco lequitur.

^IlcftunTn^''''.?''- "^^''^ ^"^'^'" obftinatio obfufcat in-
hSS° P^"'"''"^"^""^ ^^ cognitioncmlegis di-
"'Zi ""™ ^'^'^ natura:,idc6 fubduur .

mi fuam ni';'''"''^ 'Scndum ea qu* fccundum natu-
im luam funt conucnicntia.

'aac(t,aniraal:s&diaboUca,vtdiCitur.Iac.j.d.paucrtit

cniaa

cnimlcgemnaturiqua; dicit : Hoc facias ali; quod tibi
Vis fien . Hoc non facias alij quod tibi non vis fierl. Pro-
ptcr quodcontra fapientiam talium dicitur .
1 ( 0"'.»7. du. japien. nos. ji'. quia talis fapientia ftultitia eft
apudDeumpropterquod fiibditur.
14 yercmeri.:,pt.rii{iy.&c.Ei lubditur ipforum poenacum
dicitur.

20 Vropterea dahn mulieres eorum exteris, agros,&c. Per mala*
tcmporalia hic diffuse pofita fignantur malaztcrna lufli-
tiae iubucrforibusinfligcndaproptecquod fubditurVcr-
. iusfincmcapituli.

^ji Gloford.&NicolaidcLyra

6p

aur.quia noflrisadtationibusnon obtcmpcrant. D

.J« Grcorius. Inimittam,&c. At fi diceret, iuflo iudicio
immundis fpiritibusvos tradam, quiavobiscxcuticx-i .
hortationc prjcchcantium quafi iiicantanrium lcrmonc' ■
non valcant .

i iebcete

0 a Idcirco cn. Vt quoru digfjitas cxceUcbat.ct ruincc popu
A li m.rccantur,quia.f.a minimovfqjad max.om.aua. nu.

b -Kon en vhIc-c. Quafi dicat. Cum t pa pra-tcrcanr. &

jcnati fucccdataummnus: & hycmc arborum cadnufo

ha.dc lonqc cunfta vidcbitis ncc cx cis cibum capictjs .

C QtlSrefcdem\ VOX uuUigem« .So.quam f«f. b ' In r«!«ibus fuU. c f Non f";i'"- .^L; I™»;" "»"«

- ■ •;„,„" n%to.up<^unt.vtnccconfanonecupetcm*mrndire..c.J,n«rp.-venixconm'^^^^^

Confufi lunt,c]uia abominationc fcccnmt. Quinirao cotu-
"" fionc n5 funt cofufi, 6i crubcfccic ncfciemt : idcirco cadcnt

^ Capiiuiiaiis .

intcr corruetcs,in tpe vifitacionis fux corruent, dicitDomi

a T lnlmir.le.i-<c,.ic«vtobGaMnturiChald«:sdiu,«cfamrcrac.enur. <r Vob.s.

b nus.fCo rrceiis cdnirrcsabo eos ait Dominus: t non elt vua

a ^VoJs vW,l.'.poi.ul'^.<]ui3ficush.ftiumf.|nt. b f In hyniie.

in vitib^& no funtficas in ficuInea:foIium dcfluxit,&: dedi

a f Ci^^ii pr»icr tec;rnerent&iang-renonau.iercr,t& nu!;is dnlerr.it

c cisquxptcrfircflafunt.<:^arefcdemus?Conuenite& mgre-

i i^ ^ , ..^aijnon.^-ndcnusdepiecari. b T Quem offendm.ns.

diamur ciuitatc munita,6^t fileamus ibi : quia Dns nolter

a 5 Q^i.idulcem ncum nobisaniaruin farini .s. ^ / n 1 ranjlinnciJlS. \ CI

tfilcien^sfccit,&:pocutIcditnobisaquafellis.Pcccauimus 8 bapopulimlcrufa-
* a T Nofttjc. 5? lcm lonj^aobfidio-

.n.Dfio:tExpc«ftauimuspace,6cno crat bonu, tepus mcdc-

<1 a f0.nniaforni.<jT..eplena b5 Qini a.an. p.ar.eti.a narr»t rro veti.atcrei. c Nabuchodonofjr.

k,8^ccceformido'. A Dan auditus elt fremitus cquoru ci us

«: Aliashinnicnt.um. f Hyperbole .

avocchinnituiitpugnatoiucius comota cltomnistcrra.
Et vcncrunt &c dcuoraucrunt teiram,8cplenitudincm eius,

a f letulalem. b t ^j* ''»''. lan.ibus ictriin. - I T "

c urbe&habitatorcscius, quiaeccecgomittavobislcrpetes

a H AquiIa:.egulos. ^ ^ 1 I - ' J "

pcfrimdsjtquibus no elt incatatio,& mordcbut vos,ait dns.

populiinduciturrn

dcntis, & viciafua

c6fitctis,& fcfc mu-

tu6cohort3tis.Con

UC.& ingrc.ciuimu

iut|.Vcl vnaciuita-

tcrnlcrufalciiam.n.

■>. CcBromen ali.Tcapta: fucranr.

d<j ionfumi .^cHicron Pcrfona

rum mutatiomaxi

mein prophctisdif

iicilcmfacitintcUc-

^u:quxfiinfuislo

cis,&caufis, &tcm

poribusrcddantur,

■«planaficntquxob-

fcuravidebantur.

. d .ADanauditnsen.

j),Vciiusi'n Vbi lordanis fluui»

teiiigcndi ^p critur.Nabuchodo

phetaj vBdcfordcfcribituraDa

'"* vcnicns pcr Phoeni

ce cu cxercitu fuo .

€ Tiltttatnvo.fe.Vt

infanabiliterpcrcu-

tiant vos . Fruftra

tnintint iac5 tra fcrpctc antiquu

tauoocni

f Dolor vic.Ex perfo

naDrii hsc lcgcn-

dacucrfionemlcru

falcmplangentis,&

cius mifcriam non

fcrcntis .

g Et ecce vox cla.De-

lcribit fl.Mu & vlu-

latum vrbisinsircf-

fishoflibus.Hoftcs

vcnicntcs de terra

longinqua damant

cdtra ciuitatcm vcl

ciues contra ho -

ftcs.

h Tranfiitmcffis.Yct

^'^Subrrtormosfi" S DolormeusfupcrdoIorc^inmecormca.-mccicns.Eccevox J^ piangit^phe

iiil^<*i nrrrrnf-l Cri a ^QuaGMclfo voxclaniotisinIeiura!em,<]uiarexeiusab raiecefllt . 1 Patc^. 7 miuaSapOpU

tTpferumS^^ clamoris fili^ populi mci dc tcrra l5ginqua.Nuquid diis no J " quitates & eai

lo ne conclufi , quia
Ji mutata funttempo
^- ra,annicirculusre-
^3 uolutus . Spes au-

tcmnoflrairnta.

i Supcr contritionc .

Dominircfponfio, ,

qui inaffliftionck
^4 rufalemvideturaf-

fliaus.
^5 .j< Theodoretiu.
ta c6-
pulo ini-

tepfcrunt Sic quoq; ciamoris nii^ populi mcl dc tcrra loginqua.lNuquicl ans no ^ - quitates & earu can

qui cloquiaDomi- a TFiU«s.dcsuodic.u.Dcusiudiciuintuuinrcgi.da,8c.ult.tu.fi.regis.b ^-Uii ab^c s re.,^,uia i^ ^^^'^^^^^'^^^^^^^

ni contcmmmttra- eItinSi5,auticxciusnocftinca?Quareergomeadiracridii ^^ yocntfiliam popuh,
duntur aducrlanjs ^ ,^^,^^ ^ ^ « TGen,iun.cetcmoni,s, ^^ i^^, ill^^m^ipf

♦ Theodo^Scrpcn ^ cocitaucrutin fculptilib. fuis,&invanitatibusahcnis?Tra.j,^ sdificauerunt. Co»

pEtcs mortifcros vo fijt mefris.finita cfl ^ftas,& nos faluati n5 fumus. Supcr con 23 trit»s/um auteni,pl:
catipfoshoftcs,qui , a f An.hropos pa.ho. ' 24 ga cx pcccato COD

incatari nequeunt, tritioncfih? populi mci contritus fum & cotiiftatus: Itupor 15 "^"% 'Kunqud

NICOLAVS DE LYRA.

1 Congreg. poflquam exclufum eft doHorum remcdium, hic co'
5* fecjuenter repettt populi exterminium , cum dicitur: Cong.cong.

COS-quia timore exevcitus Chdixorum de villis campcfinbus Jugf
runt ]crufalem.

2 Non e A.u.ideft non erit aduenientibus ChaldMS,qui totum co
ttitdt nttidcofubditur.

3 Et dcc fcilicet ludds terr£ nafcentia in ahundantia.

4 QuK prxt.funt./ci//c« ab eis & occupata d Chaldm.

5 Qa^x.f.verbum etiam habitantium cxtra leru/aUm . q. d, Si
Tradtrnus fugere in laufale quit efl ciuitasfortiSy &munita,i Chal
dxis capiemur.

6 Et fi. ihlModus tfi enm obfeffo> um ftlere de die,vt audiantfo-
num tubxy^ currant ad locum rbifit infultus bo(lium.

7 Qi'«. "d banc nccrffitatem nos adduxit.

8 Et po.dc. idefi , anxietatem amaram dcdit nohis : Cuius caufa
fubditur .

9 Pc.c.fcoc dicebant illi qui peccatum fuum recognofcebant.

I o Expcc.fcilicet dida pfeudoprophetarum.

II Et n.e.bo. fcilicet pacis quod t/ifummum bonum in vita,ftcut
drcitTrifcianus inminnri volumine: Si quaratur quodfttfummum
bomir,, in vitabene refpondctur pax.

12 Tcm. mc. ^egyp. qui promiferat auxilium Sedechiit & defe
citiidedfubditurXl.ccSot.Cttiuscaufafubditur»

ADan

1 3 A Da.au.cft.fr.eq. jib ilU enim parte intrauit ludxam exe
litus Chaldxorum cum maxma pntefiate : vt patet litera vfque ib.

14 Mittam vobisferpen.pefl^mos.i£/c/?,CfcaW4;oi-.

1 5 QLiib.n cft.inc. idellydeprecationib.veHris^nonfleaentKrit
parccndumvobis.

1 6 Dolor meus fuper dolo. yerbum leremix dolcntis depcl
lifuiculpa,& de /uperuenientipoina. _ _

1 7 Ec.vox cl. fil.popu. n\c\.fynAgog^ vel congregatioms l
dconm. . . .

1 8 De tcrra longin. /i///cet de Babylone, vbl du^ia tn captluHa
lamentabatur lerujalem deHruHionem,dicendo.

1 9 Nunquid do.non eft in Sion. quaft dicat non,qu'atemp
(fi dc/iruaum,& rex Sedechias captiuatus. Et fubditur refponjto
miniadhancquxrimoniam.

10 Qiiare ergo me ad ira. quaft dicat ifta cft di^f deftruam
Caufa.Confequenter ponuhtur verba leremi^ lameutanVs.
2 1 Tranfijt mcffis. ideft,tempus quo rcx Acgypti dcbclMl »01
auxHiari,quiagucrrf fiuntinfllate. ,. -j -i

2 2 Et nos fal.no fn.ideft,iifiruaifumus:MimiS emm dtceiofi
ftgnat.Ex conftdentia enim regis .Aegypti rebellauit Sedechtarrr
Babylonis,& ex hoc fequuta efl defirudio ciuitatis& popiilh^ti-\
betur infrd. 3 j.& tdcb fubdit Jcremias. .

sj Su.cont.fil.popu.mei contr.fum.it/c/?,''/?''™*"''/'*'"'

24 Et contr.jwf nte.

25 Stlipot.ideft,ftupefaaiomembrorum. ^

M0I{^LITEI{.

2 1 Transijt mf^5.idcft,tempus mcrcndi.
22_Lt hoi/alhaii nonfumus.<^uiA tcmpore mcrendineglexi-

mus

musbcne operari hoc dicitur in perfona damnatoru >
flCUt & illud Sab.V.b. i>uid nobts profmfuperbia, &i"" ^
iaaantia quid contulit nobis, tranfterunt omnia vciut vrnOra,i
/umus inviainiquitatis & perditionis.

«R

leremix. Cap.IX.

1

^ b f^iopheu, vclSacrrdosqiiorummHicaminecuro-idffJjuit.

4cldcm.Medicos a obtinuitme.NunquidrdinanoelHnGaIaad,autmet{i
appellatlaccrdo- n -i -.^ - • - « , . "TE"""- i, ti i" Feccati.

J4'

- r

icus no

Conqiicriair cr D
go quod ciuitas

ra-ani S'doannam cft tibi?Quare igitur n5 cft tobddaa cicatrix filirpopuli mei? i ddido ne^c^Den?

rpiritalefigurate
relTnain.Balaad autcm vrbscratfacerdotibus deftinata.

Con-

5 tetiam receperit,
cum tamen non deeflent facerdofes & prxcepta legis.

NICOLAVS DE

1 Obumc.priehorroretanttmali.

L Y R A,

i Nun. re.non eft in Gal. Vcr refimm inteUighurg *tra aro-
rnatua & mediLinalii per quatn B^. Sa. hic intelhgitur japientia^
&permedicumfapiens , qiu curatvulnvra vtdiat peccatorum,
& tdisper leremias &etiam B3ruch,& atif prupbcttefanBhideo

jubdnur,

B Qua.

3 Qj^i^.nono.iete/ijperfeacmrata.

4 Ci. idtji^vutnus.

5 Filis popu. m. ex quo hahetur medicus & medicina,& ta-
ceiur rejponfto, quia loquitur ad modum hominis tm bati qui trun-
cat vcrlfum fuum, & non complet . l\(fponfto tamen eii,quodpopH
lus nolehat a'tdire medicum,>iec eius reciptre mtdicinam , vt patet
ex fupradiftis.

A D D I T I O.
Inc.8. vhi dicitur in Tofiit. Nunquid reflna non eft, &c
Fbinos Jjabcmus : KcGa3.in Ueb.habecur Tori. quQ.i fignificat

in

tn Hebr^o vbicumque ponirur tyi iaca.qu^ efi medicina adfaluiem
hominurn ordinata fpeciaiiter contra venena & toxicationcs : Cf
efi fignificatio literjg magis proptia in propofito.

CAi\ IX.
ris dabit.
Rex leru
i.b. 9^Sj^ lale ob
"'" fefla ciuitate ab
'^" hoftibus , node
tina fregit murvi ciui
"^' tatis & fugit : &
Jj."', incapokrichoii
crfa. tinocaptuseftcu
regt fequacibus & du
dusAntiochiam
cxorbatuseftco-
ramfilijsfuis.

Qitis da. Qijafi
jdi.Sitotusvcrtar
linfletum,t*^ non
fintguttailachry
inarum,l'cd abu-
datia fluminisdi
gnetfi flere non
potcro.Tanta n.
uintmala,vtom
ne dolorem fua

P A P I V fandis dr. ibun'

C /i 1 . 1 A. devinureinvirtir

tVis dabit capiti meo aquam , & oculis meis i ^^'«•l^cpeccator»

fomemkchrymaran,>Etplorabod.e.ic„o^ '"r»"!";";;

dc intcrfedos fili^populi mei.tQuis dabit 4 M • Caufa aute

mc in folitudincm diuerforum viatorii ? Et ^ ^_a'orueft,quod

11 , „ ,^ , 6 "" cognoueruc

derelinc|uam popuium meum & receda ab dnm,&c?tussuc

cis:quia omnes adulteri funt, & c?tus pr^e- 7 pr?uanc5tium ,

uaricatorum,& cxtederunt lingu am fuam quafi arcum m en- 8 ^,'lShcmS

... . Jl T Vt tnereanturaudireiterraes & in terrsmibis- j^ Thpr»rlr» V\f

c daci) & non veritatis confortati funt in te'rra, quia de malo ad darat ex Ws con

malum egre/Ti funt: & me non cognoucrunt, dicit dominus. 9 tTr^ nequi^am

T< o^ria... 11 ftattemquecharumquefodalem. nilia mala m 1''

d Vnufquifqjfeaproximo fuocuftodiat &omnifratrefuono luccedunt.Hora

habeatfiducia,quiaomnisfraterfuppIaras fupplatabif,& om '° 3"^^"'' «Jaufacft,

■1 ^ Inanen- mrnainic t «.nomenii.ane tiaes. ^ rcrum diuinjrfl

nis amicus fraudulenter incedet : & vir fratrefuii t deridebit,

_, _^ .3 T Vlus tacit m3giftrum,confuetudoalieranatura ell. b t Veiba menHaci'

6cyeiitatcnoIoquetur.Docuerunt.n linguam fualoqui mcn

E

Pfal.85.b.

vincant magnitudinc.Hoc autem tam ex perfona domi
ni,quam ex perfona prophetx intclligi potcft .
b ^is ea.mein /o.Qnafi dicat. JMelius cft habitarc in foli-
tLidine,quam intcr tanta fcelcra hominum commorari.
Vnde inEuanselio:^^/^«c(/«o/w/i<«(^o vos^.Li alibi: Qui m-
teltiii^it fedebn,qmnurm tempus peffmum eji.
c I^<Mrfcrwa/oJn. Demaloinmalum tranfcuntpeccato-
rcsquando idolum idolo mutant , & depcccato cadunt
in peius peccatum,vel de obfidione in captiuitatem . De

fandis

rerum diuinaru
ncglcdus cufta-
timadijciet,&ii
cognoueriit me,
dicit Dominus.
d f^nufquifque fe. Grcgor. Callidus hoftiscum a bono-
rumcordibus expclli fe confpicit,eosquiab illisvalde
diliguntur exquirit,& pcr eorum verba blandiens loqui
turquipluscairerisamanturvtdumvis amoriscorper-
forat,facile perfuafionisgladius ad intimse re^litudinis f
intima irrumpat.

-c '^proximofuo. Qiiia &inim'.ci hominis domefiici eius.
Fratrumquoquegratiarara.firfj-^rfefpa^eryiV/Kw , &filiu$
patrem.ttduo in tres & tres in duo diuidentur.

Vt

t circumue-
niec.

Mich.7 b.
Luc. II.
Ibidem.
Ecd.zr.a.

t munimlna

NICOLAVSDELYRA.

C A P. I X.

' f\ Vis dabit.T'o/?<7.'M/K leremias defcripfit maliiiam popu-
\^ ti,& exduficntmremedij,h>c confeqnentcr pre dolorein-
cipit I umcntari'.& diuiditiir in duas partes,quia pririid ponitur le-
rcmix Umentatio,fecund6 populi ludx reuocatio,ftcut pius pater
pofl incrcpatiOnemfilif,& abieBmem, fludet>eum reuocare ad bc-
n-Am,fecuncta incipit [equenticap. Trima adhuc in duas ; quia pri-
>«o lerctniaslamentatwr^fecundd cxteros ad idehortatur,ibi: Hsc
dicit. Vrim t adhuc in duas , quia primo ponitur diHa lamentatio,
iicmiolammationisratio,ibi: Quia omnes: Circapnmum di-
cn Inemias.

Qmsda SiC.q.d.vetlem totusrefolui in lachrymas.
tt plorabo die ac no. ideii,continuf' , quantum potefl fierr.
ll^^<^ik.^V\xpop.md.idcfi,lerufalem,vtdiiinmeflf4prd.
Quis da.mc.&c Lugentcs enim quxrunt loca fotitaria.
ttdclc. pop. mcum . Hoc enim defidcrabat proptfr maia

culpai.

culp£,qu£ videbat ineffe populo deprxfenti, & mala p^n^ defutn
ro, vt dicitur poftehfed deprecepto domini cogebatur ibidem rer/ia
nere ad ar^uendum.

y Quia oes. Hic confequcnter ponitur ratio lamentationis : Et
efi dupiex, primapropter malim culpiC prefentis ,fecunda propter
malumpo:n^ immmentis:fecunda ibi: Propterea. Circaprimum
dicitm : Qi^iia omnes,&C. q.d. exlm Ijabeo caufam lamentan-
di, (j^ fugiendi.

8 Et extcnde lingu am , &c. yerba eriim mendaciafunt qua >
fiqu£dam fagitix emifja, & fic lingua cx qua emittuntur ar»
cus dicitur.

9 Con f. fu nf .?'« malitia fua,procedentes de malo ad peius.

10 Vnufquifquc fe a proximo fuo, &c. quafi dicat vtcini-
tn& tonfangiiinuas non habent atiquam pdelitatem fibiadtun-
Hm: quia vicini, & confanguineinituntur proderefe ad inuicem,
ideb fubditur .

it Quiaomnisfratcrfupplantans. Duplicatnrautemfup-
plantationis verburr, , qma mutium fiudebant ad Im)c , quod vnus
atium daipcrct &jupplantaret.

* 1 Docuc-

M 0 f{ .yf L J T E l\.

> <'"da.(^c. Increpata malitia populiIuda!,Ieremias
mcieconucrtit adlugcndum populi fui culpas , & poe-
nas propterhocdiaopopuloinaigcndas, &in hocdc-

dit

ditexcmplum ecclcfis prx-latis lugcndipropter peccata
libi fubditorum , & proptcr poenas eis infligcndas in x '•
tcrnum.nec rcquiritur hic alia moralitas^quia fenfus li-
tcral^scftetiam moralis.

Tom.4. X 4

6rr Glof. ord. &Nicolai dc Lyra

i^i

i(iLi>.

^ a AT in/w^ «''«'< Uotaurrunt . Grcgor. Ac fi apcrti di-

^ ccrctur.Qui amici clTc vcritatis finc labore potucrant.vt

^pcScnt^borant:cuni.,ncv.ucrcfin^plicitcrrctinuunt,

, p,r. admo- ^^^^lf^^^JJ^ i„ ^^0^,, tribuiationis . yafa p.g.U frobat

in nobisadultcri , • ^tinicu^ aee^rcntlaboraucrunt.Habitatiotuainmc

co.iuatur Argc- ^ V '^Jf-^^^Xo rcm^crunt mc fcirc,dicit dommus. Proptcrca

^S"£-l''- P'i^o'5': b h-c dicit dominus cxcrcitua : Ecce cgo conflabo , & probabo

cos. O uid cnim aliud facia t a facK filix populi mci?Sagitta t

I/n^c. b,C^.a.„co.a.^,...uco,u.nco,ae.o,u..u..v„de^Q,,..>,u«.

vulncras Imgua coru doli loquuta cft.In orc ^o paccm cu ami ^
coluoloquiturt& occultcponiteiinfidias.tNunquidlupcr 9

hisTirvifitibo diciJ dSl aut in Gcnte huiufccmodi n6 vlcifce

, «aoylonin c.nfta va.Unn..prophe.i.»:u, Wuu^o prou „c,«

&(^uxcx cona
t CumfiUa. faintur.appclla-
uit igncani cxa-
minationcm ^
probatione Huc
in modiim Da-
uidcxpfonaco-
rumquicrantin
Babylone , ait .
PfaL 6i. ilifonn prvbafti nos
DcHs/i^nenoscxa-
t habitafulj, minajiijicutexami

]'m cotie
fuo.

t affunite.

flct anitna & corpore, fed fimplcx fit incompofitum & in- D

d 5„pfrmo«fM.Tropolo?i.Supermontcsfletus,a(rumi Tro|
tur & lamenratio fupcr Ipcciola dcfcrti , dum pcccant
Dtiticipcs ccclcfix nihil^^k in ca inucnitur fubftantie
^ ^ Dci ncc auditur

b^OIet.m.,, _ fVellfrufalem. vOxChtiftlCC-

clcfiam poflidctx
tispcr Apoftoli-
cosviros.Etavo
lucribuscasli, vf-
quc ad pccora.
Ab his fcilicct,
qui poflimt in '
fublimc alcendc
rc vfquc ad fini-
plices rcccfl"erut
dDco. ^

C Etdabo lernla-

I

4
5

8

fafctu.

t iu vc

t itavt

t quos

OiuiCo.

natur argentu. Scd
illapiorumftaiCi
cnunciarunt:qui
per igncm cxa
minati apparue

trafmigranone ,

lem . Cum ecde.

""""'VV»a;)>on7n"c;„aava..an',e.prophe.i.»:u,W.-u.op,ou„c,« ^ fiaftici doaOrCS

turanima\Ka?Supcrm5.cstafrumaflau^^^^^ - ^5^;^^^

t fpcciofa dcfcrti plandu , quonia inccnfa funt, t eo quod non 1 ^ uum arcn? vcljn

,^Ho.o. b 1 Noa ^'*n^p-;;-^sj,:=''7'2":^;^o^'Urcfi^:;:!,r"'f ''"•

c fVell-bltani.icHiull.betlcii.cet poue.iio.ii». " ^ ^ ^-^ , . ^ ij

fit vir pertn^nllensA n6 audicrunt vocerpolTidentis a volucre
celi uf q- ad pccora tranfmigraucrunt ^ rccenTerunt . Et dabo

minan apparue- «: ^ , ('hccleL. , Ve.,ranr.ni£u.,-.n..n ^ Ha:,.,ico,um.

;^t probL At hic lcruYalem in accruos arenar,6d cubilia draconu:& cmitates lu

-~.:_- *>-*.**• iCDeus. b 1 ln,-„oga, prophffi.

f Confedion.s. - - ^ _ . . _ _ k

ignca cxamina-
B tiodcclarafquid
ert rcprobum.
C T^unijuid juprr
/»/f.Saepcvcrficu-
lum iftum rcpe-
tir, vtmahscorii
cnumcratis inte-
ratfciuflefaccrc
quod facit .
* Thcod.Abfur
du fiquidcm cf-
fct talcm iudice
inultS rclinque
re tantam ncqui

di dabo in dcrolationem,t eo quod non fit habitator.Q;ii,is dl ^

C Ptouheia. 5 ."ic.l'cc, in lcrutalcTn. ^ . . "> '."f."*'

uir lipicns qui intclhgat hoc,& ad quc uerbu ons domini hat,

U.ll.MY'-^ i O ^ , c.ulan. apeti, b c Oefola». J^IaD™'

vt harcticuslcr-
1 1 mo in ca priua- 1 tlm

14 leat.Etficcubilc

15 draconum, & ci-

16 uitatcsilliusdcfol

17 lcnturne inhabi
tct fcrmo diui-

8 nys,&quidicit:
Inbabitabo ,& in,^
. „ ambulabo in eis.

c 1 A Deo.

\ a1C.»la.>.ape,.,. " Ya"'^ ' /T ^ "C ^ f Cotdis fui .l^On

vt annuncict iftud:quarc pcrierit terra,& exuf ta fit quali delei- ^ ^ -

, ,0,T,nibusin,erfeit,5. b f U.duci, p.opheu doininum tetpor.dcm^m cauUlc,ue ,edden,em.

, C 0,T,nibusin,erfeiti5. b f U.duc, p,opne,a aom.nun. .c.i.u..u.. 1 ^.i. .--.-.^-. ..-^...,....

tum,te6 qu6dn5 fitquipertranfcat?Etdixitdominus: Quia
dcrclinquerunilcgcm mca qua dedi eis,& non audicrunt vo-

cem mca,& n5 ambulaucrunt in ca,& abierunt poft prauitate

a CBaal.i.pluaUna.ncn.Baiir.ng lr.^numen,ido!umSydo,rc.ium. b -, Nc= la.citumerroxU-
quendu5HI,!cuat,hon.asr.,ip,u.arum&DeidocenMs.mpe,.um.^

cordisfui,&^portBaalim,tquoddidiceiuntapartib.luis.Idcir

i5> in corde noflro,

^ • coraisiui,cx }'«-'i«-j-"»«*"^^*ji ^-l"'^'^^'"'^' r viv.iiiv^

.',^m"vT,aS S coha:cdidtd.« cxercituu Deus Ifracht Eccc egocibabopo- proFjlv
porrovocaui. VI ___,_ ._^_ X^J^^^^^^^^lS^A^^ aauifdlis.& dilpcr- d|s: .

fcd in diio confi-
dcndu eft. Prauu
20 eftcor hominis,
dcquo excut pra
us cogitationes. uj.i
g Idcircohxcdicit
</omJn«r.Poteftdc
vicino tcmpore
quo

tioncm.Iftudau-

^„j...ctan.

. , Necem,a,ibu5 Sc an,uUi|5. . » Capti fuUt d Clial

pulum iflum abfinthio, &rpotii daboeis aquafcllis,& difpcr- ^?'^;^f PJ,^^^;^

luithumanomo - gQsi^.j(3(:tib.quasnonoueruc ipfi&patrcscoiu, &mitta ^j difpcrfi, & totc
re,cumnumen n ^^' i- orbcdiuifi.

diuinumnocon ^ Cla-

ftct ''^

ifa.;i

C NICOLAVS DE LYRA.

jj I Docucrunt enim linguam loqui mendacium , &c;
pcrverba pulcbra , & deceptoria fua mendacia colorando , ideo

fubditur . r ■ j t

2 Habita.tua in mcdio doli . quia quiefientes mfms domib.
dolos contra alios cogitabant.
} In dolo rcnuerunt fcire me. ideji, mandata mea vt Ucen'

tius peccarenr.

4 VtOptcre^i.Hlc ponitur fecundaratio lamentationis.Et dim^

dttiirin duai partes, quia pnmo poniftr kec ratio, feciindb qu^ri-
tur huius rationis loiidaatio, ib:: Quis cft . Cinaprimum dici-
»Kr.Proptcrca.i /'^ propter peccata populipr^di^ia.

5 Eccc cgo conflabo.idf//,pM'"«w eos debita pcena.

6 Quid cnim aliud faciam,&c..j«u/i dicat Tantum dedecus
culpx nondebet dimitti fine decore iufltti<e.

7 Sagitta vulncrans linguameoruni quia habebant ver-
ba nociua va[de,idedfnbditur .

8 In orc fuo pi.n-dla enim peiils grcuior ad nocendum qitam
familiaris inimicus:& ifie efi amicuspHiis.

9 Nunquid fuper his non \'iC\u.dibitampa;nm inferendo
quafidicat.Sic.

10 Supcr montcsaflumamflc.mcum.ic/r^,<»iJi*'"i/''f"'»«
CJr per montes intcUigitur Iudea,qi*£ ejl terra montuofa .

n Etfupcrfpeciofa dcfcrtiplanaum,quoniam inccn-
fa funt. Loqmturde futuro permodumprxterili propter certi

tutimem • _ ,

£0

1 2 E6 quod non fit vir pcrtranfiens . qukfunt occifi vel ca

ptiuatt.

15 Et non audierunt voccm poflidentis . /. ipfim Dei , qii
efi domnus tntius terr.t,& fpecialiter terr.t promifjionis .

14 A volucre c^Ii vfque ad pecora. ide[l,d mawribus vfqu
ad minores.

1 5 Tranfmigra. in BabyLye l,a volumine cxW.quia cwn h
minibus capta Junt pecora,& ad recejjurn animalium,& pecorm
remanet terra deferta:C^ jic indefugiunt aues nmnmentum ibti(.
ucniensnonhabentis . ^vX

1 6 Et dabo Icru in accruos arcna;. per de^ruciionem mr'
rum & domon-m.

1 7 Et cubi.dra. ^nimalia enim venenofa babitant in ruinis .
I S Qilis cft. Hic confequenter qu^eritur huius deflruHionis conj
deratto,cum dicitur : Quis cft vir fapicns qui intclligat ho |
idefi,conJiderct diH-im deUruBionem.

19 Vtannuncictiftud.^«4;)'enrfo^«arf pmVmfcrw Etfu
dicur rejpunfiv dumini.

20 Quiadcrcliqucruntlcgcmmcamj&c.dr/^tfW/irw i
fupraditlis. j
i I Eccccgo cibabo populum iftum ab &c. idefi , mitu\
eis tribiilaiiones amaras. j
2 i Et difp.cos in Gcntibus. extraneis. i
25 Et mittamcosgladium . quia multi de ludxh in via ( I
ptniitatis 8abylonice& inteunino fucrunt mortui : i^ fimHi !
deillis quicontra leremix conjilium pofi deJlrnCiionm ciuita^
fugerunt iit Mgyptum» !

■jt H3tC|

\

^57

lcTcmix Ca

p.IX.

6j8.

g Loe}uere,hec di. Verbu HcbraicR quod frib: liferis rcribi- D
tur daleth,bcth,rcs. Vocalcs.n.in mcdio non het pro con
fequentia,& lcgcntis arbitrio d lcgatur dabatfermoncm
fignificat,fi debcr morte,fi dabcr. loqucrc . Vii LXX. &
Thcodotio iunxcrc illud in fine capituli c[S fic termina-

ucrunt,vtdiccrct:

iti

^ a Gladium. Vcl matcriale vcl fpirituale.quo diuiduntur
j^nz in nialucorcntiant,fed in co,qd mali runt^difpcrcant.

ib £( Toca/f. Vocatc iamcntatriccsp^futuracaptiuitate,

&:ciuitatis cuerfione . Lamentatriccs vocari iubet, qux

voce flct)ili,vcrbcraiis laccrtis adlachrymas inuitat. Is.n.

niosvCq; hodiep- t ,' , r

pianetinludia,vt a polt eosgladium donccconlumantur . Hxcdicicdominus
Sfnudadi 7c- ^ <=^^^<^^f"""^'ConcempIamini,6rvocateIamentatiiccsutue-

^nrih VOCe mo- ' o 1 r • r . . a f vt Io,,uantur.

jSa populum niant:&adeasqu.T%icntesfuntmimteA'propercnt,fe-
ransfundant in la c ftinent 6<: afTamant fupei noslamentum. Deducancoculi
-^'^oT/m Pro te- '^^^^^ laclirymas,6(rpalpebi2 tnollr^e defluant aquis.-quia
Smni^^i ibcompa uoxlameatationis audita eftt deSion ; QuomoMo vaftaci
"" fumus,&c^onfufiuchcmcnter? Qiiiadereliquimusterram,

a <VM delerta. h 5qua:qiafipritereuntes quondam pollidcrunt vel pofliJeSsiir.

quonia deieda funt tabernacula noftra. Auditc ergo mulie-

a ^Vifs nejligfiit.i .js.

rcs uerbum domini ,6:aflumantaures ueftra: fc-rmoncons
cius,&: doccte nlias ucitras lamentum, & unaquxque proxi

3 •'"rurainchtyirijruin. b f l'cccatoruin. <■ IsrnCus.

mam fuam plandu,c|iiia alcendit moi sper fencftras ueftras:

a «Ad inKrituin aninix. «TMcnies. ,'b f AHdifDerdendum. f Senfus. c «ExtraEccleliam.

ingrclla cft domos ucftras difpcrdere paruulos deforis,iuuc-

ticntisafFcdui, vt
qjpopulus fufti-
net,rullincrc& se
tireipfcdicatur.
d i^^orj.y.Dicant
hoclprequutionc
crcdcntiu tubx q
idcircovaftat^ sut
atq;confijfoe,quia
dcreliquciunt lege
'dni,& dcferuerut
tabcinacula lua.

e ./f(fi.c>.Superi' ., , , . h i- ■•, . - t-' ""i" -■--;■;

dixit. vocate lamg g ^^^ ^^ pIatcis.Loc]uerc:Hasc dicit dominus:Et cadet mortici

tatrices.&cNunc h numhominis quad flercus faperfaciemt rcgionis,c[uaIi
.U.U irult^uTln" uggli t focnum poft tergum mecencis,66ion eft qui coUigat.H^c

latione Sacerdom, /■ ^°'" j' '"'"-'" ^"p"^;^'^;"'» ^ '"] K°'':"'"' ''^ ^p' P™™ &;'"-;l'g"'^
•'■latq-, dodtoru & vi ^^^^^ dominus : t Non giorietur lapiens in fapK

roru oium:vt illis

a do£lrina ceftaii-

tib.mulieres audi-

ant vcrbum dni.

f Qu!a»jct„.QLn2 k iuftitiaincerra.Ha;cenimplacentmihi,aitdiis,Eccedicsue- '

iLcuciqui au)bu!ant fpaciotam viiin, <ju.-eilucit ad mortem.

h Ouinhiccomplcta fueiint.

c f Cadauera mortuoium.

piensin fapientiafua, &:
nonglorieturfortisinfortitudinefua & n5 dorieturdiucs

luucncsdc pl.ircis
moFtc. Aquila &
Symmachus trah-
ftulcruntJoqrcvt
ipcrctdns^pheto
h Quci.i.Quod poft
tcrgum mctcntis tveftra:
quafi inutile ncgU
gitur.Inquo often ^ ''"^
dic tanta in vrbc ♦
&circa futuraca:- •
de,vt nofitquile-
pcliat corrucntcs, .... . .

1 <>'^'fa<io r,„lcricor ^^- „„„ ^^,
dicini. Etn quidam 1« fine Ocu.
videnntur iniufta,
oiatii facit iufte,
olaprouidc. Vbi
funt crgo qui di-
cut holcm j)prio
regi arbitrio»& fic E
dat liberi arbitrij
potcftatcm,utDei
toUant mifericor-
diamatq; iuftitia? t tert»
Hoc apoftolus po- *-*^°f' '°'^*
nitteftimoniu di-
ccns : iluigloHMUYy
in domineglorirrur.
k Ecce di.ve. Mul-

in diuitijs fuis : fed in hoc gloriecur g.gloriatur fcire,& noftc ^"^ ^^ Getium,& ma- ,
i me,quiaegofumdns,quifaciomifcricordiam,&iudiciu,&^ SSefvfqt ci,
'' iuftitiaincerra.Ha;cenimplacentmihi,aitdiis,Eccedicsue- '' hodie^circuncidu-

nient,dicitdns:5iuifitabofupcroemquitcircucifumhabct \\ t"r&pcip"^ Ae-

fSclicet. ,Ci,cu„cirumcaLno„cotde.^ ^^ gyptl| , &_ JdumXl

pr^putium,fuperAegypta&fuperIudam,&fuperEd6, & ,^ fbr^&ols^^ctio

Gentemfigninc.1t , non fortiiudinein p ,..„,„.„....

fupcrfilios Amnoj&fuper Moab,6^upcr omncstqui attofi 15

^ , t V . f, fAlia:. tiCarnis.

lunt in coma,habitaces in dcferto: quia omnesGcntes habet 1 5

a *Noncarnc,<]uod ad itiortemducit.

pr?putiura.Omnis aute domus Iftael incirciicifi funt co'rdc.

:aracritfortitudo,

cc velocitas hoftlQ

vtnoncxpccteto-

(hu.fcdpfcncftras

&tedac6rccndat.

* Theo.Fencftras

vocatcrroriscom

mentationcs , pcr

quaserrorefulire-

perunt,&illiuscr-
.. goinflidaeftpoe-

(jna. Nccerraueritquifpiaquifenfnscorporis, appcllaue-

ritanimcefeneftras,v.g.vifum,guftum,olfa£tum,a«ditu

&taclum. Per hocenim vita''& raorsingredipollunt.

Namqui temperateintuetur,confequitur vitam,quiaii

, tem intempcrate,dccerpit mortem.
^ ^ Ambrofius. Fcncflratuacftoculustuus. Sivideas

malitiam adconcupifcendam , intrauit mors , fi audias

fcrmoncsmcretrices,intrauitmors,&c.

Loquere^

- ^.rcitmcifi»

hodie circuncidu- apud Ocntcs

o

NICOLAVS DE LYRA.

: mc dicit dominus excrcituum . Uu conjcquenterlere-

mias alm inducit ad lamemum,dtcens .

1 Contemp./rff/l.conyit/f j-arf malaftpradiaa .

Z ht uocate lamen. ^ntiquitus enim in hmentattQHib. voca.

bantur muUeres carmen Lugubre prxcinentes ad commouendii alios

(id^etum, co quodmulieres magis junt compajjiua qitam virt, &

idhucfii altquibus terrts. 4 Et ad eas . m hac arte.

5 ■M.itti.& ptO.Q.d.tempus Umentatwnts inliat.CAterapatent
'>iUteravjcjueioi,

6 Quia aicen.mors. QJ. nihil vakbit claudere oflia vel por-
'■" """''' Chald^tos, quiaafcendent, & intrabunt per fenejlras ad
'".nrhciendum iuuenes&paruulos.

l N ^'^^i^ ^^-^d.non erit quifepe[iat,idedfubditur.
» JNon glo.fa. Hoc diciturquiailli dercgno lude iuHabantfe
PJ^iJi^.i-biiid.tis rejiflerepartim per (apientiam dochiurn,partim per
Mt'i^"membcliatorum ,& partim per munitiones & dimtias in

9

10

SaraccnorSquiha t tiifper(os
bitant in Iblitudi- '^ «trcma
ne & qui atconfi "'""'*'•
funtincoma.Non
igitur debcf glo-
riari luda , fi ex le-
ge circuncifus eft.
Circuncifio enim non prodcft, nifi lcgcm obfernes. p
44 1 heo.Iduma:i quide ducetes genus ab Efau, circunci-
dcbantur, iuxta lege Abrahx data : Ammonita: uero &
Moabit9,vt uicinitate iunfti , xmulatifuntcognationo.
Qiii at ab Ifmaele,& Cethura defcederut,lcge maioru cir
cucidebat.Hoscrgo uocatcirciitofos facic,qapilosgena
ifi auellerc cofueuerat . At Aegyptios incole populi do-
cucrutcircucif. Coiun. atcisfuda,utrcprimcretarioga.
^ (4? Cap.

! '^''"g^t.gat^s ijia non valebunt vobis.

Scdinhocglo.:perf.

ocirc, (5cc. Cauendo offenfam meam & recnrrendo ad meum
''^»xtlium,z^rmhumanum.

^'^'^'^ aicsin:n.Dc propinquo. 12 Etuifi.Pc>-/7M«/fio«ew.
^"Pcr o.iifti incir.fntefuppMtiu carius,jiue prcpHtiii cordis.

14 Super

li

»4 Super Aegy.&c. Cumpunitione Iud£ popiAi (xpnnnt hic
punttionem aliquoru populorum,qui erant tts prjpinqui:& in quib.
hafjuerant Jiduiam de adiutorio,& ipftmagii fucrunt eis i n nocu'
menturn: propter quodexprimiturpunitio eorum.

15 Et fu. O. q. Ijii erant .Agareni defccndcntes de Ifmael fHio
.Abrahx, quihabcbant capiLlosrecijos, vfque ad atirem ad modim
piigiLim.hi Htbr<ieo /jjZ>t;«!-.Etfuperomncm angulatum an
gulo. Ltdicit I\a. Sal. quod per hoc intelligttur popuLus habituns
i'i diferto iuxta angiilum Inda^.

16 Quia omncs,&c./cac«<f,c^ ludici pr.tputiim coydis.Siit!-
dum autun,quod vbi nos habcmusfupra. Supci: O.q. &C. In lle'
br£o habetur : Super omncm incircumcifum habentem
prxputium. (>uia aliqui de populis lircumjiuntibus Iu(l.e.i,erai,e
cirtumcijim carne, fidicci Ifmaelitit & qui .Agarintfru Saraceni
dicuntur & jtmiLttcr Idurnai, ftcut Ijrnacl jilius .Abrahx, & Efau
fiLins Ifaac, aquibus def(enderunt,fueruntcircunicili:CSjicquan-
tiim ad circumufionem carnisfilij !jt..:l non prjccellebant ifios po~
pulos. Efl ergo fentcntia, quodjicut circuntcifto carnis non valebat
exiraneis,eb quod erant circumtift ineute pcr idoloLatriam,fic non
vaLebat filijs IJracL,qui hocmodo erant incircumcift corde:& fciu.
diim hoc Litcra qtif Jequitur : Quia om. &C. Sic cji cxponetidn.,
quod habentprcputium cordis, quantum ad circumcijos carne , vet,
preputium carHis,& cordis quantumadalios.

Gloford.&NicolaideLyra 6k

CAP. X.

Viite yer.
&c. Pro-
prii ad-
iicrs* cos
loquiiur.quicoclc
flia vcncratur:qu^
in (ignum pofita
fnnt annorum <5c
tcmporiim& mc-
fium & dicrum ,
ranquam ab his rc
gaturgcnus huma
num r&cxcaulis
coclcftium modc-
rcntur tcrrcna.
b Lif['um . Qiiod
dc idolisdiximus,
ad haercticos rcfc-

C A P. X.

Vdite ucibum quod loquutus efl do-
minus (upcr uos domus ifrael . Hxc di-
citdominus:IuxtauiasGentiumnolite
difcedcrc, &^(igniscoEli nolitemetue-

a ^HiiiK.na Upientia.

rc,qux timent Gcntes, quialcges po-

a «liuiilofunt. b IDcfifipiioidoloiuin.
& corruptibilis _ ^^

c 1 Maieiia vilii

puloi um uana: funt . Qma lignum de

a ♦Qni mort-ili^ iiiin. ,t.i':» facfrc non potcit.

faltu prxcidit opus manuij artificis in afcia. Argeto &jiuro

a TMirabilit pntent n idoloium, ijuxfff k- lUir iiuiipotdl.

decorauitiIIud,cI.auis6^malIciscompegit, ur non f difToI-

a «Q^^inrpulh.iindincmhibent.iuieni Vi.iaiitT'-J riul vi.le !V vitale.

uatur. Inrimilitiidinempalmxtabncatafunt, &c^nonIo-

a nVndeO .abent^cnonloiucmui b 1 F.iiio. crgoqu ii.o.t.t.

tfBumur. ad frsrctiroVrcfc' quencur,portata!tollcnrur,quiainccdere non ualent. No- f
ramus. Ipficnim d lueergo timeieea, quianecmale poflunt facerc nec bene.

ingCntia pcrmit- r «H.xcintXX.nonh.ncntur,K.ideTheodo.ione.nplcr,(qi.eadduntur.

£ tunt , & fimulacra No'n eftfimilistuidomine,magnus tu,&magnum nomcn 9
vanicultusde fuo e

cordeconfingunt. Iaaant.grandia,& quafircnfibusau-
rcis , & cloqueis ar£2;enteis impcritorum acicm , obrtrin-
gunt: quorum dogmataa fuisinucntoribus portantur,
in'quibusnullavtiiitas.quorum cultura Gcntium,pro-

prxa cft(5c eorum qui ignorant Dcum.

C .Argtnt,

C ^Ygcnt,& tturr

Hicrony. Vt ful-

1 gorc matcrix fim-
pliccs cccupct &

2 dccipiat.Hicerror
^ vlque ad nos per-
\ ucnit, vtrcligione

4 in diuitijs arbitrc-

5 mur.

(5 d t^nliteer^otm'-

7 rc.Solcntplcriquc

Gcntium,d.'cmo-
ncs colcre nc oft!
ciant,&alioscxc
rarc,vt proficianr:
vndc Vergi!iLis:y' '
gram hycmi pcc;
dcnijzcphins fai
cibus albam.
C 'hloeli lintidstu
Noncftfimilisti,
dominc,Dcoriin-,,
fcilicccqui abh«-
rcticis finguntiir
^ Theodorctus. Diflbluithicfupcrbiamludceoruni
quia nondixit, portiodomini,populusipfius hcob: lc,
Dcum omnium vocauitrcgcmcundarum, prsdiccn
agnitionem Dei gentibus euenturam.

^ a Tuum

NICOLAVS DE L Y R A.
C A I'. X.

* I ^SU5[9/I VditcHcrbnmquodloquutuseftdnsfiipcr,5cc.

jp^^ Vo(u]uam loemias d.floiauit pvp:t'.; uialuian.yhrc conje-

i^M qucntur rcuocat eos ad pcsnicemiam.Et prinrJ renocateos

a jeruuute idoiolati ijc, fecundo a tra>:fgre(JiOfie k^is iiuina r. feq.

Trima in duas,c\Hidprimb ponitu r dicl^ reuocatio,fccundo aiflina.

Diuifio. ^o™»» punitio,tbi; Qong^CQSXVrimaadhucinduas^iiuia primnpo

ninr reuocat'opopuU,faundodeclaratio di^iytb:: Qiua lignum.

.Ad intcUtgentiam prirnxpmis , [tcundum cjuod Genales credia...

tuntcorpora cceleflta effe anmata , & non folum effe animata fed

Eri^r Gcnti- habere aliqiad diuinitalis , & ftc ex l^bcro arbitrio infiuere in ifia

lium circa inferiora ad caufandum (jfedus profperos vtl ad'Uifus hominibus:

corpara cale ^ Heo datiterunt ea placare facrifiijjs & oblatiomhus:& ifl'id cfi

C f''lf>^f»><]t'^ vt dicit Damafcenus ccelt inauia funt , & infmfibdes,

&fic agtiu in h£Cinferiora ex neccffitate Mturx:& fic offcrre cis

munera ad placationem extimore effc^ivm efi erroneumytrfnper

iiitiofumad ntololatriam perti>iem:& quia ludxiin hunc ertorcm

inciderantfVt patet ex fupradiHis.j.cap.quod faciebant placentes

reginx ca:li,id£b ab hoc errore reuacat eos lercmias, dicens,

■3, luxta vias Gentium.j. le^^es &/iatuta earum.

Nolite dif. Scilicetidololatriaw.

Et a Ggnis Cocli.». a planetis & conlicUationibus diuerfis.
Noli.mctU. Scilicet rnetufnptr/iiiioju modo prjediclo.
Quia lcgCS pO.va. (unt. Qutbus (iatuerunt ftgua cceti placa-
re munnibus, vi di^lum eli,pcr hoc tamen non exclndhur meius ra
tionabilis. Licet enm corpora calefiiafint agentia de necefjitate,ha
bent tamen virtuttm immutandi tlcmenta , & compofttaex eis ad
diuerfas qualitatesiex qiab. difponuntur humana iorpora ad varias

iiifirt/ii-

ilia.

4

5
6

infiintitatcs. 'sicut exdominio Martis cholera accenditur,rx(]U3a
cenfinne non fulummodo corpora difponunturai infirmitatem tdi
quam,fed etiam appetitus fenftttuus ad iram:ex quo fequuntur yli
rius lites & diffenfiones,ed quod bomines,vt in pluribus fequum
fuaspitffioms. Soli autfm fipioites earum dotntnantur per rationi
Timir aiitem fjomincs conliiijtiuos efficit , vt dicit Vly.lofopus.i
P\Jjcto>icx,ad prjccauendum de tnaiis fitxris: & ideb timere a cari
confiellationibus ad hoc qnod humi cvnfulatdc habendo remedi
contra difpofitiones ad infirmitates corporum & malaspafftones,(.
alia buiiifmodi qu.f poffunt ex influentia cceli caufari, non efl w.i/j
fed licituni & honcdum & fccundum hoc dicit Ttoltmxus in cen
loquio fuo, qiiodfaplens dominabitur aftris : inquantum prouideb
ftbide remedio contra cffcBuseorMn,

7 Quia lignum . Hic ponitur dcclaratio diBi : Et diuiditUriMt.
dnas panes,qutaprimb ponittir ilia declaratio,(ecundb inftrturqi
datn t onclufto ihi. Sic ergo. Dixit enim leremias parte pixcede, :
t!,qtod leges popttlorum vanicjunt, qua:funt de idolotatria , & h'
declarat hic diffusi oficndens, quod idoia nulUtrn habeant viitute
iuuaiidi vel nocendi hominibus: fed magis tconuerfo, qiiia lyomiii
faciimt idolaper artem,& pnffunt ea di(fipare:& Iwcefi quod d.

tur . Quia lignum de faltu pra;cidit opus manuum arti
Cisin afcia. Et patetliiera viqueiiji.

8 In fimi. pal. fabrica. funt. iliwd cxponitur vno modo, cf
/icut arhor pai<n£ ceUt.i per arcem non habet aliqnam virtutemj
ciendi fru8um , fic nec idala lubcnt aliquam virruttmfaciendil
mm vel malum. ^lio modo,quod ficut palma crefcit in altum v
Uite naturf fic idoUim metallicim erigittir in altumvirtM arti.'
0- non prnpria virtute, & ideb fitb ditur, i

9 Non cft fimil.tui dom. '>l»ia omnia agispropria virtuti
nidlo dtpendenSf& ideQjubdiiu,-,

' • I Qjtis

M 0 V^_.A L 1 T E T{.
\ 1 ^udite refl: dom. Poftquam Icremiasluxit populi fui
pcccata rcuocat eu a fua malitia, &prim6rcuocateuni
ab idololatria,dicens.

2 luxia vias Gentium noli difcedere. Et fubditur caufa cum
dicitur.

6 Quia legespoptilnr.vanxfunt.l^im inducimt ad feruien-
dum idolisquxnihil funt,vt dicitun.Cor.8.(5c fubditur
ratio cum dicitur.

7 Quia lig. de fal. prf. Moralitcrpcr faltum, cuius ligna
iunt infruftuofa , fignatur qua:libct congregatio qua: in
pluribuscaretbonis operibus: quodaliquandocontin-
git in rcligiofis & fa:cularibus .-Igitur lignum defaltu
accipitur , cum aliquis infuffioens fccnria pariter & vi-
ta,adccclefia:rcgimcncligitur velalTumitur, vt indc
fiat idoluni. Dcquodicitur.Zachar. ii.d. 0 panor&

idQlm

idolum dcreliuqiiens gregrm.

] opits ma. artificis. Talis cnim promotio cfl ab homii:
bus,& non a Spirituland^o.

f .Argent.&au. d-cojl. Qjia talcs promotorespron'1'
ucntcum adcongrcgationcmauri,&argcti, vthabei(t
partcm fibi.

t Clauis i3 malleis,&c.TtAcs cnim promoti non ftan ji
flatu paftorali pcr virtutem inteUcdualcm vcl moralij'i
fedperpotcntiam tcmporalcm.
8 In/imiliti:. palmxfabri.funi. Nam qiii plantatpalm |a
non comeditcius fni(5lum , quia communiter mori r
antcpalma;frudificationcm. Similiter quipromo
prxlatum inutilemnon pcrcipit inde fru(ftumdulc
mcriti, fed amarum pcccati.
\ "'o>w./o/.Na apromotorib. inc5ucnientcr fufictan
\ Quia incedoe im valtnt . Scilicct per viain morum.

I I DoBrii

Ui

leremia: Cap. X.

662

/ a Tuum f^.*?. Qoamuis hxretici iuxta fapicn tiam mudi
quedeftruitunfibi.fapicntes vidcantur,tn in oibus rcgms
ccclcfiamlacerant,nullus fimilisdomino. VndtWcruam
faptentkmfiplcntum, & prudentiam prudtntium reprobabo.
b inuolnJe Thay.ajfht.Alitc!: non decipit,fallitasinuolui

i.c.

(de qua diftum cft: Ten-a es & in terram Ibh ) ncccflariam D
habcmus fortitudinem Dei.fincqua impofiibilccflcxc-
qui quod repugnatcarni . Cum autem mortificatafuc-
rint membra fupra terram , tuncparct fpiritus volunta-
ti.Spiritu enim fafla carnis mortificantur . Dominus er-

»r

tur,vcntasapenr.
4c Tiieodorctus.
Tharfis appellat
Carthagine. Eiuf-
inodicnim argen a
tum maxime lau-
datiir.Etproculdu
bioetia nunc qui
ifludentopibuSjA-
fricaminquirunr.
"uDijc OphiropKs.Vnu b
jdefeptcmnomini

a f Ptiacipium rapientiztimndntnini.

tiium in fortitudine . f Quis non timcbitte 6 rex Gentium. i

n f In vc;itaie decor,in men.aJoiUjpiiudo. -

Tuum eft cnim decus inter cundos fapientes Gentium , &c^^
invniuerlisregniseorumnulluseftfimilistui. Pariterinfi- 4

«iSimuI.

pientcs 6cJatuiprobabuntur,dod:rina vanitatis eorum li-

3 *Vile. o fsimiiisargento eloi]ucntii venuftate. c 1 Veiboium artilicio.

d f Indiiregiofccun.iuin Iprephum , vcl quodlilictniaie.

gnum eft,qrgcntum f inuolutum deTharfis affcrtur, & au-

^V-IOph.z

busquib. aurum c rum dcOphiropusartifici.s,8^manusaerarij,hiac}'nthus6<.^io

a f Put..uue;.pud _cumenim (tulii lunr. f Alias lapientum.

11

purpuraindair>cnta eorum. Opus t artificum vniucrfa ha^c 1 1

1 llla mendacia. *t Illa luortua. I^

dominusautemDcust ucruseft. JpfeDeusviuensjS^rex 14 Siergonon habct^^^'**-

flJ» inntoria. ITetreni. »5 Dcum patrcni &

fempiternus. Ab indignatione cius commouebitur terra, &C filium dicentcm.

^N.riopuiu.. .).-. Ego & patir apua^^

nonfuftincbuntGcntescomminationemeius. Sicergodi- '^ cummanfione Jacic' """ '^"

a IFalisdijs .ftad.cendalunt. I^^WW, &SpiritUm-

cetis cis Dii qui eoclos 6c terra non fecerunt,pereant de terra, ^ ^ fanftu, vere defcr

TPattr. a IFilioqui Ue. v.rtu» & lajueniiad.ciiur.

'apud Hebraeos ap

pcllaturquoddice

ircpoffumus obri-

jcatjzum,y t in fupcrfi-

Jcie t pateat quod

iintuslatet.

d hlacynthuf &

furpura, &c. Vt fu-

pcrficiem intuetes

dccipiant,duc(eli

fibicoloremoflen e

dunt, & coeleftia f

promittunt.

e Cflf/ojdr roTJw.QiiJE cooperatoresChrifti,quidij vo

cantur&domini , perdodtriuamecclefiafticam partim

fecerunt.

•jf Theodorctus.Nam Dci proprium cft crearc,non ab

alio crcari . Ideoque fi filius eft creatus, non cft Dcus. fin

vniucrforum eft opifex & conditor , re vcra Dcus eft.
,,Jf iliifacir. Origenes Dommusqui facit terram in for.
lut &c. Tres quodammodo virtutes Dei afllimens prophe-
-v'»ta,fortitudinem, fapientiam,prudentiam , vnicuique

propriaoperadiftribuit. Fortitudini terram , fapientix,

orbemtcrrarum,prudentia:jcoelum.lnnoftra ergo terra

(de

go facitterram in <^e"- 3-^'
fortitudinc fua ,^"""''""' .
quam ( ficut icri- i„b. .,6.6.
ptum eft in lob)
ftatuitfupra nihi-
lum, quoconftat
infortitudincDci
immcdiatcmundi
tcrrxlibramfufti-
neri. Venia& ad
orbcm terrarum
qui Gra:ce oWftsVw .
hic dicitur, ideft,
inhabitata . Scio
animam inhabita- 1 induflrioru
tam . Scio dcferta.

ta eft.Habitata aut

&rde hisqu^EfubcosIo iunt.t Quifacitterrainfortitudine t eftquxDeoplcna|r„fr.y,.b.-
^ eft, & habet Chri pfai.jo.d.

ftum& Spiritumiandtum. HincDauid in Pfal.confcflio

nis: Spiriti4 principati confirma mc. spintHm re.m.in vil.^pinttm I-uc. tp.c.

.ft.ne aufer.a mc. Haic autem in approbationcm huius rei ^^^'^' ^'

diximusjquod habitata,i. orbis terratum.in fapieriA Dei

fabricata fit.Sapietia.n.auxiljatur iufto fuper decem po-

teftatem habenti ciuitates : Sapientiam Dei & difciplma

qui abijcitinfoelix eft, & vana fpes cius,labores inlcnfa-

ti, & inutiliaopera.Laboremuscrgo vthabitataanima

noftra Dei fapientia erigatur.Cecidit enim de fublimi ve

nicntib. nobisin locummiferiarum, ceciditpoftquam

peccauimus . Denique quiCunq; vcl quidquid eft in ifto

<^' orbe.

NICOLAVS DE LYRA.

I Quis non timc. Quafi dicat, mUus eft^qui tc non dcheat ti-

mere.

1 2 Tuum eft enim. Idefi,honordebetur tibiab hominibus . In
Hebrtco habetur: Quia tibi vsniet,& fubinuUigitur, tjuicunque fa»
piens adte honorandum ,& fic esl eadem fentcniia,jed translator
pofuit clarius transferens fenfum cxfenfu, & no rerbum de verbo.
i lntztQ\xnXz..ApudomnesenimC,entesfapientesfeuphilofo-
phipofueruntvnam caufam primam hominibus prxfidentem,& il
Im dtxerunteffc Deum Deorum,& illum prx ca:teris honorauerut.
Verumtamencum vulganbus hominibus vtcommunitcr adorabat
iiola in templis,ideo fubditur.

4 Pariter incipien. & fatui pro. Dicuntur autem hic infipien
tes, idolorumfaBores, &fatui corum cultores : & vtriquc proba-
hunitirudefi,reprobabuntur.

5 Doftrina vanitatis toinm.i.doBrina qua afjerunt idolum
ejfe Deum vana efi,ideo fubditur. ^

<^ Lignum cft.S"cj//ce; idolum interius fed ornatum auro & ar-
gento exterius,idcdfubditur.

7 Argen.inuolu./nwe^Mo/^aifWj-.argentuni duftile dc
Tharfisaffertur. Qui:i ibi inuenitur argemum dudilius.

8 Etaurumde Ophir.j.l{eg.g.nominatur locus t(ie Ophlr,&

ibi

ibi inuenitur aurum Valde bonum.

9 Opus artif. Supple eii idolum ex ifiisfaSlum.

I o Hyacinthus & pur. &c. idoUs enim aliquando fiebant ve
Jies de tali materia.

II Dominusautem.Ca'//eJrrfn'.«. t
12 Dcusvc.e^.lfiiautemfalfi.

I j Iple Deus vi. Ifii autem carentes vita.

14 Ettcx Cem. ifii temporaliter faiii.

1 5 Ab indig. &c. aliquando indiaitur a Deo terramotus pro-
pter hominum peccata .

16 Etnon fuftine. &c. jQ^* interra:motu aliquando fubitd
moriuntur.

1 7 Sicer. Hic ex pricdi^is infcrtur conclufio,fcilicet quod idola
nonfunt vencranda, fcd magis vituperanda , & hoc cfl qiwddici-
JMr.-SicergO dicctis,6i.C.l{ab.'!al. dicit, quodhoc efi principium
literamiijii a Urctrna toahimtegi Iuda , &illis qui cum coiam
erant in Babylone , quia de cOnfilio lcrcmiafe tradidcrant regi Ba •
bylonis,vt habetur.^. l\eg.i^. vnde& Chald/iice fcribiturab hoc
loco.Sic ergo dicc.c^ fque ibuQax fub coclo funt. incluftue. Et
efijei<ju ficundum l{ib. Sal. Cutn Babylont) inducent vos ad idolo-
latriumfic dicetis eis.

1 8 Dij qui coelos & terram,&c. Et patet litera vfque ibi.

■Jr I Advocem

1 5 poBrina . Hic moraliter arguitur doftrina curiofa,cu
aicitur.Doflrjna ^anitatis eornm. Scilicet multorum Theo-
logorum qui magis ftudent curiofitati quam vcntati:&
cummaioripondcreallcgantautoritatcs philofophi, &
commentatoris,quam didanoftri Saluatoris.

^'giumeflargentummuotut. Talisenimdodlrina^ficuc
iignumandum caret humorc dcuottonis, & cftinuolu-
taverbisornatis.

Jiir '^A V'^^-f"' Tharfis,cxplorans gaudium interpreta-

ccr^ vr^r '^f §"a^«lo^orcm vanum qui non quxrit do-

vtiua,lcd magiscuriofis auditoribusplacentia.

8 Et

8 EtaurumdeOphir. Quod intcrprctatur radians , quia
non curat de ucritate , fed magisdeappnrcntia famae.

9 Opus ariijicis & non Dei. Quia taiis dodrina non eft ex
iriftindu Spirituflanfti.

I o Hyaciiiihus & pnrpura indumentum eorum . Nam anhc-
lant ad pontificalcm ornatum.

II Diumnus atitem DrHf.Hicoftenditur diuinavcritasiux
ta piEdidorum fa!firatcm,ut oppofita iuxta (e pofita ma
gis clucc(cant,ide6 fubditur.

•f Dominus ai4tem Deus verus esi. In fadis & in ucrbis.
f Quifactt terram infortitudinefua, (Sc Idcft.tcrrcnos prin-
cipes ad dcfenfiopem bonorum , & punitionc malo-
rum.

f I TrxpMrat

i(>l

Glorord.& Nicolai.de Lyra i^^

t fiabiliHit.

^ orbc.antcCTcaioncmcccidit. Omncscnimcomumus
A pcrpcccatum .norbcmtcrrarum^cddommii^clcuauit

iacentes & in prudcntia fuacxtcnd.tccrlum.Non torti-

tudo,n6 Sapicntia in coeli cxtcnfionc allumptacll.yndc

Donunu$lupic,.i.afH»daHH tena,prxparami uitcdos prudcutia.

Eft CrgO aliqua .«XXac««i.otb«m. b ,rilio.vnde:1prccnim<iixi..&f,a.fum.iprcm»Bd,.Scc.Io

fua,t prxpirat orbcm in fapicntia fuaA prudcntia fua ex

. ,Smni,do.'»rmad,,m,n.d.c,«:ca,bis.,u,..^ndc:.'luu..m.oh.;..n.mrcgKgl.x,.Dcu^

tcnditCGclos. Advoccmfuamdat mukitudnicmaquaru

.,Oc,u.bu,J..nd...num.p.*c MNon,c.nfulib^^^^

btai eo.m paupt.c» rp....o. quo. .p. eU le K. ^^^^ J,,,.,^,,,,; j,„^„„, f,,,,^.

in ccelcS: clcuatt ncbulas ab cxtremitatib.icir^-Fulgura 2

u, ,,i„.|a.bu5omncslunt.l>rr.uri0picnvi-\rcic.,rx.U..,.o„.. J

c inpluuiamfacit,&:cducitventudcthclaunsfuis.Stultus 4

prudcmiaDciqua
nolocxtraChriflu
rcquiras. Omnia
.n. quc Dei lunt
Chriftuscft. Ipfc
cft lapicntia cius ,
ipfc fortitudo, iu

tnub^ctth.. ftit'a,fana.tas.Ipfc
Sap.j.c ctiam prudcnta.

Deus.n.liect Scd di vuum fint

vnus diuerfit

a
b

vnus diuerfis j^ (ubiaccnti , pro d fa/tus cft omnis homo a fcicntia lua, contulus clt ois ar-
diucrfis vocabulis

gmtiacur.

" lactus ciiomnis iiuiiiw.i'-*'-"'-"» '*•-:» ---

f tifex in fculptili , quoniam falfum eft quod conflaujt, bC 6

nuncupantur
liud. ' '"

^ picntia.

tia.Qri n.fapicntia

dr,dilciplinistchu

nianarumdiuina-

rumque rcrumin

flituit . Qn iufti-

tia,diftributor,&

iudex mcritorum

fignificatur. Itacr-

coprudentia cius . ., • 1

hic.ntcUi?c,cumdoarinacft&dcmoaratiobonarum

autmalarum rcrumaut ncutrarum. S.cquenuccoeUim
^ r extcndillc dicitur in prudcntia fua . vndc : Exundi vaba
IZ^i'!^ ^<^^^ «onotm>d.lUs. Aftcritcnim quandatii cfte verboru
««'« extcnfioncm,vtcceli. vndc: iiutexta.d,: ca-l.rr.OcutfeU..r,
PWioj.a. Extcnditur.n. animanoftra,qua;pruisfueratcoiitraaa.
Qui autcm coelcftcm portant holem, cocli lunt. J>i.n. ad
pcccatorcm dicitur.7ena c^cr 1« tcrra '^'/-Cur non dica-
Gcnjd. ruradiuftumCoclumcs&incelum.b.s?Antfiproptcr
coyciimdreiquiportatimagincmcoyci: lcnacs,&in
tcrram ibis:Cur propter ccclcftcm ci qui portat iiT>agme
j.Cor..j.c. coelcftisnondicatur.Coelumcs,&incoelum .bis?Vnuf-
quifquc noftrum aut coclcftia fada habet,aut terrcna . St
tcrrcna lunt.ad cognatam fibi tcrram deducunt cum qui
Matth.*.f. thefaurizauit fibi in tcrra,& non in c?lo. Si vcro c^kftia,
C thcfaurizatore fuu ad propinq fibi rcgione lubuehunt.
a 'Nebutas . Qux noucrunt.f. qmbus pluu.as tuipcndat
f*»''-'?; & quibus impcndant . Moyfcs quafi nubcs loqucbatur.
iZZ' qui diccbat; txpctlct tcrra,vtpiimiam vabu mc^.Et Ila.as:^«
dt calum/s aHrihns p(rcipt tena qnta dorninus Iwuuius ejt.
VLU.9.C b ^b extre. Qui vult in vobis primus cfle , fit ommum
nouiffimus. Al.tcr cnim ncmo fit nubcs.
c Fklgura m pLu. Origcncs . Fcrtur,quod fulgura cx nu-
bium vcl imbriu colUfionc gcncrantur.Sicut ex duriori-

bus

:, 8<f6pus rifu dignum.In
porc vUitationis lux periount. Non eft his fimilis

• '^:;:^^:^^^^^^^^ ^^^"^-^ ,u,dltcauscU in .,cov lfcnrucc.„cns

Xrfic«ft g nonc(lfpi.i.usinds.yanar;int
tia.aliudiufti- h tcmporc viiitationis luas peribu

7
s

9

lo
it
II

4

o \i»ui .U.M..". ^ . Dcu,n , l<'l'.,u.nflthitcai.a.i5 ■>us j

pars lacob . Qui.n.formauit omniaVpfe eft,& ifracl vii ga ^

r ^ tS»baoih fO^Ictufa,...!. j

hsrcditatisciusrdominuscxercituunomenilli. Cogrega 15

fAgtis a ^rMlint -m.quidil"n1'nimhabc5 contulionedig.iumrft. _ jg

dcterra tc6fufio'ncm tua,qua? habitas in oblidionerquia ,7

bus filicibusfibicomplofis mcdiusignisclabitur.Moy- D
fcs nubcscrat,& Ic(u Naucqui duni Iibi colliduutur,cx
fermonibuscorum micantfulgura Icrcmiasquoquc&
Baruch fibi coUoqucntes rutilantia fulgura nnttunt.
d EtcdMitventumdethtfjur. Idciu vcntiqui terraspcr-
# flant in thclauris

Dcinon funt,qiiia
natura corum ma
nifcfta.fedfuntthc
lauri vcntoru,id-
cft,Spirituum:Spi-
rituiiandus.lapicn
tia:,intcllcdus,fpi-
ritusconfiljj & for
titudinis, fpiritus
lcicntije&pictatis,
& ipiritus rimoris
domini.Hiautciu
thcfauri lunt iu
Chrifto abicoditi.
lude oritur vt ali'
fit fapicnsalius fi-
dclis&huiulmodi
^ Thcodorctus.
Thcfauri.n ipfius
funt voluntascius.
Quiu ip/e dixit & fa-
^iajuncipfe mandauit
^ creatafunt . Etom'
nia quxcuncjue voluit,
Dcminus fecit, in cnk
& in terra. Vcrus crgo Deus horum ommum cft opifex.
e j'f«/t'<.c.(.Stultuscomparatione Dei. Stultum.n.Dci i':
picntiuscft omnibus hominibus fapicntib. fcilicct, Infa
tuauit.n. Deusfapientiam mundi, nonin fapicntia fua
Non cnimpotcft fapientiamundicapcrcfapicntiaDci
Non cnim dcdignaturfapientiaDciadmundifapicntii
conuinccndam tota dcfccndcrcSedmodicum quidnc
ccftarium fuit,quod fatuumDeierat.Omniacnimcon
traria afl^umpfit Dcus,vt contrariadiflbluat.
f f.i/.r^.Origenes. Quodordine fuo fingit.Falfumcf .
enim quodconflauit,ficut ftulruscftomnishomoafcii
tia,ftultuni ctiam cft quod facit.

g Tivn eli ipi.in.Nounda m quod in hoc ca.vcntus & fp iic
ritusvnonomincapud Hcbraios appellanturruah.
h yanafunt. Autenimruftica funt vtlignum, aut pul "
chro fcrmone tinnientia,vt argetum,aut dc propno icn
lu fimulatamentiuntur vtaurum.
i In terhpore vi. Ad tcmpus valcl hxrcfis, vt qui proba
funt manifcfti fiant Cum autcm vifitat.o Dci vcncrit.i i'^'
oculuseius cundarcfpexcrit,omnia conticefccnt.
•}< Thcodoretus. In tcmpote vifitationisfuaspcribun
Nam Apoftolica pracdicatioprorfusdelcuitcorumm

moriam.

k iovgreg. prccipit Icrufale vt quidquid fubftatiJE for

1^1 habet,

nen

NICOLAVS DE LYRA.

■4« I Ad voccm fuam dat, &c. Scilicet acreo, vbi vapores hu-.
niidi condenfantur &nubes in pluuias refoluuntur.
1 Et deuatncbulasad cxtremitatib, tcrras. lde^,a mari
Occano,quod f . rminat tcrram habitabiUm:indc enim ekuantur ne-
buU pro maiori parte.

3 Fulgura in pluuiam facit. Quia refoluth in pluuiam nubi
busfidguracefjantquxprocedcbantcxcis.

4 Et cducit vcntum dc thefauris fuis.'.rfe locis occultis.

5 Stultus faftus cft homo,&c. facicndi idola & colendi.

6 Vana funt,&c. Idcfl, derifioHC

7 In tcmporc vifitationisfux. .A Deo.

8 Pcribunt. IdoU & idololatra.

9 Non c ft h is. Scilicet idoUs.

10 Similis

10 Similis pars l^i.Scilicet ipfe Deus,quemfolum coluit.

1 1 Qui cnim formauit omniaipfc eft./'. Deus lacvb.

12 Et Ifracl.(.pop;</«i^/i«J'/.

I j Virga hocre c ld(fl,pars vel menfura inquatum elcgit tu
Jpeci-tlitcrLd culttnnjuum.

14 Domi.cxcr. ld(fl,angelorum.

1 5 ' Nomcn il. £t non ahcri . Homines enim hene dcminani
huminibusjed no» angclis.

1 6 Con^^rcga. Htc confcquenter defcribitur obflinatortm /» '■
Vto , C5? primo quantum ad lud£os , fecundo quantum ad extranc ,
ibi Eff u ndc. Circa pumum d/c/rtfr.Congrcga. de tcQ^l.vci t
tibiconfufiocx vnimrfispartibus.

17 Qiix hab.inobfi.(.r« lerufalem qu^ obftdebaris a Chald> :
& lotiuitur de futuro pcr fnodum pr.tfentis propter certituiinf

prophetia. „

"^ '^ ^ i Eccej

f t Traparatorbcm. Idcft ccclefiam.
t /»/apj«;rM.f.Euangclica,& non philofophica.
t ft/JrMii! ntij /«.j, eTf.Ideft, homines conicmplatiuos
cxtcndit ad praxim regiminis ccclcfia; proptcr populine
ccflitatcm.

I »4d voccmfuam. Ideft,fanarum dodrinarum.
a Lt cUuaiiHbulas.i.pixdiQilOKS ad pr^dicandum, dc

quibus

quibus dicitur Ifa.6o.b. Q^tii funt illi qin -"t mbes volint?&r

3 Fulgu.in p/tt./dtJr,i,tormcntadiuinituscomminata t
farcfacitperpluuiamlachrymarum:cxcmpUimdc^"t
uitis pocnitcntiam agentibus ad lonE prxdicatioiKi

4 t.t edu. vcn. de thij. Juts. Ltcft, multiplcx Spirituflai
donum dc fapicntix fux occultis.

5 sttiltus faHus cil om. &c. Nam ad talia pertingere i
poteft fcieniia humanitus repcr ta.

5«r

^

I

eremiac

CaD. X.

666

tritione vocat pcc-
catun),va:autcfup-
piicium . Ncquitia,
inquit, tuamfccu-

y

ficnutiiuntur. Aut
Syrenes,r quedam
monflra, &diEmo-
nuphanrafmara. t «inuenia,

h .«oe.c.Erub5-;:iSir
lcat qui aiunt vnu- mifliirum.
quemq; fuo rcgi ar-

|habet,invrbcmmunitifnmamcongreget,&Iong«obfi ccclcfiaeinfolitudineredigJtur.QurEomniaculpapaflo- D

\ dioni prxparet ahmcnta.Non enim Deus ficut pnus 16- rum fynm,qui flulthegemm, & dominum no quxfierunt

gcpoft futura minatus,fed ftatim futura. g Dracomm.yd StruthionunrSimmachus.Syrenarum.*

a ysmihifuptr contrhwne. Coqucntur lerufalem qu6d Vt prohominibus habitent fcilicet draconcs , & omnia

vehcmeritcr afflida fit & plaga infanabili. vcnenata : Vel ftrmhiones, qua: fohrudini familiares in
* Theodoret.Con- dcfertisnafcuntur

»lNo"«''us. bTAterrsfua. «:Quafifimda.

hxcdicicdominus: Ecce cgdlongeproijciamhabicatoies ,

. 1 » . ^.Il" vibemfcilicet tffugtrf iion v.iltn:es.

t(?rr^,in hac vice,& rribulabo cos„icatvtnon invicniantur. 2

ta eft pCena , & gra- ■ l • r • • '^ ''"^* lefulalen culpam fuam confireniii.

uiffimam plaga ac- a V? mihi luper contritionc mea,t pcflima plaga mea. Ego ^

raw. cepini, !• • i m • r 'ifjtienter. tv .rjmDc.fu'Hnct.o. 4 qucmq- fuo rcffi ac

b Tabernaculum.Pla autcm dixirPlanehscinhrmitasmcacft, &pdrtabo illam. 5 bitrio. Noeft cnim Pfai j*d

gitlcrufalem tam cH,.i-,,io. ,^,qui,peccauieL ^ T.icu,tentorii. , ^ hominis via cius ,

facilcm fadam fub b Tabernaculum meum valtatum eft;omncs funicuh mei di 7 &c.vnde Dauid • J

uerfioncmfuam,vt . ,. . . ''""'T- ^ r ^.ra v, dommog.eiJushornms ■

non moenia cruti « rupti iunr,hhj mci cxierunta me , & no fubfiftunt. Non eft 8 <//./?««*.

fcd tabcrnaculu ab- V''''* i'"^'»'*""'" me.ac murorum i.iciat fundamcnta. i), 'fhcodo Nunqua

latum pmes. qui cxtcndic vlcra tentorium meum , & erigat pdles meas: inquit, dns, irrupif-

£.A, ^"^OdOFCfUS. TMei= iiiia. J5Frincio-s.(]uorum cu'pjpjpulm diii.er»iiut. fct lllc COtta UOS tC

&ftTabefnaculiimvo- d quiafftultecgeruntpaftorcs, & dominumnon qusficriit: 9 volente:& fi irrJpif
Gat,Honmodotem _ *■ ,Popu!u.. ^ 10 fet.ncquaquam^-

piuradiuinui^,fcdc proptcrcanomtellexcrunt, &omnisgrexcorumdifpcrfiis u fpercegiiretqua-de'*
ctiaradomos&tur ^, opheia io<,ui.nr. t«>tyionijven.cntis. ^2 crcuerat^nobis opi-

r« & porncus- ell Vox auditionis cccc vcnit,& commotio maena dc terra ' ^ tular '

Elnonfublljlnt, ^ a1H»^.»,or,bu,m,rrfefti,. ^ H SciO

"" '"''^' aquiIonis,vtpdnatciuitatesIudainfoIitudincm,&:habita

res
c

Neq.enim in Chal-

daeam iraslati fnnt, g ^ , ' ^ r t • • ^V"''^

fcd niagna pars co- ^ culum draconuni . Scio domme quia non clt hominis via ,; ncillcexioat anobis

tulante dextera tua.

enim quz acci

derintSennacherib.

Sed obfccramus tc.

rura intcrfcda at-
^^ qucdeictacft.
vfc j d Stuttiegeruntpa- ^
• ififcrM.

* Theodorctus.

Paftorcs vocat rc-

- Iges.&facerdotes.
Hifiquidcm,&illi

- icrrorem prouoca-

(uerunt.qusEclarius

clocetRcgum& Pa

ralipomenon hifto

ria.

e Grir;»-. Hieronym.
Lxx. pccora. daod iuxta hiftoriam ftarc non poteft: In

«a <tamlongacnimobfidionepecoranon duraflent.

a I* Theodorctus. Proptcreaomnis pafturaeorum non
intellexit.Hoclocoiwideft, pafturam vocat non her-
bam,fed ouilia,& aitimprudcntiam paftorum fuifle cau

a jlamerrorisouium.

!* ■ li f"^. '""''""• Harcoiaqujc priteritus & prxfcns fcrmo

di Idefcribit ad pcrfecutionis ccclefiaftica: tempora refcra-
mus quado tabernacula domini fubucrt unt,& habitatio

ccclcfix

a^^Babylonii.tcdmeimeiiti.Sctuac indignationif. bf Huic confonat

Oauid:Dnmine ne in furore tuo argu.s me,Bnue &c.

uauia:L)nminenein turoretuoargU)sme,Brnue&c. P^UaS impietatiS,VC

eius^ncc vf ri eft vt ambulet,& tdirigatgreflus fuos.Corripc rum tu ipfe crudias
me domine,verumtamen in iudicio,& noinfurorc tuo,nc \j !]Snc^Porr6pe?fi§-

force adnihilum rediga/mc.tEOclndignationetuam " dSa^unt! &'qu J
lupcr Gcntes,qu*Enon cognoucrunttc,&fuperprouincias ^9 fubiiciuntur, dau-

a^<iuafi.Ttadidifti nos vtemendaremurrili, autem aggtauauctunt iugumluum. necatatj.nccfexui, -° fulam hanC.5"«'o Do-

necd,gn„ati,ncclocopcperccrunt 2 1 WW , nOn fubiiCCrC i''*'"'''*"'"-

qua: nomen tuum non inuocaucrunt. Quja comcdcrunt 22 libertatcm arbitrij
lacob,& deuoraucrunt eum , 6<,confumpIcrunt illum, & t ^^ "*^^'''' f^ruituti na-
decii5:eiu.«;difT^nniipn,nr 24 turali,nequeres no

ftras fatali neccflHta
tifubmittere,veru
difcrtc nos doccrc , quo pafto dns Dcus totius mudi gu-
bcrnacula tcnct,fuppeditansbona,&corrrpiensiufli. p
1 In iuditio, ejr non infurore tuo . Quafi quje patimur iufta
funt&maiora mcremur: fcd corripe vtpatcr filium,n6 Heb,i» h
^i?iigzs\tho^\sinim\cnm. Cafligasenimomnmfiliimque
recipti, & omni dolore , & flagello emendas lerufalem. pfaLyi.b
Gentcsautcmquaenon cognouerunt tc noniudicium,
fed indignationem mcrcntur.

^CAP.

decus eius difiipaucrunt.

NIC O L A VS

D E L Y R A

1 Eccc ego lon.pro. &c ^nte enim captiuitatem Bahylonis
di(jui de regno ludx juerunt captiuati m propinquis rcgionibus: vt
in Mgypto & Syria & ftmilibus ,fed Babyloma valdh longh diHat

2 Ita vf non iu. Scilicet ab amicis fuis.ln Hebr^o babetur: Ita

v t inueniant, jctlicet panam debitam pro peccatis fuis , vt diat

llojfa Htbraica,idedfubditur.

5 Va: mi.fu. Loquiturfubperfona lerufalem, feu popuU habi-
tantisinea. " j 'j r r

5 1 1 anc hic in . iden,pcma iiia procefitt ex culpa mea.

6 tt portabo. ,\lihi a Deo iuflh infiiHam.

? i^ j"^^"*"'" '"^"'" v^f^tdeft,templum de quo loqui-
twaamodm tabcrnacuUMoyfl , quodfumbus extendebatur , &

O • "f^'i '^'^»'"'^'^'^0"^ ^' i" captiuitatem du8i.
?o Sl^ ^^^"""^P^^®''"-'-/"'"'"/'" ^ftcerdotes.

10 ttaommumnonquaE. Vcr debitum cultum.
, ^l^optcrcanon imd. yerbaprophetarum.

11 ^tomnisgrexe.»<if//,/)o/>«/Hr.

A y "P'^-^*?'"'''» otciftone,partim captiuitate.
4 Y ox audi. Huia a parte ,4quiloms intrauU extrcitus ChaU

dicorum lud^am ad deuaslandum eam , .

1 5 Scio domine, quia non. idefl, noneft in poteflatehominis
recie ambulare in via lufliti^ , nifiper te dirigatur . Quia tamen
Deus non deficit alicui , direilionem iflam debith petenti,fed multi
perfua peccata demerentur a Deo dimitti : &ftc erant Iudtei,ideo
fubditur .

1 6 Corripc me do. De meo errore .

1 7 Vcrumtamcn in. Tua mifericordia temperato.

18 Et non infurorc. J(if^,w^o>'ej«/f«irf'.

1 9 Ne forte ad nihilum redigas me. ita quod nullus de pO'
pulo meo rem.ineat r

20 EfFundc. Hic confequenter pctitur punitio quantum ad e.x-
traneos , qui ludxam vaflauerunt : quia licht in hocfuerint execu-
tores diiiin<£ iufiiti^ , tamen hocfecerunt mala voluntate , fcilicet
ex odio,& fua virtutipr^fumptuofeattribuedo quodfiebat a Deo,
ideo dicitur. Effundc indignationem. idefi, punitionem.

21 Supergentcsquxnoncognoueruntte.Per^rfcOT Wtf,

22 Qiia! nomcn tuum non inuocaucrunt. Sedmagisno-
minaidulorum.

23 Quiacomedcruntlacob.To/^M/MW Ifraelcrudeliterocci-
dendo.

24 Etdccuseiusdifijpaiicrunt. Idefl,templumin quoludxi

maxme gloriabantur.

ADDI-

Ui

Glorord.&NicolaideLyra U\

A A D D I T I O

K In cap.io.vii diciM m pofiilLi^dintelligentim prmjepar
tis:Scinidiim(ju6dCe>itiUs&c.
Corpor, <m 2Von hli,m CeHiUs,yt pUtonici pofMfurt cotpora caUftia fjje
leA.a *Dm- ammata, Jed etiam dctiores ncfin diqui hoc ji ntite ridenlur ,vt
Oritents. Hi(ror>ymus^i^o,.(ii„us vtrojuper Gen. ad litetam hoc
rtlmquit tub dubio non diClinans ad aUquam partvm. Dicit etiatn
in Enchirtdio, quodfi corpora caUJiiafuntanimata , anmseorum
adanptlorumfocietatcmptrtinentjcnaus Thcmas veroinpnma
parte\o.70.artic.}.indecifione(,utJiionisinfinediat,quodinter

ponenies corpora caUilia tfie animata, & ponentts ea mn anima-
ta,varua vcl nulla differentia inuenitMr in re:fed in roce tantu:vn-
denon debet cenftri erroneum dicere quod corpora lalefliaftnt aw
pinta.ltemfuperjiitioidololitrarumnonfolumje txtcudit ad coie
dum res animatas:fedetiam ns inanimatas&corrupiibiUs^vtpa
Ut Ifaif 44. & i» muitis alijs locis. Et ideo motiuum idololatrandi
cum planetisnonpendetexhoc quod credantHreffcanimata,ftu
inanimata prffertim cumfecudum vtramqne opinionem moueatur
sfubllanfia apprebendente,&c.

Rcp .In cap. 1 o. ybi in principio poflil.Tonit notabde verbum,
fcilicet quod Gentiles crediderunt corpora caUflia animata, & non
jolum animata,Jed habere aliquid dimnitatis & ficex Uberc arbi-
B trio infiuere in ifia inferiora ad caufandam in hominibus profpenta
tem,& aducrfttatem,& ideo jlatuerunt ca ptacatefacrificijs & ob-
lationibus:hoc autem rfi ettoneum & fupafiitiofum adidololattia
pettinens.Et quamuis Burg. inquantum vuU rffe catMicus hoc to-
tum notabUe non audet negare, truncatim tanien pofiillatoris faciu
ittterpretatus,dicit qnod pcfitllator no bene dicU efje errorem quod
corpora ceUftiafunt animata quia vt inquit Bmg. boc dicunt On^^
^ Hieronym.& B../£ngitf}. reltnqtiit fub opinione. ^lUgatfan^u

Thomtm. in \.par.q.jo.dicentem,quodinterponentestorporaca^ ]

Ufliaforti rfie 'animata,& ponnues cbtrariTi,parua,vel nulla diffe

rentia efl in re,fcd in voce tantu. ^idquidfn de opmione Jlimlorum

cinaiUaspropofitionrs,tamtnvtVlato,&alijVhilo(ophipoJuerut

ex huiufmodi animatione mudu fore unimal.hoc dicit beatus .Auv. ?

l.retrac.c.io.ntc habeti pofleex ratione,ncc fcriptur^ autoritatc.

yndepatet ^&fi opinabile fit fic dici ccelum vcl mundu auimatu,

non tfi tamen probabiU quodfit animaUquia talis anima califipo

natur, non tamtn tfi vtpats tffeniiaUs cum ccclo corfiituens vnum

perfc.Hoc diaunicommunitcr doUores moderni txponentts,dicJit

illas corporli ccfUfiium animas coniungijolii vt motores,(^coniun

gimtur lUis cotporib.fecundU opetati,non fccundum effe.ldeo dicit

D..Aiig.in EnchiridioiSicorpora caUfiiafunt animata^animx totti

ad angelorumjocietati m pertinent.ynde patet cffe faljum.q, mddi

ca fic dijfercntia taniu vods,& non reiinter taUs pufitiones.quia

pojitio Gentiliii vuU tales animas coniungi corporibus , vt lonfli-

tuant vnuperfe tanquam partts (ffentiaUs.VoJitio aut Clmfiiano:.

iuefifecundiirem contraria,qitia talesanim<cftfunt, non (oftituiH

vni^,nifl ficut motor & mobiU:quod non (fl vnnperfcjtdper ais

cidens.lnter mcdernos aiit fortajfis verum cft,qu6d non fit dijferen

tiain re inter pofttiontm affltmatiuam,velnegatittam.Qui enim nt

gant caia animatutn ,intciligunt fecundum tffe & proprit,quod au

tcmpomint,intelliguntfecundii opcrati tantH &imptoprit.^ecun-

ducnim propriatn rationem anima quam ponit .Ari(iottl.2.deani

ma. ipfatft aclus corporis organici habentis-vitamin p«tentia, quf

ratio non connenit motoribus caU propriUgitur non dicunturani'

niccofporum caUftiumqu^ nonfnnt organi^^^ta^quia nonmixta,

fe'dfimplicia,nec habentia vilam inpotentia, cpmjunt ingenerahi

Ua & incorruptibiUa. Vatet ex bis quam vtititer Burgen.mouetkt

contra Tojiilatonni .

^

loa.i.a
Hom.in
cht.

CAP. XI.

^T 7'£)^«.Origc.
V Quodfciricct

C A P. X f.

Erbum quod fac^lumeftadlercmiam ado-

a^Vcibum Bciith:Aquila &Symmachus<em|>cifa£lum Lxx ScThcodo-
tion mtcrficiantut tcltamcmum.

t

Mict.iS.d

AllegorJ

in prmcipio apnd ^suyxi»» •

"*Dcu. Hiccftenim ^Jv^JP^ mino,diccns:Autiite verbatpadinuiusj&

fi adYngutof fi« ^ M^^^^ loquiminiadviios Iuda& habitatorcs le-
Deiverbum. QLiid c ••'**^\i:j**»feJ lulalemAdices adeos:H?cdicitdiisDeus

cnimprodctt mihi ifraeI:MaIedi6lusvir gnonaudicritverbapadihuiusqd'
^ cumvcnincinmun -i n • j- 1 •. j a

dum, finohabcam d pr?cipi patiiD. veitns,mdiequaeduxiteosde terra Aegy 4

eum qui faaus ead pti,dcfornaceferrca,dicens: Audite vocem meam,& faci ^
prophctas? Etdifci- e * fsicfciiicrt,idcft,noiiaiit«. ^

pulis ait : yobifcum f teomnia quxprccepivobis, &eritismihiinpopulum, * ^aI^IZ
(um vjque ad confum- g 1 r * r i i Acgyp

mationemfeculi. h f ^"'«'^

yetbumquodfaaumefi. Noncftpofitumin titulo, quo
tcmporCjVel quo regc vel quoto cius anno hxc prophe-
tia fafta eft.fedintcliigimus priori prophetia:& tcmpo-
ri hax efleiungenda. Velquod poft tcmjjorisinteruallu
hic fcrmo dominiadprophetamfadlusfit.Propricautfi
nunc ad viros luda & lerufalem fermo dirigitur.
b .Audi.v.lu. AUcg. Chriflianos.f.Chriftuscnim deluda
ortus cft.Dc quo verc dicitur : luda teUudabunt fratres tun
manustuajuper dorfutn immicorum tuorim.&c.

jerufaUm. Ecclcfia , quz eft ciuitas regis magn i,&: vi-

vbifapi.

fio pacis. Pax enim in ea multiplicatur ec ccrnitur.
d MaUdi. Origenes. ludxi enim maledidi funt. qui non
audierut teflamentum Dci,qn eduxit eos dc tcrra Acgy •
Dti.Nos autem qui in Chriftocredimus,tcftamento cius
^ obe

obedimusquodper
Moyfentraditur.Et
nobis hoc dicitur,
nemaledictifimus.
c Eduxi eus. Hieron.
Origencs. Nos quo.'
quc;eduxitDeusdc
Aeg)'pto & forna-
ce ferrea, mundo,
lcilicet&eius angu
ftia.Locusenimvbi *■
crucifixuseftdorai-
nus, vocatur fpiri-
tualitcr Sodoma &
tus.
nacef. Hieron.
Tribulationis & poenae magnitudinem fignificat : non
locum aliquem fcrri materix in poenam prseparatum.
g .Audi.vo.hc fi dicat-.Non gcneris priuilegio,non circii-
cifionis pra:rogatiua,non fabbati ocio , fed propter obc- iai
dietiam,IIraelefticiorDcus,& ipfepopulus meus. Ethic
quidcmadferuosloquitur,inEuangelioaJ amicosiFoj •'f^
amici mti eiiis Ji fecentis qu£ pr^cipto vobis. lam rion dicarn vos
/erwojeJrc.Cumautem amicifucrint,deamicistranfcunt •"
in filioSjVndc: Quotquotemm nceperunt lumdidadspuitita-
tirnfilios Uei fieri. Amicis autem & filijs prxcepit : tliote
pcrfdi ficut pater vrjic rpeif ilus tfi . Similitudineni impc- .
rat non ajqualitatem . In lege obcdientia mandatorum,
hicfimilitudo Dei.

h Eter. Non eft Dcus omniu/ed coru tantum quibus fe

^ largitur.

Diojfio.

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. XI.
t ^ TErbum quod fa.cft &C. Hic lonfequenter reuocaturpo
V pulus aUgis transgirefiione.Et diuidilur intres partes,qA
primo poiiitur reuocatio d<jmini,Jeiundo rebellio popuU ibt:Et di-
xitdominus. Tertio infiiHiofuppiicij,ibi: Quamobrcm:Cir-
caprimom dicitur .

3 Auditc vcrbum pa(fli \i\x\\i.%.idefi,legis,que fuit quafi quod

dam

dam paHim in.ter Deum & populum.

j Maiedidus vir qui non &c. l^onfolum aurecorporis,fei

etiatn cordis e?" impUtione i.pcris.

4 Quod praccipi in die. idtfi, in tempore eduBionis de .4egy-
pto , quia qiunquagcjima die aprincipio tgreljionis donata fuit Ux
in monte Sinai .

5 De fornacc. ideft, valde dura, eo quod afflidi fucrunt ibifiiif
Jfrael labotibus duris m compojitione laterum & decoHione.

V I Vtfu--

M O \.A L J T E 1{.
1 Virbum quodfaBum efi ad /ere wiiaOT.Sccundu fenfum lite
t ralc rcuocat hic populus ludaicus aMofaicaj legis tranf
grcflione.Moralitcr autcm rcuocatur popuhisChriftia-
nusa lcgisEuangelicxtranrgrcflionecum dicitur.
3 MaUuiHus v,T q^inonaidi lii (Jc.SciMcct cgoChtiflus.
t Tambus rf/?) w.ideft,apoftolis & fidclibus alijs.

f j« die qua eduxi ecy.Sicut cnim lcx Mofaica data fuit gr
quagefima die cgreflionis populi dc Acgypto, fic lcx Eu;
gclicaper fpiritum(an£lum Icripta fuitincordibusapo
ftolorum quinquagefimadiecdudionispatrumdelin
bo,qua: dicitur formax ferrca proptcr longam detcntic
ncm,fciliceta principio mundi vfque tunc.
j .Atidtte vocem jKMm,^f .Mihi fidelitcr obcdicndo.

\ytfufiit(m

h

leremiac Cap. XI.

^7.0

a
b

I
2

5

4

6

7

Iiicjuc diabo-
h nafciintur.

largitur. Vnde. Egofumdommui Deus tuus fana^AS Ifrael. Et fimplichcr patrum, fcd zddidltpatr,mruor,mpnoyrm Dii D
, alibiquoqucinquit.Ero Deuseorum,-Et,Egof"mDe!4s ^bra plicescnimhabcmus parrcs,<Sc vnafixxiescnpcffimoru

„,,,,.. .^ n«.-, 7.,. . r^..^ .,„ „„.c.i....^--.-. patrum. Antcquamcrcdcrcmus,diabolusparcrnoftcr loin-S.f

fuit,vndc: yost.xpatrediaboln iHis. Cimi autcm crcdidi-

mus,fadi fumus filij Dci. Si poftca pcccamus conucrti-

o 1 • . r^ .r^r^ mur adiniquitatcs^'°"-J-**

&cgocro vobisin Dcum,vttrulcitemiuramentuquod

iurauipaciibus vcltris datuium mecistcrram fluentem

alHjperbolicc. b!Well,iic«ticbusiplishodiecomprobatur.

, _a II /- h n 1 1 TLtx.Fiatdomincquodidcm eft.

lad;c& mcllcjlicut cltdics hxc.Etrerpondi,& dixicAmen

TriequenterD u.s futura prsdic.t, vt increduli moll..intut. PrjEjicitauicin tamin vibequam
foris.it <]uorum vnum ell dircrimen, (it cadcm puenitent a.

domine. Etdixitdominus ad me : f Vociferareoia verba
hec in ciuiratibusluda,& forislcrufalem^dicens : Audite
verba paa:i huius , S^facite illa , quia conteftans conte-
ftatus llim patres veftros in die qua eduxi t eos de terra

Tiicutfupra.

Acgypti vfque ad diem hanc . Maneconfurgens conte-
ftatusfum,&:dixi: Auditevocemmeam&non audieriif,
ncc inclinauerunt aurem fuam , {ed abierunt vnufquifq;
in tprauitatccordisfui mali. Etinduxi fupereos omnia
vcrba padli huius quod prrrccpi vt facerent , & non fece-

. '''^'''""'g^io-Qj^a'! nienie,&l|udiofemandata Oeicontemnunt.

runt.Etdixitdominusad me, Inuentaeftconiuratio inwi g
ris luda & in habitatoribus lerufalem.Reuerfi funt ad ini t
quitatcs parrum fuorum priores, qui noluerunt audire t
verba mea.Ethi ergopoft Deos ahenosabierunt,vt ferui-

TDecera tribus.

rcnt cis . Irritum fecerunt domus Ifracl , 8>C domus lu-

aTDur. f Vt qutr jm eft commune ftuJium fiat eommune fupplicium.

dapadlum mcum,quod pepigicum patribus eoru.Qua- 9 ,. oatua.ur nortcr
obrem hxcdicit dominus : Ecce ego inducam fuper eos *° fcmper nafciturrvn
maU,de quibus cxire non potcrunt:& claroabunt ad me, I [ f"" ^^^-^-^tecmnescd

quidam malc lcgut Pfou.s.c
gcncrauit.Tu ergoin fimilitudinemcius,(] ramcn ado-
ptionis habcsrpirirum,rcmpcr gcnciaris .1 Dcopcr finqu
JosintcUeaus,pcr fingulaopcra & cfticicris filius D.ci'm
Chrifto lefu.

c clamabunu In nccefifitatibus, & non exaudia.quia me F
audircnolucrut. Qd & Saul paflusca : Cu.n.Phihflhcos

••14.^ hm..Di.»s ij^mc ^ Deus lacob.Qnod cxponcns Saluator air
Lj.bi peusautcm non c{i mortuorum ,jeci yiuorum. Mortuus eft,fci
'^■^i licctpeccator.

a LaBe, (f Mellc.

Mellc & la£le reru

omniu^bundantia

,i]gnificar,ficutVcr

gilius:xVlcllafluunt

illisferat, «Scrubus

afper amomu. Vel

iropologice. Terra

iaae, &mellema-

nansccclefiaeft, in

quaparuuli nutrifi

lurlade donecpof

lint folidum cibQ

accipere.

b ii (fw. Vox pro-

phetx defiderantis

implcripromifiio-

nemdomini. Q.d.
IVcrc domine im-

plcftiquodpromi-

fifti. Vclfiatdo.id-

eft, femper mancat

quoddcdifli

C Qwaconteftansco-

tefiatus fim patrcs.

V(que,vtfacerent

hxcmLxx.nonha

betur.Quodfcqui-

!iir: Etnon fecirunty

itifyjj.infincfupe-

-ioriscapituli pofi

Mmc^. oiudite vcr-

•ipacUlmius qtc.

J Inuema eii coniura

io.Origcn. Inucn-

ra eft colligatio in

virisluda &c.Si pcccauerimus.qui viri luda .fptcr Chri

fliinndicimunde nobisdicitur:An«enta eiiioUi'gati(,vc],cd-
(juratioinvi.iu.c^in ha.ie. cum in ccclcfiatalcs fint inquib.

rcpcriatur laqucus iniquitatis,& vincula peccati,dcqui-

bus, dicitur. yinculis peccatorumfuorum quijque cori/triugitur.

Cmiierft funt ad ihiiuitatts patrum fuorum priorum . Non ait

fim-

co- d

patrumnoflrorum
priorum.Owwc;//»j ^ .

«/r^A"^ Pf ""'""■' •'■^prxftcnu
ci^b 10 r.atus efi. To-

ticscrgocxdiabolo

nafcimur quotics

pcccamus. Infoelix ^''"^«°>«J«

illc g fcmperadia-

bologcncratur, i!le

aute focl ix qui lcm- . o r.i

pcx Dco naicitur.

Noncnim fcmcldi

cam iiiflum cx Dco t vos

nati. 'Ti, (cd pcr fin i-il j Dci fi.

gula vcrirarisopcra

fjmpcr cx Dcona-

fcitur.Saluarorquo

qucnoftcrlpicndor

claritariseft/plcdor

autcmnSfcmel na

fcitur&definit, fcd

quotiefcunque or-

tum fueritlume cx

quo Iplendor oric,

totie,' oriur ctiam

fplcndor clariratis.

Saluator noflcr la-

pietiacftDci,fapie-

tia vcro cft fplcdor

SEternxlucis.Siccr-

go Saluaror nofter

^ timeret'

NICOLAVS DELYRA.

n Vt fufcitem iura. Ejfeau adimpkndo.
' Q^odmrznl^brah^,Genefis.22.{^ lfjac.i6 .& lacob.iS
5 Daturum me . In quo notatur bonitas terra,
^ Sicut cft dics hxci.ftcut hxc dics ojltndit,^ fi/ij Ifrael crat
n terrapromiffionis, quam obtinuerant a tempore lofue.
5 Refpondi. rcrij/nj cfi leremix.
' P°-5 Amen domine.f./it maledidus qui hgim non obferuaucrit.
7 ftdixitdominusadmc Hic conftquenter po>>itur populi
mllio,quia mandato domint de obferuatione legis non obedierunt
ntmuis jemper admoniti fuerint ad hoc per prophetas , per Moy-
^"MucSamuelmy & alios fequentcs vfquead captiuitatem Ba~

bylonicam:

M 0 /^^ L J T E !{.

I ytfufcitem iuramentum quod.\n iuramento namquc diui

no fatto patribusdc terra promiflSonis , intcUiiicbatut^

prmcipaliter promiftio de terra viuentium, ficut^olkndi

«^^*-nelisdecimoquinto in expofitione litcrali.& hxc pro

milhopcrChriftum cftimplcta.idco fequitur.

f ^'"" '''''"» '«c-£t refpondt,& dixi:.Amen domine. Nam a

^^'^P^^^Jii^ionisdelimbodaturfidclibuspurgatisvc

\,JZ'T\'^ ^«'"■«•'.Qapniam multi Chriftiani & fpecia
uer mali denci & rcligiofi dcclinant a vcriute Euange-

bylvnicam : & patet litera huius partis hoc excefto.

8 Inuenta eft coniuratio. in Hebncohabetur. Inuenta eft
Colligatio.C? efl eadem jententia.Uh enim quicolliguntfe ad ali-
quid maium agendum,fulcnt fe ad hoc aflringereper iuramentum:
& in Ihc deftgnatur obflinatio,populi in malo,quod videbatur vna
nimitn operari,acfl cjjet iuramcnto obflriHus.

9 Quamobrcm. Hic conjcquenter ponitur infiiBio jupplici; ,
cm riicitur ,

I o Eccc ego inducam fupcr cos mala. Scilicctfamis, gladij
& captiuitatis .

I I Dequibus exirc non poterunt. Terfe nec per adiutorcs,
de quibns confidunt,

1 2 Et clam abant ad me. Tieceffitate compulft.

* I Etnon

lii,dicitur poflca: Inuenta efl coniurauo, ideft, mala colliga-

tio in clericisqui fignarur pcrvirosluda, idcft, cofitcns,

quiadcputarifunradconfcfijoncmdiuina:Iaudis.

t Et in habi.ic.ldcR, in rcligiofis qui dcbenr cfli:pacifici,

&quieti,&tamen multiclcricifaciunt litigia&appella

tiones:etiam mulri rcligiofi funt iuis fuperionbus rebel

les:ideo fubditur.

t T^eu-^rfi fnnt ad iniqtutates patrum fuorum priores . Scilicet

Adara & Euae qui fueruntiDeoinobedientcs . Etpccna

fubditurcum dicitur.

f /«rfwww/wppreojwa.Namin infernanullaeftrcdem-

ptio. Et dc cclcbrantibus indignc dicitur poftea.

«7.

Glof. ord. &:Nicolai de Ly ra ^7:

^

^

ti nvMct & Vf rbum Dci accipcrc non mcruinct, coniicr-
Ujscftad PithonilTamvtabidolisdirccrct.quod inflatia
orationis & flefinimadominocxtorqucrcdebiiillct Vn
dcducimusndominu^noncxaudicrit, noncncconau-
dum. Ciio.n.iratusflcaUur mutatquc lcutcntiam,riqui
busiratuscft, com-

•t Qtiid hce-
acc Uiiectus
iRcus vlcra
10 damo r.\ei
«um leccrit
ipfj cam mul
•M abomina
Utae^ cum
Biulcu^&au-
fcrecur caro
CiaStA a.teub
sniieSdi lua
tn quib^ cxul
Wlh.

B

tatis, tum hoc quod vocata cfl dclifta, tu illud, qiiod in D
tcmplo Dci collocaucrit ftatuascorumqui noltintdij.
c 7s;«"<;W ">■./•»"• A.tnuncpubliceoft"crenciiuTi nomma
rccitatur,& rcdcmptiopcccatorum in laudcm mutatur,
nccEuangclice viduas mcmoriacclcbrar,qucpUisomni

bus in gazophila-

& non cxaudiam cos . Et ibunt ciiiitates luda Sc habita-

tores Iciulalcm,&: claraabunt ad eos quibu.s libant , 8c no

falunbunteos in tempore afflidionis corum . t Scciidum

numtrum cnim^ciuitatum tuarum crant dij tui &c luda,

& {ccundum numerum viarum tuarum lciulalem po-

fuifti aras confulionis ad libanduBaalim. t Tu ei-gonoli 6

orarc^ populo hoc, &i nc alTumas pro cis laudc & oi'onc, ^

quia no cxaudia in tpe clamoris eorum ad me^in tempo-

5^1'ofulus luda.

rc afflitlionis corum. t Quid el^uod dilcdus meus in

^Vcnruiidi' idola. >'• Q__multiiudine!ialiun) lit..ficioium nondclentur pccratj lu.i. 8

domomca facitfcelera multa? Niinquid carnes (andliE 9

aufercnta tcmalitiastuas, in quibus gIoriataes?Oliuam \1 ^^^o ^Pi^itus comnbul.

inutcniiir. Totum

hoc auiJquod nuc

dicitur ad ludamiSc

lcru<a!cm j>crtinct

quibus inflat capii-

uitas .

a ^tcundumnu\\\\i- a

bro Rcgtnn & Pa

ralipo. inucnimus b

ludam , & Icrcmia c

niultd pciora qua

Kracl fcciiTc.vtquot

habcbant vrbcs, tot

habcbat idolorum d

fpccics : & quof in c

vrbcplatca:, & via- r

rumcapita. totin , , , /- r. r ~ r ~ r i «

confufioncmfuam tvbcrem,pulchiam, trudtiteram,lpecioIam vocauitdo- 12 f oWm. 'k Idem.

arashabcrcnt!,qui- ^ minusnomen tuum. Ad voccm Ioquel(^grandisexarfit ^^ Oliuam formoiam

busidoUS immola- "^ atr,ladioli(.itiuiri.Vndc:Kxtrrminauitcainuperd€SyluaT Popu!.. *4 VOCat, Vt inUltarct

rcnt. tio-nis in ca, & t combufta funt fiuteta cius . Et dominus ""^ ^'^ fcrcdos fru

b Tlter^O. rrXClpi- ^ alNonimmcrito.cumponitDcusfacerequivul. Y^ «US , qUOmodo fs-

turprophcta: , nc^ h cxcrcituum qui plantauit te loquutus eft fuper te malu, ' ^^ vocamt cam vi
cis orct in quos cft ^ ^ ^ * ncam.

tiummilit.
-^ Thcodorctus.
Clare nos inltriiit
intcntio , & fcrmo
prophcta:,dominu
opcra bonarcqiiirc
rc;Quodetiam Da-
uidmclamat.v^jtv//;.
cium &■ oblatiuntm no
Iwili, cofpus autem jer
ftciflimihi.EtilCTnm.
Q^uotuamfi voLi/msju
crificium ded-Jltm. vii"
(jneholccaufiis rcn de-
leilabcris Sacrtficitm

Abuflo gran
dis oblacionu
Chriftiauo—
rum.
Maicii d

quos
ia confummata fcn

fentia , ncvidcaturratioeiusinfirma,& mcrito non
cxaudita.

c ttie 'i^Mw.oro f/r /««-/. q.d.Nc rcplicando vctcrishifto-
xix dcmcntiam qua miicrcri folco : &c laudando mcam
riraris mutarc fcntcntiam.Non cnim cxaudiam c6s,qui
afflidionc coadii clamant. Ex hisdiiciiuusfruftra ^ aii-
quo rogari qui non mcrctur accipcrc.
d Quid^eit. H'cron.Dicamnshoc principibusccclcflaru
& diuitibus, rjui cumalicnarapiant, & malitiascordis
fui non aufcrant,putant fe Dci mercri clcmcntiam.
•jc Theodorctus. Vtrumqucdcclaratgrauitatcm impie

tatis.

s, ^d vocem lo. quafi
dicar. Exaltatiisper fupcrbiahi, no humiliter creatoiem
& dominatorcm tuum intellcxifti, lcd cotra doniinuni
granditerloquutusjigne cius lucccnfusredigcris in nihi-
ium.

* Theodorctus. Poftquam vocauit OIiuam,meniinit
purgationis. Putationem cnimnuncupatpuigationcm.
Sic ic dominus in cuangelio dicit. Omins pulmcs nonfeui.s
fruiium exciJilur,&in igtitin mittitir.
h Et d('W/m«f.q.d.Ohuamvbcrcmpul.fru.fpe.vo.d.n.tu.
atqnc plantauit tc: fcdproptcr voccmloquelx grandis
flammaciusdefcenditin tc. ^

: Tuatt-

NICOLAVS DE LYRA.

I Et non cxaudiam cos.ii^'^ non promorucrunt.
' 2 Et clama.ad cos quibus libanL Offerendo facrifida, liqHt-
dttyfcilicct idolis,

j Et non faluabunt cos . Qui nullam habent vlnutem fal-
uandi .

4 Sccundum numcrum cci.tu.EAr quo patet multiplicatio
idoloUtriig in terra luda .

y Etfccundum numerumviarumtuarum Icrufalcm.
Quia infingulis vicis & platcis erantaltaria cotijiru^uidolis , &
tnaximh tempore Manajfe rrgis, quia idololatriam & alia mala fn-
fra modum muttiplicauit m lerujalem vtbabetur.^.E^tgtm zi.
Etfubditur.

6 Tu crgo. leremia.

7 NoU orarc pro populo hoc.^.rf. T^oi efl dignus vtprices
tMpro eis exaudiantur.Et fpccialis ratio adliocfubditur,

8 Quid eft quod dilcdlus . ideJi,popuLus Ijrael a mefpeciali'
ter eietius ,

9 In dom.mea.rc/(?f?,iw tsmplo,meo nomini confccrato.

10 Facit fcclcra mnX.ponendo ibi liola tempore Manajfe reg.i^.
I^eg.ii. £t inbocjuit maximusDeic0ntemptus,qi4iajimtleeli

acji

M 0 B^.4 L 1 T E f{,
8 Quidefl quod dilefius mcus. Signum maxima2dilc(J}io-
nis cft quando dominus admittit aliqucm ad lui corpo-
ris& fanguiniscofccrationcm: pp quodpcccatataUum
kclcra dicuntur proptcr grauitatem, nec pcr cclcbratio-
ncmcxpiantur lcd magisaggrauantur,ideo fubditur.
j I T^unquid catnes juntta. Scilicct agni immaculati lefti
Chrifti.

3 2 .Aufer.a te malic.tuas. Q.d. non.fcd magis multiplica-
bunt . Et fubditur dcbita conditio clcrici & rcligiofi^cu
dicitur .

acft vxor introducat adultertm in eodem leclo cum marito,
1 1 Nunquld carncs fandl. Scilicetfacnficiorum rnihi oblatc-
rum .

1 1 Aufc. a tC ma. quaft dicat. ^nn: quia talia non placcnt nift
ex di uonone & bonitate offerentiuni, propter quod dicitur Gtn.4.
a. Rcfpcxit dominusad Abcl & ad munera cius. tt qim
pnncipuliter rejpexit ad boniiatem ojferentis,& ex ccnjcqiemi sd
eiusokationem.l^ab.Sal.exponit.Nunqmd carncs (znCtq &c
idcft,circtmcifio.q.d.circumcilio non Itberabit te,niji cum eu aJjini
opera iufiitite.

15 Oliuamvbe. Inprincipioenimexitusde^4egyptorfqucu
conflationemvituli aureifuitgraliojus iiatus popttU. Fcl ijtudpo-
teft referri adjtatum ipjius ternpore Datiid & Salomonts , cb quu
Dauid augmentauit cuitum diuiniim,^ de prjtcepto eius Salomui
.tdificauit templum,vt l^abeiur. i.Taralipum.Etfiibditur:detCi!j
ratiOjCum dicitur .

14 Ad voccm lo. idefl, ipft*s Dcicuiusmagnhudinis nonelij
tits vtl ipjius ]\abuchodonofor,quifuit injirumttum Ddtndcflr.:
Bionc tenipli.

15 Exarfitignis. 'Habuchodonofor cnim pracepit incendi ciuit \
tcm & temptum:& boc contigit proptcr poputi peccata.C^ttnf
tent in litera,

it I Tu

13 Oliuam ^fcecfw.Dcbctcnimcftevbera oliuaperpietatt;
pulchra pcr coalcientis puntatcm, ffuciifcraperopcrij
boni multiphcitatcm.lpcciofa pcr conuerlationis honcl
ftatcm,nominata pcr fama: celcbritatcm.Et fubdituroli
ua:dida;detcrioratio,cum dicitur.

14 advocemioqt.eL.tgrandis. Ideft,diabolicsfuggcftioni
exarfitvinca. Idem fignaturhicpervineamquodpriu
pcroliuam,dcquadidturI(aixquinto b. yineau.mm
txcrcituum dun, us ijrud e/t. Sed ha:c vinca exarfit ignc carn '
litatis& cupiditatis.

t Etcombuliajuni. Ideft,oniniaDcidona.

t I luflns

73

leremiac. Cap.XII.

<574

ine

f^ au. Indxi & nortri iudaizatcs ad perfonam Icrcmias
hocreferunr,&propter vaticinitim futurorum maloru
hxccuniapopuiofuftinuifle aflciunt. Scdquomodo
icuincrucifixum probantcumfcriptura hocnondicat?
inifiioffedicanrpopulumcogitafle,& non fccifll- ?
' Oricencs. Tu

aifCaufas tu ezponitine videaiui iniuftus.Vndc vt iuftificens in fcimonibus tuis,& vincas CBin iu Ji-
rsris. TStudiofe.

pro malis domus Ifiael,<^ domus Iuda,qu? feceiut fibi ad

a«iraiet. b«Sccunduiii hnmincn,. c1Quomodo< pctteat me loqui.

^ irritandu me, libanrcsBaalim.Tu autem dommc dcmon

fFilio. Tludioium.

ftrafti mihi,6ccognoui;tu oftedifti mihi f ftudia coru , &

afCrucis.

b ^^ quafitagnus raaruems qui portatur ad vidimim . Et

«1/-rccaiL.m,vndeiEumqui non nouent peccaiii.pto nobis peccatii fecit. bProuej-hium fuit in Ifrael.

non cognoui,quia cogitauerunt fuper me cofiha,diceccs,

fCtucis. aiCotpus S.lu.olis quieu panis qui dc coslodcfcendit. bf Vt nonicn eius dtleatiir.
cf Orige.Nili gianuni tium iiti cidcns in terra aicttu,fue.fo.ma. S' aiit moi.fue.niultu fruftu atFett.

tMittamus lignu in panem eius, & cradamus eu de terra

a1 Filiustccundumcarnem adpatrcm loquitur.Sciudiciumeiuri iini>tecauK

viucntiu,& nomen eius no memoretur amplius. Tu aute

, 3* RtddLiido vnicuiquc quod mcrctur.

:n . Tantum d £loixiineSabaoih,quiiudicasiufte,&probas rcncs&cor-

r*-"^ P * , a*EofUm,fcilitenjui in fcclerepetfeuerant.non (jui poenitent.

^CUS fermO de- liTO'ftinati5.Pio,iii!senimdir_t:Pater ignofceillis^quuncfciuntquidfaciunt.

c davidcam vkioncm tuam ex cis.tTibi.n.reuelaui caufam

a riudzos. ^Obediei.tia.

raea. Propterhicdicitdiasadvirds Anathot,quiquxrut 9
£ animam tuam, & dicunt, t Non prophetabis in nomine
dni,& non morieris in manibus noftris.Propterea h?c di
cit diis exercituum : Ecce ego vifitabo (uper eos, iuuenes
morientur in gladio , filij eorum S^fHIix eorum moriecur
in fame, & reliquia: non erunt ex eis.Inducam cnim ma-
lum fuper viros Anathor,annum vifitationis eorum.

'3Uted6minc,&c.

yelnttim *ac niihi

; fnmittf& cgnojca.

uxtaPial./^' »«««J
ocithonnftmlcitn-
am.Vndc,H<^lite
ccari magiiin fuper
jri-. Tfl«J ijuipye cji
■;agifier vjier cjui
-jcff/iJf/if, qui.fcili
et crudit homi-
jfs vcl per fc , vcl
crliiium Erudit
bamper Paulii,
jj.cr Pctrum vel
1= ucmlibet faucto

endat & doceat.
'otufac ttnbi dom.
-c£i,?.q.d.No pof-
im fcire , niii tu
ruelaucris Te au
; dcnioftrante vi
ebocogitationcs
B nguloru &quid
:!rant ,vcl cui us
u voliitatis: '.'n-
ur.^ li;i.iiipu,' ,&i\

lanislcfuquonu

;Tiur crt lcrmo

,as.Quiavcrodocenteco,volucruntquidamfcandalu

Wredoclrinxcius crucifigcntcscum dixcrunt: ^inta-

(j /ii;.(np.;.fj'vj.cin. Cumemm vcrbo & difcipliiixeius

niungiturcrucifixo niagiflri inpancmlignu mittitur,

illi quidcm mCidj^LntcsdiciiV Minantus hn.ni />i.«^x.Ego

roinuillbilcvelmuabilequodda inferajignu rniffum

panemcius panefccitmcliore.i.dodirir^irj dulciore.

cut lignfi per Moylcn miflum ui amaram aqua , fccit

andulcem . Anrc.n.quam mitteretur lignum in pane

usquando tantumeratpanis& non lignum, 'io?>w ter

m non txkratfunus coruri,.Scd poftquam afHmipnt forti-

idincm per Iignnm,inomnem tcrram,fcrmopa(lionis

us feminatuscfi.Ego autcm autumo lcgcm no intclle-

am amaram ciTc aquam . Cumautemvenit lignum'

]1 u Chrifti , & fcrmo Saluatoris in cam dcfccndit , dul-

oratur .

■ Theodorctus. In fcqucntibus docet prophcta qua:
ommifcruntin fcipfum& inChriftum , in ipfocnim
Vophetahac adumbrata funt.Dowjwe demonfira mihi & co
•Kfcam. Ipfa prccatio teftatureum non modo rcfcrre
,^mc6miffafuntin fe. Alioquinulla reuclationcopus
«at,adpcrfpicienda quxtumficbant, cum incumad-
Jittcrentur. Rcuelatioautem prxmonftrat futura.

b Etnon

b E/noic.^now.^Theodorctus.IfludnOncognoui.qua- D
dratprophetJE triftitia non fpcranti:qui nodiligentcr at-
tendebatdominicispromiflioinbus. Sedcum audiilTct,
Toiniteh.-dieinciuiratem rnunharri'y aibitratuscflfencquaq Hiercm.i.
moleftiatentandum:Atquifcrinodiiiinus non hocpol

licebatur^fcdvirtus
aduerfa. Vcrum fcr
moprolatusdedo-
mino, aliumhabct
intclledum. Tan-
quam enim agnus,
inquit.qui ducitur
adviaimam, non+°P'"*-
nouitquodpafla. ^^^,„^j,„^
rus lit , fcquitur du- qui ducimr
ccntes. ad viai

C Mitamu^U^nu^ttc. diccnies.
■>r Idem. Iftudom
nino nonconucnit"
propheteQiiienim
ficri poterat, vr li-
gnum immittcrc-
tur in pancm ? At
Ch?omaximequa
drat.N.im fuum ip
fuiscorpus panem
appeilauitjPjw/sin-
quit , qiicrn ego dabo ,
lAro mca cft . Panem
hunc lignoconfixc
runt , qui putabant
fcmcmuriam illms
cxtindiii^o.s.
^ Tcrtul. De hoc
ligno (ciucis)etiam
Deus iniinuat pcr
Icrcmiam quiJ cl-
fctisdiduii

n

S
6

7

8

9

10

II

loan.*".

Lil». aduerf.
ludxos.

ycniie

tnittamus inpatiem eius lignum, & conterar/ius curti a tc- ra riac-
rum,& Tiomen illius nor? mcmorabnnr ampliHS. Vtiquc in cor-
pus cius lignum miftum cfl . Sic enim Chriftus rcuela-
uit.pancm corpus fuum appclians,cuiusrctr6 corpusia
pancprophetes figurauit.

d Ptobas >e/<f j.Thcodoretus. Rencs vocat,vt farpc dixi-
mus, cogitationcs: eo quod concupifccndi visin rcnib.
fitafrcquenter mcitat cogitationcm.

c Tibi c«/m.Quianon mcrito meo,fcd eoru fcelere cru- Inan.i4.J
cifigorJ^c»«pr/«ct/Jf mundi huius,C^ in mc tion habct quidnia.
f Propterea hxc dicit dominus . Videtur hoc fuperiori
rcntcntixcontrarium,in qua qux diaafuntpcrfonai
Chriftiaptamus, nonlercmia:, quipropriehabitabat in
viculoAnathot.Sedper Anathoifquodobedietiaiutcr-
pretatur)Iuda:os,& maxime Icrofolimitas intelligimus,
quiquondamprasccptisdommi obcdicrunt.. Sedquia
a dominoreccflcrunt , vcnit in eoscxtranca fentcntia ,
vt iuucncseorum morianiurgladio, &c. Vtautcm nos
dmncm molcftiam inrciprciationis libcrcmus, illam
rcgulam fc<]uamur. Quodomncsprophctx intypum
Saluatoris p!a:iaque gcflerunt & quod in piajfcnti in F
krcmiacomplctur, hoc infuturum de domino pro-
phctatur.

^ Cap.

NICOLAVSDELYRA.

•k iTu autc. Supenus d prtncipio traBatus huiuslibri hremias
t'repauu populi ludx malitiam,hic conlequenter plangit immine-
tncx hoc fibt iniuriam.i^ia ficut dicit Ioann.es aureu, Incurrit
(tumqui arguit crimmfoi : Et diuiditur m duaspartes,quia primb
l"'g'ifuam.iduerfitateni. Etjtcundh aducrfantium ftbi profperi-
^(tm.ca.jcjuenxirca primum dicit:Ta au.do.de mi.certitudi-
' '^f pn tum rtueUtiimem. Et quid fn tUud fubditur.

iioftcti.mi.ftu.eo.^Miijper vius bccultas quArebartt interfi-
me ■in,tdcojnbdttur:Et ego quafi agnus manfuitiis.
. ttnoncogn.a«tc reuetationemtuam faciam mihi. Quiaco.
)-rnccon.<j«o<i/«6(iit«r.

'. ^^'^'■""^^S.T^""f)2 detextu.fedfubinteUigitur.
■ ^'ttanius lignum. efl enim m terra illa arhor nomine t^xui
inenata,& mdt dicitur toxicum,'de(t,ycneriii.& toxico,tcas,ideli
fnmare^amutataino. Etdeligno illihs atboris minutatim incifo
'^it-oantponeretncibo hremix, quicibus nomtnepatiis intelligi-
*'>vticc mmretwr ^r amplius cos non argueret.

6 Tuau.do. Idef},exercituum per cjuod angeli defignantur.

7 Videam vl.Hoc non dicebat ^rlo vindi£l.c,fed nmore iuflitia:
£<f rnaximc quia volebant verbum dinitium impcdirc.

8 Propterea hxc dicit do. 'fii cnim erant qui priiicpallter eu
occidere volebant.Erat enim lcrcmias dt eaderu ciuitate: &ftcfvc
quentif.s ,c^ acrius eos arguehat,propter quvd magiscdiibjftcum:
Et quia ^f donti prophetia fibi ir.agis inuidebant qiidm a'ij,-b qucd
inuidia magis tfl inier compatriotas,& firnul habitariics,qudm in-
ter extrantos & longinqms ,fecutidum quod dicit Vhilvfophus. z.
Bjjetoricx. Cuius ratio efl,quia inuidia cfl triftitia de bono altcuus
inquantum ^itimatur proprtj boni diminniitmn.Bonum autcm,fcu
excelletitia alicuius multum longinqui non apprehenditur fic dimi
nutiuum boni proptij, ftcut excellentia prtpinquijdcofiibditur.

9 Et dicu nt. ex inuidia moti.

i o Non prophctabis. idcfi , ft tu ccfjcs d prophetiaftcut & nos,

non interfictem"s tr.

II Propterca,&c.cgo vifitabofupcreos. pcsnamdebitam

infcrcn^ profua malitia.& patct litera.

Toui. 4. Y

6/^ Gloford.&NicoIaideLyra

«7

(!

PCd 7J.a

uidratu.

^ C A P. X I I.

A Trf/w ^^«/.^««(/.Contra omncsinique .igcntcs difputa-
JL tio cfl,ficut in illo Pfal. Quam Iwtms Ilrael Dcus hn qui
rcfli fur.ttC^c. Scdpraccipu(icontrahacrcticos.
Lib...Jcpro .^ Chryfoflomus. Hxclblisncbisnonfunt ambigua,
vcrum&hisquian

tcnosfucrunt lan-
Aisiliis viris.Aitn.

lol, j , Job, Tt quid impti VI-

UMntidiuiiitlqite vttcr,:.

Iludich. fcttnt ? 5c B. Dauid ,

rLL75. Tiulo miiius iff-fijunt
grcffus tmiypacem pec-
calurum videns. Poft
hunc, & Icrcmias ,
Jnfius ts domine,&c.
QMre viaimp.&c.
Ambigcbant iflig-
dc.m atquc inquirc-
bantjicdnonitavt
faciutimpij ncquc
.n.accuiabant Deii,
ncquc cx his q fiut
illius iuflitia rcprc

ttJi-SJ' hcndebat. Sed ahus
-. quidem aiebar,7tt</;-
" tia tua tibyfiusmuUa.
Hic Icremias pio-
nidensne quis fuipi
carctur, interroga-
tioni iudicium luu

C A P.

b Congrrga tds.ln parch3,quandooescongrcgiabantura<'
dicmifcflum, tuncobrciri(unt& dudti incaptiuitatcm, '
^ Thcodorctus.Vcrbum ifludfandtifica,dicitprorc!>;rc
ga.Scgrcgatcnim Icqui vult landificari. ProptcrcaSy-
r us , twT^« »""'. idcfl, prxpara pofuit , pro dytfo», quod cft

fandlifica.
XII.. c OccifMus.OcdCic^

harrcticorum, falu

,rn •» j • r J-r - nircticorum, lalu

VIlus quidcm tu cs dominc,li dilputcm , ^(^ dcccprorum c;

tccum,verumtamentiurta loquar ad tc: fuerint, fcilicct, cc.

^Hzrciicotum. 2 clcfiartico iuguUti

•j Quarc via impioru proipcratur , bcnc 3 mucronc.

«^lnlrgt. orspolandoecclellam. 4 d Siciim pedibus.^.^

cftomnib.cjuiprsuaricanturj&inique

^SicJi ijc>int.

aeunt^ Plantalli eosj& radicc miferunt:

^ ^ 5

proficiunc, &faciuntfrudum.Propeestuorieorumj& <5

»TVnde:Populu$h'e me Ubii«honotat:cof autemeorum loiigeell ame. <;?atet. 7

lonsea renibus corum . Et tu domine nofti mc, vidiui *

9

*r>fcipitndii.

Sicaptiuitasvicina
rumGcntiumrcf.
tigauit Moabita
rum,fciIicct,Phili
fliim , Ammonita
rum,Idumeoruqu

f)roptcr ditiicultat
ocorum non tai

II

afFiiium. Nemo cii'm nouit filium niC patei, 8c nemo nouit paitcm nifi filius.

b ^ In leruralrm.vel in conciliabula.

mc,& piobafti cor mcii tccum.t Congrcga cos,quafigrc

a^A vitiis. f Satrifica viriuicous. 1 intcific.enao fanftiJica.
Qnem eniin dominusditiftit.cotiipit.fiagellat.

gem ad vidima & t fandlifica cos in dieoccifionis.Vlque ^^ SyrusTvi^dh «dVr

a^Oonccf.inimusfeccaiitiummutetui. b ^Sie.ilis. cTQ^in vlu hominumcreata Unt, ^^ CUrrCrCS ad dimic"

10 pugnsc quamlatrc
cinio aptilunt.
Theodorctus.Hc
ita intcrprctatns c

conluinuniur pr« peccaiis eoruiii. I 3

quolua:cbitterra& licrbaomnis re^ionis ficcabiturpp ^""^ cumpcdiril

^ ..?,,.,wdice, ^ . &quornodocqu

maIitiamhabitantiilinea?Confumptiicllanimal,&vo- H tibus reluaari pa

j«;Cumomnia riei piou,dpniiaag.iiitu' bVQuod pafluiifumus. ^5 r»*' *5 M^ t

pra:pofuit,diccns./« c Iucrc,quoniadixerunt.ndn videbitnouiflimanoltra. Si '^ citefldufmodi.H

fiusCsdomif,r,hOCci\ ,'2,ped,t:tus. .urruudine. »7 ftcS VlCUll, Moa

mir,tfl"moS;i cupcdibuscurrestlaboralli,quomodopotcriscontehde. J^ ^—^^

aut ignoro quo fiut.

Lib i.firoma ^ Clemens Alcxandrinus.Prophete non dicunt fcmpcr

ttim,* quaaDcoaudicrunt, fed ctiamannunciantpcrantipo-

phoram ca qua; vulgo iadantur a populo taquam qua;-

lliioncs quafdamqusafFcrunturab hominibus,>qualc

cflillud Icrcmiac, Curvia inipiorumprvfperatur.

a Et lu dominr.Ac Ci dicat:Non eft fcandalum fi impij vel

h.-crctici tpefloret. Licet.n.proficiant, filiosfacianr,iicct

prope fis on coru,(5c loge a rcnibus coru,ia coiirictiaino

cft tfi coiolatio parua cp f^nant ad viftima ficu t pccora.

C b Con-

n^jcxcrcitu pcdcft
bcllum gcrebant, Sc tu ccrtans cum cis facpe numcro v
ftaes.Qua: fiet igitur vt refiflas Babyloniiscum equcft
cxcrcitu ift acic prodcuntibus?At fecundum intcrprct.'
tione Gra:cam fic intcUigendum cfl,nempe ob ncquiti
tuam curfus labefadlauit te,& viribus fpoliauit,fortiti
dinc vero deftituta.quomodo rcpugnare poteris & gci
re bcUii cu his qui ingcnti cquorum numero militani
e l>;<omado,i.quid facies ,cumadcaptiuitatcmin Chaj^u
dxam vcnaris* Chaldai enim & Pcrfs cquisgaudent.

4^7{am :

NICOLAVS DE LYRA. CAP. XII.
*■ TVftus quidem. Hic confetjuenier letemias plangufiPi aduer
Xlantiuprofpentatt.Miqui tamen expofitores dicunt,quodpUn
git hic piofperitate Chaldxorum,c}Hierant infii/elesijed litera prace
dens &fubfequens magis cofonat,^ loquatur de viris ^nathoi per
fequcntibus Ieremiam,vt di6lum efl.Et diuiditurin duas,quia pri-
tnoper modum (iuerimoniieponitur Iererr.iie qnxflio.Secundo domi
nirefponfio ibi.Si cum peditibus. Circapritnum dicit.

I luflusquidcm tu esdomine;fidifputcm tccum. Hoc
evim pr^mictit leremias iw vidiatur Joqhi tcmerc de diuinis iudi-
cijs hominibusoccultis.

2. Vcrumtamcn iufta loquar ad te. non per modum conten-
tionif,fe» di[futationis,fedper nwdum hhmilis qu^jvijnisficut di-
fcfulus quterit d 7na^i§lro,volens doceriabeo.

3 Quare via impiorij.j. riiorum ^rtathut mepe^fequcntiHn.

4 Profperatur,bene eft omnibus qui pra:uarican.& ini
quc zoxmti.tmporalia bona veniunt eis ad votti. ideojubdaur.

5 1^1 an tafti cos,& radU.firn-.ati junt in tcrra fHtjs 0 amicis.

6 Proficiunt.J»» bcnis temporalibus.

7 EtfaciuntfrudJum.pi-ofe»? muUiplicando.

8 Prope es tu ori comm.Erant inim facerdot(s,vt habetur
fupraprimo ca.erat enim .Anathotvnadeciuitatibus facerdotunit
& ftc diuinis taudibus laudabant Deum.

9 Etl6gearenibuseoru.9«M erant aduherj^fnur.du qnoddid
i«r;«/>ra.5.[.vnufquifq; ad vxoreproximi fui hinnicbat.
- Et

lo Et tu dominenofti me,vidi.mc,& probaftime.?«iiJ
hil cis nocui.fed magis proficere voLui.
I r Congrcga eos quafi gre./;oc dicit :!^eh diuiiue iuliitiA
1 2 Et fandifica cos in die. in Hebreo habeiur. Ef przpa
eos in die occifionis. vt tua iufiitia impleatur,& ne propter t
rum mjlitiam terra vtterius fitrilis rcddatur. ideo fubditur.
i 3 Vfquequo. lam en!m,vt videtur,domiuus induxcrat ftccu
tem,drqua habetur.inf. 14. c.

14 Confumptum efl animal.Wflww in campisnon inutn.
tia.Et cauja huius (icatatis fubditur,cum dicititr.

1 5 Quoniam dixerunt. wi ^natlKt & alij mali.

16 Non \\<icb\t.jciluet dominus.

17 Nouifnmanoftra..^i^p!<nic//</«m.E;r^MO videtur,^cec
tant in errorem,quo negatur anim^ humanx immortatitas, &
foflmortem ncn remanet punitio aliquavclitlum erronmqui •
gat diuinam prouidcntiam fe extendere ad aBus bumanos,ed q: (
proceduntex libero arbitrio & fic non puniuntur d Deo.

i 8 Si cum pcdibus. Hic Cdnfequenter ponitur domini refpon ,
quanium ad duojtcundum pcnitur ibi :Kcliqui'Co)iq:ierilialu\ i
te leremias de viris .Anailjot i u pcrjtqucntibus,(s dvminus rrj •
det ftbi,quodfit grauior pafjurus diSi cCi.MetephoricaiJiloij •
tio & ejiftnfus.li cum dfficultate fliiffes ptifrquutioiJe vini t
.Anathot quifunt qtiafi \ pedites C^parui nic.menti,qi<omodof4 1
bis perfeqtnitioncmrcgii &principumquijur!tquaftcquitesrei-
£iu eorum?&tamcn oportebit te illam fullincre vt habetur inf. ;.

* Cuini

M 0 [{^.A L I T E I{.

t 1 ludus quidem. Perhocautcm 9 fan(3uslcremias in
hoccap.dominuminterpellatcotraperiequutoresluos,
cisoptando pocnam tcmporalcm.d.infra.
II co;/^)'f^d<'<,w//.rt/i,oftenditur: cpinnoccntespofllintli-
circ zelo luflitis diuina: optare poenascorporalcs & tem
poralcs fuis pcr(equutoribus:quia funtquadam mcdici
iia:, vt lic vcxatione dante intcUcaum corrigatur vcl fal-

tcm

tcm ad maleagendum impotentescfficiantur.Scdqi •
niam innocentes parati dcbcntefle adgrauiorafuftiJ "
dum.fi dominus volucrit,idco fcquitur.
1% Si cum. quod efl min us .

t Quomodo. quod cfl grauius q.d. Si poenalitatcs vir^ '
fentis cum diflicultatc fuftincs,quo p^nas purgatoriii •
lcrisfuftinercShaecn.mcditatiOjCum maiori potcnti: '
flinerc facit viix prselentis mala.& quoniam ad ide t; t
paffionis Chrifti memoria, idcolubditur in cius pfo •

77

leremi;^ Cap.XII.

^78

a !Nr<i"» &h'^" ^"''^ f/p.rotefl hocde Chrifto intelligi,
iiconiraquem fratresclamauerunt.CrMc/yi^e eum:^ionhabt-
m„sre;icmmliCff^rem

b Hclifti^omum. vndc. ReUnquetur voDis domus veflra
deferta. Et; i'«'-^'^ f^^wai Awc.

cUfrfditas mea (juafi,

crc.Odzc. Noneft
miranciu fi tunc tru
ibehiccomparata
it hsErediras, cQ vf-

quo extcrminatafit,& videbispoftaducntu Chrini im- D
pletaeflequcedidafunt mortificatis mebris noftrisfup
terra.Cu ia non operetur tcrra opera fua, ncc fiant apud
iuftum ea quibus caro antea fouebatur,/o>-nJM,-io./.iwm^-
ditiajluxuvia,^c. Vndc. 'Hpnvmimuttrepaccm.fcd^Udium. Mat.io.4
. , .„. ^j . Antequam il!c ve-

aftdeft.fiinmratuailiqujrahabuifti fidHCiamquidficie» qjm lordanem Waaficn$?Cuin nirft nnn ^i-.m,]^

iiuusgureiiesfuftinucrs. nirec , non ciatgia-

dius fuperterrane- ^■*"
quc concupifcebac
caro aduerfus fpiri-
tum, nequc fpiritns
aduerfus carne. Qn^
autvcnit&dodifu
mus qux funt car-
nisvclfpiritus,do-
flrinaeius quafigla ;

re cu cquis?Cura autein terrapacistfecurafucris,quidfa J

fTuiiiore. i"ttiam. 5"ldunia;t. TMoab 8c Ammon cjui acLotli. ■"

ciesinfupbialordanis? NaS^fratrestui&domuspatris ^

aTCum Chaldaris. ^

juehodie fintlco- a

Rcs i (ylua anathe- j^j^^^ j^^j pugnluerat aduerfum te & clamauerut poil te l

«rW rnhfm3rp<5 Sc a^^tiaaficonf.nguinci itmo nocmiorquafam^Ilarisinimicus. bTvenientin hunctcticnumlocr

fiddfbinfidiantcs. b plenavoce. NecredaseiscuIoquutifuerinttibibona.Re g

J -yu.^^,,;^ nnit Hifrn aTldcli patiem.Pater in meegoin patte. b TCaleftis lerufalcm. TI«ob funiculum

d ^untjUia aiilS aijto hxredi.eins. c«Vndepotdb-tm habeo ponrndianimara' meam. ., .,.^

lorbf. Lxx. Nuquid ijq^j domu mea,dimifi ha^editate meam:Dcdi diledam 9 dius Imiflus dimCit

fpclficahienshrdi- a aTiudiotum. bTPopuius ifraei. 10 terra.i.carne a (piri

blvt quondam dilefta .ippclletutodiofa
^ . -. n

aTfaiitcr lugiendo.^^^rucilige eu'n.

reditas mea quafi leo m fy lua.Dedit cotra me voce,io odi

aTTanta pulchtitudine habuir Ifrac',vt nihi: elirr bonotu quoano fu:g'Kt n eo:fe<l niic Veniie,&c.

. rasmca mihi ? Hic- ^ janimam mca in manus inimicoru eius:fa6ta eft mihi he''
^ianocturna bcltia ^

nortuoruni deuo-
at cadauera , & dc

^e|cpuichns^ cSis "^ ^^ elNunquid auistdifcolor hgreditas mea mihi:Nun^d

. -K '^ j., _ TTani.n. TDiu"<a: Gentes.

auis tindla pcr totij? Venite,cogregamini oes befti^terra?,

:f Quoniam Deiim fimrii n in coj, iouciunt «llfiael.

e jpperatc addeudradu.PaltoresmuItidemoIitifuntvinea

'cfcitur fordib. cu-
usimmundicijelf-
ael coniparatur.

lulti. •pgjiorei rnititi,&c.

^ierony. ^udiant

laccgprincipcsvo-

' iintcfle,&proc6-

* niffisfibiindieiu-

lici) r6ne reddere: £

ig illos.n.parsdiii

oculcatur atq; pol

uitur,&vbi quoda

TatDcihofpitium

3 Ifthabitacuhim be

'iara.Alijnonpra:

ofifos plcbis & fa

irrdoteSjfcdhofiiCi

rincipesiiucUigut,»

jui populum Dci

,|iiffipauerunt.

mea, conculcauerunt partcm meam.Dederuntportionc

aTQiipnctjm. bTSine P-r».

mca defidcrabilem in dcfertum fohtudinis,pofuerut eam

Tldeftauxilio meo dcftituta.

in diffipationejluxitqi fuper me. Dcfolatione defolata cft
omnis terra , quia nullus eft qui rccogitet corde.Suptom

THoftcs.

nesviasdcferti venerunt vaftatores terraE,quia gladius

aT A leiinino viquead terminum

doraini deuorabitab extremotcrr^ vfque adextrcmum

aTAlij finis. bTEtiam de vibcAigieniibus. c^Q__E.fpcdl3uetunt bona,3< venrmnt

maIa:ptofpefa,& rcce aduerfa.

cius.No eft pax vniucrfi carni,Scminauerunt tricicum,&

1 tu,&extcrminauit

2 eam,quia mortifica
5 tionem lefu circufc

4 rimus i corpore no _

5 ftro, & ideo non vi- ^
^ uimus iuxta carnc,

7 viuit aute fpiritus. _. ,
*> femtnamus non in carne ^^^^ g^^
9 fcd in fpintitfVt non me

tamus corruptionem de
20 carne,fcd dcfpiritu vi-

tam xternam.

g 'Non efi pc.x.&c. Ca

ro pacem Dci in fc

recipcrenonpoteft.

Sapicntia enim carnis

intmica cfi Deo , & cjui

incarnelunt, Deo pla~

cere nonpofpv t.

h ^eminautruit, MoC

quoque ecclefiafti-

cisdicitur,qui ver-

budfiimalaconuer

fatione difperdunr.

Dcquibus perLxx.

21

Df/o/aHo. e.Orige.Qiioniam Iuda»i compleucrunt mcn
iiratnpatrum fuorum & addiderunt adprophetarum
.occi(ionem,ctiaSaiuatoris tuncextcrminationeexter-
minataettoisterra «orii.Confidera terram quz in teeft,

quo

infertur.Clerici eo- F
rum non prodcrunt eis. Nihil cis enim prodcrit nomcn Sap.tf.»
epifcopi prasbyteri,& huiufmodi: fed magis dignitatib.
fuis grauabuntur.Et: Potentes potenter tormenca paticntur.Etf
Cuipius commiuitur,pius ab eo exigitur .

^ Orlgc-

NICOLAVS DE LYRA.

Ciim autetn,:.i» ci«/ta^f ^naihot in qnanatus , ^nutritus
uisiiy(^ ftc habes ibi parentes & amitos qutalicjuamfecuiitatem
'ofinnt dare tih:,& tamen ibi times.

'. Quid facies in fuperb.i.iw lerufalem vbi opertebit te fuHine
eperjeqmioneth^vt habetur iuf.26.^ocatur autcm lerufalem hic
uperbia lordanisyquia lordanis fiuuius frequenter mtumefcit intan
m, ijuod exit ripasfuas, ftc lerufalcm propterpotentiam & diui-
ias fupetbierat &metasfuascirca diuinum cultumfitpra modum
■xi ratadiddnlatria decU)iando:vtpatet ex diBispr£ceden,cap.
1 Na & fratres./de -p/ri ^nathot qfuntfacerdolesficut, & tu.
i Et domus patris tui./.a/i^'ii tibi confan^uinei.
Etiam ipfi pugnaucrunt aducrfum & clama. cum alijs
■''trenttstemoxtcare.

Clamauerfupoft te plcna.c//c?rf j tibi verba pugitiua,vclpo
us verba detradiua q nb dicutur ante facie,fed pofi,idrji,occulti.
Ne credas,&c. ^Aliquando loquebuntur ei pacifich fingcntcs
riiivtiam.n magis eum deciperent.

■ Rehquidomummeam. HicponjW/ecM/jrfMrM^rfe ^Ho re-
pondct dorttinns lenmif .f.depopuli lud£ defiruCttone. Etprimo
inutiatw hfc d(firuciio,fecudo ipfius reparatio,ibi:Et CU euulfc
:o\ Et ex iftis duob. apparebit quffiionis leremije foLutio.Circa pri
m dicit dom.Kdiqni,&cc.id(fl, templu meo nomini dedicatum.

9 '^im.iCudjtjlerufalem & ludfam.

10 i>tii.id€si,itamihiditec^amficutiflanimamea. Et dicitur
lot: adexprimindum arr,icitium Dei erga locu &genrc,ftcut aliqs

deatiiico fuojpeciali rfjcir.Talis cft cor meii & anima mea.

1 1 In manus inimicoru./. h{abuchi .'ohojor & exercitum eius.

12 Fa^la cft mihi hxreditas mQH.i.gens ludaica,fccundum
quod dicitur ijj.i^.d.Hxrcdius mealfrael.

1 3 Quafi leo m fy lua.^.a me extranea per idololatriam.

1 4 Dedit contra me voccm.i/iceBrfo contra me blafphemiam.

1 5 Ideo odiui ciLm.dmuiicndo eam in manibus inimicorumjuo
rum. ideo fiibditur.

i<5Ni]igd cims.i.rubricatafanguine in diuerfts partibus?.q.d.Sic,
qaregnu luda fucrat ajfliHu partialiter ab .Aegyptijs & ^jfyrifs.

17 ^uqdsiilis.i.totafanguinolenta.q.d. Sicperi{abuchMno~
for,qui toia itrra deflruxit occidendo & iaptiuando,ideoJubditur.

18 VcnitC. properatead deuorandum carnesocciforum.

19 Vz^OXCS.i.principes exerciius Tsiabuchodonofor ftcundU , g»
expofitum eftfup.c.6.inprin. Adeam vcnientpaftores,&c.

20 Dcmoliti.iu'iy?,//o/^«/«»2 Ifracificutdicuur Jja.^.l^inea do-
tnini exercituum dumus Ifacl efl.

2 r Lux.affliciionedanieeisinteUeSium.C^tterapatent vfque ibi.
22Scminauc. Quod exponit [{a.Sa.ditens,quod irnmtneie deflru
tlione ciuiiaiis lud^ifeterunt idiqua bona^fed no val.erunt eis,co
gj non feceraru debitam pceniuntiam de rnalis pratcritis,ftcu'idum
monitiotiem Itremi^Jupra pcfttam 4.C. Nouate vobis noiialc,
& noUte fercrcfupcr fpinas.Pctf// et:am im cxponi,quia do
miiius antc aUuentum T^buchodomfor immiferat Jicriliiatem per
quam non fuit reuerfus populus ad pctniienitam .

•J< Con-

M 0 P^.A L l T E 1\.
lo ^^"i dtle.animammeam inmanus inimi i. plcbsludaica.
71 ? Qttafileoinfylua,&c. rugicnscotra mcncqtia magna.

14 Deditcontramevoum. diccns: Ciucifigt crucifigeeutK.

1 5 idcoodiui fam.volcndo pct l<.omanos cins punitione.
lcquafubditur.

16 Vunquidauis,C:>c. Fuit.n.plcbsludaicaper PvOmanos
partim rubea cx (ui fangumiscftufione, & paitun nigra
ex ciuitatis cu populocombuftionc.Etqmprincipes Ro
manorii non (olu perfequuti funt Iudxam,(edttiam po
ftea grauitcr ccclefia rempore Neronis & aliorum lyran-
noruni,idcofubditurpoenacorum eumdicitur.
Tom. 4. Y »

i-J^

K

Hom r.

* Orlgcncs.Nos qiii
K in clcricatus ordinc
vobis pfidcmusnof
fc dcbctis, n6 ftatim
in cflc (aluandos, qa
clcricifumus, multi
.n.dcrici pcrcunt,&
laici bcatiflimi rcpc
riuntur/cdfiordinc
paritcr mcrcamur.
&habcamus. Quia
igituriuntquidaclc
rici non ira viucntcs
vt & ipfi cx ordinc
capiantfrudum ,&
ornamcnto fusBfint
dignirati, idcircoa-
iuntquicxporuerut
prophctam nunc di-
CCntcm. Clcri.eorutn
non prodtrunt eis.
* Theodor.Admo-
nct non cflc colloca
dam infcrtilitatc tcr
rx fiduciam , fed in

Glof. ord. &NicoIai de Ly ra ^8

»f &nam omnlum abundamiam 1 domiro iccepfrunt. domibuS CJfOmaf K

mcfTucrunt fpinas:ha:rcditatcm acccperut,&: non cispro- poMonibus mul-

.IQu.bui.lcilicenlcrinonproderunr. - . ^^ I tlS , ll"Culari fapicn

i dcrunt. Co^nfundcminiatrudibusvcltrLspropteriratu-z ti;i. Quiautmgiori,
) rorisdomini. HJEcdicitdominusaduerfumoes vicinos J turindominoniorimr,

«VeUaftjnt.

f Ueft. ecclr(i.ini

mcos pcfTimos^qtii tangunt hxrcditatcm quam diftribui
populo mco Ifracl. Ecce cgo euella cqs dc terra rua,& do- ^

^ * «^Defaucibusinimicorumhxieticorum. +

mum luda cuellam de mcdio eorum.Et cum euulfero eos 6
c6uertar,& mifercbor corum,6creducam cos f virumad

f£cclefi>m. fViuennum. 7

h^rcditatcm fuam)& virum in terram fuam. tterit fi eru-

«f Redcuntesahhiie.icis. b^ In ccclrfii. c^NonidoIorum i)ui decorde rinxerunt.

d j ti didiccrint vias populi mei^t iurcnt in nomine med,

^A doininopars populi Tui. "

viuitdiis,ficutdocucrijtpopuIum mcum iurareinBaal, '° ^'"'^'V"' ^^"'^fi^'-

aTVerbamea. ' '

^dificabutur in mcdiopopuh mei.Quodfi non audierint

alRemanenieiin hxrefi. tDepopulo meo. b ITerpitua vt non itlinquatur locus poenitcntii.Hoc
quotidie cciniinus Sc rebus piobjums quod hztetici fidei vetitatem fimuUnt vt iimpliccs dccipiat,
ipli lamen nMnquam redcant. ^ ,

cuellam Gete iUam cuulfione & perditioncjaic dominus.

Et, »7 cruit drmim no-
Jiri lefii Chrtm. Et,ir,
itifimitatibus fuis, vtin
habitetin eo vntus Chr
fti.

* Theodorctus.
Qua; putatisilluft:.
rc vos , vcrbi gratia
opcs,potentiam,ho
vospudorcpcr fun
dent, dum caufair
agctisapud Dcum

abundccxperti.co
ii traria ilU rcpcnd:

ftisi
12 b Ficinos. Ad h'tc

ram.Idumaios.Phi

liftiim,Moab,& An

mon.

bonis illius opcrationibus. Qui cnim ncquitia vtitur,fpi AUcgorice. Hxrcticos qui Chriffiani dicuntur,& m:

B nas cx ea coUigit. gis terrs fanda: fiunt affincs quam habitatorej

a ^ frudi.Lxx.A gloriatione veflra,veflibus,rpra;ciofis.

NICOLAVTbE LYR A.
^ T Confundemini.in captiuitaum du£li.
a AixnQtxbns-.Idempropterdemeritavffira.

3 Hsc dicit do.liic confequenter ponitur populi Iud£ rcpara'
tio,&hocadconjolationebonoru7n,ficutprxmij]k cfi dcfiru^ioad
confufionem malorum-.Vrxmittitur tamen defiruSlio aducrfariotift
cum dicitur : Haec. l^i erant Idumxi dcfccndentes ab Efaufratrc
lacob^ Moabttx&^mmonitx quidefcenderantdeLoth nepote
.Abrahdt prcpttr qucd debebant ludxos ddigere , (!^ ipfi econtrario
aduerfabantur eis, & incitauerunt lS(abuchodonofor contra eos &
in eius exercitu venetunt conira lud^am. ideo Jubditur.

4 Quitangunt. Eccc. quiapofi captiuitatem ludaorumipfi

M 0 Vx,U L J T E 1\,
t H.«crf/c.7.DicnnturautemRomatiiChriftianorum vi
cini,eoquodChriftianiintcreos habitabant.
■J £MW/a»j.Plurcs cnim imperatores Romani Ghriftiano

rtfm

fueruntfatis cito captiuati.
i Et domiim Iwdxquia ipfih.ibitabant circa terram Iudg.

6 F.t cum euul. fcilicet ludxos.

7 Conuertar.eir' hocfuit implct^i tempore Cyri regi Verfm
qui remifit captiuitate lud^otu,vt habtiur.i .E[dr,\.a.& quiaf,
res de Babylonijs couerji ad ludaifmu veneriii cu eis, ideofubdiiu

8 Et erit. a ludps.Miqui libri hahent:Eruti.& malh.

9 Didiccrint. Idololattiam dimitttndo, & vnii Deum coleni

10 Vt i\itct\t.luramentu enim tale , quando habct circunflanti
debitrs,fit in teuetentiam Dei.

11 Si do. qiiia ante couerfiond inducebat ludxos ad ritu Cetilet

1 2 Acdifica.^rfc moribus & temporalibus bonis.

rumperfcquutoresfueruntd.; fua dignitate deicdi,fci
cctNero,Domitianus6c plures alij.
6 £rcftw.f.tcmpore Conftantini,quibaptizatuspercef ,
gratiam Chrifti,& cum eo magna parspopuli Romar

Pfal.7i.d.

CAP. XIII.

HAec dicit domi.
Vir fandus lii
C barcDcidicitur,qui a
dc limo terrg alTum
ptuscft,&eiuscon-
lortio copulatur. Et
quodammodo que
in ecclcfia vidcntur
cbfcaina maiori di-
ligcntia circundat,
neGentilium &h?
reticoriim morfibus pateant.Hoc lumbare fi aquam tc-
tigcrit, &Euphratisfluenta tranfierit, Aflyriohumore
imbutuperdit priftinam fortitudinem,& computrefcit.
EtquamuisrcdcatinvfumDei, tamenpriftinapulchri-
tudincm habcre non poteritinon Dei duritia,fcd fua cul
pa,quianoluitaudireverbumdomini. Caucatcrgoqui,
potcft dicere : Mihi autem adhxrete Deo bonutii ifi. Ne forte
per

C A P. XIII.

af Sicut ego filios Iftael.

^cdicitdominus adme: VadeS^ t poi^

5^Vel cioAotiuia.

fidetibilumbare lineum, &pones il-
lud fupcr lumbos tuos , & in aquam

INe coiiumpJtur. f V 1 iinft ■riii.,i

non infcres illud . Etpofledi lumbare
iuxta vcrbum domini,& pofui circa lii-

jjcr ncgligetiam ;
illius renibus fcp
retur,& tranfcat ]
phratem & dctur
potcftatcm AflV
rcgis , & ncquac^i
inloUdillimapcti
fcdin foraminej:
trxcorruptxafqi
vitiatXjhoccflh?
ticorum fordib.

vitijsoccupctur,
in tantam vcniatpiitrcdinem,vtinvfum&cin6toriu
domini vltra redire non poflit.
a iw/jafcert.PopulusIfracleft.Qiii ficutlinfi deterra:»
fumptus&illotusncc mollicighcr, neccadorc,&tiif '
Dei mifericordia Dco adhsfii.Cii aCit pcccaflcttransl.
phrate.i.inAflTyrioscdudus, & ibiabfconditusa.niul*
tudine innumcrabiliij Gcntifi quodamodo abforptii'; :
^ nih^l

Diuiflo.

NICOLAVS DE LYRA. CAP. XIII.
1 TT Accdicit.Superius a prmcipio traitatus huius litri dtfcri
XJL pta ejl arcapopulu regni ludte malitu grauitas, hic confc-
quenter defcribitur ipfius incorrigibilitas,Jcu irreparabiUtas.Ei di-
uiditur in fepte partes fecundum Jeptem modos oucndtndi prjpofi-
tum.Vurtes p^tebuntprofcquendo.Trimns autem tnodus cont:nctur
in boc c. vidclicet per parabolam luiribaris puirefadi ad inbilum vl

tra

tra vaUntis.Et diuiditur in duaspartes,qiiia p>rm6 parabolap- >
tur ad propofitiirn.fccundo ad bocadduittur cxempli4n/,ibi:Si\^
tare potcft. Vrimu *n duas,quiaprnno parabo a ponituri^fi *
do c.Xfoiaiur.ibi:Et fadum cft. Circaprimutn dicitur.

2 Etpoacs. te accingeiido.

3 Etinaquam. necx nadefa^ionecitiusputrefiat,fedm'i

aliunde,Cxiira pattht tn liiera .

*E

M 0 \ oi L I T E R^.
I I H,<c (i/c/trfo.Pcrlcremiamquiinterpretaturexcclfus
dominus noftcr lcfus Chriftus ad patris dexteram clcua-
tus,Mar.vl.Pcr lumbarc verolumbiscius adhxrcns, po-
pulusChriftianus,quifibiadha:rctper fidcmfoimatam
charxute.Sed qiua multi ab ca declmant,iubetur lumba

re poni in Euphratcper qd fignatur dcclinatio ad am c
tctrenx cupiditatis & dclcdationis carnalis, & puirc £
viti)s. Per foramcnpctrxinquoponitur obftinati<A
malis fignatur, & fic muuUsad omnc bonu homoi '•
dit\\t,\AcO(ilCltnv.Eteccecomputrucrattumbarc,\UStt\ '
vfiuaptumcflct.Et fequitur pocna cum dicitur.

t ^^^^

;8i

leremia: Cap.XlII.

682

^ nihil reputatus •

^ jj Qj.i£renes.Ciircindloriumd)citnrlincnm?Linum cx

terranafcitiir: Namcumfcmen ciusin humum fuerit

abicclum,pnmum in gramincpuliulat.deindcdcme(sa

transferturdomum,pcftitur,lauatur,tcritur,iuditur,&

ingentiopcracxax
tifur, quo tale fiat
ex quo poflit cin-
florium , aut aliud
quid in vfu.s ncccf
'arios opcrari . Et
[loscrgovniucrfig
zencrationem ha
oemuscxterra.aut
linum quod in cin
(ionum Dci pcdi-
tur.multacurain-
jigemus , vt lauc-
nur,vtcoioretcr-
^xabijciamus.

Et abfconde , &c.

Origcncs.Iudfi in

iignicxtiterutDco

giC proicdlifunt ab

quitur, adcxtrcmum inDci filium inanusmittit.idco D
SEtcrna perditionc contabelirit.

•J< Theodorctus. Pcr prajdida mirificam Dci bonitatcm
dcclarat & copulationis modum cdocct, &quod dccre-
ucrat eos claros&illuflrcsrcddcrc , at illi pcr iniqui-

tatem probra fibi

f Ponquim peccauit.

bos meos.Et fadus cftfermo dominiadmciccundojdices:

t " Ktc (icut ab':tuin clt i inc .

Tollc Jumbarc cjuod pofledifti , quod eft circa lubos tuos,

a «fQuja«(;o(urgjminvinaiftam. h^^Aflyrioi. c f rixdi^i abforbrnduin .

a & furgens vade adEuphratcn,&: abfcondc illud ibi in fora

^ In tvpo domiiii.

minc petr^.Et abi j,& abfcondi illud in EuphratCjficut prf
ceperat mihidominus. Etfadiieftpolt dicspIurimos,di-

a f Sicutego leducam filios Ifracl.

xit dns admc, Surgc &vadc adEuphraten &:toiIeinde
Iubare,quod prxcepti tibi,vt abfcondercs illud ibi. Et abij

V In fignum captiuiiatis

b ad Euphf atcn & fodi, & tuli lumbarc dcloco vbi abfcon-
dcra illud. Etecce computruerat lumbarc, ita vt nulli vfui
aptum eflet. Et fadum cfl ucrbum domini ad me,diccns:

a ^ Adapiat fiinititudinem.

0, nobis P'o '^'* Hxcdicitdominus Deus,Sic computrefcerc facia fuper-

• j f Duarttmtribuumluda.

biamluda , &fuperbiam Icrufale muItam,popuIum iflu

ccinftus

kqucenim putan
lum eft cindoriu
bijcicQtcm man
i(rcincinclum:(la>
im vt illos proie-
it,aliosfibicontc-
,uit, i.ecclcfiam de
Scntifausqugcxni
tafafta cftlucida
fquecondida.vn-

r. Q^t<x tji ifla qu^ a-
edit iealbatai. Sciat
uncn,quiafinam
alibus ramis non
cpercit
larcet fi
ignalumbos

a i vitia fua lei.ufnccs.

peflimu,qui nolunt audire ucrba mca, & ambulant in pra 4
uitatc cordis fui, abicruntquepof} deos alienos, ut feiuiret ^
cis,&: adorarent eos. EtcruntficutIiibareiftud,quodnuIIi 7
ufui aptum cfl.Sicut cnim adhxrctliibare ad lumbos uiri, 8

9 Drccm tiibus.

fic agglutinaui mihi omne domum Ifrael , & omnem do- s»

TDuastt.bus. lo Cmiru habcmus in

mumIuda,dicitdommus, utefIcntmihiinpopulum,& vafisficlilib. inqui

a wTamen. ^Mequi nxcoinna fcci. '^ buS id CODlctUr: A7o tbiiem.

innomen,&:in Iaudem,&ingloriam,ctnonaudierunt. ^^ habnatincarnemabo

contraxcrunt.

C Om.lagun.HqC cft

cbrictas qua cbli-

iiitcimurprarcepto

rumDei,& vitijsac

que peccatishuma

na implcturcondi-

tio.V ndcHonii^/iifi ^^- »4»->.

cabitur in cofpcClu tuo

omnis viuens . N6 ad

coparatione Dci,vc

vctcrcs& noui vo-

h'n hxrctici.&corG

patroni.fcdadfcie-,j^ ^^^^

tn CIUS . Horr.o.rr.vi- "

dtt in tacie Deiis 1 cor-

rff.& qcinobismu-

dumvrciimmun-

du dcprehcnditur . g

VerbuHcbraicune

bel AquiiK prima

editio,laguculaSc-,

cfida ipfum ncbel.

6ymmachuscratc-

rc.Lxx.vtre.Thco-

dotio vas, interpre-

tati!unt,quodoevi

no tm &cbrietatc t.Cor.^.fc.

CoplctUr.SuniUS.n. Kum.y.d.

vas frae;'lc, & the-

iritus fuerit Chri
:o.

I Et tuli lumbtrf .
1 captiuitatc . Si-
^^nificataute, quod
,rophcta in typum
omini populum

16

17

Jcft,finon adhac- d ... - . .-,,,. ... _ ,.

-ns domino , vnus quid ignoiamus ^a omnis lagucula implcbitur vino?Et di

a 5^ Nnn folum vulgus ignobile.

ccs ad cos,H?cdicit diis,Eccc cgo implebo des habitatorcs

a f tdeft. b f Ecclcfiiiuir, c 5 Kefup ni,cici1jceruicc,pioienfo aliqualiculo.i.ftomacho.

tcrra: huius,et rcgcs qui fcclent dcflirpc Dauid fiiper thro

• f Secnnddt inccclc(ia|^a>ii>. b TQ,ui videmuiiiabeiefcientiaialcriptuiaiun).

, c f rio f eccatoium vaiictaie.

nu cius,& faccrdotcs&: prophetas , fi^omnes habitatores

berat, fcd nihilominuspcccat . Poftca dcos alienos fc- qui prx grauitatc dolorislugere nequcunt

qui

ror.Ev. Mijer ego homo ^'"" 7-d,
quis me liberabit de
corpere mortts huius ?
d Ecceego.^^Th^o.
Vitioncm vocauit
cbrietatcm. Qui.n.
in grauifllimas cala ^
mitateslabuntfunt
pcrturbatis fimilcs.

^ Et

Kf-:

NICOLAVS DE LYRA.

Et fa^um. Uic confcquenter exponitur parabola . & primo
>^^ti*madpopulilud£culpam,lecmd6 quantum adpianamyibt:
.'ices crgo. Circd primurn dicttur.

: Siccomputrefce.faciam. eam annibilandn & per hoc inft
vatur (juod \abuchodoniifor non annibilauh gluriam regni ludx
'rtutepropria ,ftd diuina : ficnt lumbare nonfueraiptitrrfaBum
( malefaaione aqu£ nec ex loii conditione^quia erai abjconditum
i fQramine f^trtCyfed diuina voluntate.

Vopiilnm.primdpropter eius inobedientiam, idto fubditur:
• Qui no\.Secund6,propter nequitia in prcximum cum dicitur:
Etambulant.cJr certafcientia nocumentum inferentes proxi
isfuisinnbus perauaritiam,ficutdcium rfl fupra. vyc.h mi-
ore vfquead maiorcmomncs auaritix fludcnt,&c. (3
. yxoYibi,s per lHx.,riam.jup.v.c. Vnufquifqucad vxorcm
roximifuihinnicbar.

Abieruntquc pofi.per idoMatriam.
: Etcrunt ficutlumbarc i(iad. lefltuai&annihHati.
• Sicutenim.&c.Gc agglutinaui mihi.idcft adiunxt mihi.
i Omnem domum Ilracl,&c.(/tta«t«/» ad dcccm iribusi

Et

lo Etomnemdomum Iuda,^«<r»t«m(j<i «/«<«■.
1 r Vt cflcnt mihi in populum.<iifl(io eis legem in monte Si
naipYte cxttrispopulis.

12 Et in nomcn .vt nominarenturfpecialiterpopulus Dei.
1 i In laudcm & glo. ideft , vt\ej]ent famoft per totum orbent
fupple.fi audirent veiba mea debite obedicndo.

14 Et non audicrunt,&c.Jn co»rraWmw (-eic/torfo .

15 Dics crgoUlic confequeter fubditur debita pana,<S3' dluiditur
in duaspartts , quiaprim6 ponitur denunciatio pen<s quantum ad.
omuesgeneraliter,fecund6qtantuadpriricipesfpecialiter,!bi;V>ic
rcgi.Cjrca primumprtemittitur par !bila,turn dicitur.

16 Omnislaguncula implebitur vino ,&diccntadte:
nunquid ignoremus,quia omnis laguncula implcbituf
Vino ? Ejt aiiiern Laguuuia vas leirtum aa rip.ticndum vinum '.
& quia acceperunt voba prophet^e ad littram , ideo exponit para-

bolam dicrrs.

17 Hxcdicitdominus:cccccgoimpIcbo<>aines, &C
Ideft yficut laguHcula matertalis impltiur vino , Jit totus popH'
lus regni ludx qnantum ad maiores & minores & mrdiucres , rt'-
picbitur fpirituah ebnctaie , ideft , deftdi rnotis (S corporisnd
refiftcndH aduerfarijs flcut tbriitas aufcrlfenjum & rttebrorTi vjum.

^ Et

MO^.AL]TEP^.

I "«c.Pcr vinumcnim mordicatiuum Ggnaturpocna,

vt

vt patet in littcra fequcntc: & pcr implctioncm lagunc»
la: magnitudo poens.

Tom.4. ' V j

62^ GIof.ord.&NicoIaideLyra

Hom.).

3

^ a £t <ii/^r.rationabili ira vt rcducam ab crrore dolorib.

^ fc tormc ntis,qui fcrmonc non potucrunt conucrti .
* OtiKcnes.ruflicongregantur, pcccatorcsdilpcrgutur,
Scioquofdamrcgcscosquiimperioluoinfidiatiluntad

684

Nccvnus moduscfl fuperbix , Alius nultorum morc in l
hisalfcrtur qux magis pudorc digna funt.Alius quafi vc
ri fimulationc lcdudusfuperhiscicuatur,qu$fibidigna
gloria putat , cum & in talibus pcriculofum lit glonari.
d DMedommoy^c. Adpcnitcntiamprouocat,anccquam

ducantur in Baby.

■t altmdal<
tcrum.

dclcrtas ifulas dcportari lolitos , & pro magnis iupplicijs

nOCIUDCrcnC 1 VnO ^ ^idcd. b f Vtaefc«ido'oip<Tn«,<)ammutoi«fenonconfoIantiirilloqui)».

lOCOCXlllj pcnuri3 c fEbnefoi. d 1 Vtdiueti;»pollaintureuoribu» J<h«relibus,|vtfub

fuflincat,lcd in alii ^, , . . aomjneChnmd,,n,^cn.con^,.„„ren^uamcccleCam.

partcmorbisvxor, =» IcrufaIccbrictatc,ctdilpcrgacost virumatratreiuo,&pa-
inaUa libcri cxtcr- {i-c5&fJliosparitcr,aitdominus.Nonparca,&non coiicc

minCCUr,Vt nC in Ca , ^ E,goiimii>iiiiifccusouimcxtiiurecus,tammep'e.quamcoTpore.

dam,ncquc mifercbor,vt non difpcrdam cos. Audicc & au

» 1 In fupeibiam Q_cogiure ftagilitatcm velliani, quia nullus eA <]ui,jto qualiutc yec-
cati hac ehdctate cateat

ribus pcrcipitc, nolitcclcuari, quia dominus locjuutus cft.

> f Ideftatiite p?nitentiiin.vnrfe alibi,Ditegioi «n D«) veftro. b 1 In dieiudicij.

Datc domino Dco vcftrogloriam,anccquani tcncbrcfcat,

« VobitinB^bylone. a f BabyloD Oc omnistrgioChaldxoijin,inontescaliginoli dicuotui,
vndclUias,Suprr montemcaliginolum clruate lignum.

b f Dxmonr^ qui cruciitih,i« pia:politi. f Vobit.

Sc antequam offcndantpcdcs vcftri ad moces caliginofos.

THic. flbi.

Expcclabis Iucem,8^ponctcamin vmbramortis,& in cali

f VinecgrniitusquiJrmSc ploiatus libei
fit.ne viftores oftVndjntur

loncm.

AUcgorice.Datc/,
do.&cQd.Opfrjm/ti,
ni dum dia tji .- venin
noXfCum mn pctetitit

o;?f i-tfW. Vndc & Ifa. ^i
SteiUctU nondahunt
luccm,& tenebrabun-
tur otto fole , &c. Et
Sophonias;D;««nf *■
brarum & turbinis .
4« Origcnes. Quo
modo damus Deo '
noflrogloria?Noa
vcrbis <Sc vocibus
tantum glorifican-
dus eft dominus .
Glorifica cu in ca-

4-1,

lidianos . pulus lcrufalcm ca >
t Truulatus lice Babyloniac fit
inebriadus,(S: capti-
uitate obrucndus.
*Origcnes.Hisvcr
bismotidicfuhxrc
tici(Bafilidiani.jVi-

e Qupd fi hoc non M
dicritis. Dicamuslt
d^is & noflris luda
zantibus.quilitcrj
occidcntcBi fcquQ
mi.Tiifi,jcilicet,iu.
dieritis in abfconditt,

lamitatibus quidc

fuispcrfruaiur fola

tio, autpatcr fili),

autmatcrfilix,auc

fratcrfratris.Simili ^

modo pcccatorpcr

quandadifpcnlatio <*

nc Dci maiora tor-

mfta folitudinisp-

pctitur, fifolusicxi

liurclcgef ,utcme-

datus in ftatum pri-
B ftinum rcdcat.
t niperbiam b 2^onparcam. tion g gincm . Quodfiliocnon audicritis,in abfcoditoplorabit ^ fti"te &iuftitia,4
▼«f""- crcdulitate fenteti?, ^ ,^Dei,ver^opbet«. b^v.aoium. t inip?nitentium. 7 bcncficentia.Glcr

tlJcdncct. fcdiudlCijfcUCrita- , ^. e f Vn.Je. Tldeftdo^oieinmeumdiOimulaieDonpoteio. fica CUm in fotlllt

tc;. Qui enim truci- anima mca t a facic fupcrbis.t Plorans plorabit, f & edu- 8 dinc patictiapicta
darut.imtcrnupc- atitonicc. - Tvoxdominijdj,rophets|n. 5> te fapientia,C2tcrii

ribut.Hociuxtahi f cctoculusmcuslachrymam,quiacapcuscftgrcxdni .Dic 'lo quc virtutibus

ftoriaCmplicitCraC «Tloachin. bTM?-rieiu». fPu.uere. ^ ^ II - " —""■

Tbi ftipra cipimus, cp rcges & g regi & dominatrici : Humiliamini (cdctc in tcrra.- quonia

(;^„jfj3jg_ faCCrdoteS& OlSpO i TReg,idii;nitasEabyloniotr.idita. b f ludx & lerultlem quiad auituim vcifi.

defccdct dc capitc ucftro corona glori? veftr^.Ciuitates au

a f Ou.i lioneclaufas.

ftri claufa: funt, & non eft qui apcriat. t Tranflata cft om- » ^

^ O liabitatoies letufalcm. ' J

nisIuda,tranfmi>rationcperfc6l:a. Lcuate oculos veftros, ^4 ideft.in myflcno,
^ *• ^5 vel fecundu Aqui-

lam in tencbris,(Hl3:
defnequalisfitprophctaru&!cgisDeus,quidicitfcnon - -

parciturum?Qupmodopotcftcflcbonus? Accipiamexe
C plumiudicis.pro vtUitatecommuniquibufdanon mile
retis.Huic fi offeratur latro honefta fornia,2Etatefatis in-
teger.cx alio latere mater cxpafiscrinibus, dcprecetur vt
fcnediutis fus mifereatur, ex alio vxor ne virum fuQ in-
tcrficiat,circunftcnt & paruuli orbi futuri,quid faciet iu
dcx > Si mifcrtus fucrit,reuertetur homicida ad priftinii
fcdus, fin vero iudiciaria fcucntate permaferit,vnus ho
interibit, & vniucrfo populo prouidebitur . Sic Dcus fi
peperccritpcccatori, & nolueriteupunire, quisnoacci-
pictliccntiafimiliaaudendi ; H<ec in ecclcfia pofllimus
confiderarcPeccauit quifpiam,& poft peccatum poftu-
lct coionem . Si ci conccditor quod rogat, in incommo-
dum oium vcni.i proccdit,& laxatis frsnis fcclcribus pa
ditur via . Sin veroconiideraucrit popuhdamnum in v-

niusvcnia.nondubiijeftquin faciateijcivnumdeeccle — ^ -.

lla.vtmultosfaluet incolumes.ldcircoignisgtcrnuspr^ lesjaHijunt. Dicrt^i&domim,&c.M.zmdif:\\% diccbatn
paratus eft,non ta ob cii qui punicndus eft,quam pg vni turam bonam a Dco crcatam, malam vcro d diabolo.
Proner..?!. licrfos homincs . f citnentt ji.i^eUiHo,impm(iehs caUid.u> erit. quodquidaangcli pafti funtprorcdemptionedxmor
c T^ocle. •}< OngenesCummultisvitijsgenusvexetur &poft iudiciunnportasinferniclaudi,& nuilumibif
humanum , hoc pcccato ( f upcrbiac } maxime premitur, niri, quod Origencs fentire videtur, quod friuolutn (

Nec <0 Th

pofuit Deus latibulum fuum . Et iuxta Salomonem,in «i
tellcxcritisparabolam & tencbrolum fcrmoncm:plora
bit aniraa prophetx a facic fuperbiae eorum .
f Captus cji , a diabolo vei Nabuchodonofor, vel, contr
tus.AUquado Ifracl fuit grex dominiSed quia indigno
fe iudicaucrunt falute , conuerfus cft lcrmo ad Gcntci
Caucat olcafter in bonam oliuam conrr.anaturam inli
tus,ne & ipfe contcratur.

g o/c rc^Jcrrfo.wini.VcrbumHebr^um Gebira,Aquilai
Symmachus dnatricem & diiam intcrprctatifunt.Lx
putantcs eflle Geburoth,potcntcs dixerunt, Dic regi &p
tentibus.Ddirait in hoc loco qui rcgcm Chriftum,& pi
t?tes angclos intcllexit,vt aflUmat corpushumilitatis,'
in puluere (edeat & amittant de capitc fuo corona & g
ria fortitudinrs.Ciuitatesquoq5 auftri claufas,infcrnu
nulli apcriantur & oem gloriam ludae cffc translata,(
in poffcflionccopletum cd Omms decUnauetunt fimulm» ^^

NICOLAVS DE LYRA.

I Et difpcrgam cos . m captiuitatcm ad diuerfas ciuitaus &
loca.

z Ncque miferebor Scc.q.d.bene tamen miferebor in aliojci
Ucettpoliearenocans ipfos fuut diHum efl c.prace.

3 Audite &C Fcrba fur.t lere. reuocantis populum ab errore.

4 Date do.Deo vc.&C confitendo humihtcr culpnm vefiram

6 eius iujiuiam.fuut lojue dixitMhan.Iof.c.Fi\i,Di gloriam
Dco,&c.

5 Antcquam tcnc.SccJden,tnteqnam tribuUtio importabi-
lisfuptr vos veniat.

0 Expc. lu. idefl, confolationcm a rege ^e^ypti d quo tempore
Sc.dechi^ fperuuetuntcontra Tiabuchodonuior auxiliari.

7 Ef ^onct,8<.C. quiafidHciifuit eis occajio dtjiruaionis.rt di-
ii.*t)i eii fuprd frccjiicnter,

8 Q^pd Ci hoc non audicritis.w mjlo perfeuerando ,

9 In dblcondito plora.&c.vi/i/x compatitns.

1 0 A lacie iupcrbia^ide//,£<c malis vobisfuperuenientibuspro

fter

pter fnperbiam vcfiram.

1 1 bic regi.PcfZ [udm pofita eH pcenafuptr toturn populutt t

neraliter, hic confequenter ponitur cfuatumad principcs fpeiiaii »

cum dicitur, Dic rcgi & domina,&C. quodexponit i\ab. Si t

JoachinjiUo lofi.e & matreeius , qui reddiderunt ft T^jbucho •

nofor,& duxit tosm Babyloncm, vthabeturinfra xxix.cap.L •

ra tamen fcquens magii concordat quod intelltgatur de iedei *

rege& eiusvxore,qui captus fuitd T^abucljodonofor & i •

culatus .

1 1 Ciuitatcs auftri daufa: funt.P»'^ timore 'h^.tbucbodmf

venientis contra sedcchiam : & dicuntur hicciuitaces regni U If

ciuitatis aufiri quia regnum luda refpt^u rcgni ifiael eji m p- •'

aujirali .

i; Etnoneft,&c.iWfi7,cjir/)-f Wear.

14 TrAn{[;i.e(\omnishi.qitodfH!tfub Sedecbia : traafl. f

cnimqij: juitjib Ioachin,Juit t-intum partiaVs.

I J L euate ocu. &C. ab aqiulone,exercitus enim 7{abnchodi •

for venit ab lUa parte. ^

68y

leremise. Cap.XIlI.

6U

f Ch3'da:i.

'/€ a T«c«J'« «/of«f/?' CJ aditrrfim te, &c. Qiiando Ezcchias o-

A ftcnditthefaiirum nuHcio regisBabyionix. T" fw.'w,0!r<-.

. bc Audiatlioc ecclefia negligens qii^i docet aducrCarios

''r'rnosquomodopoflinream(piritualicaptinitatecoprc-

hcndcre,& pccus eius beftiali crudclitate lacerarc.

b Troftey mntntudi

ntir. mqiiitatis tus

reuelata. Hicrony.
£^£- Hincdilcimusg-

diu peccata lunt

niinora Deum pa

ticnteragere.&p?

nitcntiam nolVa
L. cxpeftare.Siaute
^.Tdeliaisdcliflaco-
r I pulani',&curriu

fibileefltvtnonActhiopsvcIpardusruamnaturamma D
tare vidcatur.led qui in illisopcratur . Vnde Apoftolus: i-uc.r^.e.
Omw.a p'>(fUm i-i eo ijutme c )nfortu:.Et:S(on autew e^rojedym- l''''-4 c.
tia Dci.Et.i^^iU? egn,tjm non ego,vinic vero Chri[ius.Et: Qjtidha. ^^!,*;''-
besquodnonaccepifli^iiaji. acLepift:,quar£gloriaris cjuajinonac- KCor^^lb." *
rr^, ry l ., , ccperis ? 'Non izitiit iQtc.q.e.

b •; Popiilus.
b

% A Deo.

&videte qui veninnt ab aciuiIone.Vbic'ftgre'xqL,i ditus eft , , ^^^t^S^S

a f Inclita multuuiio.quafi toti p ouinciain > num congregata. b <| In viigi lial vlonis t:,T "i-ndo. f "» W f Hr

tibi,pecLrst incly tum tuum?Qu.ici dices cum vifitaucrit?Tu . hufufmodT '

fc^i

lO.I

icer

a f Adco.-u au.'(iU5c6fugiondo,8£ idolacoledoqui [uDoccaConeamicitia: did-cerunt.q.ia vii)irei ,'A

enim tdocuilli eos aduerfum te^t S^crudifti in caput tuil. 4
Nunquid non dolorestapp.rchendent te,quafi mulierepar 5

1" \it\ (i cauUm q.iatris.

turientem?Qu6d fi,dixeris in corde tuOjquare vencrunt mi-

fRcfpondco. a T Sublatis veftiSiis.

hihaEC?Propter multitudinem iniquitatis tu^treuclatafunt 6

a ^St i't iTnretricis vt publice ii.iteit forniratio lua. b lO if(i non po(liint,D.-us noteft. 7

velin hoc feculo ^ verccu.idioratuapollutxluntplantastuas. M mucarepoteit ^

j =«' Ni|!er in p-cc.iti>. "i D uetfitates vitiotum. p

>£thidpspdlefuam,autpardusvarietates{uas, &vospote-

^ Siu u.i,nun n.itura. a 1"Qu^ia ftiidio peccandi non potu.Tunt mu'irc naturam.

ritisbeiiefacere,cum tdidiceritismalu. Etdiffeminaboeos

3 «t Vnde.Tancujm puluis queiu proijcir vcntus a facie teitx. b f O lerjiralem.

quafiftipulam,quxventoraptaturin deferto. Hecfors tua

a 5 Q.;3meicgifti ti^ii.vndc.In quamenfuta meii.i fue.re.&C. b T Caufa dTperlionfs Ifracl.

parlque mefur^ tux a me dicit dominus,quia oblita es mei,

T Ttiiipoialibus. a 1 Vcl pofteiioia tua, vt lcilicet videat ignominiam fuam, & qus letro effe ^e-

bent fiant in priotibus.

d & confifa es in mendacio. Vnde &: ego nudaui t femora tua

a T Omnibus. b ^Quafi equatum qu-v infaniunt ad coitum. Vnde Vergilius LSntum diftabat ab in-

velinfuturo. Ni
hii.n.opertum ^
nonrcueletur,qn
illudDanielisim-
plebitur : i^i rejur-
^etinyitum atona.
5 & illi in opprobrium
& concluitontm fem
piiernam.

C Simtttarepo.&c.
iastfcHocteftimoniov
tuntur quidiuer-
fasnaturasaflere-
reconantur.tanta
nigrcdine vel va-
rietate pcccatoria
dicentes, vtincan
dore&vniuscolo
ris pLilchiitudine

lO

guine viriis.
b

contra£iciem tuamj& apparuit ignominia tua, &hinnitus

TNonfolum in ciuitate: fldola.

tuus.fcelus fornicationis tU2E. Super colles in agio uidi abo

1 Eigo. a fQuan)u;s iaift-s tefequi ve<tu',u mea,8c mei nominis Vcndles confcflionem.

minationes tuas. Vx tibi Ierufilem:N on mundaberisf poft

«; Expec^aho.quandiufeiair.

me: Vfquequo adhuc?

tranfirenopolfit

Nonhocartendcntescum dicticeritis mahim.Quidquid

emmdifcitur nonnatur.T eft, fed ftudi) & proprisvolu

tatisqux confuetudine pcccadi quodammodo in natu-

ramtranfK.Sedquodhominib.impoflibilccftjDcopof-

quein
omnib. operatur

virtUsChrifli. tvtfintprin

4« Theodo.Vetus "P" ''"P"

,. n^ r caput tuum .

^fcaofermojcon

fuetudinem, f.efle

alteram naturam.

Omnia.n.quxlon

ga cofuctudineco + «'''«^«"'per-

paruit animus,pa- b!;^""'^^ "^f.

riacenfenturcum fcooprgfunc

naturalib.Quapro

pterminaturfedif _

fipaturuillosTflar

.flipularum.qujea

turbinevcri hucil E
^^ hicagirantur.Cetc

ramrcccnfetmul-
^^ titudinepcccatoru

eius tcmpcrantia ,

temeritate & ido-
^S lorumcultum.
^4 d A^Hiiaw.Rogem"

Chiiflu , vt nec in
''J pra:fenti,necinfa
^^ turoreuelet pofte
^ 7 riora noflra,fed de
^ leatiniquitates no
^" ftras,& fceleranfa t Poft^uatn

apparcre no finat. ^diiuc, fciii-

cet es immu

e 'iiiper coUes. AUe j"
goriccjln coHibus & in agris fornicatur & nunqua mu- Aiiego
daturqui ere(5la ceruiceper fuperbiam nonhumiUatur
lub potenti manu Dd , fcd confidit in fceleribus fuis .

S CAP,

NICOLAVS DE LYRA.

I Vbicft grexi idcfl,popul:ts.q.d.comparebit in terra tua,fed
tiamfoetur ad alienr/n.
' i Qilid diccSj&C./i;/7/c« \xbuchodonofor te capthiando.qJ.
Tion hjbibis excuiationcm,quia dedifliei occafionemMeoflibdiiitr.

3 Tu enim do.Scc.idefl Babylonis.

4 Aduerfum te.er hoc primdfuit quando ET^echias omnesqu^
\<i domo jua trat nmcijs regis EJbylonis oflendit,propter quod !Ja
i^s eum reprehcndens dixit qubd defilijs eius ducendi effent eunu-
(hi in Bihylonemf& qnod ibi tranfportarentui' bon.i lerufalem. ifa.
xxxix.c.Ucurido hoc fuit quando ilii de regno lndx mijerunt nun-
cios inBabylonem ad afportandum inde idola fcut habetnr E^^^ccbie
lis xxiij.&fii. Babylonij contraxerunt cum eis f.imdi.rnt.ttem , &
conftderauerunt infirma terrx,per qu£poffenl earn obtinere & ha-
berepreciofa qua ibi vidtrant tempore E^T^echix , & poflea alijs
tcmporihus .

Nunquid non dolores apprehcn.tc. q.d.sic:l^atuchodo
r.cfr te captiuante & fubditur caufa citm duitur.

6 Propter multituiniqui. tuje. in proximum & in Dcum.

7 Reuclata funt, &C. idcfi , fpoUata es bonis tuis,& loqMur
de lerufalem admodum meretricis , quji cum fpoliatur ad vitupe-
rium incipitur d parte inferiori .

8 Polluta funt plan.tU3E.frff/?, greffus tui,per quos opera defi-
gnantur.In Hebrxo habetur: Pra:cifx funt plantJB tUX.q.d.wn
poteris ylira in malis tuis procedere .

9 Si mutare poteft,&C.H;c adducitur exemptum ad propoft-
tim,Et diuiditur in duas: quia primb ad protxifit^tm ponuntur dno
txempla.Secundb fubditur dcbita pa:n.i,ibi :Et d i ffc m i nabo. Vri-
rnum exemplum e[i de.Aethiope, qui non pottit (uam nigredinem
ir/irnutan. Setundum de pardo ,qninon potesi mutare varieta-
tcipclUsfui,quia vtrumque iflorum efl a natura.Etjic dicit de lu-

dtcis,

dxis, quod nonpoterant reucrti ad bonitm propter confuctudinem ai

maln m,quia confuetudo efl qu^dam natura,vt dicit Thilofophi:s li -

bro dc memoria & reminijceniia,^ fecundum hoc patet litera.Scie

dum tamen quod h^c fmiliiudo non tenet ftmpliciter,fedtantum fe

cundi! quid. llla enim natura quJ! tfi caufa njgredinis ^ethiopis irt

nuUo fubiacet imperio rationis, Etideb .Aethiops non poteft illam

immutare quantuncunqiie conetur ad hoc. Sedhabitus ex confuetudi

nepcccandi gencratus & per modum natura inclinans ad malum ,

caufatur ex tnclinatione appetitus fenfltiui,qui natus eft obedire ra-

tioni.Etideo pcr con.ttumiiberiarbitriijadoppofttumpotefiretierti

ad bomim.tamcn cum Uijficultate propter habitum inclinantem ad

oppoflmm:C^ hoc dicitur impoffihile fccundum quid,proutdicitur.

v.Metaph.^no mododiciturimpolfibile,quodvixpotcft fieriaiit cT: '" '

difflctdtate. In exeplis autepofitis de .Aethiope & pardo,eft impof

fibilr fimpliciter^f^cundTt natiirn tamen quia Deo no eU impoffibilc.

10 Et difleminab.H/c cofequetcr ponitur debitap^na,cudicitur:
Er di fl!emin3bo,&c.e^67c«rfo in captiuitatcm ad diuerja loca.

1 1 Hxc fors,&C. \deft, pcena correfpondens peccatis tuis.

1 2 Quia obU es.&c Dimittendo cultum diuinum.
Ij Et conf.c^^&ac tdefijnidido .

14 Vndc &ego nudaui, idcU , inferendo tibipcenam dcbitam
ojiendi peccatorum tuorum tArpitudinim. Ideb fubditur .

1 5 Adulteria tnz.idcft,adulteriumfpirituale per idolatriam,&
corporalrper li/xnnam .

16 Et hinnitas t\xns.ldefl,vtriiifque adulterij patinslbido .

17 Super co\. bi entmcolebitnt idola: Ideo concluditur: Vx tibi
lerufa. Et c cmfu Ji.bditur :

18 Non mun<dabe.pofl mcidefl, mihi obedicndo .

19 Vfqucquoadhuc. idtft,itacito. Et ftclegitur deprejfiu^.
alif autern Lr^uiu intenogatiuc quajt dicat ^vn. ejl cadem Jcn-
tei.tia .

* CAP.

A D D I T I O, hiainim!Ci>um,quidnonaHdeietLbcrhplorare,feugemereneof-

In cap.xiif.r^bi dicitur .- In abfcondito plorabit anima mca. fendtrentur iiiimici,qui crant maximcfnpcrbi, ideofubdit .• A fa-

'^'"(Uia.bCQondiiofeplorare.rtofleiidittquoJtantcieltctiuver cicfijpcrbi.

" - - bi^ Tom.4. Y 4

68; Gloford.&NicoIaideLyra

688

A

iiihSxt

B

cideftsuia. 1 • • 1

V O D fadum cft vciburti domini ad

« CuUum Dc: lcfrii» habTi" 'art ns^: contefliorcm ve x hdei.

leremiam t dc {crmonibus ficcittacis.

a ^ fro tiinevcibi Oci.

Luxicludxa, &,porta: cius corrucrunt,

a • fcrdit . b 4 Cunlulusnoniacionabilis.

&oblcurata:funtin tcrra &cIamorIcru-

a 1 Qui iplidrbcicntpcigcic

falcm alccndit. Maiorcs mifcrunt mi-

. CIn<,u:husruntconif»p:cnMx. b ^ Q_am |cgunt,,r inucmflep.tm.chz.

ndrcs fuos ad aquam , vcncrunt t adiiaunendum , non in-

a ^^M.no.c.AiuodaqnTnonluctunt.lcdiiui-^illnnuenirenoni.oiur.unr

ucncruntaquaicportaucrunt vafafuavacua. Confufi func

a ^tj:„ar<-ufl.tatcicnon<:oM.c.oplantu.gWiamDci.

5<J;affliai,&opcrucrunt capita luapropter terrx vcitita-

a T Caufi.Muud.u.„qu,p,cc. nub.^.,jc^-.iuv^^

>• -s" _ b

a ^Gianu

CAP. XIIII- .

Qyodfaaumeji. -je Thcod.Omnigcnascanigatio-
ncs infligit cis . vt prauitatis curfum abfcindat.
Narrat autcm prophetalnaus& lamcntaiioncsqux ac-
cidcrunt.ob pcnuriam imbrium.
b Luxit. •jtRupcr p A P

tus.Exquoficirri. «^ /\ l .

tumfaftumcnpa
flum.iamnccpro
phctia,nccvllaoi-
no fpiritualisgra-
tiahidxisdat.nul-
lafcicntia.nullafa
picntia.nccquid-
quamvcriintcllc-
kftus,ducibusco-
ru.principibusco-
ru, magiflris eoru
incflccoprobatur.
Hanc vcrc magna
&damnofam'lic-
citatcm commina
„ turI(aiasi'M'JM''<«A<'

C EtPort^etus.bcn

fus. fpcr quos aio (. tcm:quianon vcnic

cocipit difciplina " -

d £r obfcuratf funt.

Irae Dci vnmcrfa

conlcntiut. Vndc

Solfuper peccaiorea

occidit in meridiCy &

luna , CfJlclLt nn dat

lumenfuum. Putan-

dum cft aut obfi-

dionis tpc phiuias

nofuiflb, vtobfcf-

fi fuftincrcnt fleri-

litatc aqu2. Vno quippe fonfc Siloe,& hoc no perpetuo

vtiturciuitas,& vkr, m prxfcntem diem fterilitaspluuia

rum non folumfrugum,fcd & bibcndi facit inopiam.

""NICOLAVS DE LYRA. CAP. XIIII.

1 /^ Vod faftu eft . Hic ponitnv jecundu, pcr quod cjlenditur
V^peccdri lud.t irrtparabilitas perficcitate induBam ad dc-

ftgnandimqubdhnmorgratiti & deuotionii totaliter defeceratin
eis,ficut tcrrena nafcentia totalitcr dtficcata vltrd non virejcim .
Circaqiodprimbponiturficcitatisreuelatio.Secunddpropiet^de-
precatiOyibi:S'\miqnit:itcs.Tertid dominirefpon[in,-bi:hxc di-
cit. Et quarto deprecaiionis iteratio ibi:]<im\quid.Circapimurn
framittiturdefirudiolerufalemcumdicitur.

2 Lu.iu.i.lHget proptermala ftbi futura.Loquitur enim defutu.
ro per modum pruerici propter ctrtitudinem prophetia.

3 Et pot.c.'deh,corruent per Chald^os deie8<c.

4 Et oh.i.obfcurabuntur,terra,& luto,cb qubd non reuelabuntiir,
ledputrefient.Jieemias enimciuitatem re<edificans,fecit ibi portas
nouas, quia priores erant totaliter putrefadx per longitudirte ttm-
poris:&fubditur deftccitatepreuia did f deJiruciioni,cum dicitur.

5 Maiores mi.gt patet litera vfgue ibi.

c ^^(jnVo/rf-.Quorum vnus ait: D« agricuUura cfJis. Et alibi: D
Dsicoowaioitsfumus. i.

f t^am < eruj.&i .Grcg.Nam & ccrua & vcl ceruc in agro '
pcpcrit vclperpcrerunt.Hxcfniadcdoftonbusgcnitos ^^
tiliosincaute dcfcretibusdicitur. Benc afit ccruis do6lo-

rcsafllimilantur.q

XIIH.

pluuiaintcrram. ConfuUfuncagrico- ^

u.sctt licfiiit."^ b 1 Cu.aflimilaniut illiqui vcnenofai.itcrticiunt. 1

Amoi.S.c.

^h

^ rrahunr odotc niriuiii

xeruncvcncumquafi dracones. Defccerunt oculi corum

« 1 viMorumomniuni cajfa: funt inioii.t.ucs nolhs.

herba . Si iniquitatcs noftras f refpondc-

a T Non Itcundu.i .Dcra nolha.

rincnobis,domine,fac propternomen tuum,quoniam

quia non crat

t
t

lO

ii
li

more ccruaru in-
tercptisvitijsqua-
ficxtindis fcrpcn-
tibus viuut,&in-
deacriusad fontc
vitx inardcfcunt.
Vnde . sicutceruus ''I
dtfiderat ad fontem. ^
eJ^f.Ipfietdumla-
bcntia huiustcpo
ris mometa, quafi
quedafluminatri
(eutcomparicntcs
caritatc onerafua
fibi inuicefuppo-
nunt,qacautaob'
fcruatione cufto.
diutqdfcriptucft.
Inuictmonera vtfift.i\
poriate , & fic afm-
plebitis lege Chrifii,
Traxe.ven.Gxc%
'cruerfi quafidra
concstrahuntvcn
cum malitiofa
fuperbia inflatur.
h Defe.ocuU. Clara
lucem ccrncre no
valcntcs fubtradis
rationabilib.cibis.

Hxc ficcitas lipe

accidit ccclcfi^.qii

cerui &onagri inueniuntur in populis,& magiftrorum

pcnuria contabcfcunt,funt qui dilcant non qui doceat.

#Et

6 Nam & ccrua.rr/ref ad quxrendum pafium,vt pcfjet nutrire
f^tum,Cf qhi^hon inuenitymortua cfi fame ex partevna, & fatus
ex altera .

7 Et onagri ftcte.in Hebreo habetur: In npis,f.f?uuiorum , &
torretitium dcficcatvrum . Et traxerunt vtniim, idtfi, attraxerum
atrem ad fui reJrigerationem,cb quod non mucniebant aquam .

8 Quafi draconcs.Hffcfr.«. rfraco multu de caiore inlrinfeco.Ei
ideb ad eiusrefrigcriu non foiu vtitur potu aqua,fed et aeris attra-
8ijnf. 9 Dcfcccruntocuhcorum. .!(/(/' onagro>«w.

iO Qnia no erat h-Etftc moriebatur ex dtfeQu potus (tpajlus.
n Suniqui. Hic cofequenter poniturpiophit£dcprecattc,eo}
copatiebatur poputofuo. Etprimb confitcturpeccatapopuiifui^di
Cts:Si iniqu.fit poniiur htcfi pro quia,quafi dicat expeccatifu
firis fumus confi tf.quod meruimus a te puniri, & quamuis effrt iu
fius,connumeratJeiarnen peccatQribus,ed^erat de codem ptpulo
1 1 Do.fiC.per tua mifericordiam,non propter noHram inHutam

•jc Qiiare

liudium.

MOIi,^LITEl{.
t iluodfac.&c.Vcr quam fignatur in ecdcfia arcfadio de
uotionis,ideo fubditur.

2 Luxit.pct quam fignatur ecclefia per Chriftum & apo

ftolosqui fiieruntludxi in lerufalcmprimo fundata:

qux nunc habct lugendi materiam proptcr ariditate dc-

_, , . uotionis&dodrinxfalutaris.namultiTheologi nimis

tium inoj"" sut occupati crga curiofa & inutilia , de quibus nunqua

no temporc fcicnt vcritatcm, & datoquodfcircnt&doccrent,nihil

fiip lacancu proficcrct ad animarum lalutcra.

""■^""" 3 £fpor.idcft,prxlati,quiportedicuturccclefic,coquod

pcr cos ali) debcnt ingredi ad vita,& ipfi pro magna par-

tecorrucruntper fuperbiam , ficut angdi fupcrbicntcs

decelo cecidcruntintcrram.

4 £io/7.iftxportxperignorantiam:Erquiamagis fludet
ad congrcgandum pccunias quam fcientiam .
t Et cla. idcft.murmur populi contra cos •• & fi tacercnt,
lapides clamarc dcberent.

5 Maio.Hic ponitur malum fcques px do(fIn'na curiofa,
cum dicitur. Maio. Nam cpifcopi allquos de fuisiubditis
liccntiant,vt vadantad audiendudoarma falutarcm: &
fimiliter fuperiores religionum idcfaciunt. Et (cquitur.
t i^fpor fcilicctjfalutaridocbina.
t Con/u.Hmi in addifccndts curiofis magnus cft Iabor,&

parum

parum aut nihil vtilitatis. Vnde fubditur.

t Oper.prx confufionc. Nam aliquando dc comnuinib

ad falutem pcrtinentibusinterrogantur , & nclciuntrc

fpondcrcEt fubditur caufa.

tjO'«a«ow.i.doCliinaSaluatorisad aurcsaudicntium.

t ?on./«nrajj«. idcft, predicatorcs, quorumolhciuaUi

inagro dommilaborarc,fed nefciunt propter dcfcCti

fcientix:quialc6torcsnon lcguntcis vtilia,dc quibusd

bcntpopulum informarc. ideolubditur:

t cer.m j^.pf.idcfl,fimplcx perfona bonum opus incho

tumcitoiclinquit.

lo litujKOffe-af/^er. idcft,fomentumvtilispredicJtioni:j

t Et ona.Jic.in ru. Pcr onagros in folitudine commora»
fignantur primi religiofi contcplationi vacantcs, tunn
tus fecularium fugicntes,fcd modomutatum cftpr?*:
camcntum:nammultifcingcruntnegociisfcculariun

vtafccndantadpr^lationisftatum.ideodicitur.

t Tra.ven.quaftura. afpiratcs magisprxcflcquaprodcl:

t Defcce. A contemplatione diuinorum.

t Lliiianon oar /;a. idcfl, dcuoticnisfomcnium Etqi

niam talisdoftrina fubtrahitur aliquando proptcr ai

torum defectu.ficutEzcClij ^,dicnUC:Lingi4am luamaai I
rerefatia palato tuo:qiiiu duntus cxajperans lit . Idco lilba" •
1 1 ii iniq Et ponitur hic,fi pro non.

T •^

(.S^

leremix Cap.XIIIL

/ a Ex»(Baiio iffad. Dicamiis &c nos in tcmporc ficcitatis.

"^5c M\\X\>cr\\\vh.TibipiCCMimus,& maltitn coram t /e.tUll

a^. ipr.xrtolamiiraduentum qui laluas irracl,non liio meri-
' to,redtuagratia.

j, Qujficolo. Greg. Qi^ii n. vt dominus auditus non cft,

non pofTcflbr agri ,

lCCl CO OnUS C C t- a n .i..s. c TVMi icru'Ts<-,nu. c; rcncs a 1 .r reininm ipennius.teexpeftamiis ci>ra

Or ai4 XliaiU.lJUUUl a ^ fVn.tt.-A.lJom/nuni cumtribuljrer clnmaui, & exau.iiuit nTe

antti ^'" - . - . . . . .

lauit

6po

a ^Non poflumus eavincrre.tu vince qui vincerc potes. b TPeccata quibui auerfi fumus a te Jc tu
- I"s. c ^Qni lcru'^rsj^<nd. f; rcrics^i «fn rcfnlnm (pennius.tee.xpeftamus. ri>r'a.

00«.

hofpitio, & qiiafi virpcrtranficns acrobuftusicliao If- D
rad tcndat ad Gentcs,vtdc loco ad locum, dcpopulo ad
populum,dc tcmplo ad ccclcfiam,

d Mouerepedesjuos & mn quivv.it,'& domino nan placuit No
tandu in fcriptuds fandlis quod fempcr pcccatoru ni pe-

dcs moueantur,&:
fandis cum Wofc
dicatur: r« voohic Deut.^.d.
Jiamcu Etalibi:Z:<i«. J?^»l-'i4.c.

'rite fcrs morem
ducna;, parus fa-
ientisdomiciliain
.uibus habitat.tan-
Blnaalicna: & viato
spraetciciintis.qui
cgligif ca quxoc-
arruntin vias. d

"Kri^... ri «Qj.busr:d,ifiirum tiium prophLi». tci-ui ' .1.1

inuocatum ell (uper nos,nc derelinquas nos.Hgc dicit do

i •i-i^xtcrn, ijuare lutuius vs iiUilicolonus.&c. b «[Q_^'islcirerationem aulculta.quia dilex.

c f Adoinino. d ^AfF^ftus. c fNon Dci.
' ^npiilus meus.

minus populo huic qui dilexit mouere pcdcs fuos, &Qion

♦ <. I. D ooiii elt vca <]u .j,m quo quiclcit lacobdomi,ElJU vagatur vt enator.

b 1 Kiio. c ^Q^oniaii. dm fullinuii. <1 ^QuiaimpcEnitentes iblliniotur. e «ilnnu-

inerabiliudi.
11

/?'•/. EtquiturreBa-
bylonis ardificaue-
rfit,abOrietemoue
runtpedesfuos.
C T^oli ora. Stultii
cftorareproeoqui
pcccauerit ad mor-
tcm,VndcIoa.c/</iec , ,, .
catum ad rfiornni, ntn

• a • b 1 . 1 J meraoiiiuai. y

quicuitjCt domino nonplacuit.Nuncrccordabitur iniqui

a ijQ^at]ual'i-g"<ti t. i>cum nonfentientes.vt pc ciredefiftant. ^^

Et quafi viator. lu

' ' _ 1 iv<^^«iu!ii' s-g'"!! o. Kcuin nunicnticnies.vt pc cireaeiutant.

^ionun^Sefe f'itumeorum,&virirabirpeccataeorum.Etdixitdominus ''

' , a • ' iuf^ra. b "fl-clliino.obllinaio. c IQuoindienifunt.

rcgas te a populo , .-, j, d frimr<rPitePtes.

io,&quafi viator admerlNoliorarepropopuIo irtoin bdnum.Ciiieiunaue

ropter VniuS hok a ridftns. o.n,,.^^... ,Et,.im. fQ.ua; dijnior».

.frigerium, no cu- rinr,non exaudiam preccs eorum:& fi obtulerint holocau

ISquali VtarishO- C a ..Q_^Pcccaucruntadmortem,femelmi>riitradit,funt

>itio:fcd ad alia tra ftomata & vidimas.non fufcipiam ea; quoniam gladio dc

tUriaS non laluaS a iTrrcomragladiumfamem&peftem. '^ S VCllCincntCr Crra-

jpuiumtuum,& &tame8cpeftec<^oconrumamcos.Etdixi: Aaadomine H musquia Deu ini-
.nplumquodam r t> . ^^uun, ^.bitramur.

:clvtumtuu?No- Qui.n.fcmelgladio '

ndcincarnationcdiciputant, quodfuturusfitChri- &fami&peQideftinatur.nullisprccibus eruitur.Vnde-
uspcrcgrinusintcrra,&tcmporcparuotcrra;vfurus 2\(oliorarcprofopuloi/ii)inboniim.

i}2!^ # Vrophet^ ^"'-''^-

NICOLAVS DE L Y R A. dine propter auod deridebatit eitw, dkentes : Alios faluos fecit, F

^ /- 1 • • , ^'-'ip''"n^nonpoteflfaluumfaccrc.AMr/;.27.f.Cr/;*tcA:.
^nare quah colo. Diatur autem colonus,qui ncn efi deter. pojiiio magis ccfonat hmc Itterxprtctst & fecundum hoc dicitur
ms.Et iieo dt hcili recedet inde. Eibcr taUm tnodum Innu',. ah alinitiliu^pvhnnt;^ i;i^^.i:. -*^„^,„j,.,,/;' ; ■ .. ^. , .

pro illo dko yt roget
cjnis : & cH peccatutn '
r.o ad »Jo«f j».Ieiunia n
«5c prcccs 6c vidii-
mx & holocaufta
tuncproficiut,cum
a vitijs rcccdimus ,
& antiqua pcccata

i2 dcflemus. Si autem
in fcelcrib. perma-
nemus,putantesvo
tis atque facrificijs
rcdimi aures Dei,

15 vehementer erra-

1 natus.Et iieo dijucili recedet inde. Ei pcr talem modum looui
■r de Deo fii erat receffurus a ludxa per jubtraciione auxilu Jui
rntra Chaldxos.
Etquafi viator. idefl, ijuare itaparum flabisnobifufn qua-

.viatfjrquitanturn per vtiam noiiem mariet tndomoinaua hc-

jitarur.

ab aliquibus e.xpofitio literalis etpracedens figiraitwt,quia prophc
tscnurtciandopopuUcaptiititatemfuturavt, per Chrijium redem-
ptionm intermifcebant,rtpatet in pluribuslocis.Confidtrando ve-
foliteram prxceientelrt &fubfequenteni, dicitur ab alijs prior t.x-
pofitio literalis,&ijtamyjlica.
7 Hac dicit domihus . Hic confequenterponitur domini rc- ^'"'^»»

Q. . / ' *<*■'- "««-" u\Jiiuijub . tiic lorijcquenierpomiur aomtni rc

uarc tuturus cs uclut Vir vagus. wf dimttens , & ad Jpoiilw,iS- fcuudo circa hocpropheta admiratio,ibi.EtdixUir

t'.QSlranie>it1nl1rhrti,l-,nl,Pi,jr.\T...\,.r,.;.-T^.^,-.:A.... c. r„_ ,....,...• j-:^ , • ,• ,..„'..

'^ostranfiens.ln HebrAO habetur : Vclut vir pauidus & for-
li, &C. quafi dicat , quamuisfis potens ad nos ialuandurn, tafnm
*>alj£i dkenttepauidum & impotentan nosfalitare, & ita dixe
m Chaldxi pofiea attribuentts vtSinriamfua virtutiproprupro-
■p quodperVerfasfuerunt delirutli.

Tu autcm in nobis cs dominc . Hoc dicit , quia in terr-
loeratpropttiatoriurn quaji fedes ipfius Dci , vtdtcium fnitplc-
rusExod.i<). '^

: Et ncmen tuu inno.eft fupcr nos. qualicetfit Deus om-
'im,tamenvocabaturfpecialttcr Dcus HtbrMrum.ldola vtrd di-
cmtur dij Ceritium,& ideo Jubdk proplHta.
< Nc derelinquas nos. in mambusadueilarionmneflrorwn.
dio modo cxponmr hxc /«£»•« ,Qi]_are quafi colonus.cie Clni.
I qmhabitauit intcr homincs quajt alunus Joa.i.a. In propria
vnit,5c fuieumnon rcceperunt. Etquafi viator de. cpna
^•nliusnoii habmtproprium domicilium,Matt.S.c. FlUushomi
is non habct vbi caput fuum reclinct.dr jVfo dedmabatad
^mum Manhx & aUorum deuotorum ad hojpitandum . Et vc.

r.Ua.^MM difcurrebatper ludxam ad pra:dicandum. Etulr.ior.

n non poteQ fal. Inpaffione enim Jua mnfuit vfus fuafortitu

diite

ca pnmum dicit Icrcmias explicans dmini rcfponfionem:Hxc di
cit dominus. leremias enim r.gautrdt pro populo,& ideopopu-
lo fn rtfponfio.

8 Quidilcxitmou^erepedesfuos. ad quarendum aliunde
idola,\nut diilumJuitlUpra cap.pr^cd.

9 Et non quicuit. inc«/f«dw«o.

I o Etdomino non piacuit.;. dijplicuif.

I I Nunc rccordabitu r. mjerendo pasnam abfquc retraBione^
et ideo probibcturprophtta frocis orcre,cii dicitUr:Et dixir,&:c.
1 2 Cum iciunaucrint , non cxaudiam preceseorum.

quaft dxatjpro affiBioneJtia cvrporaii & pro frecbus & fatrifi-
cijs non dimtram pun ti< ncm.ldcofuLd tur: Quoniam gladio
& famc & pcfie ego con fu mam cos.
1 5 Et dixi .- A a a dominc Dcus . Hic confequenter ponitur
prophe.uadrtii-.ctijdetantapipulifui dtJiruBione. cum fubditur.
14 A a a domine Dcus. Dicw.t aliqui,quod hicponitur tcr,a,
coiitra iria va pofna^E^^^ech. i^.in jitmU matcria.Scd hoc trocedit
CX ighoraniia HtbraiciJctr/ionis,ficut d.cl:im fuit pieiiusyjupra ca-
piteprimo,quiahk & ibi c§t vna di3io,qUie ftc fonat:^/lba,& ejl
aduabium adtnirandi.Cuius caufafubditur. I

^ ProphetiB

mino noftro
dicitur . 'Juare

' * \( ^Z'T^' "'"""^- Hoc cxponitur dc do
^lu Chrifto qui Deus cft ab xtcrno. idco d

^«// co/o««,.Humanitatcm aniimcndo.

'r^rt' \"?' T'°'^ <^«//««nr ad manemlum. fcil icct , in alicna

omc Matthati S.c.yulpes foueas habent, 6' volucret cxli m-

OhfJltusautem,&c.

t yelut

^ Feiut vir va^us & fortis. idcft , difcurrcns hinc & inde

ad prsedicandum.

t Etfonis. fecundum dcitatenv

t Qj^inonpotis falua>e. Sccundumlud^orumcrrorem,

qui putabant eum purum hominem.Ideo dcrilbrie dicc

bam.Mwh.z J. C^iios laluos fecit,feipjum nonpotefljaluumja

cere. Ad qucOioncm ucrofadam refpondctur ucracitcr,

quod hcc omnia fuftinuitpro noflra falute.

t MOll^-

6^1

Glof ord,&: Nicolai deLyra 6c)

(|U

'yiuscbrgin

aducrlo fcdcbat .- fc
audiebat.dc hanc lc
ci:rir.itcdabat.Tan
tummodo brcas
clcctnolynas faciic
& intHcir.
b Ha> dcildomin.if.
I^"/lV^''* Caucat plcudopro-
phct.r , ncqiiidcci-
picndo iaclant po

«r T^uvquid proiidpns abircini luda? aut '^iort alowiy, Vt vbi
fuerat cuUus Dei & tranquillitas.ibi fit rcditio& hoflilis
frcmitus. Si qn nodra Sion nortcrq; ludas abominabilij
abijciiur, ncquag in mircmur.fcd dicamusqd (cquitur.
h co^/iuMim*** <ioffl»/i(,cJ'f.Q;d.Etnos& patrcsnoftricade

demcntia Dci prs-

CTnrirentonim P''i

/Z a Vrophft^t dicmte't,&c, Audiant hr: magi fln qui pcc-

A canrib. &irt vitijspcr.TiancmRxis prolpcr.i potUccntur.

fpJr-tnsJiam M^iltistalcs hodic funt.qui non cur.uu vndccunq; litob-

abuijo fujdc ijtlo.confulcntcs (nx auaritix, vt iiuid.mi fcciHc dr : qut

llcbrur pcrluadcbat vt fccrcta confitcrcntur pcccata cora Deo an

**^ ''""'tcaltarc: & iplccx

Deusrprophetx dicunt cis: No vidcbitisgladium,6^famcs

r • a 1 hicl.-(!x vel lciul:lcm.

invobisnociif.rcd pacemvcramdabitin loco iftoEtdixit
dominus ad mc:Fals6^phet? vaticinatur in nominc mco.

tNdn mifi cos,66ion pr?ccepi ei.s,neque loquutus lum ad

a ^Nonpiovh-.tam. b 1 Vt Handitijsliduoni t*^..» m doinmi lollcntes.

cosvifioncmmedaccm&:diuinationemtfraudulcntam,6c^

& arc,

puUunDci, & ipfi b feduclioncm cordissuiprophetantvobis. Idcircohxcdi-

_....»..• n r /-11 ni ciCCC- *■ ^Diccnlcs H.Tcdicit<ion)inus.

citdominus de prophctis qui prophetant in nominemeo ,
quos ego no mifi,dicctes: Gladius & famcs no eiit in terra

L O , fQ^ii cjlcaiittuiit mandata D'i.

hac . In eladio 8c.fime cofumentur prophcric illi,& populi

3 «i^antosciinimubijccroi:! v.js Ifivilalcni iDfcpultos: &ieripciclua mab.

quib. prophetauerunt,eruntproicdi in vijs Icrufalem pra:

■1 ^ * j 1 Pn'"'-tc poenitcntii. 1' «I Dcccpta: pl'-!» ».

fame 6^eladio, & no erit qui fcpcliat cos, ipfi 5cvxorcs co-

fGcniminav.^ratuir. a f.diota:. b « O.undamcr. clQ.iod mcracrant .

rumfihj & filix corumj&refFundam fuper cos malum luu.

f\c:vcliiri fAfTlduc.

Et diccs ad cos verbum iltud:tDcducant oculi mci lachiy-

pcrcantcum
ptisA' iaccant infc-
puhi ,&nonfitqui
opcriat ignomi-
niamcorutn puluc
rc pocnitcntix.
C DcJi'C!t oiuli mei.
n DupHcitcr hic loc'
intclligitur . Quod
vel iple Deus popu-
lum fuum plangat
& flcrc non dcfinat,
vclimpcretpopulo
vt lachryrais cfflu c
at. Ahjcxpcrfona

c flntotcrabili.

_ __ ^ ^Lailirymarpondcta vocishaofiit

prQphctx haec dici d rnamper nod:em6cdiem,6cjiontaceant,quoniamcontri

arbitrantur. ... . = :.„,„,,..:,„„

d Quontmcotntiont

maina,^c. lufiacau ihjhc ma^na fc.v^mi« w ..^^

faplaneendi,vir<40 •, J ^. ' ^,'^;;'""'^" j r i J-^ o/

- - ■ ' - vehemetcr. Si esredus fuero ad agros.cccc occiii gladio: K

f Non Uue.non vile (]Uod plangitut. b tQuoniam.non idololattia poiiuia.
rCuii'5 Ttati & rpnL-iituiini , & intcg"f>ti naturalitcr condoletur.

tione magna cotrita e viigo nlia populi mei, plaga pelhma

contrita.fiUapercuf e
fa, populusdclctns.
C isienrelJuSy&cKxi. f
dianthocprophere
noHri & faccrdo-
tcs , quod nec foris g
ncc intus , proptcr
Q neglicctiam corum
fit vlia lccnritas.
QMi foris fuot ab
cis f(:andaUzantur,
&cosqui intussut,
famcpcrirepaiiun-
tur. Scdquiautorcs ^
facrut peccandi , in
tormetisfintprimi. i
f Ti-uphta tjU' ijKi.
Qui prophctabant
profpcra&lcgisma
data aperirc dcbe- ^
bar,abie.inrer. qua
ign.i captiuati funt.
•i« Thcod. Beatus

TEcdcliain.

b f Vix oflii-i

hitrcnics. c IVeibipci. <l f QJJe mireris "lcbcm& vulgus isnou»'^.

ii Ttccici,ain. i> 1 vix oiii,-i'< nscnriiica. t ^ ...iu. j^.. .. ,.<^.-- ■..■■.— ... ■-- .—0— c

fiintioicio ciuitate,ccce attcnuatifame.Prophctatquoque

a fAdomino. b fln ^ictnum. c ^Debito dignitatisofficio. d <|MirJturptophcta , .luod

Dcur (ic ludam abiccm'.

6: faccrdos abicrunt in tcrram quam igndrabant.Nunquid 5

3 1 rain rfjionte b f Duas tiilius in nnibus tcligio & ;cnipluin dom-ni.

proijcicns abiccifti ludam , aut Sion abominata efl anima

1 ll.ij».i inljnjbiri.

tua?«^are crgo percuflifli nos,ita vt nulla fit fanitas?Expe- 6
dauimus pacem,& no efl bonum,6<: tcmpus curationis,6c^7

f Vb; l"utMtcu'.ius. .

ecce turbatio.Cognouimus domine impietates noftras,ini ^
quitatcspatrunofli-oiu,quiapeccauimustibi: Ncnosdcs g
in opprobiiii propter nomen tuu, t ncqj facias nobis con-

a iT-mvl', vrlcuuslibe;faniai. _ ^ f.^aluiis rromifli.

tumdia . Soli j glorizc tux rccordare, ne irritij facies foedus
tuii nobifcu.Niiquid funttin fculptilib.Gcntiu qui pluanr.

«r er k.

1

autc^hpofTumdare imbres?None tu es dominus Deus no

a «"Inquorp.-s nylltaaJ qiiCTi conuettimus voti.

fter,quem expedauimus . Tu enim fccilti omnia hiec.

cepta ncglcxuiins,
& impletaeftinno
bis mcnfura patru
noftroiu, ficqucd
illisdcfucrat.pccca
lonoftro cumula-
tur. Vnde&dcli!
dadicitur:/»'
nam mkat ihi
p-;trtmciusincon\,i
ff ;/ dvmini ,&p
ltia>ris ciiis nou
tur:fiji,tcoutradoi.i.
numftinpcr ,&u

i T.itrum nolirorjm.
quict pcicaumutsti^r :
Vndc: ImpLtc:'"
rai.-i patrvm y ,.
Nondum vcncran
ad iniquiratis cu
miihim, quod 1,
Chriftimortccoo
pletumcft.
k Solij glori^.Tcx
pli vd' cuiuUib.
lanclijinquoficu
fcriptum cft : 77;k
tiii tius inttrra^tt^^
Tunc allidit»||^l
dcftruitur cum s
eomultirudi:
catorum D.
fenditur. Sc.
culpapcrditur,iinii
clcmcntia fuftenu
tur.qucmutaturi
ucriratcfcntetie,
irritum faciar dt
minus padu luu
quo nobis poilic
tuscftfalutem.
I 'NjinqHtd funt
Jculpulit. Getiumijt
Poftmultosvarii
qucfermonesrcc

9 adtitulum propl
tiasquo lcriptuc

10 FaBum ejirerhum

1 1 mini ad Icremia d- 1
1 1 monib.ficcitaiiuQ.

13 Dxmonum fim

14 lacrapluuiamda

15 non poffunt: tuc

16 goda .cuiusomi

Dauid ,f phcta,& d.

Ezechicl facerdos&

propheta& ali) plurimifueruntparticipesaduerforum.

Deus.n. volcns muare & confolari profanos illos, mifit

cum iUisprophetas, velutquofdam p.xdonomos & pr?-

ceptores,ne pro^fus ad impictatcm declinarenr.

NICOLAVS DE LYRA.
I Pl ophet^ di.EifnOditnr reifpojw domirt:,cu diciiur-^i dixit
dom.ad./'f pnm . cfnartu ad prophctas populum decipienies cum
diatur. z V^ho ptophctx,&cc. Et patet Utera. Secunddyquan-
tum ad pifulum a faljis piophetis deccptum, cum dicitur.
3 EtpopuU.cruntpioii^imoitui.Etpatet Utcra. Terttb,quantu
ad frremiampro populo orankn/ , cimdicitur. 4 Etdi.adcOS
vcr.ift. Dcdu.ocu.m.Ia.^.rf./Jrop/jf/ii.-ear^ao nonpoffumpro vo
bis'(Xiudiri,tion reliat mihi l.chrymari,CiCtera pateni m lit.
5 Nunquid.H/c/'on;/M>' //)//;<! lertmitedeprecatioiterata^quii
.n.diciu effetlib:,<ffiod non efaudiretur quinpopulus captiuaretur,
tame in atiquofperabat pfna diffcrri vtl diminui. Et habeiur fimili
ter. i.Hsg-de Dauid,tjui licct audiuiffct a \atan fphcta q> putr na
tus de BethJ^bee moreretHr,ih ipjo A9rotate,rciunabat et orabat pro
eius fanalione.Smiliter Samuel pojiq cognuuit Saule abuCiii cffca.
domitio,tamcn l' gebaltii.i.f{eg.i^. Dicit igitur leremias luir/etan
</cNunquid.i,/ duflicatnr virbuabijcietidiad deftgnandu abiC'

. ilionii'

17 bonu cft,fincqL
darinonpot. Ht
tici quoqj pluuia do(S: inc dare non pofliint,quamuis
coelos cflTc gioriantur.Dc qu]b.dlcitur:( a.Ueiiarra>'i gt.D
Tu folus es quipopulum tuu m potes inftrucrc ,& dii
fionesgratiarum darecxpcdantibustc. <^ Cap.

}liotiismagnit!idinV. 6 Y.yipc(Xzu\m.T tr auxtiiu ugis .Atgyf

7 Et quia nb.magis Jun m rioci.mehtTt,vt frequlier di3H f/O'

8 Cognouimus. Hcc dixit leremias inpcrjoiufUii&aLion
bonornmpeccati^populiconfitcnti/inJ,

9 Ncnosdcsinoppro. {i«orf/«acc<7/«>« e/2 /«/'£>' ««Jj'''^
di3u)h:q.d.quodammoUu redundant in tc

10 Soli) glori^ tuc.i. templivbiefipropitiatorinm tantjUi
fedile tuum. 1 1 KccordiTCtemperando rigortm iujiuix V-

1 2 Ne irritum facias,&c. iluo in monte ^^inai cUgi^i»*''
fpcciakmpopiilum.Ec vt impetret aliquam mifericordiamconp>
tur Dei magnijicentiam , dicens.
ij Nunquidfuntin(cul.'7.<^.''V'>*?,/<'rft«<^'»^P^«'«'''^'"',

14 Aut coeli poflunt dare imbres? f rf. 'H.uUo modojitf j

15 Nvnnc tues.:/.i/.ftc. . .. t

16 Qucm cxpcdlauimus.5'j/«3/o)'?«» noflris tribiilattoni'' \

17 fu cnim fecifti omniah^c/. ca-lof & mbrss &om |

filiquxfmtinccelo&interra, ' 1

^ fc Cap '

hi

|f C A P. XV.

V -«-» r iixit dominM. Grcg. Omiffis tot patribus, foli Moy-

!a jC» 'cs & Sannicl ad mcdium deducuntur.quorum mi-
i.mo 1. la obriiiendi virtus o(lenditur,dum ncc ipfi pofle intcrce
& 'j deredicunrnr Q.d.Ncc illosaudio,quos propter magnu

I perition:5fb.'E meritum mi-

leremias Cap.X V.

^94

nime contcmno.Quid cfter
go quod Mofcs & Samucl
cxteris patrib. inpoftuljtio
neprzterutur , nifiquodifti
duotantummodoin omni
tcftam€ti vetcris fcrie etiam
proinimicis oranelcguntur?
Vnusapopulolapidibusim
pctitur,& tamcn pro lapida-
toribus precatur. Altcr cx
principatuci;citur,& zw.jib

, ^fitamehocp€ccatunij(juidcejJem

''^^ orareprovcbis.

!i»,<* Thcodorctus.Hisdemul
ectprophctam. Neputes.in-
quit,quodpcr tuicontem-
. pm lupplicationfi non fufce-
perim:quianeq; hisacquic-
uiflem fupplicantibus, qui
tantaediderunt miracula.

1« E* Chrylbflomus . Dicct

""'quifpia, crgo nihil profunt
?^ orationes ? Quinimo iuuant

fcio,t5cc.Virtus ergo vcrc orarionis eftctlfitndo charitaD
tis: & tunc quifque quod rcdc pctitadipifcitur, cueius
animus non in pctitionis odio inimici fufcatur.
c Etvifitabofupereos. Quatuorpiogasquib. populoslu-
as tradituscft.ctianiEzcchicl proplictademonftrar,gIa-

dium, pcftiieriam,& fame,
beftias,& captiuitate. Inter

C A P. XV.

Tdixitdominus adme

a 1 fio popijlo.

b T Cui diftuin ert.
Dimittc me, &e.
TQm ir* Dei proporuloleguntiir rclti-
tiile , & iam inipendcntcni lciciii.am
a er ilTe.

Si iHtcrint Moyfes 6^ ^
Samuel coram me non

beftiasautem cancs quoq;

& volatiliaintcUigequibus

Iaceranda,& dcuoranda &

diftipandacorpora iradita

funt.Ncquc.n.fieri poterat,

vt crcatore ncglefto non

vniucrfacreatura cofurgc-

ret in pcccatores.

d Et dahn eos inferuorem^etc.

Hoc fub Babylonijs ex par. tv»luntas.

tccomplctumcft,& nunc

cxplcrurintoto, qii peffi-

mum regem & qui lerufa-

mur?Dices ad eos:Hxcdicit dorninusrtQui ^ rcplS^cruore^lKm ;=^"''"-'"

a fErgo. f OllencleeieAosc

taie.quanquam legamus,& Arf.im.at Ca

a Qjiia confummJtafuntlirflera populi.

ellt animamca adpo-

b tQnii indigni. c «Nan locofcd volun-

idignt
• . c ...,^ ^-..iieffeeifi^os alacie doinini.

pulum irtum.Eijcc illos a facie mea,& cgre
diantur.Quod fi dixerintad tc,quoegredie-

ad mortem,admortcm:6^ui adfamem,ad

famem:& qui ad captiuitatem,ad captiuita-

tem. Et vilitabo f fuper eos quatuor fpccies,

dicitdominus . Gladium ad occifionera, &:

«r. , . ^' ,:- canesadlacerandum,&volatiliacoeli&be-

w. plurimum,fedtumcumali- n- i j , „^,.rr-

.'. quid& nosboni pcragimus. "^^'^ ^^^^^ ^^ deuorandum 86ii/iipandum,

t

populus impius imitatus ^Paral x,
cft.Exquodilcimusregum " '
acprincipum acpra:pofito
rum fcclcrepopulofq; ple- icosquatuor
rumquedclen. flagclns.

C T^rw^rfr f«a//a//f j7,LcgimuS .

indieru volumine Manaf-
fen poft captiuitatem , &
pocnitentiam reuerftim in

««Namoperaniib. nob«coo- i^A^ho cos in t fcruoicm vniucilis rcgnis s CSna™ &rrio
&?b'ir&oiS ' '--P-Pt-Manairca filium Ezechilrc- » fanaornnfricr^iXX^S
hamagnxviilitatis cofequc c gis ludafuperomnibusqus fecit in lerufa- j^osdcicedunr, licutDauid

^^.c-JSS^t?^^''":?»^ f '- • QHi^n™ -foegitur tui lerufalem

' • i^^i^. ^.r,5^.™ autauiscontnltabiturnrore? AnrniiiciNir '' "miliageficnntadpofteros

fubleuareadcoelos,quid im

aut quis contriftabitur pro te? Aut quis ibit ' '
peditquominus&ipfigenti , -,. ^^- , , ^* Fnieniut.Iftc Manaftcs rie

ksomnes Chrifti fidci^ c6- ^^ rogadupro pacc tua?Tu reliquifti mc di- i^ ^"'"'"^"s fuit,Ifaia crra li
fequantur" Nonneprovni- * ^^'«■""'"""■"^"''"nadatat.-um.&c. b Minu.cxtenfa, percmien- B^^f 'CCuit,Amon filiu fua
ucrfoorbeoramiis Sirfan tr • t - '''"j^s"'fi"t.i";"f.«iop""'°'>''ni^.m confumm,.,m. perignem traduxit ad ho-
SXct.! qm^^^^^ ^ citdns,rctiorfumabijlh. Et exteda manu^m noremidolo.u& rophct.

cxauditifunt.nenuiiipri,nfMtr.^nT„H,«c«^r^.«^«o,., vt..ii.,. ^flr„/_ t^ « ^ L>Hts enmnnlenbit>.r m}

exauditifunt , ncquiuerunt tamcn Indaios pcrdendos tu
tari acfaluos reddere . Si ftcterint (inquit) Mofes & Sa-
mucl non id aflequetur . Hsc cum itacftc intcUigamus,
fanaorumpreces minus cruntpcr nos negligcndai.ncq;
illisprorfuserit confidendum,ne fortehis fili inerti otio
torpcamus, quorum altero vcrcndumeftnefegniorcs
reddamus,& fruftra patiamur infidias, altero ne e maxi-
(molucroexcidamur, quinimo hortemur carieros pro
nobisorent,& manusporrigant.
b sifitterint Moyles.Q.d. Necillos modopro amicisau-
dio,quosmagna;virtutisraerito,orarcctiaproinimicis
lcio.

NICOLAVS DE LYRA.

C A P. XV.

*^ C T dixit dominus . hic pomtur tertium ad cficndendum
Aj peccatum ludx trremediabile quantum adpcenam tempo-
'"l^rnjfiUicetjper excluftonem orationis Aioyft & SamueliSy quoru
amenoratiQnesfucrunt vatdtefficaees.Et diuiditur in trespartes,
mia pnmdponiturpopHU teprobatio. Secudo reprobationis ratio,
("••Tureliquifti.remo leremia lamentatio,ibi:Vx mihl Cir-
iprirnnm auitur in perfona domini.

'• Si^ftetcrint Moyfcs & Samucl. ^«»7«»/ ralde amici met.
\ Coram mc.». adprxcandum pro populo ijlo.
\ Non eft anima mcz.ideft, wluntas mea ad pxrcendum ei.
dcofubditur.

5 Eijcc illos.»*. tu leremia denuntia eos dtijciendos de tcrra fua.
^iquoi ijla eic-ato fit dura fuhditur.
5 Qui ad mortcm.ad mortcm. <2«w in obfidione lcrufalem

aliqui

NullusoffenroDeo potcft rogare pro flagiti;s peccan-
num.qmancctamdemcns poteft cflccrcaturaquam
crcator , ncc tam alienus externis , quam dominus (uis
mifcreri.

* Theodorctus.Quismifercbitur,&c.Q.d.vniucrfisho
minibus jufta perpeti videbcris . Solent cnim homines
cum qucmpiam eorum qui ncquiffimc viuunt.plcdi vi
dcnnt,non folum condolcrc fed etiam coogratularihis
qui la:fi (unt,tanquam ab eius nequitia liberatis. ^

g mrorfnmabijfi,, &c. Cum iuxta Apoftolu pofteriora P*"^>-i-«-
obhuifcens ad priora feextcnderc debuir, Aegyptias car
ncs dcfiderauit. y€ MuLipiicat^

abquifuerunt monut infirmitate & pelie, aliqnigladio , & aiiaui
fame<& reliqui in captiuitatem duHi.

7 Et vifitabo fupcr cos quatuor fpecies dicit dominus.
tdeft,quatuorrnod<)s conjumcndi eos,<iut pateni in littra.

8 Etdabo eos in feruorem vniucrfis regnis terra: pro-
ptcr.tn Hebr4;ohibeCur:ln COmmotioncai.<7«ia vbicunrueau
diehatureorum dejirutlio , ftebat m homin:bus cordium conlmotio
ftue concnlftn^quiC vncatur hicferuor,

9 Proptcr Manafl"cn.i^«y«/7r« mod>m irritnuit dominu,idolo.
latrtamitUtplicando,& fa,.^utntm innoxium rffundendo ^. /(t e i>.

10 Quis cmm mifcrebitur tui lerufalem ? q. d. TiuUus,
pojt taiJta maia in teperpctrata.

1 1 Aut quiscontriftabitur pro t^q.d. quilibet iu/Ius ma-
gis Utubnu/de mptetione dtuinx iusiiti^.

12 Autquisibitadrogandumpropacctua?/. d.nullus,
ex quo oram M^j yh ^ Sarnuclis elt txcluja.

I i Tu i:c\iqm(\i.H cconfequenterponiturdia^ reprohationif
ralio,cum diutuuTu icliquifti mc Etpatet litera v/qwihi.

*: Labora-

MOn^.ALITE!{.
f fn^ <io»»/n«j,«jpc.Ex hoc patet, quod oratio iufto-
uni fatta pro pcccatoribus obftinatis,non habct pro ip-
iscfteaumldcofubditur.

lixc dicii iominus , &c. Per fcptcm qu? ponuntur hic
oilunt notari feptcm vitia capitalia , propter qu^ dam-
anturpcccatorcs obftinati.pcr mortem(qu$ facit cora-

putrc-

putrcfcerejluxuria.Dcqua dicitGrcg. in moral.bus.Iu-
mcntainluo fteicorc computrefccre,eft in foctore luxu
ris vitam hnire. Pergladiiim,ira:qua: facit infurgere ad
occifionem Pcr famcm,infatiabilisauaritia.Pcrcaptiui-
tatem,animum dcprimcntcm accidia . Per cancs corro-
dentes.mordax lAuidia . Pcr volanlia, nimis elcuans fu-
pcrbia.Pcr bcftias tcrra; dcuorantcs,vorax gula,

t Multipli-

^or Glorord.&NicolaidleLyra

6c,&

S X AHltipUeJttfuntmlhi. Diucrfis mcdicaminibiis «ipit
> Dcus falnarc pcccantis.vt qui conttmplcrantblandicn-

tem.timcant minantcm. , .

b Sfpteni.Vcrbum Hcbraiaim Saba.vcl [fPtf "i.vcUu-

ramcnram,vcl plurimos fonat . Vndc LXX. Aquua &

1 hcodoiio, lcptcm

atquc idcm fiUus Dci & hominis , nunciuxtacamcm , £
nunc iuxta dcitatcni loquitur.

4« Chryfonomus.H-rcomniaquafi monnraquidam ^ 44,
tragcdij.sq; fimillima fandi cxprimCif.vt tu poncadifcas, " aii^
non in dcluijs cgific vita,lcd intiumcra tolerantes.in ago

neccrtaire. Etpa-

„ .-.l,,. .Jimiii.mMii b f Q drfeciciebroeuignorcendo.vel l>iru»rumru|>«reo»

p /i " ' I t IQjdeft I ^^_^^

Ca aTfccntc, Vndc: ^t tamcn a viTs fuis non funt icuerfiyMultipiicatJ- funt mihi 5

iReg.i.a. Stmlii peptrit jrpterm

«Ildeft.rtnircs.perdii > libcrisicnferoin vsHjn.em.

Stertlti peptrti }yicm ^ *.^7 1 ■ • r + ^..«_ 6

yel plunmcs , & ^«- vidurc cius fuDcr arcnam maris. Induxi cis lupert matrcm a-

mHltOS hakebatftlioS . ,CUx.luc..nonnoaVnonin..di,s. .ed.,e..a,«. b Cl„d,,e«a«^^^^^^^^ ^

infirmJta (fl.lndcOC-

Non profui , ncq;
mihiprofuitquif.
qua . Thcodotio,
Non debui.ncquc
dcbuitmihi quif- >
quanvQnoruom

b «^luda peccatoris po|^uli. c f Vr quin.o lubi-
"• - , • 1— — ' ■ - iiim Biilum, '»n.o<<''fii.i liu»effii\'iam. ^ «.juaiii» \

dSSte?'.; doIefcen.isvaftatorcmm<;ridic,mirifupcrciu.uicsrcp&tc t "'f,,j';^^^;^'^'»; ,
S.S^ft^^btcrrorcm.Infitmhacftqujpcp^^^^^^^^^ ;» ^^^"^ ,

B^ST«Kpo: 0«idi,c. lolcumadl,uccrrctdics:canfufacft,&crubuit.Et ;« ^^^,

PUlumlUUm. , ^Vtmo.iem&icraDeinuHuicftu-.ia.. ^ . . . - V mr. ^IKJ .4,>Ui»«

r " . m.h> n,a. P6t i^fiduos cius in gUdium dabo m cofpcdu mimicoru mco- 4 di^ tpc fib. dcb 0

hnr SvnfcdochiCOS » IS-^-ien.ur^l ^jnagoga. ■* J 4«.»" lavi wj. yv .yi*

dc Icrcmia intclligi. c rum,ait dominus: V^ mihi m.^ccr mca.t Quare genuifti me i^ ^j;;;^;^/^'^^;;-
quinouintotoor- ^;.^ rjx^ „11.^^ difcordix in vmuerfa tcrra? Non foencraui, jg luittantumaccipc
be tcrrarum fcd in d ^"" *» ^^ n.,.,ntnr.i eao

ludia iudicatus fit- _

Ioai».>* Vcri autcm dominocompotitqui ait. m luUcium egn m
mundum ijlum veni.-Pt quinon vident vid.ant, & q»t ridcnt cxci
fian:.Dc quo fcriptum cft: Pofttits (,1 hu tn rutnam & rtjufre-

Loe. x.e. fl;o«m m:tltoritm i-: lfrael,& in fiy,nuw rut contyedtcftur. Quis
enim Philolophorum, quisGcntilium ,quis hxrcfico-
rum non iudicatChrinum,ponendoci lcgcm nalcedi,
paticndi,& refurgcndi,& fubftanria:,varicdcauscficn

MicLr a. tia opinando > a'^ nabi . Non mirum , luxta humamta-
tcm Chrifium dicerc : ^x mihi, &^ . Cum ahbi apcrtcdi-
cant : i^* »wi,V, nutifatiusiumftatt<i'n<oUi',it Jiio<lr.m'f.m<:f-
/>,er racemum m vindrmUy &c. Et nc putcmus vilit^tcm gc-
miiuum fcferri ad Dci vcrbum , qujs fit ific qui plangit,

tbiica. ftatim indicat ; t^JH '"ihi animt , q'4ia perijc rtueiten^ dc tcifa.
Non quoddmidamus pcrronas vt impij , fcd quod vnus

atquc

accipc
re, quantum cgo
darc,nccprofuitmihiquifquam.Sahiscrcafur?,lucrum
cftcreatoris. Vnde: \'o' (/W)tt/.i. ncmo mihi dcdit quan-
tum volui, ncc me fibidcbitorcm fccit, nccdebuit mihi
quifquam. Q^ d. quomodo mihi vfuramdcberepotuit,
qai focnus non cft dignus accipcre.
■>t Thcodor. TiJpiAnW.Syrns intcrprctatus cft «= paxm, di-
citigitur.Non profcci ncc focucraui:multos tamcncora
paraui comitatorcs afi[iduos, rupcrbefe efiecfferentcs.
Coniiiiacmm vt pkjrimum parcrcfolentcontumacias.
Ar vero iuxta Graccam intcrprctationem,itadebetintd
h<^i, ncmpc, dignusfumlamcntatione, fruftracdimsin
hancvitam.quia nulli profui,nccabali)semolumetum
adcptus fum: maledida duntaxat rcfero ab audientibus

prophctas. -

* ^ 0> Omnfs

NICOLAVS DE L Y R A.

„ i Laboraul fogans. Jn Hehr^o hahetur: Laboraui 1 ccogi-

tans, plurics punitioncm difFcrcndo, tuam emcndatio-

^ ncm cxpcaando,cir ad euniem (enfutn pertinet Ittera tfia .- La-

boraui loginsJ.laborarefeciprophctas reuocando populum dul

ciier per deprecationis modum.

3 Et difpcrgam.^f«wV<i/»ro. iufliti^ me.x.

l In portis tcrrae Eijciido eos ad diuerfas partts et longinquat.

4 Interfcci&difpcrdidipopulummeum. Ver fiagetla
multioitcia eoi caitigando,& tamen nonfunt emendati.

5 Multiplicata! funt mihi V'\d\XX.maritis earum interfrais.

6 Super arcnam maris . Hyperbo'eefl,addenotandumma-
gnam mnltitudinem viroium interfBorum.

7 Induxi Cis fupcr.f. adokfcentium , accipiendoftngularepro
plnruii.Et hjcc mattr dtcitur IcrufalV, qux erat mdtertotius terre.

8 Vaftatorcmmeridie.J.H'"»'^''"""/'^^'

9 Mififupcrciuitatcs. «^WJ.

10 Rcpente terrorcm.a»<i'>:» deflrutione lerufalem.

11 InfTrmataeftquxpcperitrcptem. Miquilibrihahent
additum, Fiitoufednon efi in Htbr^o nec tn libris corrcBis . Ver
ifiuih iufimiitutem intetligitur terra decem tribuum, qux iam erat

cupti-

capttuaca per regem ^fyriorurn,& pafeptem quos pepererat,m-
teliiji^ui^turfcptem cogniriones regtm malonm qui ihi rcgnauerat,
vt dicit hic [{ab. <ial.J.leroboan,& domus fua.Baafa,& doniusfua,
Umri.1ehu,Manahem, Vhacte, & Ofe/ccum domibus ftiis.
11 Occiditci. quiaregnumljraelfuitcaptii4atum,cumadhuc
regnum lud<e (iabat in projperitate fub E^echia rege.

13 Et rcddnos Qiu$.i.iilosderegnoIndaquidicunturriusrt-
ftdui , qttia vtriimque regnumerat pars eiufdem populi , fciluet ,
Hebneo.

14 Ingladiumdabo.perC/WJrfor.

1 5 Vac mihi. Hc confequeritrr ponttur Jeremix lamentatin.El
diuiditur indnaspartes,qnia pyimo ponitur eius ijmentatio , St*
cundo domini ccnf'>/atio,ibi: Dicit dominus. Circa j^rimum dicii
leremias^Xx. mihi marer. Hoc dicitpropterpcrjiquiuionitnvi-
rorim Anatlmth contra ipfurn,vt ditium cdfupra Up. l i.idcofub'
<i'tur.

16 Quarc genuifti me. quiaipfumperfequebanturverlns o

fatiis.

1 7 In vniucrfa terra./. illa, quia non intelligtturgeneralitn
Et confequtnter ojiehdil qubd non etai iX iuipajua,dtctns.

1 8 Non focneraui. uon commodaui q.d. nuUtm t> aiiattiPi d>
reumporaiiCMueisbabui vndepoffent mc odire , ir pnicqui.

* Omncs

M O I{^.yt L I T E !{.

f 5 Muittplicatj- fuHi. Hic dcfcribitur malum proucniens
cxdefc^u prxlatorum,cum dicitur: Multipln.atafunt mihi
rtduje . Namccclefix multxdcrelift^funt afuispaftori-
busquantum ad fruftum animarum.fed non quanrum
ad leuationem pccuniarum quascxpcndunt cxcefiluc
in principium ncgotijs.Etalii,quodpciuscftinvcnatio-
njbus,& aucnpijSjflc alij quod peflimum eft in rcbus bcl
licis.non pro fuaccclefia dcfcndcnda.fedfrcqucntcrpro
alia indcbita caufa Sc in alijs malcficijs.

7 indkxt. pcrmifilue.

f Supcr matnm 4rfo/t/;ideft,popuU ignorantis & info-
lcntis.

8 f^ajiatorero wjer;V/f,i.d«monium mcridianum deua-

flans

ftans bonum populi propter defcaum piftoris boni.
j I infirmatactt i.ccclcfiaqux temporc boni fponlip*
ricbat multos filiosbonos ,infirmata cft qucpcpcritlc

ptcm fponfi dcfcduofi.

II i>t/ecif«/ni>w<i««j.i.deuotionisfpirifus.

11 ouidit cilol. Cum adhuccflct dies,idcn,tcmpusben

opcrandi. Et fic dicit Saluator loan.p.a. trieoporteioptu

opera eius qiii miftt rne danec di s e(i, Grc.

1 5 f^a »j«Vji. Vetbafuntlcrcmiaiadliteram conquercr

tisdc perlcquutionc fibi mora a fiiis ciuibus proptcr pr

phctiam veritatis . Et in hoc Cgnat quemlibet prediC;

torcm veldodorcm bonum,qui pioptcrdoarin.ani ^

ritatis fit odiofus malis hominibus , & perfequutionci

patitu r ab ipfis. Sed quomam dommus talcs conlolatu

fcquitur. ^^^;,

^97

leremia: Cap.X V.

65>8

J a Omnesmsledicuvt mrhi. Hasretici,fcilicct peruerse crede
L do.-peruerfusblarphemando.

Oinnesmule.',Hkron.Vto co quod nos iuxta Hebraicu in-

rerpretati fumus: Omnes maledicurit nnhi vfjuead hoc.ln tem

porctribulationis aduerfum inimicfi. In vulgataeditio-

ncreperi:Fortitudo mea de
fccitinhis,qmaledicutmi a
Iii. fiatdiie dirigetib. illis (i b
nonaftiti tibiinte^eafflid.
cor.& in tege tribulationis
cor.in bono cotra inimicu
;ijftiqd. FoVtitudo meadcfccit c
ia his,g malcdicut mih ,n6

cniminteUigiJtvirtutemca _ « in^rancm lUDnamiam .

quiin infirmitateperficir, fciTO ab Aquilone, &ies ? Diuitias tuas, & dcm lcpcm & nrr
&qu5rQplusmihimaledi- d rhefauiostuns fnrlirpnnnn^r^ A.U „ • ., dcm icgcm ,^ & prc
Krunt,tant6mcainiliisdc '^^^^^"^«^f^of inaiicpcionem dabogratis, 7 fcd non mtelligunt

tin omnibus peccatis tuis, &in cmnibus cftpropterpeccatatuaqu?

terminis tuis. t Etadducam inimicostuos ^ ^■no^terminostuosperue-
j^^^_„^_ / • . /- " nerunt.quiafcihcetquantii

de tcrra quam neicitis, quia ignis fuccenfus 9 in te eft interfecifti lapien-

^^f?"^c<«;c.ert.aqu«propt«Deump„,turopprobriura. ' 10 tiam,& VCritatcm. Si quidc

eltmmioremeoj&lupvos ardebi t. tTu fcis chriftusiapientiacft & ve
dfie, recordare mihi, & vifi tame, & tuere me ^ ^ rjfas.OIa crgo perdiderunt,
ab his qui perfequuntur mc. Noli in t pa-

necfanerauit raihiquifquam. Oesmaledi-
cunt mihi dicit dns. Si no reliqui^ mx in bo
nii , fi non OG<rurri tibi in tempore afflidlio-
nis,&;intempore tribulationis f aducrfus
inimicum. t Nunquid foederabiturferrum

a «roranem fubiiantiam .

xcrunt,tant6 mca in iliisdc

fecitampliusfortitudo. lu- c

gitq; vel prophcta , vcl dns,

(X ait: Fiat domme dirigentibus

u'if,Hoccft.Eueniantmihi f

'tnaledi6ta,qu« loquuntur

"='4nimici,& illi dirigantur in

bonu fi no in teporc tribu-

lationis eor . & angu fti^, qii

jcos vaftabat inimicus, ftcti

inconfpedtu tuo, & rogaui

niunt,& funt vt fcrrum diiriffimum, huicpopnli dorio-
n.ac indomito m fimilitudinem a:ris non potcrunt ami-
citta copulari. Vcl, fcrrum duriftimu.idcft, populus Tfr.
Dei cognitionc indignus cft, qui in tanta pcrucnit mali-
tiam,vr dunori nietallo,ideft,xre circundatus fit .

d Et thcjaurof. Origcn.Vnns
thefauruseft Icrcmias.alius
liaias,vclMoyfcs,& cjEteri.
Hosthelaur. abftulit Deus
luda:is,& dcditnobis,vnde
^nfcreiur^vobis re^nii Dei,&
dabiturget. fa!. f.e. Prim U cre
ditafmt illis eluquia Dr',S{. po-
ftca data nobis . Habetqui-
dcm lcgcm , & prophctas,

Hom. ir. m
Icrcmiam.

Matih.»i. d.

j.Cot.t.d.

t.Piitas quoil
ferrum,aliq.(l
po/Tit concra
fcrrutn.

i2 & rcfurgcnsXpsnonappa-
S ruitvltrainterfcftorib.fuis

'■ J^P^^f l-^'«^,'^i'^'--^^"''j?''°/^f ". '?«''''7-'«P^'««'. «^- f -^^'/e^/^Nonpotcftcxtin^rqram materiam pr^-

^ r.n'etgXT^^^^^^^^ mi^ktrnS^

•,,b ..;«r4«/Refp'on'fiodominiad id.quodlcrcmias mmo"sed ,S fo^^^^^^^^
upradixcrat: .-.«...«...e.^^.a e^cq.d.Noliconfidcrare g ^olun p.tunl!ZTf^^^^^^^^

""^^ tajltiim,fed futura . Rcl.qui? emm tu^ in bo- mis fuifti femper huic populo dchnqSSfcd qTia «^

contramcerexittemerirar?. rii5 nr.ii .:^.=rn.i<-.r.r,n .,;,,,;,

t Et tranfire
faciain re
adinimicos
tiios in terra.

E

t Oeut.jt. c

t Longanimi
tace.

ium,&c£t. Inpr^fcnti quoquccum tccupcrcnt ini-
niciopprimercoccurri tibi , & protexi te. 5/ mn reliquite

i«<«j«to««w.DeXpoquoqifecundiihumanitatcpoflunt
xc dicusi non reliquie: PolTunt hxc de Icrcmia accipi,qui
cllimo tcmporc , immincntcq; captiuitate prophctarc
ompulfus cft,& dura perpeti a populo non crcdcntc.
: ^imquiu fedcrabiturftrrumferro.q.d.NcC dolcas quod po

contramcerexittemcritatc fua,noli ia efle longanimis.
Siauteconfidercstemporadominic?pafl]onis,&ruin9
Jcrufal^e.videbis.quiaomnino paticnsfuit A xv.an. Ty
beri) Caefaris.vfqueadfubucrfiongtempli numerantur
anni quadragintaduo.Quia fpacium pocnitcnticc oporte
bat dari proptcrcos , qui pcr Apoftolos crant crcdituri.
•J4 Thcodorctus Nonnulia hzhentSc^tf, hoceft.ne ma-

^ulus tuuslnimicus fit , te.n.dura nuntiante non poteft cna tolcrantia vr^nrSr n^^^^^ V

oamarcquiduruscft,vclBabyloni,ciuiabAquiKe f^,^'^!^^^^^^'''^'' ^?^''^^^^^

niunt /r;f j^,„

C NICOLAVS DE LYRA.

' "» Ocsms\zdicut mihi.EthoceratqHiavitiaeoruarguclfat.Jrt
mmenmodiu: qui arguit criminofos, vt dicit loan. os aureum.
: DlCit diis.Hic poniturprimo domini confulatio, &fecundb pro
>hct^petitio,tbi:Tu fcis: & tertio domtni rejponfio: Propt- hoC
''^"pfimmdicitur inperfona domini confolantis Itremiam.

Si non rdiquia: tua: in bonu. iden,nifijinis hutus negocij
yiiat ad bonum twm, fuppLe non credatur mihi. Et eH modus lo-
<endi, qui apud Hebraos dicitur truncatus vbi oportet aliauidfup
en.Lt eodem modo etiam cum dicitur .

Sinonoccurri tibi, occurram.

In teporeafflidlionis,!/! Hebr. habetur : Si n5 feci tibi oc
urrere,&c.£f efi eademfcntentia,quia dominus poteH occurrere

n(,J(lperalium.Etexponit ijlud l{a. Sa. d,ip,iciter. Fno modo
'■ ieaechia rege ludx, qui tempore fue afJt,aionis mftt nuntios ad

remtam rogans,vt oraret Deumpro ipJo,& populofuo , vt habe-
'rtnfran. qui Sedechias dicitur hic immicus Chald^onm ipsH
"Jiaentium, vel leremia,qutapermiftt incarcerari,vt habetur in-
^'h/ji.y'!"""^"'^" 'xofficio regisdebuiffmeumdtfendere.
. (0 modo de \abu:^ardan,qHi deflrucia ciuitate,(^ populo capti-
no, occurrit leremix dando ei munera , & lihertatem eundi , vel

mt\ /""^^f^* inimici leremix in angufiia,& affmione

' Nunquid foederabitur fcrrum: Ferr,m hic acdpi.
ib£l n'"'^ ^'"^"- ^" T"° P^r Sedcchia regc , quierat

► lcific unu:^^^^^^^^^ '^'^^l-iicatlnon

iperfeJ „:IT'''^''^^^^^^

; ^ "'^ *^' '^^ '«f ''" ^era : Nunquid contcrct fcrrfl ferro

ab

ab Aquilone,& Xi?l\atio huius diutrfttatis eP,q'ia verbum Iie F
braicum hicpofitum d Hieronymo csquiuocim eji,&jig„at ajhita-
tionem, & confraiiiontm. Trimamfignificationemjcquirur tranf-
latto nofira. Secundum vero B^ab. Sal. &Jecundum eumper ferru
prtmo pofttum inteUigitur re.x ^egypti , dc cuius au xtlto lojidcbat
Sedechias.Terferrumfecundopofttum, re.v de Babytonis,&per ^es
ipfeleremias, qui in fine Ijuius cap.vocatur murus ereits ,&ficefl
lenjus:tiunqutd rex .Aegypiipcr fuamfortitudinem contcret rege
Babylonis,&te, qui propheti:i^as pro rcge Babylonis contra Sede-
chtam,& regem Aegypti i quafi diceret, non , imo acctdit contra-
rium.ldeofubditurconuertendofermonem adregnum luda.

7 Diuitiastuas, & thefauros tuos in direptioncm dabo
gratis. idest, p^o ntliilo Scdei hias enim vnam partcm mifit regi
^ei^ypti, vt auxtliareturfibi, & nihil ei valuit, vt habcbitur injra
aliam vero partcm rapuerunt Chaldfi.

8 In omnibus pcccatis tu i$ , iddi , pro peccatis tuis acddent
tibi hxc.

9 Et in omnibus terminis tms,ficut in omnibus terminis tuis

ftatuijti idota, vt ioabctur fupra cap. 1 1 .

10 Ignisfucccnfuscftinfurorcmco, jfic/i, :^e/w vindi-
il£ tne^.

1 1 Et fuper vos ardcbit. ide^ , vindiHam meam non euadctis.

12 TuicisdorHine.Hiccon/(?^tte«re>-pon«ttr prophetf petitio ,
quando dixeratfieidominus, quodjfinisjuusejjet bonus, ipfum co-
Jolando, ideo petit Jmius conjolationis accelcratior.em, diiens:Ta
fcis dominc. innocentiam meam, fupple .

1 s Rccordare mihi . me citd confotando, & de aduerfarijs libe
ra-ido.

1 4 Noli in paticntia tua fufcipere mc. i. dm fupportando ad
uerjarios meos,vnde in Uehreo babctur tHoli in prolongationc
tua fufcipcre me, ideii, meam petiiionem txaudire in ton-
ginquum.

4«Scito

incm bonum.

tuum ha-

i Sinb

j Si non occurri tibi. idcft occurram.
4 in tepore affliHionis. dado tibi paticntix virtutc ,& mca
c6folatione,idco fcquic poftea; tt fa.eji mi. v. tuum in ga».

\ MO K.U-

699

Glof.ord.&NicolaidcLyra 700

^ a T^on/^.HobrftiarbifrSturhxccxpfonalcrufale.dicig»
A fob fcdcrit amantiidine rcplctaA dolo.cciiis ppctuus;
Et ficutaquc ptrafcot.fic vcrba j-phetaru.q.prpora pro-
mittebat.tralicriitmgdacitcr.Scdmcliusa ^phcta, vda
viro fanao hccdicutur.g nd fcdit in coal. ludctiu.Pra:-
ilcrnobisdns nofc

rimctupatiora tumultu dcfidcriorfi tfporaliu, trcpidus D
mcntislcccfliimpctoquia adhucacriusillajqu^mina i '
risgtcrna fuppliciaformido.

d v//ff'«). Grcg. VilisquippecftDcopfcnsmuduSjprs
ciofacftcimudaala.Quicrgopciosu a vili fcparat.quafi ;

osdfiivocacur, qa

<lcrcinc6filioludc

tiu &corii,qfutu-

ran6 cogitat. pftct

S«a«e int« nobisaducrfisnon

duphc. fcnfu crcdcrcfcd (cmpcr

uudLsicur. Dci fcntctia {ormi

darc , & cu .pphcta

diccrcSoUisicdcba

gaamaritudincrc-

tCaoii. plcta c aia mca.gau

dcatillislufib.nob. ^
autcbonufit adhas
rercDco &poncrc
fpcnoftrainco, fa-
turari op^bri]S,&
cxpcdare lentcntia
iudicis.qopcicmo
/Irabit oemamari
lu. iniiarfuincfliie-
tium aquarum.

^ *■ B ^ ^ ^*- 0"g-Facics

rnanus Dcicft. ipfa .
;pcunio lufti iudicij
qfupbicntc homi-
ne a paradifo expu-
litinhaccacitatep
fcntiscxilij.Comi-
natio vcro eius cft
tcrroradhucprcsc-
tisfuppiicij.Poftfa
ciecrgomanus, ad
hucnosminxtciri
ficant.quiapoftcx
perimctum iudicij
nospaena prgfcntis

tictia tua fufcipcrc mc.Scito quoniafuftinuiproptcr tcop ^

"""'• *T>— •" • jojjfubaudU ingjuHium quilueiantinoppiDKruin.

probiu.Inueti suc fcrmones tui,& comcdi cos . Etfaau elt 2

f Ai:,s domini. a «q^j^o gju.!us li.m, cTuia proptrr nomen t jumjjura pjflu. fura. 3

mihi vcrbu tuu in qaudiu fi^I?tiiia cordis mci;qm inuoca- 4

,Non(eJ. cumconfiiiov.accu^-nini gereo noa i.Ktoi.H.nc lelus feiefur.ex.aedoccn.,au: Dimit- J
tenturvo.dom..sv.d.eliguiten.ml>rmod,u.nuicon(.l.umJud.omm.^ _

tu clt nome tuu fiipcr mc,dnc Dcus cxcrcituu. Non Icdi m ^

a 1Nonl.abr„:co„(ortiummalurum. b IDom i.T^pcndcn.em m.hi ma.num tuam fcmper cxpcfto.

tconcilio ludetiu,t&: gloiiatus fum a f acie manus lu?. tSo 7

. fsoliuiiu.fumejsodonecuanleaa,. b 5<i^afi inconcilioludentium fcdere nolui.lcd ...laritudi g
^ * nem ine7m deuoraui, vtin ftitiuopia:patem gaudium .mni.

c ^Nonh^ibui interuall.i doloris , neevlla rcmc.tiar>:in-f>aui.

lus{cdeba,quoniatamaritudinerepleftime.Ouarefaaus

l^erf ualuerunt i)ui me contiiftibant. r 1 \

cftdolormenpcrpctuus,&plagameadcfpcrabiIisrenuit lo c

a Tlnh..<^c"conf'''a.,o,r.cutenin..-.quidcnuun,i.cimi>ctusin^m..otumte^diuuan,epcr,b_,t. A^

curarin Fadlacftmihiquafimcndaciuaquaruinhdcliu. "^ , „ . .,

' a et suod propheta fuperiora d.xcit.cui dom.nus refpond.t \_ H mO doftOHS , . ab

blTPop-Jlumipccot.s.^ cCDctr.bulat.onemUt.tiam. ^, CrrOrC qUCpia Ubc

5 cu dns vcrba fua
cxcrit ,qabamorc
pfcntisfeculiloqn-
do, q pot, humana
animamcucllit.
* Chryibft.Quic ''
ducit ptiofuni.ivi- '
li,quafiosmciJcrit
Hoccft. Q abcrro-
rc ad vcritate ma-
nudu.xci;it,vcl.ipcc
catpad vjrtutc.fxi
muinduxcrit, pro
vnili humano aic
imitatur.

LiHaji os wf»,C6!i

rcmus quaniam

mcrccdchabcatlcr

f." c

a f O Nc putcsboni operis non clTe mercedem. b f Ftatve^us me.s copulabeii».
ct In.intores luierunt, non tucorum. ^

quafi os mcu eris. Couertentur ipfi ad te , & tu no conuer-

^ a1 Netcfotmides, dicens: Qrnre factus ell dolor meuspetpetuuj.

b T Vtfonttaadu^-tJiiumom... tobote teliftas. ^ ^

tcris ad cos.Et dabo tcpopulo huic in muru xiqm\ forrem,
& bcllabunt aducrlum tc,& non prazualebunt:quia ego tc
cum fum, vt falucm te, &feruam te,dicit dns . Et liberabo

olucrit,&dc
pcccantiumuurac-
rcuocarc.
5 ^ Thcod. Nocxi-

16 gua.induit, mcrcc-
dcc6fcruotibi,qui

17 tantulaboris lufcc-

18 pifti.Na fiqucmpia

19 errantcmcohucttc

20 ris multa apudrac
fiduciamconfcquc

ar ris,cpindicat claufu

a T Mcofanjn n-,.el in prarlenti aux.lio. - . 22 li, arilC filCiV tneu .

tedcmanupcflimorumj&redimamtedemanutortium. jj /,a. Etfiquemq...

ex impijs conucrii
cxUi) pcrcutit', & fi pcccarcnon dcfiftimos , aitcrnis ad- ris,ac perfuaferis,vt ampleaaturqux tcndunt ad nKlk
hucllipplicijsadijcit. ra, ori meo aftimilabere.
c Sil-s jt . Greg. q. d. Du confidero gd iaper iudicij expe "^ Cap,

NICOLAVS DE LYRA.
C I Scho qnonum. (]. d. cito dcbcs adbibere rcmsdiutn,

2 Inuenti Cant,falicetveriiateplcni.
^ 3 Et comedi cosMffi fufcepi tamiuam cibumfuauem.

4 Et fadum./. i principio cjnando mifi(li me ad arguendum po-
fHia, cuius iorre8ionSfperal>a, eo^> dixiftifupra 3. u.Tu autcm

fornicata cs cu amatorib. multis, tamc reuertcre admc.
Et/ic expomt l{ci. falMiter exponiturfu-Et fadJii eft> J'^ ruuttria
^auaif debet eJ]ehomini,quado illufiratur reuclaiione diuina,&m.a.
ximi in iuuentute fua,ficut fuit de leremia:vt habeturfuptd\.cap,
£t huic expofttioniconcordut litera fequens cum fubditur.

5 Qm inuo. eo quodfum irifiitutus,& yocor prcpbcta domiui.
Et quiapropbetJtfe abfirahebant i vanitatibus muudi,vt efjent rna
^is apti ad percipiendum illumiHationes diuinas, idto fibditur.

6 N6 fedi,&C. gloria.fum. in tP,no>i in mundana vanitate,ve
riitamen,quia procffu teporis reuelatacU lercmia deliiuciiociitita
tis,& templi dtffinitiub,itt quodfciuit ilUm prophctiatn efie pr^.
dcfiinalionis:dequa tamen in priiicipio nefcicbat,vtrum efjet pr^m
deflinationisjVel tantu cominationiszquiaficut in co^riitione tiatu-
rali efl proceflus de cognitione minus determmata ad magis deter-
Tninatam,vt habetur primo Vhyftcor.ficfreqncnterfit in cognitio
nefupern:iturali,qui proceffus ejiper reuelatione dininH, ideofeqt,

7 A fac.ma.tux.?". propter cognitionem vindidc tu^ futune.

8 Solus fcdcbam. tatiquamtriliis,'& mxrens.

9 Quoniam zmiutudi. reuelabo dcfirufUonem ciuitatis y &
tempUd-.ffm.tiul ,& fubditur, •

1 0 Quare fad. &C. idcfi,abfque confolatiq^je tcmporibus meisy
quia videbat quod ciuitas, & teplii non reedificaretur tempore fuo,

11 Fa(ftacft mih'\,Scc.Dicuntur aqiu infideUs,tQrrentes,quiad

CM O 1{ ./t L 1 T £ lC

j. 16 Etfife.Hic oftedit meritii boni prsdicatorisjvcl dodo-
riSjCudicit: Si feparauerispciosiiaviii.i.zlasXpi fanguinc
pra:ciolb rcdeptasa viliratc pcccatipcr tuam do(!^rjnam.
17 Uujft os truH r.. Qnia verbo boni predicaroris , eft vcr

AU"DTTTTr; "

Incap. I j.-pti dicitut in pofiil. Proptcr Manaflcn, &c,

tempus fluunt aquis,quxadutnieie ftctiiait: dcficiuni, & pirbm _

firnilitudinem injfinuat propheta, quod confolatio ttmporatis fibtd '

ficiebat, qvando ea indigebat^ficut aqua torrentis magis efjct netej

faria in ^flate, quam in hycme.

12 Pf opter hoC.Hic cofequeter ponitur dom. refpoCio, in quapn

rmttituy fpbelafupema cdfolatio, q eHsumb appcteda cu dicitur

1 j Si c6ucrtc./<i/i(jW(jj de malo adbonu^ ttiam exhottatiotiern

14 Qb\.\crt3.tc.l. ad me dando tihi intematn confuluiio„ct/:.

I j Et antc faciem meam ftabis. Atemaliter videndo clau ,

cicm meam cum .AngcLis.

1(5 Et fi fcparaueris.'rff;?, predeflinatos a prtcfcitis.

»7 Quafi OS mcum.<7. d. m hocloqueris pro mc,qui pr^defliti

tos ab ^tcrno adgruiiam voco in tempore.llle enim, qui loqnitxi

rege, dicitur os regis.

1 8 Conuertentur ipfi ad tcMaiu dimittendo, & te imitind:

19 Ett\inonconucitC[is,idefl,adeoriimmaUt'.am ptAcedei
um,ijuaji duat,ciominus,uou dcbes dimiltere pr-idicutivitc iX Ih
quod paiici tibi crtdunt. Et multt proptcr Ijoi le uderunt , & q"
ero tecnrn contra eos, idto lubditur.

20 Et dabo te populo hmc in muriS ^rcum, intantu, qm
non habebis^ eos iirnert.Cuws cauja fubditnr .

21 Qiiia cgo tccum ium.^«» Juni vntutis infinitc.

22 Et lib.tc de iXi:i.^cU.fa<.erdotu,& pjeudoprophttatu,^ /
fpecic faniiitaiis decipubant poputii,& dictbatit leremia efje j>p
iafaljum,& hoc tjtpijjirnutnjubjpctitfatittifatis agtre tiiam,^
de diiitHieron. Sitmiutajanciitas dhptex esl initjuitas .

2J Etrcdia.^tcdc mMm(os:t.i.regts,(;^prin(!pii , quifcr
quebaiitur ltretinaadiiiJtiniiiiJacerdoUirri,& /atj.proplHtaru

bum Saluatoris.Matt. 1 o.c.A(cn emm ros ejtis qui toqtiitra
fedjpiritui putris vejiri qui luquitur in vobis.
ioEtiia.&i.xs.n.cA folidu,durabilc,& fonoru,fic pdi(
tor,vcldo(aorbonusmaducrfiscftiblid'p patientia-
rabilis p c6flantia,& lonorus p cloqucntiamdficacc ,

tnbus. ^a quou atceiidurn Jtcuuaum glcjj.itn quod quornodo j ■
iiorum mtrita ad poflcros d-Jcendunt , Jicut Uaiiid, & c.Ui •
Hoc quod dicitur bic.Froptet MinSiffcn.&C.videtur effe co- rum , fic peccatorum flagitia fi tiberi, ncpotefque prKiliaa^cf* >
tr* illitd,t^uod habetur D(ut,2/^.e,HonocQidcntui[i\i]ptopJi adpojietos pcrueuiimt^

ttibus

01

I

C A P. XVI.

eremiac Cap.XVJ.

ydz

ETf.xHiieilverbHetomimadmedicats: "^anaeclplci vxorr.
[nnantccaptiuitate,ncrii^^priudolore,vxoris cjuo
qLie& liberoru miicrijs torquearis.Ccnecrgo Apoft. iu-
bct-^'M t^pi^i l^ienc eli,& conJMnmtHi'» imminei,vt q vxura ha
. 7. c. bet,fmt ijuafi no hahe

^ Thcod.Denun
tiatcineducatvxo
re,ncueprocreetli
bcros:c6qu6dpa-
rercs,&libcritrade
difintfami, pc(li,
rsdi, acicruijuti.
:> Mcnibus m^roiaiio
.'^rNotagjlongain
irmitatc tabciccrc

ocon(o.ctur.nein,micoru Dei conuiui^s mifceatur nc
iitacclcorerin mortuoru funcdbus. Aliud enim cft mo
n comuni lcgenatura-.aliud Dei occubuifTc fentcnria Ic
remias luucnis ad prardicandu ir.iflus eO adno,vnde,ait;
Y" *T • ^yi aa dmme , nefcio

^T fa6lL,mcflvei-bumdominiadme,di i

cens:Noaccipiesvxorc,&non cinntti- ,
m '^l^^!i'^^^'?^^^o<^oifto.Quiah?cdicit J

C A P.

dns/uper fiIios,& £Iias cn^gencrantur
inlocoillo, &:fijpcrmatreseorum, de

"^^:^, ' 5"°""" "'^P= ftntaati in tem hac. Morfbus.T.grot.n

UC

t.b.

■■m filius lorapiiat
nfirmitarecoiumi
ur.EtApofioJ ait:
deo luta vos niuiii in
rmi,&imbecill.ic^i.
lie in^rediaris do.
fnde .■ Cu huiujmodi ,

tionum moncntur.

a ^i*!* iiiuiiiludinc inorientium

*"■ •:is terrT 'iccra'iHa.

Kon plangentur , & non fepe- ^

^ b ^Qw-'"»«'quilimo;iaccl.untcaaaue«»oUtiI,bus,&

lientur.in ftcrquiliniu fuperfacic terre erunt,&:gIadio, & ^
fame co(i{umentur,6c ent cadaucr corum in cfcam volati f

eccMl.mere Nec ^'^",' "'''^^'^'^ ^'^^'^' ''"^' "^' '"''" ^^^^f ^ominus: Ncin-

. iSccrccUuc' c S^-^^'^rj>^domumtconuiuijne4uevadasadpIangcndum 1
B ^poflolisquoq;in- ncc^uc t confoleris eos, quia abituli paccm meam a popu-

lo ifto, dicit dominus: mifericordiam,& miferationes.Et

^^n Null, p,tcam a.iri. t ^ Scpultuta quoquc c..rcbunt.

morien tur grandes,& parui in tcrra illa. Non fcpclientur,

neqiplangentur,&nonfeincidenr,ncqjcaluiciumfietpro ^
cis.Ett nonfiangctintcrcoslugentipaneadconfolanda 8
luper mortuo, & n6 dabi^teis potum caIicisadc5foIanda
fupcr patre fuo,& matre.Et domu c5uiuij non ingrediaris
vtfcdcas cum cis, & coniedas, & bibas.Quia h^cdicit do
minus excrcituum Deus Ifiacl : Ecce cgo aufcram dc loco
c ifio in oculis veftris,& in dicb. veftiis vocem gaudi/, & vo-

:rditlucn,neque-
:uamin itincrcfa-
itent.vndc, &Eli-
2us falutationcm
jiszi intcrdicit ;
losauteeftlugen-
n fcrrc cibos , &
rspararc couiuiu
usparetalia voca
ircoquodapare-
bnsifta cclcbran-
n-.vnde alibi: Uate
mri, his , tiui funt in
'■i3u, vt ibimijcantur
duio-

loejui. Etvirgofuir,

& caflus , & fineli- ^"P'^* '• «•

beris,vtexpeditius

pra:dicaret .

d Heque plangcntHr.

Modus fuit apud

vcteres,&vfq;ho ,J^«;[r-'2

diepermaneting J^""'""*''

bufda ludxorum, lob. i.d.

inlu<flu iacertos in

ciderc, quodetiam •

lcgimus lobfecifle

interdiciturergo^

phetenepanemin-

tcreosfrangat, ne

ingrediatur doma

conuiuij.nc mifcea

tur eis, quos Dei se

tentiacxecrauit.Si

autemdelugcntib.

hoc dicitur, quid £

fictdchairetic.quo

rum iermo fcrpir,«f Luaw;

v t cancer, & quoti t. Condoicas '

dic dcccpiorum fu "* •

ncraproUcrnuntin

ecclcfia.

e Eice ego auferarr.

Siqijoquepeccanti .,

ecclcfia: aufcrtDc' t^**" ?""»

_ ,. _ dent ieiuper

omncgaudium,<Sciuaum. ^

omncrn Isetitiam,

de quo dicitur gau Philip.4, »•

dcte in domino se-

per, &c.

^ Sei

NICOLAVS DE LYRA.
G A P. X V I.

r T fadum cft.«;£ ponitur qumum , per qutd oflenditur pec
. j, L. catumludi irremediabilequaiitum aU eualio>,empan^Jcili
cet,mortalitas hominum futnra ftne retraclione . Et dimditw in
laspartes, quia primb ponitur huius rnoriatitatis denuntia.-io.
■cmdotplmscauia.velratio^ibr.LtQxxm annuntiaueris: Cir-
tpm/tum dicit domin:<s leremi^.

Non accipics vxo.£;f Ijoc loco dicunt doHores^quod lcremias
•muusfmt virgo^ftiu non efl aliquo modo verifimUe,quod co'ino

nt muUtremfornicaric, cum fuitfataificaius in vtcro mutrl vt
wtur fupraprim.capit.Ciiilujlratus dono fphrtie d iuuentu-
t m<idmorie.Sedcontr4 hoc poffet ob^ci quo < fthduur.

Inloco ifto: Ex C.HO viictur, quod alihi .u> -ptt vxorem. .Ad
■lod dicendum, quod argumentum eil magis au opcofm quam ad
:opolttm:qu,a cum dtcitur. In loco {(io.intclligitur tota lud^a
'<^per ^abuchodonoforfuit v<!jiata,& mulid magis exdudmtr
"'"I^Tf !•" "■'''''' ^^'«""^"^'"1''" ^(gypto vbi defccudit cum
Ipm lud^fugitiuo.vt habetur infra 45. A(.« /^fl^«« 'bi mate-

riam

riamM/eu n„ptiarli,feu magis trijliti^,& miferiaru pro cuU

5 Ncq; yadasad plangendu./a7/c«,w<„/«dx .- Tum qtmnon
racabualicm pl^ngere amicum mortu:,m proptcr contink infuL
tu Chald^orum: Tum quiaprsnirniaang,<H,amelioris conditionis
reptnabantur mnrtut, qud>,i viucntes, c^tvrapatent vjque ,bi.

6 Non le incidcn t. wHebrp h.betur Lacerabunt vnguib.

7 Ncque caluiciumfiatprocis.(rf./Z,c,vjrf,V«io,/e«1„„/,a
capuLvr.m , lalia ,. mm ji.buni tuni in ludit mnttiortfm

8 Et non frangcnr intcr cosiugcnti pancm, &c. Conuenie
bantenimamiu ^uJ^nSiiadmaaducandum ,<srbibcndim lumfi-
lio CIHJ, velalto repr^ent.nneperfonam defunai adcortfolationem
pyomortec,us,&adhucfi,i.t plunbus terris. Fer hoc autem,
quod Inc dicmataUa ncnficnt, dtfi^atur quod non vacabit alicui
flere mortuos, necflentes conlolari ratiotabus pradiais .

4«Etcura

^i 0 B^^ L J T E B^.

^ m vT '^ ""'*'"" '^''"'"' ""^ "" ^'"'■"'•- "K^» ''"ipics vxo-
•ip 83»' ' ^"'''P^^^"'^^ cft vcra fapicntia . ficur dicitur

UerZlf^''^ ^'P^'""" ' ^ ^"^ ^^ dicitur lacobi ^ . d.
/trhr ''''^''''") ^«"^"l^e^-rcf^tanda. Et ficdi:

^P^^Stmh?' "on?cicsopcradfapicntia mun-
^ P occdent.a,.qux funt fraudcs, Utes, contcntioncs,&

crntcs. ^ "^°°* > quit^us mormntur, tales filiosfa-

"iK^niepciientur . Pcr occultationem , nam talia veniunt

adcom-

adcommiincmnotiti.im, ideo fubditiir

t '''^'^^'/«'^""«w.perfc.uidalum.&infamiam.

t f '^" "^'-'y'^"" f'"-«-«. idcrt, animi: eorum in peccatis pu

treuartradcniiu- dimonibus, qmper volucrcs dcfi-

gnantar,MatM5.a m parabola feminanris.cum dicitur

tt voluocsL^U comedcr,„n,Uud:\AQ{\, dxmoncs , vtSalua-

torexponit ibidcm. Ec quia in inferno nuUa cft confoh

rio, idco fubditur.

4 Ne in^rediaris do'n'm cor,m',i^.pcrquod intclli-riturc*-
clufusomnismodusgaudij.llcfiduumhuiuswpitnli
adliteram.cftrcpctiriopunitionisIudiEorum pcr Chal
dxos, perquam figaantur pocii^ damnatorum per fpi-

'^r.oX^::^:^^""'""^^^^^

1 > M0I{^1.

703

Gloford.&NicolaicleLyra 704

S a ^tfit^T fos,&t- Nc fortc dicercnt : Iniuna fnia cft patre

K comcdifTc vua accrba , & dcntcs filiorum obaupclccrc .

lerem 31. b Lccedies y«j/«nr,e»rf.Praedicuntur miracula, qux luxia

litcram lubZorobabcl & kfupontificcparrmicoplcta

funt tpiritualitcr plenius in Chrxfto complcnda ttu mei

ycti ii>it, &c. PoJTu-

do , vt confurgens Chrifto Deo viuat. D

d tainr:ii p .z^' . Apot\o\is6{. apoftolicisviris: Vettarwm '•*
ChriHusJcd (Sc Petro donauit.vt petra vocarcrur.in cuius
fcnfibus requiffccntes reftedicutur translati dc pctra . Et *' '
oftcndit vcl apollolos vcl qui polka vcnadi lunr.pcccata

habi)i(Vo,& icccpf-

mus hoc depcrfc-
cutionibus diccre,
qucpopulonoftro
accidcrc i dicbNc-
ronis vfq:adtcpo-
ra Maximiani Mi-
fcrtus cnimdnspo
pu!o fuo , rcduxit
cos in terratn fua,
idcft.ccclefiamqua
dcdit patrib'coru, •
idcft.apoftolis & a-
poftolicis viris.
C tcce f;'o mittam pi a
/ivT/orrf. ludxiputat

gnificariChald^os,
&p venatorcsRo-
manos, quidemo-
tibus collibufque,
& dc caucrnis pe-
trarum vcnati fu nt
infocUcem popu-
lum.
B * Origenes Si quis
in confideret difcipu- ^
los Saluatoris , vt
habcant nolblum
gratia fcrmonis ita
fcripturaru ratiortc
cotcxta vtrctiaque
poflint fup hiima
nasanimasgyroar
tificiscircunfundi, c
videbit i^fio vfqj in
pra:l'entem die Sal
uator mittathomi
numpifcatores,in-
ftitues cos animas
libcraredcmari,& <*
cx accrbiftimis flu-
ftib adauraprodu
cere liberiorem Vc ^
rum illi pifces.cum
fagittis,hamis,reri-
b',extraaide aqua
fuerint, moriutur:
Apud nos vcrocu *
aliquis fuerit fer-
monisreticoprehe
fus,& eduft» de ma

Hom. M.
leieiniani.

^t Btuni.

ccm l9tinx,6^vuccm fponf^.Etcum nnniintiaucrispopu j
lo huic 013 verba hxc , & dixerint tibi, <]uare loquutus clt
dominus iupcr nos oe makim grande iitud ? Qux iniqui-
tas noftra,aut quod pcccatum noftrum,quod pcccauimus
domino Deo noftro?Diccs ad cos:Quia dcrcliqpprunt mc ^

pacrcs vcrtii,aitdommu.s:&^abicruntpoitDeosalicnos,&

l 1 A q .0 qui» v.nc.tur cus fcru.i» cft b 1 Aa..ra. qu.l<]Ue Quod a.i.gi.. c 1 Sacct.io.um cit propr.u. i
nonroU.n doce.c.f.dc-..a,n lacc,.lcK'.n: vt no., folum vcrb.s. fcd c.a.n cxc.n .J.s p.cgrn. doccant.

fcruierunt eis,&adordUcrunteos, &mcdcreliqucrut&lc
ecm mea non cullodicrunt . Sed &C vos peius operati eltis

*^ a « Scmcl 1 i1"''.i'>' di-fcl.rti lic.i.n f]nx iiona.nucnii.nr. '

quampatrcsveftri. Eccccnim ambulat vnufciuifquepoft

.1 Dc .,u«f«cunt co4i>ac.one< peffin,f .idco ab ccclefia icparantur.vt vadaut io tct.am loBgiDquam
quam nec ipiinrcp.i..'"i!<.ruinnouaanraniC4uaiiii>cccatcnt. __ _

■|- pi auitatcm cdrdis lui mali,vt mc non audiat , & cijciam
vos de tcrra hac in tcrra quam ignoratis vos & pacrcs vc-

t S Q...ncDf..nt dii, fcd pu'in:ur b f Ke.lcurrinllanTp.?ccan.iioiJcndit,du.n in d.cbus flagitijs.in
noAiblJsferu.unt l.b d f O i c^^ Qjji.iu.d ergopecc.ius i.npcriu.n di.rr.uttm cH . qui nuaquara
dan .-.bit rr,iuiem,k-dlV.ni„, ...M.yeUum dcliit^s cumulaie delifta ^^

ftii: &c^feruietis ibi dijs alienis dic, ac no(5te, t qui non da-

a ir .ManitVitc populi. ic.titiitio ptidicatur . "

buntvobis rcquicm.t Proptcrca eccc dies vcniunt dicit 7
diis,& non dicctur vltfa. viuit diis , qui cduxit filios ifracl ^

1 ictMovffn. JcAaron. a f Cyro tege Hetlatuin laxan.r.apiiuos. r 1

dcterrayt^ypti , fed viuitdominus quicduxitnUos liracl

a *i QM^od non fubCyro, led fub ChtWocomplctUBicit.vnde. Cumplenitudogentium in
iraucv.i. tuiic oii.n.sllrjcl laluu.. liet.

de tcrra Aquilonis,& de vniucrfis tcrris ad quas t cieci eos:
& reducam eos in tciram fuam , quam dedi patribus eo-

fEnim. »5^ Apultolos Veniic poll mr, t"iciam vos licii p.fcatotes hom.nuin.

rum. Eccc ego ipittam pifcatores multos dicit dominas, & ^

a^ Fci;lc;li«.u..«is vuos, vel Angr, s. qui poftqu.m con(umm,.t.o aJuenciit 'Cnrniur lanclos.

piicabuntur eos. £t poft h^c mittam cis multos venatores,

f nogioaium. aiT Bonotum opcrum.

& venabuntur eos de omn i monte,&: dc omni coIle,& dc
ciuernis pctrarum,quiaocuh meiluperoes vias eoru.Non
funtabfcondit^afacie mea,6^nonfuit occulta iniquitas

1 Qu;a pollea bona rec.picni.

coriiab oculis mcis . Et rcddam primudupHces iniquitates

lO

II

It

a 1 Vr lubd.tus liat omnis mundus Dco, & n>in ...ct.to.lod mifciKuidia confeiuetur.

&pcccataeorum,quiacontaminauerunttcrrammcamin
morticinijs idolom fuorum,& abommacionibus fuis im-

a «r Chtifte. Dominercfug.umfartuirsnobis.

pleucrunth^rcditatem mcam. Domine fortitudo mea,&

15

\6

fe dupliccs iniqui-
tatcvtuas .
•lc Orit!;cii. Qdcn
foramcn pe trit? Vi-
dccum(Chriltum)
apud Dcum pairc
vcrbu Dcum.vidc-
bisintcE^rampctra.
vidc dilpcnlaiionc
afsupti corpoiis vi
dcbisfoa\iapctra;,
quod pcrpoltcrio-
raD-'i iuxta posiilji
lifarcimbccillitatis
fuchiimanus ItMc-
turafpcdus.Hoc.n.
eflquodait>vidcbis
pol^ciioramea.Ha'
ertvnanccra Crti-
IX pctrc & caiiernc
funt proplK-rarui
apoltolorfichorus,
qai ocs imiiatores
Chrilti pctrx lUnt.

C D:4pllHSlfl!(IUf'i>.fi

C^pcccat-ifoi/i. Qi^iia
jiruiis fi.'c>:s V n • f:
liens voliiian rf"" .
y.jpnUhit rnultis . Di-
f;nu ertcnimco' ^
dcGctibus sut
piicia pcccata i\q.
pcrc, &nosdupli-
ciavnde: /-'"/« '.'
liLhis piccaiuibis,
reUntfuictir bofiu ^^
peccitis .

•I< Thcodoret CJiia
liplenushuinatiiiJ
te, vhioncm vocai
peccatorumdiipli
catione.Nonenin-
ad iui is norman
& rationcm parc
pcrfoluerunt pa;
nas.

f Damii.e firtitnM
^ Eulcbius. inhi
vcrbisdnsaliriprc
carur,pacrcvici3:
cet ac Dcfivniuci

1

ius,oc eauci' ac lua _

rilaicuU moritur quidcmillc, fed peccato, fed mun- fi,illicfanevbiincip;esait,Oofw./o'nmdor,.f.<o;;.ot/,.r,ii/._

do.vt -^ •^''''' =

NICOLAVS DE LYllA.
4t I Etcumannuntiaueris. Hic co-ilajuenter ponicnr diiUmor
Diullio. taUtatis ratn) . tt amdiinr in d <as, quia primo txpUoalur cauju.
Sectindorcplicatt^r pcenaihi: Eteijcia. Vrima parspatet vpj; ih'.
z Quia dercliquerunt mc patrcs vcftri. ne^tigendoiiiiii-
nurrt (.uitv.m ,
3 Et abierunt poft Deos ali. VeriiotoUmam, boc patci Exo.

3 a. in adoraiitjns Pituii confiuuiis, & in iibfo luduum q-iaft pir
totum .

4 Scd & vos pcius opcrati cftis. c//;/ nQnjolum coluiflis idoUy
fedetiaea pofuijtisinteiKplu domint,ybt Ijahttur ^'l^igri ii-quvd
non feccrunt pat/es vciiri,& in hccetiar/t ijiis objtmuit, lueojiib'
ditur . Ecce cnim vnuiiquifquc.

5 Etcijciamvosdcterra Hic conjequcnter rcplicaturpcena:
Et diuiditur in duas,quia pimbponitur ludtO'M reptohatio,Sccun
doGentium poc<ifio,'l>/.Domincfortitudo. Circn prmum dici
t«i;Et cijciam vosdc tcrra hac.Hoc;«it mpletu quando \a-
buchuUonuJor in Bibylonia tr,^nf{i4lu popiiliin2,vC hubttur infra j ,

6 Et fcruictisibidijsalienis. ii^iamultt ludxornmadb:tje-
tuntidololatri^ Babyloniorii*}i.

7 Qii i non dabu nt vobis. qHafi\.iicat, Ibi agUgcmini vaide du
ru jtrHii^nf.uieu (cquiiur.

_ 8 EcQcdicsvcnizuVerhociimniifiiruime Bahylonicamfore
^ duiiorcm

dnni.itm ..4i^ypu>^u,(iuiafacict obliuifci feruitutis ^e^^yptut
&liberatio de Babylone Lberationem dc^egypto. iViotus cnim «.
iorts repellunt mii>ores,libro defomno & vigdia.
5) Ecce ego mittam pircatores,'(/c/i!,c/;a/!/.foj qJccperunt I.
bitatO'eslerufalem t..nitu.:m pifces conclujos intra reic.

10 Et pofthaic mittam. quia rex SedechUs& viri, bcllator
&plurcs altj de lerufalcm fugarunt per viarn cccuUaw JedCha
dp ad modum venatorum infeq-iittifmit eos, iS" ctpcvunt, vt hab

tur 4. Kf?. ■"''•

1 1 Et vcnabuntur cos de omni montc,&c. idefi, dc om>.
busUiibulis,vbirefu:iieiit.

iz QuiaocuU mei fupcr omn. idefi , fuper omma makopi,
frn ad punicndum . |

i^ Et rcddam primum duplices iniquitates. idesi,ptcci\
cordis,& operisipforum. yelpeuata coctta Dcum, & proximt\
funiam dcbite antcquum reuocem eos de B.ihy!onc. i

14 Quia contaminaucrunt terram,&c./c///V«/«<'*»»^!
eratdtuinocultutdeputataratijne templi quoderatinea. ^

15 Inmorticinijsidolorum./f//^ , inamni.il(busidUisi'
moUtis .

1 6 Domine fortitudo. hic iuxta deirclionem ludMr. pom
ereciio GentMitid (idi,ficut fitinplurtb.Locis i>i propbetts.Hiii \^

tjiudfuic ex rmxima Dei miJemionet& poieita-.ideo prophct.
' ^potctt

-p^

leremixGap.XVil.

yo6

potcntia mea, qua nimimm per abicfl:os> & pancos ho- D
mines, procuraturus fum conucrfionera gcntium.
c Deos. Non folum de corporis fimulacris faciunt fibi

^ ^(f«f^?e».wff.Pofiquaeic£tuseftIfrael,& apifcatorib.
A cnatoribusq; translatus,Gentiu multitudo conlequen
Tvocatur;&prifl:inumconfitcturerrorem.
Ab cxtreni. ?nmi ,,^ .

^ r •-.„ a T Vnde, Redimentes.tempusquiadiesmalirunf.

jSi nobiles d iui a ^'^^^^ ^^"' ^ refugium meu in die ttibulationis. Ad tcge

i s.optimares . Sed b tes veniet ab extremis tcrr?,6cdicet:VcremendaciupofIe

TodTeie-ft De'' ^^^^^^ P^'^^^^ "o^^'» vanitate, qua: cis no profuit.Nun^d

. . ^^ -c * »TS"g'"5"«'gn<"»n"am tamfuamquammaioiumfuoium, quipuuuerunthoininesfaccj.e

tOrtiaqq;COtUn _ Dcos, cumOeusfaciat homines.

(r.^m>».i.abhis c facietfibihomo deoSj&fipfinonfuntdij^Idcirco ecccego 8

CjifuntnOUifiimi a^^PaHioncscompleta. b TNonin vmbra.Jc imagincrt prius. c TChrilluqui virtus.St Dei fapietia: "

f^cr terram,6c fa- oltendam eis per vicem hac, oftendam cis manum meam

ti , & IgnOblieS, TOftenfamanu. a f Illud audientes:Patermanifeftaui nomen tuum homin bus.

l abiedi. & virtutem mcam, &;lcientquia ndmenmihidominus.

:Theodoret.Mul *■

iante,ait.przdicoilli$futura,&: prccdoceo eos, qu« fit

NICOLAVS DE LYRA.
ff f'tntiaconfitetui,dicens: Domine fortitudo mea. /« "ggre-

gndo migna , corSjHdens de virtnte tua.

lEt robur rae. idefl^ me roborans infuflinendo aduerfa.

jEtrefugium mcum, contraimminentiapericula.
- 3 Ad tc gentes. ideft, gentiles,
* 4 Venient perfidem ad .ApoHotorum prxdicationm .

5Abex. ter.^w in oem terra exiuitfonft3eor.& infi.er.&c.

dEtdicent. tuamdeitatem confitcndo.

• Vere mendacium. in cuUo idolorum.

fPolTederunt. Sic.ti.dicebmt gehtiks conuerft per ^poflolor.

fedicationem de idolis,(jua patres corum coluerant,Hieo fubditur,

', Nunqu id h.q.d.non:fed magis e conuerfn, Deusfacit hommes

ioconcluditur de idolisiEtipd no Cant di\.Et fiibd.in pf. dom.

A DD IT l O.

homines deos , fed
&decordeconfin- ,„ . .
gunt. OmnesPhi- Pl^iJowt*!?*
lofophi,h2retici,ii^l,fi
qui varia dogmata
prodiderunt, fecc-
runt fibiidola, &
anima: volutatcm
putauerunt Deum

10 & adorauerunt o-

11 pus manuumfua-

12 rum, putantesvc-
I } ra efl^c , qu» fin-

xerunt .

10 ldcirc6.in gentilibus ad fidem "ifenientibus .

1 1 Pcr vic.hac.:. Apoliolos,& qui oflendatur,fubdkur.
I i Oftcndam eis.i. poto.tiam in opertb. triiraculofis ad cofir-
matione veritatis prtedicat^eper ^pofiolos, fecundum quod dicitur
Mar.rlt.d.At illiprofefii predicauerunt vbique domino cooperan
te,& fermone CQnfirmante,}equentibus fignis.
ij Et fcicnr.Jw hkb.habetur bic: Tslomen domini Tetragramato
quod efi apprupriatu fumnio creatori.Gcntiles.n.videmesmiracula g
q no poterat fieri,nift virtute diuina, §iatim cofitebatur diuinitaie
Chrifti in cuius nomine hfcfiebant.Totu aute ifludab illo loco: .Ad
te Gen.exponitur abaliqutb. doBorib, confequenter ad lit. pr^cedc
te (te lud£is reuertentib. de Babytune, cu quib. plures Gentiles con
hcrfi,ad ludaifmu redierunt , & vtricjue confitebantur patres fuos '
in idololatria erraffe. Et patet applicatio literce ad hanc fententiam.

I.

» cap. 6. vbi dicitur in pofi.Ts^on ingrtdiaris domum conuiuij.
ybi litera nofiia habit,conutuij,in Heb.habetur di6lio mcu ^cach
(^xfignificat conuiuium nonftmpliciter,fed cenuiuium lugentium
t ii,vnde glo.in hoc loco. Mas eft lugStib. fetre cibos,& pparare co

. tiiuw, vndeaiibr.Daie vinum his,quifunt in lu^u, vt obliuifcM-

■ tt doloris. Hxc in glof.

Z\ A D D ITI O II.

Intb.ca.vhidicitur inpofl.Ecce dies venientdicit dominus.
Liberatme ab .Aegyptiaca capliuit, quafiincomparabiliter ex
i\t libtrationemacapciuit. Babyl.Ula.n. fuitcu maximis mira-
dis,&portetis,& c« vera libertate & triHpho ftne altquo iugoge
ii,cuius oppofttH contigit in Babylonica captiuitate,vndc tn tepky

yigebat memoria liberationis ^egypt.ficut in prim. iepio,&ideo
hmc fphetia de tepore redeptionis Chrifliintell.genda eft,qua: quid?
redeptio iucoparabiliter excedit redcmptionem ^egyptiacam vt in
glo. Hoc quod dicitur nonfub Cyro, fedfub Xpo complctum efl.

B^EVL.In ca. 1 6.vbi dicitur non ingrediaris domri conuiuij,Vo'
Slil.dicit gaudioft.Bur.lugetiu tantu:quia mos inqt,erat ferre cibos
& parare couiutu lugentib. quia atibi dicituf. Datc vinu his, ? sut Prou. j i. a."
in luHu, vt obtiuifcantur doloris.H^c Bur.fed h£c expofitio videtur F
ccntra titera,qutt dicit. T^on ingrediaris ad conuiuit'.m, Burg.aute
prccipit infuofenfuparari couiuiii,& fic glo.Burg.pipit ^ titera
prohibet,& interdictt.ln eo.ca.vbi dicitur.Ecce dies ven. &c. Ex-

ponit Tofi.prouttiterafonat,^(eruitus Babytonica fuit durior AC"
gyptiaca,&liberatioabiltagloriofior,&copediofiorqabiftaihoc
cundo celibratur feftu Tafcha tn memoria liberationis ^egypt. Janh intettigendo de liberatione copteta,qua per Clmfiu teporejecu
nde Lu.i ua.Apppinquabat aute Tafcha diesftftus lud.C^nde de di tt-pti fuit confumata.lflafuppletionemponit Tofl. infra i^.cap,
loteplono verijicatur itlud quod hic dicitur:^(d diceturvttravi' Et per eam toltitur obiedfio Burgenf in hoc hcQ vfqus ad/^l,
ii dom. qui eduxit fitios Ifrael de terra ^egyptt : cum itlo tepore cap. Burg.facitfunt modiae fpecutatiorus.

vigebac

C A P. XVII,

a P £«o'«/«(/fl/cn/;(5f/i.cSrc.q.d.gentiupeccatadeletasut
'• L de quibus ad

ioyfen dicitur.- Di

weme,vtinterficia

T ludiorum.

fcriptu flylo fcrreo in vngue adamatino.g Hebr. dicitur
famir no g» vllus vnguis appclletur famir, fed adamas ,g „^„„1,^

ineoqjindomitus

aii'

:>pulum ijium, & fa-
amteingetemagna.
eccatum verolu-
a indelebilc qiiafi
fcri-

C A P.

a T Indebilttcr. Sanguis e-us 'tiper no«,5c fuper filios n oftros .

i^Eccatum luda {criptdm cft ftylo ferreo in vngue

ItS a T Vbieft eigo illudquod anusuelyra hngit pcfTehominim (ine pcccatoefleli vclit,
J^, x,f..-ii;>-/n.„,,n^,,, n.; bffVtopera faciilcgij in «t«n.i mcmoiia fint.

ScfaciliaeiTc mandatabei.

adlmantino , cxaratum fuper latitudinem cordis

4

NICOLAVS DE
C A P. XV

fit,&infrangibilis,
hocnomeaccepit:
Tantu nitore ha-
bct & lenitatem,vt
abfq,- vUo Ipedimc
to Icribi poffit I co
Vfty-

LYRA.
I I.

) Eccatum luda. H/cponi/«r quintum ad oflendendumpecca-
- tUTiipopuliludpnjanabile,per hocquoddicituriScriptumftylo
.n-fo inadamante,quafcripturaefltndtbtlts. Etdiuiditur hoc c.
'aspartes.quiaprimo ponitur poputi lud^ reprobatio, fecundo le
■mtit deprecatioyibi: Sana me domine. Trima in duas quia primo
omur reprobatio poputipropter eius idototatriam,fccud6 proptcr
nmfatjam confidentiam,ibi:Hu dicit.Circa primum dicitur .

1 eccatum luda fcriptum eft i\y\o,S<c.i.perfculpiuram.

in vngue adamantino. i.m tapidc adamanti^ ad modun

vnguis

vngMS poltto . ttin hoc deftgnatur indejfilitas httius peccati , &
eius manifcflatio coram Deo.

3 T.xaratum. idefl,fcriptim.

4 Super la. In H^brp habetur : Super fabulam cordis eorum.
ExIjoc patet,qu6d in vngue adamantino ftgnificauit corpopuli lu-
ddi,quodftc ncminattir prcpttr uhfiinatione in peccatv. In Hebr.co
habctur.In vngue famir.& dicitnt Hebrp,'}' famircft nomen cuUif
damvermiSjCuius fanguii h.;bet vim cauaudi & incidcndi tapide,
&ftcundum hoc vngufs nonaccipitur hic pro pot tione,fedpro vir
tute illtns fanguinis,& fti undu m ficfuerunt fciffi lapides,qtti po -
nebantur in teplo Satomonis , ficut ditiii fuit ^.l\eg.6.fuptrillud:
Malleus & fecuris nofunt audita in domo domini,cu ^dificaretur.

4« I Ec

MOB^ULITEB^,

I 7'«M««mjM(i4.Iudatribuserat rcgia &SaccrdotaU
ommixta,& idco fignat flatum pra;latorum,quibus di-
i Ur i.l ct.2,d.f'o; ettisgenus eteHum,regate Jacerdotium,&c.

t quia quanto ftatus altior tato cafusgrauior, idco dici-

tur:

tur: Teccatum. luda (iriptum e§i ^ylo fer. i. indebiliter,quia
propter eius grauitatcm difliicultcr poteft dclcri.
j txaratum juper lumudincm.Pcf: quod defignatur dilatio
huius peccati ad alios per excmplum .

Gregor. in paftorali.Cum pallor per abrupta graditur
confequens cft,vi ad praecipitium grex icquatur.
Tom.4» Z

707

Glof ord. & Nicolai de Ly ra

7c

Mitth

S flylo ff^ffo • VtHura ffrri matcrics fcribat in duriori ta-
A bula, & fcriptuniin itcrnummancat.lccundumillud-

San^itis eihs Juper nos,&t. r j n.-

17. e. y\ieron.T>ccaium lud.&c .Dc Gcntibns conucrfis diitu

eft:Idcirco cccc cgo.&cJ^Iunc dcobicdo Ilracl loquitur.-

Teccatum liida,&c.

I^eritatemfidei.yndceisstcrnum paratur inccndium,
& lcruitusd^mdnum.qui inimiciA vltorcs.
b Mirlediihishomr.M.dAcdiiXmcis,oV2iu\. SamofctaniisJ
Photinus, q quauisranau,&cudib.virtutib.cxccl.Chr
ftum tamcn praedicant homincm tantiim . Nos autebe

nedidi,gcrcdimu

Curaut hocdLxx.

fitcrmiflum fitnc
. lcio, nifjpcpcrcc-

rintpopulofuo.fi-

cutincoloco . ifa.
Vtix.i. ifuirfcheabhoiecuius
t virenuHBi fpintttin n.-.rtHS.

* Thcod. Nihil po

tcntius conlicictia ,

-f Remiffioe- j^ qua.f.cofixx litc

5«:i:bt««runtfolidc.Qu5

abhsndi uis enim oes hoics

"^ fuxipforu confcic

tiidebona vitatc

corum,&in cornibus aiarum eoru.Ciim recordati fuciint » in cu,q dicit : i^.*
fiJij coru ararum luai um & lucoi u lignorumcjj tnondcn-
tiu m montib excclfis , facrificantes in agro fortitudinem
tua,&omnes thcfauros tuos indireptioncdabo . Excelfa
tua proptcr peccata in vniucilis finib. tuis. tt t relinquens

f Bibvk.niis, vel veiius Komanls.

fola abhxrcditatc tuaqua deditibl , &fci-uiretefaciaini-

a 1 Cleiiifmi(TiiiiumDeuminturotem prouocando.

micis tuis in terra qua ignoras. Quonia ignem succendifti 8

1 H.icin Lxx. non habttur, nepcJinne.i ingerlc? 'ni firnicniiaticin». a1 Igtiis. ^

in furore mco viq; in artcrnuardcbit. Haec dicitdominus:

a « Taatuiu. Homo <nim 8c Hfus, Chtiflus.

b^ Non Deum.

ftificari conentur, b Maledi«!lus homo,qui conhditinhomine,&ponitcarne

pcccata nihilomi-
nuseoru,qui men-
tiuntur,confcicn-
tiafcrreiKquitfcd
j. pcrcutiturac pcrfo
raturincorruptaq;

a r Fi riuudinrm lcilicrtbnnoiuiiiluotum,. b T sic. cf AflerentesfepoflV.qiiod non poiclt .

brachiiifuum,et adominoreceditcoreius.t Erit.n.quafi

a « Hcbrai.-. aiofr. ' Symii-chu», qii.-.fi Jifrum infiuauulam infolitudine. b 1Q|i,"d vimi.Tget.

10
II

rinsmeinterfiitteho^
n iticm, quirtra lock
ttisjumvobis. Etft.n
Xpm aliquando [ecw
dii carnc ccgnouin. ■n
Jcd nunc iam tio» wu
?«<5:dcquodicita

poflol.^(on/;o/i
ncfjue pcr hotr.L
fcdpcrlelim Cbriliu
Si .n. abforpta d
mors in vidoria,
quarcnocarnislu,
militas, q^ppt. no:
af iipraefl indiui.
niratis trafieritma
icflatcm,vt fierct v

myiiccin dclerro^&novJdcbitcumvcneritbonudedha- 12 trfici.vnu.&nona

« ISlciit ludti qui j Dcr drlfit iunt.fiuitunini noii faciunt. bf infrnftuofa.qu» uon habci ho- IJ dOtCmUS CrcatllVJ
_ (piteti He m.ncciiii-firiia anje orum.necSp^tituiranifliiTatiaiiinon niagiftforum fcientiam. j , ^^.^ CrcatOrCTtl.

profcrt fniam 1 Qd bitabit in dcscrto in ficcitate in terra falfuginis & inhabita i , * Auguft mM

& hiC dicit faCino' <'*'•»< !-ai"<. a« EccIcIi.i^^cus b« Dc>iuorf.iI.<;citotec)Uoniamdoiii.iijrecftDeu$.TNonhomo. jg ^US hOMOt&C.^iK '

ra tua videiicet rc c ^^^^ Benedi(5tusuir,quiconfiditin domino, &eritdomi- 17 tctligimus hoc.o

aroUUnt.&COnfcie »«V.a bVD.^ iiioHral.t.c.itta.iqu.imli?nuniuo(l^plaiuaturaeftfecus<iecurrus aquarum. "I- CO priUCipC pOpul

tia^tua tcftimoniu nusfiduciaeius.Eteritquafihgnum quod traiilplaiitatur f & rcaorcm ciuita
pribet. ^'s Epifcopu fignifi

Hom. it.
lercm.

LHfri.k.

m

Ongencs Forfitan pcccatum luda pcccatu nofirum,
qui credimus in Chriflu detribu Inda.Antequapcccaru
faciam, nulla in cordc mco pcccari imago vciiamr . Cd
aut confcienna pcccati imaginem fump(crit,habco for-
mam iilius& antcoculos cordis mci dclidti pompa de-
pingitur , & fiquidem cflct pcccatQ attramcnto conlcri-
ptu,delcri poflTct.Scd fcriptu cft (\ylo fcr.in vnguc.adam.

fupcr pe£lusCOrdis,Vt Coplcat r. ^libtl opf.rt^nn qtwi nb rc-

ueletur,>!cq;oc.quod «w« tof«<r.Nudabitur pedoris mei con
fcicntia & aperto corde videbutur literiE pcccatoru, qiig
flylo ferreo in vnguc adamantino fcripta: funt, atq^ vni-
iicrfa fpciSantiu multitudo lcgetinpcdoremco figna-
tasimaginespeccatoru.Sideludaproditorevolueris in-
tclligere .■ Vectatn jud.loip.efi, repugnatquodfeqtureotu.
a Exceljj. QusHcbraicc Ramotfi.Et fignificantur bxrc
tici,qui ponuntin C3elumosfuura,&in tantaminfaiiia
prorupcrunt, vtfincSpiritufl'an(Ctigratia foli rcmanle-
rint,& hfrcditatcm domini priorcm perdiderunt, idcfi,

care.No ideo quia pofllumus innumerabiles fandos in
catholica fidc Epilcopos intucri,fedne cuiufqua, vtdixi
fpeshominiscolloccturinhomine, & fi forte ci contio.
gat in ea viuere ciuiiate.ybi non fit bonusEpifcopus ar-
bitretur impunefc malum fieri.vfurpansad defcnfion:
fuam,tam perucrse hanc fcripturam,qua(n pcrucr.v.j ab
iftisintcUigitur, &dicensidcofcbonumcficnon y. .
quia, jccniid'<m pv.utipnn populi, (rc & mimliri ems. Co: . :.;
diciturenim huiccrrorivcritatisore: Qttidii.unt jdc. :;.-
cuiidum opera corum twiiiefacerc,,

C BeiiediHfSvirqdconfiditinJomino &c.q,d. ludxl maldi-
<Sli , & hxretici , qui non habcntfpem in domino,idell,
in Chnfto, quem nonDei filium,lcd Iiominem putant
purum Qui.n.confiditindomino. &domin.cft riducu
eius:in tepore ludaica: ficcitatis non metuet, fcd fempcr
afferet fru ftum.credens in eu ,qui lcmd pro nobis mor
tuus eft,& vltra non moritur. Et dicit; £^0 Jnm vna:

S a (Imi

1 1 Hsc dicit : Uic confequentcr ponitur reprobatio populi lidi
proptrr fuifamco''<fidentiam,& propter confidetiam m jiegypt^i.
fetfndb propter confidetiam in diuitijs proprijs^ibi :Vt3L\mm cft.
Crcii onmum dicitnr.

1 2 Malcdidlus homo.ficut fuit Sedechias cum popub ftbi afur.
tieiat,qn: rehellans contru \aOuchodonofor,coiifidcbat de auxdii
regis .4r; ]'pu,& de Dei auxilio dijfidebaf.idcd fiSditur.
1 5 Et d domino re.eor.eius. quia confidere in hvmine,dm u
mcn coffiucfitta priticipaiiter fit in Deo,non ejl malum .

14 Erit cnimquafimyriceindeferto,&c././/Be/r«fl«i£^
no.ficut myrica,quit alio note vocaturgenefla.EH.ti.frMtetii inutht
ad tedificatione,nec facit fru5ium,qui tfl conuenicns ad nutritior.c,

15 Er non vidcbit,&C. quia Scdechiasfuit exoculatus & in Bj

9 Qupniam ignem {ucCcndiiiUdeil^occaftonem tepmicn byloncm duclus,& ibi tn amaritudine mortms-.ideofubdnur .
di mibi pr^bwfli. i6 Itl tcrra [a[(u^ia\S,8(.C.idefl,amaritudinis.Et quia in popu-

10 Vfque in xtcr.ar.fc^c dicitur quantumadillos, quiinpecca b Iud.v erant aliqutboni,vt leremias Baruch,& .Adramekch in
tisJitistnortui,&ficnontantumtemporaliter,fedeternaliterpU' dominoconfidentcs.ideodetaUbusfubditur.

nitifunt. * I7 ^cncdxikusWC.Etpatetfententiavfqueibt.

1 1 Hxc * ij5_

' \ M O l(^ .A L 1 T £ k^.

NICOLAVS DE LYRA.
,]( I £c in Cornibus,&C.^Mid ibi erantfculpta nomina idolorum.

2 Cum recordati. imitantes idololatriam patrum m omnibhs
lociSfVbi patres eorum facrificabant idolis.

3 ¥onit\ldmcmtUAm.ide[i,btUjtorestuos,

4 Etomnesthefauros./(iefl,om»ef diuitias.

5 In direptionem dabo.i/?/;^ Chald£is,quidiripient fili ola.

6 Prpopter peccata in vniuerfis . quia nonfoUm in Uruf^'
lem,fed etiam in .tlns ciuitatibus Judae vigebat idololatria,vt ha-
bitur fupfd.vndecimo.

7 Etreliqueris (o\z.-de^,priHata.
7 Ab hxrcditate tua quam dedi tibi,& feruire te facia.

idefl,i terra ludjeie.

t I Etin corni. idcft , in mitris fuis cornutis ,'quaB' nimis

fumptuoscornat^funtauro & lapidibuspretiofis.ado-

fl|ntationcm,dcbonis,quaedcbcrcntexpcndiadpaupc-
nim fuftcntationcm .

2 Cum reordati fue,fi.Eorum filij dicuntur hic derici in-
fcriores,qui mente tradantes vitam fuperiorum in va-
nitatibus& carnalibusjftudcnteos fequi-

3 l-'>rittudinemtuam. nzm aliquicorum corporafua&
diuitiasfuascxpendunt, difcurrcndo& laborandopro
tcmpcralibus ncgoti)sprmcipium;lpcrantes per hoc al-

tius

tiuspromoutri.ideofequitur.

12. A/a.'c(Jiftw/;owo.protalipromotioneideofcquitur.

14 Eriteiiim quafi »jj.ideft,inuti1is adcedificium ecded^i
ficut my rice non valent ad materialc aidificium , nccad

faciendum frudum propaftu hominum .

1 5 f:t no<i videhit cum vencritbonum . quia carebit vifione
diuina.Etccontrariodiciturdebonoprelato. :
17 BujtJ;ri/« wr.ideft,pra:latusvirtuo(us. _ , ^
t Q^ii confidit in domino.dc bonisgratia: & gloriaeobtine !
disabeo.

t Eternquaftlignum qttoi tranfplantatunidciiticmfCSVl

mclius proficiendo.

leremicc Cap. XVII.

'P9 i

0\OHod^dhi.(\-^-'^^ ficcitatcludaica tradr ad baptiT gratia
Qs coTnolcctcriJVcrbu Hcbraicfi Enos quatuorlris fcri-

710

bitiirJ\'cph)N^n,Vau,Schin,Siig!turicgatEnos,homo
diciturSiauteEnon.inrcrutabilCjVcldelperabilcqacor
hominu nemo pot

iTSpir^-cdan-^idimrjsprnias ^ b f Grjtism. cf Vt i dominnaccipiuvbmjtem.

lup aquas,g,tad hiiinorem mittit radices fuas.Sc nof timc

.uenireSymmac

nkrutabiiecorho a

hninfi , vir aute gs

il.ginucniatiilud

.)!cntque nrizclo

)ci, (cd no fccudu

cientia,hoc dicerc

ilen-^ontra ludsos , cp

'°J^ ^iomo fit Xps lccu

' ^iii carn5 .• & nemo

c. i^offit eius cogno-

iZcTenatiuitatSjfe-

mAC\i\\.ud:Gi:nera

bet in corde funitla^fcd omnia finc lcge. Chriftusautcm D
facit diuitias f uas cum iudiciojcxaminata, & cleuata eft
eiusopulentia .

4« Auguft. Si gentihs moucreturcur etiaXpiani in mul tib.?. cont
tashaerefcs variasqjdifccdut, pdixit Icrem. qucd multi Faiifti»'"'^*

fub nominc Xpia P"""'

„ ^-lcquui.onc^,vcU,.-cii b f Alias iu>lc. ^^ c f Non ,iw^,us ficcitaiera.

bit cu vcncrita-Itus.EterKfolium cius viiide,&in temporc

a ^ QuandodomiBusiiatus mandibit nubibus,nc{>luant fupcr lli^cl imbifm

b f Sicut hcus cui malcdixit 'l^miBUS,
1 b/~

2

3

no,aXpiana vcnta
tcdcuiaret. Clama ^ secu.riuS,
uit, inqt, pdix, c6-^t Senti«.
gregauit,q nSpepe
rit, faciensdinitias
nofuas. Perdix.n.
nimis contentiosu
anima!, nctum cft,
quantaauiditatcip

iiras.

d.

■a.

liccitatis non crit lolicitum^ ncc aliquando definet faecrc

a 1 Viitutum.

b fiudu. tPrauu eft corhominis^ & infcrutabile: Quis co-
gnofcet illud? t Ego diis lcrutans cor , & probans renes, ^ 4 ^us c?rm1n la^n! t Apoci. f.
do vnicuiq; iuxta viam ruam,& iuxta frudlumtadinuen- ^ ^^" ^"'"^ difputa .

a « Lv,. ^; j.:,3u.t pc.diy, Con-rcsauit.qui non pcperit . f Diabolus • ^ ''^ amant harrCtici, I^m"'""

'"""■"""".•" - , , ^ ^ 1 nicjnstibi dabo liicomnialicadfnsadcrmr. f^-J nUOQUOmodo

.«f ««., <iuncr,ana fionu luaru-^^Perdix fouit, 4 n5 pcpcrft: ^ ft^cit diuitias, & difputare impude-

l.:SarC.manmUUr ^ ^ ^f Veldcr,,,nq,rntcum,qu..iconu.,tcntur.ddominumpet Apoftolos. 7 tlflima DCruicacia P

7/«t Oaiadu^^^ d T]'' ^"^^^'«•Jntdimidiodieruruoraderelinquercas:& « vt cogrcget , q non fsicqul.

n.lJU^.- =!^'"'^'^;-.''^^^''^'',.--"'"^;^'^ur. c,Pctdiccrcr,.^o. dTDomini.f.<,uihabi,atin fanftis 9 pepCrCrUnt, Xpia-

B^ded^Hus„omoico mnoailTunoiuo erinnfipie's.Sd[ium glori^talcitudinis k nosenimiapeSan ta..4i«.

lo geliu Xpi natosin.
.„....- ^ , II ueniuntj&faciunt

lilosdmitias fiias,non fanecu iudicicfed temeritate.No

cnimintelliguntibieflequodammodoGcrmanam.at-
que radicalem Chriftianam focietatem, vnde iftos fcpa-
rauerunt, quos adfuas diuitiascompararunt .

•}« Thcodor. Venatores perdicum manfucfaciunt per-
dices,& harum voce aliaseiufdem generis conuocant q
concurrentes decidunt in cafTcs. Huiusperdicis fimilem
efie dicit regem Babylonis , qui dominari quidcm nitit
in omnes homines,atopes congregat iniquas .
d la dimidio dinum.VHcs ciushuius fecu li /unt . Eruit nos
Xpsdchocfjeculonequa & ficdcrelinquimiis perdice,
Nouifllmuciuscritinfipiens,<:i5 omniafubieaa fuerinc
Chrifto.Nouiflimusinimicus dcftruerurmors.

•54 Auguft. m dmidio.ld eft, qui primo tanquam p pol i Cor t? d
licitationcm,& oftentationem excellcntis (apientia: fedu vti CuecL
ccbaterit infipiens.i. apparebi t infipiens.Eis quippe qui •
bus primo fapienscrat, tunc erit infipiens , cum appare-
bit,quiadcmcntiaeiusnota eritomnibus.
c ^'olittm^lvri^e. ■^ldcm. SiqucmcatechifamusqujErat, f'"'^«'"-<-*'''
quo manifefto iudicio tenebo ecclefiam Chrifti, in que ^
iam crederctantarcrumanted pra:diaarum manifcfta-
tionecompcllor Jdocetidcmprophcta.Ecdefiam Chri-
fti prxdidam cffc.queomnibus eminet,& apparet . Ipfa
enim fedes gloriJC,de qua dicit Apoftolus^rm/^/ww oei m ^- ^*""* ^*
aam e(i, quad eflis vos : vndc iftc dicit, Scdcs autem «Tlorix w l
exaltatacft,fanatficationoftra, vndc dominus : iionpdt ^^ ^^*
cmcas abjlonderejkpra monum fofita.

x^ a Domi-

'.ml)O.Etbc>ied\H:is e

ir,qmco)ih. in rfc.ne

.oniinuccrtu putcmus cfle iudiciu infertoiu propc cflt

ordapcrucrla , vnde: ^h <)CinLt s meis m'<nda mt.i. cogita-
onibus. Ecin GzaQC.Cnniia cogitatio hominHm intj'ua ad
'!U«:Etitcrum.- snilus &c->%i'ai'o h'maii cordis in nialaw^

Tc. Patct ergo folum Dcum nofte cogitationes homi-
lum. Chrifius crgo Dcus eft , qui vidit cogitationcs.
Perrfwf/c.tt/f.QuodadLxx. dicunt: ( lamauit perdix,
njj, d hcrcticos refercndu c(>,p quos diabolusclamat,& di

'.itiascongregat , qua; derclinqucni eu m.PiTrfu/ott/V. A-
jntfcnpcores naturalis hifloria;,tain beftiarum, & vo-

jcrum.quainarborum.&hcrbarumCquorumprinp-
csfuntapudGr2cos,Ariftotcl.&,Theophraftus:apud
os,Plinius fecundusj hacpcrdicis cfle naru ram, vt oua
Ueriusperdicisiurripiatjincubct; & fouear. f(jetus ve-
6adultosauolarc,& alienum parentemrclinqucre.Hii
utmodi,diuitcsfunt,g alicnarapiunt, & finercfpcau
uciici) Dci diuitias faciunt,quasin incdio tcmpore derc
inquunt mortc pra:uenti,vndc. ?tuicc' hac noile npetent aai
."■ r^^"'" "^ '^ "' *?'*■' '^''■'^'^- Nihil autcm infipientius,qiu non
C)r3Euiderenouiflima,&breuiapntarcpcrpetua.Pcrdicc
]uoquepugnaccm dicunt, & immundum , vt palma fit

'idorispolluille viclum: In quo figuificat diabolum .
4. in Orig.Perd^x ifte.i.diaboius ciamado p hereticos crea-
a,. :urasquasn6gencrauit,congr{gat,&alienas facitfuas,
cilicct fimpliccs fidel iu hxretice laqueo fan flionis i mpe
u.Diutsfaauseft pcrdix.Ecccquatafunt milia, fcd n5
jnt cii iudicio Non cnim cogitat iudicium, ncque ha •

bet

NICOLAVS DE LYRA.
* Etnontimebitcumvcncrit. Icilieeitrihiditionis. sicu
»'»» Ugnmn fuptraquas pLxntatum non perdiitr viriditatem ad-
tenwntt *Uu,fic bonus non reUnqmiuliitiatn aiuentente tribula

ionis tmpore.

: I rauu ni,& c.H/c confrqnenter ponitur reprnbatiopop.di f>rf-
'^"confidemiam tnfuis diuitijs cum dictur : Prauiieft corho.
Hpronumadaitmiiam.

Et infcrutabilc. ab homine, qui tantmn videt , qua patent i.
ev.6. mniamma D^ofidco ftquitnr.

Ego dominus,&c. idefl logitationes.

Et probans rencs. idtfl txanimas affi-aiones .

Quidovnicuique,&c, fciluet^ priuans eumdiuitiismdh
<:q"iiitts,ideojequitur.

' ^^'^dix{omt.fctlicet,oua,qu,enonpepcrit,furatur enimalie
■aoua, &foi,tt ea:fedpulli inde nati, andientcs voce proprix rr.a
rn,quadam induftria naturali cmrunt ad eam , alienam dm.itten-

tes,&

tcs,& tunc percipitfe fatue egiffe in furto,^ fcetu alienorum ouorH
& hec parabola applicatur adpopulum ludx, qui bona aliena ma-
tt ai^i^rrgttuerat cum fiibditur.

8 Fecit diuitias, idcii, non rnodo licito , fed illicito.

9 In dimidio,&c. dcrelinquet. malis gratibus fuis , Chaldfis
eas ravienttbus.

1 o Et in nouiffimo fuo.'. tunc penipiet infipientiam fuam,a-
liena bona illiutl' ftbi aggrcgando.Std qma in poputo illo erit ali-
quihom.vtpr^diBumeii, qui non poncbatfpemfuam in bonistem
foralibus,jed.infpiricualibus,(^ .mrn\s,\deofubd. quantnmad cos
u SoliumglorijE altitudinisd pnac.i.ccelumempyreim,
quod efi alti/Ji/num,quod dicnur folnm glorix, qiiia Dcus prufides
omni crcatune, ibi clarb vidctur, ^^ laudatw d bcatis d prinapio
ccnfirmaiionis fanfiorum .A>,gdorum,& deicHionis malurum, nec
foieji hoc coriinnientcr intilligi detimplo SuLomonis , quiamn
futtfatiuiii d p) ini ipio tcrnparis, Jcd c.x quo Cflum emfyteum fuit
faciutn,fun ^ngeiis rcflcthm.

4e 1 Locus

. lM 0 n^^ i j r E i{.

t-tnontimbitcumvenent <ifius. fcilicet, pcrfccutioni> hu
nani,vcldiaboUcaEtcntation)s.

/^W/ie/icor/,omw;i.Hicponiturvndcmalu hominis

utur, lciUcet ,cx iuclinatione mala , cx parcntibus con-

aaa.idcodicitur: Prauumeiicorl,ommis,<<jcnd.^,d. Se»-

^>>&Cuguatiol}umunicorMs orona fmt admdumab adole-
ciitia Jua.

3 Et

3 Et infcrutabilcquis cogioJcet,&c. f. ab homine, fcd non d
Deo, idco fubditur, Ego dumit.us fcrutans tor, crc.
7 Ptr(i/.t/c;w>,ouaalicna,qua:furatur. Etquandopnlli
funjnati , fugiuntab ca, ficdmitismale acquifita: fre-
queter ab aliis rapiunt,& fic laborantes ad earum acqui-
fitioncm dcfraudantur, proptcr quod non cft in cis (pes
ponenda,(ed in gloria futura, ideo fubduur ; sMnm '^io'
f'h Scquitur.

Tom.4. Z 2

7"

GlorGrd.&NicolaideLyra 712

/1" a Dom. o?f 1 te deretintiuunh^c. * Ide Dcindc quafi vcnirct
A in mcntc.quid crgo facimus dc ta multis malis vbicj.pcr
Vbi fupra . mixtis,rubiccii ftatim, expethcio ifratl , paticnter.n. fcrca
du cHtpair, Simtevtraejueacfareadmejinn . ncittipati€lia
tolcrandi malos.rclinquanturboni, quipropric sutcor-
pusXpi.&ideocu

Op. I*.
MMth.i7«

tOfp«».

ipH rclinquuntur
illc rclinquitur, vn
dcfubiccit.rwi^cry' a
^i te dtreUncfuunt ter
rtantMr.Eutuitur quo
tuam iarlufuerut fon
teritidou.i S: Quid
cnimaliud clamat b
pdicnifiapudlcef
fc Sc dfcdarifontc

I ^' Qvbifif^iue eft. 1«nn fjnrtiiseft.

a principio,locus fandificadonis noftr^tcxpedtatio Uraci

i i .TFcipetuo. Yv S -

Diic omncs,qui te dcrclinquunt c6nfundcntur:rcccdcte,s a 3

* ...r,..„ .ivin r(».lo.rcribuniur in coclo.Recedentes a 4

tatcvindi(fl:E,&dumdifFcrsfupplicium,mcndaccmexi.I
ftimant prophctam. Ego vcro, & fi milii pcrlpcQii crat.
quod dolorc nclcirct, cos in calamitatcs labi nolui Hoc
cnim innuit, diem bojnims hon concupim.
d tgonol'irutMb*t.tepAH. /f^Mf/if • QuantoplusXpmf^

qucris tiiro minus

fEft. t Videntis neum. _ T Fcontra.^ laboraS.Non n.laf-

I fitudoin lacob.nc-
1 quc dolor in Ifracl
vndc, yinncadmc^^w

a IDdci dc libro :.7cn.7m7quorum c.n!.erfat,o ''V" '"'"•tV^vT, dVlTbro^U»'"'" ' "^ "« ?^'J ^"^"'■f ."'"''
dominorct,bunl,.,nterracuml.is.quitefrenafat.iunt. b f Dclet.dc libro vit«. ^ efilS,&(gOteficii^0(

tc in tcrra fcribentur: qm dercliqucrunt vcnam aquarum 6

, TQui rticir: Si.juis f.t.t, vcr.at.Jc bibat. < Vn .e. Flu.nin. d^ vcntre eiu,- JJuenr aquz v.ux ^

viuetiu dominum.Sana mc dominc,& lanabor: laluu mc g

A /- J • • r.^ .S » 1 CKi n.>n ccdunt vcntu». qux dico. d.nirauUtlonem lcment.a dilationem ar^h:tran,cs.

,„ ■ ±uVc£rc- c fac,& laluus cro: qm laus mca tu cs. Ecce ipfi dicunt ad mc .,

\ItX,aaquc^uM«- ^ Aniis it.dic.ntbus.

^N„r«cfli ^'^l^^r^iffiincSi^ d vbi eftvcibudni?Vcniat.Et%otnonfum turbatustc.pa-

„„,fl ■^P'.'P. '""*-. ,^,iun afVitamlon?»m,vclBtorp«al.uiusf«ul.. (edd.cmdom.m..cfurrcft.oms;

b'Q_tutcft,s,qui&ludex. ■ br- r\ J

florc fcqucsA' diem hominis non dclidcraui,tu lcis.Quocl

a 1 Non me..dolum. b T Bencplacito t.io. c T Non hominum.

egrcffumcftdelabijsmeis, rcdumin conlpcdtu tuotuit.
Non fis tu , qui mihi formi dini , fpcs mca tu in dic afflia:.

af Bcneinfilutem, ^ Quicxprobrant, & dicunt, vbictt vtibum domini 8cc. _H ' Q,m vc.a p.adiro ., .„.....,.j

Confundatur,quimepcrfequuntur,&noncofundarcgo i8 tapatmntur.

," ne...r„vc.p?n..s. ^ \ r' ''''''""" v^ bm- ^- '^ ^ rade>& H''-&c.q.

pauedt illi, & no pauca c^o.Induc fupcr eos dit affliaion. ^o d. Quia vcrba tiu

^ alTunc. .\ Gladio, 8c^,me, an.n.i. 8c cot^ 21 audireCOnt_enUt&

ctduplicic6tritionecotcrccos.Hccdicitdnsadme:Vade, 22 '^-

&fta inporta fihorum p6puh,per quam ingrcdiuntur rc- ;^
f^esluda,& csicdiuntur &in cundisportis lcrufalem,&di 25

B

^'f'""^^: rcpti, cuius nomi
eiic. nctenebanturim-
butifNon.n quos
pepcrit congrcgat,
fcd vt congrcgct
quosnopeperitdi
cat.falus , qua Xps
promifit, apudme
eft, cgo dabo.
b Sana4iie dom.M.u\
ti Medici curaue-
runt emorroiftam
Euagclica.fcdanul
lopotuitfanari.ni
liabillo, quivcr»
eft medicus . Vnde
prophetaapopulo
paflusopfpbria, &
infidijs circueutes
abeociirari,&fana
ri cupitcuiusvcra
laus,& vcra mcd.
C Ecce ipft dtcunt ad.
me,vbi eil vtrbum^ &c.

tue.8.&'

C 'H.on lis. Lxx. Ko
fiasmihiin alicnQ
parcesmihi indic
malo.q.dncparcas
mihi in plcnti l^cu
lo,g? maliicft.lcd

10 rcddettjihiiux.pcc •

11 catamca,vtrcgcm

12 fcmpiterna habca.

13 Que.n.dilieis,corri;.

14 pis.&fiagellasom-
I) ncfiiiuquerccipi^

16 vel.diesiudici) ma

17 lushis,qui tormc-

Deifentctianorc-
grunt : vadcadlo-
cu celeberriniuni,
quooesingrcdiun

Hebr. j. a.

ccs ad cos:t Auditc verba diii reges 1 ud.i,& ois luda.cia.- « SfcS.S

^ Tciiipli, vel vtbis

qjhabitatoreslerufalem, qui ingrcdiminiper portas iftas.
g Hxcdicitdominus: Cuftodite animas vcftras , & nolite

a T Pcccatorum. b Non '■nim pottanda (unt. fcd potius abiicienda. c«;Quiciis. T Virtuics .

pondera portaie in die fabbat/,nec infcratis p portas leru-

* Thcodoretus* . Quafi dicat , Conqueruntur de tardi- cognofcamus

tate

ne,&Iportunc,nc
poftintcxcurari,^
fi no audicrint.ftd
audiatvclintnoiit.
g CuJiodiieaiiiTn.lst
pr^ccptu (abbat.in
flauraiuperlcrcm.
difcrcpamus : totumfimul ponimus, vtfimulomnia

aFt

NICOLAVS DE LYRA.

jt I Locus fand. no. Q4a nuUns pdt mgredi niji fanCfus.

2 Expettatio Ikzd.Suppk efl ijie locusgloric. Et accipitur htc
jjraelpro boms de populo ifraet.Et ijielocus fuit promijjus ^bra-
h^t&Jemini cii>.sfiene[. 1 5. vt plenius diSiitfuic ibtdi- , & ex hoc
piroppofitum contliidtt leremias damnaiionan maloruw, di,
2 'DommeOQS,pertdololatriam,& aliaoperamala.

4 Confundentur. quia confujibiltter pumentur: Et modus pu-
nitionis, fubutur,

5 Recedcntcs a te. in inferno , qui a doBonbus ejjefuper te rra
dii.nur .,

6 Quoniam d VC.&cdo. a quo fluunt omnes grati^; qucdi.
cunturaqux vii<£,coquod acducuntad vitam fernam. Qui bibc
rit ex aqua.quam ego dabo ei, fict in co fons aqus lalie-
tis in vitam aEternam.

7 Sana mc. titc confequenter ponitur ipfius leremi^ deprecatio,
&Jaund6 Uommrejpoufio, ibi:H^c dicit. Circapnmurn dicit Je-

Diaifio. remias: Sana me. ab infirmitateculpa:.

S Etfana.fl.rf.rieirt'- infirmitatend pofJHm fanari nifi f te. Licet
emm ejjtliujiusitame no fuitimmnnisab ornni culpa,Jauc vemali

9 Saluum mcfiCabtnJidimtib. mihi ludxis.

10 Et laluus ero. quta nU pofjunt comraie.

IX Quoniamlausmea./c(/itff (//'i(t^<«e,cJ' /j»<i//tij-.

12 Ecceipfidicuntadmc.<im/or/^.

1 3 Vbi crt vcrbum domini. idtji,vbi eflpana captiuitatis 5
in nomiiie domtnt dcnunciasti uobis,

24 Vcniat

14 y cni^t. q. d. Certi fumus,quodnonveuiet, quiatutsfd.

Jusproplnta.

1 j Et cgo non fum. turbatione rationem fubuertentem p-optei
verba eorurn , .

16 Tc p a fto rem fequcns. mandata tua exequendo.

17 Et dicm hominis./.Tiwm c<jr»a/cnj, C^ </f/'"o/«w.

18 Non defidcraui. Tujcis, quifecreta cordium lognofcix.

1 9 Qiiod cgreflum cft. peccatorcs arguendo,

ao Rcdu in coipeau tuo.Hof.n. feci de mandato tuo .

21 N6 fistuqui mihi.i- pc'"'^"'"^'" f^P" P^^P^^"^ '"'^''''^
fpGfiJli , iion veniatfuper me, ideoluhditur ,

22 S\-)CStnca,S<.C3iffU.Fi.P'.reptrChaldaos,quamp(rteJfC

iocuaai.ii:,jtdJi4permalosveuui,ideoJi'.bdiiur.

2 3 Confundantur.^. conJundentur,ita quod nonloquitur opt
tiue,Jtdinugis denuntiatiiie de malo futuro . ToieJieiiamdKi,l
loquitur opiatiuh, non fiticm populipamam ,fedapprobaMsdim
namii,Ji:t.am,fecundumilludPJal. 57. LaEtablturiuftusCUD

viderit vindidam. .

24 Etduplicicon./c///ff/,»Morr/V,e^c<J/7»'wW«, qmaalKii

fiurimiihttrjcitijt^ aiij capttuati. __

2 5 Contere eos. tdeU, conurts, vel optando diuinam tultitian

VI d'cti<ni rji.

26 Hxcdicit domin.Hicpomlurdominirefponfto,m^uapn

ctpit ltremia:,quoU timore hotmniim non dimittat jnaUargutn

&Jpecialiter ae Sabbati violatione , & hoc praicipiendu ajjecur.

eum, 6'' patct litera vjqueibi.

Ul40I{_^LjTER^i

2 ExpeHatio Ifrael, E contrario dicitur dc non confiden-
tibus.

3 Domincocsquitcdere.&c. confundentur.in finali iudicio.

4 {{ecedetites a te in teryajcribentur. idcft in infcrno,qui dici
turcflcin tcrrajprofundo.

1 2 Eicc tpfi dituut adme,vbi eft verbtm^ &c, Veniat. fccundu
fcnfum literalcm hocdicitur ironicc : Et fimilitcr in pcc-
catis obftinati dcridcnt prxdicationes de poenis infcrni ,
& gaudijs paradifi. Scd quia prxdicator non dcbet pro-

ptcr

pter hoc dimittere pra:dicationisoflBcium, fcquitur : :

egononJuinturb^itustep,fiuremjequ(ns.

17 Et diemhominis . idcft vitam voluptuofam . Sic dio

bat Paulus. prim. Corinth. d. CaJHgo corf^us meum,& t»f

rcdt. neforttium altp pr^dicauerim, ipje reprobus cjjiciv . Er?

prJBdicatorveritatis,aliquandopropterhocfuftinctpi

li^quutionem. . .

2 1 Hon jis tu mihiformidini.i. aufcras a mc hominum u
midinem pertuam confolationem Et lubdicurcaula,'
dicitur; Spes rnca, lu in dx ajJliCiiums , ($1.

H

a Vt non inferatts one

\ ra pcr fortas cimtatis

huius in die/abbati.Si

I noftri ludaizantcs

' explanationcm tro

picam repudiaue

rjnr,aut ludaeiefle

cogentur, & cQ ob-

feruatione fabbati

circuncidere prx-

putia,autreprehcn

dcre Saluatorem ,

qui iuflit in fabba-

?•*• to paralityco tolle-
rcletluiuum: pro
^quo magis qusre-
bant eum ludsiin
terlicere, quianon
folumfoluebatfab
batum, fed & patre
"uumdicebatDeu.
it GregoriusNos
.Bguod de fabbato

'P'"iicriptumeft,fpirita
iteraccipimus, fpi
italiter tenemus.
Jabbatu.n.requies
licitur.Vcrum aut 1
abbatum lefum
3hriftumDominu <
labemus Etquilu
:em fidci eius co-
;nofcit, Ci peccata
roncupifcentix ad
nente per oculos
>.,rahit,in die fabbati
»nera p portasin-

leremia: Cap. X VIIL

J ^Portandj p«-n;ru5. k TCorpoiibus.mentibu».

lalem,& nolitc ci/ccre onera dc domib.vcflris in dic fabba

a ISeruilc.Uc quo dicitui: Efca ventii,& venterefcis.&cfed cpus quod non per.t.
.1 - ''1^0™"'='empus vtftruinin n.nrtificaiionedurenie».

ti,& omnc opus non f acictis.Sanaificate dic fabbati^ficuc
pr?cepipatrib.veftris.Etnon audicrunt,nccinclinaucrunt '

^lAlciuis^ M«.c.icicnt^5 mguralegisncutindoiiiititauti. fDocemem

aurem iua/ed induraucrunt cciuicefuam nc audiret mc,

& ne acciperent difcipliniEt erit,fi audieritis me dicit diis'

, vtnon inferatis onera perportas ciuitatis huiusin diefab

bati. EtfifanAificaueritis diefabbati,ne faciatis in eoom-

a fHoceft pr«,niuni ol.rrticnti«. birQuorum cor in nitnu De-. qui regnant.n corpotibusfui,

ne opus^mgrcdient^pcrportas ciuitatis huius reges,& prin

aTlmitanies Ch.ift,^ xe,.,plu.n.b.ruequ Du,:Curtus Dci d«e in.libus.&c.fit alibi:Equitntiotf. falu.

cipes ledetes iuper fohu Dauid , & afcendentes in curribus

. » T<l;^conmcnt_ur don.inum. b fDeqnofaftus eft infalem.i >n p.ce locuseius,&r

&: equis,ipli &:pnncipes eoru,viri hida&habitatores lcru

_ a lEcclefia.

fale,& habitabitur ciuitas h?cin fempiternii.Et venient dc

. . •! r 1 « f . .» ^. a TQii.i filiu» vittutis & dexterx.

ciuitatib.ruda dc.dc circuitu lerufale &rde terra Bcniamm

o,.«.?J3^n'"* "k''";'* S^hcla.quod hiftorij:pIaniciem fisnificat b TExcelfisdogmatibuj. c TDe
quoM»om,n^s ab «itio ven,et:v„de calor & -ena lux,Sc omne frigus exp.llitur.dTSeipfo, confcc,3t«

6C de capeftribus 5c^e montuofis & ab auftro portatcs ho

a TSaaificium Deo fpiritus conttibuUtus. vel Thymiama, de quo apoftolas : Chritti bonus odor fu-
mus.acc.Diiigatutoratio mea. b fDe quoiVt quid m.hj thus affettis de Saba. cTVel laudem fe-
1 n" n . r\ ■ " na ^ '""<*"™ Lxx.qu. Hebraici Thoda.i.gratiarum aftio.

iocaultu & viiftima & flcrificium & thus,& infercnt t dbla

a KEccIefiam.

tione in domum diii Si autem no audicritis mc,vtfan(ai-
ficctis die fabbati , 6Qie portctis onus , 66ie infcratis pcr

- - 1 V"*^ ''"''■ '^"" adulterantes quafi clibanus cotda eorum.

portas Icruialem in die fabbati, fucccnda ignem in portis

_ a fVniufcmufque opus quale Ctigni, ptobabit:8c C cuius opus exatferit.dettimentum patietm. *

cius,& dcuorabit domos Icrufalem,& ndn cxtinguetur .-

7H

trodudtNonergo D

in die fabbati pec

portas introduci-

mus onera,fi in re-

deptoris noftri gra

tiaconftitutijDon-

dera peccati acfani-

ma, per fenfus cor-

poreos non traha*

mus.

b SacrificiuM & thus

& infetent oblationeta

in domuni domini.pto

quo . Lxx. ipfum

Hebraicumpofue-

remanaa,quodia

noftris codicibus '

fcriptorum negli-

gcntiamannai^i-H

tur.

c Siautemnonaudie-

ritis me,vt fan8ificetit

diem fabbati,& nepor

tetis onus,& ne infera

tis per portas lerufa'

Um,&c.QuzCi dicat.

Ha:c funt prjcmia

corum,qui fandifi

cantfabbatum, &

nullopondercgra^,,„fefl;„f^

uatur . Si Mteni,&c,

NICOLAV-S DE LYRA.

^ Etomne opus non facietis.i^Mod intelligitur de opereferui
Ijeu corporatt impediente reuerentiamfabbui,tamen opera corpo
■diii non proliibebantur , qu£ non poterant bono modo differi nec
tnticipari:ficut animalia adaquarey& pabulum eis prabete, & m
■.afMiibus remcditm adhi^ereyquando periculum erat in mora^ fi.
utbouemlapfuminfoiteam inde Uuare& ftmUiaipourant fierili
■ithfecundum quod dicit Saluator Luc. IB.&l^.&hoc modo M<t
hab^i pugnauerunt contra inuadentes eos dUfabbati.i.rJUaclM-

bxorunt z.Catera patent in litera vfque ibi,

z Et fucccndam ignem . Hoc ftdt impletum quando T^abu..

:^ardanincendU domum domini,& domum regiSf& domos lerufa

lem per circumitum.^. {{eg. vUim.

i Non cxtinguctur./: per humanum officium,fedtantumper

materite combufiibilis defeHum.Chaldtei.n.quieam accenderant nS

extinxeruncnec poputus Iudx,qui partim eratmortuus,(^ partim

captiuatus»

C A P V T

XVI I 1.

VErbumquedfa
Sumefladle-
'.niamainmino , di.

fw.Pcromnesfcn
usad iudicium&
ntelligentiam ani-
nipcruenitur,au-
itum.odoratum,
uftu,taaura:fed
lagismente reti-
netur

C A P V T XVIII.

Erbum quod fadlum cft ad lercmia a do '

mino,diccns:Surge 5cdcfcedein domii ^

figuli,&ibitaudies veibamea. Etdcfcc t

di in domum figuh,& cccc ipfe facicbat t

a ^ Lxx . fupcr lapides.ambiguitaie decept, . Hebiau,n enim pro diucrfi
^Uteloci Jc pri.nuntiationi>,«f (r£anum i.roia «guli fignificat Mjpide»

? o^iusfuperrotam:8^difIipatumeftvas ^
quod ipfe faciebat e luto manibus fuis.

tineturquod ocu-

liscernitur. Vndc
propheta iubetur
ireaddomumfigu
li,&ibiaudircpra:
cepta domini.
b EtdilJipatuefl,&c.
Dillipatum diuma
prouidcntia, vt ne-
fciusartifex crrore
fuo parabolam fi-
gurarct.

^ aBspen-

t audiiccc.
ciatn.

NICOLAVS DE LYRA.

CAP. XVIIL

W trbum quod fadum. Hic ponitur fextus modus oflen-

V dendi peccatum ludteirremediabileperftmilitudinemfigu.

■»"« dijjipatum reformantis , eo quod htum nan refiSiebat ei,ied

,'P<*ii*s ludieinpeccatoobjiinatus rejiflebat diuina gratia: pro-

pterquodtunoDeiiudiciopermiffus efl perire . Et fecundumhoc
pr4ens capttulum in duas partes diuiditur,quiapriniop6nitur mi
feratio Det benignajecundo obflinatio popidi ma!igna,ibi.qin di
Xcrunt.CiK^ prtmum primb exemplum defigulo & lutopomtur,
eum dicitur. • " '^ Dmifio,

2 S\XTgQ.patet Utera,fccunib ad propofttu appUcatur,cu didtur:

* 1 Nunquid

M 0 V^.A L 1 T E f{.

iml^rr"'*^ '"^^'^'"" 'fiy&c.dercendein do.figuli.Jn domu
ri.r!, ^??"^'^^ Dcipotcntiam&frasiUtatem pro-
fiamconfiderare. -& k

^^^'^''audinverbamea. namhumilibus reuelatur vcri-
, "' U»na • Mat 1 1 .d. Confiteor ihi patcr dornine ceU & tertf .
1-a abfcondijti bicafupmtibus & prudentibus.

t Et ecceipfe faciebat , &c. Per fi^ulum iftum inteUigitur
Deus,cuius fpccialcopus efl homo ad imagincin Dci fa
aus:&prsfidensali),scrcaturisinfcrioribus, &idcodi-
citur faftus fupcr rotam.i.crcatuns corruptilib.praefiden

tem,Gcn I .d. Et pr^fit pifiibus maris & volatilibus c^li , &c.

f Et dii/iputum cH vas,&c.C. ipfe Adam, cuius corpus crat
vasanim.^ & anima fcienti<B : quia fadus fuit perfedus
in fcientia,potcns doccre ficut & generarc.

Tom.4. Z j

7iy GIof.ord.&NicoIaidcLyra

716

je a l(^eiAt /oiptr. Libcrum arbitrium.fign ificat diccns fc

•^ annunciarcrcgno& gcnti niala,& rurlnmbona : nccra-

^ mcn vcntura, rcdincontrarium mutatiscncnirccontra

ria. Non 9 haec ignorct futura.lcd cp homincm lux vo-

luntati dimittat , vt mcrito fuo rccipiat, vd prxmia vcl

pocnas.Nontamcn
totum bonuita cft
hominis, fcddiui-
naslargitatis. Ita.n.
fcruaturlibcrtasar
bitrij.vtinomnib.
cxccllat gratia lar-
f tx.q.4.t>n gitoris.vndcrTs^i/irfo

Conucrfufqi fccit illud vas altcm,ficut placucrat in oculis f

iSiaiim.

ciuSjVtfaccrct. Et fadumcft verbii dominiadmc dicens:

c To/? co<i\tauonefN\i\ efl abfqi gratia Dei libcri arbitrij q
potcflas,& propri? voluntatisiudicium,cum ht Dei of-
fcnfafequi cogitationcs, & prauicordisfacercvoUuita»
tcm,vndcinfcrt./''forog«tc CeHtts.i. omncsmcircumittt
cius nationcs.

d y\rgo iffad .

■^ Thcodorctus.

Virgincm illam ap

pellatnonquodfit

1 TQui pCTifTe vldcniiui.

••'•^^«'""^rThcodorct.Nc
dcfperetis , inquit ,
dcfalutc.Etcnimfi
dccrcucro condcm
narc gcntcm & c5-
minatus fuero fup-
plicium cxtremii,
vidcroautcm poe-
nitcntiam corum ,
non infcram fup-
plicium,fcdmifcri
cordiam defidero .

rum copiam* pro-
niifero,illivcr6c6-
tcmncntcs ample-
itentur nequitiam,
promiflionem bo-
norii no prxflabo. c
b Ecce f^o.Implet
parabolam quam
& afpcdu docuit ,
&(crmonc.

lib.ji.eontra ^ TcrtuUianus .

Maruoncni . ^cceegn rnhto in ros

-.v^- mtcmpcrans , icd

tNuquid ficut figulus iftc no potcro vobis raccrc domus II i quod formjc dct

^ a*Vtpo(Tim8t petderc& frilitune. Opcram & ctc DUl-

chritudineglorici.
1 e Hunquid ac fctra.

Talc,ait, Virgil.
^nte leues trgo pa \

Jcetur in athere ceriti. 1
^ Etf.eia dePatuit m

dos in littoreptjces.
4 (^iam mllro itlws

labnur peclore puiius.

Et alibi.

Infreia dum flimij ]

currentydum montibus

vmbric.

Lujirabunt, contxi

polus dum fydera pt.

Jcet'
e Scmper hcnor , w>
(j menque titum laudcfq;

manebunt.

T^unquid de pctra.

Q d.SicutdcLiba-
nifummitatib.nix
dcficere non potcfl
nccvlloardorcfo-

rachait dns : Eccc ficut lutu in manu figuli, (ic vos in ma
cimuubiii». ^,„„j tdilica.doV&c. a ^u ^^ca domus Ifrael. tRepcnte loquar aduerfum gcnte &:
t D. p.o.di. ^::Z7i:!Sl^ "' aducrfus r(^nu,vt cradicem &c deftruam & difperd£ illud.

,«,»,-.„.•/ ._ ,Timen. fMsb, ^ «Kcfcdcnto.

tSi p^nitcntiaegeritgcnsillaamalo iuo qdloquurus lum

»»IdcU,Non inducam. ^

aducrfus ea , agara & ego p^nitcntia luper malo quod co -
gitaui,vt faccre ei:& fubito loquar de gente & de regno.vt

^Scd. a IQuia oninia video.

sdificent & platent illud . Si feccrit malu in oculis meis,vt

a ^Frzccp. b f Idr(l,nondaboqu'4 talibus nonpromin,fcdbonis& pacniieniibus.

non audiatydce mea, pocnitcntia agam fuper bono quod
loquutus fum,vtfacere ei. Nuc Crgo dic viro lud? & habi

A A rc:.... £«..1: t..*...^

a f SicuT figuli liJtum.

Sinc diuerfobono b tatori Icru{aIe,dices;H?c dicit dominusrEccc ego fingd co

^Viidelfa.Facitns pacem & creansma1um,nonquodpet fcroalum fii, vtpai^cmibus videiur.
af '<*eH,mrritaminferamfeiitentiam. bfldcft.

mutate opera,vtinutetiir rcntentii.
b

tra vos malu,&: cogito contra voscogitationcm.tReuertaf' l
vnufquifcjjaviafuamala, &dirigiteviasvcftras &ftudia 9

a 1 £contiatio. bfSalutem. f VelconfoiiabimutinHia1is,fciiieet.vel dicimas,ideft, lO

Deum placare non polTumus.

veftra. QuidixeruntrDefpcrauimus.Poft cogitationcs.n. ^l

a fOpeiando I .[Idolis feiuiens. . li«! funcrari ^ flllf ''^

noftrasibimus,6c,vnurquifqj tprauitatecordisfuimalifa ,4 tesdemonribiisri-'

cicmus.Ideo hgcdicit dominus:interrogateGetes:Quis au 1 5 ui noficcantur,fK

d a tVItta Gentes. bfOlim. fDeo defpon(ata,vnd.- rfal.Noius'n ua«a Deus.' l6 nomenmcUmfU-

c diuittalJahorribiIia,qua:fccitnimisvirgolfracI?Nungdd ^7 bile& pcrpetuum

non potclt immu- jaa
tarlCum.n.cfteraordinem feruent,populus meus obli-
tus eft mci.

* Theodorctus.Fontes,ait,fineinfermiflionc fcaturiflt;
Libanus fempcr habct niuem: aqua.qua: fcrtur impctu,
triravia fluit:ifti vcroviamlcgis deferucrunt,& manda-
torum mcorum apud eos nulla eft mentio.

a Ft

mala , non pcccato-
^ ria,fed vltoria,quorum fatis diluimus infamiam,vt con
grucntiamiudici . Sicutautcm licct mala dicantur, non
rcpi^chcnduntur in iudice.ncc hoc nominc fuo malum
iudiccm oftendunt:ita & malitia hxc intclli^enda nunc,
qux cx illis malis iudiciarijs depuiata , cum ipfis compe-
tatiudici.

c Vofl

NICOLAVS DE LYRA.
4e r Nunquid ficut fig. quidqmd placuerit mihi.q. d. Sic. tamett
"■ ex parte materix eji di/Jimilitudo, quia lutim non habet aliquid vtt
depoffit fejubtrahere a figuU ordinatione: fed homo babet liberum
arbitrium^per quod potefi declinarc a diuina lege per peccatum.ye
runtamen hocmodo exiens Dei ordinationem ex parte vna, remci-
dit in eam ex parte dtera.f.in ordincm diuinjc iuHittJ: punientis de
decus culpf.Feruntamen quia Deusfemperpnratus ejl mijereri,&
parcere panitentibus.ideo fubditur.
z Rcpentc. Cnmminando ei pcenam propter culpamji*am.

3 Si p^nitentiam egcrit. de pcccatis Juis rcrepanitendo.

4 Agam.'/o« injerendo pcenam comminatam\& ideo inducitpo
pulum lud£ ad pcenitcntiam per Ieremiam,dicens. Nunccrgo.

5 Eccc cgo HngO. i.injerre diJpono.Dicit tamen fingo,projcque
doparabvlam de jtgulo.

6 Contra vos malu m.f. pceng tfobis inferendo.

7 Rcucrtatur \tin((\mi<\nc.malarelinquendQ.

8 Et dirigitc vias vcftras.i« bonis vos exercendo.

9 Et ftudia vcftra.(ie talibus meditando, &fupplendum efi, &
ego pfnam comminitamreiraHabo.Circa pr<tdi£lafciendum,^ps
mtentia in Deo non habet locuTm,ita g, vclit aliquid,& pojiea nolit
illud, qiiia voluntas eius e^ immutibilis , fedjicut noRer intellc-
dus immaterialiter intelligit materialia,ita voluntas diuina immu
tabiltter vult mutabilia. Sciendum tamen,^ comminationes pcena-
rum & promiljtones bonorum aliquando dcnunciantur , proutfunt
in dijpofitione mentis diuin^ ,& fic veniunt in e(feiium immutabi
Uter, & hoc modo dixit Samuel de abie8ione Saulis . i .^eg. 1 5 ./.

Torro triumphator in Ifrael nonparcet,& pamuidme noJi-Httui
neq\ .n.homo eji,qui agat p^nitemum,.Aliquado verd denuntiatut
& coius,proutJunt in caufts fecundis,videlicet in }}Ominum mcritii
vel demiritis : ff quxjccundttm legem diuinam aliqui meruttm
premiari velpmiri,& talia nonjemper eueniunt ficut funtnvitu
ta:quia caufg ijle Junt mutabites,t<ofjunt.n.bomines mitari dem
lo m bonum,&econuers6:& fic dicitur lon^ ^ .b.Mhuc.^tO.diest
T^niuefubutrtetur.Sicn.dcmerueratpcccataT^liniue.Scdquiati
viuit^ egcrunt ppiitenttam,Jubuerfio rofiiitJubJequuta,vt dicitn
ibidem.Sic etgo dicitur hic & in atijslocis fcriptur^ domimtspp.
tere,ib qmi ad rnodum homirns panitentisfehabtt, inquantuno
facit qnod prcdixit: ficut homo pcenitens de iioc qi propoJtiit,illu
non J.uit, voluntas tame hominis in hoc mutatur,no natura ^uin-

I o Qui dixerunt . Hic conjequenter ponitur JudforH objltnai
maliji>i.t: & primo contra dominu^ftcundo contra eius nuntiH, ib
Et dixcrut. Circa primu duitur. Qnid.fludei in melo obfiinat

I I Dcfpcrauimus./irfeDfi auxtlio et eius promijfionib.propu
hoc.n.recitrrtbant ad humanim remcdium,vt diBttm eji c.precc

1 2 Po ft CO^labfq; frpio ^ retinaculo,ideo admiratiue fequitu

1 3 Intcrrogatcgcntcs. Gentiles legem a Deo non habentes,

14 Quis audiuii t.iliahorribilia.e^ Gcntibus JaHa.

15 Qnxiccnmmh.rcitcrando&continuando.

1 6 Virgo Uxzd.i.populus luda.q.d. intcr Gcntiles non inuenh
tur talia,quiaficuthabeturfttprd i.c. qn etibct alia gens coluit pi
Deo illud quodprimo recepit,& no mutauit, populus aiit Ijiaelf'
queter mutauit,& in idola multa,& in admiratione hui' Jubdit''

1 7 Nu nquid de pctra In mote Libani dejcendebant niues(vtd

M 0 1^^ L 1 T E l{.
f t ConucrfuJq;fecit illud vas alterum .i, Chriftum,qui dicitur
nouiflimus Adam i.Cor.i^.f
I ^unqui d ftcut.in ocultseius. DcChn{\o nzq; diMat.j. d.
Hic efi filius,&r.Potc(\ et alitcrcxponi dc codcm homine
qui pcc fcipfum diflipatur pcc culpam: 5c a Dco rcpara-

tur pcr grariam , Ofcc i j .c perditio tua ex tc llrael , tai
tumodocx iiicauxilium tuum. Similitcrpoflttcxpo:
dc vno rcgno vcl dc vna gcnte , vt patct dc Niniuitis, !•
na: i .idco fcquitur.

2 t{epen[eloquar,&c-8(. {cquitm.

3 Si pcenitentiam egcrit,&c. agam & ego pceniteKtiam,&('

Ifaias Ca

P

718

ao.

fum magis apparcat qudm facics . Potcft & aliter intclli- D
gi. Aucrforum.n.facicm non videmus,fed dorfum. Ser
moigiturfignificatauerfionem Dei. Vtinam vero me-
dicinai loco nobis fint afBidioncs ludaiorum •• vt aliorCi
poeniscruditi, & vitamlcgibusdiuinisconfonam agen»
••'''. tcs , legiflatore pro-

pctra agri deficict nix Libani , aut cuelli pofllint aqu^ eiu-

» iQui futn via.

pcntes,*frigid^&:defluentes?QuiaoDlitus cft mci populus

aXIniinltrr i> «Uiolis. c lOftendenies ^NonOci.

meus frullra libantcs Sc impingetcs in vijs fuis & in femitis

a « Veltis;iis laiu^oium Dciaii coltmiuni,viuifclifto Deoidola co!uctunt,vndc iiitttt fcenani.nui-lc
quiii'r.Vcfi--ter.co. b TQ^iircliquerunt cultuin Dei, idolobirii fciwtam <■ luuti. _ , f^^f.^^^.t.x^^^.,

a tf^culi,vtambuiarenttpercasinitinerenontiito:Vtficrct g ^^ fapJcmia: & cha

a 1<r.litu>,.ncn. l>TPro!iiipjremeniis. q rifmatis CUiufqUC

terra eorum in dcfblati0nc,& in fibilum fempiternutOm

3 lOlim rtoicnt.tliiiia;)!. b *"In li iiiumconf.ilenvntis.

nis, <qui pra:terierit cjm obitLipe{cet,&: mouebitcaputfiiii.
j. Sicutventus t urcnsdifpergacoscoraminimico, dorfum

8<fnon ftciem ofiendam cis i\i dicperditionis corii. Et di-

xcrunt:Venitc6i: cogitcmusGontraIeremia*cogitationcs:

d :tNon n.pcribitlcx alaccrdorejnequeconfiliumaiapien-

tc,ncclcrmoaproL)hcta.Venitc8<fpercutiamuscumlm- 19 rcmiam vel Cliri-

e o - j J • /' V • A "j 10 ftum,& nunCjhcre

gun,&:noattcndamusaa,unmerlos lermonescms. Attede " ticorumcontrafcr

uos Dei cogiratio
cft , vt calumnias inftruant, ^ fanclos accufatione pre-
maiit: n5cogirantesquidillilociuuturveritatis,fedquid^
ipil inftruant mcndacij.Iadant.n inlaccrdotibus&in fa
pientibus& in pfeudoprophctis fuis lcgcni D.-i , confi- -
liurn & eloquium pcrmancre , cum in maleuolam ani-
mamnon introcatfapicntia.
Hicronymus.Manifcfta tranrcurrimu.s,yt in obfcuris 5 ^ -

^ immore-

ytfierettcrra. Hocpleniuspoftadaentum domini vi

detur eilc complemm, quando nuUus ludxorum tcrra,
. &vrbcmfan<aaminsrcdilegepermitfimr. Scdcumad

planclum veneririt,mirantur, & defiet vaticinia prophe-

taiinm completa.

^ Thcodorctus .

Hxfibiiario dcfola-

tionevrbisinnuit.

Qui.a. ciuitateali-

fluamflorentcmvi

dcrunt.fipofteade

folatain conlpcxc

rint, &hocmodo

calamitatem defi-
• gnarc

,uis. b Sicutrentus.VCq;
emii hodie hsBC fcntcn-

00 .1 tiapcrmanctin lu-

dsis toto orbe di
fperfis,coraniini
r^ mico,i.diabolo,vel
linimicis.i.djEmoni
ri, jbus.Etcumdiebus

1 laiacnodibusinfyna
■"''"■• gOgisSatanaiinuo
ji"jccntnomcndomi-
liNjni.dorfum&non
, facicmollcnditcis,

vtintcliigantcum rcccdcntcm, & nunquam ad fc venie
tem. Dicsautcm Iudaicxpcrditionis,omnc tcmpus cft
poftpaflioncm Saluatoris vfquc adconfumationcm ix-
'i'(» ca\i,vtpojiquainjttbinirau£ii[plcniludu Ccnitum/mc orfinis if-
radjaluus fttt.

I

z

5

4
5
6

9

10

II

12
».?
14
15
16

«7
IS

o alic-

pitmm habeamus

in fascula.

d 'Hoy.n.peribity&c.

4« Theodor.Tria

tcflificantur de eo

maxima, faccrdo-

tium.prophctiam.

vim fciunt&certi t^ntT.t^.cBt
tudincm, Et cn ob- ""•.'*• ^ $"•«•
fcqui deberent ijs,*
quxdicuntur.non
folumipficontradi
cunt , fcd mortem
ctiam moliuntur .
e ^mV.IftatuncIu
diorum conrra le

' ttialaf.

Dorfm&nonfaciem. -5« Thcodorctus.Quia captiuoru
&feruorum proprium cfl , inclinari in terram, vt dor-

fum

^NrC"OLAvS DE L yT A. ~

,cuntaliq»i t.tiiofnorti ) lu [.ma a.bu.id3>tm,qmd c.x carutn refulii
''tiontcontinntfbatur riuus dtfcendtns adugfos petrolos.
I Aat.C.poC^<\.cr.de fontibiis abwidantibia.Vtr ijl.is ftmilitu
dints argmtur maUtia liiUorum , qniu quamms aq ix riudes , &
fontdts cogv.adoiitm non iubeant , tamen curfum fuumdebitum
tenent.Iitdx: autem ad tmagintm D ifaili & lege dinina dirc8i, *
Deotutahtcr retrot.edcbj'11 per idololatriam,tdeofcqiutur,
1 Quiaoblituseft meipopulus meus. dimitttndo cultum
ftieum.

3 Fruftralibantes. idolis impotentibus ad eos aiinnandtm.

4 YA.XfXifim^cntc^.cadcndodepeccatisinpeccata.

5 In femitis Ic.m» idolatnjs quibus tmcfeculum erat infeclrt.
5 In itincre . i^ta .». regia dicitur trita, & lUa efl pcr decabgi
'rxceptaqitam lui£t dimiferdnt: &perai2.tm incedehtnt . In H -
>r£o autemfic habetur . Nunquid derelinquct de petra agri
»iuemLibani?ki«o!i//c«.v/7(jn»fttr.Nun dcrc.h.fiti.ni. Li.-.
\quamfrigidamadmodum niuisftientem de Lthjno,&conicqiten
tr de petra agri,i.dc a^ro petrofo,quia in aiueo aquarum currentiu
olent elfeiapUli.q.d.non derelinquet. imb cum magno dcftdenoac
ipieteam adporcandum Aut.c.poCfdefacili ab hornine ftticn-
e. AquJecrum.rfe Libano. Frigi. & d.fj.d.non .- & (unt e^dem
'qux,iu£pnmd dcftgnantur jub nominc mmSyCum dicitur . NiX
Liba. De monte .n. Libanifluunt aqu<e abundantes Cf optimx. de
'Mb.dicitur.Cant.^.ci. Fons hortorum putcus aquarum vi
lentium^qu.-E fluunt impetu de Libano./^/r/o-jew/Mj Ijuius

milivam babitatornm, ideofibditur.

11 Sicat vcnmsvvens.quidifpergit&confiimit.

12 Dor.& n.f.o.e.?.«on iuuabo cos,ficut homo vertit dorfurn il
li cui non vult prufiare auxilium.

I? Et dl Hic coufequenter ponitnr obninatio Uidxorum contra
doniiii nmtium.Et diuiditur in duas,iuia primo hxc obHinatip po
mturj ^jrfccundo lcremi^e deprecatio,ibi: Attcndcdominc. Cii-
capnmimfciendum, quod dominus in filijs IfraeHnfiituit facerdo
tium,vthabctir Exc.29.&hocad colendum dominum,(^ docenj' Diuido.
dum de lcge domini populum. Similiter infHtuit 6o.viros dcfeniori
bus Jfracl,qui cum Moyfe fuliinerent onus regiminis populi,^uni.
I i.C^ eJf tunc vfqj ad deflru^ionem ciuitatis & templi futrunt fic
fiatutt yo. viri , qnicum rege & fummo facerdote determinabant
cJufas urditas. Similiter permifit popuh dare prophetas per fitccef-
Jionemiemporis.Et quiaifla triaa Deofuerant infiituta,credebant
aliqui,& maxime illi de ^nathot,qudd fernper duraretit: propier
quod verba leremix contrariitm afftrentis coniemnebant , & eim
perfequehantttr.Et hoc e§i quod dicitur.

14 Et di .Kcru nt adinuiccm confercndo.

1 5 Vcnit(? & cogi.&c.cogi.i. vias conuenientes ad eum occi-
dcnditm,t..inqHam prophetamfalfum.Cuius caufi fubditur.

i6 Non.n.pcr. lex zf^.. q'iin pofiit de ca populum docerc.

17 Ncc\;COnCl.^(iL.i.aJapientibus,ponend''fiigiilare pro phtra
li,ficuttxo.S.f.yenictmnCczgravii{iimn'.m:UtitudomuJia-
rum.Et dicuntur hic fapientes jo.fencs pradid:.

1 8 Ncc fermo a ptO.quia dominus inflituit ifla. Et ifii male ar

terie rfi:quod homofitiens non dimittit aquas Htas voluntate pro gnebant , quia Jicut dat bencficiafcrfeutrantibus in bonc , itu daia
ria,ii-ftaliqHts velii eas ab eo auferre,refiflit quantum potefl vio fuhir^h:t obflinalisin malo.

•ntix,& per hoc defignatur malitia populi lndx,qiu voluntanh re
querat dominum, qui cft vena aqiiarum viuentium, vt didium cfl
^p-prjce.ideo fubditur:QvLi2 oblitus eft.i2^ exponatur,vt prius

'jque ibi.

' Vtfieretterraeorumindc.P^i/ /»<)«/>«»' ;>a?«<t/e^«f>w mit
nim prxitHujn, ff quam tcrra ludu; fuit per Cbaldxos vasiaia.
! Etin fibilum fempitcrnum,'. in derifionem.
) Omnis qui prastcricrit cam oh&apcC.de tanta deflrudione.
10 Etmoca.fu. Hpiandum ,f hoc contmgit proptrr magnam

Tnalitiam

19 Percutiamus eumlingua. ac(ufa,ndo eum effe prophetam
falfim,&fic moriatur.

zo Et non attcn. H4;c litera eH tranfpofitai & fic e(l canfiruenda
Et ad vniueijbs lermones eius non attendamus.f. vt fic rirgatiofe-
quatur Jignurn vniuerfalf,qUiC facit fiio cotrario cequipolltrcqni*
omnis non,& nullus,^quipollent:&Jic eft fenfus : .^id nullosja-
tnones eius atundamus,cum fint friuoli & nullius momtnti.
2 1 Attcndc dnc . llic conjequenttr ponitur lercmiis diprrcatio
duentis. Attcndc domine ad mcliberandutn de mcis iniinicis.

a I Et

MOII^LITEK.

'4 ^^^i^^.^enitecogittmuscott. le.co. Pcriflos fignantur
nau clerici& malifacerdore,s,qui machinantur contra
'aupcrcspridicatores,& fuggcruntpraciatis. vt aufcrSt
b eis potcftatcm prsdicandi & audicndi confeflioncs,
iccntesquodlequitur.

6 ^n.n.ptribu Lex ajacerdoie . Dicunt.n.fe ad rcgimcn
ccleliarumluarumfutficcrcEthoc frcqucntius dicunt

illi.

illi,qiu minus fulhciunt : nam intclligcntcspondusonc-
risfuiiibcntcrvolunt abaliisadiuuari.

I p yentte er ptrcu. tim inu diccudo populis quia non ha-
bcnrpotcftatem nifi dcliccntiaproprijfaccrdotis,quo4
tamen eft falfiim , cum maior fit potcftasprxlatorum .
Etqm in talibus rccurrendum cll ad Deum,fubditur.

II (^; tende dumttu.& audi vo.dando cis pocnitcntis fpi-
ritiun.

Tom.4. ^ 4

7^9

Glof ord. &NicolaI de Lyra

720

^ immorcmur. Non
"^A dcliramcntaquortk
dam Sc aptiuitate
C?lcrtis icrulaliitt-
terprctjtcs.fedpcr-
fpicuam hiftoriam
& manitcftirtimS
prophctiam omni
vcfborum & fcn-
fuum confidcntia
pcrfcqucntcs.
t jttitnde Aumine ti

fKrioiin» mtorum , Ilt
typo Saluatorislc-

i «erclwa. rcmias a lud^is h^
vniucrfa perpctir,
qu^ poflca Babvlo
nio vcniJtcvartan
fUr.Scdplcniusc6'
plctur i Chrifto vr
bc fubucrfa Roma
B nogladio, nonpro

t fat o"n "» ptcr idololatriam ,
qua;

V> r IaJz«rnm.

. aomincadmeA'audivoccmaduerranorummeoru.Nun ,
Quid rcddetur probono malum,quia fodtrunt foucaam j

Tl 1 j ^ f„t, ijn Ue I 15 «luia nclciuniquiJ ti. ^,

mxmcc?Rccordarc,gu6dftctcrimin colpeautuo,vtlo- 5
qucrcr pro ci.< bonum, & aucrrcrcm indignationem tuam
ab cis.Pioptcrca da filio.s coruin famc, & dcduc eos in ma 6
nus gladij.Fiani vxorcs abfquc libcris,& vidux & viri earii
intcrficiantur mortc. luucncs corum confodiantiir gladio ^
in pr.-clio, audiatur clamordcdomibuscorum.Adduccs

cnim fuper cost Utroncm rcpentc,quiafodcrunt foucam,..
vtcapcrcntme,& laqucosabfcondcruntpcdibus mei.s.'ru
b autcm dominefcisomncconfiliumcorumaducrfumme
inmortem.Netpropiticrisiniquitaticorum ,&pcccatum 9

.1 f Vel.inv.nttn.ctia hp,dem,f<:.iic«t,ofi««fioiiit, acptiua.lcauJali.<!e4UO rfol.
Lapnlfmcjuemtepto ^ ^

eorum a facie tua non dclcatur.Fiantcorruentcs in conlpc' ,0
dutuojintcmporcfuroristuitabutcrecis. n

quTtucnulIacrar.O
fcdqafilij Doimor
tcm inclamaucrut :
ToUe , tolie euT» : nottkii 4
habemus re^tm ntfi Cf
yircTO.Etimprccatio
corumin^tcrnum
complctur : San^uit ^'' ii
tius iHper nci iTJupct
filtos noflrot,
b "^epropicierhiii»
cptitati eoru, &pecca^
tum tcrnm i farie lut
non deleatur . No cft
contrariufupcriori
fnTxin qiiapropo
pulo dcprccat . Scd
quiafpacium p^nt
tcntiapra:tcriit,iUi .
pcrmanetcs infcc»^^'*
icribustuis,nontate*'
profcpuniunturcj
proalijs,neinuliu£
pcccatum illis ik-
retincxemplum.

NICOLAVS DE LYRA.

l Et audi V0CCm,6rC.jrf eam punienctum.
a Nunquidrcddcturprobono./iri/icffjwfc/.
l Pro bono malum.ij.rf. s/c-

4 Quia fo.foucanima: mea. jaxrc»*« «m eiuure de cor-
pore malitivii,

5 Rccordare.<f.'<o<' laborauerim pro bom eorum,

6 Proptcrea da.fi. cin fa. Qund dupliciter cxponhuy.rno mo
dodenuncitUi le tamum.Sic:D.if-de(i,dabii. Mio modo deprecati-
ui,non fuiend» populi pmnam , Jed magis diuinAmiHflitiam^ftcut
di^um efl capitub pr^ctdenti .

7 Audia.cde do.co.fdmtlixfux ibidetn famc&gUdio mo.
rientis.

8 Adduccs C.fu.COS l^JdeftiXabtKhodonofor cumftiO exerci

tupo-

ttt populum deprttdantiTn, occidentem&captiuanrm.Ctterapi.
tent vfcjue ibi.

9 Kc proicicris iniqui. eorum . ideft, non dimittas tantm
dcdecus culpxfme dicvre iufluif.

X Q Ii. tcmporc furoris tui. idtfl, rindia^ ^ te inferend^.
1 1 Abutcre cis.C«>c4 quodfcimdum^tp abufus pritptih efl vtiali'
qufl re ad aliud quam fit ordinata.^Hatura vetb humana eo,ep cflai^'^
imaginem Deifa8a,eft adgloriam Deiordinata. ifla tamen ordi-
natio efl longinqua , quia difponitur depropinquoper gratiam,c
ad panam difponitur per culpam . Et fic in damnatione hcminum
mdotumficonfidereturnatura,tantum eftabufusitt hoc,fibdn».
turaapplicatur adpfnam,qu£ erat ordinata adgloriam . Si tamtn
confideratur natura obflinatione in malo dcpofita , non efl abufui,
ftd debitus vfus iufliti*. Sciendum tamen, quod in Hebraofic hi bt
ttir:ln tcniporefuroris tui. fzc eis.fcilicet,quoddebetfieTife-^
cnndum ordinem tux iu(iitie:& ftc eft litera plana.

CAP. XIX.

a TT -^" dtcit do

• Xj. rninuf.yade,

0 accipe lagunculxm.

C Vultdiuinafcriptu

ra no folu auribus

docere populu , fed

etoculis. Magis.n.

metc retinetur q3

vilupcrcipitur,qua

quodauditu.

b Lagunculam figuli.

prolagucula %uU

( qu9 H^braic? dici

tur

C A P V T XIX.

MC dicitdominus:Vadc,&taccipcla- ,

a fVt vi'le;.n:,(]ut intirlligeie deb(tea(.

gunculam figuli tclteam tde fcnidribus j
populi & dc fcnioribus {accrdotum , 6c^ t

* f Vb cii-^^-rum BkUiV luct'5 Siioe fon.ibns iffigaiut.

^rcderc ad vallcm filioru Ennom , qiia:
clt ^uxta introitum portxtfidilis, & ^

t f Vellegcs,velt;«iuabi!:Het>fjuraenini Chai..iliha:c
ttia (^nilicat.*

prxdicabis ibi vcrba, qnx cgo lo<juor ad tc, 6^diccs : Au-

tut Bakbuk;

Lxx.doliumtrillt
lcruntProportafi ^ i
ftili,Aquila &SyiT
machus & Thcodt u
tio,ipsu Hcb.pofii' :«
runt harfitl-

Lxx. morc (uopn
afpiraticnc Hcth
tcrx add/derfitch
Grxcu,vtdiccrcr
charfjth^Hcbroi
Chebr6,& proHi
rihohChiricho.
^ a Eo

OiuiTio.

NICOLAVS DE LYRA.

C A P. XIX.

I TT Acc dicit dominus.Hw: poniturfeptimum ad oflenden

Xrl.dum irnmediabilepopulipeccatum. f.perfraHionem la-

gentcterre^,cuius fraHuraeit irreparabilis . Etdiuiditur in duas

partcs,quiaprimdponitut dominipriceptumffccundb oftenditur ip

fum

fum adimpletum,'bi:Vet\'it2mem. Sententia prim^ partis pM
ittliteraexceptisatiqHibus,()urexnonentMr .
z Senioribuspopuli& defeniori facerdotu.^«w'fl'P
cetetis tembantr verba Dei reiiperc, & ad hoc populum inductr
/ PortX fidilis . fic nominabatur,quia ibi mambantfigKiif
cientes vafa ficitUa,vi dicunc atiqui. lia.<ia.dicii,qubdexiraifi
tatemprope portam lUa proifciebantur fragmentavaforum fii
Uum,ptopter quod fic nominabatur.

t^ I HMdicit dominus : yade& accipe lagunctilam figulite'
fieam,&c. Qu? moralitcr accipitur quando diligcntcr hu
mana fragilitasconfidcratur: Quxconfideratiopcrtinet
ad prasd icatorcn),vt pcr hoc pcccatoccs inducatad cclc-
rem conucrfioncm.

^ i Et

t Et egredere ad vallem filiorum Ennom , qu i interprct.H
fons doloris , idcft,mducpcccatorcs adfontcmlach •
marum cx dolore verx contritionis.
t Et predicabis ibi verba, quj: ego locjuor ad te & dicts : fc '
cct,poenasobftinatorum in pcccatis,vtpatct in litcra

?ucnti: & pcr oppofitum prxmia vcracitcrcotriion -
Cr hoc autcm quod po ftca fubdi tur.

'il

^ a £o (i'*°^- Omnis hsrcticus derdinquit Deiim, 6c alic-
^ niim f.\citlocuni h3bitationisDei,quem fua fraudc pol-

liiit, & lihatdijs alienis, quos non noucrunt patres (lii.i.

aponoli,& apoftolici viri. Regesautcm luda.i.hxrcfiar-

che imf^lcntlocum Dci quondam fanguinc dcceptoiu,

& innoccntum.Nc

Jfai^ Cap.XIX.

722

1110 cnim rifilUi.-
' ' tiis, &fimplexcito
"ubucrtitur.Eta-di-
- ificant cxcclfa Baa-
lini,dumdcfubli-
iiibiisdifputanr.Et
romburunt idolis
ilios fuos quosin
lerefigcnucrunt.
) i^<4! nvn prxcepi.
son prarccpj , vel
ogit3ui,&c. Non
ydominus futura
efciat, fed qujc in-
ignafunrfua noti
ja ignorarc fe di-

Vefpafiano & Tito Sc Adriano ciuifas obfefra,&; in .Tter D
nos cineres collapfa cft.vtqui obtulerant filios fuosido-
lis,eos deuorarentnccefiTtatc compulfi,vtqui Dei munc
nbus abufi eratin impietate, & propria vifccraidolisim
molarcnt, vcntres fuosfcpulchra faccrcntlibcrorura.

e Sic conteram popu

b ^rojiulu^.vt orancsinexcufahilr^^fintquiaudirenolufrunr.

d«r cgii irpis. „ —r-,;-' "'— ■>^>'"'-».."iiii"i'-^iiniquiau<iirenolufrunr.

ite verbiim domini rcgcs Iuda& habitatoreslerurale.H?c
dicitdominus exercituum DeusIfiael:tEcccc2oinducam

amictioncluperlocumiItum,itavtomnisquiaudieritilla
tinniant aui cs eius,eo g? deieliquerunt me,& alienum fcce t
runt locum irtum &iibauerunt dijs alienis, quos nefcicrut *
ipfi6^patreseoru,&rcgesIuda,&^repleuerunt iocuiltum ^
languineinnocer um:& icdiiicaucruntcxceira Baalim ad c5 "^
burcndos filios fuos igni in holocauftii Baalim qu^e no pr^
cepi,ncclocjuiirusrum,neca{cenderuntin cormeum, Pro-
pterea ecce dics vcnictdicit dominu.s,&non vocabitur am
^at,i^cutillud:fifc/- c P^i^s locus ilts Tophet,& vallis filij Ennora:fed vallis occi-
„.viieame,mfciovos: fionis :Ecdiillpa confiliuiudaj&Ierufalcm in loco ifto & 6

»f. <(0Mt emm dominus r.l it.- ^ ^ . . ,__ '>^

4 6- uiJunteius.Ety Qjii
\norat , igmrabitur.

h\ Anrhropopa-
los.h^cdcDcoac
ipienda funt ficut
lia.
, j^^ Tophet,&Tn7ll:sfi
Ettnm,&c. Hiero
ymus. Quaefitval
>filiiEnnom(qu;e
cbraicediciturge
cnnom, vnde gc-
:nnam appcHata

fubucrtam eosgladioinconfpedu inimicorufuoru, &Jn
d manu<]uajrcntium animaseorum , &^abo cadaucra corii
cfcam volatilib. ccrli cVbeftijs tcrr^, &rponam ciuitateh^c 7
in ftuporem &ln fibilu.Omnis qui pr.-eterierirper eam ob
ftupcfcet &|ib,kbicfupcrvniuerraplagacius. Etcibabo 8 ^"f^frSo

lum ifiumSiih Adio
Adrianociuitas,&
nomen perdidit, &
ftatum, ad frangen
dam fuperbiam ha
bitatorum , Sandla:
autem crucis,& rc-
furrcftionis voca-
bula non vrbem (i-
gnificant.fcdiocij.
Hieron.Iudici au C>P«n'olu<'«

reamatquc gcm--"tr„?.'Ii
matam lerufalem reftauranda
rcftituendam pu- quahs apud
tant,(Sc viftimas. & ecdefiafticos
iacrificia & coniu- {,«'P»'"'-
gia fandorum, &^
in tcrra Saluatdris
rcgnum.Qujclicct
n61cquamur,dam
narcno pofTtimus,
qniamulti&ecck
fiafticiviri,&martyR„„,,,
rcsteftantur:Vnuf^ "•''•'•

cos carnib.filiarii fuarij, &: vnuf quifque carnes amici fui co
medet in obfidione,&: anguftia in qua cocludet eos inimi-

.y » *^'Jin!no in R.oman3 captiuitate.

ci eoru,& qui qu^runt animas eoru. Etcontercs laguncula
in ocuhs virorii qui ibunt tecum,&c^dices ad eos : Hec dicit

Itanr^ fnnr^A.vi^ f Y' """."'"'"«"" Porti<-o...an,imcaptiuitatcm,licuti.ortB4t.yloniam.

us. Mirorautcm ^°^^"^! cxercituu:Sic conreram populum iftum, &^ciui-
iid fibi volunt. tatcm ifta ficut contehtur vas figuli , quod non potefl vltra

a »(n .intiquuiii tt.itani. '-'1 i

inflaurari. Etin Tophctfepclientur,c6 quod nofitaliuslo-
cus ad fepcliedum Sicfaciam loco huic,ait dominu.s,6^ha

bitatonbus eius, 8^ponam ciuitatcm iftamficut Tophct.

SSud^ho ^ "=^,""tdo"^usIcrufaIema?domus rcgu ludaficutlocusTo

lerertore id^^iofa P immude, oes domus in quaru domatib. facrificaueriit

I^/illi''.''''''''^^'''^^'^^'''''"'^"'^- , g Eteruntd<ymuslerufalem&-dorr,usrer6tim\, domuVre

r te nnt!u . •7*^'^"'"" ^""^ '" ^^^bylonica captiui- ium luda ficut locuTxophet.Hoc in HcbrSo non hab^

Ctepopulo accidcnnt, vcrms tamcn m tpc Chrifti qii a ■ Fur,fcd a Lxx.interfcritur" F

Vefpa- ^Cap.

<x. pro Tophct
i.inam ponetes & f
|o valle Polian-
«on.i.viroru mul-
i:udinem,nifi for-
quod ibi popu-

lo

I2

lcnfu,& vcroiudici
ciidta refcrucntur.
f ■ Et in Tophc t fcpe->
lientur eo cj-iod non ftt
aUuslocu^adfipil.ftCi , , ..

Q.uod fupra dixe-
rar, non vocabitur to- Supr.cod.fa,
Cfs ifle ampliuf To-
phef,&vaHisfilif En.
nom,led vallis occifio •
wf.hicapcritcptan
ta in iplb folo ce-
dcs futura fit, vt ibi
aceruatim populus
fepeliatur, & locus
religionis fiat mor
tuorum tumulus ,
&ipfa ciuitasquE
huicimminetloco >
fiat ficut Tophet.

NICOLAVS DE L Y R A,

* Et alicnum./:.* me, Cuius caufafubditur.
' : Et Ilbauerunt in eo. Idem enim locus non conuenit cultui
^ monum m tdoUs , & cuUui diuino.ficut ntc liem leBus marito
e adultero.

: Et reges luda. qmdpatet de Manaffe rcgc quarto l\eg. li.c.
^deioas quiinierfecit Zachanm in templu. i. Varalipomenon
'?(jimoquartd.

' Ad comburcndos filios . dicentes fe imitari in hoc ^bra-
m:Jed hoc eftfa'fum,cjuia dominus prohibuit interfeciionem inno
'itMW: vnde & ^brahx volenti Ifaac immolare diHum fuit a do-
'«o.Necxtcndas manum tuam,&c.Ge«e.ji.c. niudenim
i^f-m'»» fuit datum ^brahxaddcclarationem fu^obedientix
' '"'"'"•"'w 'bidem (ubditur: Nimc cognoui quod timeas do
■linum, &c. ideUognofcere ftct.

-" 5 Sed

5 Sed vallis occifionis . dicitur ab occifme ludxorum ibi

futura.

6 Et difiipabo confilium. quo rebeUauit regi Babylonis con-
tra CQ^fdiuM lercmix.

7 Etponam ciuitatem hanc inftupo. exponatur ficui

capitrilo praeUeiiti.

8 Et ci babo eos. ((uia prjeualuit nimis fa mes in lerufalem ob-

feffa a Chaldxis.^.l{eg.vlt.

9 Et contcrcs lagunculam. vt ofiendas fenfibili figno qnod di

xifii verbo.

10 Et portam ciuita. iftam. fcilicet, abfque domibus & habi

tatoribus.

M Inquarumdomatibus. /Vf^,f'ft>.
I 2 Sacrificaucrunt. Lrant autem tccia domorum plana:& ibi
conliitiierunt homines altariaadfacrificandum mititia ccelt, idtji^
Joli & tun^, & cxteris planetis,in afpeHu eorum.

* Cap.

M 0 n^^ L i r E K^

Ihif.^Tf."'"''^""^''^'""- %naturqu6d prardicator non
'um dcbet pracdkarc vcrbis fcd ctiam fcnfibilibus

cxcm-

excmplis.In moralibus cnim magis mouent fada.quam
vcrba: Propterquod dicit Grcgor.hom. trigefimaoda-
ua . Cuius uita defpicitiir, reflat>ut eiusprxdicatio con-
tcmnatur.

1^1

Gloford.&NicoIaideLyra 724

A » 5Soli,laM.«»lIi«. b Konconitniih» ,

omni militia:cxli,& libaueruntlibamina dijs

1 ' • M rrcKil li4Untulain pr*lcniibus(cnioilbus<)Uiis duxrf.T^ff' "m ^

alienis. Vcnitautcm IcremiasdeTophet,quo i
miiaat eumdominus ad prophctandum , &
ftctit in atiio domus dommi , & dixit ad om-

a f C^ui noluii cnmeoiicinToph-t-

ncm populum : Hxc dicit dominus cxcrci-
NI~COLAVS DE LYRA.

w l Vcnit autcm Icr.H/c ofleiidiinr mand/rtum dnmini adimple
tmptrbomuodhnmuiscxfktomandato dommin fophrth ,

venit

tuum,Dcus ifrachEcce cgoindiicam fupcrl
ciuitatcm hanc , &: iijpcr omncs vrbcs cius

vniueifa mala qux loquutus fum aduerlijs ea:

a «Noniniufle. b f DutJccruice, & imircuncili cotde.necjoj

"ulns iinpictiics aguni pacniieniiam

quoniam induraiicrunt ceiuicem (uam, vc
non audircnt icrmones meos.

renit inde adatrium ttmpli dominiad prophctandum illiid i}ur..l
inTopbetprophttauerat, vt qitod dixcratcoraw piucts, reitaam
coram multis in atrio tcmpfi domini : ■ vbi conimiicbdt pcpuUs U
orandum, & vcrbim l-gis audicndum, &patalitera exdtciis.

^E

CAP. XX.

'Taudi.Vhal.Hic

j. jj, crar pontifcx
ttmpii Sc dignita-
tc laccrdotij per-a
ucrsc vtcbatur,n6
P vt docerct , Sc (cr-
nionc corripcret,
lcd cruciatib.cxter
PijLi). a. rcret . Dominus
quoquc& apofto

XX.

C A P.

, • Lx< rhalcorquiinterprctataronsmcredo. rjr i «

b 1 Vcrbum c(e c]uo nigrcdo tentiatur, non viuo pir^nt.t, fed fcelere
dejjcnrr.nti» , . _, -, . -~ h r J ' ' t

TaudiuitPha(rurhliusEmmcrlacerdos
qui conftuutus crat princcps in domo ^
dominijleremiam prophctanccm (ermo -
nesillos. EtpercuflitPhallurlcrcmiam ^

a «lornusiomi' nti.

prophetam, &c mifitcum in t ncruum 4

, ,Fil,idexter.. b 1^1«--" v;^^uc;n .iU,c.,,.cd iniu«a,n p J.tK,sp.tenatcm.

pontificisvcrbera- bquodcrnt inportaBeniamin fuperioriin domo duLCumq; ,
tarccre. bantur. necmiru: jlluxiflctm ctaftinum, cduxitPhafllir lercmiam dc f neruo, ^
L'i^lV^ha1l?or c."^ c & dixit ad cum Icrcmias: Non Phafllir uocauit dominus no- «

•ftibi & oran
but diligen-
tibuttc

Dci al halcorca:- c *-^ *^*** i j- • j •

duntur,& in carcc mentuum fed pauorem vndique, qmahazcdicit dominus: ^

. rcm mittuntunda ^ j^j^q ^^ ^^ nauorcm^t&Comncs amicos tuos, & cor- ^^
• tur cnun h£c po- '-^ O .i r a, «,-„1, rMi ^7irl,-K.inr Fr

tcftasadomino vt

rv't rucntSladio inimicorumfuorum, Scocuhtui videbunt.Ec

lanaoru fidcs oHe «mncm kid£dabo in manu regis Babylonis , &: traducet cos

qrcxdS'iul in Babylone,8rpcrcutictcosgiadio. Etdabo vmuerlam fub-

cTditur.&dommi ftantiam ciuitatishuius, d^omnem laboiem cius omnequc

iudicium humili- p,..„cium & cundos ihcfauros icgum luda dabo in manu

*^"^°^""Srrdve?bt- inLicoru;orum,&duipienteosa^tollent,&^ducenrcosm

rantem.fed confi- Babvlone.Tu aute PhaflUr &<fomnes habitatores domus tu^

b'' cILTZno-* ibitb in captiuitace,& i Babylone vcnies & ibi morieris,ibiq;

JSftta^q^ieprSLtia. Miffus incarceremtacct,&f. mens, &falutisinccrtus hucillucquc
kmio vmat iniuriam , ncc tameu difllmulat quod fcit vcmcutes aducrianos rctormidcs.
Q effc

cncvcnturu.vti.il
tcm Dci pontitcK
pcccaredcfi(^ar,cS:
Dci clcmcntiara
dcprecctur.
c .\'o« P/;.jj ..im
tafiipcriorem in-
tcrprctationc qiia
Phatrurnomcti.c
rat immiuatiim.
vtappcllarct M.i.
guromncs linii.:-
icr tranliulcrunr ,
vtfigniticarer.vfl
pauorcm \cl pe-
regrinatione, vcl
ibblationcm, vcl
tr."iuslarione. A(o.i
'Phajjiir.x.d. Muta-
tur nomcnponti-
ficis, vtfimu-uiii
dcmonflrct fup-
plicium.Q-dnon
liabcbisorisiiigrc
dincm ,&iniquii
potcfiatis iinpc-
rium.lcdcaptiuiK
duccris in Babylo
ncm . Hoc cnim
fignificat pauot
vndique, vt tre-
circimfpicias , &

ed? a Seiu.

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. XX.

.{e T^ Taudiuit. SupertHs Tercmtas reprehendit popnUmalittam:

l Xl htcconfitfiieiitcr lX hoc patitur initiriam:quiajicutdcit loa'i

nes os aureum:Odium incurrit qui arguit ctiiniuofos.Etdniid-tur in

Dluifio. duas pjrtes, quia primb patitur inihriam a pontifitefrcundd d mul

tituitint ,ca.i6.Vr'main duas,q'»a prinihpaiitir iHVniam, fccim-

db rtfumic prophetiam cap.feq.Vrima adhuc in duas:quta primo le
remias iniwiam patitur.fecundo de hoc conqueritur,ibi: Scduxiui
me domine . Tnma adhuctn duas quia primb inferliir leremu
iniuria,ftcund6 dcctaratureius conflwtia, ibi: Cumq; illuxiflct.
Circa primum dicitm Et audi. Phaffu r fi.Em mcr. enncips in
domo dotnini ideliyfnmmus Jaccrclos fiuc Vontiftx ,

a Icremiam prophetantcm.Dc dtflruHione ciuitatis & tem
pli:cuius contrarium tfie Vhafjur,'& alij facerdotcs ajferebant .
5 Et percuffit Phafiur.w^rtM loquenttm in nomiae domini,':^
{jUOg>auior t'uiti'iii<ria.

4 Et mifit cum. i.in cyppum nepofjit exire adprophoandtint,

3 Quod

5 Quod erat in porta. hmt.nduptex porta (it Hvrnihata,tti
vna trai m loco fnpcrivri,in qua erat cyppus ille .

6 In domo domini. i.intrafcpta ad tcmplim peninentia,

7 Cu mq; iUuxifl"ct.Hit conjequenter oficndit.r Icremixu»:
ilancia,quia timo'ecarcerts non diniiftt arguere malitia pimtifias
& ct eius patieritia-.qnia pcrcuffus^ incarceratus tacmt:libcratH.
autem pontificem couftantcr ar^utt,vt ofiendcretfe loqui notx in.
pctitpaJJioniSffcdexinniri^udiuin^reuclatiOhis.

a Non VhnhuT.ThaJJur.n.in Htbrxofonafis nigri , vclosi.:
^rum.Etper os i>itclli^itur autoritas prjtciptendi raitone pontiii
\us V per nigredi em 'llius poicjljtis abuJns.Efi cr'iofcnJus: Noi
Phaflur. idtjl, tx ordinacioni[DeicitdpriuaberispvtcJiaieiiitu .u

ntcris.

p Scd pauo. In H- brxo habetur: Sed Magur, &ftc eft qtixd.:ri

alli'fto,adaiiiidnomen inJono.SigmJicattamen Magur panoicj:

p.juidum,inquodeftgnatnr qubderat tapieiidus a Chaidxis , &i^

captiuitafm duccndus . iluod antem fubditur .

lo Yvidiqiic.Defignat,qubdnonJolusipf,fedetiam omneseu

amici cjjent occidendi vcl captiuandi, fccundim quod ieremiase.\

ponit communtter:&patetUtcravfqueibi :

^ i Quib.

1 £< WiwV.Perlcrcmiam quifuitmagnusprajdicator
in vcteri teftamcnto : Myfticc fignarus fuit Panlus Apo-
ftolus praedicator vcritatis in no.te.pcr Phafllir vcio qui
tcmporc lcrcmijefuitprinccps in domo domiui, figna-
tus fuit Ananias pontifcx tepori Pauli,vt habetur A(X.
x j.Et ficut Phaffur pcrcuflit Ictemiam prophctam ven-

tatis.

ratis , fic Ananias pr.xccpit pcrcuterc os Pauli vcritati;i
prxdicantis. Et ficut Icrcmias dcnunciauit mircriani f
turam ipfiPhafliir & amicis fuis, fic Priulusdixit An
nis: Pcrcuticttedominusparicsdcalbatc : quod vw
tur implctum fuiflc pcr RomanosNam cum captacii
tatc Icrufalemfaccrdotcs pctcrent milcricordiam,Tit;
praxepit cos occidi, diccns cos cflc dcgcncris anirai , q^
cupcrcnifupcruiucrciemplo &nuni:ui.

'2^

^a sedr.medc.DlcitCi: prophcta a clominodeccptum,cui
i flipra di^llini eft. Pr pbeian, in Gemibus ddi te, & corjfiitui te

leremix Cap.XX.

72(^

e Etf^a„,.p. Grcg.Proeo,qii6dfeminimian<lirecon D

dxos diaur.,ni.fcd conira Genres : & ideo prophcliam lui ex SK doni< inrSnL?,"'?!"' '"^^'^ ?" "'■'••

dif,vtcaptinitate
Icrufakm prardi-
cens,pcrfcquutio
...vxs & angufiias
["'eTfuftineat. a

; fum^ Thcod.MoIc
flefertiiilu!nis,0
.ugirer infcfiut, b
5c puritati cofcie
a£fidcns,libcrTa-
:e vtitur erga do-
minum inquies, c
jfc kceptSiitnt,&c.£a
^ieba, innuit,pro
.hetandiinunus,
iicebam nic iu
iore
dmi
Bniparem;&polli
ri. itusestecffeftu
imutimpugna-
,j. ^^ibus me tbrtior
',„1 flem.oftcnfuru-
ide-iuemcmuro a:-
ieo& columna;
:rresfimile:nuc
utem riduculus

I

1

i

4

correfta crcfcerc
c6fpieiunt,acma
lorum eorumqi
culpxfc partici-
pescrcdunt,quos
ininiquitatcfile-
do pcrmittut.Vn
de DiuidiCdctUuit
cormeum intra me
&in me.tx.ig.&c.
Lxx.Quiaamaro
verbo meo ridc

lepclieristu ^omncs amicitui quibus prophetalli mcnda-
cium.tSeduxiaimcdominc,&fedu6lusrum:fortiormcfui-

1 Vel obtinuifti acpoiuilH. a ^quia putant me cmnia mentitum . b C ApoHoIqs Hjl,,n

n- • • t n-r. ^ '«;L^""'"'.~'J'»?'>!»'" ?"«'■»> fideminitamfeccrun;.

Iti, 6Q.nualuilti.Fadlus lum m derisum tota die. Omncs fub-
fannantmr,ciuiaiamoIimlQquorvociferansiniquitaJemT^^ ZmlTln^TZ^^^i*^

f Babylonum. i 0>iin tjidiiatem prophetixputanteflremendacium. ^^

vaftitatcmclamito. Etfadtus cftmihi fermo domini inop- 8

, .^ ^. "^l^lJ^^ftinonloquatvItt.iJverbaeiiis. necnomen illmsnominabo 9

probnuj&fmdciisu tota die.Etdixi: Non rccordabor f cius, lo bo, prsuaricati^

a ^rfa:cvcr..cundeHU.drm,l<d.tuUeconfl^tuit. b TSermo, nonorepiolatus. 1 Vnde Paulus- U ncm fir miTprJam

5i euangel.tauero , non eft miju glor.aincccffiiasenjin fflihi ijicumbit . £t alibi incitabatur fiViritu 1- r^V. • <X "ineriani

bamniciu- — ^-f', . . . ^ ^' . ^ ^"""^"'" iiinuQcabo. q. d.

ecflTe&huic ncqucloquarvltrainnommccius.Etfaduscftmcordcmco ^^ ^^^^ praifentcm

"oili ' <5''^'y*S»'"''^"f "»'^"«''qii''<'ffibusmeis (Mcfeci/crre ',* ^SZ^

non lultmens-t Audiui cnim contumclias multorum,& ter- ^^ tandam.vnderSM „3^^ ^

rorem in circumitu, * perfequ imini & perfcquamur cum ab ' l ">f fl''7"^«''''» 'P

•I • ■ * •/- . . *^ , -^^ , 1* /"■'«fow.ideo mi- 17

omnibus virisquierantpacificimei,&t cuftodicnteslatus 19 feriam & iniqui- fobfenunte.
meumliquomododecipiatur&prfualcamusaducrfuscum ^° ^atem, affliftio- ciaujicationc

a TGiaii,. ^Noj quoque in (imili perfequufione. idem dicamuf ' ^^ '^emquelibcnter

6c conlcquamur vltioncm cx eo . Dominus autcm me- " «»fl'neo,cupio,in

. meain.

ffeftus lum.

Faa-<sjum in der. Prophcta putaucrat ftatim futurum,
uod dominus minabatur : & populus a:ftimabat, quod
atimnonvenerat,non eflreventurum.
Aug.Dcadulterinis coniugijs. Rcconciliari pocnitens
onpoteil incadcm ncquitiaperfcucrando.Quivolun-
uecontincntiam elcgcrunt.fecer^eam efle neccflita-
s.qm iam ab illa finc damnationelScuiare non poflunt.
: Theod Angitur propheta , non quod calamirate &
erberib. affligitur,fed quod eloquia diuina fugillantur.

c Et

uoco,brcuitatem
^- ^ ■ - iniuris foelicita-

tisajtcrnitatccompcnfans. ^^ ^^^^a

•5« Theod. ^uafidicnt, rainimeprophetabo,necenun-

d it"^'"^™^ «edentibus, qus Deus pradicandaman-

d ^tfaausep. ^ Idcm.HocipfnmcfiamacciditPau-
lo Athcnis, dum tacitusexpeaaret : Incitabamr,inquif,
fpintus PauU vidcntis idololatris deditam ciuitatcm!
Idcmacciditpropheta:. Gratia namquepropheticainci-
tabat eum nokntem vt loqucretur. ^ ^ ^

NICOLAVS DE LYRA.
^ Quibus pto.f.qttod ciuitas non ftt tradenda m manibus Chal
' mum.

Seduxifti me. Hk confequenter Jeremias pro illata iniuria
)n(jmiti(r,& primb ditigendofermorumad Denm.fecundb ador-
<m/Ha?H,ii;;Malcdi(aa. Vrima adhuc in duas partes.qniaprimb

Faftus fum in dcrifum tota dici.continuk.

a Et

-i -^ (-.-..»» n ' * '"f"'' '"^1' ^wTn ueriaeuanntremtamtanauam

omrmucqueruUu,o,Ucurrdoe^^^ prophetam.quiadiuant^ifiapr^dixerat,&non euenera^

^ Utcm . Circa primum rf/c//.Scduxifli m.d. Circa quodfcien
mquod cum Deus fit veritas per ef]emi<im,non potefi aliquemfe
mre vel falkre fecundum veritatem, fcd tantumftcundum dtni'
'.atmem falfam. Etideo hicc litera potefl dupliciter exponi. Fno
•oiOyVtfit verhum i,:remix exprimentis horrorem fenfualitatis re
'etiu perfequutionis qu£ jibi infcrebatuv in verbis &faais, licet
iamperfequuiionem acceptaueritfecundum dtliberationem ratio-
is quj acceptabat panam Pmporalem pro dommofuflinere, ftcut
Hiusdicebut Luc.ii.e. Patcr fi vis transfcr a mc calicem
mm,tndicans fenfualitatts horrofem:& per hocfe oHendensre
m hommem nnturam fenfitinam habentem, tamen fecundum ra~
onem dtUhnatiuam acctpiabat paffionis calictm :tdeo fubdebaf.
' erumtamcn nr n mca voluntas fiat fcd tua: & fidoqui'.
ir le-emas dicens:Seduxifii me dumme &feduiiusfum.\per hoc

5 Omnesfub. Efi autemfubfannatto qu^dam fpecialis deri. Subfaanatio.
fiOyficnomtnataanaforugato.

6 Quia iam olim,&c.vo ini./K)f «//.

7 Et vaflitatcm cla.<. deftrucHonem terrfpropter peccata fe-
quentem. Tropier hoc enim deridebant leremiam tanquam falfunt

%

9

10

II

13

IJ

14

ioa mijijtt aa me ad prophetandnm tncurn tantum malum, qubd uior ad nocendum.quamfamiliaris inimicus.

tt t^ttViS.q.d.no dixi ifla de capitemeo,feddeprgcepto diuina. F
Et dixi.;. cogitandodecreuifecundum impulfum fenfualitatis.

Non rccordabor./.nonpyof Acra^o ampUus.

Tc.tfa.&iis.f.fermo domini.

In cordc mco.?«/ nonpotefl rnlneri quin exterius prodeaf.

Et defcci. ap>-opo//ro quo tacere propofueram.

Fcrre non in{ki.f.impulfmn domini ad prophetandum qnin
exequerer , quamuis viaertm inde ferfequutiontm mihiinmmen-
tem,ideo fubditur.
I y Audiui cnim. in vcrbis.

16 EttCTtO.Scc.infadis.

1 7 Pcrfcquimini. verba erant aduerfmortm leremis.mutuo
fe exhortantium ad eius perfequutionem.

18 Ah omnihm. & hoc erat grauij]imurn,quianullapeflis gra

.cxndumpattemfenfitiuam horreo fupra modm.Mio modopotcli
<pom, vtfit verbum leremiti exprimentis illud quod dc ipfo dice.
m facerdotes & falfl prophttx qui reputabanteumprophetam
y"^'-&fice(ifenfus:SifumfcduHus,vtdituntfactrdotes&pfeu
0 prophetsjumfeduaus a te: qucd tarncn efl impofjibilc. Miqua
"'rnpropofittoconditionalis benetfl vera.cuiusvtraque parsefi
^WaUcet ifla: si homo volat,homo habet alas.
\ ^°"'0' mc. quia me horrentem prophetareproptcr malum
'2^nensprophttarefecifli:non per violentiam qna Itbero arbitrio
J^"^^^ }^hri,fed per etus inciinationem qux vertitur ad volun
,0/, '"'"f?" "Proutr. ii.<r. Correvii in mann domini, quocunque
'0^i*"itmltnabitillud. '•« i

4 Fadus

U

19 Etcuftodi. i. mlhi infidiantes rxomni latereadmefubuer.
ttndumper verba deceptoria& ideo ffbditur.
zo Si quomodo./.arf nofiram fententiam pertrahatur vt dicit
l{ab. Sal.

11 Etprsualca. ita qubddiaum nofirumapprobetur,& fuurrt
reprobeiur.

21 Etconfcquamur. per eiusmortcm^quia fl primam prophe
tiam letraciajj.ji ditcndo contrarium, reputaniur conuiHus dtfalfi
tate propheti,e,& fic interficeretur Jecundum legem.
23 Dominus. Hic cnnfequenter ponitur leremix confolatio
quia feritiibai diuinum adiutoriMmfibialJifiens,ideo dicicDomi-
nus autcm mceft. &patet litera vjque ibi.
* I Quia

^m/ :7« rir,*!^ V^^ "^/r^ ^ ^ ^ •^* . . . tiapcr diabolfi cxcitata matcrlvndc dicitur Ioa.8. f. Vos

'^'^rinpJonln^r^f"-^^'"^^^^^ expatrc diaboloeftis. Dies autem huius natiuitatiscft

am,inQuanarmi^fTf'^ '■'n^''"''^l'''P^"'P*''''''^' produaioaausexterioris,qu2dicsmalcdiciturcumho

1 "duuitatc diabolus cltpatcr,& concupilccn mo peccatum luum pcr verampoenitentiam detettatur.

1^1

Glorord.&NicoIaideLyra 72J

IncrK-

a Ettu JmineexmlHMM probator iufli.qiu vi^et renrs Solus
A Dcus cft qui probat iuaitiam.ficut iblus c ft qui cordis vi
det confcicntiam.vndc: ic/usfiU7,scogi[attontshom,r,m^o

Pl^M>.ai

profcau vtquidamputant.fed natura Dcuscft. Cm
^ilc cft : Non ixmficabuur m conffeHu tuo omms viuins . In

Hei>.io.r.

cx

Cm

virtuiibuvf.multo
minus. crgo in pcc
catismortuis,
b yidcjm.Ca fciat
iuftusfcDcum ha
bcrc pugnatorcm,
inpaticntiatanicn
fragilitatis huma-
iiz,quod nouitcf-
fevcnturu.ia nfic
vidcrcdcfidcrat.
C Ttbienim.Q^i di
cis.

& non fitoptanda incjuit Icremias:non abfolutecxccra.
dam dicesgcacrationem: fcd popuUpcccataaigrefcrens
& inobcdientiam.

* Orig. Nemo fanQorum inuenitur diem feftum vcl
conuiuim magnum egiflc m dic natalis fui, ucmo inuc- '

niturhabuiflclctti

I *Velid«)p«rfequutlfunt,&int»lljc«enoii potutmntpropheum.fcilicet tiain dicnatalis fi

deconfaiCoel» oic. b TQbhpe.fequuiiiUi. I;; T.,; ,.„1 Cl c \-

Kllatorfortis.IdcircJ^quipc.fco"-.'^^-'— lufuivelfihxSol,

TLibao ubitiio.

cumcft quafibcllatortortis.Idcirco qui pcilcquuturmcca p^ccTtorKfu^iru-

dcnr,&cinfirmicrut&confuncicnturvehemcntci rquiano i iufmodinatimtatc

1 nQuod obiiuione deicbiiur. ^ ^ Iatantur,vtPharao

t intcllcxcruntopprobriiisempirernu, quod nunquadcle- & Hcrodcs.Sanfli

1 vci 4111 luiia ■.lobai,. vcro Spirituiraii-

a bitur.Ettudominccxcrcituuprobatoriufti,quividesrencs i aoplcnictianicxc

b & cor,videamqu^fovltionetuaex eis.tTibienimrcucIa- ^ g^^^j^.^j^^^l^JJ^.ti^vi

d uicauiammcam.Cantatedomino,Iaudatcdominu:quia j ro matns fauaifi

Tl V'""- "]J""a «J <• » fSpiritu.quinonliabei diuiiiJ<huiujf«uli,qua5'quihabctiecipittonfolat.ontnifuam. (J

eu,oZrZt'X f libcrauitaniraapaVrisdemanumalorum.tMaledida j
Foclix confcictia, Jics inquanatusfum,diesin qua pcperitmematermeajno

CUiUS Caufa domi- . ^ luie v, ,qui m»fculum nunciai uiiuiu malcdiciiur, quia eius nuncio leprobum gaudiuin nottii cot

noreuclatur Vn- mprotisijdicjrur. ^ _ i- -

dc apoftolus.'ow«(r fit bencdiifla, Malcdi^flus vir q annuciauic patri meo, dices: 8

Epbc j.e. (juod mcmitefiatwr lux g ^3(^5 gfl tibj puer maiculus,t 6<jquafi gaudio lictificauit cu

catus,&prophcta
in eentib. con!(;cra -iji
tus.librisinetcrnfi
nianluris inanitcr
aliqiiidc5didi(Tet.
nififecrctdquidco

d C«nMff.*ThcO.

Fatigatiisitaque&

dolore mmio con

fc£tus,nccnon vita

hanc a^rc fcums,

laudat in primis

Dcum vniuerfo-

rum,tumquemale

dicit dici naiiuita-

tis fua:.

c iluialib.Vzn^tr

fpiritu vindictam a diio confcquntus laudat:& fc de itia

nu pcffimorumcrutumgloriatur.Hocadtno fit mcrito

fedeiusgratia quipaupcrem liberauit, qui no amat diui

tias (uperbi? corruentis,fedhumilitatepaupcrisUberati.

f Maiediiia. In quintomenfc.i. Augufto natuscft Icre-

m as:& codem dcfolatacft ciuitasa Chaldsis & Roma

nis,& cadem die qua natus fuerat,propter hanc mi(i:ria

quampracuidcratdicit: ii4aUdiHadits,&c. Hebrxiquintu

mcnfcm quo ciuitas capta.tcmplumque fubuerfum cft,

natiuitati leremia: fupputant incxtricabilibus argumen

tis,& incredibilibus.Quod fi probare potuerint quo tcfti

monium lob cxponent,nifi & illii die prifigurationem,

& vaticinium futura:fubucrfionis templi autumcnt?

•Je Thco.Qiti vchemcntcr arguuntur folent aftantcs rc-

prehcndere,& manib. reprimerc: quandoqueprcmcntc

dolorc manus coUidcrc Quod accidit prophetx,qui prx

^'J';^^**^ nimio dolorenuUafubfiftente caufa,diem rcdargucbat.

""*"" Q it Clcmens Alcxan. Exccranda dics in qua natus fum

& non

tincret, & ingetib.
myfterijs plcnum,
vbidicit.malcdid'
dics in quo natus
fum, nifietfciret
cfle aliquid inifta
natiuitatc corpo-
reaquod& hmoi
digim malcdicHa

a f Sodoma, acGomorr». . ^^ -

Sit homo ille vtfunt ciuitates quas lubuertitdns,& no pa- 9

1 T Vtpct omneten.pusfitin luftu. fOinnia hyperbolice. jQ

nituit eu. Audiat cla morcm manc 8^vlulatu in tepore mc- 1 1

IDominus. r • \ 1 C -1 •

ridiano,quinon mcmterrecitavulua,vtncretmimmater 12

a T Caulas expunii quaie mortem prztcrat vitf .

meafcpuIchrum,6cYuluaeius conceptus^ternus. tQuare i? °;f""d,";Tur'T

de vulua cgreffus fum :, vt viderem laborem & dolorcm , & quo Mofes tot lui

confumercntur in confufionc dies mei? munduias accufa-

ret.quib. congrim
purificationes confcquenter imponeret.
g MakdiHus yir,&c.Qni putant aTas fuifle in ccElcftib.&
de mcliori in peior^ ftatum prxcipitatas. his & hmoi
vtunturtcftimonijs.quod.f.mcliusfucritincelcftib.qiia
in tcrrcnis commoi:ari,& corpore induiNos vero ^'111 il
lud beati lob, Maledi8a dies tn qna natus jnm,& nox ilU in c,u:
dixtrunt:eccemafcutus,Et, MalediBus Ijomo qui annum lauitpari.
nieo diccns:natus efl tibi puer.HocteRimonmm exponimus,
vt.Cfit mclius non efle qin fupplicijs cik, Vndc, Mors nn
requies e,'t,cui clauftt Oeus viam fuam . Et, Quare data efl tnifc <.
lux?&c.Et,Melius illi erat/tnatur non fuiffet,non cp fit qui na
tus non fuerit, fcdquod melius fit non efle, quam ma!(
cfre.Aliudeft.n.omninonoefl^e; aliudcum fit,ab(qi vll;
intcrmiffione cruciari.ficutraorrcm quictam vita:mi((
rxpr^ferimus.vnde Amosdiem tcnebrarum,dicmaffl
dionis appcUat:Et Iacob,c6 quod vixcrit in laborc & ai
guflia,dics vit£B Cuq paruos & peflimos vocat . Et l'aulus
Vteriperet nos de pnefenti fjeculo nequam.Et,^edimentes tempm iW
quoniamditsrfialifunt.Maledicinsrir,&c. <^ Grcg. ''**

5
4
5

6

Iob.j.a«

NICOLAVS DE L Y R A.
«- X Quia non.t. panam gehennSf qutg *ttrna ejt,pr£ oculis non
habuerunt.
2 Ettu dominc. idefl,angelorum.

Probator iufti.i.ei»f approbator.

Qiii \ides.i.corpus & anima, vel offeBiones et cogttationes.

Videam quqCo-hoc dicit nonfitienspcenamfed Dei iuftitia.

Tibi cnim rcuelaui. non tibi aliqutd manifeftando , quod
ignores,quia hoc eli impoJJibile,fed uuxitium a te poflHlado:& quia
intellexit fe exauditum, ideo inuitat alios ad laudandum Deumfe»
c«ro,«f(ce«j:Cantate.

7 Malcdida dies. Hic lere.querulatur dirigens fermone ad or-
tum fuum:& primo ad tpsjui ortus,di. Malc. A(o»/mm impatien.
tis & defperantis verba,fed in hoc expnmit horroremfenfualitatis
refpeHu mali imminentis,quod tameratio patienter toterabat.ficut
fanaus lob cxemplar patientia dixit: Percat dics in qua natUS
fum,&C.dr fic efl /f»/Mj.Malcdi£ta dics.i.fifequererfenfuatita-
tis horrorem,ternpore natiuitatis mea matedicertm ficiit ettamali-
qui fe intcrficiHnt prahorrore mali prafentis vet imminentis.Tot
etiam hec literaexponi,vtfitverbii leremi-e recitantis vtrbaaduer
fariorum fuorum naiiuitati leremi* maleditentium:fecundd dirigit

verbum

verburn ad pr tnctpia Jui ortus Jcilicetad patrem & mairem,dictn.

8 Maledi(3us vir . £f exponatur dupttciter ficut litera pr^ia

dcns.l^no modo refermdo adJenJuatitatem.Aiio modo ad aduerfa

rios leremi^.

p Sit homo.fcilicet Sodoma & Comorra,& ali£ de quibus h

beturGtn.x^.

io Et non. quia illas non reparauit:&ftc ad modum pcemtent.

fionfe habuit.

1 1 Audiat cl2.i.continui audiat terroremfremitus belli & "^
uerfjriorum.

1 2 Qu i non me./. quia me non interfecit ante natiuitatem.
I } Et VUlua eius. Itaquod nunquatn prQCiffijJcm ad oitum.i
terapatent.Et Ula qu/e dicuntur hicexpartc matris pojfunt expo
dupticiter,ftcut pr^dicia efi parte patrii . Miqui autem verba pr>
diBa lercmia exponunt tanquam diBa ab eo ex Jubita mentis tu
hationt'.fcripfit tamen ea ex detiberatione vt non de veniadrfpt
tnus,fi atiquando ex mtntis turbatione verba indebitaprofcrmi
.yitij vera dicunt,qudd leremias hic loquiiur in perjunapopuli
dejirudlione ciuitatis ftc affiigendi,qu6d matedicit natiuitatiju^
conceptui. Seddu^ expofttionesprime videntur magis rationati
(& magis confou^ oLijS locis ftmitibus facr.Jiriptur.

* Cap.i

M 0 B^.A L 1 T E B^

f % MalediBus vir quiannun. Hic vir cft adulator pcffimus,
qui pcccatu attribuit virtuti , vt homicidium probitati,
& f c de llmiiibus;& inde pater diabolus l;tiiicatur,quia

dc

de pcccato perpctrato,& dc adulationc fcqncti gratul
p i'«/)&w«;///c. Quiaadulatorcit Gchcnnsdjgnus.

11 .>/«{/wf c/<j>»c/n».i.fit incontinuodolorc j

1 2 Uui non mt. Peccatum a vulua intcrficitur,cum£
tc a^um cxtcrior<.m;pcr pGenitcntiam dclctur.

"29

jr Gfcgor.ln pcrfona prophcta;,flu£liiaris humani gcne-
, ris mwabilitas dcfignaiiir. Pcr patrcm iHiiis iftc de quo
nnicimiir nuindus exprimitur. Virouinatiuitatcm po-
ilraanniinciatpatri noflro,antiquushofiiscO, quicum
nosincogitationibusfludtuarc conlidcrar,malorij men
tc"s ad pcrfuafione

leremis. Cap.LXXI.

11

o

Phaflurfi]uiscftA'IcIchia:,noncflcnimidcm ^"^"^"^ ^'

c £a.e..,eir,.q.d.fru(irarcpugnarcvultis,&armabdii
caprxparatisquoru mmcdiavrbc vfumtnihabcbitis
vt armati cfle vidcamini.Non.n.habiicrunt hoftes quos
Y ^ - vincerent,fcd tan-

uortrx dcccptionis
infiigat.Cumq.nos
a^cre infirma con-
ipexcrir,caquafifor
tia faiiorib.cxtoliit: a
Et qiiafi mafculus
narosalloqu!tur,cu b
corruprorcs \'crita-
tis.vclinnoccntix^p
mcndaciu nosexti-
tiflcrgratularur.Pa
tri e.^-go malculum
natudcnunciat,qii
inic nuindo , cum

;\ienipcrrua(erit,fa • c J l — * ^--""^ "u».«ji.jicui-

,lQinnocentisBcor. c cetis Scdechi^: Hascdicit doromusDeus Ifracl-Ecceec^o "^
Sum &?"; ~'^^^ vafa bclli C.U? in manibus veftris funr,& qui-
• ^ bus vos pugnaris aduerfum rege Babyionis & Chald.-Eoc, ^
qui obfidens vos in circumiti murorum,& congrcgabo ^

t ca m mcdio ciuitatis hums , & debcJIabo cVo vos in ma-

nuextcta.&mbrachioforti,&infurore&findignltioneo
&in 1 agradi,&percutiahabitatorcsciuiratishuius. Ho-

C A P.

ErbGquodfiaum eftad Icrcmiama

'^dVoidc".''"' '"'>"°f''""'«' P»"cip"n fcirc quiddominus

domino,quandomifIrad curexSede
cIiias,PhafIur filiu Melchi? &Sopho-
niam filiu Maafla: faccrdotcm, dices;

llain enimciuitas oblcflacr.ir.

— ^ Intcrroga pro nobis dominum quia

Nabuchodonoforrex Babylonispreliatur aducrfumno.,
ii fortc faciat nobifcum dominus fccundum omnia miia

biliaiuaA'recedatanobis;Etdixitlcremiasadcos:Sicdi

.pibctpeccanti acfu
^XTbicnti dicitur:Fe
;i(1[i ficutvir,quid
ilind quam narus
naCcuIus in niudo
iiinciarui?
CAP. XXI.

a Qj^ando wi.

tumquos caperer.
d DaboSedec. Vii~
mu de vniuerfa vr
be prophctatu eft,
nunc proprie Sede
chiae praedicitur &
populo eiusquifu
pcreftpeffi,fami,et
g!adio,9aNabu-
chodonofor capie
dusflt.&interficic
dus cu amicisfu is,
nec vllafperetmi-
fcricordia^cii f^dus
piurio violauerif.
C Inwanu.lnvCiAnM
Nabuchodon. rcg.
Babyl. &inmanu
inimicorijei'.HccE
inLxx.nohabent.
f VonficB.hx-x.nz:
Noparcam nequc
milcrcbor. Sed mc
liuseiuxtaHebrai
cumvtcrudelis,&
inflexibilis fit (ifn-
tcntiarcgisqdni.

V

i.\'oiad.mi,quodin mines& bcf]i'Pi/HliIrMi'«r.Z''''°"°''""'''"T m . tcntiarcgisqdni.

Prheti.s. & maxime d ™ ' 7 ^^^^j-^P^i*^^^"^ «^''gnamorietur.Etpoflhocait g ttadpo.mncns

11 Ezcchicle &Ierc ai^s:Uabo Scdechiarcgeluda&fcruoscius&populucius '° ^^S'^ ^^'' vencranc

Jne tZfi ordo"r e ^ "^"^ ^'i'^' '? ^" ^'^''^'' haca peff c & gladio & fame^ '' ^''''^'''' ' '' ''''

i\ quod inxra hiflo micoru eoiu,& m manu qucrentiu aiam eoru^ pcrcutiet

■iapollcaf)(fiueff , . " INabuchodonolor. ^

uius rcfei t,& econ f cos in oregladij,8<: n5tfleacf,neq; paicet,neq; miferebit.

prophi
terrogarct dfim fu
periora refpondit,
qua: nuciarct rcgi:
Nunchoftaf,vne-
fpondcat populo,
&dafConfilium vt

lerfo. Aliudeff.n. g Etad POUulum h, n^d .7» 7 T^^^^"^^' ""'^^^Dlt. ^dat confilium vt
iilloris,aliudpro. h ^^P^i" ."^^. ^^'""^^^^^■'^•H^cdlCltdommusDeusrEcce t trasfugiat ad Chal
hctiafcribcre.Vn- ^^^'^^^^'^^vobisviam vit^& viammortis.tOni hahiri. i^ dyoscontravolun

t ignorccr.

hctiafcribere.Vn
in pr^fcnti loco

'^'' Mo°'^ !''.''''"' ''^'^^^^^^"^^"^^•■^Qyihabita. '■ , ^

'infia jg.a

• • ^r I *""'"".'^" "^'""5cit.ncapi:u,t3tfviucrequaramor.RU.&f-.&pr c. • ■

'.■dcchias qui cum "^i^»^ 1" vrbefiac,morieturgIadio&fame & pcffe-qni aiit ^"^ Fophctx fuiirepe

Fcr\p(WiQ fiiprir x^ f,-^^r.C. :. _ 1 /^i j i ^ . '. L . t ficulofum nemo

15 dubitat, vndc, &

SficSur 'S^'""' ^"'"' "" '"n^f^gcrit ad Ch,,ld^os qui oblidcnt

•rt,mittcns (cribitur

> nnl'"''"''*^ eo tempore quo obfidiebatur Icrufalem
f poftcanarramrhiftoriafratris eius Io3kim,qui ante

TkTT' ^ ^^?^'"''''^'^^. r^^honis quifuit filtus
oiKmi , dcquiDus diciturin fequentibus.

y"#r/:.e^c.Suprapontifex Phailur fiue Phafcor qui

pcrcufi^t

NICOLAVS DE LYRA?
r-rr,- C A P. X X L

ytrbu quod.fcc. Hn lcrmias pujl ilhum pbimuriam n
^ J^JT''^'"\" P'"P'''"~^=l^^ dluiduur in d-^as parus,quia pnmb
■l^miturpropbetia.fuumld quantum adpatre oHenditur implta.
'p.i-maadhuc diuiditur iti duas.quiaprirnoprophetatcdtra
mtatorts JeniJaWgeneraitter.jecutitio covtra maions fpecialtter
ip.l.inmain duas.quia prt»w pomt„r Seda hi.e rtm petitio.fe
"v C-'^*'' ^!ff"K'/''. F.t dicit. Circa pyimumdkHur.

uZn. ~ orrf;«f tp:s,quia leq.c.& phribtis alijs fcribunttir

vT.n '"''7!'^;""'« SedcchiasfuerucfaBa, vt v,dchiturir.f.
l naimr ix\mAc.Ex Im patct,q„od ifierft alius ab Hlo Thaf

■r,^mponnur capuulo pr^ceden. qnta ille dii nur fXius Emmcr.

t!!^?^^°^'^^' ^"<"'/irf/we e^a«?;-yZ/^ pofui recurreruntad
lZlk-7' ""' '^^ternpferant prophetiam.ficut dcminuspre

'^^natfibtftpra cap. i j. Conuertcntur ipfi ad te,&c.

Tccceo ^ P.°P"luni.OVc.t ;?./«,;.)» dicit.
___^^^^^^unflrumetabrlUca,quia modo loquendi Ihbrai

,. , mortem fibi imptc

catu r, dicens: Maledicia dies in qua natusjum. .j,-'

h tuergo do. Sunt qui hunc locij f^m tropologia fic expo 1'°^'
n unt:Mcliusefi fe traderc fecularibus difciplinis , maxi-
mephilolophicjs,g in ccckfia illapcrmanerejn qua fa*
mes iit lcrmonis Dei , & omnis pbpulus hxreticoru i^la-

dio

l li S r^''^S"^^'^o§''^S^'io '"^lo' " q cft ciuitas dia-
i>u,ucutconsicgatio bonoru cfl ciuitas DcUiii vcro g

co irfinmc,.ta(ua,siib,tar:is dicmcureiusvaj.t.&-(itcit.

6 Con ucrtam ././« nocumeriiu vcfiiu , cr /.>(;c e«; w quo i lud ti
remtni,mq:,antumpotutrunt , CbaUanfuerunt eis mavis durii^
liifm jiawfcatur pir hoc quodjequitur:

7 Et Cor)e,Tcz3bo cz.idtP.,ir,!irt-mentabelUi;a .

^ l" T?*^ 1° ^'"^f3./rfr//, /;? nccumemumtiusmcdo diao
9 Er dcbclla,iA-<7«o;;«f.r,.y;<^<i 'K'-'b'-chcddnoJ'orwndeb'el,'auit
Juoucs vntute propria,Jed ctiuina : quia in hoc erat iu[lrun,entum
TXi^icut Jlthiui rcx Burmortm dixitfantio Lupo Trecenft, fe efTe
fiagcllum Dei.C^tera patent rfque ibi.

1 o Et poff. quia capta ciuitaic fiigit,cum viris hellatoribus : fcd
captusjuit a C haldps cu injtquciibus , & ad rt^cBaiyloms addtt
chs,q w , ojpcclu eiHs intof citfilios cius & nobih s et poji hec i n
exoculaiu duxit m Babylmwcaptiuu^.Tieg.vl.C^ z.Tar.,.vlt.idio
wfine cocluditt,r:Et nonfitcktur ncqucparcet,neque mijerebiiur.
l I ht popii.Hic corfiqucr.tcr Jcrem.dat conJtUum:& pyimo om
tiibus ge,:e.aliter,diicrs: 12 Qui habl. cortinuando rcbclLcnc
contrangem Babylonts. x^ Moricturg!ad.o«/4 alicmifuerut
cccifr^Tahc^m jame confi<mpti,cr aliquico, ruptione aeris mortut.
14 Qu i au tem . de ciuitjte voluntarii:'.
I •) Et transfu.ad Chald./r eis rcddendo.

uafionis._t^r/..cx dcfeaulacrxerSditionis. fEtpel.
ptaux cxepl, ficanonis f uperiorum qua: moraliter corrQ-
pit multitudinem /iibditorum.
14 ^i mem. de ciuitatc diaboli pcr vcram poenitcntia.

73

I

Glof.ord. &c Nicolai de Ly r a

^a luii^otcm.. Inhoclococlcmcntpncickuionaratur

r.a/«n^.-c.^Nuncprouocat cos ad lahucm utn vr^. c
Ltcntia. nonqj ignorct vrbccflccapicnda, cdhbcrum
homjnisdcmoltrat

fam.Aquilaeprimacditio.rolidi.SccuilaTyru.Sor.n.fi-D
ucSiir hngua Hcbra:iTyru,5c fihce & coartatamlonar.
d /■iinabc>l-p(K(i"nc^. quiapiccatisahjsadiunxcruntpcc
cata qurc pcrpctrantnrpcr c6lihi"i,non tS prauefaifVadns
qua (luJia prauitatisjinlcquitur. In taais' n.&pcinfirmi

tatc,la;pcnc;^h5ca

arbitriu,vtpropria
vohmtatc vidcatur
lubirc pcriculum.
Qfio S.iluator fcic
bat populii nc2;atii-
rfi.&fccrucitigcn-
di1,&hocfacpcapo
flohsdixcrat,&ni- a
hilominus ad poeni
tcntiam commoue

., D.ccs qai (up» populo.1 K.gi?domai hoc p.opric pntd.c.ur.pro cuius culpa mM..ue c.u.u. obhac-
•^° ur T^nV..n^ic,ncndc.%rtorc,n 8cdc.,,e,,..an,dnm.n. co,.f.qu..u,.

domuirccis Iuda:Audite vcrbu domini domusDauid: Horc

UUii.iu'' jj a«lnlucciult,.ii: rPauptrrm.

dicitdnsrf ludicatcmaneiudicium , & eruite vioppreflum 4

atOiuitit.

tinfr.j.<.a

.fpetrae eSp.
4 defcendet
coocra aos.

vos,viuer,& crir ci animafua qu.-.f. fpolium. Pofi.i.n.facicm ; '^^^l^l^^
mca(upcrciuitatcm hancm malum,&: non in bonu,aitcJo- jntcntione pccca-
minusfln manu rc£;is Babylonis dabif^&fcxurei eam igni.Et 3 tm.vndc -. tnnca.

nilima.iii *"-*»« j5 / . ^ „r„.uiuscuiDam»xi.ueciuii*.obJWe- tbcdtapiHdenut wn

jf'i't.\vi pcriicrfi c6
rilh) cathcdra fc-
dct,qiutaiuaini-
quitatis cUtionc
attohtur,vtimp!c
re mahun ctiam
pcrconhlia conc-

, f. . ''": a 1- lur . Mamsdchiv

tio fuoaccidcret cis ^j^ mca,5c fucccndatur ,6^ no fit qui extmguat ,pptcr mali- , ^^^^ jn^.^ ^ (>^,^,^.

b mtftudiorumvcllrorum.Eccecgoadtehabitatiicemvallistf fc&fcicntcrpcc-
"3"tis. D tiaT"uuiuiuiiiv •, 1 ° ;„„, r»,„- ,-liriMc rrnic? caiumcommitt!t,

b £«*e?«.Loquiturc ^foljds atquecampcftiis, aitdommus. Qui dicitis , quis /^ ^,>^,iii j

contra Icrufalem q ' ^ '^'^-g°-''-V''"T'"'""' /i Tr'^r ^. » 9 rantcr.^
tpcrcutict nos,& quis ingredicr domos nollras? Et vifitabo ^^ [^^^J^^;- «

fuDcrvos iuxta frudum Ihidiorum vcllrorii,dicit dommus, 1 1 e m lal. Icmu; -n
^ „E->.N-Bain'.,n,us ^, , ,. ... 1 2 & adiaccnf cm re-

^^rurccnda'ii^ icnem in faltu eius, & deuorabit omnia in cir 1 3 ^rioncm (qua: fru-

WV1U.I.V. o difcrasarboresbo

• Q uon accim» pcfonam .n ,udic,o: . bfQJi hoc fcccTi.is..fc...5 furor,5 raci
ICntiam C01II11...UC ,<i.,>o. acp. p „„„i„u„i„in vob,»ma.cr,a,nc,,..,n conluma..

bat, vt quidquid po j manutcalumniatis, nc forte egrcdiatur vt ignis mdigna-
ftca fuftmcrcnt , vi- =1"'" '" ^" "°" ^'^'l'"'-

•fopprimCti». non duntiacommi

foperuffl.

oblcfiacft.Velficut

Tyrus mari ita Ba d
byloniocingic exer
citu,& euadere non
potefl.Velquafipc c
traduriflimafe in-

cumitueias.

rnitudine muro-

B expugnabilem , &
robuftamputat,profohditate, & ma

rum. . ,, o

c iub"jtricem ra/.Lxx.Qu?habitas m vallc Sor atque ca

pcftri.Pro quo Symmachus.petram.Theodono opprci-

N I C OL AVS DE LYRA.

1 Y'\ucx.'j»i^recipientturnfiluavtta.

2 ^.Tkd.n.d.fufficiat d V:tajuafaUarr.C^tcrapatemv(queibi.

3 Etdomui xc.vbidatconfdiumdm'nrcf'aip-nj>litrrd.

4 ludi.ma. cderitertxcquminicjymfiu ,fl r,o di\ierendo [>l> fa-
uorr vdpotetui parlii iniuJl.e,ideoJubditu;:Etcn\d.\-l.opfrcl..

5 ?ropt.m:i.(\n.TeccabantenimcXierMfcteniia.

6 Ecccaro ■idtc.fcilicetydefiruendam. ' _

7 Habitatriccm val.i.ac/ te Genttm ludMcam cjux babit^s in le
• rulalen.-n,.^ dmtur hic v<rllis foUda & fatf^-Hns, (^'Jia f>artm. crat

norum opcnim
nonhabebat,& idco inccndio disna^quampulchrevil
lcaicampdlrcm appc.lar, quafi pcruiamhoftibus ,r, r
montem cxcelfum,qui difticile a(ccndatur.Vndc 1:.,.. -
Fifiovdlis tiion.

MOi\./i Ll i tK.

1 iihiM. pcr gratiam.

a
C

CAP. XXII.

H^/ec dt. Hic fer
modni fadus
cft ad proplieta,an
tequa Scdcchias ad
cumiferit nuntios,
vcl poftquapracce-
pitnuntiisquid an-
nuciaret rcgi. w<«< d.
Piccipitur Icremie,
Vtnonpernuncios,
fcdpcr feipfum lo-
Et ad-

fita in vaUe,& partim in monte» & erat claufa tribus mm ;s.
8 Qui dicitis. confidcces clefortitt<dine,&pli<ralitute mnrmrn;
St d tjma hoc: nihU valet contru dominum,'deofuhditur.
p Et vifita (uper vos. fcilitet ad malnm veflrum.

10 \v\xt7t{m.id€li.,opiiS. . „. .

1 1 Studiorum Ve.7«w//««/'o/f €5r/«cnfcr operati eilis malum.

1 2 Et luC.ig.in.?.<^owJO faltus Libant , quam xd'jicam Salomoi.
ad rep^n^-vdim anna tS q i£cunque pretiofa,

1 3 Et deuo ijuia ^abu^^ardan incendit domum rcgis &dorm
dommt & donios lerufalem ^.'{eg.vlt.

~~z jit erit cT.iTraptum demanibus inimicorunTjdcorum

ligat epifcopi, prael
bvtcri, diaconi:!?
oisordoecclcfiafti
cus.Quod fifcccr

CAP. XXH. ^

Vf^^y^c dicit dominus : Defcende in domum

ieaisluda,&loquerisibivcrbuhoc,& r^,uw

^^o^ ,' ,J 1 I ,J. ^ 2 prxcepta Dci & ir

dices: Audiverbumdominircxluda,q ^ iioccntelanguinci

fcdes fupcr ibhum Dauid, tu &c ferui non fuderint, lca

tui)^ populus tuus,C|Ui ingrcdiminiper

portas iftas . Hacc dicitdominus: Faci- 4
teiuditium,dciuiluia,&: hbeiatcvioppreflumdemanu 5

hzatcsminimos,
pcrcuticntcscoici
tias fingulorfijOb
ncat propria digi
tatc,ahoqui rcil,y
fiain Iblitu'

quaturrcgi. . ,0.

ucrtcnda diuina iapicntia,per nunciosiubct tnftianun-
tiari , per ipfum pvophctam non tnftia: lcd quid racers
dcbcatjVtimpcndcntem, fcihcct, fugiatDciicntenuam.
b FjtMfiWaiw.QuidquidrcgiKdomuidiaumeft: intcl-

■NICOLAVS DE LYRA.
G A P. XXII.

" Acc di.H/c lcrcmiasprophetat contra malorcs fpetialiter,
^J.(S pfif*o cotra regcs, lecHdd cotra pjeudo prophetas & f^cer^
duts c.fcq.Vrma in duas, quia primo prophetat cotra domurcgia
ingcncralijrcudo cotra aliquos rcgrs in fpetijliJbi.^tioVltc flcre.

H;

cccic

nc.In^^rcdiuntur autde gcncrcDauid perportas Icrui
le ^' it-dcnthipcr thronucaisqunnterprctat nunu (<■
tis &afccdut currus & cquos qn refrenant & luas & !
piili perturbationes & in ecclcfia copofitoicedutgra.

Cucaprimumdicitdertiandatodomini. 2 Audivcr. N««/ '
aure corporis,fedetidmentis,&cu ejfccluoptris. 5 RcX U-y
ficut tu esfucceffor Dauid in honore, iia dcbes effe in valori.

4 Facit iud./«f^/rw enim eUferiteHtiaiujia:iudicium veroe:
quutio dtius iu^iitiie^quj! debet o lerif v fie. i,ide.f.hditur.

5 Et hbc.&C.& adue. per hocihnt,ic,i^ :bi i^ibant talia iM

M O l{ .A L I T E f{ .
1 mcdi.Hic leremias prophetatcontra mala rcj^ni Ind?
gencrahtcr,& cotra quatuor malos rcgcs fpcciahtcr.Mo
ralitcr aiit per rc^num luda, rcgnu ccclcfia; fignatur, co
g> Iudaconfitens"fiuelaudansintcrpretatur Adlaudem
vcro Dei,& fuae bonitatis cofcflitone , ccclcfix rcgnii de-
putatur,fcdtii mahtia niiultotiimuhumdeturpat,& im
pcdit laudc bonoru Per quatuor vero icges malos.qua-
tuormalarcgnu ccchdcpiauaniia fignantur.l cupiditas
cffrenata,fubiimitasinflata,c»rnaHta.s'afic<ftata,&crudc-
litas agsrauata.Priraa facit dignitates ccclcfiafticas,prae-

hcnda.s,& bcncfitia alia,fimoniaccc6ferri.Sccudufar-
ha,cquos,& alia huiufinodi exccfiriuenimisampHar
Ternii facu ncpotulos, & alios^ppJnquosdebomsci .
indeccntcr fublimari. Qiiariu vcrofacitpauperesbo >
fibi dcbitisdefraud.\ri:& hoc maludedicin dienotaii
tcr aumiicntatur.Bcin.ad HcmiciJ archicpilcopu^ci -
ncnlchi.Clamant famclici c6querutur,& dicunt,Ui<:-
p6tificcs,!n fraeno quid facir auru?quid proiunt tot n -
tatoria,aut appefain perticishutplicatainmaticis,ncp
famc & frigore labor?.ntibus< Noftrum eft quodcn
ditis,nobis crudclitcr fubtrahitur qd inaniter cxpca »

I

^35

leremia: Cap. XXII.

M a si en/w. AIIcg.Quidquid ad domum r^iam,& vrbem
mctropolim prophctatur,ad ordincm eccleflaliicum, &
principesecclcfiarum refcramus qui fcfe fuperbia:,& di
uiti)S)& lafciuix tradiderunt.Nec flatim libcrantur.quia
dcdomoregia funtquomodoqui deftirpe rcgia Dauid
fucrunt,quiplacue

runtdominOpaUCi afHi6c!liasoppri«unmrapoteBHbu,. „, „„...„.„.„ cr.p,at«, w<i r«p«!,mini,b,m.

«««inuenti funt^vtipfc calumniatoriSj & aducna&pupillum & vidua nolite tco-

■'P^' Dauid,EzCChiaZ JO «THom.cidas eDim & facnlcgos 8c venenarios punire^non eft cffiif.o nnguinis. (<d niinittcti.im legi.

fias . Magna autcm tnltaie, ncq; opprimatis inique , & languine innocen tcm ]
?"x Srvnt a "' ^ff^^d^^i^ in ^oc« ifto- Si.n.facientcs fcceriris vcrbum

ra^Dc?prSrciu;? iftud,uigrec!icn^pcr portas domus hums rcgcs fedcntes de ^
gcncre Dauid luper thronu eius, ic afcendentcs currus , &

. , ^T^U^ontamdominieritaudei af.,qujra ve(lta;voiuntat;s.

cquos ipii & lcrui & populus eoru. Quod fi non audieriris ,

a^^uia nonh bui ' 3

Verta h?c in memetipfb iuraui , dicit dns,quia in folitudi- 4
neeritdomush^c. Quiah?cdicitdiisfuperdomumrceis J

_,_,, ... T-l . »lEgo.nonre<B.iby)on.s ^

Iuda:(aaiaad tu mihi caput Libani. Si non pofuero te f^li- 7
tudinem,vrbesinhabitabilcs,&tfand:ificabofuperteinter ^

aTNabiuhodon^oar.quifcntcntiam exequitut. bTPotentcs Scptincipcf ciu tjtls ^

ficience virum & arma eius,&tfuccidet cledtas cedros tuas

a?Omniafonfumetfljmmavotax. TOmnibusHcletis.

&prajciDitabuc in igne, & pcrtranfibuntGentcs mult? p
ciuitate hanc, & dicet vnufquifquc proximo fiio: t Quarc

r • j . r • • • /^*"'''"'- Tlnterrogati.

tecitdom]nuslicciuitatihuicgrandi?Etrc(pondcbunt,c6
quod dcreliquerintpavau domini Dei fui, & adorauerinc

TPto Deo veto

734

b

raDciprouocauit.

- ) Gj/W.Quaeftin

" limidiatribu Ma-
lalTetransIordane,
a quo monte La-
lam fugientcmla
obcofcquutuseft,
aumulusteftimo
ijdift*eilc6cpibi

.jbo. icob & Laba iura *■
crfit in accrnu la
Bjdib.pgrcgaiu.Eft

eiK.htecaput velprin
pium Libani mo
scxcelfi,qui vni-
erfisccdris confi-
iseft. vnde: com-
ouebit domin^ cedros
bani,Sc Vidiimpiu
pet ex»ltatHm et ele.
ce.WEt in Zacha

c si mnpofucrn.Commmitm domul regi«, & vrbi leru- D
laJem,& tempIo,quod vocatcaputLibani,qu6drcdiee
dum fit m fohtudincm cu vniuerfis vrbibusfuis Audiai
h«c noUrx vrbis domus regia, & principcseius, & ccdri
qu? vfque ad c^lum eleuantur,& fuperbiam loqnuntur:
kriT ci • . , Quisnosvidebit*

bTNo,,fo,umer,p.at,s,^dn„p«!aminiab,m.. ^^^j ^-^. ^J^^

dominiconfumcn-
tur finoluerintac-
quicfcere pr^ceptis
illius. Aliaeftautc
fandificatio intcr-
fcdoris &armor5
cius.aliafacerdotu,
& corum qui mini
ftrant domino.
d T^iplne fiere mr»
tuum,&c. Hicrony-
mus. Mihipropric
dici videtur dcSe-
dechia de quo & p-
fentis,& pr^teriti ca
pituliprophetiaeft,
in quo vere rcgnu

10 finitumeft,fubquoE

1 1 & vrbs capta eft, &
ipfe in Babylonem

12 dudusmortuuscft.
15 IfteefiSdIum,idcft,
14 confummatio , at- Dc«M;».d
i; que completio,fi-

lius lofix rcx luda

quircgnauitprolo
fiai

'f.D.htinz<acha- . T-w ' T ^.r ■ ■ . . ? £,""-"k'"-"

]y.AfmLibanepor ^ DeosaIienos,&:fcruierint eis. NoIiceflcremortuum,ne- < fiapatre fuo.iccho-

istuas, &comedati-

pscedmtuas.Qmsergo ad domum regiam loqiiebarur,

|:r metaphoraloquitur ad teraplu,fiue ad domu rcgia,

ood ipfi fit fcilicetin excelfo,fiue quod de templo om-

lurapeccatoruniremediapctantur.vnde: ^uncjiudreji-
! nou eji iii Calaad, aitt medtcus non eji ihi ?

Theodor. Icrufalem vocat Libanum,Galaad autcm,
:3latia rcgia qux in ca funt. Eft porro locus in Libano q

filius , fcd nepos lo-
lix ftlius loajcim.vtaprincipiohuiusvifionisquando
mifit ad leremiam Sedechias Phafiiir filium MeIchi£B,&
Sophoniam filium Maafiae Sacerdotem , vfquead iflud
capitulumomniadcSedcchiaintelligamus.
* Idcrn.NL-quaquamigiturgcntilis plagenduseftatquc
ludxus, quiinecdefianon fuerunt, &femcl.mortui

innmmafi.r V(\H^-.U^r..i- \ A • T^ fimt ; doquibusSaluator ait. Difmttemortuusfepelmmor.

m?S t V.,;, V " ^'''** ^"^ pcrtinct ad tcr- tuosfuos: lcd eos plange qui per fcelera atque peccata ajrc

iLib „0 5 ^at?cFn^a^?°r "'''""' '', ^"?^^ ^^""^"^ ^^ '''^'^''^ "°1"»^ '^ "«^ rc2crtrdamna%!
'. Liijano.coparata cllc palauarcgia, proptcr admifiam nc vitiorum.

icisimpietatem. ^zM F

NICOLAVS DELYRA.

1 Sicnim fzcientcs.fcilicet,iuniiiamexeaHendo,&imuni.

t.m diclmando .

2 Ingredicntur pcr ponas.Kperfeuerabm in honoreregio.

jQuod non iad.Jcilicetdimiitendoiunniam, & profequen-

ainivSHtiam. ^

A Inmcmetipfo iuraui. Hcmincsenimpermaiorcmjuiiu-

fnMHeb.r^.cap.Deus auttm non habetmaioretnfe.ideoperje-
ntipfm mrauit, ^ ■*

5 Quia in folitudinem . /. domus regia:ad illam enim vene-

n Ier(mias,vt patet in principio huius capituli.

Oalaad tu vtxlhi.Galaad cjl mcnticulus in fummitate montis

Lam extHens, & J,c ad modum capitis ihidcmft habens:& per

th wteUignur dumus regia, ydfolium per tnodumcapiiisfiha-

t»s ad alias regnipancs, & non accipitur hU Calaadpro tlU ter

^-'luxelir^hralordanem.

l ^ "0".Pofucro.£f fubinteUigitur,non credatur mihi.
. yo" inhabitabilcs . Hoc enim impleuit Deus pcr Chal-
■>!,lerufaUn, ( qux erat caput regni )fuccendentes, & -prbes in

^ •>m!tu dejiruentes. ' ^ ^^ >

'11 ^' ^^n^ificabo.Hfim dicunt:Et pr^paraho,verhum enlm
J mm hic pofithm efi ^quiuocum adjanaijicare, & praparu-
'f , , '7'» *"■'''"""■ rneru.s hic dKcve, quia Ch ddxi c,ui hoc
tiZ^ "''"/''«'««;«w//,/fd inftdcks: Tamenfuwdum uanfla.
lcr^u""" '"ir«'"«^" ['^riHi vetfana>ficaii,nonformaliter,
i'- f// /S''*'''""''''^''''"''''" '''"'^ '"(i'"menta diuin^ lufini^:,

lal^T^^^'^^^'^"^ '''^^^^■idiUhald^osad interficicndumpa
"'^'^^armaeoruw. ^

L!5w1'^'^!"^^"^ ^''-'^^^ • '•?'''■««>« & nobitrsqui vocmtur

■^r/Hiie Lib^ni^m quo crejamt^dri.

^ 12 Et

12 Etprxcipitabuntinignem,&c. QuiaChald^iifuccende'
runt cinUatem.

1 i Et pcrtranfibunt gentes. ToH deslruBionem ciuitatis.
14 Etdicetvnufquifqueproxi. ^dmirans deciuitatistam
fortis dejiruciiune.

1 y Et refpondebunt..>if««^«c«f« hoc vinuti & iujiiti<e diui-
nx propter peccaium idololatriiC.

16 Noliflerc. Hic confeqttenter leremias prophetat contra di-
quos regesin fpeciali.^dcuius intelkBmnjciendum^quod mortuo
lojiarege ludie,fucctffit ei filius eius loachaT^que rex.Aegypti cepit
& viiiiu duxit in ^egyptuj^i & mortuusefi, &fubfiituitrex
.Aegyptifratreeius Eliachiri^^vertit nome eius inloachim fcri
ptumper,m.infine.iitj.Fjg.xxiij'Contra ifiit venit l^abuchodonc-
for,curn cxercitibusfuis,& fecit eu ftbi tributarium tribus annis:
iluartoveroannopercipiens eius rebcUionein fauorem regis.Ae-
gypti quifecerat cti regem,fecit cum capi,& interfeBum cxtra por
tas Itrufalem inhumatuproijci ,confiituens pro eo eiusfiliu loachin.
fcriptum per,n,in fine:fedpofi tres menfes cogitans,^ non fideliter
ei fcruiret pro interfeclione patris ta vili vcnit ccntra eu,qm confi-
iio leremix tradidit fe rtgi B.ibylonis, a quo cu matrefua & mul-
tis nobiUbus regni ludte diiBus eft in Babylonem , vbifuit vfq; ad
dic murtts fua:f^ loco eius confiituit rtgv Sedechia eius patruu & '
filium lofia: qui pofiea rebcUans regi Babylonis captus i Chalddis
exoculatus fi,.it,& in Babylone duilus iiij. I{eg. vU. Igitur de ifiis
quatuor Ivquitur hic lereniias.& primo de loachaz^^fecundo de Se-
deLhia,ibi:V\:in2^\\.e.tertio de loachimfilio lofia ibnVxquixdi
{it:it.quart6 dc ]:uichin nepute Iofte,ibr.V'mo ego. Ci>ca primii
dicit Itremias: Nolitc flerc. i. loachaT^filtum tofif mortuum ht
oiegypto.vt diili-imeji q.i.mors eius non cfi ficlamevtahiUs vobis
ficut aliorum trium fequentium , quiarex ^egyptinonlegitur a-
Uud malum fecijjc populo lud* nifi quott duxiteum vinclnm , C^
impofMt regno lud^ tributum . peiora autem fatis contigerunt itt
temporibus aliorum,vt videbitur. J

* 1 Plansjl. ■

73^

Glof. od. & Nicolai de Ly ra

71^

c Vnn planget tum. Hicronymus.QiLod dc Hcbrio pofui t
inus.X'^nplanget 'um:v^ frater,& vx fo.in Lxx.nonhibc-
tiir, propriequc dicitur contra loakiin rege Iuda:& apc-
rirur quod intcr fratrescrat ambiguum , vt no fit fcrmo
dc loachaz vel dc Scdcchia, fed proprie dc loakim , quc

interfcdCid latrun

if Tf» filin» lofii.vel ptopni Sedechiim.

«a ^iJ.^«>>f.Tonasrexiuftustrcsfilioshabu.r, loachaa
^A & Ioakim.& Scdcchiam. rrimum I^hamo Nechao ta.

4.Rcg.,, g duxit in Acgyptum,& ibi "^««""^,^"/*.^"^f, "^X
Ui cius loakim,quo mortuo rcgnau.t fihuscius iccno.
nias,^ui a Nabuchodonofor cu matrc & prmop.bus m

captiuitatC duftus ,,.,-.. — ,...,-.-

efl : <P quo patruus ^ .^ r ^- fl^^^ pj -gjtc c,5m qui cgrcditur, quia

P»t/lc Ln rcWccur vltra,ncc vidcb.c tcrra natmitati, fua. : cjuia
rufalc duaus cfl in a , . -^ ^jominus ad Scllum filiu lolix regis luda, qui re^
SL?f"?: gnauitprolofia pattcfuo.quicgtciru.cftdcloco illo. No
Hcbrxiputan<hoc feucttctut hucatnplius, fcd in loco ad quc tranftuli euin.
"■"f „"rcsE b ibi mot.ctut,&tcrramift«^^non vMcbu ampl.us.V.-equ.

SgS^lS .d&^SininiSt&aculaiuan^in^

fr= —I ™;4 iudit;^rA=&i^^^^^^^^ ^i- ^

quod in cis rcgnu
luda finitum fit.
Thcodorct. Scl

(it grau*.

culisChaldsorum
& Syri^ Ammoni-
tarum & Moabita
rum Hebreanarat
hiftoria.VndciMa,
lachim mortuus ,'
fcribitur , & fcpul-
tustacctur.Inlibro
dicrum lcgimusca
tcnis vinclum,&in
Babyloncm duflu,
ncc vUraaliquidrc
fcrturdcoeo. Da-
dusdNabuchodo-

t &eit exein- lum non vt quida

_ putantcftloakim,
^fcdcftloachaz Hic

,fPutan»feinpe.i.«uumrejn.tifum. t - o , wlu,, a x,aui.^..vjuu-

nonrcddccei qui dicit:xdificabo mihi domum lata & cce- 6 nolor vmculatus.

,°"„:nmhaSlm^petpe.uam,d,fi^ M Vide,ut.n.h=bc..d,Hca,ion.puUhet,.m.. 7 fed Ctiam Ul Via pa

«o.^,TuT->rrinA OnitaDcrit fibi fcncftra.sS^facitlaqucaria 8 cem fub tnbutoft

"''^.tSii;?" K^^^^ ,H.,eJno„r,.na„tinpV- Cit,fcd poftca rcbel

cnim rcgnauit loco
Iofizpatrisfui:hfic

ccdtinr^inertdi fvnS. Nunquid tcgna^bis, quoniam 9 lauh.tandcm la,*

1 mi

cedrino

aoi

t&tanc

Iofi.patrislui:huc ^--b ecc^a .n.pctu„. a,rtucn.e.,^^,n^~.^^^-^ u vn^Sepultiuaaf

irc«tediNcchaocaptiuum tconfersteccMio?Pater tuusnunquidnocomedit&bibit ^^ ^ Theodor.PatP

nTxdlfi abdUXit in Aegyp- ,.Q^Nonfupc.biu.,deabund,m^.ideo.aminpt.a.,t.quaminfu,u;obcne^^^^^^^^ j^ Scllum nod

tum. Nam loak.m ^ fccit iuditium & iuftitiam,ttunc cum benc crat ei? ludl- ^^ loakim.Dixit.n

occilus eft in leru- ,fFa«pctis&egcn.,veifu..pnu.^ 15 deillo tcrramhai

falcm , quod & hic ^^^^^ ^^^{-^^ pauperis,& cgcni in bonum luum . Nuquid ^^n vidcbit : fed ii

,,.*•• a«Oioach.m,c'>tpo.is Sf ii.ii.iJ;. , x »_-r„._ -••_

x>phcta nos docct.

b y^e qni a:d:.&( . loa

kim fiUo lofiae.que
fnbftituitPharaoj)
loachaz fratrc fuo.

tHxcbonahabui." ' . ... a,0.oach.m,c.tpo.is *.^a,.u.,. ,g trafmigratiOnCIIW

notide6quiaco2nouitme,dicitdorainus?Tuiverooculi, ,7 ricmr.Dchocvm

aTktalicnadiripias. , ,o ' '• " T J J ^ O , ^ * prOIlClCtUr CXtrj

& cor ad auaritiam,8^adfanguine mnocentetundendu,& ,9 portam,inftarma
T-cct. i,„,^.^3„„,3. adtcalumnia&adtcurfummaliopcris Propterea h^c di- - ^-^^^f^^>^l
Ce.r.rai}npic&crudelitcr dtdfisadloachimfiliumlofi^ rege Iuda:Nonplangcnteu ^ '^^^^J^ docentK
tcontritioBcrcgnauitquemor- 1 ^ • j • » d .^/(en«/c Pcrmc

fidcndu heu. tuum non fepuUii -j-y^ frater & vx foror: n5tconcrepabut ei, v? domm? cc v? ^ taphoram' Libani
narrathiftona,cu „ i.i„r,puu„,ibem.s8cab.u,busiacerabi,ur.h,ce.tenimaf,„ifr.ui-Mta. ^ nQ 2I & Bafan rcc^ionis

aUos reges & mor- tinclvt? .Sepultuia afini {epehetur^tputrcfadius & proiedr ^^ ^ niontium trar i«i

ferTt huncSro- ^ ^xtra porcas lcrulale. Alccnde Libanu & clama, in Balan da lordanc ad lerufi -
n.iai.iiu.i..auipiw [; Ic prophctat, qut '^-

& noSuTtum^dcquodicemusinpofterioribus . fruftra in Acgyptijs Hcconfifa. Vel ad loakim quitm

* Thcodor. Ccdrum vocauit lofiam.cm conftanserat rcgnabat, & ab Acgyptijs rcx conftitutustuerat quc
rcgnum.Rcprehcndit autcm SclUim,qui & loachaz no-
minatur,e6quodCedriquidcmaltitudinemimitabatur

at no zmulabatur incorruptioncm ipfius, fcd de rcgno
"■ faftuofc gloriabamr.

C T^OB

fruftra abcis fpcrctauxilium : ipficnim arcgc Babyb
nio captiuatifunt. Hierony.Qiiod nosdiciinus.adtra
fcijtesclama, vt& in Hcbi'a:o lcriptij eft,NcabalimLj
&Thcodo.vertcrunttransmarc.Symmachusdec6t

^ vt figni- f

NICOLAVS DE LYRA.
I Piangi. Hic confequenter loquitur de Sedecbia , qui inttr iflos

* vltimo regr.a'dt:non emminfcribendo tenet ordinem temporis,vt
diCia eH cap.prxcedenti.Dicit ergo : PlangitC cum qui (^rcdi.
i.egredtetur . Loquitur.v.dt: futuroptr modum prxftutis de Sedt'
chia,qui exoculatus du£ius fwtpojica in Bahylonem.ibiq; mortuus,
& t?porefu4 captioms fuit teplurn^mbusiii & ciuitas.& popu-
luspartim ncdfuset partim captiums,q erat occafto magni l"ii'.
7, Quia hic dicit./.dd Sedechiam,quiHominaturSellum.'}.Va
raUij. vt dittum fuit ibideWyqui rcgnauit pro Jofia patre juo, non
immediatcjed in quarto loco : quia ante eum regnauerunt duofra-
tresfui & eius nepos,vt diSlum cfi.

3 Qui cgrefius. Loquiturde futuroper modum pr,etcriti fro-
pter ctrtitudir.cnt propheii^.Cjitera patent,

4 Vx qui Jtdificat domum.H.c loquiturdc loachimfilio Jo
fi.ffCuius p'imd defiribttrnaUtiam . feiundb dehttam pcenam, ibi^
Propterea. Circapritnu diiii: Vac qui a:dificat domum fua

* in iniufti. Lrat enim iile loachim cupidus & fuptrhus . prvpicr
quod adtaciendumf1bi.4td1fi1.ia exccffiua in magniiudine & curioft
tate rapkbai bcna aliena.

5 Amicum fuum oprimct. i.finecaufa legitima .&ftfi'
liebathnc I achim amicis,m.dto fortius alijs.

6 Qn\6\c\X3CjA\^.l.cxcef]iuaminaltitMdine.

7 Et coenacula.'./o/<jrij;;« quo notatur cxctffus in latitudine.

8 Et facit laquearia.C^/it efi exccfius in muteria .

9 Pingltquc In qw notatm excefjus in curiofttate .

10 Nunquid rcgm fcilicet,perfeueranter.

1 1 Quouiam confers J.te eleuas vitra dcbitum.yel confers te

tedrot

cedro,tdeli,S^lcmonipitentfk7no ad (dific.vidum .

1 2 Patcr tuus Jdlicet,Iofias.quifuit deuotus &fmHus .

1 3 Nunquid non comcdir. idcfi,pacificd vixit.

14 Et fccit.(;.d.tAr)Mf« fjpero poiuijse aliter fetiffe.Idco ftqt ■
I ) Nu nqu id non idco.jupple vixit bcui & infih.

16 Quia cognouit me.quaji dicat sic.

17 Tui Vcr6ocu.& cor.& idco degeneras a patre.

18 Et ad fanguinc m innoccn. .Adhoc enim quod bona in •
centumfibt aiqti) ertt,crimtn dignum morte eis impombat .

19 Et ad Curlum. Cupiditas.n.impellit ad omvia malj, prof '
quod dictt ^pofi.']. Tim.v).b.l\adix omnium maloru cji cupidt, ■

20 Vroptcrcz.Hic confequeuter propheta denunciat dcbitam '
nani. Ft prtrtib refpedu regis diccns.

2 1 Non plangent i.Jratres fius &forores non plangent i *
7»or/M«w,f/'cfHffj.Vsnobis de mortc fratris.

2 z Non concre.i./f^^^^cf non duent lat men tugubre,ficut 'f
fitbatit \idennibus fcpulturis.propter quod fubditur.

23 Scpultura aC\ni.CuiuscadauerprciJiiturtn capu velfof^'

24 Scpclictur putrefa. Contra hoc viditur iilud quodd'^
iiij.l{cg.xxitij.b.de ifio lvacbim:Et dormiutt loacbim cutnp ,''
bus fuis.Ad hocdicunt aiiqni. qubd cadauer regts fic protc^iut \t-
dundabat nimis in verecundiam ludaiorum ,impetraueruntd j*-
bucl}odonofor,qu6d fepciiretur. rd poteji dici quddiiij.l{fg.^ '!•
non dicttur qubdfepultus fuerit ,fed qubd doi miuit cutn pAt'» 1''^
fuis,qu£ dormitio non importat nifi mortem.]Confequenter po fHf
fana populiludtx,cumdicitur.

25 A(ccndc. i.denumavjq;adextremitatesregni,qua '^
nus ejl in cxtrema parte verjus ^quilone,et Bafan verfusOr te.

* I

'27 lercmia:

/|vt{i2nificcnt,quod vox prophcts vfquc ad montcm Li
/banum & Bafan dcbcatpcnicnirc.
a"//jio; J^f-Hicronymiis. Supradixciat domui rcgis lu-
^^l^ jj^c loijuoi), dcindc, dcfifndc ii: d^ ninm n;^'s lud... Etice-
n\n\,h-(c dicit dominusjttptr domnm regis luda,5c prxpoftero
ordinepoflquamlo

Cap. XXII.

73^

»1

I

& maximc ab hisqui«TaW 5c In peccantlam prxdicar D
Quomodo iguurdominus Icchoniam tanquamannld
dc manu fuaproiecaurumfcminamr ita kaorcmobfc
crovtnefarium librum abiiciar. Si volucritlcgerelc^at
vtphilofophum,non vtccclcfiarticum. ^

, _ * Thcodore.Quo-

vocem tiiam, & clama ad tranfcuntcs : quia contriti funt niani non imitatcs

^afOeuspfr Prophc-tas.vclio.^uutifnnti.roiV-i.r. IjTSuperbKm contrameex abundMnia. ' piCtatCm maiorum

oes amatores tui.Loc]Uutus lum ad cef in abundantia tuaj - dc coguitione illo-

_ .j, aTidtiyup^bijexquocdi.aaesab Aejvptj. 5 fi^igloriabantur af-

dixiftijno audia.H^c eft via tua ab adolefcecia tua,Qa non 4 f^'retcs in medium

_ ^ aTfrincipeshiiciiiuciiuedirperros. 5 Abraham, Ifaac,Ia-

audifti vocem mcaOmnes paftores tuos paicet ventus 8c ^ ^°^> ^^'^^^^ > Dauid,

a<iBa:iyionn,i.. 7 Ezcchiam, lofiam

amarores tui in captiuicate ibunt.Et tuncconfuderis , Sc ^ ^'^°^ iiifignes virtu

aTArroK.iiit'am figniticnc.

erubekes ab omni malitia tua q fedes in Libano, & nidifi
cas in cedris.t Quomodo cogcmuiiti,cu veniilent tibi do

f^ulidlta: cavniiutarts

iuTdsam duftusa lores quafidolores parcurietis ? Viuo egodicitdominus,
lortuuseil Solco quiafi fuerit lechonias filius loachim rcgis luda anulus i

lCOmmCntailJSOC D .iiq;.idemjnupotian:isdifficuItcreripitur. TT.imcn. bTBabyKmiorum

(planationib. quo niana dextera mea,inde cuellamteu. Et dabo cein manu
imraos cftdiucr- . ' - „, • - /- .

s interpretum ika qUcTrentmm animam tua, 6c.in manu quoiu ru formidas

facie, & in manu Nabuchodonofor regis Babylonis & in

manu Chaldajorum. Et mitta tc& matrem tuam qu^ ge-

nuit te in terram aliena,m qua nati non eltis,ibiqj moric

a*luda:3ui, .. L.cfideiio.

mini &in terra ad quam ipfi leuant animam fua, vt reuer
;runi'& poft mul j^ntur i!Iuc:& non reucitcncur. Nuquidt vas fidile atquc *° fcrrrpoteftad Cliri

)s annosmfcjpulic ^ ,-.„^„;.ia.+...u^.,:„„. nt.-.,?.-:j! ..„ Lr_ ^ "■' ftum?Etcxcoquod

mniani & iluus,

ilumniatifuntmed
balicnis nomini
us propriasfcntcn
asponercquode-c
ofaciocaula bene

olcntiK.nc ccrto nomine aliquem vidcar lacerare.Dico
rgoapcrte magiftrumcorum Origcncm hunclocum

guutuseft de Scde-

:liia,gvltimusrex

bit.rcuertitadloa-

himfratremcius,

'''^•"^iui anteeum regna

''"'jit:quavaticinatio

■""' !e completa niic lo

uitur ad Icchonia

ihum loachim ne-

iotcni lofia:. qui a-

ionominevocatur

oakim , qui captus

iftcu matrc & mul

hominibus,&in

tiascxponere.hu
B ifcemodi mifcere
rmonem. Quida
oc dicunt, a!ij au-
miantjhocnonul-
ficlentiunt: quod

9 tchac dccaula De'

10 rcpcHit arrogantiS »

11 Tt^choniar.inqiiicns,

12 Etiamfiannulusdi-

13 gitifiat, «Scponatur
'4 in dextera manu t quam sra-
15 mca, indccucUam "ofafuift''
i*^ illum 5ctradamho

17 ftibus.Ncigiturco-

18 fidat de virtutc ma-
'9 iorum cum illora -

virtutem non a;mu
lctur. E,

c ^(«««"/f/.Hierony
mus. Cumhocde ^'**
lcchonia dicatur fi-
lioloakim ,quore-

contricumviriftetlcchonias? Nunquidtvasabfqueom- 22 Apoftolus diciteu '

a«:Hnc fa^um de lechonianeijioduWitat. •> t i-r ■ • v-v •

mvoluptate; Quarcab.&>ifum,pfe. &femcne,us,& H l^S^^ZS^^,,,

proie6li in cerram , quam ignorauerunc ? Terra , tcrra, ^^ nitum omnis crea- tvt idoiu cs-

26 tnrx eum appellari teptum con-
annuUim qui proij ^"^""=*'
ciaturdemanudomini & tradaturBabylonioregi?
d '^j>'//".Hicronymus. lechoniasintcrprctaturdomini

d Chtiftum rcfcrre,qui de manu Dci pat ris inftar anuli
i!uirusfit,& mifliis intcrracaptiuitatis, in vallc lachry-
narum,&crucitraditus.Matremquoqueeius,ideft,fy-
- (^|agogamcaptamatquedcie£tam:&nonpertimefcitq3
•quitur : Hxc duit dominus Scribe virurn iftum abominattf,^c,
iitelligercdedomino maieftatis.
) ^«i^-Hieronymus. MilcrabiliterGruniusSexti Pyta-
orici,hominisGcntilisvnumlibrumin Latinumtran-
iilit,&induovoluminadiuifitfubnomineSixti mar-
ris. Vbi nulla Chrifti,nulla Spirituflanai, nulla Dei pa
is,nullapatriarcharum velpropherarum,vcl Apoftolo
imfit mcntio, & hunclibrum lolita tcmeritatc & infa
laanulunominauitjqui per multasprouinciaslegitur

&

prxparatio cui in pr.Tlcntilocoprima fylabaic.i.nome
dominiaufcrtur,&: dicitur chonias,vtfubaudiaturper-
ditioni & interitui praeparatus.
e v>rr<T,ff»Ta,£^(.Clemens Alexandrinus.Ametes&ino-
bedicntesterravocatfcriptura, vtlcremiaspropheta de ^
Ioakim,& eins fratribus dicens, Terra, terra audi verbQ
Dfii. Alius aut dicit. Audi coelu & aufculta terra : auditu
appellans intelligcntiam & coelii animam eius qui eft p-
dituscognitionequi coeli &rerumdiuinarum fulccpit
contcmplatione.Contracnimeum qui elcgcratinfcitia,
&: cordis duritiem,tcrram dixit.Et illud,Aufcult3, appci
lauitab auribus qua: funr inftrumcnta auditus carnalia
attribucns his,qui rcbusattendunt fenfibilibus.

^ I Scribe

NICOLAVS DE LYRA. '

^ Etcla.//a qiiod omnes ttiam extrantiper terram ttiam tran-
unies,ptrcipiant dolorem tuum.

Quia contti. idefiyde ^egyptijs, de quorum auxilio tonfide-
ts quus Xubucbodjnnlor debti!auit..:^.I{eg.z^.

LoquutUS rum,&c.Pf>- prophnas meos.

In abundantia.i(/f/2, tempore profpcritatis.In Hebrp habC'
r iti pace tua,fine qua potefi cffe profpcriias.

Dix ifti. 0« jd rebelUs fuijti verbis prophctarum.

Haeccft vh.idcli,confuetudo vta.

Ab adolcfccntiatua,&c.'.«6fxif«<fei//.^j'/)^o ;«/«»(:
r.mf-crtf.tfrcquenter rtbelles Moyfi & Deo.

Omnes ^i.m.idefliregrs &facerdotes.

1 afcct \!cn.idefl,inatusfiducia,quam habent de .Aegyptijs,
t quibus fubdtiur.

o Et ama.Per '^abmhodonofor captiuandi.
i Et ^\xnc:<iowi\xn.Tropterfruflrationem tuxfpei.
■2. Q.\i'X,kdc%.idtH,inlerulakm de lignis Libani ^dificata.
j ^ln\<iif[.Diuuiasmalecoug<egando.
^ Quomodo con. idefl, congcmifces, quia loquitur de futuro
r^^odmprateiiti.

S Cum vc.ti.!.r«w venient in dtfirucUone tcmpii & ciuitatis.
^ Viuo cgo.H/c vltimo loquituf de loaihim nepote lofitf dices

in perfona domini .

1 7 Quia fi fue.7» Heb.habetur,Chonias, cfl tamcn idem nomen
loachm, lechonias & Chonias.-variatum tamen in Htb.ficut in Li-
tiho idcm nomen eft J^icolaus & Colttus & Colims. I

1 8 Annulus in mz.^ntiquitus enim annulus eratpgnum dik-
iiionis & etiafrmitatis,Littr£.n.fignabantur annulo regis,vtha~
bettir inlibroHefier,^ inpluribus alijs locis.igttur ftnfus.Si appa
ruerint figna diledionis mex erga lechoniam, & fu^ ftabilitaiis in
regno nibilominHs eijciameum.

1 9 Et dabo. Mutatur modus loqucndi de tertia perfona adjecun-
dam Cttera patentex ditiis,fuprd. vfque ibi.

30 In tctiz.id(fl,in lud^tm ad qiiam cum magno defidtrio anhe

tabant reuerti.

2 1 Non reucrtentur.E^ in hoc patet , quod diBum tflfapra de

loach^s q^od t rai minus lugendus quam ifte:quia (um iftofiierunt

muUihobilcs captiuati abfque eucrftorie.

XI Nunquid v^9,.idcH,m:llius momenti.

23 Vir iftc Icchonias. Q.uaii dicat,fic.

24 Nunquid vzs,S(.c.ideft,nuilam bonitatem habens infe^ldco
jcquwtr .

2 5 Qiiare ab. fimt. Quafl dicat,pro malitiafua.

26 Tcrra,terra,ter. Ter replicatur ad maiorem affertionem eitis

quodjubditur.

Tom. 4. Aa *iSciibc

739 GIoford.&NicoIaideLyra 74 (

/iz scrihe Hieronymus. Chriftusdchuiusfcmincnatus crcfcentemSymmachusvacuam^o&Thcodotio^ibo.
li ctk.vndcGihnd oabitillidomwusDexsHemDau.dpjms minabilcm & abdicatum.

n,,&c Scdnonindicbuseius,fcd mult6poa natuscfldc * Bafilms.Planccuidcsroca.Extcrminata n.Icrufalcm
loakirnIcchonias.dcquoSalathid. dc quoZoroba'.cI, dNabuchodonolorc rcgnucms difToluta cft Ncquaqua
&Pcrord,nemvcnituradChriftu. Scdindicb. loakim aut vltcriuspatcrna:IuccclIioncsrogantiuni ficutprms
J^ ^ . /... crant. Naab initio

quidcm vlquc ad

captiuitatcm rcgna

bant quicxgcnerc

Dauid fucraiu. Rc-

grcffiauteSalathid

&Zorobabcl,popu

laritcrprcKrantpo-

pulo.principatu i:

in faccrdotium dcclinante.proptcr quod comixtxcrani

faccrdotalis6crcg.ilistribus.Vnde (ScDominusrcxcftat

faccrdos ad Deum. & non dcfccitquidem regalistribuf

vfquc ad Chrifti aducntum. N6 tamen fedit fupcr thr<

num Dauiddcleminclechonix.

.^CAP.

ndfucccfTitcifilius . -.t j •• r> c U

rcx ficutipfcpatri, terra,audilcrmoncmDomini.HaccdicitL)ominus:bcriDe

&vfqucadChriftu a Yii-umiilumftcrilcm, viru quiindlcbusfuis non piolpe- l

nulIUSrCgiarn Objl ,,Tanium,Se<lCh.iauin'-u»&hoinocuiusregnumnon etitt«tcnum&bieje

nuit pOtcdatC. OCS b fic.^ttecnuiiiPr.a>d, le.lprri><rtuumeft»n]uecrelefle. , - _

cnimcaptiuifucrut rabitur. Ncccnim critdc femincciusuirquircdcatlupcr J
*ullusK.d«'l' ^o^i""^ Dauid, & pocdlatcm habeat vltri iniuda.

f;nauit.Vndcrcfcrt
olcphus dc tribu Lcui fuiflc prmcipcs qnibus fiiccrflnt
HcrodcsAntipatrisprofclyti filius , & poft Vcipafiano
huius gencris rcgnum imo rcgni fimulacrumpcnitus
fuiflcdcletum.

b j"tmVf77;,e*rf.Aquilcprimacditio,ftcrilcm,Sccnnda no

crcfccn-

NICOLAVS DE LYRA.
4e I Scribc. Terfentent!amDeidiJ}iniimam,cMius ftetilitas expli-
catur. liim dicitur.

Virum

Z Viru qui./« regiminercgrti, ntc etia inposteris ideofequituj
3 Neccnimcrit. Quiafibi fuccefiit Sedechiaspaf^uusHitSfyt
diHnm (fi lupra.

*CAP.

B

CAR XXIII.

V eJrr.QuiaoTs a
Ipcs ludaici rcgni il

t «flrperdunt. tccit tranfitadprin
cipcs cccleGaj,3c fy-
nagogacumfuispa
flonbus dcrelidia at
quedamnataadA- b
poftolos fcrmo fit

Bicc.j4.f dcquibusdicitur :
Super eos fuji.itabo pa-
fiores,&c.

C A P. XXIII.

^/€paftoribus> quitdifpergunt&dilacerant j
grege pafcu^ mcgjdicit dominus. Ideo h^c i

a^?yni«oga,Sciihis & Pharilios.

dicit dris Dcus Ifiracl ad partorcs qui pafciat
populum mcum : Vos difpcrfiftis grcgem
meum, &cieciftiscos , &non vifitaftis cos. Ecceego ^
vifitabo fupcr vos mahtiam t iWdiorum veftrorum, ait 4
dominus. Etego congrcgabo rchquias grcgis meidc ^

* Hicronymus Pof
fumus hociuxta tropologiam dc ecclefix principibus
intelligcrc.g non digncregunt oues dominiquibusabie
€tis atquedamnatis , faluabitur populusbonispaftorib.
traditus,& reliquice faluantnr.Perdunt oucs paftorcs,h»
rcfim doccntes , lacerant & difl]pant,fchifmata facietcs:
C cijciiint ab ccclefia,iniufte feparantcs .• non vifitant infir-

mos.

mos , a pctcntibu
manum contrahc
tcs.quorumomni
mifereturDouspr
flina pafcua rcddc
& malos paftort
aufercns.
b £ fnfcitaho eis,
* Thcodorct. 1(1
quidem temporil
Zorobabclis&Id
filij lofedec typic; "
eucnerunt, nonti-
me tota prophctii
Multicnim infurrexeruntlneos,nonmod6vicini,fe
etiam Macedoncs & poflea Romani . Vcrum pra;diiai
fufficietem gratiam pollicetur. Quocircacertumcftii)
quidem temporibuseorumcontigifleihscvero tcmp
nbus facrorum Apoftolorum.Hienimfolidomum^
ritus fandihabucrunt. j

,0 Ectt '

Diiii/io.

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. XXIII.
■ ^"T A.epti(ionbnS.Hic confequenter Jeremias prophetat con'
Y trafuerdotes (^falfos prophetas , quos vocat pafiores , eb
quod lenebantur pafcae populum exenplobanx vit^,& verbcfa-
n<£ doclrin£ ipfi autem f^cebant contrarium , & ideb prxfetis ca-
titulum in tres partcs diuiditur , quixprimbleremiasmalitiam
corum breuiter arguit , fecundb aduentum boni paftoris , fcilicct
Chrifli pr.tdicit , ibi : Et cgo,>eriio nequitiam malorum paiiorum
difufiiis refimityibi: Ad pTOphetiS,vt fic oppoftta iuxtd fepofl-
ta magis elucffcant,Circaprimum dicit.
l Wx.ldeftprophetisfal. & fxcerdotibus.
1 Qui difper.& di.Exemplo malx vit>e & verbofalfx doHri-
nx idebfubditur pcena cum dicitur.

3 Eccccgo vifi.dcmfr^««/e«cf(7.

4 M ilitia.ftu.vc. Ex quopatct 3, ex certa fcietiafaciebat tdia.

5 Et cgo . Uic confequenter nunciatur aduentus boni pafloris,f.
Cbifti, d' qio efl principalis intentio huius prophctix & aliorum,
ficut d.H.<mfuit in ptin.huius lib .tamc aliqui t xpofitores noftri to
ta ifiamparie vfqucibi :Ad prophctas,^.vpo..«f de rcditu captiui
tatis Babylonic4t,et qi fubdnut .Et fufcita.iupcr COS pz.cxponut
dc Jefufilio lofcdech,E(dr.t,T<li< mia,Agg.(o, Zacharia ,& qi po-
fieafubdit'>r:Safcita.bo Dauid gcrmcn ia.rxponut de Zoroba-
btl qui fuit defemine Da ii(f,vt putet Mattb. t. & fnt duxpopuU
de captiuitJte redcimtis,qi aut poftiafubditur.^Et hoc nomc qd"
vocabut cum.dns iuftus. (i^iaficui dicum ifti (xpofttores iu~
dxi mpontbant antiquitiisfilijsfuis nomina Dei.Sed ifla expofiiio
novidetur vcra.Trimo q.da diciturhi^ . No formidabunt vi-
tra & non paucbunt./^(«cry/aA; de capiiuitate Babyloicafue

runt

runtfrequmttr in afftt8iunemagna ^ abieciio»e,vt dicitia7{t
mi^ I. &in magnotimored Cetibus circuslantibus in tantufi
vnj tnanu facicbdt opera (^ altera tenebant gladium.Secuvdt qi
Jubditur: Et nuUus. Idefl,deficietquia nonoes Judai reuerftf.
rurit de Babylone , fed tnulti rcmanferunt amore vxorum qtus
acccperant,&prolif,quam ibigenuerant,vt didutufuit Efdr.l.
quodexponut de ZorobabehSufcitabo "Di.non eli verum,t}ui!
/«WifMr.Etrcgnabit. Q.uia Zorobabtlnonfuitrtx.Jtemquii
illo eoderegf.fubditur. Ethoccftnomcn. Fbi.v.tratislatio
ftra bahvt dominus in Hebr.habetur nomcndomini Tctragram.'
quod jtcundum doclores Hebrpru eft appropriatum fimmo crc
ri,& idebno pot couenire aitcui puro homini , Quod aut dicunt " '
riusq, Jtidii nomina Dei imponebant filijsfuis,eft fi^iiiu &mi ■
nte de nomine domini Tetragramatontquodpropter fui fancliti i
nuUus audebat nominare nift foli facerdotes,nec tamen vbique. l
tantum in templo . Treterea expofitores ifti magis iudai^ant i
Judp.quipaffim iftim intelligendum dicmtad Literam de Chr, ■•
vnde& translatio Chaldaica quf apud Heb.e^ autentica, & ( '
tur Thargum apud eos,vbi nos habemus: Sufcitaho D.tuiiger) *
influm,habct,Statua}n Daitid Mefjiam iuHum, proptcrqnodli '
iUa de Chrifloeli cxponenda.Et diuiditur intrespartes quiapr o
pr^dicitur f.ddium cangitgatio fecmdofubditur congrcgantis I •
ditio,!bi.Eccc dies, tirtio lanii beneficij recognitio,ibi. Vrop ~
Circaprimum dicitur in perjona domini. Etes,o congra^"," •
gregatio non eft intelligenda per localem motum,',edper vruta »
fidci, & charitatis ntxum:fecundim qiiod dicitur lohan. 1 1. ^ "
Chrifius moriturus erat progente,(^ vtfiUos Dei qui dijperfi i '•'
congregarct in vnum ritumfidei Chrifiiane de vafifsJcHis Geni "
& lud^orum: in quibus erant difperfi.

* 1 l

MOB^^LJTEJ^.

\ I f<«;>j^on'.Pcrfaccrdotcs vctc.tcft.contraquosprophc
tat Iercmias,fignantur malifaccrdotcsnoftri &eoru c5-

fiiianj

filiarijdc quibusdicitiir. yapafioribus. Ifti funtqiii 'S
verbis & malis fa^is auertunt populia ab illis qui fci '|
& volunt darc fidciibus confilium (alutis,& iftiscon "
natur dominus vx damnationis ajtcrnx.

y

^r

leremiaE Cap. XXIl.

742

iAbieflispa^oribus omniDus tenis ad quas eieccro cosiIluc,& conuertam eos 1
adtrura fua, &c crelccntScmuldpIicabuntur, & fufcitabo *

afApoftolo!. bfPai cvcrb-^I><-i. c r LcckCz grcjcni '

Ifynagogae: Scnbis,

fuper eos p3ltores,6^pa{cenr cds . Non formidabunt vl- 4

tra,& nonpauebunt:,&tnullus quc-Ereturexnumcro, l

a dicit dominus. t Eccedies veniunt, dicitdominus,&:

Jfcilicet&Pl^ankis,

&Apoftoiisinloco

Lorum fubftitutis,

'inducitur Chriftus
,.,iaftorpaftorum.
'l * Theodore.luda:i

Lttoniti conant h?c

mpudenter trahe-

c ad Zorobabele ,

Vcrum intelligcre

losoportebatillum

ione(Teregem,fed

iucempopuh, nec

lotninarilofcdech. ^

\tquinecinterpretationominisquadratilli. Significat

iChri-Iuin

fufcitaboDauidgermen iuftum, &regnabit rex, t fa-

alNon cBiinpatcriudicatqucnnjuain.fedomneiuu.tiunidcciitfilio.

pienscrit.&facieciudicium&iuftitiam in tcna. Indie-

afVtd^-diiabus Yrais fiat vn.i. blDuctrib; s iDcccm tribus.

busillis faluabituriuda, & Ifrael habitabitconfidenter.

air.'' ut &in KaiaEmanuelaxjJcilatur b<IVnde,qui faftus cft vobis fap^entia a Dco & Iiillitia.

Et hoc cit nomen quod vocabunt cum : dominus iulius

7
8

9

10
ir

12

'4

verifimiUfaciet.

cnmi

enim nomcn , Do- D

minus iuftitia no-

ftra , vd iuxta Syri

interprctationc,Do

mineiuflifica nos.

Neutrumautemco

ncnitZorobabeli.

Verum quia typus

crat Chrifti,& capti

uos e Babylone in

ludsareduxit.que-

admodumChriftus tprorpcrabif.

mancipatosadiabo

lo traduxit ad vcri-

tatem,fiquistypice

voletiftailhadapta

re,nihilalicnum d

I Tro-

NICOLAVS DE LYRA.

^ Et conucrtam eos.^g(r autm dommcns efi ecckfia. Et/i-
4 dmtutagtr vnuspropter vnitacem vviuerfalis ecclefi.ejta pof
'•t dici plures ag ri pnpter diuerfas prouincias in quibns viget cul
.s Chrihi: & proptirdiuerfa loca huic cultui conjecrata, adquig
mueniuntjidtles. Et dicuntur hic rura.in Hcbrjeo antcm habctur.
idivancnafua pcr quod clar^us fignantur loca Deo dicata.
B Et cref. Sicut pattt impUtum per multiplicatwrc fidelium.

Et fu fcitabo Tupcr. Scilicet Chridum , qui eji >^iinceps pafio-
;m,& ^ olidus & Jucccjfurcs eorum.

Non formi. i^iud refcrtut ad fiaium trtumphantis ecclefix ,
uifmul curtit cumfiatu ecclefia militantis d tepore paffionis Chri
'i,per qnem aperta fuit ianua CfUms , in iUo vero fiatu fortfddo
onib^bit locum,fedfirma[ecuritas &tstcrna.

Etnnl.Stiliietprxdeflinatorumydequo nullus deficict ab affe
iUton:iaU(iispacri£.

Eccc.H/c confcquenter defcribitur conditto congregantis,fcili'
t,ih !ftit>ei Vfri iif- hominiSfCuius vera humanitas ofieditur ibi.

Etfufcita.Da. Quiafa^uMfi rexexfemine Dauid jecudum
x,nm,f{pm.< .

Etregnabit. Tropter quoddicitMatth. vlt.d. Dataeflmihi
mnis poitjtas in ccelo (^ in terra.

Et fapiens. Sapientia increata & cteata.
0 Et h.DiJcrction's in prAfenti^difarredo fideles ab infideUbus
Q^mania aliquos ad fidem , & alios dimittendo Jtio lufio iudicio li-
(tnohisoculto : & iudicium difcuffionis infinemundi.

1 Etiufli. Dardoleg^m Euangdicxm^quiecontinelperfeBam
tjliiiamy C5 in fine mundi proferendo iuiiam ftntentiam de retri-
iitiO'ie bonorum CS p'initione malorum, vt hibetur Matth.t$.

2 In die. Id'fl, quicunquc vcre confitetur corde & ore nomen do
:ini,&qi<oi isle fitintdle£iiis,pattt nonfolum perexpofilores La
m,lrd etiam Hcbr,fcs:quia Cen.^i.dicit quxdamglofHf^braica,
ueritnedici quod redmptorfit leuans facics,idefi,acceptor perfc-
vtum\Etfibiit-tr ibn yibftt,fed omnes confiientes ei corde fuo &
n,(T opetibus faluabittfuut fcriptumefi lere.z^- In dicbus..^c

ii' at, topfttentcs ei.hxcglof.

3 "EtKnd. ifludrefertur adfiatum ecclefite triumpbantis ,vbi
sifmmafecuritas.

4 Ethocc&.ln Hebr.kabetut nomeH dominiTettagrammato:
'wdnonpotefi dici nift de Deo vero.Dicitenim I\ab.Moy,libro dt-
'ciions pcrplexorum quodhocefi nomen impofttum Deo adfigni-
'^•■'•im nuiam effentiam diuinam , feciindumfe abfque aliquo rc-_
;'3« aicreaturam , ^ propter hoc eft omnino incommunicabile.
•Hia viro nomina aliquo modo communicabilia funt ,ficut hoc no-
'■en dminus cmmumcatur magnis perfonis habentibus fuhieilos,
^" quipromouet aliquem dicitur eius creator:ficut communiter di-
tw.j prcmotus efi creatura eius,fimditer hoc nomen Dcus , quia
dices iicuiurdif Exod.zi.Ftriujque enim caufa ad eosperueniet.
tferhocpatct diiiinita vera ipfius Chrifii,hoc autem nomcn apud

Heb. dicitut ineffabile , & ideb translator loco ipfius pofuit nome
commune, &hvcmodo transfertur di^um n rnen vbicumque in
yeter.tefiam.inuenitur. .dliqui dicunt. quod hoc riomen domini
Tetragrammaton non dicitur de Dco tantummodo , fed etiam de
aljfs, verbi graiia E^^^ech.vttim.d. dicitur : Etnarnen ciuitatis do-
ntinus ,& vbihabemus dominus: in Hebt<fo habetur Tetragrama
ton,frgb hoc nomen Tetragranmaton quodfiat inc pro ciuitate, no £
dicitur de Deo.Uem Genef. iz.c. Focauit uibraham nomcn loci il-
lius,dominus videt. Et vbi habemus dominus,in Hebr.h.ibeiur no-
tnen domini Tetragramaton . Item ludic.6.e.legitur: .Aedificauit
ergo altare domino , vocabitque illud dominipax. vbi in H'brao
Inbetur nomen dommi Tetragrammaton.ltcm Exod.\j.d..Acdift-
cauit Moyfcs altare Domino,& vocauit nomcn eius.Dominusexal-
tatio mea,vbi habemus Dominus,in Hebraohabetur nomen aomi.
ni Tetragrammaton. Sedifianon derogant diHisI{a.Muy.quia nul
lum prtediSlorum nominatur nomine Dei proprio,(^ abjulut^, fed d
qnodam effeHu Dei,ergo nuUus homo proprib, & abfMle vocatur
Dcus,fed cum quadam connolatione & ab aliqtio cffeciu Dei : ficut
mnttifunt vocati Deodatus,dominus dedit:& fimiliter de pluribus
tam imninibus quam locis,ftcut efi in locis al(egatisfuprd,vt patet
intuenti. yerutamen in prim.t autoritate dicentf. Et nomen ciuita-
tis, dominus debet addi,ibidcm. Fnde transiatio Cbaldaica habet:
T^^omen ciuitatis exponent a die qnafaciet dominus dejcendere diui
nitatemfnam ibidem, Etfic patet ad alia, quidfit dicendum : quia p
femper cum aliqua connotatione poiiitur dthum nomen,quando po-
nitur pro alio,q»am pro vero Deo.

1 5 luftus. Idefi, iuHificans nos, pet quod etiam oHenditur eiut
diuinitas, cuius proprium efi iufiificare impium. Sciendum autem
quod Hebrd ne hac autoritate cogerentur ClniSii diuinitatcm co-
fiteri,quem expeBant futurum hominempurum, Moyfe tamen Jan-
^iorem,dicunt quod litera Hebraica talise{l:Et hoc efi nomen eiut
quia vocabit eum Dominus iufius nofler,& quod noruen domini Te
Uagrammaton quod foli Deo conuenit,non dicitur hic de Mefjia
feciindum eos,fed de Deo qni vocabit eum ad redemptionem ln<i^o
tum, & ipfi poffuntfic mutare literam de faciti,quia diSlio Hebrai
caqux hic po')itur,Jcilicet,Affer, indijjlrenter accipitur pro qui^
fro quid . Uem vocabunt eum &vocabiteum,eiJdcm litcris HC'
braicis penitus fcribuntur,Jed varti pu>ifiuatttur,qua: puHuatio po
ttfi vatdc! de facilifieri . Et quod lud^i talem falfitatem fecertnt
in l)oc locojpatet per yo.interpretes,qui fuerunt lud.ei valdc litcra
ti,& in }}0C toco fic transiulerunt. Et hoc efl nomen quod vocabut
eum Dominus iufius nofier,nec tamen pcr hoc reuelauerwit diuini-
tatcm ChrifiiVtolomxo regi,quamintendebanteicelare,fecundhm
quod dicit Hieronymus in pluribns lotis : quiapro nomine domini
T etragrammaton tranflulerunt nomen Gra:cum*ufm ftgnans do-
minum , ficut hoc nomcn dominus ponitur m translatio^.e Latina:
()uod nomen non fotum dicitur de Deo ,fedetiam de qnodHbet ho,
mine magno.Falfitas etiamprcediHa patct per trans' ationem Chal-
daicam, quxftc habet in lioc toco.Yx hoc cft nomen quod VO-
cabunt cum.

* Vropter

t

M 0 T<^^ L ] T E {{.

Fcre.Hicadliterampromittitur vcrus&bonusrcx
■ P^ftor lelus Chriftus, pcr qucm moralitcr intclligitur
onusrex vel prarlatus nam vtcrque cft Chrifti vicaruis
!iiisinteporalibus& aliusinfpiritualib. ideo fubditur
: ^■'/«/".IdcUChriftum.

^'«'•Wcft ,tcnerum pictatcadmodum gcrminis crga
'-rcp5nitcntcs,& afpcrum ^quitatc crgaduros & rcbcl-

Ies,vndeDauiddicitur 2. Regum 2j, a. Ipfccft quafi tc-
nerrimusiigai vcrmiculus, qui quauis fit valde moliis,
tamcnlignumdurumpenetrat ficutferrum ,perquod
fignatur quod vicarius veri Dauid. (iriiicct , Icfu Chrifti
dcbct efle valde moUis pietate crga bonos & durus a:qui
tatc erga malos obftinatos.

1 2 //< <iif /(Mx.Nam fub taU principc vcl prelato confiden-
tcr habitant adiui boni,qui pcr iudam,& boni contcm-
platiui,qui pcr Uracl fignantur.

Tom.4. A 2 ^Mpro-

743

Lyra

RoiB.ii.b

it\>f.i4.e

>&l..»j.b

GlorGrcl.&Nicolai(IeLyra 74^

patrls,& vultii filii,qui cfl fplcndorgloria::*: figura fub-'
ftantixcius,prophcta,& auima,& corporcperhorre- „
fcit, & k nihilcncintcUigitvndc. ytiumentum faclusfum

d Luxit. Quidquiddctcrraludsaiuxtalucramintclli»

gis.ad congrcgatio.

/f a TropKr Wd-f .Hoctotum cap.in 70. non habctur.cu-
^ iushicfcnfuscfi:Quianonpcr Moyfcn populusDc.dc

Acgvpto libcrctur>d p Chrifludc toto orbc- Ql^od^

totocoplcbitur,quando abOricntc& Ocadcntc& Scp

tcntrionc & Mcridic vcnicnt, & rccumbcnt cum Abra-

ham,IfaaC & laCOb, a^u>ndo orinit vi M luftiri»,

noftcr.lProptahoccccedicsvcniut,dicitdominus:&no i

r ^tct Mryfen, 2

dicet vltra : viuit dominus qui cduxit filio.s Ifracl de terra

^PcrChriftuni.

Ac<Tvpti,(cd viuit dns qui cduxit 6^ adduxit femcn domus 5
Ifrrd dcterra Aquilonis, & dccunais terris ad quas eiccc

t%t< \e(it. bf Pfcudo. Sr-mo iiliRitut.

ra cos illuc,& habitabunt in tcrra fua. Ad prophctas: Con 4

.tVia.marahumilitati$oift.tDfO.Vnde:Cotc<.ni.ilum8chQtn.liaium J
«am in nominc lU »"' """ dcli.,cici.&c.dcquibu»:Omn,a ofla mca,d,do.qu» f...,l;.?

ftitiam pridicant > tritum cft cor meii in mcdio mci, coniremucrunt omnia g
vt rcfponderintfan b ^^-^ nica.Fad'lum quafi vir cbrius,& quafi homo madi- 7
Ctis fe hacc diccrc, ■* atvc jccor.sgioiiieius.

non dc fcmctipfis , ^^^ ^ vino,a facic diii , & a facie fanao'rum verboru cius, s

quiS fanaiOr IcrC- ,CHoc.n l.tx,nonhahcmu$ bfLxit.iur,mcmi,vani.

XtS°cf.u': c gatadultcrij,.;epletadhe,ra.quiatafacicmalcdia.onis 9^

r c alldco. , b*^iciili5faeta. i r • r> rL A T "

>{ poftqudm intrautrit
fltnitHdo Gentitiytimc a
«1»»« ifraelfalkHs fiaf
b Quafihomo. Nul-
liusinicllig^tix,nul
iiusfapicntiar.Do»»»-
nuf cmm nowtcogita-
tionts hcminum , qtto-
tiiam vMjt fi*nt. Vbi
funtcrgo quipcrfc
ftam in hominc iu

•tidultcxis. nc fuo, Icrcmias.n.
intcrprctatur atcd- c

tooarefta. fuj domini.

■* Thcodorct. Con
ucrtit fcrmonc ad-
ucrfus mcndacioru
prccones, cofq^ vo
citat adultcros, vt q i
adultcrcnt & corru
pant vcrbum diui-g
num. Prxdicitaute
nialacisobucntura
& comparat cos p-
phetis Samarix,qui

ncmcredentiumTc
fcrrepotcris. Pro-
ptcr adultcria.n.&
mendacia & pcriu-
ria,virtutiim &gra
tiarum flcrilitascd-
fcquitur.
e '/'rop^f f^.Qiiando
i ecclcfia Dci & ma
ximc in principib.
ciusinucniuntma-
la,rcimuscn'ccom-
plctum . Prophcta,
namquc & faccrdo
tcspoUutifunt.
f ^jfci-am.Noquod
malafint,autdomi
nusinfcratma!a,fd
malavidenturhisg
fuflincnt fupplicia;
alioqui cadcm, &
bona & mala funt

aTM.n..tcr..<..gn.t». ^. - . . ^ . J^ Mala iUXt. COS qUO! J

ccrdospollutifuntj&indomomeainucm malucoru,ait J cruciant:bonaiur

f .... : -r.nr hiCVtnon videant Qui dicit.Eeo fum luxmundi.

f - c alldeo. , MMciiisiaaa. . n . ^ n n C

in vtcro, prxfcrcns j» i„crra arcfadaiuntaruadcferti.Faaus cft curfus eoru
B Saluatorcm nomi « iuAiti.«.i.A« — ^

afOuilor.

malusSi fortitudo corutdiftimiHs.Propheca namque& fa

aTMinidetii d.gnitas.

b I^Ecclcf.a.

II

12

^3

a^Hxre icoiumerior. bTVtnon videant qui dicit.Ego fum luxmundi

^Contraqua-i Signatom eli fupeinos lumen vultus tjii domir-.

dominus. Idcirco vil eoru crit quafi lubricu in tencbris:

(i'Omni vento dofttin». ^ -

Impellc'ntur cni m & corruent in ea . Quia aftera luper eos

a*HaTcficis & omnes qui iaftant falfi r.ominis (cicntiam, prophctx luni Samatir.

raala,annu viiltationis eorum,ait dominus.Et in prophe-

afQu, no.„hjbentChriftumDrivirtoe.i.,Deifapientiam. bfldolodsmonibus ccniec.aio. iniq<itates eOTHm,^

tis Samari? vidifatiiitatem, &prophctabantinBaal,& ^^ M<fericordiam am

mea r.odifpergaabn
prophc^te Blarpalam vocabantur.Etcnim.hi ait.dum pa g Et in propJnts . Quomodp prophetxSamarix quid
ccm fals6 populo promiferunt,in caufa fucrunr,ne ouif quid loquuntur prophetant m Baal .fic hxrctici in ccdc
quam aucrtcrctur a via fua mala, atquc corum confilio fia , fiue c^tra , vt fnpplantcnt populum Ifrael,qui pnu

IS "•'"" •* »"

^ ta cos quos cmcn- ,

dant. Etnotandtur

jg quod annus vifita

tionis dominidid

turconcclio &ai

ciatuspcccantis.vr-'

' de : Fifttabo in vitjt

imitati funt Sodomx & Gomorrhx ncquitiam

C ^facie. Confidcrato vultu Omnipotentis Dci, ideft,

C NICOLAVS DE LYRA.

I Proptcr hoc.Hic confequenter ponitur tanti beneficij rccogni

* tio citm lUcttur.
z Et non. Quiaficut ad prafentiam maioris luminis mmus oh-
fufcaluryfic adueniente beneficio^icarnationis lefu Cbrifti & rede^
ftionis nuiir.i per eufa^te obfufcaujunt omnia beritficia,& quaft
obliuioni data, qu<efuerunt in vetcri legc tanquam modica aut nitl'
la refpcBiu^.

3 Sed vi. Quod non poteft intcUigi de reditu captiuitatis Babj/'
lonictcquia illudbcneficium quafi incomparabiliter minusfuit qua
eduHiofiliorum ifrael dcAegypto in totfigms & mirabilibus di-
uinis,& in tanta muitiludmt,quod erantfexceuta milia abfque mu
litribus & paruulis : & ided iftaadduHio inielligitur dc vocatione
ad fidem Chrifti : quia de cmnibus ttrra partihusfunt aliqui roca-
ti, & ifia vocatio maior efi & excellenttor quafi mconiparabiUter
omnibusbeneficijs vete.te.

4 Et ha. m ter.ldift,in ecclefia militante,& poslea in triumpha
te qu* eft terra viuentium phm^fiafidcUbus in prmium,vt freque
terfuperiits dic'ara)ii.

5 Ad prophe .Hic confequenter ntquitiam malorum paflnru dif-
fultus rciumii,& prinio arguit eorum vita,fecund6 doiirinam,ibi.
Hxc dicit: Vrima adhuc in duas : quia primt arguitur eorum ma-
la vita,fecmdbfubditur paena , ibi : Idcirco : Circaprimum dicit
lercmias .

6 Contritum. QuiadoUbatdemalavitafacerdotum,&falfo-
rum prophttarum.Compatitbatur etiam eoru natur^prcpter mala

ccrnebat Deum,loquuntur in dxmonibus.

Apro-

quA vidtbat eis imminere,Ucctcorum culpam odiret.

7 Fadus fum. ldtft,attonitus pne eorum maUtia, & feejfier,
panaid' ojHbdttur.

8 Afa.do FindiB^im prxparantis,

9 Quia adul. Sicut diBum efi,fuprd.v.c.Fnufquifqueadvx

rem proximl fui hmnitbat .

10 Quizz(2.ideli,p'0pterblafpbemias cotra Deum & ahai
/a.Luxit terra zrt^^idz.l^r^ ficdtate nirnia,ftcut d!j]'tfiiiicxp
caturfupra 14. Sicui enimprjtum dicitur riderc meiaphonctq
doviretyftcterra lugerequandoaret.

1 1 Fadus cRcnr. jid mala enim currebantfinefreenoratio.
^ diuinxUgis.

1 7, Et io.QO.Vatribus antiquis.

ij PTOphetxLux^na&auaritia..

14 Et in do. Idcflfin ttmph meo nomini dedicatc.

15 lv\uenit.idefl.'dolaqu.ecoltbant4..f{eg.iu

16 Idcirco.Hic f»biungiiurpana,cum dicitur: IdcirCO Via 1 •
rumcritquafi \u.8iC.hoceftdiccrc,-nfirumeispturamdj, <

fuperaliud.

17 Et ia. Qui iam erant incjptiuitatem dufii dfexto anno Et^ .

^.I^lc,Ji.is7vbt jjabemus faluitatem,in Ueb. hahetur blafphei :,
ideofubaitur.

18 Et pro .m Ba. Qucrendo rcfponfum ah idolo,velpotiusa -
mone in ipjo & ncn Dio: &ftc erat qu^dam blalphemia , quu r
hocoftendtbantquodrcputabantBaat,ptusq:idmDium.

44 Et 11

t

M0I{u4LITEI[.

5 ^dpro. rerfalfosprophctasvcte.contraquosloquic
lcrcmias fignantur mali doflorcs& prxdicatorcs noui
tcft.qui doccnt vcl prxdicant prxfumptuose ad fui oftcn
tationcmvclquxftustcmporalis procurationcm.quod
eft valde pcriculofum proptcr quod lUbdit Icrcmias.

6 Ccntri. Nam talcs do6lorcs vel prxdicatorcs frcquctcr
immifccnt errorc ex ignorantia, vcl rci temporalis con-

cupifccntias mala potcntum nequitcr cxcufantesia

dc talibus fubditur poflea.

13 fnw/Jfo.Magnanamque fatuitascft doccrevelpr

carequxignorantur. Quodtamcn frequentcrcotin

vndcdicitHicronymusincpiftolaadPaulinunidcc

nibus lacrxfcnptiirxhbns: Solafcripturarum arsci
fibi paflim omncs vendicant hancgarrula anus, hf'^
dclirus fcncx, hanc vniucrfiprxlumuat,laccrant,dc \U
antcquamdilcant.

74y

it»

a c/f prtpheth.

Vtimurenim hoc

tcflimonio adiicr-

Itis cos qui epirto-

Ijs plenas menda-

cio &fraiidulcntia
&peritirioinorbe
dirigunt, & aurcs
audientium pol-
ilunnt. Noncjiim
|fufiiciteis iniquita
tcm propriam de-
uorarc , vel proxi-
mos Isderc , fcd
quosfemel odcrfit
:per totum orbcm
iconantur infama-
rc, &vbiqueblaf-
phemias fcminare.
Ib i^;<»V(wm, Noli-
tccrcdcrcfalfispro
phetisha:cdiccnti-
bus.vnde fcirc pof-
funt confiliadomi
iii, quisvidit&an-
nunciauitcis?
4« Hicronymus.
Vbi nospofuimus
in confiiio domi-
niiinHcbrajofcrip
tum eft befod A-
quila,fecrctuSym-
machus, fermonc
ixx.& Thcodotio
ifubftatiamfiuefub
!lftcntiam Dei , in
terpretati lunt.

Eccetur. Quafi
uicatpcrcontrariu
patet prophctas ne
|fcire quod dicunt
pro pacc cnim &
iccuritatc quapro-
Iniittunt.vcnit tcmpeftas Babylonia.

lercmla: Cap. XXIil

dccipiebant populum meum Ifl-ael. Et in prophctis 'eiura

. , V.l hor,,h,,i . _ „^^v.rbi D.i. . „F,u„tes ncr viam m™d,.^.«^f,rfcen,cs h*,c, c, '

lem vidi Imiilitudinem adultcfanrium & itcr medacij . Et

f a IQuosdebuet.Tnt corrigcre.

ortauerLmtmanu.spclI]mo'rum , vt nonc5uertercrur

vnuiquilc.jamalinafua , FadifuntmihiocsSodoma,&
habitatores eius quafi Gomorra.Propterca h^c dicit domi

nus exercituu adProphetas;Ecce ego cibabo eos abfin.hio
& potabo eos fellc. A prophetis. n. Icrufaicm egrcffa el^fpoi g
lutiofupcromncm terram. Hxcdicic dominus excrci

^ = f O ,op„>.,„eputes,e a.,enu,n , culpa,n ,cq„ieueris.par enim pcen, difci,n.,„ & ,„,„,„„ ^

tuu:NolKeaudnevcrbaprophctarum quipropherantvo '

, . ' l''^aiii iimulaueriint.

bis,& decipiunt vos.Vifio^nem cordis fiii Ioquuntur,n5 de

, • -rx- "'"'•''■"''''^'s&perH.rQs b tQjiod a.cemus.

orc domini.Dicunt his qui blaiphemant me: loquucus cft

airNonnos. .b 1?Ie t,,ne-.t.< vaai. comminationibu. ,..,ri,i ■*

74^

II

12

US,

dominus:Paxeritvobis,6romnisquiambulatint praui-

J • r ■' 1^"'' ''"'"'' ■"" ''''"'"'^•""'' "D' ''.lcd bonuni quod I oquntus elt doniinus

tate cordis iui dixerunt:no vcniet fuper nos maliim . Quis

.n.affuitin f confiho dni.S^ vidit&^udiuicfermone eius?

^ QHiscQfidcrauJtvcibumiIhus,&audiuit?Ecccturbodo-

mmiczindignationis cgredietur, &ctcmpeftascrumpens

^. a1Nonlui>c,al,o». b 1 Popul,%l eorum qu, fiiin. oun,iant. ^

^ c ^dclt n^j. placabitur (lcut ol.m:fed ...mH fspscomminatusefl-CAmplebit

lupcr caput impiorum vcniat . Ndn reuerretur fuior diii
vf(]j dum faaat , & vfq^ dum compleatcogitationem cor-

aTCumexiremum captiuitatistempuseueiiciit.

d- r • y , .^ ''TQuodvosnuncnon inrelligit.srcdintMtigereiaftatis.

isku.In nouillimisdieb intclhgetistcoiilium cius.tNo
d mitccba prophctas,&i ipfi currebat: no loquebar ad eos,&

alOecordelUo. bfldeU.Voluntati meiacqieuiflint.

• r I ai''-,'!,"''^.*''''^ ''''''"•'■' '^'^'«■'■"''''•'I»'t''aveftravi,'et;s.

ipli prophetabacSi rtetifrcnti ntcofiUo mco & noca fccifset

a INe f.Hcr-n, ej qux non ccnueniunt.fequentes co^itationes.

fim tfiip. non comiF- D
munt, repktos inic^uitii
te,mdniaiij-fQrn:ca-
tio-re. Ciim enim
falfi dodores fe-
mel fe tradidcrint
mcndacijs atq; pcr
iurijs & monibus
dcccptorum,pra,'ci
pites corrucriit ad
intcritumfuuiTi &
aliorum Confide-
remus hxrcticos
quomodo femcl
dcfpcrati , gula:
fetradant, dclitias
quacrant,balneaa-
deant , mufco fra-
grent, varijsvnguc
tisdclibutiqn^ren-
tcs corporum pul-
chritudinem, non
crcdcntes rcfurrc-
dlioncm , quod fi tduritia
non verbis , fadis E
loquuntur.

* Thcodoretus . tfecreto
Conucrtit fcrmo-
nem aducrfus men
daciorum prcco-
ne.s,cofque vocitat
adultcros vtquia-
dulterent & corrQ-

18 pantverbum diui-

num . Prsdicit au- _ .

temmalae,sobuc ^^^^^^l

19 tura, & comparat »j».b.
lo eos prophetis Sa-

marijc, qui prophc

li

'4

? '5

x6

17

. ^ - 1'"- '■"^>^';'" ^'quic non ccnuemunt,lequentesco"itationes. ''E Jiaal palam VO

verba meapplo mco, aucrcifse cos vtiq: a via fua ma'la & a ^^ cabamur . Etcnim

■• 15 "ijait,dumpaccm

.f . r r populo pro-

. ^d ^.nun..U^A,om:^l^;;^.onprohaueruntl,^.e ^l^^rmala^^a^tceoTum crfillo^^^^^

-d. ^Dcm^n notuia , trad^in tUos D..s .« rcprobL fe.fum , .. /.- m^ & Gomorrhx nequitSm '^ ""' ^°'^'' '

"""' ^ I Mui

NICOLAVS DE LY RA.

ri Et in prophc. a(/ prophetas Samari^.
i A.dix[icnam.t.idolulatiiam.

3 Etiter mcnda. Quia deciptebantpopulum ludf.Ctcntillipo
pulm SamariiJn Hehreohabitur jic: (^iii turpttudinem aduUc
r^&'termendacif,Turpitudo.n.tdulierifif,r]uando aidtera m eo
<fem /fflo recipit aduiierum cum marito , &fic ifli fecerunt quia
m templo domini idolum pofuerunt.

4 Et con forta./«o malo exemplo & verbo falfo.
1 Manus pcC.yid permanendum inpeccato.

6 Fafti (mv.abominabiles vt Sodomiti , ideofubditur injli-

7 Ecce cgo. i.rep[ebo eos poena amariffima.

8 A pro. Idololatrie & aliorum malarum.

9 ^^pcrom.f.ludfe,quiapopuluseosimitabatur.

10 Hsc di. Hic confequenter arguitur prophetarum falforum, Gf
i^cerdotum docifma, &prtmd quantum ad denuntiationem falfi-
f^([!>lecundoquaHtumadderiftonem veritatisjbi. Sligitur
^^'ma adW ,„ duas, quiaprtmb arguitur in eis denunttatio falfu
fcmdo cohratiofui diai,,b,. Audiui qu.-E dixcf unt prophe-
iiprophctantes in nommc meo mendacium . circa

pn-

I I

%.r^'!, ^"'^^^"^"'^['^^'^^'^idi f,m'l,tudinem adultcrantium

»^^^n^,&c.?^rMt^nnm cnim procreantur filii

^^^^^^^'■^^'^''^''''"'^"'^^^^^"^^'^mfiuntdifcipuu'

' ei auditorcs decepti,propter quod de taUbus adultcraQ-

primum dicitur.

11 Nolite audirc vcrba prophetarum , &c. Mendacium ad
vos dpcitoiendurn.

II Vi ilonem cotdis.i.fiaam ab eis.

I i Dicunt his.c»-e & Operc.

14 \^:ix cvit.Affecurundo & nutriendo eos in malis.

1 T Quis enim. De prophetis fic loquentibus,q.d.nuUus,qitia eue

nict conjrarium, 'dcbfequitur.

1 6 Ecce inxbo.i.impetus diuinte vivdiap.

17 Supercaput.y/«e (intfacerdotes ftne populares

18 Non reucrtetur furor d.&c /.no« impedietur , fed abfque
dubio vmtet.

19 In nouilTdie./. ternporedefiruaionis ciuitatis, quoddicitur
htcvltimum,qma tur.c terrniiatum fuit re^num ludprum.

20 Intelligetis././a'«flw quam dijpofni inferre,vidcbitis per tf-
fe&um. '

2» Si ftetiflcnt in confilio meo . yerbis prophetarum mec-
r,im credendo.

2^ Et nota feciOcnt vcrba mca populo. ?icut tenebantur ex
ojjitio.

2 1 Auertin!em eos vtriquc a via raa.,Sccspintum vtrc pce
niti^ tis confercndo.

* Putas

tibus verbum Dei , dicit Apoftolus fecunds Corinthio-
rum fccundo.d. Non fumus ficutplurimi adultcrantes
verbum Dci,fed cx finccritate &c.

Tom.4.

Aa

MOI{^L.

747

Glof. ord. &Nicolai de Ly ra 748

^ s ^MJ/«i.S'jnttiTul'
A ta gcncra prophcti
foperibui. di quonim vnum
clVtomniorum ,fi-
cutinDaniclc.ldcir
coadcosJcrroo^'
phctalisdirigitur 3'
crcduntinfomniis,
& omniaqustrccr- a
nunt.pmanttxrucla
lioncmcircdiuina,
qux propric landtis
apcritur.Pharaota-
mcn & Nabucho-
donolor rcgcs im

Gen. 41.1.
etDta.xju

Dcfnmist coeitationib,ruis.Futafne dominus evicino cgo
fum aicitdns„&^nonDcus dclonge?Si occultabuur vir m

abrconditis,6<cgo non vidcbo cum,dicic dominus? Nun-
quid non cockim d;.tcrram cgo iiripleo ^/^i^^fns ; ^udmi

nuordixcruntprophcta: prophctantcsin nommemcome
daciu,atqidicemcs.Somniaui,fomniaui. Vlquequo litud
eilincordeproplictnravaticinanriu mcndacmm,& pio-
phetantiu feduanones cordisiui?Qui voiar faccrc,vt obh

bum domini qmd fu-J^ i

!hm f^.ad illum Ci-
i ucadilhun. Sichs

retici aflamiint te-
2 llimonia fcriptura

rum devtroquete
j ftamcnto, & furait
4 tur vcrba Saliiato,-

ris, vnufquilquca-
j pro.vimo fuo, pro-

6 phciisApoftoUsfic
Euangeliftisi&aflTu
muntlinguasfuos,

7 \t: cordis vcnen»
crepronunticnt.Jc
dormiant dorraita
tioncm.Vnde:Ooi.

■tP»opterea.

donolor tcircs im- * ^Qainuiiccit. , . ^

pi, fomnia vcra vi- b uifcatur populusmcusiiominis mci pp lomniaeorum,
dcbant,n6proptcr ,^ai,.ac vnufqujfqiadproximum iuu,ficutobhti (unt

j.Iihtniuu«po[mlu$(leAL„;piocgtenus oi»*^ 1 4. n.. .^U^^^ ^,,i Q ,■ ■ r \t

nitrcscorumnominismcipxbptcrBaal. t Proplieta qui 8 du« ,«../«. Mmatuc

^,Fo.u.nc.Uxp<v,er.,..,..,uu,,..qu.h,bcn.b\.rcrmo..emUnquibuseft«ri.«...onmend.c.ua,. CtgO dommUS COrt.

habctfommum, nJircc fomnium; &qui habecfcrmo- 9 tra huiufmodM^

fuummcritiim,fcd
vt taU occafionc lo
^ feph (?c Danicl cla-
B rciccrent & corda
indomabilia tyran
norumpropriaco- c
fcietiadominima-
ieftatcm fcntircnt.
b Somnia eorum . d
Sunthodicfomnia
torcsinccclcfia, ^ c
crrores fuos domi- f
ni prophetias fa*
ciuntcrebro dian
tcs,fomniaui:con

rmerunt fomuum fuH, ^
eir nihdiiiue.nmnes w. '.'*

naDcriommuii , »a..v.c ,. ^..., -- ^^

ncm meum , ioquatur fcrjnoncm meum vere . <^.d , ^ ^^ t

,^«.e.id,. i.f*a.U c.f.^.«i.rrc.,corum.'r^Nu«aan.vemurafuppl.cu,..o.r j O^a/J.DeCC'-

aJular'utp«le-.»,inccnd.umc"mm:njntur, T . i -, r rt^- " • <"

ia,u.cotlap.(leum,8t.nlcnmtcor<i.ncu,..,.^.-..l.-... r—r- . ^

quaiiiffnis,didtdflsA<!"afiniaiieus'Contercnspetram? 14
Pioptcrea ecccego adprophetas,ait dns:Qui furantur ver J5

17

nt
audiant in domo
domitii.

f jQ«i/«r<r«t.'«r.S2ni
per.n. mendaciura
imitatur veritatcnt

tlenifieant

ba mea vmifq ai^qiwi» pEoxirao^ fuo. fae ego ad prophc-

rCS,lOmniaUi;».Ull- i l ^ a^Veldonni6tuntdo.miui.une. ,

tr a quos dicitunr/ t^s^ait domin us,qui f aiTumunt Ungu as liias, & aiunt, di- ^

qUeqUoiiiud,&C. a.^Dominusvelfeiniodi»'''"*- , • lo dccipcre.

c i2«jrfp^/.Ptilchr^ citdns-cccce^^dadpTophmsfomTriantcsmcndaaum, ait ^9 g si igitur intem.
'umparcS™: domihm: <^i natvauetutire,,. &fcduxctunt popukm „ ^ Theodo«„.

lum paiCli tLMU^a^ >1 ,r(«ainaa< inctcd bil a tepromirnin. docen.c5, qu. nui, 04.0..« tutp.s lucti

gtmia,m''iispr-lfrrs,bonisaduerra nunc.adtes._

meum in m-endacio iix<3,^inX miraculis fuis,cum cgo no
mififrem cos^nec maadafrem eis,qui nihii profueiuc popu

raturqusmedulla
non hent,ncc rcfG'
ftioncm praebem .

,^ aliter.n.nonpotcll

Impij prophcta^

2j pcllabant fceieftos,

& prophetiaoniu.

Hortat ergo Dcus

d 'blunquid non .
Qupd in priori po
puloprophctx me

miliuemeos,ncciuditu^i^"»^"jl"*" r r r ^ ^e hac appellatio-

foliuic, dicitdomimis. Si igitur iuterrogauerit tepo- ^3 j^^ ytantur ac non I

obtempcrantibus ,
minatur poenam.

C tiebantur dicentcs.H,« dkit dominiis,8c Fidi dow)i»«.Et, ^''cr-

bum

^ Hiero-

NICOLAVS DE LYRA;
jj 1 PutansiTC DeuseVicinoego lum dicit diis, & non
Y>cxiiiiiz\on'2,t,S(.Q.i.cogno}censiantumdUqmfuntfropenic,
& non ea quajunt longe. Hoc non indiicitur adexcludendam Uet^
pafentiam vbiquty(id ad excludendum dothinamfaljam aliquoru
facerdotum, qui diccbant Dei prouidentiam atlingere tantam adfn
feriora,& non ad ijia inferiora: q»i error incepit a tempore fancU
lob.Vnde inperfonaftc errantium dkitur Iob.zz.b.Circa cardines
cocli pera.mbulat,nic nofira confiderat.Sed quia Dti prouidentia at
tingit ad omnia quantumcunque orcitita.Ideofequitur.

2 Si OCCultabitur. Idefi , non occultabitur , quod probitm ex
eiusprjifentia ybique citm dicitur,

3 Nunquidnon.ti«<f//(i'cat y/f.

4 Audiui qu2B. nic confequenter arguitur in falfts prophetk
coloratiofui ditii.^d boc enim j magisftbicredcretur, ytebatur,
Tnodo hquendi propl}etaru,& Ijoc efi j. dicitur: Audiui qua: di-
xcrunt prophetac./"./<i//»,^«M verba i orum notafunt miln.

5 Prophctantes in nomine mco . Vrntttittentes ju^falft
frophtti:c,hxc dicit dominus,ficut propljettc veri.

6 SomniAm.i.vifionemaDeoaccepiin fomno. Etquiahoc
faciebant adfacdius decipiendum populum, vt diBum efi, idebfe-
quitur.

7 Qui volunt.Tf )-/«.?»» falfam doHrinam,idebfcquitur.

8 Prophctaquiha./v.in«w.

9 Narret fomnium./. referat tanquam fomniHm,& nonpr^-
mittdt.Uitc dicit dominus.

10 Et qui habet fermo . Sicut leremias & alij veriprophete.

1 1 Loquatur fermo. mc Sctticei prdmittendo . Hxc dicit
dominus.

12 Quid palcis.'./»f «f/''i/'^^non/«nt/ri»co commijcendx vel
econuersb fic nec nomen dominitfl adiungcndum falJxdoBrinx
prophetarum.

I i Nunquid non verba mca . QiMfi duat sU.Vrapter quod
dixit leremi. S fnpra zo-cap.Fd£lus ejtfermo Dei quaft ignis exa
iiuansincoriXmeOfi.i. Sicutignis confumitpaleas , &malleus

(ontiritpetras,fic virtus nomints met,quo colorantjalfitatesfuts,

eritoccajio attriiionis & confumptioniseorum, idebfubduur.

l^ EccccgO.fKppleparatusJuw.

1 5 Ad prophetas.i.id pumendum proplntasfalfos.

\6 Qlli (a.dverispropl}Ctis,Confiderabant.n.attentemodunilo

quendi ipforum,&' ido vtcbantur infuis faljis prophetis. Sic ^«a

mas audiuit in pnncipio regni SedechiA leremiam dicentem . Hit

dicit dominus excrcituumttcceego confringam arcum Elan/, infri

49.^'. £t ad fmilitudinem huius dixii quarto anno Sedeclm . Htc

dicit dominus. Sic confringam iugum T^abHchodonofor &c.infrd

■xi.Ideofcquitur.

17 Quiaflumuntlin. »</(?/? modos loquendi prophetarumdf

viini. ' ..,.,.,

1 8 Etaiunt dicitdominus.w/w^/#^prof*ef?/f.

19 Ecceegoadpro.fr/7owarrtr-ptyw/jri.

20 Somniantcs mcn. dicentts fe habuiffe » Deo vijimm n.

Jomno.

21 Etfcduxeruntpopu.i^Moti^n-veranr. \,

2» Et in miracuUs.i/J Hebrao habrtur.Etin cxtaf^l"'^!''"-'^' r
quando. nfingebant fe effe raptos afenjibus ad fhi^endum magnW a..
dinem reuelaiionisjibifaa^: & talia poffimt q^odammododiU m
racuU,qiuaindua<ntfmpliceshominesiHadmiraripnem.
ZJ Sii^^iturintcrrog. HicargutturmalrtiaeoruviindeTiJto»
veritatif.Circa quodfciendum quodfacerdotcs &falfi propljttf </<
riforte nominabani onus prophetiam leremic & aliorum propbeti
rum domini: &popttluminduabantadtalem modum loqucndidi
flici rationc. Vna eti,quiaprophet£domini argucndo eorum vitu
comminabantur cis panasgrauts , quas prophct^ Jaift vocaban
onerx . Mia eti,quia ijitt pcenf diu ante euentum fuerunt perprt
phetas domini nunciatf& ideb derifonc diccbant . Onus onus,pe ,
hoc inftnuando,^ iliepropheii^ tffent derifibdes tauquamfrm
& effcaum non habentts. Et propttr hoc talem dominus conmtn i
tur Ueriforibus pcena.Et ponitunjiafentetia hk dtjjuse & nm<^ [
cum dicitur in pcrfona domim leremtf . Si igitur interrt^iK
rit tc populus ifte,&c.quod eftonusdomini. Tropiwt» i
tmm onus nominans dcnjorie. j

749

il ^« UicTonjmns.P^erhim &c. Vcrbum Hebraicum ma-
\ fa AquilaiWonusintcrpretatur : Simmachus,& 70 &
Tlieodotio, alTumptionem : vbicunque ergo graue cft,
.quoddominus cominatur plenu ponderis ac iaboris &
^jiiportabile in tituloquoqjsv/^ahoccftpondus dicitur>
vbi,&c. Vbiautem

Kaix Cap. XXIII.

75-0

profpcra promittu
tur, vcl poftcom-
niinatione melio-
ra.vifiodicitur, vel
vcrbum domini ,
& perfpicuum cft

pulus iltc vel prophcca aut lacerdos,dices:Quocl cft onus
dominiJdices ad eos: Vos cHis onus. Proijcia quippe vos di
cicdns.-Etpropheta 6c.racerdos,&populus,qui dicitonus
domini,vilitabo lupcr virum illum,& fuper domum eius.

phcTi^ponyris^vS ^?^. ^^^^5^^ vnurquifq; ad proximum & ad fi ati em fuum:
vifionis . vel vcrbi Qu.id rclpondebit dfis, & quid ioquutuseft dominus ? Et

domini,qualis vati
cinatio fcquatur .
Quiaigiturprophc
«folebant pcccan
tibustriftia nunria
re, «Scficadpoenite
! tiamrcuocare.Do
minusautem mifc
ricorditerfententia
differebat,ideoque
putabat 0 populus
phfeudoprophuta-
ibov. rumfraude dccep-
'^^^' tus non ventura q
dominus minaba-
tur, &rcmfcriam
inludumiocumqj
vcrtebat: prophcta
tibufque prophetis
irridendo diccbat

rc:r^Mofupnv,rum tlhm eSrf.Dicat itaque vnurq.iifquc

proxmio ruo:Nunqu.donus dommi » fed quid rcfpon

dcbit mihi & quid loquutus cft dominus>Q.,ia finaulis

fermofuus&opusfuuminpondusrcputabiTur vndc-

Ex oretuo iuJUficabms,& ex ore tuo condannabens. ' Matdb. ivfc

a Et deretinquam .

HocintcmporcBa

byloniCcBcaptiuita

I tis fadum efle no-

i uimus , fed pleniu.s

S atq; perfcftiuspoft

4 paffionem Saluato

5 ris. Vnde. i^elinque- Luc.i?.g,
^ tur yobis domus vtjlra

deferta.ll1xt2yo.no

~ 1 '. . , V ' ^ , .' -.-^u 7 aeierta.iiixt2yo.no

onusdommivltianonmemorabitur:quiaonuseritvni- ^ folum aflumptio-

aTNolcmc.obed.r.. TEti«ueniftis vfqur:Si autcm onusdomin. dixeritisin Cxx.nonhaMur. 9 ncm, fcd Ctiam do

cuiquelermoluus. EtperuertiftisverbaDeiviuenti.<;,diii
exercituum Dci noftri.Ha^c dices ad prophetam.Quid re-

fNononus domini. ^*^

Ipondebit tibi diis , & quid loquutus eft dominus ? Si autc
onusdominidixeritis , proptcrhochxc dicit dominus:

f$ji * *

Quia dixiftis fermoncm iftii onus domini,& mifit ad vos

«TVeliflumani,» rbumveftrumcomplcnsopMt, allidens vos Ucluinmoad imadeijcicns.

diccns:Nolitedicere onus domini.-propterea ecceco-oftoi

ffEtiam.

amvosportans, &deiclinquam vos &ciuitatemquam
dedi vobis & patribus veftris, afacie mca ; & dabo vos in
opprobrium iempitcrnum,et ignominiam ajternamqux
nunquamobliuione delebitur.

Iz

Hicitcrumvidctfpondus&onusdomini.atqucitafic-
bat.vtnon vltra vifio, led pcr locum onusappcilaretur.
i rsccpit crgo dominus, vt fi populus, vcl prophcta, vcl
facerdosinrcrrogaucnt Ieremiam,quodfitonus dni? di-
cat.Voscftisonus,& vosaflumptio.Aflumam.n.vos &
proici um,&c Si quis aut aufus fuerit onus diii nomina

rc:

NICOLAVS DE LYRa.
I Diccs ad vos cftis onas.J. mportubile,prupterpeccatorkm
yejlmumpvndus;idtofubditur.
1 Proijciam quippc vos,&c. in captiuitatem.

3 i^^^itdoininus,8cc. ^iciitproifciturimportabileonus.

4 Etprophcta & facerdotes & populus qui dicit onus
<iomim,CiC.Deridendoprophetiamvercim.

5 Viiitabo fuper viru illQ & fupcr domu eius,&c'.p«»/5

fummperfonaiuagrauiter&inperfomsftbicomunais . Conft-
qimter docct eos totfui reuerenter de proplxtia domini, cu dicitur.

6 Hicdicetis vnufquifque ad proximum & ad fra-
tremiuum,&c. '.fn loqumim de prophetii domtni.

7 Qui refpondit dominus>&c. Vroplyet,^ intjuirenti ab eo.
» ttquid loquutuscft dominus,&C. Vrophrtas tnfpirado.
9 ttonusdomini vltra non memorabitur,&c./.;»'o/>fee

tia

A D D I T I O. i.

. l".??v"^° *^' '^^' diciturin Poftilla . Sciendum autem

quod Htb.&c.

mhrxi nonfolumfubterfugere nituntur a veritate huius autori
iMis, quHimttatemChriliifacis mamfefiatper varietate litera,
ptm VotUUor dicit, quam veritatcm rcHi confutat,prout inpo
/f«w. Sedetiamdicunt,quddticetnomendomim Tetragrammmn
mn conueniut ejjentialiter alicui crtatura tamen quandoq; tnfcri-
fi»^^cremradenominaturpr^dicio nomine ab effeau ipjius Deif
■^d qnod mducunt illud Exo. i j.d. vbi dicttur:.Aedificautt Moyfes
*iwe& vocamtnomen cius,Dominus exultatio mea . Et vbi nos

cZT:!' r,'" ^^^*''^'' ^""""^ "°'"'" Tetragrammato,quod no
nun tp, altatifccundum effcntiam:fed denorninatur f,c ab effe

inVaaT T •"' '"'"'""'"' ^"f"'"'» ^/^^'' "' '^'^^»" '^Pomur
rZ:^ 4"^"'f"'^'"' '^''^"^''Od hoc 5, nomen proprtum Dei
mn7fj2'nVfr ''''""' '^' 'liogerminefufcttando de Dauid
TZioT: "'^''^ '^ '^'^' 'Pl'"*' ^" "^Si^f^cantts. Sed ifia cauii.
itonon valtt: namprout habetur in Thalmud m libro qut dicitur

umhutt"' ^^^^^""'''" dtUtnatone q,u tncipit, qlt vcdtt na
lln T 'T'^'' ^ ^'IJ"" '''""''' «<"«'"^ ^« Tetra-fram-
vocabut ^ ^^''^"' '^" '^"'/^<"''*^^ Icremix.Hoc ejl nomen quod
""'"""""^"rndomtnusiuJiusnoJlcr.Etftcpatet^^nomenDiicf.

mum fignificat.
10 Quiaigitilr popu-
lus profpera (ibi
" proroirtebat, dicit
cos ncquaquam vl
tri debere dicerc
hos indignos eflfc
donis Dei, abijcica
dos &Deiauxilio
rclinquendos. Ex
verbis autem & ia
terpretatione no-
minumfaspereso-
ftenditur, vtAbra-
hx, Sar«,Petri,&:
filiorum Zebedzi ,
vocabulamutataft
gnificatrerum mii
tationcm , & in hoc propheta Phafchordiciturpauor,
veltranslatio,vel colonus, vel percgrinus . Notanduna
quod vcrba viucntis domini exercituum Dei noftri La-
tini,& Grajcicodiccs habent .- fedHebraei infuisvolumi-
nibuscontrafelcguntquodproprie myftcrium trinita-
tis fignificat.

^CAP. _

tiadominiamplius non nominabitur 4 vobis nomine ontris.
»0 Quia onuscrit vnicuiq; fermo fuus &.c.i.loquatur de f
phetia domini,nominadi eH onus,fmtetur graniter ftali fermonc

1 1 EtpcrucrtiftisverbaDeiviuentis,&c./.perwerfenojw/-
naflis nominado ea onera derifotie.In Hebrtco habetur. Etperucr
tiftis vcrba dcorum viucntium.pcr quod in diuinis oilenditur
pluralitas perJonarum,& vnitas tfjenti<ie, cumfubditur inftnguld
ri: Domini exercituum Dei noflri.

12 H^ c di. Docet modum loquendi reuerenter cum propheta do-
tnini,&- patetfententiaex diciis,quia efi replicatio eiufdem ad ma.
iorem affertionem , & quia hanc Dei monitionem contempferunt .
Ideo feqwtur pcena ibi,

Propterea ccce.Oe terra veflra. portans,/. ad aliendm quod
impletum futtin tranfmigratione loachin regis ludx incboaiiue,
& tonfum matiue in captiuitate Bahylonica tempore Sedi chi^,
» CAP.

fentiJiitr tnteLLgitur in hac authoritate: Ibi enim de tJfemiaU no-
minatione loquuntur,vt ibidem patet.

A D D I T I O I I.

In CO.C.vbi df in poftil. Circaq,fciendum,quod Sacerdotcs,
tt Jatji prophetiC detijione nominaljant onusprophctiam.

ybi nos habemus in hoc loco onus in Hebrico hahetur hxc di-
liio mafa,qu£ vno modo fignificat idem quodonus . Mio mndo fi-
gnificat,aJJ'umptiontm.f.verbum ajjumptum apropheta vnde 7s(tf.
2 3 .& i^.vbi dicitur de Baiaa affumpta parabola dixit: in Hebreo
habetur diHio iHius rationis.f. maja , prout fignat affumptionem
verbi vtlparaboU Dei,& ftcinaltjs locis Jimilibus .Fbi ergo gra-
ue eratjeu ponderojum quod propbetabatur irrifores vocahant illa
prophettam onus inttlitgendo in primaftgnificatione . Quia i^^itur
propbet4:folebant pcccantibus trijiia enuntiare vtad pmitentiam
eos reuocarent quod tamen Deus f<epe mijericord/ter dijferebat ideo
populopfeudoprophetarum fraude deceptus putabant non ventura
qu£ dominusminabatur vnde & prophetiam veram & feriofam
in ludum vertebant & veris prophetts irridendo dicebant. Hi viri
pondusfeu onus domini annunciant,vnde iam vltra prophctia,non
vifto fedonus vel pondus domini apudeos dicebatur, &ideo domi
nus ad leremiam dicebat. si infrrogauerit tepopulus & C4itera,&
htcjententia plenius babetur in glo.

Tom.4. A 4

7Ji

Gloforcl.&NicoIaideLyra

7yi

^ CAP. XXIV.

A r\ 'ff»(/i/.Notan-

a ^ dum hancvi-
noncm faflam cflc a
tcmporcScdcchif, b
pollqiia Icchonias c
duduscflin tranf
migrationcm,non
incaptiuitaii: quia
vltrolctradidit.
b o*of«.Duosca-
laihosvclcophinos
malariimtSc bona-
tpnmiiaff. ,.yn^ ficorum qui- d
dam intcrprctatur
inlcgc 3cinEuan-
gclio,rynagogam,
&ccclcfiam,Iudeo.
rum populum «Sc
Chriftianorum.gc
hcnnam & regna

Bc?lorum:quorum c
altcru pertinet ad
fupplicia pcccato-
rum, altcruadlan-
dorum habitacu-
lum.Nosveroiux-
ta Apoftolum flc-
gembonam&fan- ^
dam, &madatum
bonum & fandu
fentientes,&vnum
cflc vtriufqucterta
Hicnti Deum ) ad
Iuda:os magis refe-
ramusqui in adue
tudomini crcdide
riit.vel nocrcdidc-
runt, vtquiclama-
ueruntdicentes. Cr«

C ciHgeeum, fintcala-
ihusficorummala
rum Qiuvcrocre-
diderunt,adbonas

A P V T XXIV.

Stcnditmihi dominus.S^cce diio cala
thi pleni ficis pofiti ance tcmplu dni,
poftquam trandulic Nabuchodono
ibr rcx Babylonis Icchonia filium loa

a 1 iDietprties regis l Sc doftoiet.vcl «rlificej auri gemmajuinque
incluuxes.qui apud Barbans nitioiies lunr in piclio,

chim rcgc luda,&: principcs eius,& fa
brum 6Qnclu{oremdelcruraIe,& ad
duxit cos in Babylone Et calatus vnus ficus bonas habcbat

aTAbrahini.lfaacSc latob,& «l.| lana.,dequi:>u. dicituc. Sicut vuasin dc etto inueni Krael licut
ficusndi pjiteseorum,vndc & noa rtlij Abuhrdicimut E(* comra Iwdzit dicnui.iipalct veUer
eflet Abraha.n.Jc opc o etus faicffs

nimis.vc folcnt ficus edctprimi temporis.Et calathus vnus
ficus habebat malas nimis,qu? comcdi non poterant,c6 ^
effcnt mal^.Ec dixic dns ad me:Quid tu vides Ieremia?Ec di
xi : Ficus : ficus bonas,bonas valdc : &c malas, malas valde:
qu^comcdinon pofrunt,co<^ fint mali^.Ec fadum eft vcr
bumdomini adme,dices. H?cdicitdominusDeus Ifrael

Exponifja abolam. _ b rQux facta ej m

1 conlilio lub lcchonia

Ics fucrtint rhilo- D
fbphi qui naturali

1 bonoiSc intdiigcn-

2 tia crcatoris , non
tamfequi vififunt
quim laiidarc vir-

3 tutcsjquaramqti^
funtin tcmploDci,
prophctx, fcilicct, i j

4 & Apoftoli qua»
rum vnaait:Uf dc-

5 divubis,a->.Ei:PUibU
mei (j»os ttcriim partu
rio donec Chtfius for~
mctur m V'bs. vnds
dicitur: Ficus bo '• .|*
nas.bonas, & ficu! ? *
malasmalas valdc.

d Etca'athus. Rc. '
Hicronymus. Nos
fimpliccs quncrcn p
^ tcs hiftorias, cala-
thiim Imnarumfi-
corumdicimujlc- y_.

1

tiom.lXi

i inf.iii.

Luc5.e.

Sic^iVfirus h;bon?,ficcognofcam tr^nftnigrationetluda, ^ ^'""'^^X' '"ti

airlechoniamf& ptinripeseius. blleruralem. ^

quam cmifi dc loco iftain tcrra Chaldasorum in bonu,&:

■* a^^Captuiiatcm b nAcaptiuitjite.

ponam oculos meos fuper eos t ad placandu, vt rcducani g
cos in tcrram hanc,8^a:dificabo cos & non deftrua,6^pla ^

afSimile:Dcu5ertqqioperaturin nobis Sc velle & perficeie:Don enimtantumopeta, lcu vo-
luniat noftra dei auxilio innitiiur.

tabo eos & no euelle, & dabo cis cor,vt fciant me,quia ego
fum dominus. t Et erut mihi in populum,8ccgo ero eis in
Deii,quia rcuertenf^ad me in toto corde fuo , vt ficut ficu s
peftim^EjquiE comcdi non poffunf,eo q? fint mal«,ha:c d'

lo

II

didit fc rcgi Baby-
nio,cuiaclomino
proipcra poUicen-(
tur. Malarumau-
tcm Scdcchiam,
qui contradiccns
fententix doraini
captus cft & c-£ca-
tus , & in Babylo-
nem duftus , & ibi
mortuus.
e Et fa^um cfl .

citdns:ficdaboSedcchiamre2emIuda,&principescius 12 Hieronitnus. Dc-

° ~ "^ • • hrat hoc loco allc-

goricus interprcs.f
vim cupiens facc-^ '

quihabitantin terra Aegypti. t Et daboeos in vexationc, J^^{?'„°de^<;(^7cfti

leriifalem captos atque translatos in tcrram Caldso-
rum.rurfumquead locum priftinum reuerfuros,vt lere
niiam &aliosprophetas . Qui vcro peccatorcs fucrunt
interrahac&invallc lachrymarum cfle morituros.
f Etpona.ln captiuitatc pofuit oculos fuos fuper illos &

& reliquos de lerufalem qiii rcmanferuntin vrbe hac , Sc

a fQui.f.transfugeiunt in Aegyptum. b f Q^.ia in Aepypto quoque capti funt, & Na-
' ^- " *"* , 1 I r :Ttr..:. :- .T.I ^»;, i^l...»^ i..i>m.

buchodonofor pofuit in Tbamnis lolium luum.
1 hi

iicus & calathumoptimumrcferantur.

c Tofiti.Noa foris, (fcilicet extraccclefiam)quia domi

no cunfla patent. Nec tantam habent amaritudin e qus

foris funt, quantam illa: quae pofl confetlionem Dei per

prsuaricationemmutatJBfunt.Ncctantamfuauitatem

Don2 ficus qux non (unt in confpedu templi Dci,(qua-

^ dedit

Diufio.

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. XXIV.
\SKt\dk.Superius pofita tfl Ieremi£prophetia,bic co
" fequenttr oflenditur inparte impleta.Et diuiditur in
duas,quia primo oflenditur bacimpU tio, (ecundb po
niturprophetite leremia repetitio,cap.feq. Trimain
di4as,<iuia primo ponitur (jUicdam imaginaria vifio,
&fecundb ponitureius expofiCio,ibi.Et fa^lum C&,aliter.f. non
fuiffet verapropheiia: riifl leremias intellcxilfit vifioneficut Vha
raovidens jfpicas,non fuitpropheta,(juianon intellexit fignificatio
vem, proptcr 3, dicitur Dan. i o.a. IntcIIigcniia opus cft in vi-
floncCirca primum dicilur,

z Ecce duo cal.Hoc vidit leremias primb vifione imaginaria.
Et fubiitur huius vifionis tempus,ium dicitur.

3 Poftqua tranf Dc qua traslatione plentus diSiii efl,fupr^ 2,c.

4 Y.tizbt\xm.i.artifiiemfubtilem.

5 Et incluf.'. aurifabrum , quigemmas prttciofas ponit in auro,
vel argento , & in hoc patetprophetiam leremiximpletameffein
farte,quifrequenterprMixerat regem,& populTt in Bibylone diice
(ium.Cxtcra putent in litera,t}Hantum advijionem imagmariam.

6 Et izCtu.Hic confequenterpomiur cxpofitio ftue intelleBus di-

SitviHonis , (itrn dicitur.

7 Sicut fiCiis.i.tranfmigrantis dabogratiam meam, & erittis
multb melius quam lUis qui remanferunt in ludica , quia loachim
rex luda perfilium T^abuchodonofor fuit repofitus in migno Uit»
rddt,fecundum quod habctur ^..^eg.vl. & Daniel & focijeius &
(j^lardocbxus,quifuerunt de tranjtuigratis hm loachm, fucrunt
multu honorati a regibus.vtpatet in librts IMler & Danicl. Uu
autem vifiofaHafuit Ieremie,quia illi quitrant in lerufaUmcm
Sedechia rcge reputabant mifcros Icachim rege & alius quicHin
eo dcducUfuerant in Babylonem.

8 Et tcdnczm.Licet.n.Ioachim,Daniel,&focif eius & Mtrdi
ch£us non redierint in perfonis propnisredierunt tamen in pofleri:
fuis plures etiam illorum qui cum eis tranfmigraucrunt complelv.
ftptuJlS^inta annisetiam inlud^am redierunt.

9 Et xdific.i.multiplicabo eos inprok & bonis temporahbus.
loEt dabo cis cor vt {ci^t.multiplicado eos in bonisjpiriiualib

1 1 Et ficut ficuspcflimx. qu^funt abominabiles.

1 2 Sic dabo. Mihi & homimbus abominabilem., qida poflcifui
captus & exoculatus,'J filij eius &nobtks occifi, (^populnspi'
timoccifus &partim captiuatus, & ciuitas combufla& exbotp
tethuiusliteiefententiavfqueibi. ,

' 4« Etin

MOI{^LITEI{.

I I ©.'^fnt/JrwJfcirfo»»». Pcrquodfignantur dus ciuitatcs,
fcilicct Dci,& diaboli . Pcrcalathum autem ficus bonas
habentemfignaturciuitasDei. CincsautemDei , funt
boniCIiriftianidulcesdulcore gratia»& difpofiti ad dul
ccdinemgloriae. Ficusmalx, funtciuesdiaboU, plcni
amaritudincculpa;,& difpofitiad amaritudincm gchcn-

nx. Etdcbonisficisdicitur, quoderant ficutiicuspn|
mi tcmporis . Ideft fimilcs Chriftianis ccdcfi? pri«n»«|
uq . De quorum charitate dicitur Aauum 4.t.Multitu
dinis crcdcntium cratcor vnum , & anuna vna , &c t ;
quo patct,cp in eiscrat charitatis dulcedo magna.Dcni
lis autcm ficis fubditur. ,

f Comedinonpotermteo. QuiaChriftiani in mahtiaooi
nati Chrifto non poflunt incorporari per fidcm chani

tc formatam. ,

•f Itcm

7^3

,?deditcistcrraexer

i. cere, domossdifi-

carc.pomeria plan

tare Daniel de ca-

^^^*: priuo princcps fa-

diiseflTrespueri

defornaccglorio-

.t5.eseiil3eratifunt.Ex

^..lijplctis.yo.annis.fub

leremix Cap. XXV.

afHidioncmque omnibus regnis terr^, in opprobrium Sc in
parabolam &;jn prouerbium & in malediaionem in vniuer
iis locis ad qux eieci cos ; &fmittam in cis gJadium &f:imen

7H

a f Proitiifllonis.

&peltem , donec conlumantur ad terra quam dedi cis & pa-

rribaseorum. "

NICOLAVS DE LYRA.

<& popuLoiius.

Zorobabel & lefu D
facerdote magno
niagnaparsreuer-
fa cft in lerufale.
Hieron.Totam
hui^vifionisfimul
propofui pericope
nefenfumincxpo
fitioncdiuiderem.

Etin miikdldioncm. q!^iapoJiiJhmmilcuaf»:,miciirnque 2 Et mit flaizr .,/;.„.• - /• . .

MOV^^llTEf{.

Itemaliter porc{Iexponi,vtper ficusbonasintelligantur
bonireligiofi,qui funt ficutficaspnmitcporis.i. fimiles
primisfratribus fundatoribus (ua; rcligionii.Per malas

•5»! ••*»€■*"

autem

autemficusmtelliganturfratresmaliT^nr^^hroli
K^na''«'" '%^^^'' ^"^^ P''"^ incorpSrari. VndeT
^'^^^""'^^^^^'^"^"«"'•"uenimclioreshisqiuini^^^^

^CAP. XXV.
\ \J Erbum. Hcc
V priora sut
)tcrita vifione. II-
an. fubScdcchia
afta eft , lecho-
liaiam translato
n Babylonem :
ixc auteni fub
oakim filio lofi^
?cpatreIechoni^.
^on enim curx
•ftprophetaztem-
)oraconfcruarc,
]uod dcfiderant
egeshiftorijB, fed
cnbere qus audi
oribus& ledori

C A P. XXV.
Erbum quod faaum cft ad lercmiam de om
ni populo lud^ in anno quartoloachim filij

a 1-Ipleea annus piimus Nabuchodonofot rcei»
Bobylonis hoc m Lxx. non habeinr. ■

ic regis luda. Ipse eft annus primus Nabu-
chodonoforregisBabylonis, quod loquu-
tus cft leremias propheta ad omnem populum luda, &t ad
vniucrlos habitatores lerulalem , dicens : A tertio dcci-
mo anno iofi^filij Amon regis luda , vfque ad dicm hanc,
eftipretertius&vicefimusannus, facaumeft vcrbum do«
mini ad me, £<^loquutusfum ad vosdc no(5i:cconfurgens

&loquens,5rn5aud.ftis.Etmifitdias advosomncrfau;";- « iSciX

"^^t ' f^^o^P^ph^^^ofurgcnsdilucuIomit^S-^SQjoaudiftis, s S^„?r/^"s;:,-

Talterio. maleg- 9 diluculo & nodc

(-lamiuxtatcxtumhiftorisPfalmorumordincmreqiii- batur.nccramcnaudiernnf q,' o.,. *^0"^"''P"sl^orta-

^unt.quod non obfcruat carmen lyricum. ^ ci^ lex femeUnSoH^^^ hL A^T ""' ''a^''"' ''^''''' F

> ^^«''^.Quartoannoregisloachimfilijlofi^.patris nr. ^l ..^"3?"?u?."?"^^ 5cconftitutaprsce. ^

fub quo propheta E
uit annis. I9. cui
fucceffit filiuseius
loachaz , quo fia-
tim capto a Pha-
raone Nechao,Ioa
chimfratereiusrc
gnumobtinuit:In
cuiusregniquarto
anno faftus eft ad
leremiam iftefer-
mo domini.Ita er-
go vigefimufterti'
annuseratleremi^
jjphetse, ex quo lo
qui coepit ad popu

echoni2,Nabuchodonofor Babylonium fufccpitimpc
ium:&itacontigitvtannusqui primus erat Nabucho-
lonoform Babylone, quartus eflet in Icrufale regis loa-
him. Oaauodeniqueanno rcgnifui lechoniamcum
natre & principibus duxit in captiuitatem qui trib. tan-
um menfibus poft interfeaionem patris Ioachim,regna
it.Ioachim auteminterfeauseft.i i.anno regni fui.

Ater.deci.an.A. trcdicimo anno rcgni lofiacqui rc^na
it m lerufale annos. 30. & vnu, coepit lere. prophctarc,

fub

pta,qu2 proprio arbitrio velfacimus vel neghgimus

quareprophetafe mgcrit &quotidie rcpiicatmandata

Dei. fi ferticl accepta fufficiimt?Sed oftcnditnos fcmpcr

i^fi ^"f '1'? '"'^'gercnec fiifficcrequod femcl datum eft,

mli aflidu^dommiadmonitionetreuocctur.

d £;«.^ Nonperunumprophetam. fed peromnes^"""""*

populum (uum admonuit, & quafi in vigili/s &cxcu-

b.jsconftitutus, furrexitdiluculo vt commonerct, &

non audierunt.vtquantocrebrior admonitio,tant6 con
temptus maior.

# Heque

NICOLAVS DE L Y R A.
C A P. XX V.

Erbum. Hic ponitur repHcaiio propheti^ leremix,
&prim6 quantum adhoc quod reprehendiratpopu-
li malitiam,fecundo quantu m ad hoc quod prxnuncia
utratpanamibi'. Proptcrea. Circa primumprimo
notatur tempus,cum dicitur»
In anno quartO,&c. £.v quo patetquod h^ec reuelatio faElx
'^^^i^t»nantetranfmigration£m,pr.tceden.cap.diaam,quiu le-
«miasrtueloachin fubquo faaaefiiUa trafmigratio fuit filius
•"j^'0"chm/tcutdiaumtjl fupra ii.&ideofubditur-.Toftqua,
'eit,Vo§l ijlam reuelationem faBam leremix^trunslatus eji Iccbo
"J . qm oHauo anno poji includcndo hunc quartum annum loor
•'^P^triseiustranslatusfuit.

f rf?< ^ ^"•^"'"'/«^e' exhoc quod i^.anno T^abuchodono-
• "'^^'"^''fitit lerufale 4. ^g.vl.& a qnario anno ifiius loachim

inclu-

tnclufiue vfque ad vndecimum annum Sedecht^ in quo difi u&a
futi ctuttasfiuxerunt decem & nouem anm,Jcilicet , oHo de r,gno
Ioachim,qut.ii.annis regnauit,& vndtcmde regnoSedechu.Ca
tera pattnt vfque ibi.

4 A tcrtio de. vbi incipit ifla repUcatio , quia a tertio dccimo

anno >ofi£ cepit Ier<.mtas prophctart:a quo temport fluXi-runt anni

vi'iintitres,vlque ad quartum annum loacbim ideo Jubditur: Ipfe

cfttcrnus&vigefimusannus.

j Et loquu. lUeJifVigUanter CT perfeueranter.

6 Et non au . ^os emendando.

7 Et mifitdominus ad vos,&c.E.f quopatet,quodillotem.
porefuerunt alijfanai prophera, qui mouebant populum ad bonu.

8 Confurgens diluculo mit. idtji valde aiLigeuter vot ad-
monens.

9 Et non audi. Quafidicat , perjeuerantia vcflra in malo non
prouenit ex dtfeau diuin^ , mijericordite fei ex parte malitix ve-
Ji r(. C^tera patent in litera.

•J« Propterca

MOB^^LITEB,.

^ if .fmfe'''""'!": ^," ^""^-^- '■'^P''"^ ^<^'czmiz% contra po-

i|um ud^muUiplicationcmpcccatorum &obftinatio

uS^o ^'^"''j^Snatur muhiplicatio pcccatorum & ob

c rScn?^ v.^^^i^^l"^' "^"^'"^^ temporibus Ant.-
'n(U ficut diotur Matth.z^. b. Et quoniam abundabit

iniqui-

iniquitas,refngefcetcharitasmultorum.
7 Et mifit dommus ad ros omntsjetuus luvi,&c.Vropte,ea &r
Pcrpunitionem popuU ludx qua leremias hicpramun-
ciatfuturamrpcrrcgcmBabylonis & cius cxcrcitum,
fignatur tribulatio populiChriftianifuturatemporibus
Antichrifti ad puniedum malos, & purgandum cle<aos.
De qua tribulatione lubdiiur.

t Etpo-

0> a 7^*f *" uf c/lTan

A tafuit duriiia, yt

ncc h;ibitiun qui-

fepcfibus. ^jem audicniisaf-

fumcrcrwA indi.

narcnt aurcs fuas

commoncntc do-

Koia <rl«m«> i«HV>,vt rcucrtcrc

tumDck tu r. Et notanda ctt

diuinaDciclcm?-

Iiainfinuaqu?n6

fuppliciu pro fcc-

Jcrc irrogat.

b Vo\i Oeos, &c.

Q.d.Hcccumfupc

f lorib. moncbam,

nc dijsalicnis fcr-

uircMs.nccmead

Glof.ord.&NicolaideLyra

ncque inclinaftis aures vcftras,vt audirecis,cu Jicci et:t Re-

*■ t •Opa>tio»«. b •Quifincopciercputii tj' in .e.caio ^

ucrtimini vnufquifqi via fuamala,6<fapeinmistcogita-

,tf,o™it,l.r.mium...e«.....pr.cep.un.. tSe . vi .o .ilio.um_;u..r.u..

tionibus vclUis , & habirabitis m terra q ua dedit dommus

1 OftrnJi. Dei d. ni cllc |«ipciua fi dif.ni i. e.ini .j. ibus di.a (unt.

uobis &(,patrib. vclUis a f?culo & vfq; in fa^culum.Et nolite
irc polt dcos alicnos , vt fcruitatis cis adoretifq-, cos : nequc
mead iracundia prouocctis in opcribus manuum vcftrani

75^

^Dieit ciominm.vt mc aa ujc jniium i>rouo. in opc.iianuum vellrarun. in malum ve.hoci.i LXX.

& no afFIigem vos.Et no audiftis me,dicitdns:vr mc ad ira
cundiampiouocaictisinopcribus manuum veftrarumin

a 1Q."ia ni<- jH .Mcundiaui p.ouo. & locan.em ad pctnitcniis.n omrmpfirtis.

malum veftrum. Proptcicahxc dicit dominus cxcrcituum:
Pioeoquodnonaudiftisverbamca:Ecceegomittam6^at

f «ngclo. q.n cx' i.cntGentes, a 1 luxta (..um lc.ulakm, ... ..juiloncn.n- ChalJii.

- f «n;clo« qincx.i.cntuen.cj, . tua^. m... ™, ... .^, i, , 1

jracudiamprouo- c ^^^-yj^iuei-fjs cognationesaquilonis,aitdns,&:Nabuclio ^

cut prophetz, &
alij fandi qui Deo
fcruiunt ,(cdquia
incucrfionc leru-

t
t

probatur.vtmngi
flricoriininodc-
ceatvcrbum Dci,
lcdfibiiciadinliar"
colubri, inquibus
vox 2,aiidij & \xu
tia:pcriit,vtnoaii
diantiliudApofto
li: GMiditiindotiiiiw
fempert lUrum duo
gaudeif.

f £:/<:f«/.SicUtl€''l
rufalcm poft. 70.
annos priftinosha
bitatores rccipit,&
cxpletis lupplicijs
priftina foelicitatc
fruitur obedicns
Icntcntia; Dci, fic
rex Babylonis in F
fuperbiam clatus
&fuisaflignansvi
ribusg? regnat in
Gctibus,aMoe(ii$
& Pcrfis dcftruit.
Deniquc vlq; ho-
dicBabyionis tau-

l.lllB.Ai^

BS'p«.umVeftS ** donoforicgemBa!>ylonisferuummcum&radducam eos
cogerctis. fypcr tcrram ifta, & fuper habitatores eius , 8^fuper omncs

c £M/r«.Non fi- j^jjjIqjjcs cmx in circumitu illius funt, &Jnterhciam cos,

a fO^. eft m.rjculi & iii.potis lud.cium.

& pona cos in ftuporem & in fibilum5& in folitudincs fem-
Semdominifer- c piternas:Pcrdamqucexeisuoccmgaudij,&:vocemIstitiir, t tum rcl.qu.sriu.

.,;.,Mrnlnnfiri/m a f ch.ifti qui habct li. niam lpo.,l...« cll. DLcclci.alticxlidei. b 1 Vt non tontefjntui: nent,qUam pOiUlt

Uiai V01Uluau,t 111 m«frun.en(a.&DODUlist.ibuantut velccnda. c 1 D..ftrina.n prophctarum.llLucerna pe- DcUS iu (cmpitCr-

nam folitiidincm,
qui implcuir ou
vcrba lcrcmi? qiii
in fequentib.qus
Babylo paiTura k

meaVTunienta,&popuIist.ibuantut velccnda. c 1D.>ftrinam prophctarum.irUucerna pe-

dibu.meis vcr.ru. & lu. fe.meis. d floanncsquoqucerat lurerna lucens

illud > QuOi tTddldl <ilhu, me.s vcrtu.OC m. .c.mcis. u t...j.i.i..j.i""-|"^ v... ......... .m^...., i H +

Q satau^yvt difcant non yoce fpoa(i,& voccm Iponfe, voccm mol^ & lumcn lucer- t

hlafphSTUaTe. a ^H»t licoru.i.tumnou flii.ium.iusapparcb.i .nOpicnj. "

d Et addu.eosy&c. nc.Etcrit vniucrfa tcrra eius in (blitudinem 8^in ftuporcm.

^ Etferuient omncs Gentcs ifta: regi Babylonis fcptuaginta ^.„ ^_ _ ...

g annis. tCumqueimplctifuerint annilcptuaginta,vifitabo ]o prophctkolcriDo

fuper rcgem Babyloni.s, 6<Jiiper gentcm illam , dici^t domi- g^ iummpk. N^

nusiniquitatcm eorum,8c.lupertcrramChaIdajoiu,6^po- i- " —^ "-(•,,!.,«
namiUamin Iblitudines fempiteinas.Etadducamfuper ter
ram illam omnia verba mea qua: loquutus lum contra ca,

Haec funt pra:mia
contemptorum w^
Dcum audire no-
lcntiu . Qiiidquid
crgomalifupnos
adducitur , noftra
pcccatamcrcntur;
Et ficut Gentcs c6
tra Icrufalcm ad-

au.

ta.quodnofoIuiB
cotra Babyloncni
prophcrai Icrc.fcd
contra oes Gcntcs
queinexercitu Ba
•Ej.i(; diccontraneeiieenremctticuam iciuium. bylonis fuerunr,(?c contra populu Dcidiriiicancrunt.vn

iSmln c Pa<ia;«*«c.|-t:Hoc in conciUabulo malignantiG com- iu fcquctib.contra Acgyptu & rhiiiahijm & Moab,&c.

^ ^ probatur, -^ ^'«»«-

du£tae funt:fic ho
CotKlfiAbalB diccontranegligentemecclcfiatn fcruiunt

NICOLAVS DE LYRA.
4e f ?to;>terci.UicconfequenierpOHittirrepUcatiopropheti£quS
Diuifio. tum ad panam. Etprimo exprimitur pana Iud^oriim,fecund6 pa-
nafuorum aduerjariorum.ibi: Cumquc impleti. GT hocfuit ad
confolationem aliquorum bonorum qui eraut tn populo Iud£,-pt di*
Hum e^tlHpra.ij.Circaprimum dicitur.
a Pro eo quod. Sed ohjiinati eflis in maUtia veftra.
a Ecce ego. Ex inflinBu enim diuino 7\jabuchodonofor & hella
tores fui acctperunt audaciam & conflantiam impugnandi ludxa,
vt eius babitatores defuis malis muUiplicibm & magnis fecudum
crdmemdiuimeiufliti^punitentur.

4 Scruum mc. inquantum exequehatur diuinam tuflttiam.

5 Et adducam cos,&c.& fuper om. Quia Idumxi, Tbili-
ft£i cr altj circa ludjtam^ habitantes fuerunt per^{abuchodonofor
deprddati&captiuati , & eorum captiuitas hic denunciaturyCum
panam ludxorum quifperahant corum adiut<)rio reftftere regi Ba^

ludtcisad bonorum cohfotationem,vtpr^ditlum efl , Et diuiditurh
duas partes, quiaprimo predicitur deflrufiio Babyloniormlin^it
Uriier,fecund6 multorum generalitcr,'bi:Qaici fic Circaprimuri
notatur tempus deliruHionis Babylomcc,curn dicitur: Climquc
impleti fuerint feptuaginta anni. tpfum & regnum eius it
ftrucndo,quodfuit implctim in ouifiune Balthafar regis Baiylonii
quia tunc regnum fuum datum efl Madis & Terfis , vt habctH
Dan. 5. h{umcratiotameniHorumfeptuagintaannorumvartein
choatur a diuerfts. E.vpofitores enini noflri comuhiter incipimn mi
a dcflrudione Icrujalem vndecimo anno Sedecbi{.]\ab.Sal.inchi
eam a quarto anno regni loachtmlitij lofi^, quifuitanniispiimi
"hlabiichvdonofor rcgts,vt diciturin priniipio huius ca.^b ijio i>
rd amo exclufiuc vjque ad vndecimtm annum Sedechi^ jiuxem
dectm et odo awi i.Septem de regno Ioachim,qui rtgnauit vndeci. <.
annis, & vndecim de regno S^cdechif : tempus autern lei honif q |
rcgiiaiiit inter illos duos intluditur in iliis decem & och annis, li
non computatur pcr fe , quia regnatUi tatitum tribus menjibtts . .

hyionis.CAterapatentvfqueibi. .^ . . ^ - -

o YoCQrv\mo.Terhoc delignaturcaptiuitashabttatorum& tflapatentex.^.^eg.z^.

jicnoneritopi4smoUnequclucern£,propterdefeaumhabitatoru. ll Etponam. i^uia jiabylonno futtrecdificata,ctinhabttabu>

10 Cuai q i i m.Hic confequeter pr^dicitur pcena aduerfantium faBa tjt,fecundu qucd Ijabetur Ifa.i j .i/.No habi rabitii r vfq ;

ludais ^ fincni

t ti /«.i doftrinam facre fcripriirc, quam nuilus auH
bitpublicelcgere,de quadicitur Proucr.6.c. >iandatiih
ccrna eft,&c.

10 Cumquc iniplc. Hic leremias pr^nunciaf dcftruflio
rcgis Babylonis & rcgni fui.pcrquamfignatur Anticl
fti mors & fui cxcrcitus , faltcm pio pane magna qua
Chriftus faciet,ficutdr- i.Tcfb. Qucm diis Idusintcri
cietfpiritu orislui &dcftrucr illuftrationcadiicniusn;
t .yinJr.Qni nunuiusconfurgitcxdiiclu dcnariipcr

ptcnarium , & vrcrquc numerus pcrfcctioncni fianat
perhocq?Antichriftipcrfequutiocrirvltinia:&ficcc

fi^ tribulatio crit conluniniata.Quod autcm fcptcn.ir
numcruspcrfcclionem fignificetdicitGrcgor. hom.
quoniam omnc tcmpus fcptcm dicbus comprchcn
tur , rccie feptcnario numero vniucrfitas ficnarur:

t militct

■ MOIi^LITEK,.

t f Et po.eos,&c. quia tunc crit tribulatio magna quanta

nonfuitantca. , , . r , • j- •

•j- pcrrf.eA.Quia tunc aufcrctur cclebratio folennis diui-

norumabccclcfia, quxdcbet fiericum mcntis Ixtitia.

Pf 84.a. Cor. meum & caro mea exultaucrut in Dcum

viuum, & hoc fignatur per hoc quod dicitur.

f Et no.qux dicitur a latitudinc:quod propric fit quan-

dogaudium mentisrcdundatin corporc.

1 t^ocem fpon.i. mutuam confolationcm prslati & fue

ccclefi?. Nulli cnira aut paucituncaudcbunt fc prxlatos

ccclefi?confiteri , nc ducantur ad tormenta primi, ficut

fuit tcmporibusccclefic primitiu?.

9 Focem. Ideft,prcdicationisqna tcritut ftumcntum fa-

crs fcrjpturas populis cxponendo.

Etlu,

V

Az Sme cilicem ylni
tio calicis domjni

IcrcmicC Cap. X.

omne qiiod (criptum eft m libro ifto, quscimcji pioplicta-
UU....V.. _- "it^ lercmiasaducr/um omnesGentcs, quiarcnucrunc cis

ci furorjs jndicm cum cflencGentes mulfa;& rccres ma^ni &reddam ci-; /eru
•ft, quod omncs t „ o r i ^ ^ "''*t)"^:>^'' ^^""3™ ClS iccu

-^ ''i - fiumoperacorumArecundumfaaamanuumruaraQuia

fjcdicicdominuscxcrciruumDcus jrraelrSumecalice vim

furorishuiusdemanumca,&propinabisdciJIo<udi*Ge
cib. ad quas ego mj<ram te, & bibcijt, 6<rturbabuntur & in-

Jamcnt.afKicgIadJ)Vqut'egami,rt£intqi:cDs.Ena^ccpica]^
„,„^»,...„j.,,.. «dcmanudomim,&^propinauicuna:isGentibusadquas
!ic autem calix b niif]tmcdominus,IcrufalemdcciuitatibusIuda,8cr«arhns

irGfnETc -"^^P-;-'Fbuscm.,vtd^aco.infoIicudincS;ilupo
Dmant & infa- lem & in fjbiJura & in maledicaioneficut efldies ifta I^h i

;Srj;;l2^ ' -^^«"^/^giAcgypti^&icruiseiusApnndpib.eius^S^mn

7^8

jcnresqus corra
Jeipopulfi dnni- a
arunt, bibant de
alicefuroris do-
iini,vndelfaias:
jluemfurorisdomi-^ ,
bibi(ii & cuacua-
, propterea. cofitrie

„iauus intcrprcs , ^'^;';^ "/"*'' -^j-i-^^vx^^t.. vm>,oc-omni

^ i bonam partcm PQP^Q^ citiiA.vmuerfis t g€ncraliter:,cun<ais regibuiS tcri e

uo

scipit ad inflar ca

ni'n ycrficu'

t^rVir,. n,^f i^r, ic d A '^' ■ i L' ■-''-""" "•""'"• «« Thrcdct o pro Hus inful;ini iBterpretotur.

S°d choTc Au-irt.<is,«cj:und.5 res,bus terrf Philiftijm &fArcalonis &

quidquid choie
l humorSin pS ^'^^ & Accaron 6c.Azoti & relic]uis:Idu'mc? & Moab,& fi

- ^ ■ j. . .j^ -^ 'lW'l""t <i''i Lotli;f.roximin,sriniortuo

iijs Ammon , 3c cundis regib. Tyri & vniuerfis reeibus Si-
doni5, & regib. tert ? mfularu qui funt trans mare,& Dcdan

•8, T-k '« r> o • ,- ^ ■••-"•"' v.,wL>'uuaij 16 a £)at>yioni|siupc-

& iXKmA&Buz&vmiKrfist^uiatcojnfifiuitinGoijia,& ^? "te (umQuarum .».,„•„: ,„

X liumonsmpc

c5recft,forasexi

icopellat, &pri-

fiiam falutem re-

fluat. Pro lere-

na quoqoc SaU

u:oraccipitur, g

ciiftis Gentibiis

p:>pinat ad quas

«(Tuseft, vtabic-

Q idololatria Dei

lcultibus dedica-

rct.Quodcontra

rira cSc fcriptii-

nfanclasmonftra

r'itlequcntia,NQ

cimprorcraedio.

•'cutiUe deHrat)

c.ix propina

^'Ipropoeaa.

b ie<u,um& ciuitatik luda, &c. Quafi dicat Puiabam ,

qod lohs Gcntibus propinarem , & ideo huic miniQc-

1 ■ mc laetus.QbtiUeram,fcd imer cateras Gentcs immo
r ^|fc^"^'faspropinaui lerufalem&ciuitatib.Iuda, &c.
- \ atiaptz.Muxiiii me domme is^ ftdutti4S }um.

— C Tharaoni.

C Tharaonirrgi^f^jy,

.«^•Qlc.Poftlcrufa,

lcm bibit Pharaoiup.zo.b.

rcx,Ac£ypti Sc fqr

lii ci."(5c principes,

&vniucriuspopu

lus&quinonqui

dccftAegyptius,

icu in cius regioni

bus commoratur.

9 d ■Philillhifmct^f
calonis,&c Gcncra-
li ;nominc tcrram.

10 PaljEftinoru figni-
f]car,vrbcsciusfi3a,
cialirer nominat,..
fplamGeth tacct,
quam in reliquijs
Azori inrclligif, ^ .^ ,
oiicftaffinis/alx^P'""™'^""-
fiinosauremaBa-
bylpnijs captos at- p

quevaftatos fcri-
bit Jfaias.
e Tyri & vniuerf/s
^e^!bus,&c, Tyms
& Sido funtinlit-
torePiioenicisqu?
i6 A Babylonijs (^Lipc-

II

12

li

14

15

. f Po(t Dtdan & Thtm.,, & Buz «e Ifmaclit««pio.ium otdine.n profequitut

cun<ais legib. A rabia^^dTcundis regibus oGddentis qui ha
btant ittdefertQ, & cunais rcgibus 2amafi,& cunai? regi

g««,l.«, pon,. omn« reue. »,uilonis. "^™ fol,„i. ^<<-""'"''^*'"> fpcc.ahtct enumetat,s,

bu5. EUtB,3c cnnais rcgibus Mjedorvim,cuncais q uoque re

^ ? ^°'=''"""^"ni.v<iirntiisnt,f. «cm.tuisvu!neribuscpru.rt

grbus aquilonis dcprope & de longe,t vnicdique cotra fra-
trem fuu,& omnibus regnis tcir^,q u^ fupcr facie eius funt. 1 8

mc ueurar; _ r r L L •L n ^Cu,in.,„,i,bus,Gcniibus proprnens.

propinatur, g i^trcxSdach bibctpoltcos. EtdiccsadeoszHgcdicitdiis ip

Carthagocoloma:,guii mundi.

vndc Poeni quafi Carthago a

Plioeni corrupto ^!^'*"'"'''^*

fermone appellan **'""

tur.Quorulingua

Hcbraica magna

cxpartecofiniseft

f l{egibus hlUm & ... ^

tund!S,&c. Quia fe q„e cum pr»

quitu r Ela & rcgcs ximo fuo.

Mosdorii.arbitran

tiirZ3bneflcPer-.

fidis regioncm.Ni

fif( '

NICOLAVS DE LYRA.

m.Licnautetr, Bubylon^in dvjiruciione ludiorurnfuermexe.
'l»<^csdmmiifflii,^,vipr^d,i{uf„ eji^tamen feceruHt boc iniqua
ymtttc, & attribuentes viaoriam illam & alias arroganttr fu^
mau&no diums Virtuttpropter ^uodmcruerut a Deo puniri.
1 Qvaa ferui./.r/Wrf^,y. ^

3 Cumefrcnt./. ludxi & alic nationes fuhii'gatx Chaldfis.

3 « r^es. Erant in ijiis Genttbus , quaji diceret , non fucrunt
iumgattmttite Chaldeorum,fed diuina-.ideb dcbuerunt puniri pro
l^^upcrbia^propttr quodjubdttur : Etrcddam cisfecundum
otra corum, &c

4 Quiaficdicitdominusexcrcituum Deus Ifracl . h/c
pottirpumo muttorum generalitcr. Etdiuiduur in tres partes,
l^pnmopr^dictturhxc punilio . Secundd dtcli confirn,atio,,bi:
^mque voluerint. Tertio rcjumitur ludaorum deflrutiio,ibi:

V \mz.Circapnmum dicitur leremixa domino.

ccflTt Arabia, intdligantur efle reges foIitlBinis.
g Et rexscfuch,&c.QuiCi dicat Omncs m circumiru n^-
tiones oabyloniofubiaccbuntimperio,& lcruifiiit,^b4
bent de calice eius vnde . C^lixaur.us B^bylqri ivMimvi w-
nem tmam . Rex Babylonis nouiffimus bibct propinan- F

chia,fecund6 pomtur punitio ^eg:ypuotura^eum.dicitut.

»1 Pfiaraoni rc&c. auia dtdit OHi/ioKcm regi Sedcchi.t xeld

landi ?iabuchodonofwpr<jmittetn eifuhjidium : txquarcbellione

feputaelididadtHruBw.

1 X Cundis re.tcr. A u. /« Ih hrxo habctur: Terrx llus.de qua.

fuit lob:& illa efi victna iudex a parte orictis.

1 3 Et cunftis rc tcrra;. Ifti crani vicitii Uidxorim a parte oc-
cidcntis.

14 Et reliq U is,&c. ^ttipmiliter erant prcpinqui li-.deis.

1 5 Et cunc.re. &C. lyrui enim & Sidon erant yicin} ludeea
farteaquilonis.

1 6 Et re. rer. infu. &C. i. vltraaliejuam partem maris rrfpiBu
terr{ promiJJwnis,jiiuilu*n Cyprus, }{l,odm & cottfimtksji cnira
efjent toialittrtrans nme,iam non tfjtnt infule.

17 Etvni.qui mon.&.f:.i.^garinisqiahabtbant capillosre
5 ;umecalir*.t« x.,.''is -"""1^ "."'""":• . cifos admodum pugittm. In H<b. habetur: Et vniuerds ariculaiif

IZ.TdT'"'^'''^'''^"'^'"'''^'^^^^^^^^ P-^^-osintell.guLrilUquthabttabaracZa7X::^^^^^^

milJtOMs,vtdicuntaltqui. Et fubduntur mulia nomina rcgum &

^ -f propinabisdeillocunaisGcntibus, Scc.i.prophetabis
yumuontmfuper eas venturam : Et dtcit, proptnabis,profc-
^''dometaphoramdecalice. ^

l^mm!^^^'"^^''' & infanicnt. ldefl,fugiet ab eh mens &

l-^J^^^^^^^^^^Acidenypr^ timoregladtommfuper eos ve-

PrSr?''*"'^*^*^"^ dtynanu domini , &c. /. autoritatem
mnn^^^r"""'"^'" i^cnrwaw . Et dicunt aliqai quhd videhat
} 4 Z'f. ^''T" "''"'" "^ ^''"i'^' t^''<i>t& per tpfum propinare
tiom^F "^ 'nMcn>(«; e^intilligcbat vifionis fignifica-
Jo I r^,"^" P°"'^'^P"'^"''> '»'l.^o^"»>cnm dtcitur.
Permd ^ Ci.&c.ficut eft dics iRa.Loquiturdcfuturo

r '^'«npyflentis propter cenitidinem tutntus,quiadies acci-
f wf pro dic deJlritcUonis cbutatis & templi futttra fub Sedc-

cbia.

ttiraruni,& peltcajubditiir.

1 8 Et omnibus. eji hypabole addcfignavdam multitudintm
terrariim & rcg„oru,qux Chald^ifubiecfrunt/ibificut.l.Eld.i.a.
dixn Cyrus rex Tfrfarum :Omnia rcgna tcrrjE dcdit mihi do
minus & tamtn medietas terrt habttabtlis non erai Jtbi Jubitaa,
& pcr tati mmodum loquendi dititur communiter. Tota ciuitas va-
dit ad takjpe(faculum,iicet maior pars rcmaneat . Tmitio auttm
iftorum hic pomtur , quiafuenint cum XaiHHlmicnuJor in defiru-
iiioneludprum: tamtn mulii dcorum debui/fent magis iunijje h-
deos ralipve vicinitatis,ficut Thitifihp & Tyri & Sidonij & con-
ftmttes, vtl ratione conJanguinitatis,fii ut Idimp qui defctnderent
ab Efaufratrt laiob,& Moabit^ & ^moititx,qui dcjcenderent a
Loth nepGte .Abrah^.

19 Et rcx.Sc.Scc.punictiir.Tcr Sefach intelligitur rex BabyloniSf
vt dim.HierQ. « tkbcii. H^ Imus efi,quia Sefach et Babel ptr qS

* intelli-

759

Giorord.&NicolaideLyra

7^c

/f tibus M^rdis & Perfis Babvl6que Hcbraice Babcl,Serach

A quoqnc dicitur . Sicut.n.Grarcum alphabctiim vfque ad

nouiinmallicrampcrordinaicgimusi.alpha.bca &c.

vrquc*. Rurrumqiio proptcr memorumparuaiorum

lcclionisordincvcrtimusApnniiscxircmamilccmus.

v.ii.alpha.bcta.pfi.

t ckuBor gau

Sicapiid Hcbrios
priinumcfl:alcph, a
fmbcth, tcrtium
gvmcl.&ficvfqnc
ad. 12. idcftcxtrc-
mam litcram tau,
cui penuUima cft
fin. Lcgimus itaq;
alcp,tau,bcth,fin,
cu vcncrimus ad
mcdium : lamcch
litcrae occurrit ca-
pli,& vtrcdelcgi-
mus Babcl , ita or-
dine commutato
^ lcgimus Sefach :
Vocales auiemli-
tcra: intcr beth 6c
lamcch fin&caph
iuxta idiomalin b
guc Hebrxa: i hoc
nomine non po-
nuntur:quodforfi
tan prophetavcla
uit prudcntcr ne
Babyloniorii con
tra lc moucret in

a 5^Pitrf quoH nnn inb<inoacC'pitur potio.

fpl.ortsfui. Et TslpHiffimm autem inrmhurj-irflructur moi-r.
b Dom'tt^sdeer.<^i. ■>: Hicrony.AlIcgoriciintcrprctcs
iuxta.LXX.hunc locum ad bonam partem refcrunt Do
miiujs inquinnt dccxcclfo refponlhm dabit his, (cilicct
quosfaluaturuselt, &dc ioco fan.:tofiiodabh voccm

Iha rcfpondcbito;
fcrmoncm in lo-
co fuo. illi autcm
quafi vindcmian-
tcsplenifrudibiic
illiusfcntenric i
fpondcbuntlupcc
omnncs habitato-
rcsterr2,&c.Vc-
nictautg intcritus
nonfupervniuft-
famtcram, fcdiu
pcr partem tcrrj
corum.f quinon.
credunt.Iudicium

cnimcrit inT

busj&ipfci:
biturcum oi ca
ne: Impij autcm
tradcntur gladio.
c fudiciHTn-
Quiafunt Gc. .
diucrfamerita,./!
non acditiam
tMtfl,\nco.(x],.i
nocrcdit .Scdqi;
non credunt .'
fis afticientur ;„„

cxacituucleuslfrael:Bibite6cjncbiiaminict vomitecaditc i
ctnoiitc conluigcrc a facicgladij , qucm cgomittam intcr

a « L..unici ai'cn<Jitui<iui j.iic«i)tutii bci taccir nolucrunt.neccllitate failurni.

VO.S. Cumcjucndlucrint accipcrccaliccmdcmanu tua vtbi ^

a •:' clifs. nolitis.

banfjdiccs ad cos: Hax dicitdominuscxcrcituuinrBibcntcs

a fNoius in Iadx.i Dcus.

bibctis:Quia cccc in ciuitate,in qua inudcatum cft nomen

j «Qii pio IVp iilolacolitis.

mcum, cgo incipio affligcre, ct vos quafi innocentes ct

a '.fotionem xndc: Miitsm .sjbucliodonofot icgr... l> bilonis St icruummcuni^Scc.

immunes critis? Non critis immuncs Gladiiicnim cgo vo-

a • Nf^n t.ntum iVracl.

co fupcr omnes habitatores tcrrar,dicitdominusexerciruij.

a «Q^^cunflisGcniiKus prophctabis,8c Hi.ad il.

Et tu'prophetabis ad eosomniaverbahxc ct diccsadillos.

a l'i(l'c;9 fiiroiis lui.vndc;Lro 'Uf.Tt.quisnon timcbit? 8cc.

tDominus dc cxcclfb rugietj& dchabitaculo {andto fuo da

a « vt cunflosteiieat .-.iidicntrs. b •'\d lemplum.

bitvo'cem luam.Rugietcsrugietfiipcrtdccoremfuum.tCc j

a ^ldcfl,ca(nxo^icnt inlbr caicinuum in tu-CuUxi, cclcumacantabitur: ScincftuUonemut^uiran
vu nis carmcn hi)',ubrr conctn?tur.

leuma quafi calcantium c5cinctur aducrfus omnes habita-

*| Ccicuiitaris.

torc.<; terracPeruenit {tjnitus vfque ad extrema rerr^,quia iu-

II ^x

faniam,ficut Apo c diciumdomino cum Gentibus.t iudicatur iplecumomni ^^ piiajs.

flolus conrra Ro-
manum Impe-

i ^Vt nullu.^ e.itiniudic.itus. h INonqui crcdunt.
n

riumdc Antichri-
i.Tefi.b. fto fcribes ait : ti.«i
■ Unet teneat , donec de

wft/io for.Romanu
tabextrcmo. fignificans impe-

riu,antc Antichri-

flum fecundum

Danielem de^uendum.

a Bibite & iMria. ic Hicro.Allcgorici intcrprctes om

nem hunc locum adcun^as rcfcrunt nationcs.quas inc

briauitdiaboluscalicepcccatorum, & nouiffimusipfe

c T.Scmpiteino.

carnc, impios t tradidi gladio,dicit dominus. H?c dicit do
minus exercituum:Eccc egrcdretur affli«5lio de gcntc in gen j^
tem,&cturbo magnus egredieturta fummitatibus terr^rS^

a TNon quod dominus.iiil', jintutiat.fc.i in inttlitu pefTimorumimplebitur impcrium cius & uoliitas.

j.TcC i.b.

d £cce egre.

rubefcantqu:

fcripturx iM:x

facientcs in^^H

partcm acdP^H

a c ri- i • •• i^- M + r "^ r j domini commiDi

erunt interrecti domini in Die illa t a iumma terra? vlqj ad j^ tiones.

fumniumdus.NotipIanQ;cntur,6cnoncoIlicTenturnequc 15 * Hicrony. Ecc
?.»j.-.i.t.... r & ^ & i cgrc.&c. Putoc:

hocloco dominum dixifie : Confnrget.f. Gnif,adutrf'<s ?n.
um & re^.&c.Siint autcm h^e fada iuxta hiftoriam cu;;
a rcge Babylonio cundt^in circumitu fubiugat^funtn
tiones, iuxtaprophctiani vcroinconfummationemun
difuturafunt.

^ rlukte

P bibct fupplicia & cruciatus.vnde:i>«eeiom<»/w leftts inurji
■ . fpi.oris

NICOLAVS DE LYRA.

^ itttelligitur rex Babylonis,in HebrxofcribHtur literis jibi corrtfpon

dentibus. Ad cuius intelleUum fcienduin,quodpueri apud Hebr^os

(ir latimsaddifcunt alphabetum primo ordine reclo procedendode

frimd litera ad vltimam .fecundo ordine retrogrado incipiendo ab

rltima litera adprimam redeundo,etfi ifliduo ordiues iuxiafefcri

bantur vltima litera ordinis prim! .f.tau,efl pritna in ordine fccun-

ib,& correfpondtt ipft aleph qu.-c eflprima in ordine primo, & pe

tittltima liteui,f.fin correfpondi:t ipfl beth qux efifecunda,& fic am

Jequentcr proctdendo ex vtraque parte verfus medium alphabeti

ybi caph & lamech fibi:Correfpondent didio modo.T^unc autem ftc

tfl qiiod hoc nnme Babel in Heb.firibitur pertres literas tantu.f pfr

duplicem heth & vnam l.mech:& fimiUter hoc nomcn Sejachper

trcs.f.pt r dupUcemfin ^per vnam capb. Ex quo patet, ^fcributur

ftr Uteras fibi correfpondentcs modo priedido. Quandoverdlud^i

volimt aUquid velate fcribcre benefaciunt talem commutatlonem

literarum : & Ijoc modo fcripftt hic lere.deieHionem Chald,mum

velat^:& huic diilu concordat quod infra. j i .c.Babylon nominalur

Sefach, vtdicit Hieronymus ne forte prouocaret infaniam Chald£o~

rum contra ludxos, qui rcdigcndierant fub feruitute eorum . Sed

qttidquid fit dc veritate,ifia tamen ratio non videtttr valere,quia le

remias in hoc cap. & in plurib. alijs locis fcribitdtic^ionem regis

& revni Chaldprum valde litcidc & aperth: & ideb pofjet breui-

us dici quod Selach efl hic nomen regis ^egypti,ficut etiim impcra

tores H^matii omnes mminabantur Cafares , (^ cum hoc proprium

nome»habentes,vt IuU»s,^uguflus& huiufmodiificomnes reges

.Acgypti vocabanturVharaoncs & prfter hoc habebant nomtpro

>prium,vt Sefach.^. ^eg.ii.g. Fugitad Scfach rcgcm ^4cgypti, &

7iechao.4{.l{eg.2/^.et ftc dc alijs, et fic prob^biUto potcli dici qiiod

ille rcx .Afgyptijub qito vaflatumfuit rcgnnm in boc ca.fupra cx-

primitur

primitur nomine communi , ciim dicitur: Tharaoni regiMg]
pli,&c.Et hicproprio nomine cum dicitur.Et rex Sefach bi. &(.
I Bibite & incbria. Scc.i.ficut homo muhum ibriws nonkh
fenjumnec virtutem nfiflendi,fic >uc vospoteriiis rejijiere vh
dide Dei. *

s Cumq5 noX.Scc.Hk cojequcter ponitur cdfirmatiodiciithy.
cifwy.Cumq; nol ac.ca!. repellato propheti.l ttuitaiiquafdjt:
5 Diccsadcos.to«/i)'Wfl«Jo faw.

4 Hacc dicit diis cxercituu.mW verbum non pot ejfefalfw

5 Bib.hih.t. fufiinebitls inpana veUtis noUtis.Cuius rofubdin

6 Quia cc.in ciu.in qua.i.in Ierufa'e,qadcuUii Dtiergtelci

7 Ego incipio affligere.f.pfccarom.

8 Et vosquafi inno.&c.i?.(/.w«//owo(/o. Cettrapaietvfqfi

9 Dominusdccxccl.rugict,&ci.o^«/f«>-"(/c Deoadmodu
rns,qui rugiens faiit Uarc omncs bejiias :ct tunc dcuorat illa qiu
vuU, fic Deus pro voiuvtetc fua punit peccatores abfqiit refiftent

I o Rugict fupcr dccorem fu.;. fuper lcntfdem & templu

I I Cclcumaqua cal.continetur. Ccleuma cfl cantus vim
miatorttm infine vindemi^ , quando habctur abutidanter vinm
in hoc defignaiur cxuUatio bellatorum in efftifionc fanguinis dc
ilorum & multitudincfpoUorum.

1 2 ludicatur ip./(ie//,o//e«c/;t«r iuflus inpeccatorum pmutio ,
Inllebrxo habetur:ludiciTi,l}oc.idefl,iufia Deipunitio. Ltad<p
fe extendatjubditur: Impios tradidigladio. Seqiiitur.

1 3 Ecce af.cgrcde Gcnte in Gentcm.i^w Babylonij4^ i
runt ludps, & multa regna fupra nomtnata: & iierum Motdi
Terfs dcfiruerunt Babylonios.

14 Et crunt inter.domini.(.a dnmino vel virtutt eius. j

1 5 A snmo.Hyperbole tft ad dtlignandii muUnudiwinterfe
rit.Et adidtfacic(,ifi,bduut:tion plang.& non colligent I

^ ^ "^ * Vlulntij

t

M O t{^ L 1 T E l{.

I Bihintcs, IdeH; fi non vultis hic fuflinere pana dcbita

pro

pro pcccatis veftris, fuQincbitis maiorem vchtisnolii
fcilicct.poenam purgatorti vcl inferni.

^^1

lercmix Cap.XX VI.

^'a vUUtep.i.&c.yivilm^^opumatvi grcgjs. Lxx.iiibilum
arietu.Interpaftores aut,5: arietesliocrntercd.c^t^iod pa-
florcsecclcfiafticogrcgicufapictia &ciodiina pfunr.A-
rietesvcroprincipesvidcnturin popiilo lcdniliil lapie-
tia:,niiiil doctrins habent, & nimia fimpllcitate ,f pe ftul
riiunt, cuaute

7<5:

habuerimuspa
cc,&n6 intelle
xcrimus fpecio

gpacislnxurig
ocio dediti
:onticefcet bo •
na pacis,& aufe
etur in furore
liiijvnde, C«<fi-
urint pax, & fc-
^uritas, tmc repe-
inusfufuaiktin-
tritus.

^ Thcod. Prx-

Jicit lametatio

-. .iesre2;a,&prin

,rj,rf!ipu.Qjiace»a b

unt,ait, como-

a pacis a facie

mi , & qusccunqtie fint his fimilia: d

b ^ f.cte irc coluh.&c. Grcg. quia in Dcu nulla furorijfn Lib.^i Mora
a;qualitas reperitur.furoredfii ira colubx nominauit.Vt "P* ^-
cnim vim diuinediflriaionisimpcrturbabiledcmoftra-
ret,&:ira dixitcolubae.quafidicat. &diftriauiudiciuin.

cocuflus cxerit,
lepclientur,in fterquilinium ruperfaciemterreiacebunt vlulatc 9l?"ianensma

, T Kn.„.b,,u,a., b1D^u„,<ju,;.nfp.,sgr.gis. . .cccls ,o„,ple„s ' ' fuet'punit. VH-

pdtorcs,&:cIamatc:&arpcrgitevosc nercoptimatessrecTis nuia ^ de.&icxtremo
c6plcrifuntdicsvcftt,vrin?erficiaminiAt\liffipatLS^X 4 1^^^-

T Quprum niJius damnum. a1 Con.rjfla qua; ron valentreflaurarl h^-n,,»»' ^^ I •! • - ■

^ ■ - nlmina vip.raru,r,\uis o(tcnd?. ,ob" fusZ ltnT",J>^^^^ ^^^^^ maneS,nul

is cjuaii va'faprsciora.Etperibitfugaapaftorib.& falua- - i- !!^-?.^m^A"^ t <^'""Pi««

f Quprum m
vndc; Gen

iO.

&cadccis cjuafi vaTapr^ciofa.EtpenDittugaap»^.,^^.^ idiua-
tio ab optimatib. gregis. Vox clamoris paftora,& vluirt^ptima ^
uigrcgis^cjuia vaitauitdominuspafcuaeoru,& tconticucmnt l

aTDominu,.^ bTHebr. fochor. T qupcuftodiente dxmon auie, acce 'cre

arua T pacis a facie ira: f uroris domini.DcrcIiquit quali leo t ta- ^

1 Siccata /unc

a I^Templum^ bf Vnde: Faausc'i m pacelocuseius. cf Rc^.nqueme^cone

d5 Iw.io,^,m,velomniu:i) ,>ciitium. «T Vaftr>ntibuj beftiis.

I a 1 r h ""■"•"■', ,-<.niiuai. «1 vaitjntJbus beltiis.

bcrnacuium luum^quiafadacft tcrracorum in dcfolationcm

a T Nabuchodonofo^ qui luf « leruus domini dicur.vel leiufalem.qu, leoni, fui iiata doletpcidij.flc

t afacic irx columb? , & a facie irq furoris domini .

ac mutabilitatefuntdifperfio
variatur- fcd tn nesveftr«.
eledtis, & repro
bisnequaquam
&» Ibb fpccieciuf-
dS incomutabi , _ .
litatisofteditur^^""'-

Quia&tranql^v^braculS
lusiuftis,&ira-

1° tusapparebitin

^f iuftis. Teftc.n.

confcientia in- £

roSLt^nel";.-::^-'' '°"°'^- r'^ ^«^^^Sf^^"»^^.- ^»-^ ^^'^^«'Pfo^ ckfccerunt : vndc eorut^ mcr/Sq^^ile

1 plantationcs,negotiationes. artni,& cotraduu exerci- vnum refpiciantjed non xqualitcr modificentur • auia

a,permutationes,nuptia5,coctus,fefta,ddeaat.onesani iuftiscumbenisnumoftcndkaraaaiuftXillis?crrl
mi , bilemculpa.

NICOLAVS DE LYRA.

:^ Vlulate paftorcs. Hic refmitnr v^Jiatio ludpru , cu dicitur:
aulate paft. Flutatus eil vox confiija,& tH fsgnH niagni dolor.

Et afpergi. in ftgnum humiliationis.

Optima.gre. idesi maiores de populo .

Quia COn.QHafi dicattermims vefirf dcflruaionls inflat .

Et cade. irrecupe,abi:ittr,y>ilia enirt, c}<£ cadunt bene recupe-
wtur,quia in^eiuentes pa/um aut nihtl curanc de eis .

Vaftauitdnspafcua./. bonavndefolehant nuiri.

Et COnticucrunt arua. In hebr. hahetur.-Speciofaparlu Te-
ort.n.patis aruafuntjpcciofa.tjtaafunt bene culta, &f,i,(lifican-
u,& Jn diiuntur mttaph. ca>itare,& c contrario contitere, quan-
\o im dtfiruda ab aduerfarijs ficMt pratum diiitur ridere quando
nret,&plorare, quando aret.

8 A facic irs furoris diii,&c.'. propter vindiaam^ipftus.

5 Dereliquit quafi Ico tabernaculum fiium./. templum,^ .
d Chald^is fuitincenjum.

lo A facie iras colubx. i.T^abuchoionofor^ eo qmd habebat in
aliquo vexiUoJniexeri itus imagine columba,vt dicunt aliqui: Sed
hoc non ridetur multH probabuner di6iu,quiafupra<^.cap. dicium
fuit,qnod habebat iu vcxiUo Jignu leonis l\a. s a/. dicit quod tji lit.
lAfa^ic irx vinoff:i.i facin vindi3.tDti intbriantis,& fic prcfequi
tur mciapho. fuprapofita decalice vtr,tfuroris,& depotatione eius

6 incltiadone. f{at!o hums diucrfttatis eji,quia diBio Heb. bicpo
ftta f. lonach.eii equiuocaad columbam,& vinofitatem.

1 1 Et a fac.iriE fur.dni./n Hcb. habeiur^irxfuroris fiii , &fic
reftrtur a l eunde,de quopr^diiitur, A facie ir^ Columbs.

ADDITIO I.

In Ciyvhidiciturin pofl.T^umeratio tatr;e ifloru jo.annoru.

Inchoaiio yo.annorH capttuitatis Babyt. quxrerJa efi m g^capit.
^an.vbi dejo. hebdhmad'btis Danieli reutlatis agitur , ibi enim
irgidetliis habetur in pojl. &in aiditione.

Jn eodem cap. vbi dicitur in poji. ^faae ire columba^&cjden
iioncbodonojor.

Mdi'

A D D I T I O I I.

DiSiio Hebr. pojita f.lonach. non e/i pqiiuoca nihil .n. injignat
in Hebr.nihilcolumbam.Quodautemdicit Rab.Sel.g>Jignatvi-
nofam non eji verum, nifi fortb fecundum etymologiam , quod non
pertinct adfenfum litera!e,vndefecundhgl.&fecundu Cre.per hoc
cp dicitur:jtfacie ir^e columb^ intelligitur ira Dei. Dicit.n. ftc quia

inDeontdlafurorisinaqualitasreperitur,furorcmdominiiramco
lumbx nominauit, de quo latius in glofk.

^ap XXV I.
^^Hpinipiore.
L Gfc. Hcec pro a
hetia fugiore
riorcft, ^nxs
Jb eodc rege . b
lan.faaaeftl
moquar hzc
i eiufde regis
Fincipio.Non
'■iturin ^phe-
'<£ hiftoria or-
o tcxed" cum
prio-

C A P. X X V I.

N principio regni loacim filij lofig rcgis lu-
da, fa^Stumcltvcrbumiftuda dominodi-

a f Vnde:Qu^i ftatis in domo, &c. TQ^ali dif)i'-i« vetbum domini.

ccns; hccdicitdominus: Sta in atriodo-

musdomini , & loqueris adomnes ciuita-

, , , ., ^ . , inatrioitat, <x i

tcsiuda,dequibusvcniunc,vtadorcntin 4 vcftibulo tepli,
domo domini , vniuerfos fermoncs , quos ^l^*" ^*^ ^*^^"-

af Licetinlie. licctrontrateinfaniant. du COnUCniunt,

cgomandauitibi, vtloquarisadeos.NoIiiubtrahereverbum: 5 fermones eius

•^ audirccogatur.

priora pofteri',

& poftcrior,pri'

dicantur.

b Inatriodomus.

Vtcfiacxter.ci

uitatibusloqua

ris. Pulchre aiat

inatrio ftat, & i

.» I

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. X X V I.

N principio Snperius lercmias propter veritatemfua
prophetim pajjus tfi iniuria d perfona fiagulari.f. dfum
m Tontifice.Hic eadc de canfapatitur iniuria d muiti-
idt„e. Etprimodpfeudoprophetis , Crfacerdotihus , fecundo d
>?f, & principibus 5 2. c. Vrima in duas : quia primb patitur in-
*''^n' fecundoconfianurrefumit fuam prophctiam cap. fequenti
- Vrima

4'^

•ii

M 0 B, .A L 1 T E i>^.
^JnprincipioI{egniIoa.filij loful^gh Iuda,&c,Scc\\x'nm.
^Stamatriodomusdomini,&loquu. Pcr lercm.COnftantcr
Fa:dicantcmcontravitiafaccrdotum,& falforum pro-

phctaruin

Trinia in duas,quiaprimb ponitur lcremi e pcrfequutio , fecu-idb e-,
iufdem Itieraiw, ibi: Et audicrunt; Circa primitm primb poni-
tur ternpt^s ijmuspe,fiquutionis, cumdicitur.

2 In principio re. iectmdb caufa eius , qux fuit leremiic pr^di-
catto cum dicititr ei: A domino.

3 StAinztr.vbicauJavrationisconueniebantludft.

4 Et \oquct.ad om.i.adoeshuus venicntesdeomnib. ciuitat,

5 Noli lubtra. aiiquando omittendo.
¥■ Si forte

phetarum,& populorum cius crcdcntium , fignatur
rrxdicatorconftansiaccularis, vcl rcligiofus, qui con-
ftantcrprsdicatcontra malitiam clcri , &popuIi Chri-
fliani. Etfcquiturpoftea.

t Apprchen-

7^3 Glof. ord. & Nicolai dcL

yra

764

«6 i,.p*dimr J^;; ,",^fl^,;,e c«;amur . No.n. qa Dcus fcii futui u ali

prxfaciKia

tepenia.

gd ideofiimrucn,
kdgafuturumcO,
Dciis nouitquafip
fciusfufuroru.&tn
iuxtaIcrfrtiiam:Si
Dcusmahip<iixcrit
&populus pcnituc

fc narratur)cc(rauit rcligio deSilo,nccibi poftcafuntcc I
lcbrata (acrilicia Sicinltruflaccclcfia.&rpiritualib.viili
misimmolatisccnaucruntccrcmonixkgis, & datacft
vrbsIud.xor.in mjlcdiclione dcqua nojdom. libcrauit
rcduucnsa malcdido lcgis , fa6tus pro nobis malcdidu. G tj;

d i'ir *</ .Nouadi

, III7 pan.teniibu., & mui»ti.,ipre pornitfn, commnuho f,-n.en|iam.^ _

a Sifor:caudiant,&conuertaturvnulguilq-,a vialuamala
6c pocnitcat mc mali quod cogitaui facerc cis. ^pter mali-
tia t lludiorum corum.Ecdiccsadcos: Ha:cdicitdiis: Si
non audiciitis me,vtambulctisin lcgc mca, qua dedi vo-

/Ja 5,/o,t.<,«rf;a«r,c?:f.Q>iafidicat.Forfitaaudi5t. &coucr
A tcntur.Vcrbu vcroambi-iiu diiiina: maicnati nocouc-
Hominb lib. njt, fcd noflro loquit ur aticau , & libcru hommis arbi-
_,,^-^ tr.(i (cruat ur.nccx pfVntu pc.^uafi^c -^^^

lit, \clfi profpcia b ^j^^ yt audiatisfcrmoncsfcruorumcorumprophetarum,

promilcrit,5:popu a,<i.oii.<i<. ^s* soniciiu^^ i- • -

fus nculcxcrit , ncc

niala infcrct, ncc

profpera confcrct.

-. . . Sim.lcillud Forfi-

Mjttkii.d. jgi^ vcrcbutur filiu

mcum.

^c 7 hcodor. Dicit
fi forte non quafi
ignorans, noucrat
B cnimillorumincrc
diditate , fcd ambi-
guadittioncvfusc
ncfcntcntiediuiu?
attcndcntcs, dcfpc-

quos ceo mifi ad vos,dc no^c confurgens,& dirigcs, & no

audiftis:dabo domum iib licut in Silo, ct vibc hanc dabo
inmalcdidionemcunaisGentibustcrrjB.Etaudieruntia-

f Lxx. IMrudoprophcii.

ccrdotcs,&: prophctac,&ois populus leremiam loquentcm
ve,bah?cindomodomini. Cumquecompleirct lcrem. « [i",;'^^„™
loqucnsomniaqua:priEcepeTateidominus,vtloqucretur 10 nafiintctiapronhc

citur.quiaquiinca
icdebant &iiidicio
pr^crant.laccrdorii
& pfciidoprophcra
rum calumnicrcfi
flcbant.

c ^i/o,Scdcnrib-.vc
bis principibus in

ponatcmpli.qcoa
currciiit dc palatio
regis.adrcdand.nm
lcditioncpopuUco
cione congrcgata:
faccrdotcs & plcu.

f prophenfii
Ezecb. .*.

rarcnt dcialuteNo
abfimilediaumeft
abEzcchiclc.5';/ort^
aud;af,ltfortivideat.
Nonn.hocignora
diverbumel>,vcru
ncdicant, prxdixit
incrcdnlitatcm no
flram.Nuquidme d
daxcftJQuicrgopo e
tcftfieri, vtnosim-
mutemurJDoceti-
taqi eos poltc fi vc
lint.fufcipcrcmo- f
rumutationemob
ea caufam etia ap-
ponitcommatione
non audieritis tne

advniuerfum populum,apprehendcrunt cum lacerdotcs
& nrophct2E,& ois populus,dicens:tMorte moriatur.Qua
rctprophetauitin noicdomini ?dicens:SicutSilocritdo-

mus ha:c, & vrbs ifta dcfolabitur,t eo q? non fit habitator.

,< Motafcdi.ionc. bf Comr....hc:,(um. c' V..i ct .jTera as . _

Etcom^regatu.scftoispopulus adueriusleremiam in do-

al^i v?tlabaniur in d mo tcga. ^ Nouitein domum dom.n. alccmus c«

mo domini.Et audieiut principcsluda vcrba h?c,& alccn-

af Ciundeftoflicinmeotum,vti.cgociii& led.iiomsvcntatfio cognofcant.^

dcrunt de rlomo regis in domum dni,& lcderunt in introi
tu port^ domus domini noux. Et loquuti iunt f acerdotes
&:prophetx ad principcs,8<ad t omne populum , dicen-
tes:ludicum morns eft viro huicquia prophetauit aducr-
fum ciuitatem iftam , ficut audiftis auiibus veftris . Et ait
lercmiasadomnespnncipes, &ad vniuerfum populum
dicens.-Dominusmifitme, vt piophetarem addomum
iftam,8^ad ciuitatcm hanc oia verba qua: audiftis.tNunc

5^f- , „ g cieobonas facitevias vcftras, &:ftudia veftra, & auditc ^i ^Pf
b sinon: In noftra & ^ ^'

II ram, vndc intclli-j

li gimus crudcliorcs
fuiffe pro inuidia
fanttitatis.qnividc
banturencrcligioG
qiiam,quipracerat
ncccffitarib publi-
cis. Irati cp pr.Tdice.
rct religionc pcrim
ram & lucradereli
gione vcnicnria Si
quando pptcrraa-
data Dci. & vcrita.
te fidei faccrdorcs,
vclpibudoprophe-
te, vcl dcccptuspo-
pulusnobisiratcfl-

ij tur,n6ir.agnopere,^
curcraus.fedlcnte-
tiaDeicxequaniut
nonprairennama-

14 la fcdfufurabona
itantes.
uit. lllis accu-

pofita cft volunta

tc , vcl facere , vel non faccrc . Ita fcilicet , vt quidquid

boni volumus , appctimus , cxplcmus, ad Dci gratiam.

rcferamus.qui dat veUe,& pficere . Si aute fufticit (emel

ambulare inlcgcp Moyfendata.vtfufpicat hxrefisttul-

f^ ta.quomodo additur.vt audiantur fcrmoncs meoru fer-

uoru prophctaru,qui i".poft lcge miffi funt, nec (emel &

« t4 d ^ '3BCulo , fed fimper, & foUicito.

Gcocf.«.a.' c i;^todo.SicutextruaoteploinareaOrnxlcbufaEi,& m

jnontcMoria(i.vifionis,inquoAbrahafiliuluuobtulif-

fe nar-

NICOLAVS DE LYRA.

1 Si forte: Im diatur propter liberiatem arOmij, qua potcft ho
j^ mo p^nittrc,(^ obflinari.
■ z Etpqniic^ttnc.\oninferendoeisp«namcomminiita. Talia

yc) 6 non ar^uunt in Deo aliquam mutatiomm, fed tantum in crea-

tura. Itcut diHum efl diffuftnejupra 1 8. cap. Citera pattnt vfq;ibi.

5 Dabo do.i. tetnplum d Salomone xdificatum .

4 Sicut in./« qiia ctuitate primb fuit jixum tabernaculum Moy-
fi.jojuc 1 8, «2r illu ciHttas erat deHrucia diu ante,C$ cultus diuinus
indc ablatus.

5 Etvr./c//Jcet lerufalem.

6 Da.in ma.iie/? homines malcdicentes allcui ciuitati dicent t
Sic conitngatti ficut lerujalem , tertio poniiur pcrjequutionis mo'
dus, cum dicitur.

Etzu, Si.C.Cfterapatent.

Et au. prin.Hic conjequcnter defcribitur Itremle Uberatio . Cir

ca quam

fantibus, &cnmcn
mortis intendcntibusleremias ad principcsloquitur,&
ad populum,qucmilli concitaucrunt, prudcnter, hu-
militcr , & conftantcr a domino lcmifllimdicit.- vtcon
tra tcmplum, &ciuitatem loqucretur, & datconti
lium, vt agantpoenitcntiam,& dominus mutet lualcn-
tentiam. Humiliter loquiturdicens. ktce inmambus rt-
firsfum,&c.Coti^micx, In veritateenim mifitmcdo-
minusadvos. •

g i^M^ztc/.QuafidicjffSi irafcimini,quodcontratcp!S,&

.^'vrbcm

ta qudm primo ponitur caui^ ixaminatio: Jccundo tius determm-
tiOjibr.Et dixenmUCircaprimu primo fonuncur iudices,ciim (ii.
citur: Etaudierut principcs luda verba hxc . v.ddicct cotn-
mvtionem Saccrdotuniy0 pupdi conira lcrani^m .

9 Etz{cc\\-&iC.quiatemplum eratinfun,mitatemontis Sion,&
domus regisin decliui montis.

10 Et fcdc. vt maturius t.x.iminarent negotium .

1 1 In introitU,&C. lUa eratporta de qna dicitur. -^.{[eg. 1 5. j
loatham, ttdificauit fortam domus dominiJuhlimiJfmam,qu4diiA
turl)ic noua: quia longdpofitempus Salomonis fua ^d,{icata.CoiiJi
quenterponitur leremi^accufatio cum dicitur :

1 1 Et loquu . Tertio len mie refponjio cum dicitur .

1 j Et ait leremias. dominus mijit me, quaft dicat, nonftii di

froprio capite .

14 Bonasfa.viasve. idcj},operationes.

I J Et ftu.vc. idefi cogitationes. C^etera patent .

^ Etdixc*

kM0\^L1TEE^.

I 1 .Apprahenderunteumfacer.<i;c.VctC[\lOS^iZ,n3M\.\xm3t'
M iaccrdoics,& clerici,& populi ab eis deccpu pcrfcqucn

tesve-

tcsveritatis prjcdicatores, ficut, & faccrdotcs Iuda;o-
rum dcccperuntturbamad pctendum Barrabxlibcri
tionem , & klu Obrifti crucifixionem , vt habcti:.
Matth. 17.

\Etdu'

7^y

10

lercmixCap. XX VL

vocemdominiDa veftri,6cpa;nitcbitdnm maliquodlo
quuciiscfhiduerrum vos.Egoautcmeccein manibus vc-
^ ltnslumfacicemihicjuodbonri& rcelume/lmoculisve
Itris. Verumtamcn icitote Srcognofcire, quod (] occidcri-
tis me, fanguincm innocenrcm tradetisx:ontra vofmctip-

los,&ccontraciuitatem]ibm&:ljabitatorcseius,invcii-
tatc cnim mifit me dommus ad vos,vt loqucrcr in auribus
veftris omnia verba hxc . Et dixcrunt principes & omnis

populusadracerdotcs&prophetasrNon ellvirohuiciu^ •

diciu mortis,quia in nomine domini Dci noftii loquu tus

eft adnos. Surrexerunt ergo viri derenioribus teiT:r,6<:di-

xerunt ad omnem coetum populi,Ioqucntes:Micha:asdc

Moralthm fuit propheta in dicbus Ezechix rcgis luda, &

aitad omncin populum ludar, dicens : t Ha:c dicitdomi-

nuscxcrciruum. Sionquafi agcr arabitur & Icrufilcm m

aceruum lapidum erit , & mons domus t in excelfa f^vlua-

mm. Nunquidmorte condemnauit cum Ezechias rex

luda&omnisluda? Nunquid non timueruntdominum, 3

& deprccati funt faciem domini , & pcenituit dominum'

mahcjuodloquutus fucrat aducrfum eos > Itaqucnosfa-

cimusmalumgrandeconrra animas noftras.Fuitquoquc

virprophetas in nominedomini VriasiilmsSemei dc Ca

riathiarim : & prophetauit aducrfum ciuitatem iftam , Sc

aduerfum terram hanc iuxta omnia verba lercmix.Et au-

diuit rex loachim & omnespotcntes & principes eius ver-

baha:c,&quiEfiuitrexintcrficcrceum . Etaudiuit Vrias,

&timuit,fugitque&ingrc(rus cil Acgyptum. Etmifitrex

loacim viros in Aegyptum, Elnatham filium Achobor &

viros cum eo in Aegyptum. £t cduxcrunt Vriam de Acgy

f>to^ & adduxcrunt cum ad regem loacim, & pcrcuf^

lit eum gladio, & proiecit cadauer cius in fepulchris t vul-

. --71-^ •— - . g* ignobilis . igitur manus Aicham filii Saphamfliit cum

Sutee'°' leremia, vtnon tradcrcturinmanus popuIi,&interficc,

i funijHo.Q^xn- renteum.

urcG Vriascade qux Icremias prophetauerit & in Ac-

S"'"^"^^»' & inderctraausocafus eft quomodo

ientavulgipnncipumquc iudicio & fcnioru confilio.

Adquod

floquutusrum,ctdi
,, ligins lalute vrbis
& rempli , cur pcc-
catapeccatiscumu
Jari$,& fanguinis
meivibcm &inha
biratores eius reos
wmocftcirisPSiquando
'itate igitur pro necelli-
uoi • tate nobis iiumili-
tatcopuseftjficca
aflumamusncvcri
larcm & coflantia
dcferamus. Aliud
cfl enim fuperbc
eontumclia facere
iudicanti , quod fi-
gnum cft ftultitix,
jliud fjcimpendes
pcriculum vitare,
ptnihil fubtraiu-
£ur dc vcritate.
la Et di. Principes
:iuitatis,&popul*
ntcUcxerru iudicij
'critate.Senesau-
em(quorueflnof
eveterajreplicant
liftoriam , & Mi-
:h^am coparant le
■cmi«,&oftcdunt
Uu dixifle grauio- '
•a, nccaiuftorege
:juidquam perpef-
um.fedcunftisad
■oenitcntiam con-
lerfis dominfi mu
aflefententia.fran
,ut quoque accula
orumrabie.fccis
:6numerates : ly(ofi <^
ictemks maium gran
^ie contra animas nc-
?w.QuafidicatAc
:ufato non noccbi
iiusjed animabus
loflrisquasmuta

y66

'f

5

Ad quod rcfpon- D
dcndiim.N6poflrc
lciri Dei iudicium,
dfi caufaeadem a- •
lius pnnitur,aUus
iibcrarur. Scd forfi
tan Vrias inconde
nationem accufa-
toru& populiocci
fusefl. Icremiasau
tcm Dciiudiciore
feruatuseO.vtreli
quis populi prsdi-
carct, <5cadpoenite
tiaprouocaret.Si- Aft.11.3.
cut lacobusftatim
martyriocoronat*
cft Pctr»&aliiA- " '
poftoliadpredican
dum rcferuati. Et
animaducrtcdaeft t Mich.y.d.
prophctalis confta E
tia,c)uianccdc Ac-
gypto rctraclns V- 1 doniini
rias fcntentia mu-
tar,-5c imminente
morrc nihilomm'
loquitur qu£ prae-
ccpcrat dominus.
Quod aute timuic
& fugit non infide
litatis fed pruden-
tia:indicium cftne
fruftfa nos ofFera-
muspericulis.Chri
flusquoqucdcma
nibus pcriequen-
tiumlapfuscft,qui
Apoftolisaitcyjvof
feijcquuti /uennt in
vna c/uicatc,fugite ia
aliatn .

C bt miftt rr.r.Qu^ri
turquoloackl rcx
paruiimperij&de F
Dilitati , iamiamq;
perituri in Acgy- p filiorum p»
ptu potuerit mitte 1"'».
re,& Vria educere?

Sed confidcraredc
bcmus, quodNcchao rex Aegypti principem conftituit
cum: & hancprophctiam fadta eflecri coepifret regnare.
d igiturma. Qiiamuis Icrcmias dhi auxilioiiberatusfif,
in mercede tii dcputatur illi, $ que jsphcta fuii liberauit.

# Cap.

* Etdire^-^^^^^^ ^E LYRA.
mmc^^^^-^btpnmoponitur ratiofro cius UberationeZ
'fmLftc!? ^"'<^i"dicium,&c.i^«./J dicat Interficicndo

ciditjed magis tpfe,&poputus ad di£ium eius eJrunt pemten-
■^^^f/omtnusdtnulitpenarncomrntnatarnJfecL^^^^^^^^^

FuTQunn^?'''"',"'^'^"- f^PP^^fio^i^i^^nm leremiarr,.
■ mrr^Tr^' '^onlequenter ponitur aliud exemplum ad eati-

/ opbfta,qui prophetmt defiruHioncm ciuitatts, & templi, ficut,

& lere-

& leremias tempore rcgis Ioacim,& propter hocfuit occifusab eo
vt hic dicitur.Et ponitur iHud cxemplum ad hatic conclufiohc,acft
dicatur: t^echias, qui fuU bonus rtx noniHlirfecit (JMuhaiam,
fedfaluauit. loacim vtro malus rex inttrfecit l^ria , & nos uon de-
bcmus imitari faBa malorum, fedbohvrHm: propter quod debmus
faluarevitam leremi^, ideo conduditur infinc.
6 Igitur manus AichamAc.///e emm erat principalis in alle
gaiioue & determinationeijta. B£. Sa. hoc exponit adcontrariura
diccns, quod inttr illos principes erant aliqui bmi quiflabat pro le
rcmia : & illi allcgaueruntprimum txi mplum de E:^chia rcge &
Michaapropheta.^liqui autetrant mali,<& ilU i rant lenmU con
trarij ficut facerdotes. & prophet^falji ; & ifli ad hoc aikgaucrunt
fecundim extmplum deIoal{im qui oiiiait yriam , quajtdicat,iiC
debemus occidene lertmiam. Tamen aUaparsfuit maior & pritua
luit, & jic finaUter Mchamjcntentia dcdit pro Icrcmia,& ipjum
liberauit. Et hxc expofitio Jecunda vidctur rationabiUor,quia no eji
veriftmile quod prmtipes regis aBu regnantis ex eius niaUtiafa'
cercnt aigur/tenttm ad Uberationem leremia: .

4« Cap.

MOI{,^LITEl{.

^ is^oinZ'"''^"''"^".^'' ^^' Pfincipes iftos de domo rc
isqmiibcraucruntlercraiamapocnamortis,fignantur

prin-

principcs & nobiles Chriftiani , & mifericordcs przlati,
quidcfcndunt pra:dicatorcsvcritatisabiniurijs& molc
flijs ubi crudcUtcr illatis .

7^7 Glof.ord.&NicolaideLyra 768

A Cap. XXVII.

l T \ prmdph reoni a
J. ci^^.Mnltiputat
hoclcq. capiiuli cf b
fc principium • fcd
iupcrioricft iungc
du.vtquidquid <Ji-
rtum rcfcrtur , vcl
faQum, in^princi-
pio rcgni loachim
crcdamus tuiflc
b Hxc duit do.J?txtc
rita vifioinprinci-
pio regni loachim
n^c autcm fubSe-
dcchia , qui cxtre- c
morcgnauitin le-

rufalem, fub quo d
vrbs capta cft , & c

' cucr-

A P. X X V I I.

N principio rcgni loachim filij lofi^ rc
"is ludafadu cJt verbu iltudadlere-
niiaadomino,dicens: Hxc dicit do-
minus ad mc:Factibi vincula, & cate ^

^ tiuas vuIgoboiJS.

nas,& pones cas in collo tuo , & mic- 5

tes eas ad rcgc Edo,&: ad rcgc Moab,

& ad rcgcm filiorum Ammon , & ad rcgemTyri,&ad rc-
CcmSidonis in manu nunciorum, qui venciuntlcrulalc

ad Sedcchiam rcgem Iuda:Ltpr?cipiescis, vtad homines

loquantur. H?c"dicit dominus exercituum Dcus iflael: ^

Ha:c dirctis ad dominos vcltros:Egp feci tcmi,& homincs 7 gnificat , quod hu

& mmcnta , qux funt fuper i^ciem terr? in foi titud. mca ^l^ p^^f "aSmsG;

4
5

eucrfa.

C re)ram,& ho.Ot-
do contrarius ia
G.-nefi prius tiunt
aiiimantia ,' homo
poftca, hic autcm
prius hominc no-
minat.pofteaqua:
funtci fubic(f^a.
d mforti. Chrirtus
Dcivirtus^&Dcifa
picntia , vnde .- 0»..

7iia in j.iptcnuafccifl',
Etalibi : Omm pcr
ipjim fada [unt.
C Lt dcdi , &c. Si-

i

i* VnJ : Bia.h.um rfoinini tui icucUtumc i

magna, 6c in brachiomcocxtento, &fdcdieamci, qui
placuit m oculis meis . Et nunc itaque ego dedi omnes

8 tributa .

<^ In ma-

* 1

NICOLAVS DE LYRA.
C A.P. XXVII.

N principio. Hx conjcquenter lercrmasUheratus refu
mitfnum prnphecian,,&prim6 prcpheiat popido adiai-
_ ^ _ fajecundoprofpera l o. cap.Vnma adhuc in tns partts
Diuifio quiaprimo propbetat contra Stdcihi myfici.ndo contra ^naniam
tap.fcq. teriio contra lechonium ca. ig.Vnma adhuc in duas.qum
primb prophetat contva regcs ad Scda hiam nuntios minentes , fe-
cundo contra ipfum '^edcchiam, ibi: £t ad Scdech i a m . Ci^ca vtt-
murn fciend:im,(V«M.iill'.id,quod pQnitnr hu-.ln principio re &c.
■pfif4e ibi-.Wxc dicit do. cxclufiub c^finis cap.prpcJehtisjecuij.
dim e.rpofitoics latinos communittr,c]U!<i il'.a,(ii'.i: di^afutit ca.z6,
contigertini in principio rcgni loachimfdi} lofije, vt p.'tct in pnn-
cipio cap. llU aute,quxfec{"imtur in ifio cap. fucrunt tcmpure Se-
dechi£..J principio autcm regni diHi loaibim vfcj; ad pvitiiipitim
regni Sedechi.(finxerunt 1 1 . ann. & trcs mi.i^ft.s,vc pntit 4. Heg.
i^.&id-oftc cxponunt,quod dicitur lnc:\i\ principio regni loa
Ctim. Dicesfctlicet,ea,qu£ difiafur.t in principw cap.pr^.edaitis
it',ftod hfceji qu.cdatfirccapitu'.atio capititli i^.Eiquodfequitttr
C Hxcdicitdom. ad mc, fac tibi vincula,&c. Efiprimipium
27. cap. Et e/ialiajcnlentia, qux contigit tempore Scdeclii.t . He-
brdferb dicunt,quodhoc efidecap.2y. & duit I^nb.Sal. quodi
principio regni loakimfilii lofi^ dominus di.xit Icrcmi.v lUud, qiiod
fequitur in hoc cap.Vzc tibi vincula,& catenas,5c poncs cas
in coWomo.Et quod portauit eas dpnncipioregm Ionk}rnfilij lo
ftx vfque adquartum annum Sedcchic. in quo .Ananias abjiidit eas
decollo leremie, & fregit,vt habetur c-ip.fcqttenti . Siautem di-
citur , qitod hoc videtur dcriftbile , quod lertmias portaret catenas
in collo fuo tanto tempore fcilicet quimiecim annif , poteji dici quod
prophet^e domini talia grauia,& alijs dcrifibilia UgimturfcciJJe de
fnandatodomini,ficHtE^echieldormiuit fuper latus fuum Jini'
iirum. 3 90. diebus, &iterim quadraginta diebus fupcr latus dc-
.xterum abjque conuerftone de latere in iatus: vt hahctur E'^ech. 4,
ElfimiUter Ifaias iuit ntidus,& dijcalciatus tribus annis, Jccundii
Htbffos, fecundum alios verb trihus diebus vt diHumfuit Ifii.zo.
qiiod erat Jatis grauh, & deftdcrahde tanto homini , auicrat de re-
giogentrc . Igmrfeciindum ifiam foiientiam prejcns caprtidum
Jic diuiditur: Quia primb ponitur Deipraccptuw de catcnisficndis,
fecundb de ipfts mittfiidis, ibi: Et mittCS cas . Circaprimtmpo-
nitur tcmpus p/cccpti, cum dicitur .

In princi-

t

M01{,4LITE\.

a Hfc dicit. Facti. wn.Pcrqua: fccundum fenfum literalS
fjgnantiir feruitus rcgis Babylouis fccnndu fcnfum mo-
ralcm fignanturpcccata, quibuspcccatortcneturin fcr-
iiitutcdxmonis.

3 Et mittei eas ad r(gem,&c.YiAovt\ autcm interprctatur fan
guincus.&idcopcripfumfignaturprinccps fiticns fan-
i;aincm innocentem, & pcrhoccftdxmonis (cruus.per
rcgcm Mo3b,qui intcrprctatur cx patrcxo quod cx ince
(lu patris,cun-. filia natus fuit Gcnef. 1 9. fignatur rcx car
nah!>:& lubricus.Pcrrcgcm filiorum AnVmon,qui intcr
pcctatur inutilis fignaiur princcps fatuus. Ibb quo mife
rc viuitpopulus,F.ccl.ro.cap.V£ tcrra:,cuius rcx c(l pucr
pcr regcm Tyri,& Sidonis,qui intcrprctatur vcnatio,fi-
gnatur princcpscupidus.& maliciofus, quipcr malirias
cxquiiitas populum fubduum fibi grauat; Proucrb. 2 8.

cap.

In principio rcgni lo:ich.im.quircgnauitviulecim annis.^.

2 Eac tibi vincula,& catenas,&c.7^; cateni erant Ugnetf.
cundum quod habetur capitulofcq, & ideopartes eaiu quibufdan.
vincidis ad inuicem adiungebantur.

3 EtmittescasadregcmEdom. Hicponitur prfceptmkdt
ni (Jiotie catenarum, & primbprecipiturhxc mijfio,fecundb(ubii.
tur miffionis ratio , ibi : Et prascipics. Circa primum dicitur. E
mittcs eas ad regcm Edom. Ei jeqmtur.

4 In manu. idcit, pcr manum.

5 Nunciorum , qui vcnerimt lerufalem ad Scdechiam
De lauja huiusadueiitus dicuntexpofitores no^iri , qubd vcnerur,,
ad Sedechiam ad tra^landum ctm eo quaUter pojjent rebcUate rt
gi Dabyloiiis,& dc eiiis tribitto,(ctxpcdire.Et Uterafequens adk
c6ncordat,in qua leremias motitt iflos reges, & Sedechiam, vt m
rcbellcnt regi Babyionis,fcd magis eiferuicnt fub tributo,I{ab.U.
cti l)oc addit aUa caufam diccns , quod Sedechias 4. afino rcgmjt
iuit in BabylonCfVt habctiitinfra ^\.ca.adportadu xenia regiBi^
lonis,quiJecerat cu ngc,vt habetur ,/^.I\eg.l,J^.Et tunc rex Bdjl
tdsypr^feciteum quinq; regibus hic nominatis, vt ab illis accipat
tribuium in Babylcne cufuo mittendu,(^ ideb qiiando redijt Side
chias in lerufaterh miferunt iiii quinque reges mncios ad eum,ti
quod erat inflitutus de nouo ad recipiendim corum trihutu, &ti
vt dicunt expojitores no^rihabuerunt ad inuicem tradatumdert
beUione.& tiibuti negatione, eo quod isli quinque reges, & etiai
Scdcchias Ubertatem defidcrabant, verumtamen Sedcchias «0« n
beUauit apertt vfque ad 8. annu regnijui,vt dicit lofcphus in tali
bus enim negocijs ponitur magnus tt rnporis tra£ius,fed tunc cori
deus de auxilio rcgis .A€gypti,& forti ifiorum quinque regTiaptri
rebeilauit, & tnbutum rea^i Babylonis vegauit.

6 Hscclicetisad dom'mos,SlC.HicconfequenterponitHrdiB
mijfionis ratio,>iUf efl,vtpropbcta nonfolum verbo,fcd etiam lenj.
biU figno ftgnificaret eis, quodfi rebellaretit male cvntingent ipj

6 patet htera cxceptis aUquibus, qup exponentur.

7 Ego fcci tcrram,& ho.i;>«M ad opus creationis rcquiritui- r
tus infiutta.

8 Et dedi eam. non efl per hoc inteUigendim,quod ^abucbod
iwjor h^iberet gratiamgratum Jacientem, fiue Jat.ci ficantcntu
cfjet infideiis,& idolcl*tra,Jedhoc dicitur,qtiia Diks indifftretit
bonis,(^ maUs dai bona temporalia, prout fibiplacd.

•5« Serui

cap. Leo rugicns,& vrdiscfuriesprinccps impiusfupi
popuhim paupcrcm.Er iflc moralitcr cfl rcx Tyri,qui 1
tci prctatur angunia, nain per cum populus anguftiatu,
Per rcgcm Scdcchiam , quiintcrprctatur iuflitiaDci»'
tamcn eam non tcnuit, quia rcgi Cabylonis pcicrauit- 1
gnatprrex hypocriia. quifub^pccicbonitatisiniufliti,
facit,qualisluit luhanus Apoftata,quicupiditatcinfil
Euangelij,tcnimonioco'orabat,dicensChriftianis,Cb!

ftus vcflcr dxcWN^Ji rjius rmufutaiicrit omiiiujis qufpcjfidtf

potifl rncHs tfic dijupulus . Et fic ab cis patrimonia aufer j
bat,&detalircgcdiciturIob?4.d. Uiipropier peccmp
puU rcpiarejacii ijominim Ijypicyi.atn , Omnis cnim ifli 1
gcsprcdiifh funt fcrui rcgis BabyIoni.s.idcfl,iufcrni.Na
Babylon inrcrpretaturconfufio, in infcrnoautemni
lus cfl ordo , & per confequenscft ibi maximaconfufi i
Et ficut rcges pr.tdifli iunt hic lerui diaboli pcr culpar
fic m fururo fubijcicntur ci {nifipoemtuerint}perp(
nam .

\ Dixit

■(i<^

leremi^E Cap. XX VII.

770

/3 UfM. T<!af>"ch.Qn3ntx infoelicitatis efl Ifracl, ciiiiis co
/parationcNabuchodonofor fcinus Dci appcllatur.

b Inliipf'^'- Omnegenusanimaliu ,cumhomineenim

Dfnniatraduntur,quffiipfifubijciuntur,velferasgentes,

/tillifcruiant, qui feruire non nouerant .

• z)ov.Vf.i5c Nepu-

efur rcgnu Nabu-

hodonofor efle p-

ctufi.fignificat ip

ima Moedis, &a

erfis efle capicndu

Thcodor.Mani-

B :(le docet fe poflq

fusfuerit.Babylo

ijs,tanquam carni

cibus, & eorij ope

idc reliquis geti-

jspoenasfumpfe-

t, tande etiaillos

;,ternccioni tradi-

mlHisautegcon

Bdixerint &afeiu

p,hoc repulcrint,

jinatur fame.ca:

<;m,&captiuitate.
(Gensahtc.iion fo
1 dominus peccan

ts fnbijcit Nabu-

nodonofor, fcd &

;aulus,qui,ait:<2iiof

udidiSat>i)ii,vt difcat

■nblafphtm»n:Eti-

bi.Tradmhuiiifmo-

I hcminm Satan^ iri

ioitum camiSfVi fpi

lusfaluusfat.VotC-

atibusquoq;obe-

vce monet, no fo-

!i ^f pt. ira, fed ,ppt.

onfcicntia. Hunc

Kiiallcgoric. intcr

resfhiftoric fugics

eritate) dec^icifi

latucoditionemor
talitatis reucrtetur
ad propria fua ter-
ra.Additquoq;,'fu-
fpicari fe eos g pra;
cepta Dci contepfe B

runt,& qui audirc dcdignatur,pcftc,& famccofumutur D
t T^oliar-.ln hocloco allcgoric. intcrprcs in cxlefti leru-

falepofitoshorrat,neprophctasfuosaudiat,&diuinos
fed feruiant Nabuchodon. corpus humilitatis afliimedo
mfantiu vagituA incunabuiaparuuloru.Si.n. hocfcce-

aTDiaboli, qu!a;t:H.TComn;amihitradiijrunt. rint CXplctO famu

2 tcrras iftss in manu Nabuchodonofor regis Babylo. fcrui
mci.Infupei- & beftias agri dedi ci,vt feruiat illi.Et feruient 2

O a 1 Euilmciodacii. b f B.Tliliafar. j

ei oes gentes , & filio eius , & filio filij eius donec veniat te- 4

C a «[ Non cmnfs, hocenim propri^ i-hrlfto conuenit c

pus terr^ eia,s,&; iplius,8c leruient ei gentcs mult^, & reges 6 rint, humanis cot

j magni. Gens t autem,& regnum, quod non fcruierit Na~ podb. pgrauari.fu

^i^uj r tdlio- turos4smones,&

buchodonoiorregiBabylonis, 6cquicunc|uenon curauc immundos fpirif

rit collum fuu fub lugo regis Babylonis^in gIadio,6^in fa- ^ Ccdcm priftina

a « Gcrtilioni, i;ui fimulabantfe diuino Ipiiitujfiitura pta;aicjcc . UOU rCCCptUrOS .

me;,& in peite vifitabo fiiper gentcm illa,ait dominus,do- S ^"w fer. Mclius
nec conlumam cos in manu eius . Vos t ergo nolite au- 7 & aniicaDcG habc

3*' Qui imitantur loreph,& D::niel. o -~ e, ~-^ I -

j- L .. A o, j- ■ o r • » o <> re&gctiletcrraco

dire prophetas veItros,& diuinos,& lomniatores, & augu p ierc,qua neccffitatc

al Oui voialu auium, & olcinum vocibusfaciendum,«l non faciendum aliquid teftantui . »<-> /'-ir.f-ii,.'; r.....:..^

bf Dimcnum phantafmatibusferuientcs. lO CaprmU lCrUtre.

res,& maicficos,quidicutvobis,nonfcruietisreSi Babvlo '^ h^^ert«;,,o;.te.No

,^ ,. I- , N,?*. • li tandum in fcnptu

nis,quiaprophetant voDis mendaciu,vtlongei-aciantvos risfanais pfeudop

deterraveftra,&:eijciantvos,& pcieatis.Porrogens, qua:

fubiecerit ceruicem fuam fub iugo tcgis Babyl.&: feruicrit

ci,dimittam cam in tcrra fua:,dicit dominus, & colct eam is

a1 Ne lelpondeant legati,& rcgespizdiftatumgcniium.qujrehoc populo tuonon piicifis,
Scdechisquoiiue,& propliftis,>x faceidotibus fimilialocjuitui.

c &:habitabitinea. EtadScdechiamregcmludaloquutus

fiim fccundCx oia verba h*Ec, dicens ; Subijcite colla vertra

fiibiugo regisBabylon &c fcruiteei,& populo ciLis,&: viuc

tis.Quare moiiemini tu,'S«: populif s tuus gladio, & fame,

& pcltcjficut loquut' elt dominus ad gente,qu£e Icruirc no

f lucrit regi Babylonis? Nolirc audire verba prophetaru di-

0. ccntiii vobis,Non (cruietis regi Babylonis, quia mcndaciii

ruSem imapre- ^ ipfiloquunturvobis.Quianonmifieos,ait dominus,8^

uurquoddebcant ipfi prophetant in nominc meo medaciter , vt eijciat vos

&cpercatis tam vos,quam prophcr^ qui vaticinanturvo-

bis.Et ad facerdotes,&^ad populu iftu loquutus fijm, dices,

H?c dicit dominus:NoIite audire verba prophctarii veltro

a T Qil* cum lechonia fuciant afpottjia .

rum^qui prophetant vobiSidicentes, Eccc vafa domini re-
uertcntur deBabylonenunccito,mendaci{i cnim prophc
tantvobis.NoIitecrgo audirccos, led leruite regi Babylo-

abitator.eiusfpo
: afiumere corpo-
a, & defcendcre in
C abyionem.i.mun-
i confufiong, qui
'ipofitus in mali-
|io,&icrQircrcgi
.abylonio.i,diabo-
.V Siautemnolue-
;nt,n6";ramacor

praportaturosXcd lc nis,vt viuatis.QuarcdaturhscciultasinIolitudmem?htn j^
priturosgladio, fa 1 prophct^iiintj&cft verbumdominiinels, toccurratdo- 18

K,peftc,necfutu- «1
nsljpmines.leddg

sones.Hocilledixerit,nos{impliccm hiftoriam fcqua-
lur.nequibufdam prsftigijs inuolamur.
lEtadje.ro^ vniuerfasgentes,tranfit adSedcchi? ,&
cdec6minatur,neqi cnim ludaei priuilegium meretur,
ciut fimilia,aut grauiora,aut maiora gentibus pcccauc-

runt

phetas vocari pro-

phetas.

i Et ad facerdo .Vo^

getes,& regcs facer

dotibus loquitur,

& populo qui iam

14 intcritum prophe-
tis annunciaucrat,
dicens, £f eiiciam -vos
ei^t.LoquiturautS

15 eadcm quaslupra.
k Vt viuatis. Nota, .
Dei clcmetialeuio
ripoenx vulttrade
rc.nc fufcipiatgra-
uiorem.
1 Etfi proph. Qui ve N^M Dei cl«

16 rUSprophctaeft, p- mentiain.

cibus domino oc- Exod.j».c.
currcre p6r , ficut
Moyfes , cui didu
eft, Dtmitte me,vt pet ^
cutiam populum ifium,
Inquoofteditpof-
le retineri Deum
precibus fandorfi.
m Occurrantdo. Oc-
curant&quxpra:-
dicunt opere cople
tademonftrent,&
tuncveritatevatici
« niumprobabitur.

* Theodor.Iftud occurrant domim, pro impediant & vin-
cant pr^didioncsdiuinas , & oftcndantprophetiasdiui- j''""- «^""^
nascficotiofas & vanas.Videbitisenim omnia facra va- '^°'"'""'"'
fa quae relida fucrint, in Babylone transferri , & poft fe-
ptuaginta annoru tcpus,inderemitti&?di facrcrcddi.

^f.4d

NICOLAVS DE LYRA.
^ tSerui mci. Erat enim exequutor diuina lusiitta , vt fuprd di-

' tim eli.xxv.
' In fuper & beftias agri.D»«? i{ab.Sa. qubd hoc dicitur eo 3»
'^''buchodonolor teo diiitur,fuprd.^,cap. qm efl rex animalium .
: Et feruient ei omnes Gentcs./iypo^o/e efi ad deftgnandum
fil^tnudimm fm impcrif.
' ^t^VlOons.f.Euilmerodach.

; Et filio fili]. f.Baltafar.in quo dcfecit regnum Babyloni^,Danie
l 5-ide6fubditur.

tDoncc veniattempus terrxeius & ipfius,&c./ pttnmo-
Ji ternt eius&ipfius. C^terapattnt vfque ibi.
7Vosergonoliteaudireprophctasveftros. qui fingebixnt
jbahere viftones cL Deo in vigtlia .
8Et d'im,qui conietiurahant pcr aHra.
PEt fomniatores.q«i dicebant fe habere vifionesinfomnio ,
iEt augurcs &C,2«i diuinabantper garnium & vUatTt auiti.

Et

1 1 Et maleficos qui dicunt vobis , qui diuinabant in hojiijs
dxmonibus irnmolaiis.

1 2 Vt longe faciant vos de terra vcftra,& eijciant vos &
pereatis. ijlud vt dicitur confcquutiuh & non caufalaer , ex hoc
enim^crcdebant talibus mendaci4i,rebellabant,ad qrwdfequeba-
lur eorum dejiru^io & captiuiia^.C ferapatent vjqueibi .

1 3 Dimittam cam in terra fua dicit dominus,& colct ea,
& habitabit in CZtamen fnb tribuio rcgis Bubylonis.

14 Et ad Scdcchiam.&c. Hic cofequentciponiturpropbetia co^
tra Sedecimm & etus popuiii,qua pr.tdixerat letefnias.vt patetfu-
perius in plurih.locis. 'ied bicea npetit ioquendo nuncijs regupr<t-
di3oru,fecundit quoddicit incj^ab, Sal.& patct fentvntiavfq-, ibi.
ISNolitCAudilc.f.faiforumyVtpatet exjcqucntibus.

1 6 Vt eijciant. //. vt, tenetur bic confequutiue & non caufaV.ter ,
utfupfd diHum eH,&patetiitera vfque ibi.

17 Et fi prophc./«7i£t/,D«.

I S Occ.domi./?recei e^icates eiforri^cdo.nn^ein Uebr40 htibe-

B b

771 Glorord.&N

^ mtno c«rcimu,vt non vcniant vafa ,qua:dc-
^ rcliaafucratindomodominij&indomo re ,

1 4.R«« »j. gis luda,& in leruCilc, in Babyloncm.t Quia
a ^«<co/Sn«.Enu- h?cdicitdominuscxcrdtuu ^
mcrat vafa,q traf- ^j columnas.&C ad marc, &

l^^foS^lcap. o t- ' ad bafcs, & ad rdiqua vafo- J
dcchia, ciuitatcin rum,qua: rcmanlcrunt in ci

hiirhodonoforrex BjbYlonis, ciuiansfqret

ilaideLy

icoiaiaei-yra 771^

Icchoniam filiu loachim rcge luda dc lerufald ^
in Babylonc,6: omnes optimates luda , 6^ie '
rufalcm: Quia hecdicitdominusexcrcitui
Dcus liracl ad vafa,qu^derclidafunt in do
mo domini,& in domo regis luda, &: leruial
4 In Babylonem transferetur , & ibi crunt vfq
^ ad diem vifitationis fu^dicitdommus.Etari
fcrn faciam ca;, & rclUtui in loco iilo.

NICOLAVS DE LYRA.

jc r«r Dcprcccnturdominum cxercituu.vt non vcniat, &c.

ide[t,vivaja,iiuf remanjerunt iri domo donnai non portemur in Ba

bylonem, ficut illa, qux fuerant poriata in trunfmigratione lecho-

me,qu£tamen portaharttnr Mtbjubduur.

I Quia hxc dicit dominus ex. adr/: duas magnas , & vddi
B notabileiquf trant in porticu ttrnplu

1 Et ad marc /"• *neum, in qno lauabantnr J.icerdotes .

V.t

J Et ad bafes.y. ULiruin, ^u^ crunt valdc CUiiojx,vt paiti 5.;;,
ideo vero ijia bic expritnuntur injpeciali, quia crant valicm.ur
lia. Cmtcra autem diHafunt ingenerali,cimfubdiiur : Et ad i\
va. & dc oinnibiis conclnditiir.

4 In Babyl. &c. ijjtod fuit implctum capto Sedeclnarege, vtb
betur 4. \eg.vlt.

5 Etihi cvant. fcilicet adtempUfCyri, quiin princk^^^
fni dedii licemam ludeis redeundi^&re^dificanditempaftHfM
fa, qux fuerunt in Babylonemportata,feciiin lerufalem teportar
yt babctur EJdr^e 1 . cap.

A P. X X V I II.
T fadum cftin anno illo in principio ^
ree;ni ScdcchiiEreG;. ludas, in anno 4.

a «r Vt vidcbaiui popuio,

dixit ad me Anan. filius Aziir prophe »
ta dcGabao in domo domini cora fa
cerdotib.&; omni populo,dices, ha:c 3
dicit dommus cxercituiiDeusIfrael,

a «; D^iiiuxi. b 1" Inipctium.

c f Vt breue tfmi^us g.iudji magnitudinem augeret.

Contriui lugum rcgis Babylonis,adhucduo anni dieru, &
ego referri faciam ad loCt iltum omnia vafa diii, quas tu-

CAP. XXVIU.
aTjr faHHeJi.tion.
Ju dumEzcchie'c a
vaticinantc in Ba-
bylone ad eos , qui
cum lechoniafue-
rant translati.
b TrophetadeCabao o
Lxx. pfeudo.pphc- c
tamanifeflius. He-
br^um.n.Nabi pro
phetam fonat.non
pfeudoprophctam
ficfcrevbiqitrasfe

qSfcdTen^m. d ift Nabuchodonofor rcx Babyl. de loco ifto , &tranftulit

C In domcdo. Inqui
fiduciahterloqtur,
^ quia profpera po-
pulopoUicetur,&
mendacia Hbenter
audiutur prxcipuc
qus optata pro-
mittunt.

d Omi.iiva.&c.lcTe
miasdixeratctiam
reliqua vafa appor
tanda, hic aflirmat

5 Non vafa tantuni.

ncate magisillu,
fe vcradiccrc,vn
alius prophera, ^i,
nam rion ejjem virht
bensjpiritum,&rr.
dacium potius loc
rer . Jonas autc
contriftatur : qi;
mentitus eft,&a:
guitur adominov
tilius efle menda
cium , quamtanu
ruinam multituit
nis. Netamcnvii:
retur , pfeudopro
pheteprobarevati'
ciniumabfquemt
tientis iniuna,fut
aliorum cxemplc
veritatcmafll-rir.
f yerumiamcn. Po

ris populum deci
pis , plcudopro
pheta es . Scd po
terat ille in Icrc
miam eadcm rc
torquere. Noncr
go facit iniuriam
loquitur, quafi ac
prophetam , qual

DiuiHo

ea ih Babylonem,&: lechoniam filium loachim regem lu-
da,&:omnem tranfmigrationem iud?,qui ingreflifuntin
Babylone,ego conuertam ad locum iftii,ait domin^Con-
teram.n. mgum rcgis Babylonis. Et dixit leremias prophe 4 tuit dicere , mcnti
ta ad Ananiam propheta in oculis laccrdotum, & in ocu-
hs omnispopuli,quiftabatin domodomini,&:aitIerem.
prophcta,Amcn,{ic faciat dominus. Sulcitet dominus ver
batuaqu^prophetafti,vtreferantur vafain domiadomi-
afportataeflercpor r ni,& omnistranftnigratiodeBabylone adlociiiftij.Veru
tanda. tamen audi vcrbu hocquod ego loquor in auribus tuis :,

C ^men,fic,&c.op ^ o ^

tat fieri quod ille mcntitur,hoc fignificat Amequo fa:pe dicat . Non folum nos prophetJe fumlis , fcd fucrun

dominus in cuangelio vtitur,& cupit pro rerum profpc alij multi ante nos,Ifaias,Holec,Ioel,&: Amos, g ^plie

ritate <0 taucrunt

vtprecdittu eji c.prfcedEtt,& hoc Juit quarco anno rcgr,i icatcbii

2 Dixit zd.dirigendofermoncm adme contrarium ajjerentem.

3 Hxcdic.Contriui,&C. .Audiuerat enm ijle ^<id>nasprm
anno regniiedechu lcrerniam rf.'«Wfw,Ha:cdi do.EcccCOn
fring. Et adfimilitudinem huius dixit poiicd quarto annu Sedi
chix dludquod dicitur hic:Hxc di.do.quia fatftprophetxaccipi
bant modim loqutndi prophctarum dommi , ftcut didum cll fHpr.
22.C. Cxtcra patent in litera.

4 F.t dix. Hic conjeqnenter ponitur refporifio leremi/e dicentiy.

5 Amen.Sic fa. Defideyabat enim lercmias reditum tranfmigr
tionis C^ viijhrutrt,fliucum lechonia tranfmigraiite fueruntdepot
tata:fuppoftta tamefupcr hoc voluntatc diutna: Sed quiajciebatn
euenttirum,idebj'4bdit.

6 Vcrumtamen oindi. per quod apparebit ft prophetia ttta fi

yeravelnon.

4c Pro-

NICOLAVS DE LYRA.

C A P. XXVIII.

I TpT faftum cft. Hic confequenter leremias prophetat contra

Jl» sAnaniamtalJum propheta.Et diuiditurm duas,quiaprimd

■X- propheiia .Anariix ponitur,fecundb u domino reprobatur,ibi, Et fa

£tum c&.Vrima induas,quiaprimb .Ananias prophctat verbo,Jc-

cundb fenftbili Jigno,ibi,Et tulit.P^^iwa adbuc in duas,quia primb

ponitur prophetia .Ananix,fecundb refpofto /wwi/.j^ijEtdixit.

Circaprimu notatnr tepus cu dicitur, Et fada cft./. quarto anno

Scdechix,quo vemriit nuncij regu ad ipfum,JccudTi ^fubditur poji.

In anno qua. Jerf cotra hoc vtdetur illud ^ interponitur in prin-

ctpio regm Sedtcbix:quartus.n.annus fui rtgni ud pot dici couenie-

ter principiii eius,ff ^ I\a.Sa.dicit,^ principiH regni hic accipitur

pro lUo tmpore quo T^abuchodonojor prafecit eum quinq; regibus

vt prf'

L 1 T E B^,

M 0 1{ .A

t Etfacium efl.Scquitur .
f 2 Dixitadmc. Periftu prophctamfalfumqui mendaci-
ter populo placita nunciabat,fignificaturpra:dicatorma
lusqui proptcr fauorcmvclqua;ftum excufat vcl pal-
liatpcccata potcntium.perleremiam autem fibicontia-
diccntem,fignificatur pra;dicator vcrusqui non folu vc-

ntatcm

ritatem prsdicare , fed ctiam falfos prxdicarores fcit 6
vultconfutare,fecunduquod dicitur adTitum.j.b.An
pledcntem eum qui fecundij dodrinam eft fidclcm fcf
moncm , vt potens fit exhortari in dbdrina (ana , Sx.cc
qui contradicut arguere. Per hocautem quodlercmi.
prxdixitcimortcmcorpoialemde proximofibi futui
in falfitatis fus poena, & fic cucnit ficut dicetur intra •

^ Et

lercmiae Cap. XX VIII.

n6minacirer.no
,udcliter,fcdfidii-
Mvcritatismeiie-
rcrepat.&diflfcrt
]futuru,vtqau- a
(fucxpcdet exitu b
miSaetur prophcta.
.Theodor.Exitus
iquit, rerudecla-
ibit verirate pro-

773

; /^iueruntccntra terrasmultas bcllu.fc aduerfitare &pc
A'uriaproininaanrcs.Ali)quoq:pace,&^fperiratenucia
crfuquosn6adulationiedacii,lcdreriaexitus ^bauit.
[cquoqucme &tercruexitusexaminabit. Dominus
uoqueper Moyfen dicit, $ propheta vaticinij finc mo
ratiir.Etnotadri_, ,. r% i r ^

& in aiirib. vniiierii popuh.PropherjE:, qui fuerut ante mc
6^ ante ab initio,& piophetaueriit fup terras multa.'?,& fu-
per regna magna de pr^lio,deafnidione,& de fame.^phe
ta, qui vaticinatLis e(tpace,cum vencrit verbu eius, fcietur
prophera, quem mifitdominus in vcricate. Et tulit Ana-

a f l-'HatHie. b f Vel furcam.

nias prophctatcatenam de collo leremije jpphetar, &:con-

fregiteam. EtaitAnaniasinconfpcdlu oispopulidicens,

Igoaniux?])"'^ "^ H^cdicitdominus/icconfringamiugu Nabuchodon.

regis Babylonis poft duos annos dieru de collo omniiigcn

a ^ Q_j:i>i i:iu< t]ua(i iliud ontas,Faftns fum tanquamlurJusnon iuJicns , 8cc.

tiu,& abijtleremiasprophetaviamfuam. Et fa<5lu eft ver-
budominiadleremiampoftquamconfrcgit Ananiaspro
pheta catenam de collo leremix prophetgjdicehs,vadc,&:
dices Anania;: H.xc dicitdominus,Catenas ligneas contri
uifti,& facies ^ eis catenas ferreaSjquia h^c dicit dom.exer
cituum DcusifracUugum fcrreii pofui fupcr collum cun
(flaiugentiLiiftaru, vc icruiant Nabuchodonoforregi Ba-
bylonis,& fciuiet ci,infuper,& bcftias terrx dcdi ei . £tdi-

a ^ VctiraihiCorix iVruatut n m uixtaquod erat,ic.i iu.xta qinl illo tenipore put^batur,

xit Ictcmias prophcca ad Ananiam prophccam, Audi Ana

a' Nonhic i>rurhe!3ni v(j...t,qucm miHum adoniinoi!Ci;ai. b ij Ne acquijicflt tcntentii domini

nia,Non mifittcdominu';, &tufecifticofiderepopuIum
iiluinmendacio. Idcirc6h«ccdicitdominus,Eccecgomit
tam te afacietcrrac,hocanno m6iicris,aduerfiim enim do
minum loquutus cs.Etinortuus eft Ananias prophetain
irfSoh^-nnomomenfefcptimo.

774

hmca trademur
libyloniis . At his
rhilo melior effe-
ijseftillepfeudo d
ppheta, imo catc
rsquas^phetage
r^at contriuit .
t £»«?«. ConGde-
indaleremispru e
<:tia,huroilitas, &
jitietia , pfeudo^-
|ietarebusfacitin
iria,c6tcritdeccr
ceeius furca.cp f

0 feciflet fi fcrrea
(Ict.Ieremias tacet
< dolorc diifimu-
It.Nondu.n.quod
ccerct a diio accc-
jirat , in quo fcri- g

ura fanda tacite

\nuit, n6|fphctas

imu :"

oqui,lcdvolunta-

c dnimaximedcfuturisquorumnotitia foliusDcicft.

: v.^va'7a).Piitatiucprophetadicitur.Multaenim infcri

■turis fandisdicunturiuxta opinioncmilliustcmporis

|uogeftareferuntur, non iuxta veritatcm rei.vudc,£go

J" pacer tuus dolentei qupebamusti .

1 £t/i.Cumabijfl"etIercmias,& filentiodeuorafletiniu
ias, fadus eft fern\o domini ad cum, non vt fuis vcrbis
d Anamam mendaciogloriantc loquerctur,& diccrct,
iMdixitdommus. quod lamen illc Ananias dixcratlcd
lendacium femper vcritatcm imitatur .

Catenas. Qflcdit^minorempoenam rctincns, maioris

N I C O LXV S D E L YRA; ]

^ Proph.qui.>^;)op«/o/«»«»-j. C« venmt verbu eius t effhBu,

" Scietur. idejl , cognofcetur de ipjo ^ efl propheta rerus d Deo

uffus. Exhocloco aufperunt ludM occafmieerradi,diceies.,3> pro

nljmes Dei de bonofuturo fiut abfoluti nec retrafiStur. Sed coni

ationes de mato/untfub coditione.f.ft no cgerintpcenttentiam illi

fnpplicijca fit fibi Etin hoc loco dclirat allcgoric» inter D
pres,furcas,& catenasligneas appellansetherca, & aerea
corpora daemonu f & aduerfaru poteftatu. Ferrcas vero
noftra corpora groffiora,qua2 neruis, offib. carnibufque
& vcnisconfedafunt,vtquinoluerintdcca:lefti lerufa

lcjjqualitate pec-
catiminoresfubirc
cruciat' in catenas
noflrorfl corporii
condenentur, & in.
fantiae vagitus, pan
norii vincula , for-
defquc fuftineant,
& fcruiat diabolo
regi Babylon.i. mu
di cu beftiis tcrrx ,

qu^i_nbrutoriiani^,,a,m,pef
maliu corpora sut ticam '

religatai.

* Theodor.Fcrreu E

appellauitiuguBa-

byloniorQjtanqua

obincreduiitate,&

inobedientiamgra

uiusfuturQfitlup-

plicliim.

f Et t/j.Notandu,^

leremiaspafTus iii-

iuriamnondumfa

6to ad fe fermone

dominifiler.poftca

vcro miflus a dfio

audafter arguit ,

menticnti denun-

cians propinquam

9 mortem .
g Hocan. Siquan- ,
do morimur decac
ceribus corporura

10 liberamur, fecun-
H dum illud , quod

niale interpretatur
hxrctlci, Educdecarcereani.meatn, quomodopro fuppli-
ciomorsirrogatur.

h Merife Jepti. Forfitan in mcnfc fcptimo, qui rcquiem G p^^j^ , ,
gnificare folct idco mortuum mentiuntur , vt de malis p '
corporis liberetur, iuxta illud, Mors rtro requies efi nos au- Ecd.i».«.
tem nouimus corpora credcntium cfle tcmpla Dci , fi
Spirituflandtus habitct in illis .
^ Theodor. Commcmorat obitum pfeudoprophet»,
immcnlamqucDcilonganimitatcm, qui expcftans pcc
nitcntia,nonftatimpriuauitilluvita,fedcumpcrduraf-
letin nequitia,poft fcptcm mcnfestradidit illum morti.

8

d Deo ffpaenitentiam non infertur , fic bonum promifjum propter
peccam fuperuenies aufertur, Voffent atit ad hoc adduci plura atia
defacrafcriptura vet.tcfi.fedfpprolixitatem omitto.Sciendum ta
tnev,s> Deuspronior eit ad miferandum,qudm ad cvndemnandum: ^c"* P'"®-
& per confequens adnoninferendumalu comminatii, qudmaiaf> ""'"^ ""^*"
ferendumbonumpromif[um:licettampromi(fioqcomminatiofint'^'^ ^"^
uibusfiiH,& ideo acctdete panitetia retradiatur,Sicut prophetia Jub conditione,& fecundii hoc inteliigitur rerbum leremia, g>fcte-
iri/i de T^iniuefubuerfione ^p panitentiam T^iniuitarum &fic tx tur veritas propliette denuntiantis bonum cum venerit in tffiHu, in

""" jj-- I- r. ■ ■-■ n quantumDeus mnhabetpronitatemadauftrendum.

Et tu. Hicconfequeter ^nanias cofirmat diHum fuum fenfihili

wlit quod dicitur hic , Prophctaqui vaticinatus cft pacem.
.d.leremias jirmi<c,tuprophitas popuio bonu,& tgo prvpbeto ei
,m£ malit,^ tunc/cietur,^ tu fis propheta domini fi impletafue
•t tua prophetia,quia talis promi/Jio non rnutatur, [ed ft nd eueniat
:alu panaqipropheti^, ndff hoc argtdpotero de falfttate:quia
iis prophettaaliquando no impletur propter pcenitenttd populifu
■■ruenienie,Sedifluddicii( apparet falfum ex diHis leremi^.fuprd
8. vhi promif/io de bono ita dicitur retraBabilis ff ptccatit/u-
'rueniens, ftcut & comminatio de malo ff panitentiam fuperue-
cntem. vi.de ibidim dicitur inperfona domini. Repcte loquar
iuerfum gete & aducrfus rcgnu vt eradicc.dcftruam &
1 fpcrda illud, fi poenitetia cgcrit gcsilla a malo fuo, aga
<: cgo pocnitetia fuper malo quod cogitaui vt facere ei.
'i"iiutimfubditur ibidtm depiomiljwne boni , Et fubito loquar
oGctc & de rcgno.vt f difice & plate illud. Si fccent ma
:i in oculis meis,poenitetia aga fuper bono quod loquu-
iis fum, vt faccreci. Ex quopatct,^ (icut malum comminatum

3

ftgno,auferendocatenddecollo ltremi(C,&frang€nd(j,Mofiedcrrt
& verh0i& ferftbiUfigno domintu regts Babyl.toiaiittr aufeteau.

4 Et abijt. nclens contendere contra .Ananiam.

5 Et fac. Hic confequenterponitur rcprobatto ^Ananite, & prima
qudtum ad fud prophetiam falfam,curn dititur in.perfotia ^domini .

6 Cztcmsli. fuljumprafumptuose/ignando .

7 Et fa. q.d.ex medattjs tuisfacies illos rcbcllare regi Babylonis^
ex quo tncurrent maius malum quafi intmparabtltter qudm anie.
patctliiera vfqueihi.

S Et dixit. vbi poratur reprobatio .Ananig quantum ad perfond,
cum dicitur. 9 Eccc CgO mit. permortem,inquahomi'
nes tolluntur de jupeijicie terr^ ,C^ muatcrramfcpiUunihr.

10 Etmortuuscft. vt leremiiC ■pevitas probaretur.

1 1 Mcn.icp.& fic d dicio leremi^vfq; admortceiusfiuxeruttm
duo mefcs, qmniam Im prddixit nicje 5 . vt patet in prin.huius c.

t

(JiiOl{_^LITEl{.

5 Et mor.c^c. fignatur qct doftor falfus vcl pr^dicator in
«rrit morte culp2,6c poftca nifi vcrc poeniteat morte ge
f;nx,& hoc et fignaiur pa hoc quod dicitur hic dc catc

nis

nisligneis cofradis,pro quibus impofita:sutferre£B,quac
funt multo maiorisp5deris qligncse. Sicqui ndvult hic
fuftincrc poenapro peccatis luis, het neceflario fuftincre
maiorc quafi icdpatabilitcr i purgatorio vcl in inferno.

£ b 2

Glof ord. & Nicolai de Ly ra 77!

lcmdominusplantauitparadirum,&poruitincolisnf

vita: dcc\VlO:UgnHm vim rft his, rii appr^lyeuicr^it fa,&r^~l\

tio vxorcs accipcrcquaru vna fapientiacft, dc qua ait,S
lomo.^mj il^ufiyCineruabitrc&c. Etalibi. Hanc f.t(/«; ,
Jponfam (««/»e>-f,d^f.NecTu(Hcitvnaconiux , IpUircsha

bcrcdebemus for
C A P. XXIX. titudine.tcpcran'

T hccfunt vcrbatlibri,quxmiiitlerc- » ^tquc iunitiaadu.

. , j 1 ri j i;^ * mus,vtplurcsfilin

mias prophcta de Icrulaiem ad rclig.as gencrcirius . Fii

rcniorumtranfmigrationis,& ad faccr-
dotcs,& ad prophctas,& ad omnem po
pulum, qucm traduxcratNabuchodo-
nofor de Icrufalcm in Babyloncm ,

, r (Viii non potrntu Babyloiioruiii . (eJ, 8c Doininivolunutcni transljti lunt. ^ Aliiiff.in».

poftquam cgrcnTus clt Icchoniasrex,&:domina,&:cunuchi
^ rb^SsdomosSJ &;Principcsluda,&cIeruraiem,&ffabcr,&inclurorde Icru
ficcnt,dcfpondcat . -. .

C A P. XXIX.

T hfc. Intcnditpcrfuadcrc.ncacquicfcantpfcu
, donrophctis,qui cis polt brcuctepus rcditu m
.^ lcrufalcpromirtcbant- Sedfciani fctn Babylo-

nc multo tcmporc moraturos .

•}c Thcodo.Docct

qmpattofuadcntc

Dco.litcras mifcrit a

ad captiuos in Ba- b

bylonc , poft capti-

uitatclcchonixrc c

gis.Rcccnfctctiani

nominacoru, qui

dctulcruut Jitcras,

quxcotincbatifta,

ncpcDcum oTum

mandarciacfFc^is

Y

i

4
5

« Eiu».

tV»bif .

Myftic*.

X.Cor.-y.b.
S.Tun.i.d»

filias , dcpreccntuc

pro iliis, qui man-

ciparuntcos.

b i^trbaUbri.HxcYi

bdluslcrcmiarmit

titur in Babylone,

adcos.qui cQIcco-

nia translatierant,

vt peroccafione rc d

eixlcgationisopus

luQ ^phcta cople-

rct,&quxadiiofi

biimpcrata fucrat

populo fuadcrct. c

c ^i rf// / . Prirao

adfcncs.dcindcad

facerdotes , tcrtio

ad prophctas,quar

to ad omncm populum Dei fcrmo diri^itnr, vclfccun-

dumordincm actatisciuscpiflola prophcta: mittatur.

Myfticc, poftqua dc Icrufale.i. deccclcfia proptcr pcc-
cata noftra cicdj fuerimus:& traditi Nabuchodonofor.
de quo dicit Apoft. rradire huiujmodi Satan^ in interitnm car
nis, CcEt alibi.ii«5J tradidi Satanf,vt dif. non />/a/.Non dcbc
mus fecuri omnino cG^c vcl ocio torperc, vcl pcnitus de-
fpcrarc,fcd primum asdificarc domos non fupcr arenam
fedfuperpetram,qualcs jedificaucrutobftetriccs inExo.
quiatimebantdominum. Deindepiantatchortos, qua-

noftras.i.bonaopi
ra viris.i. fidei vcr
taticopulcmus.d
talesfilios, filiasq'
gcnerantcs niult.
pliccmur , & dt
ftrncntesea, qftir
paruuli,&inpcrf.'
du viru crciccntc
audiamus.icniyy
bisfratres quoniamc

i

rufalcm in ma'nu Elafa fihj Sapham , & Gamali? fiUj Hcl

chia:,quosmifit Scdcchiasrcx luda ad Nabuchodotiofor ^ gnouiflh etijdabim

rcgcm Babylonis in BabyIonc,diccns,H^c dixic diis excrci ^^^5 !pJr««Jr.r

tuumDcus Ilracl omni tianlmigrationi quam tranftuli 7 egovosgenui.Q^xr

de lcrufalcm in Babyloncm,>€dificatc domos,& habitate « ^^"g^^^g^ P^^ «

& plantatc hortos,& comedite frukSlum corum . Accipite !f/!f "^ /.^J^

^,. ^,. , ^,.. n • cam rcQirenicrc;

vxores, & gencrate hiios ,& nlias, & datchlijs veitris vxo- f mur,dcquadorai

/-1 n I ^"''' • •" n- ri- o 1 i" ni iudicio transla

res,& filias vcltrasdatc viris,&:panatnlios,&nlias,&mul f fumus.vtintcor

tiplicabimini ibij&^noIiceefTe paucinumero ,&qritepa- t fcflionc errorish

habcbimuspaccQ

Confidcranda vt

ro dom.ini clcmci!

tia,proinimicqa)

quc orarc dcbemus, vt bencfaciamus his , qui odctun'

nos. ^

d .yiccipitevxor.&c.htemix (quiapropc eft captiiilta

lerufalem) imperatur,nc accipiat vxorem , nec fadatfi

lios , vndc Apoftolus: Tempus breueeH. Superefl , ri qidhi

bent vxores, jic fint quafi non habcntes . Si autem proptcrar

guftiam tcmporisjhabcntibus vfusvxorum toliitur.qu

to magis non habcntibus , ne accipiant imperatur .

c i^mte pacemt&c.Vndc Apoftol. Obfccroprimu»' omwki

Gul

t

ce ciuitatis ad qua tranfinigrare vos fecit,& oratc pro ca ad |
dominum, quia in pace illius crit pax f veftra . Ha^c enim

NICOLAVS DE LYRA.
C AP. XXIX.

^ j T?T haicfunt. Hicconfeauenterprophetatcontralechoniam,
jZt </«' MW c^m matre & nohilibus & facerdotibus, & prcpbetis
pluribus duditsfuerat in BabylonH yfedfperahat & anhelabat redi
re in ludea,(^ illt quicu eo translati fueral, decepti dfalfis prophe
tis exifletibus inier eos,fed Itremia fcribcdo eis nititurauferre tfla
confidentia fjlfam. Et diuiditur in duas partes:quia ^rimd epifloU
Jetemia pr.eponitur prafatio:fecud6ynarratio,ibi, Hxc dicit dtis.
Jnpr^ftitione cxprimitur primb perjona mittctis cpiflola, cum di-
cirw^Qiiaemifit Icrcm. ;pphctZ.& locusvnde ntifit,iiimfubdi
<«r, De lerufaicm Sccundoperjoniead quas mifit ctimjubditur.
1 Ad rcliquias feniorum,&c.d^p«« litera vfqueibi.
5 Et domina. idcfl, mater rtgis.

4 Et cunuchi,&c. ide{i,regis & regin^ miniHri, quific nomina

tur

m,no i mebrorufeHione,fed a caflitatis honeflate-Tales.n.potd
tur antiquiiHs in regijs domibus , & maxime circa objtquiii don,
naru, &fecudutale modum loquendidrcit Saluator Mattb.l9-
Sunt cunuchi , g fe caftraucrut proptcr rcgnum codoti

5 Et faber,& incl.A//c nomma exponuntur jupra 24. Teitiot
primuntur pirjona portantis epiflolam,a\m dicitur:

6 In manu Elafa filij Sapha,&C. quos mifit Sedechiasrex
da ad poruidu tahuiH ijj dcUcbut regi Babylonis , vel aliqi xtiu

7 Haicdicitdns. Hic confeqnentcr pomtureptiiolf narraiu,
qua leumias aufertprimo tranjmigratis fdfam confidenttam.S
cundb Jubiungit decipientium pxnd^ibr.H^ didt. Vrima indut
quia primb aiiftrt cdfidentiH falfam: fecu»db,denuntiat veram,il'
Quia hxc. Circa primum dictt inperjona domiiii.

8 Acdificatc do.&C. idcji.difpomtc vos ad tnanedum diu if- ^
bylone,prvuidendo vobis de dotnibus,tLrr.i' fruBibus, & mtdtipi
catione prolis,& citb rcdirefalso nonjpet elis : idibjnbditiir.

* Non

OliOl{^^LlT£H^.

.7 Hgcdicitdo.ex.&comnitranfmi. Pcr tranfmigratosiftos
T dctcrra natiua ad aliam,poftiint intciligi rcligiofi.qui dc
fcculotranfmigrantadvitaclauftralcm.Quibusdicitur.
8 .Aedificateaomos, ideft,a:dificia virtutum.
t Et habitau. pcr continuationcm opcru bonorum,quia
ncmo mitfcns manum ad aratrum,& afpicicns rcu6,ap
tus cft regno Dei, Lucix g.

t £rp/j«w« /;ortor. i. facite defccularibus dcuotisnoui-
cios , & dc bonis nouicijs profcflbs.
t kt comtdite fruBnm corum. i. corum opcra bona cedent
vobis ad mcritum, & poftca ad prarmium.
t .Aicipite vxores, i.fcicntiam dc fpcculationibus diuinis,
& prudcntiam dc agibilibus humanis , qua: fignatur pcr
vxorcs lacob, Rachci & Liam, Gencfis xxix.

t Etgeneratefilios &filM. i". fpir;tualcs per veftrara boi;
dodrinam , excmplo Pauli diccntis Corinthijs.j.Corii
th.iiij. d. m Chrijto Itju per Euan.ego vosgenni.
t Et date fi.v.vxo.&c.i.inducitc eos ad acquirendum fc
tiam & dodlrinam , & ad operu veftrorii imitationer
t Etmultipitcabimiii. (\\.\iz talis multiplicatioceditadh
norem .

t Et queritepacem ciui. &c. idcft rcligionis vcftrc. Qua: b
nc dicitur ciuitas. ideft, ciuiii vnitas : nam omnis rclig j
habct ortum ab eo quod dicitur , Adu iiij. f. nduiuiu^^^'
cre.erat corv. er a.v.

t Quia iiipace, &c. Turbata.n.aiiqua rdigionc , turbat
quiiibcthabitasinca. Alitcrpcrciuitatepotintdlig"'
gnu vcl ciuitas, in quibus habitat rdigioij, pro quoru
cc dcbet orarc.na in pacc ciuitaiis vei regni habitat pa'

t ce

77 lereml^eCap. XXIX.

J^fieri obfroationes, & ora'iones , poflulationes &gratiarum
/ n(s pro rtpbus & curBis qm injublimitate funt , vt quietc

778

t aBic-
'■ quietam &

Ezcchicl tcftatur,
.umtamcnhxc e-
lillola mirtcbatur,
londum ille pro-
ihctabatqniqiiin-
o anno tranfmi-

buntur feptuaginta anni quam redcat. D

c s-fp.aw.Tandiu in (xc-ali confuGonc vcrramur,quam
diurcquicm feptenarij numed mereamur accipere, &
accepta pcenitentia Deus implcat quod promifit, &'re-
ducat ad locum noftrum, idcft, ad ccclefiam, qui percu-

„ j- • j • • ^ n , ^ titvtfanet.quida-

a dicic (iominus excrcituum Deus iliael, Non vos feducant ' '

tr.-^ntju^llam yitam agatniis,&c.

a ?\'o» ro^/f /«c"it. Falfosprophcta5,& diuinos,& fom-
niatoresfuine in Babylone intcr eos qui cum lecho-
r,ia translati funt

'4

i.a.

c

:e,quiidemerat re
^^niScdcchis.

propheciE veltri, quifuntin medio veftru, 6<^cliuini vdtri,

& ne attedatis ad lomnia veitra, q vos fbmniatis, quia fal-

^ ^ __^ _ ^ foipfiprophetantvobisinnominemeojt&nonmifieos,

• j ^rationis lechoniE ^ <iicitdns.Quiaha:cdicitdominus,tCumcocpcrintimple 2

• -jrfuseftpropheta- c riin Babylone{cptuagiiit.ianni,vifitabo vos,&ffufcitabo ^

fuper vos verbum meum bonum,vt reducam vos ad locu "^

t ^Sed iion ahu-.Solius enini Dei ell iii(ri..futura.

iltum . Egd.n.fcio cogitationes quas ego cogito fuper vos,

ICaptiuitaiis.

ait diis, cogitationes pacis 6cnon afflidionis, vt dem vo-

J ' Laboriim praile.iimm. b fTnnc vel fpefutuiorutn.

bis hnetn t& paticntiam,& inuocabitis me,&t viuctis, & 5

j . afQ^iiite &inuenietis. _

orabicisme,6<^go exaudia vos. t Qua^retis me,& inuenie- g
tis,cuqu:Efiieritis me in toto corde vdl:ro,& inueniar a vo-
bisaitdiis.Etreducam captiuitatem veftram,& congrega
bo vos de vni uerfis Gcntibus & de cundbis locis ad qu^ ex 9
puli vos, dicitdominus . Et reuerti vos faciam de loco ad

, ^ «rQ^biufha putar svoshabereptophctasin Babylonc,

quem tranfrnigrare vos fcci.quia dixiftis, Sufcitabit nobis
dominuspropheta.s in Babylone. Quia h^c dicit diis ad

B Tropollogicc .

quwlyon vos ItdiccMfro

"*• 'ljet£,&c. Pfeudo-

ll^iJiTophctx funt qui

H-xter Spiritufian-

a. li fenfum fcripta

^sexponunt. Di-

ini,quiconiedu-

amfu2 mcntis&

Kcita futurorum

luafivera pronun

iant. Somniato-

cs qui illud non

udiunt.vnde. ?{e

ederiijomnum oculis

U'S,&c.Etpalpebris

leis dormiiatinnem .

uorum mens non

igilat erroris fo-

orcdeprefla, qui-

'usdicitur. iurge

»'d^rrms,zyUlmin.

ioiCbnfius.

«iSedechiam.

regem qui fedetfuper (blium Dauid , & ad omnem popu

a f Sfolcntes obcdirefenteniiac nicx.

um habitatorcm vrbis huius , & ad fratres veltros qui no
funtegrefli vobifcum in tranfmigratione.Hiecdicit domi

» TCjiniuitateni, fed "Oi potcrunt cffugere.

nus cxercituum , Ecce ego mitta in eos gladium & famcm, ^2 tare,fiUosgenerare;

bitnobisfinem la-

boris & patientis .

Inuocabimus eum

&orabimus, &c-

xaudiemur, qua:rc

inustotocorde,&

inueniemus eum .

Quidam . Lxx. an-

nos inteUigunt iux

taillud, Diesamoru

noUrorum ip/is Ixx, P^aJ.Sji.c.

an. Qui cum fue-

rint expleti , ad do-
J minumintotocorp

de reuertimur, &'^
^ exaudimur, &tuc

7 cft finis laboris no

8 ftri atquc patien-
tis.

d Et viuet.Sinc in
uocatione & ora-

9 tione poterat im-
plere quod promi-
ferat , fed hortatur
ad preccs,vtpromif

10 famcreantur.

11 C Elreuerii. YtCCt
tius fciatis , quod
huncreditum tan-
quam propinquu
fperare non debea-
tis,feddomos£Bdi«

12 ficare, pomeria pla

lUUIICaitUm pol- atD.rpcrlal. - w - -— - -

S^:^''T ^"^^"^^&i^P^ftiU^-^fi^^^&d^^boeosinvexatione vniuerfis \l n?uV?Su?Hc ^

-lUm VODlS e.Xple- _ atVtexemplnf,ntoinmbusmalediftion.s-_ 10 braiCcfuaritll. ^

bun- regnis terr?,in m alcdidlionem sTin ftupore,& in fibilii,&

#

De nO"

NICOLAVS DE LYRA

'^un^andl ^°^ ^^'^"•P''°Phe.ve.y:y«/j< , reditumpropi„quumde-

• Quia hzc dicit. Hic confequehter denmitiat eis veram fidu-
iam, &pnm» demmmt eam translatis in Babylonem , (ecundo,
ontrarium nmtiathabiumJbus in lerufakm^ibi. Onxz hxc.Cir
V^JT^^''"' ^"'^ ^^"^ 'licit dominus . q.d. nolite credere
^^ltspybH,s,.juta bxc eli [mentia domini de veflro reditu

««,7;^*^°^''"'"'''" feptua.&C. Tot.n.annif{uxeruntfecn
m lebrm a tranfmigratione loachim vjque ad pnmum annu

hulr "^ n^ ' ^^^'^ ^'^'rnputatio iftorum annorum incipit tar
»s.i.ad,nruaione ciuitatis fub Sedei hia,vt dtBum efi fupra 2 <

L .^° ^°^'^ Cu{cita.bo.ficutmtfericorspaterJiUos, cl

'^^'ipatenivjqueibi.

Vt reducam vos.r. in Ierufakm,vonq,omnesredierunt in
erjontsproprijs quiaintanto tempore multifuerunt mortui,maxi
^i-UU^m erant lam prowa^ atatis.

Vtdem vobis finem.captiuitatisvejira.

^•t patientiam./«eWw vfq; ai terminum pr^diHum,

tt inuoca me, & cgo exaudiam. & ihitis ad terram ve-
^»rn.Cxterapatent vfqueibi.

, De

M 0

K^ L 1 T E f^.

Yf 'g'ofi>proptcrquoddicit Apoftolus.i.Tim.2.a. obfe
1 "2"f_.'"?"""" ^'" '^^:!"'^- P"^^'*- g^^tiarum ac. pro regi. &

•^^"6'o",proptcrquoddicit Apoftolus.i.Tim.2.a c

I '0 prmum omnium fim ob.ora. pojtu. gratiarum ac. pro revi.
i"":-&fequitur,vttranquit.a'ia.v,tam.

4r.a'nir/^*^'*^"'''-u*'"''"^'"'^'' ^"' »" rcligionibus,

uncf "^ ^J^'""'"^"' P^'^ ^"^ ''^'^"^ n»al3 concitant ho
■unts ad fcditiones& prxlia.

<''"f''»M^'pU^uBa.je.&c.pcxBaby[oa<:niciiixconfa'

9 De vniucr. cjvia in regno Babylonis erant Gentes varix , ai
quas ludaifuerunt translati temporc loacbim & Sedechix,& in-
de rediertmt cum Zorobabel ducc.

1 0 Quia di. i. quia credidi/iis prophetis falfis vos decipientibus
& dicentibus feloqui in nomine domini,idea annuuciaui vobis ter
minum veHrtereuerftonis in IudtearK,vtnon credatis eis dicentibus
vobis,qu6d citb debeatis reuerti.

1 1 Quja ha:c dicit do. Hic confequenter hanc fiduciam remo'
uet a ^edecbia rege, & eius populo , qui non tranfmigrauetunt /«
Babylnncm,denuntiando (p paffuri Jint multo grauiora,io fubditur,

1 2 Hccc dicit dominus cxercituum.i.a«^t/or«w.

1 3 Ecce ego m it in eos gl a. Omnia . n . ijia venerunt fuper eos
objeflos in lerulalem,vt habuur ^.{{tg.vlt.

14 Et ponam eos quafi ficus malas q\ixcomc.i.abominabi
Its Dfo,& hominib.ftcut di^iumtfl Jupra z^in parabola deficub.

1 5 Et dabo eos in vexationem./>er/eri«/M opera &grauiora

1 6 Vniuerfis regnis tcr. hoc dicitur , qtua fub rege Babylo nit
erantplura regna.

17 In malediftionc.^Kiintw ad verba dura quf eis inferebatur

18 Et in ftuporem ,& cpre admiratione torum miferix.

19 Et in fibilum.i.i» dcriJum.Catera patcntin litera.

^ Uxc

fio interprctatur, vita pr^fens fignatur, dc qua Hugo dc-
SVift.di. inprofa, Confufa, funth«ecomnia, fpes, me-
tiis,timor,g.\uduim.Tcrminusautem vit^prefcntis c6-
muniter cftannus fcptuagefimus,PfaIm.89. c. mesanno'
rum nolirorum in ipjts jeptuagmta <7»H/.Igitur religiofis pacifi
cis&ctiamfecularibusdicitdominus. Cum impleti fue^
rint,&c.lin termino vit^ veftrg vifitabo vos.
4 Et Jujcitabo Juper vos verbum meum bo. transfcrendo
vosdcpr3efennsvita:miferia ad foelicitatis ^ternggau-
dia.

Tom.4. Bb j

779

GIoford.&NicoIaicleLyra 78

I

Dmjjl.

^z De mBe. Non ccffaui moncrcvt vos imitarcntur qui
Aifttranfmigrationcfccuro otio ffuimm.;, doncc com-

Elcantur promifla Dci.
jidM. Aiunt Hcbrxihoscfrcprcsbytcrosquo-
rum mcminit Danid.vni corum diccns,/««««^-/f dicrum
rmiUrtnH,cr(. Altcri

muirttm.crt' Altcri , ,.» • ^ i i ^

scmtn ch^H^ , & in opprobrium cunais Gentibus,ad quas ego cieci eos,co
to ludayhcciet deicpit qyod no audieriut vcrba mea,dicitdominiiSjqua! mifi ad

U,&c. Qui prophc- a ^ ^_ _^ ^ „.^,.K.roc A. ««A^ r^^^.vcre^n^ F^ mir-

tantvobisinnomi
nc mco mcndaciu,
^uia(vtaiunt) mu

cos pcrferuos mcosprophecas de nodle c6ruigens,& mit-

«fQp; raa«< bedifti. voluncati.

qma(via.u.u; ».« tens&non audiftis,dicitdominus.Voscrgoaudire vcrbu
licrculis jaaabant b domini, omnistranfmigratioquaemifideler^ifaleinBa-

dV& Cht^ftumgc bylonem.H2cdicit dominus exercituu Dcus Ifrael ad A-
chab filium Chuli9,& adSedechiam filiii Maafi?,quipro
phetantvobisin nominc meo mendacitei: cccc cgo trada
cos in manu Nabuchodonofor regis Babylonis.fiZpcutiet
in oculis veftris,&: afTumetur ex eis maledidio omni tral^
migrationi Iud^,qua: eft in Babylone dicentium.Ponat tc
dominus ficutSedechiam & ficut Achab,quostfrixitrex
Babylonisinignc^proeoqjfeccrint ftultitiam inlfrael,^^
mocchati funtin vxores amicorum fuorii,& loquuti func

ncrandum dc pro-
gcnicfua.vndcac-
qnicfccbantcupidi
ni allcd?,tanquam
Chriftimatrcsfutu
jrx.Scd videtur hoc
obcfle, 9 rex Babjr
lonis dicitur cos
frixiflc cum dicat
Danicl cos lapida-
toscflc.vndcaplc

fi

rifquc acpctieom- ycrbum in nomine meomendaciter, quod non mandaui

nibuS Hcbr^lS lllUa ^ »Q.Kon opinnmcred ipl:i re cognoui h.TC ver» clTcnon poflunt ci;l.iie,ncciudi.ii veritateafru.Tere.
r. r«u..i« ^.^K^ r .^^ r j..ai r. n- i- - i • _ t? Jr :

' niDUS nCUI^IS liiuu , ^q^Non opinicinc,red ipl:i re cognoui h.TC ver» e»c,non poliunt ci;l.iie,ncc ludi.ii veritateallu.Teie.

quafifabula ncgli- c eis.Egofumtiudex& teftis,dicitdominus.Etad Semeiam
gimr.Non.n.putat, j^^j^elamitem dices: Uxc dicit dominus excrcituum Deus
ifraehPro eo q? mififti in nomine t mcohbros ad omnem
populum quieftin Icrufalem,& ad SophoniamfiiiuMaa
liiC facerdorem, & ad vniucrfos facerdotes dicens : Domi-
nus dedit te facerdotem pro Ioiada,vt fis dux in domo do-

(t^ " cp captiui , lapidan-

•t.wo litcrat. di principcs & pro-
phetas fuos potefla
tcm habucrunt , &
hoc magis verum
cfleaffirmat,quod
aitleremias, conui
€tos quidem efle a

Hofae 7.». Daniclc,fed fcntcntiam datam a regcmulti autcm de no

Thren.j.«. ftrogregcprophctant innomine domini mendacium.
Vxoresciuium fuorum adulterant , quos verus Nabu-
chodonofor frigitigne pcccati,5fecuadum illud . Omnes
aduiaanta qualt il litanusjUccenfus a coquente. Foelix aut qui
portat iugu diii abadolefcentia.qui fcJct folus,qui ama
ritudine jjlcnus vt dicaUT^on fedi cum conltUo mdii^natium.
In hoccapitulo allcgoricus intcrprcsfomniat ruinam
Cfleftis lerufale, Et ad eos prophctia dirigi fufpicaf , qui

quja nolunt imitari fratrcs fuos nec venirc in Babylone 1
qiiia dominus mittct in cosgladium & famcm & peftc
.i.rcrumomniumpcnuriam , &facictquafificuspc(Ii.
m.is,& pericquetur gladio fcmpitcrno, & dabit in vcxa-
tioncm omnibusrcgnis.ncc fient homincs fed dgmoncs,

& erunt omnibu!
angelisquipr^fum
Cngulis^uincijsip
nialcdidioncm,()j
inc^lcdilcrufakn'.
noluerunt audirc
verba' prophcta^r
hortantium,vt

I terrcna dckendc
» rent,vtadapoeni

tentia po(t verur,
j fabbatum pi-iftin'
locum poflidcrer
C ^d ^cmciam. S.
mcias de loco Nc
hclaipi ( qui intcr

4 prctatur torrcs ) ci
lechoniaduciusei
in Babyloncm, &
populo prophcta
uitmcndacium,t
.f. citoreuerfuric

5 fentin Icrufalcni

6 Quia igit Icrctni:
adeos qui cranti
Babylone litcn

7 miferat dicens, .i

8 dittcate domusy&c,]

9 poftaddidcraf.2^1
to vosjeducantpnpbrt

I I ve(iri.&c. Intelligf
Semeias contra i

AOtgo.

hoc li:riptum,di-
titinIcrufaIcm,litcrasadSophon5am fiiium Maafis,4
ad reliquos faccrdotes, quarc non increpetur leremias ■
Sophonia, cuuisefl offidum difccrnerc intcr falfosi
veros prophetas,Sc iubctur in carcere recludi,& foluci
pcenas mendacij.quia populum feduxit, loiadas vcrolt
cerdos fuit, qui loas poft interfcaionem Athalisimpr',
rium tradidit,& facerdotcs Baal interfccit.^Quareloi j.
dam non imitaris • Quarc Icremiam pfeudoprophctai
non interficis, Dominus .n. inftituittepro Ioiada,vtd

c^ieuis ieruiaie,E,raacospropneiia uirigiuiipn.<ii ,^"1 iiuii iun-invi., , l^uihiiiuj .n. ii,ni<.>^ii.>.^y^y — - — , ■--

inmudihuiusBabyloniavcrfantur.qabenc feccrint, in fcernasquolpirituquifqueloquatur Dilcrctioverof|

hjECCorporafpontedefccdcntes,domos2Edificatesfilios rituum fpiritualisgraiia cft.
gcnerantes,& bonisopcrib.ftudetes,ga poft.6o. annosin Athalia.mulicrqua:dafuit qus occidil de reg|) fen

C c^lefte lerufalcm mittent. Qui aijt noluerint ad tcrrena ^ nc

dcfccnderc,paflurosdicit qua: diisminatur ScdcchijE, _

Diiifio.

N I C O L AVS D E LY R A.

r Hxcdicit dominus.HJc confequenter ponitur pcena falfr.ru
* prophetarum qni decipicbant populim de Babyhne tranfmigratur/i
Etprimo pomturpxna duorum fmul, qni nonjoltim erant pr^.pbe
Ufalfiifed Gf aduUeri,fecundb pasna ten tij,qui nonfolum erat affer-
torfalftcatiSffedetiam perfequutor veritatis, ibi. Et ad Semcia.
T^omina autem duorum ponun'nr,cum dicitur.

2 Ad Achab filiuni Chuliae. Et fubditur,eorum poena,cum
dicitur.

3 Ecce cgo tradam cos in manu Nabucho. Dicunt expoft
tores nojiri comm.*niter, j» iilifuerimtduo fenes quos conuicit Da-
nieldefitfo tellimonio contra Sufannam, propterquodfuerunt con
demnati ad mortem, vt habetur Dxn. 1 1. t^eruntamen quia ludxl
in Bxbylone erantferui,nonl)abtbant aliquam iuflitiam,necper co
fequens potejiitem condemnandi aliquem ad mortem,ideo jubditur
kic quodfuerunt traditi i» manu l^ubuchodonofor , quia dejuafal
fitatefuerunt accufatiper ludxos coram rcge vel locum eius tenen'
te,qui fententiam mortis in eos dcdit,& exequutionem ludais co-
rnijtt,& ideb cum dicitur.Da.i f.populum eos interfeciffe,intellige
dum cfl tantum exequutiuLCatera patent vfqie ibi.

Quos

4 QuOS Mxit.Sed cotra Da. 1 5 .dicitur,quod fuerunt Lpidi
^d qiiod ditendm Q, qu^libet pcsna mortis aiiquando infcriptit
fignificatur nomine igttis,vel quia primb fuerw.ttapidathpofiei
bufii,ficut de jtcha diaumfuit lofue.y.hic expriTnitur pana ig>
in Oa. verb ppia lapidationis. lllud tame qnod de eis dicttur in L
non efl autinticum, quia non cfl dc fcriptura canonica . C^terai
tent vfque ibi.

5 Ego fu vci.q.d.nullus potefl fffugere iuflitiam meam.

6 Et ad SQ.Hic confequenter ponttur pcena tertij, quinonfob
eratpropheta falfusillis quierantin Bahylone, jedetiam per
quutor leremiafcribens de Babylone fummo pontifici quitratin
ri4fdem,vt incarceraret Ieremiam,eo qubd fmpferat tranfmign
ne falfo fperarent citb reuerti,& hoc efi quod dititur.

7 VtOtQ-i.literas.

8 "^oml.tanquam nomine vcri prophetg dicens Sophonif.

9 "Do.dc.f.fummum.

1 0 Pro loiada./icct ifle loiadafuifjet diu ante, tamen ipfum
minat eb qubdfuerat homo fanBitatis magne & autoritati!,'» ' '
adulando ifli Sophoni/e^quaft dicat,tu es tantc faniiitalis & aut ■
tatis ficut ille. .

11 YtGsd.i.principesfacerdotnm.

^ ^ J» Sal

MO\.ALlTET{i

j <5 Etad Semriam . pcr iflum Scmciam qui dc Babylone

' fcripfit in Icrufalcm fummofaccrdoti,perfuadensvtre-

primcrctiercmiamabaduprophetandi, fignantur ilU

quifuggcruntprrclatlsccclcfis vt aufcrantPoteftat i
pra^dicandi & confeffioncs audicndi a pauperibus F r
dicatoribuSjVcl nimisreflringant.cumtamcnprofai c

animarumlaborarefidclitcr intendant.

8i

um

)lam

^ncquospotuit
Aa quo loiada
faccrdos fcrua
juitIoas,&poft
Iqiiam illa in -
tcrfcda cft a
lopuio tradi-
litciiiwperiu.
Q^iarenonln-
rt. Mcndacio
riuenit veri-
ue:quod ipfc
icrebatur alij
nponit,quia
rudetiorcssfit
lij tcncbraru

BilijslucisAg'
one. imcnt fibi in-
:runtalijs.
Hxc iicit. Se-
iciasvercNc
elamites, qui
:torretetu^
idas aquas
fum-

75

Icr cmiac Cap. XXX

minifupcr omnem virum tarrepticiu&proplactantemvtmittas r
eumin neruum,& incarcercm.Ecnuncquarenonincrepafliieic ^
miam Anathotliite'quiprophctatvobi5i?Quiatiupcrhocmifitad ^
nos m Babylonem,diccns,tLongu crt,«dificate domos & liabitatc .

6^pIantatehortos&comcditefruauseoitlL^g,tergoSophonias7 ntatcrt. . & cu-
facerdost ibrum lilum in aurib. lercmi^prophct^ . Etfadum d\ 8 pit cu rcdudi
v^rKiim ^ni orl 1^,-««.; 1; \t: i ^ I carccrc, nc io

quatur,Soplio
nias quoq; la-
tcntcraccufat,
&cpiflola lac

9 cufationcm ia
ftat. Similitcr
rei sut g pfeu-

10 doprophctasd^
" 1 fendut, & alio
12 rum medacia

supreratirafcit D
p mcndacium
fuumfcripfiflc
lercmiam, &
ad Sophonia
mittit cpifto-
las cur aufus
fit fcriberc vc-
ritatcm , & cu-

CAP. XXX.

HOcvtib.itxZ-
miasrcucr-
oncm prom-tte-
.atnonintrabicn-
lium, vtillimen-
iebamur.Scdfini-
is.lxx.annis nunc
.CiUbetur fcribcre&
- ^mcmoriaj tradere

um dni ad lcremiam,diccns,Mitteadomncmtranfmicrratio
ncm, diccns, Hxc dici t dns ad Semeiam Nehelamitem , Pro%, q,
propherauit, vobisScracias& cgo non mifi cum, & fccit vos coi^
hderc in mendacio, Tdcirco h^cdicit dns . Eccc csjro vi/Itabo fuper

a 1 D.iapulo fuo, c,,-o, ..o «ro,c deccpir b f Nc fcdcar in n,cdio c,uidce..iunM^. cu,. ,t=nr,K,... (,„, „^,„

Semciam Nehelamitcm fupcr femen cius . Non erit vii fcdcns in
mcdio popuh huius, &:non videbit bonum quod c^o faciam po-

a «..cari 1 i3in eflefoluia.captiuosf iainedcreinTfuros. ^ O l

pulomco, aitdominus, quia t pr^eulricationcm loquutus clUd- ^] pec«t?fuafi*^
uerfusdominum. 14 cium, contra^

15 quos fubditur.

. Ecce ego -pilitabo

tum efl fuprd ' ~

8 Legit ct.adarguendum leremiam de epijiola quam mifera.U
tera pairnt ufque ibi.

9 Vcce.vbi pomtur pcena SemeiiCyCum dicitur.

I o Vifitabo. in perfona eius.

II Etiu.i.perfonisfibiconiun^is, ;
12 Lon erit.'.6aZr//^nj.

«3 Inmcdiof.reuertentisinleru/alem.

14 Etnon vidcho ipfumdecaptiuitateliberando.

»5 Qmzp^noudo leremia de falfiiate qni ex ore domim loquebal

NICOLAVS DE LYRa.

Supcr ora.vi. J. quipropbetat ex virtute dnmonis eius pbatt.

ifiim commouentis.

Vt mi.i.in cyppum, ita ^ non poffit talia feminare in populo.

Etnunc qm.taliter propheta>item in lerufalem-.&non folu
7 lerufatem vcrbis,f(detiam in Babylone fcriptis,ideo fubditur.

Quia C\ip.f.epifiolam,vt dtdum ifi in prinupio huius ca.

Di.ineadcmtpifiola.
• Lon^um.f.tempus mor^ vefirx in Bahylone.

Acdifi.'. 'iilpmte vos ad diuiinam mavfionemyftcut exoofi'

«i

C A P, XXX. ouium.

Oc vcrbum quod fadum cft ad Icre- * ,- J n'"^"''?^-
■ X j \ .. ,, ,. . , . inmusDeusvolens

miamadommodiccns.H^cdicitdomi i oftedcrc vcritatcra
r>. -r t _ .. ... prophetiJB, iubct^-

phetam mandarc
fcriptis prxdiftio-
ncs fadas tam dc
captiuitatc, quam
dc rcuocandis ca-
ptiuis.

b l^ccem terroris,&c.
Quidam hunc lo-
cum fccundu Tro-
pologiam fic cxpo-

nusDcusifrael, Scribetibi omniaver-
baqu.-eloquutusfuniadteinhbro. Ec- *
cc enim dies veniunt dicit dominu s, & 3
conucrtam t conuerfionem popuh mci

iunaaTvnd^po^ ^^^^^^^^"^^> aitdominus, 6(^conuertam cosad terram
'ca coliigi vatici- ^^^^ *^^*^i patnbuscorum,8c.pofIidcbuntcam . Ethxc
imm non citoiiri b vcrbaquxloquutuseftdominusad ifracl 6<f ad ludam .
acT& ludas "rter 0^°"^^"^ ^^c dicit dominus . Voce terroris audiuimus

'. EtficutEzechielprophctauit.

)uxvirggcop£labuntur. & critDauidrcx &■ paftor

dLii-x. iuuas m ter- ^^ — — • »'-■»"- '•'-^^^•"■" «"vtiumiwo i o— ~»-"r" p

TJZl'cn^;\T\' EtficutEzechielprophctauit. lud tcftimonium. ^ timoretuoLmineZfepil^peTn-^^^^^^^
.'iixvirescopiilabuntur. &cnfnamHrrY <v nift<^- •■/'»»«* 1^^//^^/^^.

NICOLAVSDELYRA CAP. XXX.

mus.

HOc verb. Supenus leremiasprophctauic populo afpera,hic
'■onfequenterprophetatprofpera.lfiud autm quod eratfum
■ e projperm,erat aduentus Chnfii adfalutemmunii,cums fif^tira
icrat faluatio populi de captiuitate Babylonica, de (fttafecerat mS
jnem cpr^cinter afpera qu^e nunctauerat,vt oppufjta iuxtafe po
u magis elucefcerent,& ideo conuenienter poit figuram hic con-
quenter denuntiat rem figuratam.f per Chrisiumfaluiemgenera-
npo ^'^'odfacit in hoc c.&fe. T^ec pojjunt conuenienter aliter e.xpo
.„„ :,«0 rcferendo ad tempus Chrifii, vt in perfequ?ndo magis appa •
yf. 4d intelkHumtamenfequentiumfciendim , q> prophetx i*

ci.ludiciuautfinakprttcedit .Antichr.perjequutio. Et io primo ni*
catur hic ffequntio..Aatichr.Secudb dominiU Xpi,ibi,Et CTlt.Ter
tio r£fpond.tacit.e qualiioni,ibi,Tc Mt. Circaprimu dicttur hre,
1 Scribc ti. q. d.ifla futurafunt in longinquum , & funt digna,
memoria,ideo /untfcribenda.

3 Ecce.n. Iflud mn pot intelligi de reditione captiuitatis Babylo
nic£,nec de aliqua aliafequenttjaluationeteporali, qtuafccundu do
ilores [lcbr£orim,&f cundH veriiate,populus IJraclprout diuidi
tur cotra populu luda,ficut efi hic,nd eji reuerfus decaptiuitate,nec
a ludxis expcBatur reuerjurus vjq; ad tps Mejfi^ quem ludei expe
tiant venturu. Et ideo Jecundum nos qui confitcmur eius aduentum

,1 , f ' y-T-"..'""j-.w.u..,„,,^^,„^,ytf«j, cianiveniuru.tciaeojecunaumnosqutcoriptcmureiusaiuentum

WMonon feruantfemper ordtne lemporis, fed frequenter prius prMeriffe,oportet q, Utera ifia altter mteUigatur. Et dicunt aliqui,q,
i^i^jcribuutpofiertus,&econuerfo.vndedir.u„tHnFfny^,iul,.^; ;.„./;;.„...„ j, ,.JV,./;._. r>. ;..■....;.• ...j* j .. ■• J '?

ictaJcribuutpofierius,& econuerfo,vnde dicunt doBores Hcbrai.
(on enprius & poilerius in lege , per quam intelligunt vc. te. in
■10 no» eil attendendus ordo temporis fecundum ordinem defcrip.
^^"■^tidemdicunt dodores Latmi,epfrequenter Sacra Scnptw
! ^oiimurperanticipationem.f.pofieriorapr£ponendo,&per reca.
■tulattonempriora poflponendo, & hoc modoprocedit Itremia in
>c hbro in pluribus locis,vtpatet inpr^cedentib. & infcquentib.
■^parcbit. Et in hoc locojicprocedit, quiaprimo denunciat Chrifil
Anm.Secundbeius aduentum,c.f.Circaprimumfciendum,^U-
t homo Cbrifius ab infia^iti incarnationis habuerit dominium fu-
r omniacreata autoritatiue,non tamen exequutiue,fei hoc moac
pninfuarcfurrecUonefecundum quoddicit Ma/.v/.c/.Datacft
iihi omnis potcttas in cxlo & in tcrra. Et perfeHius habe-
n m iuiiciofinaU,th.n.omnia erut eifimpUciterfubieBa.yndedi
■t ^pofl.ad Heb.2.b.}<lac auc ncc du vidcmusoia fubicfla

iriteliigitur de conuerfione fpirituaU ludxorumad prxdicationem

Cbrifii (^ .yipofiolorum,quorit aUqui fuerunt deregno Ifacl, quia,

Salmanafar captiuanteillud rcgm:m aUquifugitiuieuaferunt, qui

poiiea habitauermt in regno lade tempore Et^c chu , & cim illis

de regno luia in Babylontm du^iifueruiit,& cum redcuntibus re-

dif rwitfficut iiHum fuitple/iius ^ . i^eg. Quod autem fubditur.

4 Et COililcr.cos.lntelUgicurdeterra vitientium:qu,efukpromif

fione faila .Ahrah.e Juit principalitcr inteUe^a ficut diHumftiit

plcnius Cen. iy& in plurih.alijs locis,fed quia ludai qui credide-

runt ad prjednaiionem Cljrifii^ .Apoftolorii fueruntpauci rcfpe-

Biue. fdeo meUus inteUigitur quod dicitur hic.Et COnucrtam CO

uerfioncm populi mei Ifrael & luda.^e generaU con'4cr\io -

ne lui^urumad Chrifiim deteda faljitate .Antichrifii per Eliamf

& Enoch.ldeo de perfequutione .Antithrifii fubdtur.

; Qtilhgcdicitdo.Vocem. Et connumeratfe domlnus Chri.

iiinr-».y-{n.,A^x^-^'^ ^j^ ^r^ '^' da:on'i a captiuitate Babylonica quaru ad bonos,& flagcl

-ram TmW, il s^ 1 ■ '.""^^diate fequcns cxponut ad ii lationc coru quantu ad rcbellcs & malos.Ego vero capi-
.idin iuaa:i,oc ct aliqm doao. catholici dc Ubcronelu • tulu vtrug; literalitcr cxpofui dc liberatione mudi fafta

Tom.4. Bb 4

782 Glororcl.&NicolaideLyra

784

Ou demonftrarct,
dixitvnuqucmquc

c ^cdciTgthn . Symmachus .Et mnndansnon munda- 1
bo tc AquiU Cum tc crudiero pcr mditium, ncquaqiu
innoccatem facianv&hoccft •• Omnis mundus.pnnci.
pcs vcl An'4eli indi;;cnt mirgricordia Dci,<5c nuUusqua-
uis ran<ausVecurus pcrgit ad iudiccm contra nouam .f,

-ScvQtcrchatrcfim,

dixitvnuqucmque tormiclo,cc non cupax.iniciiWj^uL x-x-r ^ mortjUcarncinali

hcrcmanuscopli- (^uiusQjLiarccrgo vidi omnisvirimanuiuperluDuluum j quo pcrfcaioncm
catasiupcrcaput. a (| " .jrcLiricntis,5ccoiiucrfefuntvniuei&faciesinauru 4 circ.& ocs fimul iu

Pnustrifti nut^cia • ,y .quiamasnacliesilla,ncceft fimilis eius, tcpuf-
maenitudine Ixta ^^r-^-^^^Z^^nT-TZ^^.^c^C^^^,,^ Etcritin

6

fucccdat.<5c magni-
tudodoloris vcrta-
tur in gaudiu. Gra-
tiorcnimefllanitas
port xgritudincm,
qnafifugata pacc, c

. • ti .t - bcllo & fanguinc d

»44! ■^*oiac6plcbuntur.&
B viriqui dcbcbatpu
gnarequaiimulic
restimebutnecma
nibusarma,fcdlu-
bos quafi partu-
rienstenebunt.
c EtDMd.Qhn^o,

t^ttiefctt. fcilicet,quomodo
enim primus Ada
& fccundus fcribu-
tur iuxta corporis
verit3te,fic& Da-
uid.Chriftus enim

t fuccidendo j^. Dauidfccuduni c

no luccida te „

q uc ti ibuiationis cit lacob 6^ex ipfo faluabitur Et crit m
(11

17
18

19

dat.VndejOomm-
in furore tno (Si^.<.

Gregor. Quotics
Deus peccatorctn

ftorumpoflevirtu.

tes implcrc.

f J^on e[i qnj iudicct.

7 -Je Theod. Ncmo

actliDUiauuui.tuiawuu.u..^w.. «. ~r"]r 8 cnim rcdargucS -

uie illa^ait dfis cxcrc»tiium,contcram lugum eius de collo ^ iniuftuia rcgis k.
tuo fi^vinculaciusdifrumpam.Etnondorainabunturei 10 buchodonoforis.
am;i.asal.cni.fcdfcruieatdnoDeo(uo arDauidrcgi ;■ fJXtpSi

^ jl,H*«:peiicopein Lkx nonhabctur. bTDuztnbiis. . . '. ."

fuo quem fufcitabo cis.tTu crgd nc timeasrfeiuc meus la- ^ JJJI^S hoS"!':

A j « Dccem ttibus. T r I

cob,aitdns,ncq-,paucaslfrael. Quia ecce ego faluabo te J XPftS^tnS
dc tcrralon(^mqua,6rfcmcn tuum de terra captiuitatis eo

^ »5Sccundumiliud,Fj' p'xin .irtutc tu3,Sc abundantia in turribus tu.s.

-ru.Et reuertctur lacob & trequiefcct.&lcundis afflucc bo-
nis&nonericquemformider,quoniamegotecumfum,
aic dominus,vt faluem tcFaciam .n. confummationem in '° fj^''h"oc flTgelfum
cunaVs Gln"tibus,in quib. difperfi tc,te auc non faciam in '' ^^J^^

confummationcm,fed caftisabo tc in ludicio, t vt no tibi manentem fcnca.

a^Nonm.hiquifiregi. dO COnClUdlt , «.

.amctu. vidcarisinnoxius,quiah?cdicitdominus,tInfanabiIisfra ^^ ^'^'^^'J'^;;^' ' ^?^

* Theodorct.Pro- f cturatuapeftimapIagatua.Non eft qiudicetiudiciutuu ,^ "ni^Vgcim cai.

phctixfincmimpo a1Qi.ocuH . .cvmc.,squ,.«mmmeflicumoffndifti. JSaceidotr.,p.incipcs vel Anseh. ^^ fif Vt parCCrCt , U

tid Cnitatc fuitChriftus domi |ad allicrada curatione tua,vtilitas no eft tibi . Ocs amato- ^^^ quandoquc^

:.£"-': r,'„?m:cS: rcs tui obl... funttui,tc4i no qujrcnt . Plaga.n.inimici pcr m ">i«j". no„ p.

funttibj. diinicarne &paf- cat. innaccnmivi

^ cit iam non Ifraelcm modo.fcd omncsgcntcs.Praediaio ta dominus tanto magis ftudct ut parcat , quanto magis

hicern^utn quendam habuit , vclut in vmbra& figu- ocpcaando HagcUat . Vndc, Ego ^V^^^o^^o&^

ra temporcZorobabclis.

d Scrue rwf.Familiariter vocat.ficut Abraham,Ifaac, la-

cob vocantur fcrui Dci . Moyfcs quoque & alij prophc-

ta: , & Paulus in principio cpiftolatum hoc tituloglo-

riantur.

Et alibi. {>>tem (lUigti domi-ms caliigatyftagsllat autem omnon . ^
liim quem recipit . Deflagclloautemdamnatioms fcriptt
e^-.Inoperibus minuumfuaiumcoTHprebeoftis eftpecdtcor. EtU

lcrcmii-Vlagainimicipercu. ^ ^,

(^ Thco.

NICOLAVS DE LYRA.

flus fi^ielibus fuis tunc pajfuris eo modo quo dixit ^d.^.a. Saulc
* quid me pcrfequeris.

1 Interrogate & vi, fige. mafcu. bic acdpitur generare pro
farc e.vndem Heb.habi.'tur.Si parit mafculus.£f perhoc innui
tur anxietat&anguHia tutic futura ChrifiHjdelib. Ideojubditur.

2 Quarc crgo omnis viri.i.cuiuslibet Chrifiiam quantumcH
qiteforcis &firrni.

3 Manum fupcrlumbum.&c.mo^«r.ff.m«//eWf parfmc»
tiSfffi ponerc manus fuas ad lumbosjuos,

4 Et conuerla: funt vniuerfz fa./.i» colorem deformemprn
anguflia ^ timore.

5 Vat quia mag. di.il.?. tempus illud eritmagmtm, quantum
ad intetfionem iribulationis.

6 HcccRCimi.vropter quod dicitur M.it .!/[.. Erit.n.tribula-
tio magna qualis nunquam fuit ab initio mundi vfque
modo,nequc fict.

7 Et cx ipfo falua.oOT«/V prxdcflinatus ad vitam beatm qui no
mi>:e lacub intdltgitur,ed ^ fupplantator interpretatur.

8 Et crit. Hic conjequetitcr ponitur dominium Chrifti,qui fpiritu
orislui iiitcrficiet ^ntichrifium,vtdicitur z.adTl}ef.i.b.&tndi-
gnam partcm adhgrentium (ihi.ideojubditur.

9 Cdntcramiugum./.ffji/;fa«Hf«df/;<«.

10 Et vincula cius ./. machinationes eius & deceptiones,

11 Et non domi.ci amp./.a Dfo.

12 Scdfcruientdomi.De./.Oeopijm.

15 Et Dauid rcgi fuo,& c/. Dei filio incarnaf vnde in transla
tivnechatdaica qu.i jpud tJebr^os rft autentica ,vt frequenter di-
aum eflfit habetur. tt obedient Me^ufilto Dauid regi fio,vndeJe
cundu ois dvSores Uebraorii iftudintiUigitur de Chrifto ad litera.

1 4 Quem fulcitabo cis.». faciam apparere ad eorum faluten
Et ciiim quia ad literam Deus pater fufcitauit Jefum a morte.
i j Tu ergo ne timeas.Con/br/<«fio eftcontra tribulationm.A
tichrifiifuiuram, ^

1 6 Saluabo te de terra longinqua,&C. ludai.n.tuncfdum
dilperfi funl in longinquis partibus mundi,& ibi captiut.

1 7 Reuertetur Ucob,f.ad ChriHum,<}uod non folum inttlUg
turde lud£is tunc conuertendis.fed etiam de Chriftianis abMl
chrin > dtccptis qui poHea panitebutit.

1 8 Et quiefcet.'^ uibulatione ^ntichriliQ interfeHo.

1 9 Et cunftis alfluet bonis,&c. Hoc refertur adftatum tcc^
Jia t>iur,iph3ncts,vbi h.^betur bomm infinitu.et ficiiritas ptrfeu

20 Faciam.n.confum.&Ci/Kw omnes Centes fcHas juas diu
fasdimitte-tpro fiJtChrifti. ■ < r

2 1 Te autcm non fa. Hic refpondctur qtuftioni tacit^dupU:
fecunda ponitur tbi,\?tO\>tCXCZ.Circaprimum poffet fieri 1'^f''
quare dominus permittet fidelts Juos ftc tribulariteniparc.m -
(brilii. Et rejpondetur htc, g, hocfiet vf p4rgcnturapecca(tsf
circa tcmpora ilbabundabu>it,fecundum qtiuddiaturMatt.i^
Et qm abundabit iniquitas, &c. Etlm eft qnod dicitur. i
aut.i].d.quantumcumquefuiura fit acerba perjecuno .AtUCbrtU
no tamen deficiet ecclefia,fed purgabitur.ldeofubdttur. Scdcai,
gateiniudici.vtnontibividea.innoxius. .

22 Infanabihs {xzax\.Q:japerfecutiojlmicbriflieritirrtm

diabilisvtabt.mana. ... -

2 j N6 eft. Q.uia tuc nullus audebitflare pro iuflis ai eos libera

24 Omnes.^«J<i prinapcs terreni qui modb dtft^ndunl ecM-

nonaiidebunteiojleiiderevllamamicitiam.

i 5 Plaga q.d.tunc videbjr aduerfari ec(lffiK,ftcutpatndnrec

fitgansfiiium vidctur inimicni iuditio exteriori. * i roP'

" M o R, .A L'i T E i{, " hajccxpofitiofpiritualiscftrcfpcau aliarum,nccocai

I per Chriftum,oftendcndo prout cxpofili, propter quod rit mihi alia conucnicntior hic poncnda, ^ ^^^.

;8y

ler emix Cap. XXX-

yU

1^i.,j?'^«<i cuait tecaftigatione cnidctiProprmuItitqdinliniquirawtii.i» l4« l imowLMt °».i.t^
"-''!(' bm """'''"'"P"'^^"^"''''Q'"<l'=la™>'fi'P"'';ontritionctua.>lnfinabi 1 cnimin cam '*'■"'"■
rolitalonga- lis eltdolor tuu5 . Pioprermulcitudineminiquitatistuar.&proptcr

Tu • r^ n ^^Ncni^olJ.nt lai.,n,ni(i pu'uere ,„„ .,ci.Ii,no *< le r , .c.c,mmo.quopu,ndi| arnes & i .(- n b,ie. :,„ii,ut..cm.

Snem dini '^"'^''' P^'"'^ ^^^ ^^^^ ^^l''^ "^' ' Prf^pterea omncs qui comcdunt rc dc- 5
lam . Quod uorabunrur,d<^vniuerii hoftcs tui m captiuitatem duccntur.E? qui te 5
tiam facere val^ant valtabunt, cunaiofquc pr^datores tuos d^bain pra:daro.
l^c^ k"? perVp^^^ u ■^^Obducam enim cicatricem tibi,5^a vulncribus tuis ^inabo te,dici't

qux captnuta
tcni &c fcriii-
tutem impor
fucrant.
C Ecit e^o coti.

Quorfi rypus
priccnu, in
Zorobabcl 5^
ffdra quado

.^^ iensdifficul- dommus:QuiadeAamtvocaueruntteSion,hxceftqua:nonhabe-I ^.u.a quauu

'T.!^r°M'!^^^^'^^^^^'^"^^"^^^'^''^'^^'^^^^o^^ 9 rcnerfus eft

iil-.7nrnh3. I l . i ^ ' ^Nonp.trltciultasabfcondi fupcr.uon.empoiua. pOpuluS,& C?

cllJicfaaa "^^^^^t»^^«3CuIorumIacob,&tcsfliseiusmirerebor.Eta:diiicabitur '° pit. ^dificari

ntynnrrim' • • j.- i/- ,' •'^'1 ",'"'* "'P'''"' i^jpulocatnaliter ficbat, inecclefi>fpiritua itercompleatur CiuitaS in CX-

r uando aV; <^»^'f^^^»n<^ce]ro(uo,&t^mpIumtiuxtaordincfuumfundabitur.Et '' '^f "o ^""«'^^"^ f fccund.,o.

Bo^ideftNl » JO"ei'jt»Mi»B.-nii iuoii.wbisJi^jx b fVtto:uioibiscreditinChiiftum. ^- piiqU? obfcr- difpofitione

iui vaftaue- '^ ^^^^^"^^^^ ac ci^ laus, voxquc ludcnrium,& mulciphcabo cos,&: non ' ^ "^" '^''8'^ '^""" '^'""-

' ' .>nol.,l rta^untdjja ciuuas Oci. ^ApoltolL

ob*

14 &:c.quxinEf^'^"-

^ Babvlonii _• ^ » ;-'>no|.drta^untd..aciuua_sDci. < Apo(tolt. '"^ ^'^•^"^ '." ^^

i Chidii, "^^""^'^^"rAtglonficaboeos^c^jnoattenuabuntun&fcruntfihjcius '^ ^i-a cont>"cn

•'ipfoS MOC- /• • • . j* ^*^*'"'''''*»^^ Mac«\bpiiicipcs;.f»«liticiseacris. tUr,pleniUS at

.i&Pcrf«,& *^^"^3priricipio,&ccEtusciuscorammepcrmanebit.Etvifitaboad-

abyloH de-
ruiJa cft .
•jc Sion coc
t habcrc do
linii requi-
•ntem,& ob
iifta cft cica

» f Com, 'tia, poi-iiai.s

I^Chriftusdegcnere iliael fccunduin carnem.

cjye pfcdtiiis
in Chrifto &
in Apoftolis

c- ' ^•... r- .'— » ;• ^«-nniiusaegenerelUaellccundumcarnem. • « „ {■

ucrium oranc5qui tribulateum^&eritdux ciuscxeo, Sc princeps de ,^ com 1°

a fEgo pater, b ^Chriaum. TDicens.Egoinpatre.&pater inme. j' .^ f •

... «^ ^v.i-^'"lusppteft co-fuum lic jrplicaiedomino,necit»eflepatriconiuoftus vtfiliut. Q, •^'d'*''"?"*'*!»

medio eius jpducetur. Et applicabo cum,6^acccdctad mc. Quis cnim
iftc elt qui apphcct cor fuum , vt appiopinquetmihi ? aitdominus.

_a 1H ,. inHci) t., non habetur. b ir ■^xpattenoc in l.uel iiupletum cernimu», & ex toto in Gentibus

C^ VHHltiplkabo,
i-j coi-,(ft.Nonfo
18 cijdiini illud:

UCiaClltlva r a . Y r " "^""' t^ l^^Kpattenoc m i..jeuiupietumcernimu«, ScextotomGentibus i^ ,„j,, >,„„ / c jf l

■ixcius.Sed Etermsmihiinpopalum,&r%ocrovobisinDeum.Ecceturbodo Z nuLT^u^^^^^^^^^

leniUSatqUC . .- » TOitmoiiumYelDeifiliymblafphemantiui»

■ ve- erfcdius in mmituror egrcdicns, piocclla f rucns in capite impiorum conquie-

rvi_ . *-tr- ■ r-i.^ * ^ j - *■ .

15.C.

X i b.ibere, &Jiirre-

,, .. >^ ' A ■ 1 -'1 1 22 .Jmrtf ludtre.

.nnltOCOni- ^ » fVt lerBf«lem«xercitJcucumdftut&penitusucleatur. ^? Scd ficUt Da

entur. icct.Nonaucrtctiram indignationisdominus,donecfaciat&com- uid ludcbat

oiiue.

^rJ!'^'' P^^^"^ cogitationcm cordis fui . In nouifTimo dicrum intclliaetis ea. =4 ante arcam
"•^'- ^ domini.

NICOLAVSDE LYRA":

Proptcr. <ju£ tunc abund ibujupra modum, vt dlcium eft.

Dura.!(if/i, iura torreCiione indigentitt.

0:1 id di.(}.d.infte tihi infertur.
L Inunabi./.VM humana, propter ej^ioi Chriflus apponet reme
Mm intcrnciendo ^nticbriflum,vt prxiiiUitm efl.

Propte. Ukfoluiturfecunda q>uflio:quia poffet aliquis quare-
tjquidtaaa Clmflns de^nlichrtfloperfequutore,& fibi adberen
ibus^Et refpondeiur,-}, non euadent diuinam vindia^m.Et hocefl
'^ioddictt„r:?toptc.\onfolum morte temporali,fedetia xterna.
» tt vniucr. ^ dxmonibus.

■ Obducan-i.rii/ dandofpiritum pcenitentix deceptis ab ^ntt
hriflo C^ eius fatcllitihHS.

Quia cie./.o turccUfta nomine Sion vocata,Ifa.2.et Heb.li.
'uxvocabuureieaa d:irante AntichriHi perfequmonem.

^onncr.i.foaetatesfidelium ab Anticbriflo deceptorum,quia
mtur eis tmpus pcenitentis.

0 Et x6:i^.i.ecckCta,qu£ efl ciuium Chri(l?^vnitas.

1 In cxcel./.r« honore ma^tw, quia tunc oes confugicnt ai eam.
1 tt tza\.i.cult'ts Chriniab .Aatichriflo deieaus tnflatu fuum

refor-

rcfor tiabitur.

15 Et Cgrcf.diuina.

14 Vox.}^onpcrdiffolutioncm,fcdpcrdeuntton(m, ftcut dicebat
Dauiideleipfo.2.i{e^.6.b.Lnd2m antcdominum.
I^ Etcrunt {i.i.ficutanteperfequutiorfem.Anticbrifti.

16 Et critdux./.C/?n//«r vcrus homo.

17 EtappUcabocum.^«»aC/j;'//?«r/po?wo pr^ omnibus habet.
acceffum adpatrem.idco fubditur.

1 8 Quis enim.j.(/;«z«t.« excellentie.

19 Qui ap.^Hw Chrifii hominis voluntas in omnibus conformh
efl voluntati diuime.

20 Vt appro. pro fua foluntate, Cicut filius pairi.

2 1 Et eritis./". Deo patri per filiuni. Etfubditur dep^na impieru.

22 Ecce turbo./.i« i/e i/«£/'f ^.

2 3 In ca.imp.?. in ^ntichriflo , quierit caput implorum quando
fulminabitur.t^el,fln cap. reneralicer per finatem fententiam, cum
dicctur eis.ltc malcdidi in igncn; xtcrnumj&c.M'?^/?.^^.
24 In nouiC. per hoc fatis innuitur quod Icrcmias loquitur defu-
turisin uouijfimo temporis . Etquiatunc omnes conuertentur ai
vnum Deum,vt prtediBum e^:idcofubdittir.

, ,. . ADd I T 1 O.

^^^«;.3o.v6/<fw;.r;»/»oy2;7.EtappUcabocum,&acccdct

imc.

Hoc ^dicitur hic : AppUcabo eum,& accedet ad mcpro-
t'e inteUigitur de Chrilio homine qui ad Ueum babet duplicem ap
i'c^tmemfeuacceffum,vnum.f.pcr:^ratiam,& aliumpcr vnio-
; m perfonalem.Et quia nullus alius habetftmilem acceffum dupli-

GAP. XXXI. ~~

I>(tm.Opcrec6
pletocognofci a
iirartifex,adcpfcfa
litatcmedici indu

ria.Siceuerfa leru-
ilc&abieaopriori
po-

cemMeo fubdit: Quis enim ifle efi,qui applicet corjuum, vt appro-
pinquet mihi^q.d.Tslullui.f qui habe<itdu^licem accefjumfeu adhe
raitiam a.d Deum modo pntdiCto.Quod autem dicitur m pofttUa, 3»
roluntas ChriHihominis in omnibtts conformis cfl voluntati diui-
nx,verum e§i,fed etiam hoc poffet verificari de voluntate bentoru ,
&ide6 refpeHu huius,'ion propric dicmtunQuis enim ifleeft,vn-
de pradi&a expofttio videtur magis propria, &c:

populo intelligitur
9>rcpuIfio ludsoru
falus fit Gcntium.
* Theod. Rurfum
pcrmifccns grata tri
flibus rcddit ratio-
nemcorum.

^ Lovgi

C A P. XXXL

a f Impletacoeiration^ mearequiefcente futorenieo fupercaput impiorum.

N TEMPORE illo dicit dominus : Ero

a «(Non fecundumcamem.fcdfocundum fp.ritum qui mentccernit Deum.

Dcus vniucrfis cognationibus Ifrael , ST^ipfi
crunt mihi in populum . Hisc dicit dominus

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. XXXI.

* T N tcm.Ero Deus,&c. Q^wd cfl vcrm fiue accipUtur V-
X radiei.undumcarnem. auu tunc om.itr lu./.^; r...,..^.,,...tur

conuerten
ad

adChrifium,vt diHum efi,fiue accipiatnr fecundum fpiiitum.fpro
omnibus fidelibvsqui timine Ifracl ncminantur.lfa.^/^.f.
t H^c dicit 4fis:inucnitgratiam,&c.Hic incipit capitulum
in Hcbreo perfpacim Vfuuum itfter Uierm ifium precedcntS imme
diatc,qu€ coniungiiur liter^p^cedctis capitnli:ct propter hocfic ea

^ ordinaui.

A

Glorord,&NicolaideLyra

^ , , , . CGcn.:um.ln qu.r..m «urba Wu>.u- eccl.fii. b CRomann.v^l furorU <Iom!nl.

^J/q:^/!' Inucnitgratiaminaercrtopopulus,4uitremanrcratgladio:vadctadi

fcndcrat do ' A^^^t^^t^T^^^^^^^^^^^ ^" ^haritate j

t. m.nu Ifrad. arcquicmluamllracl.TLOngcaommus appa _„_„„.„,„„ f„,™„,. !

785

ttu»rer»ti minu Ifrael, atcquicm
gbdio Tt p«r diccns > 'Hpn

terficiatnus tu,
fSr rojira trit
bxreiit-M , &

»., ^^.j w««. upparuiti

iVHTc^top^ie .n «cUfia.dcl.ran. cn.m qu. .ureaii, a.quc j;em.na.am fulpican.ut,
lerul.lcS.au. iri.m ru.m in myrtu.o vrbl. dom.ni confecrantc^

p.a.

f ft rlndema
koat.

leiuHlem.au» inam lu.im .n ray.Ju.o ""- ^-"^ - - . ^ ,

orrDctuadilcxitcidcoattraxitemircrans. Rurfumque ajdihcabotc.

P^'r^''"* , ^vtcanaiDeoineHef,ii.o.nnicarne...alo.umor«rumconlump.a

&ardificabcrisvir2olfracl . Adhucornlberistympanistuis,5cjcgre-

OC arUlllV.o^*-»*-' ' J5 a INoninvallibus^humiJ.bu» locj.
1CumGen.iura.uibi» ... . a •! ._r_

. , ^ dicrisinchoroludcntium. AdhucpIantabisvincasmmonabusSa-
ro"grrccc?c b maria: . Plantabunt plantantcs , 1 6^doncc tcmpus vcniat non vin-

->,- T- *»!«».•»•»'• 1. 1 fApultoli Vapoftohciviri.

rataDco. lo

5
6

7
8

9

10

denuo chc^
reas duau Ai,
ros.plantan*:'
di lercndiqu
ciiram ha-
buimros ai
que celcbr:
turos fcfta c
uina.

b Vlar.tabunt
Cf. qui po
captiuitarci

II llraclabali.
ii nis poflci

poB mulrS aemiabunt: quia ak dies in qua clamabunt aSllodcs in montc >' ^ ^

fcmporis ap-
2 paruitei:N6
tcmporc Zo
robabcl & E-
fdra:, cu rur-
fum capti
funt , fed in

Samaria:& inmontc
dominumDcum noltrum

fpernite. !>acrificium Deofp.con.
d 5 Ecclefiam in qua fpecubiiJ Dei.curo autem in
eamalcenderinius.alcendeinus ad dominu.n

d

n

Ephraim : Surgitc & afcendamus in Sion ad ^4
:um:hxc dicit dominus : Exuhatein ktitia \l

b I^AdcaputGentiumcunftarcferemej.quiacaudaverlaeltin caput

, (^ierti.I.cob. b1A<Icapurocnr.u...vu .™..,- o/j-l

r lacob, & t hinnitecontracaput Gentium,t perionate,canite, Sciiici- ,7

^ - ... • a-c..;!;^... Knn totui.l

» fScilicet. Non totu

._, . charitatcper - ... , ,jc...cc. .^.... .>-.-...

tmihitein j t ■. ^ ^Hocfcii.cet. a T3c...cct. «. > rr t T- JJ

'^'"';^'lr.V, terSalua domine populum tuum, rcliquias Ifrael- Eccc cgo adducam
cum,oc atcra . , ,1.1,:. j ;.;„,k ;.

xit cu mifc-

cspite.

a *Deinctedulaate(Sc fcigo.edoainicz charitatis. .

'- ^" b fQ''afi ventusdur.flmunom.neaulter

b ^

XII cu 11111».- DiNe.. Y

ras,demetia qj j^ tcrra aquilonis , & congrcgabo cos ab cxtremis tcrra: . Intcr
.n.no racrito ^

faluatus cd. .» n

♦ Thcodorctus. Charitatc pcrpetua.Hoc clt,non tua vi
ucndiratiotibicaufaeft (alutis, fcd mifencordia mea.
Pr«dicitvcr6illostympanis& alijs inftrumentLsvtetes,

denuo

taie pLaniar:
& vindtmiih
C l\eli(iuia! j"
rad. Qu2(i
cundum cl;
£lionem ! .
uantur. V
de: T^ifKtov
nusfahaotb-'
liqmSet nol ^'
20 Jemen,(^c.
d Ecce (go a

duc. &c. Per apoftolos & apoftolicos viros , qui funt ci
ftodcsclamantcs in monte Samaris.quibus prascipiti
Terfonate canite , &c. j,j

^ Claudus f

19

Diaifio.

NICOLAVS DE LYRA.
oriiMUtJa hoc autent capuulo a^hur de pertmentibus ad aduentu

■ Chrijti.tt diuiditur lu trespartes,quia primb agitur de pcitinemtb.
* ad Chnliipradicationem,Secudo de pertincntib.ad eius incarmtio-

nemjbi.Hxc dicit dominus,remo de pertinctib.ad hgis Eua-
gelioe lauo,em,ibi:Ecccdies venient.Triwa adhuc in duas,quia
primbponitur Hgttra^Et fecundores tigurata,^brl.on%C.Circapn
mumfiiendum,^faluatiopop:di ifrad de ^egyptofuitfigurajal.
uationh Jiendte per Chrijium , qui deduduxit fideles ad terram vi-
uentih per pcenitentix dejertum,fiiut Moyfes filios Ifiael tranfeun-
doperdejertum materialsadpofjejfiionem terr^ promifi^. Etquan-
tttm ad hoc dicitur.

1 Inuenit gratiam in deferto populus qui rcinanfcrat
gladio. Omues cnim qut exitrunl de Aegjpto numerati d viginti
annis & fupra,mortui fuerunt in defirto, rt habetur l^utne. xHij.
Etpro magna parte mortui fuerunt gtadio,vt patet in libris Exo.et
T^ume.crgo populus qui inuenit gratiam fuerunt eorumfitij quiin-

■ grtffi fueriint terram promijfionis.ldeo Jubdttur.

2 Vadet ad rcquiem fuam Ifrael. Et dicit leremias radet de
futuro. M defignandum,quodiUe ingrejjws terrapromijfionisqui
pr£terierat,eratfigura ingrejfua in requiem cceleiiem,qui eratfutu
rusfeciiridum quod diJfnshdeclarat.Apotioliisad Heb,i.& 4.

3 Longc do.apparuit mihi. H;c confeqnmter dectaratur res
Jigurata , Jcilicet Jalui per Chrijtum , pro tunc fienda.qux facia eji
perecctefiaadificatioriem. Et quia illudtempus adhiic erattongin-
quum, ideo dicit leremias : Long^ dominus apparuit mi. Et
Jubditin pcrfona Deirefpondentis permodum diatogi.

4 In charitatc perpctua di.te./icc« ab xtemo dilexcrit omnes
etcBos eosprideUinando, tamtnfpiciali modo dilexit eleCios de po-
fulo Ifrael inquantum trat de co carnem affumpturu^, propterquod
ijlipoputojpiritualia contutitdona. ideo fubditur.

5 Ideo attf axi tc.Beneficijs Jpecialibus in datione legis & con-
fimitibns,propter quod dicitur Vfat. 1 4 j.t.No fccit taliter om
ni nationi & iudicia fua non manifeftauit eis. t^eruntame
^uia itlis beneficffs abujus fuit,& (ic ab bonore cecidit,iofubditur.

6 Rurfumquc xdificabo te. Qitodexponcns I{ab. Sal. dicit,
iiuodtedtfuatiu natiuitatis Icrufatem & temptipcr Salomonem,Zo
robabel,& 'hleemiam,ideocorruerunt,quiafueruntfail£per liomi
nem,fed ifia dequa loquitur Inc ieremias fict pcr manum diuinam,
ideojiabit in jeternum:& in tm dicit verum,fed quodfubdit efifal
fum,fciUcet quod in adueutu Mrjfi e qutm ludei expeliant, Dcus ^di
ficabit lerufalem nouam , quafi mcomparabituer nobitiorem quam

leriiral c no- /«"■'* prfcedens , in qua Mcfjias temporaliter regnabit , & omnes
iia no ludjeo Centes eruntfubdit^ domirtio ludrrum: fed quod defalfb dicit im-
rfi fcd Chf i- plendum iam efi imptetum: quia Chrifius verus Deus edificauit cc •
*b" ^l''""" clefiam quf lerufatem diciftr.Ifa.i. & ad Heb. 1 2. &■ .Apoc-i i.a.
quem tlii- ^''^' ciuitatcm fan£tam Icrufalcm , &c. inqua rcgnat
canda. Chclflus.cuius rcgnum ftabit in a:ternum.

7 Et

7 Et redificaberis vir.Ifracl.''. tjiebs fideliutn quf ifraelnor
natur:ifa.^^. a. Et nomine Ifracl pra:nominabitur,/;cf^
Hebrp^fed translatio nofira habet,afjimilabitur.

8 Adhuc orna.ty m.tuis.^«w ad literam in ecclefia conuen
fidetes adfonitum campmarum adDeum laudadum.tdeo Jubdit

9 Et egredieris m choro ludcn tiu m . Mpn dijfotute, fed ,
U'jte,JicM cum vnus ihorus cantat alacriter contra atium.

10 Adhuc plantabis vineas in montibusSamar. Qi
nonpotesi intelUgide redcuntibus a Babytonica captiuitate , q.
mnquatn recuperauetunt terram iltam,fed ittam occupabantG
tes aliunde adduBe quf ducebantur Samaritani. Et ideo intelligi
de Samaritanis credentibus ad prcdicatiottm Chrijii , vt habt
loa.^.EtadpredicationemapoJiolorum, vt habetur.AiL8. Fidt
autem nomine vinearum dejignantur , vtpatet in pluTibus tods
cr^fcriptur^ . Et licet tota ecclefia dicatur vna vinea propttffi
vnitatem, dicitur tamen etiam atiquando ptures propterCefttii
& locorum & perfonarum diuerfitatem,

1 1 Et donec tempus.&C./^jWejBMre efifruBum vinefCOi
gere,fruHus autem vUimuslmus vine^ efl beatitudo perfiSis, ^
non habetur in pr^fenti vita,fedfutura.

12 Quia erit dics.&c..'. prfrf/carow.

13 In monte Eph rai m . '. in ecclcfu . Ephraim enim creft :
velfrt:gijerinterprttatur. Et etiam adliteram inparlibus itlis '■
dicdiiit Chrifius,& eti&m ^.pofioli.

14 Surgiteafcendamus.Pro^c/cnrforfc&onomiBe/w.

15 In Sion.i. in eccltjiam miiitantcm & triumplmtem,' f
Siov. nominatur.lfa.2,a.& ad Hcbreos tz.f.

16 Exultatc in Ixtitia lacob.i. popuit Chrifiianific nomin. ,
quia Cbrifitis & apoHili & qnafioinnes fidetes primi dtfienJer, '■
delacob.

17 Ethinnitc contra caput Gehtium. /. contra diabol t
qui tenebat Gentes jibifubditas per idololairiam, quam apofioli *
tnagna parte dtjiruxerunt perfuam predicatio>ie,veruntamen q «
»0« otnnesadhuc cndunt Chrifto,idco fubditiir.

1 8 Salua dominc populum tuum rcliquias Ifracl.E/ ■
cuntur hic retiquie Ifiael omnes crediturt generatiter, & ludei •
ca finem mundi conuertcnaifpeciatiter.Ltfe^itur rcfponfio Di ^

19 Eccc cgo adducam eos,de terra Aquilonis & con: :
gabo eos ab cxtremis ter.&c. iiuia de ommbus mmdipa -
Ous atiqni adduHifmtadfidetn Chnjti, & pienius adducetitu) r
cafinemmundi. ^

20 Interquoseruntcaicus & daudus & pra;gnansi.
pariens fimuhcoetus magnus reucrtentium,&c.iJf/t. *
bentcs impedirnenta veniemti ad fidem Chrifii que toUentur . •
lcfi etiam dici ad titeram , q*od mutti per Chftftum & .Apofi [
& eorum Juccejfores fueruntiltuminaticorpoie'&tnente,& ei J

crjanati ab infirmitatibus confmtlibus , nonjolum corporalii '•
Jed etiamfpiritualibus, .

;89

leremixCap. XXXI.

790

f/juifuj.Qijalibus per Eliam dicitnrj^/ciuecfw daudkatis
i^firoqucpedciScd in Chrilto poftca cucurrcriint.£f qui am-
y.abat in ttnebris,Tid t lucem jna^iiant .

Tiicodor.Caecus & claudus.In vrbibus fiquidcm po
ulofis liiiiusgeneris omniarcperirclicet.

Infieiuve.iTin^c.

idxihocputantel"

completumqua-

) fLib Eldra poft

cmPardieegreffi
int de Babylone,
' ^ rcuertercntur in
irulaleni. Sed ibi
ipusfuitnonveri-
is , neque enim in

0 tempore vni-

ur(ahxc fuifleco-

* jeta poflunt pro-

Irc.

c i^f<i««w,Lxx.in

ennitate PafchcB,
ieft, in ferijs domi
KipaffionisjCum
(iriflus crufixus
f nnia traxit ad fe.
t £t, Ephram . E-
praimqui d\ ty-
fisGentilispopuli,
iitenimpofterior
jiuslofcph, &fur-
4 Duit Manafle pri-
iogenita,quinatu-
. 1 primus crat : fcd
i myfterio crucis
t nfucrfismanibus
ciiftabataJ finiflra
l;ob, dcxtra: fufci-

Ephraim,quia Icroboam filius Nabath cx hac tribu in Sa D
maria primus rcgnum obtinuir,&c.

4« Theodor.Ephraim vocat,nonfiliumIofcph,rcddc-
cem tribus : inter quascratRubem primogcnitus& Si-
meon fecundus. Appellabanturautcm Ephraim,decerai

tribus,eoqu6dpala

a TCici vident.claudj anibutant, &€. TPiius^iBfidelitate.illuminatuseftpofleaChrifti fide.
^ a 1 1 b fF.cclefia. cTDeofilios.

^ quosemtc^cus&claudus &,pnTgnans&paiiensfimuI:

. ibclicet. ^[Adlidem.^ ^lr.t gaudio.

coctus magnus rcucrtcntiu huc.vnfletu venict, 6^in mife

a fNon iinieifidialudxoruiiT.
byApoft. 1 s & aponolicos viios aqaa vluj plencj ruDS implct rtutnen Dei rc plcttim iquij ic gratia.

c ricoidia rcducam eos:Et addilcam eos per torrentes aq ua

a f Fid^'i vel Chrifti, inqua quiambulauerit non impinoei

b TQuia cstci efle de(TeruTit,quibu> diclum eft:Si casci elfis^n-yn h.ibetipeccatum.

rii in viareda, fi^non impingcntin ea?quiafa»ftus fum If

a f Vbi abundauitpeLCatuiii, luperabundat & gratia
J , ,. b fPeifpicuevocatioGentium demonftiamr.

raeli patcr,8cEphraimprimogenitus meus eft.Audirc vcr

1 ^" > " ■ ^ /-. I "Srilicet hoc.

bu dni Gcntcs,&: annnnciate in intuHs qu^ procul runt,&

a INuii e^o poteptiachodium.fcd domini volumaus.

4iiciterQui difpcrfit lfraeI,cogregabit eu,5cj:uftodiet eum

a «;Q.i; ,'onitanimam(ujin proouibiis fnls b rrecio fanguinis fui.

flcui paftor grege (uum.tRedimet enim domibus lacob,

■" Xft . fLiberaii.

ScHberabit eudemanupotentioris, &venient&lauda-

"' ' fEcclclJa.

tiaregia conftrufta
tfsetinfortcEphra-
im. Etqucmadmo-
dum nuncab vrbc
Romanorum dici-
mur omnes Roma
ni:ita tuncdece tri-
bus denominaban-
tur ab Ephraim.

C Demanu potenno-
riiy& venientC^lauda
6«w,e5"c. Aducrfarij ^
poteftatis,qu2 natu
rafortior ; nosau-
tcmfidefortiores.fi
tamen liberamur
ab co qui aUigatfor Marc.j.d.
tem , & domum e- 1 propter fn»

ius diripit. mentum, vi-

iLiociaioiem funm.

10

oun),&C

a TReiutnomniumsbundantiamquanonin frugibus tI
& cibisc,iinalibus,(rd in viiiutum varietatetnritur.

f xAnimam facerdo-

bunt in monte .Sioni& confiucnt ad bona dornini t fuper ' * ?'"-^'- Qi?[[i^bent

J TDequoconficiturpanisD.-i&fanguijr.,i.. ^ IClCntiam Dcl , dc

b TVnxiitedomntisDeus tuus 1 o lat. pi« confor. tuis. e jSimplicium in ecdefia.
f % ^ . I, ** TQua:coinibusaduci(r;rios ventilant.

fiumeto , vino & oleo 6c/oEtu pccorum & armentorum:

» tOi^niamnoncoipoiislunt hi bencdicliones. b Paradifus dorami in delitijs.

c fHabentej fatut t Jtem omnium'rerilm.

critqj animacorum quafihortus irriguus, &rt vltrandn

» IDefpc^ndienim vos vni viro viigi.caftjmexhibete Chiiilo-
b f Qualibusdicit idem loannestScrllo v6bis pattes.ju niain cognoiiillis eum.qui ab initio el}.

quorum ore intcr-

rogant legem , qui
i^ creduntineumqui
14 cftfaccrdosinatcr + „o„ ^oic-

ij num.

bucamplius.

~J~~' '■j'."""."' ■-•— " i^»"'"'»>"t" mcni loannestjcriuo voDispattes.ju niaincognoii'itiseum,quiabinitioe(t. g 'Pinguedine,& pO'Witth. l£,i^

'" ^^^^^J^^^'^^^' ^ cfuricnt.Tuncl5tabiturvirgoinchorojiuuenes&fenesfi '^ pulnsmeusbonis mm

CUad^de^XtCram.ll- , fytqu««etuxterruit,liiifice/refutreft,o. 0 irBca:iquilugent,quoniimipficonfolabuntut. ^7 adimplebitur,ait domi'

' ' "' mul. Etconuertamludumcorumingaudiuraj&confb- ^* nus,&c. Vndc do-

» f t ficefcru^ntrs tjnquam muflo pleni loquantur. mmUSin ValiC VJtC-

labo eos, &;^la:tificabo a dolorc fuo . Et incbriabo '9 thfemani,idcft,pin-

a llnebiiatislaceidotibus doftrina domini &diei:nt,b.5:CaIixtuu$inebrian$quanipiaclaruseft. gUCdiniS COmprC-

; animam facerdotum pinguedine ct populus mcus *° heniuseft.

■"" » THi-ex taitc.ii futuroex twoiroplcDuntur. ^^ B

It

rftrabenedi(3us,in

^ fcundum gradum

j3j 4reda(ius.Etquo-

.- aodo lacob Eiau ,

::EphraimManaf-

,,«^ 1 rapuit primoge

k ..., i:.--. • . » IMi-extaitc.ii tututoex t«ioiroplcDuntur.

sSemSum ^°"" ^^^»^ ^ adimplebitur , ait dommus . Hsc di-

ocareftEphraim,

y

NICOLAVS DE LYRA.

> In fletu vcnient./. veracomruionis.

2 Et in milericordia reducam cos. Qu^e non negatur -veth

citritis.

5 Etadducam eos ptr.i.per facramtnta eccleft^e in quibus
oituraqu£grattii:i:;a.^. h. Qui biberitcxaquaquam cgo
Cfbo einon fitictin jEternum,&c

* In Vi2.utef},in fide cathohca.

5 Quia faclus fu m Ifrael pater.i. populo catbolico generali-
t',& conuerjis a JudaijrnoJpeciaUtcr.
i Et Ephraim primogcnitus mcus cft . Qnia primi vocati
(•fidcm catl]olicam,vt .Andr^as Vetrus & Thitippus & l^atha-
«', vthabetur loa.i.fuerunt deyegno dccem tribniim:quod nomi-
^^i^phraim frequvier injcriptura nominatur,eo quod primus rex,
fticetleroboamfuit de triOu Ephrai^. s .<{_eg.U. Et quiapojl lu
dfsprimd credentes q<iamuispauci fuerint cornpatatiui vocati
fn Gentiles,tdeofubditiir.

7 Audite, &c Qui dif. idejl,difpergi permifttpet variasfe.
w (S crrorts.

8 Congregabiteum. Invnitatefiiei catholic^. Et nomine

}JteliitteUigi[ur qu^cunque Gens adfidemprxdeilinatayVt diilum

tfupra.

9 Redimetenim 6.o.\zcob.fanguineproprio.

i Et libcrabiteum de manu potentioris.j. damonis , ie
i\> Jtribitur loa. iz. d. Non cft fuper tcrram poteftas quas
cmparetur.

1 Etvenient & iaudabuntin monteSion.i. inccc/c//a
nlitame & triumphanteficnominata,vt dtHumeJlJupra.
t Supcr frumento vi.& olco. Ver qu~t parabolice intelli-
gnur bonafpiritualiaqux non capiunturab bominibus.nififubji-
Ttlitudine corporulium, propter quodfcripturt veteris,ac nouite-
meniifrequcnterparaboliceloquitur . Et e{i ibtfenjus literalis :
i> I lUe qui per voces inmediatcjignificatur.fed quiper res fignifi
<^"'SiriteUigitiir,fi(M(imdicitur ludic.^. b.lcmnt >igna ad

rham-

tha.mn\ira,Scc.Senfusliuralis non ejidearboribus^fed dcAbi-
melech & iichimiiishominibus. Etftc in propofito per frumetunt
& vinum intclligitur £ucharifiiffacramentum,quodfubfpecie pa-
nis & vini conficitur : & pcr oleum gratia quit in hoc facramento
& atijs confertur,
1 } Etfoetu pccorum & armentorum,?.>»«W/»//c(i</one ^rfe-

lium,fecundum quod dicitur Vfal.9.^.b.lEx nos populus pafcuSB
cius & oues manuseius.ir dicunturfjicpecoraminores,& ar
tncnta maiores.

14 Eritqucanimaeorum quafiortusirriguus.£;tr/^cytf-
mentts Kouf legis, tx quibus aqu^ gfttit: effiuunt m animam.

1 5 Et vltra non cfurient. iHudproprie refertur adjiatum eccle
fte triumphantis,vbi appetttus totalittr fatiatur.

i6 Tuncla:tabiturvir.!.wVg/««.

17 In choto.l.iingtlu^ a, ad quorujocietates fiomines affunwntur.

18 Et conucrta lud.eorum in gaudium./;c»/cfl« etfternti.

19 Etinebriabo.'.i»»p/c/»t>.

20 Animam faccrdotum pinguedinc.-.^/or/ep/cn/wAMc,
quia iion gloriantur tantum de gloria propria,fed eiiam itlorum qui
faluatifunt eorum doihina , propter quodvltra communes fandos
dicitur habere aureolam.

21 HfC dicit dominus . Uic confequenter ponuntur aliqua ai
incarnaiioncm Chr:fti ptrtmtntia . Etprimoponitur illud quodre-
fpiciteius ortum. 'iecundb,conceptum,ibi: StatUC tihi.Tertid paf-
fionis eff'tcium,ibi:ln dicbus illis. Trimam duas:inpartem prin-
cipalem,&,incidentatem,ibi. Et cft fpCS. Circa primum Jciendumy
qubiaudita Chrifli natiuitate,Hirodes voluit euminterficere,vt ha
betur Matthaifecundo, Etquia non cognofcebat cum determinatd,
inttrfecit omnes pueros a bimatu & infra,qui erantin Betbleem,&.
finibus eiuSfVt dicitur ibidcm.Et tunc impletafuit f^xc fcriptura,fe
cundum quoi exprefsi dicit fanUus Matthxm Spirituffan^o illu-

' minatus,propter quod catholtci eam aliter exponentes nimis ludai
T^antextorthxponentes, quas expofitiones propter protixitatem (^
itwtUiWtm omiiio^Efi igiiur feriftn»

* Vox

Diuifto.

n^

Glof ord. & Nicolai de Ly ra

/:

i)

/Jt ro.r»>:QuidamludaK>ruhunclocum ficcxponunf,

A quod capta lcrufalcm (ub Vcfpafiano.pcr hanc viam in-

finitacaptiuorum miliadircaa Gnt.Alij vcroquod lut»

Adriano . vrbccncrfa , innumcrabilis populuscuiufque

aetatis & fcxus in mcrcatu Tacbinthi vcnundatus fit, &

idctrco ludacis cflc _ , ^ . • n jo

tfuprt^.j. cxccrabilc mcrcaiu a citdominusrt VoxincxccHoauditacIt,lamccationisHer

cclcbcrrimum yilc b «, juaus.Rachcl ploiatis filios luoSja^nolentistconfoIari
rc.Lxx. Vox in Ra- ' * .,,,..,u..

niaaudiracft, lamfi
tationis & flctus &
luxus.Rachcl plo-
rans filios (uos , «Sc
noluit conquicfcc-

fORachcrl.

fupcr cis^quianorunt.HscdicitdominusiQuicfcatvox 5

^ 1 ^ldift.refpexit domiuu. i>aora'ipi?ra tua.

tua a pIoratu,66)culi tui a lachry mis: ga eft mcrces ope- ^

a «Filiidctotootbefaluari. «In aducntuChrilli. —

f Diabol',

b tNc'n pr.TfciitiHolore 'oriiueari».
^ - ~ b

Mactlut.e.

rc:quunon funt. c n tuo,aitdfis.Etreuertenturdctcriainimici,8^eftfpesin
w .... nouiflimis tuis , ait dominus , &jeuertentur t filij tui ad

Matthaeus aut non
iuxta Hcbraicum ,
ncciuxtaLxx. pro-
tulit tcftimonium.

8

lo

a Quoshabueruiitpatrcseorum Abraham,lfiac5cl.icob.

b ^Dcccm tribus quibu» ptimu? imper^ujt leroboam qui itcn vitutos auieos.

tcrminosfuos.AudicnsaudiuiEprhaimttranfmJgrante. JJ

«. VOX m R^ma auai ^ fHoceftmultohbore&vetbcribuseruditusadpoenitcmianin.nprotetit.

ta cft.plorat' & v\w ^ Caftigafti me domine, & ci uditus fum,quafi iuuenculus \^

iatUS mUltUS.plOraS O , ^ipijnjquamagimuspocnitentiam loHusDeiimplcmusiuiilio. "^

filios fuos:& noluit jndomitus . Conucrtc me bC conuci tar.quia tu dominus

a ^Non ante perme.

Dcus meus. Pdftquam cnim conuenifti me cgi poenitcn-

iTreiiitcntiam(»li3slcntcnti.un)velrii' rotitiam. bf S^gnumdolcmis i>j pbnitci iis crrorep-iftinii

tiam, &: poftquam oftcndilti mihi, percufrifoemur meu

Gcfl.3<r

confolari,quianon
funt . Vndc pcrfpi-
cuum cft Euangcli-
ftas & Apoftolos no
cx Hcbraico intcr-
prctationcm alicu-

lus fcquutos, fed tanquam Hebraeos,quod legebant Hc-
braicc fuis fcrmonibus exprcflilTc.
b njichelplorans. Rachel mater lofeph cu vcniret Bcth-
lcem,fubito partus dolorccorrepta.peperit filium qiiem
obftetrix ( quia moriebatur) vocauit JBcnnoni.pater au-
tcm vocabulum mutans Beniamin.i. filium dt^xtcrae ap-
pcUauit. Quaeriturergo quomodo Matthajus teftimo-
nium prophetjcad intcrfetlioncm paruulorum tranftu
lcrit, cumcerfpicuededcccmtribubus fcriptum fir.qua
rumprinceps Ephraim & Ephratano in tribuEphraim,
fed intribu luda fit ? Ipfa cftenim Bethlccm& conuc-
Cniuntnomma.Bethlccmnamqucdomuspanis,Ephrata
vcrovbertas . SedquiaRacliel in Ephrata.i. in Bcthlecm
cftcondita.ficut fcripturafanda & tituius fepulchricius
tcftatur, flere dicitur pueros iuxta fc interfccios.
* Theodoretus.RamacratBeniamiticxtribus,& Ra-
chelisfepulchrumeft in hippodiomoChapphrata,qua
vcnitur inEphrata,& finem acccpit prophetia fub Hero
dc primo,qui intcrfecit infantcs,fperans fc fimul occifu-

ruin

rumSaluatorem natum. Ifta vcroporuifprophcta-nr ]j
promiftionesbonorum, vtdoceat SaUiaroris noftri
carncnatiuitatcm, cfterc verabonum, & caputlaUui;
propterquam natiuitatcm infantcs pertulcruntca:Jci
illam iniquam.

C Ef r< «fi-rrntnr.M
lius-hocdcparuul
intclHgimus,(pm( iifi
ccdcm liabcantctl ^
fofangumc ^Ch
fto:& protcrraH'
rodisinimici.tcnc '
rcgna cfTeH:& nii
tcnturinfcdcm ,
ftinam procorp.j
humiUtatisrcci;-;
tcsglorioium. K'
eft ipes noiiilTiii
quando fulgcbu
iufti,ficiu fo! , & '
fantcs rcfursicni ^
virumperfcianm
d h.ruHtusfMm.Qi
fi dicat . Corrcdi
proficitin falutci
v^ qua; ad prift
vidcturcllctriftir
poft rcddit frudu
pacis.

* Ambrofius.Vitulus enim hidit,& prxfepe dcfcri-
ideo Ephrcm ficut vituUis non cft cdodus,longe pofit
a prcefcpi, quia prxlepc domini deferuit.Et icroboam
cutus vitulos adorauit, quod prophctia futururap
Aaron iudicaucrat, ficlap(urum populumlud,rorui
Idcoqj agcns poenitentia dicir,c5ucrtc me &conuerta
C Tenfjfi fcemur,<&c. Grego. Qiiid in foemore, nifi v
luptascamisaccipitur ?Etquideftquodait, ■7''<y^/.o//a -
nifiquodipoftquam fupcrna fpiritualitcr vidit, om
quod infcriusinfc carnalitcrviuebat cxtinxit.vt qui:
to fumma patciccrcnt , tanto ima non placcrcnt ? N*
quanto incipit quifque fupcrius viucre, tanto incho-
infcrius interite.Vjidc: ytito autem iam nontgo,vmi yci^-
meChriHui.

^ Theodor. Poftcaquam cnim cxpertus cft tribalati'
nes.pcrucnit ad nothiam pcccati,quod non iiibticuitb"

tUsDauid, pr««/i///a;'>/>.<>/w/i;!rf»-c(/o deUipUy pioptireai-loquii

tuutn cujiodij. Pcrcutere vcro foemur proprium cft dolc
tium,& poenitcntiam agcntium.

16
18

NICOLAVS DE LYRA.

'^ 1 Vox in excclfo audita eft./« Hebrao habetw.Vox in l{a-

*- ma audiia efl,ftcut alkgat Matth. Sed fciendum ,5» Rjima efi nomcn

aejuiuocum , quia vno moio efi prnprium nomtn loci , qui efi iuxta

Cabaa.Et eli alio modo nomen appellatiuum,& ficftgnificat excel-

fum.t<lpn potefl autem hic accipi,proutelinome propriumloci,quia

■ I{jtn;a non eflpropi Bethleemfed bene diftans.-cr- per lerufilem in^

tcrmcdiam, Et ided Hieronymus tranflulit nomen appdlatimm,di

cens:\n c.\ce\(o..Ad defignandum magnitudiuem clamoris mulie-

rum,quarum filii mterfici'.hantur,

a Rachel plorantis filios fuos. T{achel enimfepultafuit iux-
ta Bethietm,vt habetur Gene. 3 j.fit ideit dicebatur ntater ciuitatii
Bcthleem & totius territorii,ftcut apud nos fanHi quoru corpora re
quiefcunt in eccleftis,4icuntur patroni nonfolum iltarum eccleftarii,
fed etiam ciuitatum & territoiif adiacentis,& ftc dicititr plorarc in
filiab.fuis,i,in matribus pucrorum,ficut & fanSii dicuntur compati
aff li£iis quorumfunt patroni . ludai autem aliqui dicunt,quod cum
lud<ei ducerentur captiui in Babylonem , & tranfirent luxta fepul-
chrum ^chel, vox defepulchro miraculost:prodiens,fuit audita im
florando Dei pietatem pro illis qui captiui ducebantur . Ex hoc di-
Humpofuifuper Gen./^.8.non afjerendo,fedtantitm referendo,quia
fiUitium videtur.Tumquia difjonat a diko Kuangclifi^. Tum quia,
tionefl veriCtmile,quin tantum miraculum fuiffet e.xpreffum.s.Rjg.
rlt.z.T tral. vtl infine huius ltbri.in quib. locis defcriktur dedu diio
xllorum captitmum , quia ludxi fuerunt valde foUicitifcribereea
qute erart ad honorem ipforum,

3 Et noIcntisconfolari.ron/o/a^/owcAawdwa,

4 Quia non funt.yi amplius viuentes frafenti vita , propter
quod ftibditur conjolatio diuina.

5 Quiefcatvoxtua,&c.quiacftmercesopcrituo.i,^/^f
tuis , qiit dicuntur &junt operaparentim per murtem enim iUam
repottauerunt martyrijpntmium. Quia tamen morientes quanttm
(unfie iujii defcendebm ad Uttibum inferm,idtofubditur.

6 £t

6 Etrcucrtcnturdetcrrainimici. ifl.treue;fiofuitnCb
(ii refurretiwnezquia tunc faȣlos de inferno eduxit,tt in eiut 4'
ftcne,q»ando eos ad calefiia adduxit.

7 Et cft fpcs. Hic incipit vcrfus tn Hebr^o,et efl pars incident.i
Occaftone.n. confolationis B^chelis depueris occilis qui dicebam
eius filij ronefepulture,vtdi8u tfl.Hic conffqneter huius occafti
datus fibi confolalio de filijs fuis fic di&is rutione gtniturx,Efhri
.n.per quem inteUigttur regnttm decem tribuH , vt prsdiii^i efi, '
Jctndit de 1{achelper lofeph fitiufHuni:& de conutrfione itloruii
Ueim fit hrc mentio,cum dicitur.^Et cft (^zs.J.futurxbtatitudii.

8 Nouiflimis m.^.filiis tuis rejidms.

9 Et rcuertentur filij./.««r.

I o Ad terminos (uos.i.ad ccdeftam militartt,qu£ cfl termii
in prajenti vita,& triumphaiitem,qu.t cH tcfviii.ns infutura .
hocmipletu partim .Apoflolis atijfq; credcntih.adpndicatioiu
Chrtjii et .Apofloloru quifueiunt de reyno decen? tribuum.Et pfi
8i"s implebitur circa finem mnndi in comicrfione eorum gener.
n Audiens audiuiEphraim tranfmigrantcm.?.'/.f*''''
difpojuieum reuocare ad fidern ompetenti ttmpore . Et fubdiiur
perjona iam conmrJorum,& in fine mundt conuertendorum.

I I Caftlgafti mc.perfiagetlationem in captiuilate.

1 3 Qiiafi iuuenculus indomitus. In Htbrxo i^abetur: Qu
vitutus indomitus.Et nominatur fic lUe popuius,qnia adotahit v.
losaureosjecundum illud Tfal.i ij.c.Similcs illis fiantqu'
ciunt ca,& omnes qui confidunt in ds-.quos ad Ijoc fecit
roboani.i.t^eg.ii, ,

1 4 Comc.mt,\on,n.pot aliquis ad fidi ChriHi vetiire,nipj
tia Dei ipfum preueniente,fcim qmd dicit Io.6.e. Ncmo pOt
nircad mcnifi patcr qui mifk rac traxcrit cii. io ff*^'^
l •) Poftquam enim con.t.tagratiapr^uutiendo.

16 1^2,\^C£m.AdtefruttuoicrciieHcii(in,

17 Et pof|q oftcndifti mihi. liluminado tenebrasenorisw

1 5 Pcrcuffi focmur mcum. Vajjionti meas rcfrenando.

* ConfU' >

leremiaeCap. XXXI.

aTMemoria peccatorum.

vf I Quommfu^inti''-^cr ignorantiam xtztis dicit fc peccaf-
Ac vt facilius vcniam confequatur.vnde: Dili&a lui^enmis

me^&ifiirantias meas ne meoiinfri.sEt in fcqucntib. Deus

r)annilumeiimvocauit, & dclitiis affiucntcm , propter

iiuitiarum/cilicet magnitudinem & terrx fertilitatem.

, Sifilmshonorabilis,

i:c.Pcnitenti5age-

.•Ephraim&dice-

:; Erudt/ii me domine, ^
illu,ierudit'!sfnm,&c.
I eftlcfpoditdominus: °
br»- : plcnc couerfum **
"!. liifuftcntat oracu

); Si filius honorabi-

f,&C.

Tucr delicatus.Dc
aoiFilij Ephraimin-
ndenus & mittentes
cum conutrfi funt in C
e ie//i,Dclicias aut f
:cipiamus fecun-
am illud: DeleSiare g

domino,&dahittibi

cor.t. pToqaoia

79^

cx pietatcrcmifllo.ex zclo ira,cx manfuctudinc torpor, D

& huiuCcnodi.om^e ineji4ic cor tuhtn in viant redam.yiz rc-
da eft femita mandatorum Dci , in quaambulandum,
neque ad dexteram,neque ad finiflram dcclinandum. '
*r Theodorctus. SionimSyruscftinterprctatusfigna.

Qiidfidicat,Anno-

Cofufus rum,& erubuijCjuoniam fuftinui opprobriu ado

^ _ a1Q_Contrjnni-ri orJiiKmdoniini dignitioneprimogc, i ifulcepit honoiem.

Iclcetia:mcx.t Si filius honorabilis mihi Ephraim,{i pucr

iro. ''J[*''i '1"'' ""^^ "'==" tii-t-ni in eoiNon In ore.f.fed in cordc TCor e*o.

a*Mei

eCti
b

ehcatus,quia ex quo ioquums fumdc co,adhucrccor-

a^Q^ia vcrbaiiicJ cotdi$art,.c!«f<;ruauit.

bfSimile dicii Hofee Coniutbata funt vifcera mea, non faciam furorem ira mt».

h'Vn

cfi

i^ron Je vtrbis doinini humanofenfuargumentarifacrilegiumeft.
prxiiuncKtui,tibi caniafa:iiciias tPro aniiquis peccatis.vcl pto magnitudincgaudii.

miferans mifercbor eiu.s,aicdominus '
pone cibi amaricudines. Dirigc cor tuum

a«;C^ia per cam redituius.

in qua ambulafti. Rcucrtcic virgo Ifrael , rcucncre ad

afstaas capiiua dcfeiuifti.

^f QJ^e{pice quid diduiut fum,Sc vnde tibi erit tua beatitu-
. vi/, .... L/..>^ v,v.w ... . a do iperaPj^a.audiui inauditum Qma creauit do.no.

■' rcco & in Hebr$o ciuitatcs tuas iftas . Vfqucquo t dclicijs diffolucris filia

\lbci : Delitijs afflue. a*Neta,quia natiuitaiSaluatotis&conceptioDeidicitniacatio.

Idcircocon. Quafi

tarioportebatquos
fruftus cx tranfgref
fioncdccerpfiftirq
verobonatibicon-
ciliauit pocnitentia.
f Diiigecortuum. Di
rigit cor fui5 in via
reclam, inquaam-
bulauit,qui metem
fuam in cdcftis via

^ abor cius.Idcirco coturbata funt vifcera mca fuper cum,

._, ,- . .. _ ifactilegiumeft.

catis,vcl pro m.gnitutfine gaudii. ju ^[^[^ qy^ jn bap-

Statuctibitijjccula, tifmo ambulatutu j^ "^!*'*'
lum ia. viani t rcdia « ^5 promifit: & fecfi. bViicU!'

cumu

9
lO
I(
IZ

du m do6lrinii fcrip
turarum pcrgercdc
cernit,necperdeuia
crroris, necpcrlu-
xus feculi declina-
re confentit.
* Theodorctuj.Ac

:.. O ar bTMaria ^ i "COUOrcrUS.AC

krZ-doanth vaga?Quiacrcauitdominusnouumfapcrtcrram:foemS. ,5 ['tu^nSn.fi*

/- /■ . L aTGteinio vteii. j5 t)i ouus poenitcntic:

10 lUlCCpit ycrpa bTAbfquevirlfemine. TEccevitOrientiiomeBeius. «rAconcepta, pCrmanC In his qUX

permanemhisqua: E
rcde prxelegifti .

• 'J»L- • »• I " Iftud enim fubdi-

na circudabit virum. H^cdicitdominus cxcrcituu Deus 17 dit , in via qua am-

B lea & fcruauit,fed
mcnmifcreborc-
$,quia &homi-
jm iuftitia, Dci in

«get mifcricordia.

% statuetibi,&c. Prouocat ad fatisfadionem:vtconfidc-
t in quantis deliquit : & agens pcenitcntiam ad prifti-

iim gratiam rcucrtatur,fecundum illud : Mememo vnde

( ddais,& a^e pcenitentiam,&frima opera fac .

Tropol. antem qucmque admonet.vtprouida difcre-

onecircumrpiciat,& quafi dcarcecontiplationispriuf

j^j uamculpa vcniatdeprehcndat.

'uis 1 •5^t«fw- Grcgorius. Spcculam fibi ftatuerc, cft ventu-

a vitiorum certamina cx al ta confideratione prznofcc-

:. Sibequedeclimcns,amaritudinesponitquandoctia

1 virtutum paceconftituta, dum mala infidiantia con-

5icit,fccuraquiefcere.non confcntit. Primoautem ne

lalaquiUbetagat. Secundovcroconfiderat: nebona

^""'J f^ciat, & poftquam praua fub cgerit, ipfa etiam

.:aafibifubi)cerec6tcndit,ne fi mentisdnium tranfcat,

.lelatiomsculpavertatur. Exbonis.n.incuria:vitioma

i nafcunt,ex doftrina arrogantia, ex iuftitia crudclitas,
C ej[

quiaiuxtaincrementaztatis, pervlgituJ&infantiara ptoficerevi-
debitut fapientia & xtatc.led pei.cAus «ii in ventie focmineo folitii
mennijus continebitur

bulafti.

g I{cuertere virgo If~
rael, reuertere ad ciuit. tuas iflas. Licct hxcquidam iuxta hi
ftoriam ad rcucrfionem Iuda:orum dc Babyloniain tcr
ram fuam refcrant,vta:dificcntciuitates dirutas,& fedes
antiquas fecundumillud. I{eccdite de mcdio Babylonis & de infra jp.
terra . haldforum egredimini, &c. Mihi tamen aptius videtuc
ad noui teftamcnti tcmpus cunda referrc, in quo virgi-
nis partus vniuerfomundo edidit Saluatorem, vt virgo
Ifrael quam fibi dominus defpondit in iuftitia &: in iix-
dicio,& mifericordia poft pollutiones priftinas reucr-
tatur ad ciuitates ecclcfix , & definat vagari per luxus
feculi.

* Theodoretus. Nechuiufmodi luflus aduerfaturleti-
tiac.cum nos alioqui frucntes bonis memorcs effe debea
mus propriorum dcli£lorum,& ca ipfadeflere.
\i Quiacreauit. * Scptuaginta. Quiacreauittedominusin
falutem , in plantationem nouam , vndequaqtte venient homines
infalute.

# Idcm F

NICOLAVS DE LYRA.

l ^'^"('^^"S fum. De hoc 5, tandiu te prouoraui . Etfubditur
rfericDrdia Dei recipientis,ci* m dicilur.
'- Sifiliushonorabilismihi,Ephraim. Et ponitur hic f$
p qm qmlibet reuertens ad Deum,vcracitet efficitur honorabilis

f^onfpeRueius.

3 Sl puer dcj» Hebr^o hahetur-.SohtioCus.i.materiafolatij,
imdumilludLu.is.b. Gaudium cft angclisinc^lofuper
vopcccatorc poenitentiam agente.
^ 4 jjf ^^ ^"° loquutus fum, f^euocando ad merttum.

5 Adhuc Tccord^hoT.DandoJtbipramium.

6 Idcircoconturbata.irfe^jfifWfc commota funt yifiera
r>apper eum .

7 Statue.H/c confequenter agitur de Chrifli conceptu. Et diuidi
ynduaspartes^cjuiaprimodefcrihiturh^tccoceptio.Seciiddfub-
1.^^ Jidei ditatatio,ibi:lixcdicit.Circa primam prtemittitur di-
ifttiQ populiad Chrillum qui eU vera panitentia, fecundum qi
i<-nnes eius prxcurfjr dicit Matth. j.a. P?nitcntiam agite,ap-
P:)pinquabit enim r^num coelorum . Et quamum ad hoc
ti '«i-.Statue ti.i.explorando propriam confcientiam .

« 1 one tihi.i.contritionis dolorem.
9 Dirige cor tuum in viim.f.iuflitia.
'' Inqua. In patribus amiquis quifuerantiuUi. l{a. Sa.dicitq,
».' «/ >era litera Hebraica ; Statue tibi fpeculam: Pone tiW
P-mas.Dirigc cor tuu in viam reaam,in qua ambulaui.
Kjdjic pot expom.StatMe ttbi fpecula.Specuta ejt locus altus vnde

fotefi

poted d longb quis videre . Eft ergofenfus: Statue tibifpecul?.q.d.
myfleriim mcarnatioms adhuc loge dijiat,ficut dicitur in primipio
huius cap.Longh dominus apparuitmihi. Vone tibi pa'mas confide-
rando innocfntH vidorias qui palmam martyrij obtinuerunt titulo
Chrilli natifVt di^ii eflparte pr<ecedenti.q.d. iflxpalmx erunt ftgtiM
natiuitatis Chrifliimplet^.Dirige cor tuH inviarettam.i.lcgi- Euan
gelicam,quienulla patitur dijtorflonem ,ftcut lex Mofaica patieba'
iur,qux ptrmittebat libelium repudtj & vfuras cii extraneis,Deut,
2 j .C^ 24. /« qua ambulaui,in natura humana affumpta: fcctmdum
quod dicitur.AH. i .rf.Coepit lefus faccre & docerc.
1 1 Reucr tcrc xirgo.t.piehs pr^de^tmata ad fidem.
I a Ad ciuitatcs tuas iftas./.drf ecclefiam militantcm & trium-
phantem,qu£ ciuitates dicuutur in veteri & nouo teflamento,vt di
3um efifnprd.
15 Vfquequo dclitijS difTolueris.carna/jVer w«c»(/o.

1 4 Filia va.pa diuerfa vitia.

1 5 Quia creauit dominus nou\im.ideft,!ncarnationis myfit
rtum. tt loquitur de futuro per modum pr^teritipropter certitudi-
ncmpropbetix . Etponitur ibi quia: tanquam redditiuumcauf^ re~
fpecluprecedentis fententi^. q. d. debet dimitti vita carnalis adue-
niente ChriHi incarnatione,& mchoari fpiritualis.

1 6 Foemina circumdabit virum.<^Morf/«« impletu in Maria
qu^ Chrilium virum ptrfetium fcientijs & virtutibus ab inflanti
tncarnationis in vtero fuo circumdedit.

17 Haecdicitdominuscxcrcituum Deus Ifrael. H/ccon/c-
quenter ponitur dilatatiofidei Chriilian^, quefequuta efl ad Chrijii
conceptum & Qrtum,cum diiitur.

^Adhuc

799

Glof. ord. &Nicolai de L

Hoo

/? * Idcm. Hoclocoapcrtcoftcnditcaufamrcuocatio
A nis : cum pcr cam vaticinctur, futuram nouam planta-
tionem. Hanccnim mundo attulcrant,quicx ca nati
funt, Aponoli, quod non obfairc dicit fcrmoprophcti-
cus , videquaque vtniunt bommes injdute . Hi cnim pcrmc
antcs omncs gctcs,

S^nwllis'°luiJcm a ifiacl;AdhucdTccnt vcrbummudin tcVraIuM;i,&iii vrbi-

TX __• I. a^ln trTiStW ruim.

limebtt infidias.

I

attulcrunt.Dcindc

yra

d /ifo^Wii.Vtimifarcrdiccntcm: E^^o dormiui & fimnum ct m
pi,&{jdeo 9«j.Quia fcilicer,pcr gratiam Chrifti.qui dcfo 1
porc mortis rclu rrcxir in gloria prophcta dc fomno ti- r\
dij& trilHtiajdiuinarcuclationcfulcitatus. fomnuqui< /
ns & pacis Dci piomiflionibus cofolatus inucnit. vndc :;

Si dofmieris non titne-y^

iTUeft.eccleC» _ bf C^nfcffioBi» f. _ /)/f , ^«icjcf J , ^ fuaki

eritfomnustuuslnxv, -,
iinicrramruam. , ,. litcram cnini fccu

MO-irrr* eftpulchiitudoiunili«& moiK ranftuj inc]Uoquilnbitautrit.null.^.i

rusdormit,&vioi

t^^n^n^llMlmt^cdi b buseius,ciimconucrfcrocaptiuicatem.eoru.Benedicatti- ^ iat,quicfcit&amb

i.qu?

tum conlccutura ,
& nafccntcmindi
Iztitiam.
... ,, Si^dbucticent.Chri

t lubu.«Ji5. ftjanis,fcilicct tcm-
poribus.quibus ca-
ptiuitatcm populi
fui; dominus con-
ucrtit.

b B-nrdicat tibi.H^
fub Zorobabcl cx
panc vidcntur eflc
complcta : plenitu-
do autcm vaticinij
ad Chriftum refer-

ttriftcmim. mr,cuiusprimo ad

plenit

j»Spccioritt"oftiuprzfil - ... ,, I

b^Venitolcendjmusaiiinonlfni aomtni. c^^bfque iniquitate )

bidominustpulcliritudoiuftiti?,mons nmdus.Ethabita 4

«TConfiuntes. blEcclcn» litntium qoMtenet vna 6descaiholic», <(ua:d}ciuiiasicg.smagni.
cfMultiiudinisauiemciedentiuaict.i orvnjm &anima vna. dnrr.i ;icatores

biltin eo ludas, & omnes ciuitatcs eiusfimul agricola^,6^ 5

6

alSubditOf. blln bono,(ecunduin iUud: Comediieamici iScinebria-

mini chait.Gcc.Hac ebiietate inebitaius elk lolei>h cum fratnbus fuis in meridie.

dSitientem Qnilititvenijt ad me & bi,
t^l - - —

B

minantcsgregcsrQuiainebriaui animam lairam,&oem

.if Bcati quiefuiiunt,8t ritiuntiuftiiiam.
bT<iui lafli fueiant.at cfuiieunt.incbiiaii atquc fatuiati.graiias agentc» lefpondent.

t^VelexpcrgcIiftuslum.

d animatcfuiientcfaturaui. Idcoquafi de fomno rufcitaius

aTChriftumlufcitirtem 8c di<:-;ntem:SurRequidotmis,8cc. b«iNouite(lamenti^

c {umAuidi,& lomnus meus dulcis mihi. Ecce dics vcnmt

1* Cathr-Ucam ccclcliam .

dicit dominus , & feminabo domum ifrael & domiiluda i^

af !udaoruro,fcilicet diuinalegeinftitmoium. TR.ationabiIium.
bTGentilifi.f.quia non eft peilonaium acccptoi Deus.nec eft dillinftio ludaci,& Gixci ^Simpliciu.

femine hominura,6cleminc iumcntorum. Et ficut t vi-

gilaui fupcr eos vt eu cllercm,& demolirer , & difTiparem,
&difperdcrcm, &:affli2ere : fic vigilabo fuper eos, vt ^di- ^

6<.difp

afDeienim agiiculiuta,Dei«dificatio cftis

Ffilj.b

ucntu fpiritualiter
haecfadafunt. In
fccundo vcro vni-
ucrfa complcbun-
tur.Iuxta nos fpiri-
tualiter , juxtalu-
djcos & noftros lu-
daizantes carnali-
tcr.

C Quia imbriaui .M\l
tatio perfonarum>
obfcuram facit in-
telhgetiam prophe
tarum:Dixcratdo-
minus:adhucdicet
vcrbuiftudinterra

Iuda,&c.quibus diccntibus rcfpondit:Q«M»nfW<ja: anl
mam Ufjam. Qupdiccnte, rcfpondet populus de captiui
C tatc reucrfus:idco cxpcrgcfa£lusfum,&c

Ideo

cf Vt faceiein que minatus fum.

alOmncsGentesptopicroiiginaliapeccata 8c aftualia.

b1 vt eucihsScdcfliuas 6c difpeidas 8ca:difices8c;;Unte5.

b1"Moiie Chrilti placatus 8ceffufioncfanguinis.

lat,quifcinnocc;i 1

tcm antcDcLim,!?. 1

iufte viuerc mcmi !
nit. Scd&iuflusa
inmortcdorniicri

non folum poten- {

tiasmalignoru fpr 1
rituumno mctuii
fcdctiaminpaccqc

fcit,& fecurus dor- i

mit,& diem refurn 1

ftioniscxpeftat. ,
e Eccediesverr,': ■''■'■

cit do7nini<s,&, ,

bodumum Ifr^^^^M
mum ludjfetnm^fl^^

nz<,e&"c.Omncshui (

fccmodi rcpromii <

fioncs iuxta hi(ieo \

14 &noftrosIudaizai 1
ij tes in mille annon

rcgno expedantui |

6 Nos aute in prira i. j
aducntu Chriftifp

ficS&piantcmVaitdominus, t In diebus iHis, non di- '7 '^^^l^^^

aiGillcbeitushocexplanando Ezechielem plencgloirauit.

b1 Vitia peccata.

^ . quianuncm > \

centvltra : patres comederunt vuamacerbam,&den- 18 lovidcmus.S:i.. ;

alDominusn.monemnonfjcit.fed peccatum,vndc:Ani.iiaqu5peccauctitipfamorieturQ_Non mUS ficUt OpOrit !

pcccaiis pjtrum,fed proptiisoffendit lfrael,8c fideinChiiftuinpofttcmporamuliafjluabitur. nOS fcirC aUtinfcCl 1

tcs filiorum obIlupuerunt,fedvnu(quifqucininiqui- docompledacredi i

muscum dominu :^, ji
inmaieftatc fua apparcbit,& plenitudo Gentiumfubi n.^ i
traucrit , vt omnis Ilrael (aluus fiat, & nonexparte pt I
fingulos, fed fit Deus omnia in omnibus. j

,0 Omnis

\

NICOLAVSDELYRA.

. t Adhuc dicentjVcrbum iftud,&c. T^cmine itid§ intelUgi.
* tur omnis verk confitens Deumy ad litcram etiam fecundum expofi-

tores Hebrforum,vt declaratum eflfupra 24. Etftc terra luda eft

terra credentium Chrifium & confitentium.

2 Cumconucrtcrocaptiuitatem. Deferuitute peccatiad
grati£ libertatem.

3 Bencdicat tibi dns pulchritudo iuftitix & mons • Sic
enim orantfideles,vtecciefiaqu£efipulcbritudo iufiiti.i,K!!rmons
fanilus, multiplicetur inbonis fpiritualibus & tcmportdibus , qux
multipUcatio in facrafcripturafreqncnter dicitur Dei benedi^io.

4 Et habitabunt in.i.i» ecclefia qUit dicitur mons fandus , vt
habetur.fupra c.z.

5 \\xddi.s.i.quilibet fidelis confitens ChriRum, vt diHum efi.

6 Et omnes cxi.fidelessquia ponltur hic continens pro contetOt
ficut frequeruer accipitur ciuitas propopulo in ea contento , ficul
cum dicitur, Talis ciuitas fccit hoc.

7 Agricola: & minantes.i.;"j^ow eccleftce maiores & mino
res laborantes in agro dominico,^ grcgem domini pafcentes*

8 Quia incbriaui. Idefl,gratia repleui.

9 Animam lafTam. idefl, prius fub peccato affliBam.

10 Idco quafldcfomnofufcitatusfum. Ferbumefi lere'
tniit , quidetribulationibusquas viderat vcnturas fuper populum
fuum fuerat quafi fomno deprcffus , fed audita redemptione fienda
per ChriHimfiiit qiiaft excitatus, ftcut de lacob dicitur Cemfis 45.
Quafi dc graui fomno cuigilans, &c. audito quod lofephfi-
Uusjuus adhuc viucrct.

11 EtfomnusmcusduIcismihi./.rcr/«j/«rfttZ(:f<iJ«f»wp>^(3-
fterconfoljiionemfuperuenientcm.

12 Eccc dies vcniunt ii/f/i', lewpw Bow /f/?4Wfn^« qwddid^

turdies , ad f^o»».i j.rf. Nox prxccfllt , dics autcm appn

pinquauit.

I j Etfeminabo domum Ifrae!,& domum,&c./.f«/f/^

quie eli domus crcdentium ^ confitentium Chusium.

14 Scminehominum& femineiumentorum.'./4piVfl
C^ ftmplicium.Et hoc modu etiam exponit T\a.Sa.& in iciltfiar
dtmusfimplicesfapietibnspermixtos&muUiplicatos. Totefin
hoc intelligifpccialiierde credentibus ex Iud£is,quorimaliqiiif
runt Japienies & Uterati etiam a principio,ftcut i<latbanael (S T".
lus &plures alif,& aliquifimplices, vt Tetrus,^ndreas&M.
tbi£us:&circafintm mundiadbuc magis multipLicabunlur crtdt
tesde ludxis,& fmplices & Uterati.

1 5 Et ficut vigilaui fupcr cos,&C, In captiuitate Babylonii
& Byomanorum.

16 Sic vigilabo fuper eos. Quodimphtnmeliinhistpau
crediderunt m Cinifium , (^ampliusimplebiturincredituriiii
iudicium. ^

17 IndichusiWis. HicponitureffcBuspaffionisChrifii. Cun
bat enim tempore leremix ifiud prouerbium apud ludxos dcfii
pro peccato parmtum punitis. _ |

18 Patrescomedcruntvuamacer.&c & ifiud duraidl
principio mttdi vfque ad paffionem ClniHi,quia pro peccatopt^ \
Yu parentum omnes defccndcbant in infernum,fedin palfioncCl)'^
fli qita apcrta efl, ianua cali,illa punitio esl amota. Et ideop'oui
bium ifliid non babit locum in illis quifaBi (unt membra Cfc"
per baptifmum. s/Lnte verb paffionem Chrifii pueri per circunciji
ve liberatidpeccato ortgindiihidfftendebant,&omnesq«i>^>
cunqueiuflt.Ideodicitur.ln dieb.illis./fd vnufquifq;in iiti^u^t'
fua morietur.i.pro iniquitatefua damnabittir pcenaxteTna:fedp ,
natemporalialiquando puniuntur fiiij pro parentibus fecimdt^' |
dinem luftitia, inquantum funt qu^dam refvelparspnt""""'

w

ler emlac Cap. XXXI.

7^8

^ iOmnUhomo(]ui. Grcgor.Qyid.n.vna accrba,nifi pecca-
A jm^^vuaquippcaccrbaeft frudiis antetepus. Qiiifquis
( im praelcntis vitx dclcdationib. (atiari dcfidcrar,qiia
ffrudiis ante tempusconicdcrc fcfhnat.Qui igirur vua
a^rbamcomcdir,denteseiusobftupeicunt:quia quip-
ftiiis miididcliciis

e Et non dnccbit. Vtnon quffrantIudaicosmagiftros.&: D-
mandata hominum,(ed doccantur a!Spirituflan(ao,fi ta-
mcntemplum Dcifuerint, & fpiritusDcihabitaucritin
ipfis,quirpiratvbivult,&diuerfashabetgratias Notitia
tamen vnius Dei,omnium virtutum poffcffio eft,

"n Thcodorct. Hxc

pcitur,interrenis a tate fua morietur.Omnishomo quicomcdeiitvua acer-
fcfuseiusligantur b - . ^ , . r

V aipiritualiama-
d.c.i intelligere ne
<)|:at:quiavndein
cjcnoribusdclcfta
tijnt,indeininti-
iv; obftupefcunt:
&lumpctcato ani
ir pafcitur,pancai
iuitiaecdcre nova
iei. quia ligati den-
tc ex pcccati cofue

bam,obftupe/centclentes eius.tEcccdics venienf,dicitdo

al^lcftamemum.f.quod iierf.iriiu.iifanftum fciibitur in tot.H l us fidclium'.

minus,& fcriam domuiliiacl & domui fudafcedus nouil.

aTVcteris teltamiMiti quodin tabulis lapideisfciiptum eli duij; nationi & iicrcdul».

Nonlecundupadlumquodpepigicupatnbus velbis in
diequa apprehendi manu eorumvtcduccrcm eosdcter-

f liifte vl<;jccndo.

ra Acgypti,pa«5lum quod irritum fecerunt:t&cgo domi
natus fum corum,dicit dominus. Scd hoc crit pa(5lum q?

a5^Pcrtctuce.Crefurreftione& afLenfionem. hlDeSionexibit lex,& verbu don.iiii delernr-'c i^

vcrbafortianturcf-

fe6luminfuturavi

ta. In illaenimnon fHcb.8.«

amplius ipdigebi-

niusmutuadikipli

na cum rcs manifc

fteappareat,&quic

fcat affeaus,5c cor-

pora quideincorru

ptionerecipiant,ani

mjKverofintexpcr-

tcs mutationis . So- tquamuh io

lct porro fcriptura «»"""«'•

tuine , iuflu quod d feiiam cum domo l{i'ael.Polt dies illos, dicir dns,dabo lc- ^ diuina intermifcc

ifLex 0;i eiusinco:dcip!ius.

bfNon in tabulis Iapirfeis,fed

gcmmeammvr

TPoft hxc,

. . -f^^tabulis cordis cirnalibus.

fccribus eorum ,&mcordeeorum fcri-

iniisfapiant,n6pof

futcderc.

* flieodor. Quod

diit,ehuiufmodi

vua a^v.- . &vir

jr&Vonobftu- f fratrem fuum,dicens: Cognofce dominum . Omncs

pe:aat dentes co- enim cognofccnt mc a minimo eorii vlque ad maximii ,

flnprimoaducntu.

ait dominus : quia propiciabor iniquitati eorum , & pcc-
cati eorum non ero memor amplius . Hsc dicit domi-

Q:madmodu fie- c bam cam ; t Sc ero eis in Deum , 6<^ipfi erunt mihi

riDpoteft,ytquis pulum. Etnondocebitvlrra virproximumfuum,
> coicdat vua acer- i- ^ ^ r ^ ■

"- indentis:ficfierine

qu, vtpcnxpatru

qi peccauerut.exi-

"- gaiurafihis. Etad

' cc firmandii quod

ditumcft, fubijcit

Ecce dtes veniunt , dicit dominus , & fu
domui lfra(l,&c. Ita inquit ficri non potcft, vt filij lu3t
xiaspropeccatisparernis. ObidquefiiijspoUiceorbo
u licetpatrcsgrauiflimcpeccauerint. Czterumpra:-
.1 iones non paucasnosdocuitcontracos . Inprimis
iimefldegislatorcm vtriufquc teftamcnti : prxtcrea
. igcnitum Dei verbum euangclicorfi bonorum fuif-
.oobis fuppeditatorum : ipfum liberaffe Ifraelem Ae-
gptiorum feruitute, ipfumefle quiMofidixir. tgojum
qijum.

> Mupefcent dentes. Dcntcs comcdcntiu non pnt fuauita
ei fentire. Dc qua dicitur .- Gufiate & vidae,quoiiii (uauis
cHommus Quicunquclcnpturasno intcUigit , vt vcritas
hf,vuamacerbamcomedit.Vndeh2Erctici pane qui dc
cdo defcenditcomedere non poflunt, quia obftupefcui;
dciteseofum;non;aufteritateciborum,fcd vitio dentiu.
c Eccedies.HoQ teftimonio Pauhis, fiue gs alius fcripfe-
ritrpiftolam ad Hebr£os,vfus eft:omncsq; deinceps cc-
chiafticiviriinprimo Saluatorisaducntu dicunt vni-
ucfa completa , & nouum teftamcntum.i. EuangeUum
lux-ffiife veteriiegi:lcgemquoqucUtera!, legc fpiritus
cc.imutatam: vt omnia facrificia , & circuncifio,& fab-
bsjmfpiritualiter complerentur.
d_ Dabotegem meam.^Thcod. Hoc rcbus demonftrauit,
cuacrosApoftolosabduxitinmonte^tuncn.nondedit
i!l tabuias lapideas, fed in cordibuseorQ infcripfitieges
aiinas,&dantibusoperamvirmti,beatitudinesobtulit.

£t

re prophctias. Con-
iungit.n.fermonib.
dc captiuitate fer-
mones de rcuoca-

10 tione, dtisquoquc
in euangelijs eodcg
cotextu coUpcat fer
mones dc lerufa-
lem & dc confum-
matione.

> Auguft. Quid Defpirira&
funt lcges Dei fcri litera oap.>«

11 pt2incordibus,ni(l
ipfa prjefentiafpiri-

tuflandi,quieft digitusDei, quopfentc diftunditur cha-

ritas Dciincordibusnoftris,quxplenitudolegis eft&

prscepti finis. Nam quia veteris tcftamenti promifla ter-

rena (untJicct exceptis facramentis,qua: erant vmbra fu

turorum , ficutcft circuncifio & fabbatum, talia conti-

ncant praecepta iuftiriac,qualianuncquoquefcruare pra:

cipimus,quxmaxime duabus illistabulis, fine figura

adubratx fignificationis exprefla funt.ficut eft , Tslon adut.

terabis,no» homiciditimfacics , & fiquodeft aliud mandatil,

quod in hocfcrmonerccapitulatur: diliges proximum luH,'/-

tamen quia in eo promifla terrena & temporalia recita- ^

tur,qua:bonafunthuiuscorruptibiliscarnis,quamuis

eis fempitcrna atquccoeleftia ,adnouum fcilicet tefta-

mentQpcrtinentiafigurarentur nunc ipfiusbonum cor-

dis promittitur , mentisbonum,fpiritus bonum,hoceft

intelligibilc bcnum .

f Omnes enim co^^no.Qixh omnes erunt in contemplatio-

ne veritatis:Vnde.- Ftdemus nuncperfpecuUmin tenigmate,tuc i.Cor.ij.di

autem facie ad faciem.Et 3.\ibi:f^idebimus eumftcutieft, nonftcut lioaa.j.i

hoies v/tienf.f. vcl viderunt , qn apparuit in fpe qua voluit,

non in natura qua in femetipfo et cum videretur latuit.

* Theod.His adiungcndum quod didum eft pcr pro- Oftjt.*,
phetam Oleam.iV /«tr» numerus jiLiorum Ijrad tanquam are-
na maris,reliqui^ falu^ficnt, AmbJB igitur prophctiae conti-
netveritatem.Nonenimomnesqui nati funtex Ifrael,
funt Ifraelit» .fedqui Deocrediderunt & poenitcntiam
falutarem complcxi funt, cxquibus&pcrquosecclefia
confiftitpcrvniuerfamterram. f ^Qui

NICOLAVS DE LYRA.

'■* } .'"^^^ dics.H/c confequenter ponuntnr qu^dam pertinentia ad
IqiEuangelic^ dationem. Et quia lcges ciuitadbus ponuntur, ideo
ponur primo huius legislatio . Sccundo ciuitatis fidelium pdifica -
tto,,'.:Eccc dies.Circaprimum dicitur:Eccc dies vcniunt.r. te-

. fornoHi tefiamenti.

■* 2 '"feriamdomuilfrael&domuiluda.i.^iefcari-
ll<*^:o,ifitentibus generaliter, & credentibus de ludeis fpectaliter^
feciim quod dicipir. Aa. i } .g.de i«rf;«; Vobis oportcbat pri
mua loqui vctbum Dci,&c.

3 ocdus nouum,&c.i./c^e»j nouam. Lex enimfrequenter in
reiti tciiamento vocatur fcedus & paclum.

4 . ^onfccundumpaaum quodpepigi cum patribus.
quiilla lexfuit timoris,tfia aucem amoris.

5 n die qua apprchcndi manum corum,vt educcrcm
CosJc tetra Aegypti.».j» tempore. Q^inquagefma die ab exittt

dc .Aegypto datafuit lex in monte Sinai,vt patet in E.xo.

6 Padum qnod irritum fecerunt./p/«»w multipitciter traj
grediendo,vt pjtcttnlibris Iudicum,!\egum,& Varat.

7 Et ego dominatUS fum eorn. pro tranff^refi onibus eos pu
ntedo.Ec lubdUu'^ coditio noutlcgis,cYt dicitur;Sed hoc crit,&C.

8 Poft dics il.i.pofi curfum veteris tefiament'.

g Dabo lcgem mcam in vifceribus eoru,& in corde eo
rU-&C. Q.u.a Cijitjtus lege Euangelicam nonfctipfit inpelltbus vcl
tubutis matiriatibusjtcd in tiumaniscordib. Etpotifftm^ quadoJU'
per credcntes mifil (piritumfantiii in die VcteoJics.Idto fnbditur,

10 Etnondoccbit vltrayirproximuiljum, 6cc.Quiailli
ocs immcdiath d Deo fucrunt edocii de peninentibus ai legemnO'
uam,& poftea mulii atiffaniii habuerunt fcientiam a Dco infufim:
& fi ijiudgcneraliter inteltigatur, ad Hatunt trtumphantis ecclejix
refertur,vbi omnes immcdiath vident diuinam effentiam.

1 1 Hxc dicit dominus qui dat lole m ia.Qrdinati difponens
omnia,

*Si

799 Glof ord.&NicoIaidcLyra 800

i>Hi(f<if/o/.fecundflGen.SoHncoclo pofituseflin lu-
■M- Hi^i Innn-A- ftcllc in luminc noflis.In Pfal.quoquc

Cont T.b

A minc dici,lnna:& ftcll? in luminc

Cene.4». a

UlU.i7.i

AUcgor.

do fcmcn Ifracl po- a
tcftcflcpcrpctuum?
Cocli aut pcribunt.
vndclacobfilijsait: b
f^emte tS annuciabo uo
bis quid futurHm ftt in
neui/Jimis dieh.in quo
patct mundum no c
cfTcpcrpctuum.Vn
dc-.Calum &tcrratra
ftbunt. Etalibi: Ecce
ego •pobifcum fum vf(j;
ad cdfummatio^^e feculi

Vcl alitcr.Aliego d
ricc.Qtiandiu mun-
dusi(lcfucrit,feme

lcgitur . Dtcsdicietu8atvfrhum,&no\rnoc'liind CJtfuentiarity

quia inuiccm fibi dics & noCtcs lucccdunt.

b si defecerim, &c.Si c?li pcribunt , & ficut vcftimctum

vctcrafccnt.quomo ,/-,-. 1 ,• • 1-1 « n n -

nus:Qui datlolein luminedici:, f ordinc luncT&lteliaru

in lumine noctis.-q. turbat marej& fonat fluclus eiu.s. Do-

al^ConiiiiiK 0& orJn njiurz.

minas excicituum nomcn illi.Si dcfccerint lcges ifta: cora 1

atSuut c«li nou periLunt.lit fnrici llrjtl Homini volun-aie ^rtpctuuerit,r.e. aliquj.to cellabit.

mc dicit diistunc & femtn Ifrad dcficiet,vt «onfitGcns
coram mecundis diebus:H?c dicit dominu$:Si mcnfura ^

• 1 Vi magnc do coruin cognofcaiur.
bfViraiionecomi^rebendancui.Qj^icuihui i.iipoilib le clt.itj illu<4, & fi audierimu, luJxoshoc
teftimonioglotiiiiaPcrtuirus,quodnonabiedu;n (it »ni lerfum f^men liracl, fed iih infiddes.

ri potucrint c?'lifurmm,& inueftigari fundamcnta terr^
dcorfum, & ego abijcia vniucrfum iemc Ifiacl ^pter om- 3
niaqu?fecerunt,dicitdfis.Eccedicsvcniuntdicit domi- "^

if bccitna.lGloiiofidictafmit de teci.Dei.Etalibi.flaminisimfetus Ixnficai ciuitatrm Dei.

bTObedientij vclgratis. e

Krad' Vermanebit : c nus:&?dificabiturciuitasdominoaturre Ananchel, vfq; 6

B non in his qui incrc g^ porram an<;uli.Ec exibic vltra normam menlur^^m c6- l
dulifunt,fcdquiin » ^ aiLxx.evrum. ^

apoftolis&perapo fi^cdueius fupcr collem Garcb, & circumibit Goatha , ^
flolos credidcrQt, vt t i i

kUqx falux ficrft.

c i"/w/f»/(('<in. Quafidicat Qiipmodo rcrfi & maximc
coeleftiuanrorun5poteftordo mut.iri , & marisfluctus
voluuturadlittora, & fragorgiirgitu auditiirtcrribilis,
necvltrapra^ceptu progreditur. Vndc: Tt,rm'mmpofuiHi
eis quem non t>ansgredien.&c. Sic femcn Jfrael domini volu-
tatc pcrpctuum erit,nec aliquando ccflabit.
d Eccedies. Quimillcannorum legnumin ludxaexpc-
ftant, conanturofledercaturre Ananchcl vliqueadpor
tamangullicollem Garcb& Goatha &c. fanduarium
domini,idcft,tcmplum cflecodcndum , manfurumquc
in pcrpctuuni.Quod quia tcmpore Zorobabcl non pof-
funtmonftrarecompletum,tranfcunt ad Chrifti fui tem
pora:quem in confummationc mundi dicunt eflle ven-
turii , vtaurca lerufalcm dcfcendat de coeio,& hoc terras
fpatio jcdificetur pcr circumitQ.Hocaut inde conijciunt,
quiaaturre Anathot,qu.^appell3tur kremicjtribusa le
rufalem fcparata milibus vfquc ad torrcntcm Cedron
2 funda-

fundamcntaciuitatisiaciantur . Dicunt Ananchcl fil ^
Sellum patruelcm fuiflcIcrcmi,'ECuiuscmitagru,& ji '
cfl inqiiiunt turris Ananchcl,ignorantes Hcbraica vcr ,
tatcm:Hiccnim Ananchcl pcr non mediam litcram fc, 1
bitur,ibi autem Ananchel,pcr men literam. | ,

C rfqiicad. GtCg

rius. Inangulodi|li
plcxparics^iugituPk
Ciuitas crgo dfii '^
turre Ananchcl \ .
queadportaaii!;i .<
a:dificaridf,qiiia j
clcGa a ccliitudi: i
graux inchoans\ i
queadingicfliuii,
fccptionequc co
flruiturludaici p'
puli&Gctilis./-7(/.-
adpo.ai.&i.Liccti.
clcfia initium hal;
rcvidcaturfublin-
in hac tii vita rccl
veritatis lineam n
pofluntan^jiiii "f
fidere-Inaii
lumus duviuimi:
fraftis quoqUim
cxit vltra funicu!
menfurc,conrra portamanguli fupercoUem Gareb,qi
incolatusaut Icabies interprctatur,in quo aducni 5c p
regrini &auribus prurientes & nouitatem peffimxd(
(Xtinx facile fufcipientesfignificantur.
f Et «rtxTw.Quod.Lxx.gyrum intcrpretati fimt,cledis.
viuis lapidibus qui voluuntur fuper faciem terra:>ficc(
ftringunturlapide angulari: & omnemPhagarin
quodintcrprctaturruinarum. Etcinere», lubau^
cumibit,vt quauis videamur nobis in collibu&«
per tamen timcamusruinas, & confideremuscl!
dicamuspoenitcntes : Cineremtanqnam pa^ tm mandu
& vniucrfamSedemoth.quodHieronymus vcrtitinR
gione mortiSi vnu nomcn in duo diuidens.Sadc.r -
&Mooth interpretaturmortis.Regioautemort. 1

peccatorum eft, qus pergit vfque ad torrcntcm Ccdrc .^ ^ 1
vbi dominustraciitus eft,qui tenebra; interpretatur. \
dcquantalocahabcat ccclcfia, & quod finc macula, \

# ruga i

NICOLAVS DE LYRA.
I Si defc.&C ({eb.naturalib.i me impofit^. (j.d.Jicut sut fiirhilcs,
ita fiddes fiabut cora me,cf,perfc^h impleturin ecclefta trinphatf.
2. Si menfuraripotuerint,&c././/cMr«o p<'jfjMrttmc»/«ran,
fic no abijcia vuiuerfum femen Ifrael, quia aliqui iam funt vocati ad
fidd dtempore Chrifii,ifplenius vocabuntur alij circafinemundi.
3 Eccedi.Hic cdfequcter agitur de ciuitatis adificatione,& fecH
du quod dicithic ^a.Sa.& bene quantu ad hoc, nonpoteftinteUigi
AeJificitJo ^' edificationibus fafiis per Salomonem & 'h^eniia,qHia nofuerut

eiuitatis Ictu tat^ ampliludinis,ficut ifia defcribitur.lti rptia in finc dicitur;Sa.

&lcm. ftu do.non. Ciuitas aiit xdificata per Salomonc fuit defirniia psr

Chaldteos, & tcmplu in ea exifiens, & ciuitatem readificatam per
Tieemia, ^ templu diflruxerunt \cmani.Et ideo dicil 3, leremias
loquitur de rcxdificattone lerufale C3 tepli in adutntu Mtffix , quo
tepore expcdant ludai lerufaiem & teplum a Dco rexdificari ina-
terialiter multbprecioftus & latius q vnquamfuerit.Sed hoc diBii

turfuperbi Deo abominabiles.Gareb.n.inteipretatur fcabiesiXf.
Cuibit. Quod interpretatur Gcs peccatrix.EtCCm val. Tercfu
iuteltigutur carnales. 'Et c\ne.i.peccatorespanitttes,fecundTah
Job. vlt.a.^go panitetia infauitla & cinerc. Et vni.reg.i.^Oii
literloes piccatores in.regione ubra mortis fjabnatcs.viq; ad t(
quiinterprttatnr tenebr^,qapeccatii menti obtenebrat.Ei qm ri
ti depeccatorib.ad liicegratite reuertutur,& ardctiores tn Dci 1
dientiaefficiunturfidedfubditur.Etv^q. adangpor.equ.f
CHturJjicequiq agntur infiinUu Spiritvfjantii, Hciiciu ^ diiittn
I{p. S.cQiii fpiritu Dei agunt,hi filij Dci funt.c?' ad iHo
habet Spmcufjaniitts^fHut jifjbr ad f^ttS.Sandu do.non.&C
cultus Dei ab ecclejia nd tolletur,fedpei mantbit vifj; adfini m'i
& tunc non defiruetur,fed magis perficictur in patna vbi erii ■
iugn & perpitua,iccundu ittttd Vf 8 j.t. Beati qui habitani
domo tua dne,i fccula feculoru laudabut te. Licet m
jit bene dtcili,vidctitr t.imcn mihi faluo mdwn luaic-u,^ loiu!
pofjit exponi cte re^dificatione lerufaleptr .Adriaru itnperau

fundatur,fuper erroneum fundanientu.f.g> adttentus Chrifii ftt fuiu-

rus, qui iam tranfiit in prateritu,f^ quod Hiero. & alij expofitores foft dcfiruBionc fada fv.b Titu (sFeffafmw , in qua xdifiai

nojiri dicunt, ^ non potcft intelligi ad iiteram de adificatione leru niurus Icrufatem fuit aitatatus ir.tant Ti 5, /ot a duminica fv

falc materialis: fed fpiriiualis qu<e cedificata cft d CDrifto viuis lapi & fipulturxfunt ibi inctufa,vt dicit Hugo Eloriacenfis & ^ ,

dibHS,fecundu quod dicitHr ylpoc. j i.a. Vidi ciuitate fanflam riographi , qute tamtn erant cxtra hrufatepo I^pmanos dep"!

Icrufale,&C.c«i' ^dificatio l)ic parabotic^ defcribitur. Ecce dics vtpotet lo.ip.&ad Hcb.t 3 . Et illa trad'dit ../tciins .AdrianusC

VC.!.tepus noui tefiam. Et cdifi.ciui.j.fcc/f/irf, de qita dicitur Tf. fiianis habitauda^prohiijtns nc aliqiiis Iur<pis Imbiiarttibide.

86.Gloriofa di(3afuntdctecmitas Dci.Aturrc Anane-
hcl. ^nanehel interpretatur gratia Dci.Ti r tutvi- igitur ^nanehel
metaphoricb defignatur .Apoftuti & alij credetes primi,qui ad mo-
dTt turris fuerut folidati per graiia Spiritufian^ii defcedentis fuper
eos in die Tetecoftes infigno vifibili,& ifii lapides primarij fuerHc
ludxi :fed quia pofteafuerut Getitcs adfidc deuote venietes , eis in
hoc .fdificio cbiundt.Ideofnbditur. yfq-, ad porta anguli. Situt
.n.dute line<tcoiungunturinangulo,fic luaai & Getilestn ChriHo:
f ^ qucd diciturlapis angularis.Et q»ia ecciefia militans nbfotn ha
bitinfe iuHos,jedetiapeccatores quantUad numirujticet non qua-
tu ad meritii,ideoJubditur.Exihit vltra norma mciura: in c6
fpcflu cius,&c/.ad recipiendu peccatores, quodcxprimiturma-
gis inJpeciati,cHjHbditHr:SapctcolGircb.per quodmttitigun-

crgo pdt exponi iitcra.Ecce dicSjScC.xdifi.ciuitss.J.IernJilt

4 T^oiwino.i.ad honotvm domini,quia foti Chrifiiaiii ibii)»l>i-
refutrunt pirmifii,vt di£ium efi,

5 A tur rc Ananchcl vfque ad por. ab antiqmfuit in lcr ;
k qiudk turris qt quxda ponafic ncminatjc,vt f)abetttr7>feeV)
3 &'^.l{cg. 1 4. Et inter ilta duo ivca erat quaft Ibgitudo ciuititii \
^a i latere .Aquilonari fiiit ditatatus murus,vt dui.eft,idt9frp\

6 Etcxihitvl.l.ant!q"amctaiiJmam.

7 Norma me.f./< yt'fale,ad includeilu lcca pdida.ideofHlidit !
a Su per colle Garcb.f.w/OHfcw Caluaria vbi C hri^us fi"f ''
fus : vnus.n.& tdem tocus aliquando ntminatirplitribusnonii \
hus:ficut mons Sinai nommatkr eiiam muns Oreh &mons De j
$) Et circuibit Qoi.Iftevideturillelocus qui io.i9'di(it»rC

\oi

lei emia: Cap, XXX II.

802

^ugain coeleflibus tandem futura fit . Audis angulos & nosindigerccurfu atque ccrtaminc,vt tandem aim do- D
A :abicni,audis ruinas & cincres,regione rnortis, dc tene- mino audire mercamur : ^lcendijii equos tuor,& equitatio Habacjji
. . ^ . ^^ .... t«a/a/«<j.InportaOrientali&mportaquadrigarumfan

ras nec vnquam glorieris.Denique fequitur.

j/jqueai a".gu. por.
Jullacnim Vera iu af rheodotio iprum Hebr»ura poruItPhagarim.velruinarum alia litera.

iiiavclcertaviao a & omnctn vallem cadauerum,&cinerest6^vniuerlam rc
a in hocfeculo Ip gionem mortis, vfque ad torrentem Cedron , & vfv^ue ad
angulum portg equorumOrientalis. f San(flumdomjni
non euclletur,&: non deftruetur vltra in perpetuum.

quoque angulus
prts quamuis O-
i:ntalisvndeiume
c;reditur , cquorii
rpcUat, vtdoceat

NICOLAVS DE LYRA.

* itha.Sic.n.frequeter vamtwnomina locoru per longitndinetfu,
t ut loan. ? .nominatur Sichar ille locus qui vocatur Siche Gen. 3 j .
Et omnem val.cad./»c nominata,quia ibi puniebatitur ad mor
m iudiLOti, quorum cadauera ibi remanebant. Et eadem ratione
litur regio mortis & cinerum,pi ibifiebant diuerlxpunitiones,
( ibialiquicomburebantur, quorum anerts rcmanebant.
: Vfquead torrentem Ccd.fcilicet^exclufi^th. Dilatatio enim
ttripr^diHapcrtingit pfopi torrtntem Cedron,fecundum dcfcri-

fonem ciuitaiis faHam r.btUisqui viderunteam.

A D D I T I O I.

Jf.j i.T^» dicitur in pcji.Etftcinfpojito perfrumentu ^ vinu.

B Skutpfrumentu & vinu intelUgitur hic cucharifli^ lacrametu,
f peroitu in hoc loco debet intelligi oleu, quod esi materia facra-
r, ntorum cofirmationis & vnfiwms extrcm.f.Quod aute p deim

dificatioduieft, vt

1 tunc nos perfedtos
cflearbitremur^ca t^imujlcuia

2 dixerim':r«>m/)«2th

3 decemmilibusmul.mil. pfai.^Vd

4 iaJominus in eis in Si t ranaifieatfi
tiaiinfjndio,hzC xdi- «loniino.
iicatio mancbit ia
«ternum.

i

r'Ui£<tturgriitia.hoc magis vidmr ftinere adjenfum myiiicum.

ADDITIOII.
Uod. cap.y>bi dicitur in pnfl. Tuc lctabitur virgo.». rirgines
Quodhic dicitur.TuC iaetabit virgo.rjon efi necel]arium,quod
(mtUur per pUrale.f.diccndo virgmes :potcJi enirnproprik expo
tiebeatayirgine,qu£ antonomafiice dicitur virgo.lUa.n.excel-
itiorimodoqcitenbeati l^taturinchoro,non folumangelorum,

/ etiamfanHorum omnium,de quibusfubdii^lnnctlCS & fcncs f^^agHe &paruum ffl. Quod quidcm inconueniens nonfequitur ad
ia\[.vt per iuutnes intdligantur fancli noui tefiamenti,qui noui veram expofitionem catholicorum. fecundum quam illifilij in pro~
t veniuntiCf per fenes fanili veteris tefiamcnti,qui ftmulUtan- priaptrjona quifueruntoccifi,{unt reuerft de terrainimici ,fcilicett
t( in ecclefta triumphati de qua agitur^vt poliiUaror dicit.Et quia Herodis ad terminos juos,fcilicct,ad rtgna ca-li, qu^ efifpes nouif'
tvirgopr<:edilia,qua diBifanHi iuuenes & fenes,antequam adfla fima de quafubdit:Et eft fpcs nouifllmis tuis

3 Et vfque ad angelu por.ftc nominaUf,quia equiper illaad.
duccbaturpro adaquattone in torrente Cedron.Et dicitur Orietalif^
ad differentiS alteriusporta qu^ dicebatur porta equoru,q eratpro
pe templu fic nominata,eo 5, homines equitare poterant vfq; ad io-
cu ittum,fed inde dimifiis equis procedebant peditando vjque ad te
plum,ficHt diaumfuit ^ehemifi ;.& ifla erat in parte occidentali
ciu:tatis,ftCHt& temptum: illa verb magis in parteorientali.

4 SanaQ diii non euelletur.?./ep«/£/;n ^dificium quod Sara-
ceni capientes ciuitate nd defirux€runt,fed magis honorifici referux
uerut vfq; hodie,ftcut dicut illiqni vide> ut et infcriptis reliquerut,
cula annoru reuerteretur pofientas itlorumcaptiuorum,feu occifo- „
rum adpropriam patriam ,feu ad terminos fuos, prout ipfi expo-
nunt hoc quodfequitur.lc.Q: merces opcri tuo & reuertentur
dc tcrra inimici. qupd inteUigunt implcndum in aduentu Meffie
per eos tr,aniter fperati : quo tempore fecundum eos dcfcendentes d
predidiscaptiuatisffeu occifis reuertentur adterram promiffionis.
B^dicHlum enim videtur, & didamini rationis omnino inconfom
qubd atiqua mulierfiens & dolens de nete ,feuflragefiliorum pre.
fentaliter facia confoletur & quiefcat aftetu per hoc qubd certifica
retur de reftitutione difcendentiam ab ilUspofi decurfum duorum
milium annorum vel circiter.T^am Jecundum Thil.in i.ethi.i^.c,
Etfortunus vel infortunijs viuorufi aliquid redundat ad mortuor.

tn beatitudinis peruenijftnt,fuerunt in luHu huius Jeculi & dolo-
i,ideQfubdit. Conucrtam ludlum eorum in gaudium.
A D D I T I O III.'
In eodem cap.vbi dicitur in pufiilla. Qitod fiHitiim videtur, ta-
m quia dijfunat d diBo euangciiftx.

I{atianes quas ponHlator allf-gat contra txpofitionem fiBitiam
id ^ —- ■ ■ - -

A D D I T I O I I I I.

Ineodemcap.vbidiciturin poftil. Dabo legcm mcam in
uifccribus eorum.

Cum tex noua fitipfum EuangeliM,de quo Ioa.zo.dicit!ir. HxC
aut fcripta funt utcredatis.Wrfera»- ^ lcx noua Jit fcripta, non
indita.Sedadhoc dicendumprout ini.2.q.io6.arti.i.incor.art,
idxorli dehacprophetia.Vox in rama aud.cft>&C.vf>-/e sHt, qubd lexnoua principatiter eftipfagratia Spirituffin£ii quf datur
i non accipiuntur ab eis.De primapatet, nam ipfi non accipiunt fidelibus,de qua ad I{pm. S.a. Lex fpiritus uitai in Chrifto Ic-
tritAtem Eunngdij.De fecunda ver6:nam dicunt quod hoc miracu fu libcrauit mc a lcge pcccati & tnottis.Habet tamcn lex nO
mfatis exprimitur in iflolocoptr Ieremiam:quod dicunt fuffice- ua qM^daJicutdifpoftttua adgratia Spiritufian^i prgdida , q coti^
• ad publicationem huius miraculi , prafertim cum leremiasfuit nenturin Euagelio,Jicutea qpertinentad manifefianda diuinitate
■>ft captiuitatem decem tribuum, & videtur narrare hic ifludfa' vel humanitate Chrifli, vel ea q pertinent ad cotemptum mundij&'
C um de ploratu F{achel tanquam prfteritum, Sed eft alia ratio vali iliafunt fecudaria in lege noua,de quib.oportuit inftruifideles Chri B
i ( otra eos,fciticet,ex hoc quodjequitur. Hfc dicit dominus.Qnlc fti & verbis &fcriptis . Ide dicendU eft de his quf ad vfumfputdis
: at vox tiia a ploratU,&C. QHalisn.erat confolatio matri,fett grati^ pdi£itpertinent,q funt opera virtuttt ad qu§ multipliciter no
•ulieri ploranti de cfde prffenti,feu de captitiitate tantf multitu- ui trflamenti homines exhortantur:vnde dicendum eft,quod lex no-
nisfitiorum,ctiam fi certificaretur de hoc,qubd poii multa curri- ua principaliter efl lux indita,fecundario aitt efl lex fcripta,&c.

CAP. XXXII.

VErbuquod^etc.
Nonfoliivcr
hjfcd&opcrapro

fictarum funtno-
sinexcmpla vir-
Itum. Poterat Ic-
rcmias

C A P. XXXII.
^^^^Erbum quod fadum cft ad Icremiam a domino
in anno decimo Scdechi? regisluda^ipfc cft an
„,.,^^, nus odauufHccimus Nabuchodonof iTilc cxcr
citus regisBabylonisobfidebatlerufalem, &Ieremias^-

t

remias nuncfare f -
fpcra , & frui rcgis
amicitia , fed ma- i,iztt.vo.c
luit Dco obcdirc, g
poteft,& anima,&
corpus pdercinge-
hennam. ^

" In

NICOLAVS DE LYRA.

C A P. XXXII.

i^TErbum quod. Superius leremias pajfus efl iniuriam a fal
V fis prophetis, C^ Jacerdotibus,hic iterumpatitur iniuriam
< egihus & principibus,& primb d regibus,fecundb dprincipibus,
ip.iy.Vrima in duas: quiaprimbpatitur iniuriam i Sedechia re-
}.Secundb a loachim eiusfratre cap. j 5 . iHe tamen loacinm re-
iauit ante Sedechiam , vt dicium eflfupra cap.ii. quia tfte liber

non

nonproceditfccundumordinem tempons, vt dt^um (fl fupra.Tri-
tna in duas,quia leremias primb patitur iniuriam, fecundb refumit
fuam propheti.m,ibi.Et dixit.ln prima parie ponitur leremitc in-
tarceratio. feciindb im arceratiunis ratio, fciHat, quia prophetabat
tiuitatem obfefiam d Chaldeis capiendam,& populum captiuandu:
propter quod Sedechias recluftt ei-m , nc talia coram populo toque-
retur,ne cor poputi formidine diffnlueretur. Teccauittamen Sede-
chias hoc faciendo, quia leiemias loquebatur de mandnto Dei , ^
impellebatur ad hoc tx eius infiin6i^i,ita 3» «0« pottrat no toqui, W

-> dianm

MOB^ALITEn^.
iyerbum quod faBum eil ad leremiaa domino.&c.Scquitur.
tEt leremias.Vcr leremian] prophetam veritatis qui clau
fscratdexnandatorcgis: (jgnatur bonus prxlafus vcl

dodor perlecutiones fuftinens ab aliquo potcnte ^ptcc
veritatis dodtrinam vcl exccutioncm a:quitatis,ficut faa
ftus Thomas Cantuaricn.paQus eft d rcgc Anglias 6c fa»
tcllitibus fuis,& multi alij fimilia pafii lunt.
Tom. ^. Cc

Soj

Gloford.&NicoIaideLyra Soii

^ a Jn atr'0 wrrmV.Notanda ex partc rcgis clcmctia, q non
A Jn carcerc. icd in vcftibulo prophctam rcciudi ludcrat ,
in libcra,rcilicct,cunodia,ncpoflccffugerc. q.d.Non ols
lcrufalcmclaufamunitionibusfucritcomuniscarccr.
b Clauferat rnttn tum.ll vicinacaptiuitatciam pcftc & fa-
jncconfumptaciui

dcxtrx fonat:& conucnicntcr appctit eius emptionc , i J^
quoobcdicntia& virius domini vcrfabatur. ' *

* Thcodorctus.Dcus hoc mandauitticri,vtrcipfapct \
fuadcret populo,cosa captiuitatercuocandoscflc,tcrtj |
quc patcrnam rcccpturos.

rum fuftincrc cru-
ciatum , & vidcrc

3ucm timcas.
yifttem eum.TcVCi-
pcrauit fcntcntiam,
vt ad bonam & ma

It.oin.t.t

tatc&tiipcrftatSc- a phcraeratclaufusinatrio carccris,g,cratindomorcgisIu

OCCniaS in lCntCtia. ' ,^ HuIc iratmclt lex.quli loquiiur in noniii.cdomin , qu« (ibi fjcrantiiiipcijia

c Qnarevatici. Ctz- b jjj daurcrat.n.cu Scdcchias icx Iuda,diccns:Quarc vatici
Slacpationcm vc" ^ naris dicensiHic dicit dns^ecce cgo dabo ciuitatcm iftam
borum,quamp?na jn manu rcgis Babylonis, & capict eam , & Scdechias rex

luda non cttugict dc manu Chald^orum , fcdtradctur in

a1 Huinilii cjptiui.l^Pi^tcniis & inrini.

manus regis Babylonis, & loquctqr os cius cu orc iniusj&
oculi ciusoculos illius vidcbut, & in BabyloneducentSc

a1Vcrbuu.li ambiriium ponit, necruciltui vidcjtut & niilcrias propheiate.

lampartepoflit rc- d dechia: &:ibieritddnecvi{itceum,aitdominus.Si auf di-

fcrn , vifitatio.!i.& micauchtis aduerfum Chalda^os , nihil profpcrum habe-
conlolatione «c lup ^^„^^ „^^^ ^^,^;, ^^.^^^.^ j^* .^^i^^^^^ ^^^^^.^

B P^'^'""' 5^"'1.'f ^ bitis. Et dixit leremias . Fadu eft verbum ddmini ad me

C £cce ^nanrhel fi. " i i/-i- r- ii^ i-

Hclchias & ScUum c dices : Ecce Ananchcl hlius Sellupatruclis tuus vcniet ad
fratresfucrcgerma- f tcdicenscEmetibiagrummcum quieftin Anathot:Tibi

ni.ICrCm.rlelCnliErl afVtptopheiiaopcteimplcrciur,

hus fuit.ScUu Ana- cnim competit,t cx ^pinquitate vt emas Et venit ad mc

aTG-aiia Oci. blPaci».

Ananchel filius patrui mei fecundii verbum dfii ad vefti-

aTQi'C dominus piziixetat

bulij carceris:& ait ad mc: Poffide agrum meu,qui eft in

Anathot in tcira Beniamin, quia f tibi copetith^reditas,

lumveropacificus, g &tu propinquuses vtpoilideas. Intellexi autem q? verbii
vcl pax. Ananehel , h , • • \r o • i a l ici- •

donum vel gratia dommi ellet, ocemiagrum ab Ananchei hliopatri mei,

Dei. Conucnicntcr qui ert in Anathot.Et appcndi ei argcnium feptem t fta-
autcmpax &gratia i i. a i.

coniungunturjfccundumillud^GWM-pc.eff.Primumcr
golpro pace meremur donum Dei:& poft pace nobis gra
tianafcitur.quienon eftinarbitriopoflideniis, feddona
tis. Dcfcrtautcra cmptioncmgratiaDciciquiin alto
eftzvt quamuis vidcatur cxcclfus:gratia tamen indigeat.
Fuifle autcm Icrcmiam filium Helchix,dc facerdotibus
C quicrantin Anathot in terra Beniamin, voluminishu-
ius monftrarcxordium.

f Emetibiagrum. A%ct\{kc facerdotalisjCuiuscmptioat-
que pofleflio lercm ix dcfertur eft in Anathot in terra Be
niamin:Qiiorum primuobedicntiam,fecundum filiura

dcxtrae

i

nehcl. Hclchiasin-
terprctatu r,pars do-
mini.Icrcmiasfubli
mitasdfii.Etredeal
titudo diii dc partc
domini nafcitur.Scl

j; InterraBnimin.
Hxc cftdcfuburb
nis quxfaccrdoti'
pcrfingulastrib. i
ciuitatesdatasiitc
lcge:Ncclicitucr.
poflcllionedetrib
intribumtrasfcrr
nccdcfamiliaadl
milia:vndc&fili
Salphaat intcr fn
t trcs luos acccperi
forte. Pricipuiv
ro fuburbana lacc
dotii vcnudari nc
2 potcrantviq.adai
nu rcmiflio— -•
} cui copctcl.
pingtatc fs
h Intdlcxi
dendum vi
ia capicndam vrb
& vicinam (•-"-•''
tate proph.
grucmcrc quenc
poirctpoffidcrcfi <
intcllexit vcrbud; i
cflre,& cmptionc\ ^
ticinio dfu conua m
rc.Dcccm & lcpta M
ficliscmitagruinj|ff
4 quo numcrocatt**
uitpucrdominfllit l
uidindicquacruiteiidnsdemanuinimicoruiv 1

demanuSaul.&dixit; Dilr^amtedominefonuitdo- .;

Denariu numeru myfticu efleoftcndit Dccalogus faij
tus digitoDci.Septenariusquoquc in quo veruscftfal
bathitmis & reqes fandla.multis tcftimonijs comcnda "#!
Inhoc numcro^pheta & lacerdoscmitpoflcflione,fc
biturq. in iib.& fignatur,teftcs adhibentur & argenrui
diligecer appenditur: vt omnia vcnditionis & emption ,
iura fcrucQtur, vt fic pofl^eflio ccrta ftipulationibus & r '
fponfionibus roborara.Audiant hoc qui fall"atcftam(
ta,& interdum nccteftamentaadhibitis tcftibusVc

,0 dicarc

•A

PluUi» .

NICOLAVS DE LYRA.

diBum eH fupra a o . Ctttera patent in l:tera vfque ibi.
I Et ibi ctit.fcilicet,in morte, qwe eii vltima vifttatio Dei quatt
tum ad prtfentem vitam.

a Et dixit. Hic confequenter leremias refumitfuam prophetia,
Et diuiditur in duas,quia primo prephetiT^t populi hidt libcratio
nem.Stcundo Sedechic fineni, ca.l^^.Circa primum fciindumtquoi
liberatio populiper Cyrum fuit ftgnuyi '•&figura libcrationis fiedf
per Chnftumfideoprimo nunciatur primajecundo fccundacap.fcq.
Trima in duas,quia primo minciatur liberatio populi,fecundo poni
tur confirmatio didiyibi: Et oraui. Vrimum oSknditur per hocf^
ex ordinatione diuina patruelis lercmi^ venit adeum,ojferens ei ve
natem agrumfuum , & ex dittina monitione leremias cmit , vtftc
nonfolum verbo fed etiamfaHo oflenderet quod poffeffiones deflru-

(i^ a Chaldfts iterum emerentur & pcfiiderentur a ludeis pofi n
tum de Babylone : (^fecundum hoc patet litera aliquibus exccp
qu^ exponentur. Et dixit Icre.^oc r,on refertur ad literam imn
diate pr{cedentem,tanquamftt refpopfio lere.fa&a Scdechif,fed
fertur ad principium ca.cum £/»V/r«r. Vcrbum quod./«V/cft, i
liberatione populi. Sed quia reuelatio fuit ibifdta in carcere, /i
inttrpoffta fuit eius incarceratio & incarcerationis ratio,(\uofi
hic reuertitur lere. ad narrandum reuelationem fibifaBant , a
dicitur. Et dixi.fcilicet , illis qui cum eo erant in carctre adfua
& eorum confolationem.

5 Ecce Ananchcl. in Hebtp iatcr«r, Ananehel patrm
t\xns,ide[i,fiLtus patruitui.

4 Et appendi ci argentum ftathc. Stather eft medietas
ci^ifecundum quod dicit ifid. i6.cty.

^ Ei

M 0 ^ ^ L I T E !{.

ij Eccf^nanehel. Qui intcrprctaturgratusDeo,propter
quodfignatChriftum Deo patrigratiflimumMat.^.H/c
eflfilius meus dile£ius,t>t ow mihi hene complacui. Per lercmia
daufuminatrio carceris, fignatur bonus religiofusin
clauftro religionis. HuicperfuadctChriftuscmcreagru
inquocftthcfaurusabfconditus,dequodicitGregorius
in Homil.77. Thcfaurus autcm coelcftc defidcrium eft.
Agcrvcroin quoabfconditur ,difciplinaeft ftudii ccle-
flis,quac vigerc dcbctin loco rcligionis, & idcoagerifte
diciturcflein Anathot.quacobcdietia interprctatur.Pre
cium autcm huius agri funt fcptcm ftathercs, & dcccm
argcnti:pcrquos fignaturimpletioDccalogiper nume-
rum dcnarium , & pcrfcftio confiliorum Euangclij pcc

fcptcnarium,qui fignat fcptiformcn gratiam Spiriiull
fli.Liber autem crnptionis apcrtus,funr vcrba profefl
nis cxtcrius prolata:& libcr fignatus eft intcrior intcn
dcuota:Quorum cuftodia committitur ipfi Baruch,c .

bencdidus intcrpretatur,ideo fignat Spiritumfandu [
qucm vcritas,f fcflionis intcrior & cxtcriorcuftodiii
Tcftcs vcro huius rci funtangcli fandi.qui dc bonis i
minum opcribus &conceptionibus corain Dco tc(h
cantur:cuftodiunturautem in vafcficl:ili,ideft, inco;
humili: qd no rcputat fc nifi quid fragilc & nuUius pi
cij. Humilitas n.cuftos & dccor eft omniuni chatiin
tum & donorum.Proucrb. r i.z.ybihumiUtas ibifaftfrii
Qus tcnct cxcellcntioremgradum intcrSpirituflan
dona,Ifa. i i.a.cnumcrata:/^'^tt?f//fr//Yper n;m)ptntusfp
ti^ & intelieiius,&c. Et fic habct alia fibiannexa.

8d^

leremix Cap.XXXlI.

So6

f icareconanmr
A f

tirecepi g. .Baruch qi?i infcrprefatnr bcncdicnus, qui
,iifiliusNcri,idcft,Uiccrna: mcacclcqiia diciiLir !■ arm
."/ii«cm«V verbJi '"Ktii tt ImiZ-f miti mris. Ncrt qi.oq; fuit

•itii!c2i)S Bartich

rctniimininraiic

Ijfeciindum illud :

Jmbul^si» viain,nna

iata h-c mil i mim-

• /abar.Vrtdc: Elif^US

iiniflcrElix'inran-
tlmDeoplacuit.vt
nnslato magiflro
(iplicem fpiritum
icrercturaccipcrc.
loc dicitur contra
es qui malorum

ntmifcriccrdia^. Non cnim fiatim punit dclinquentcm, D
fcd expcdarpccnitudincni,vtlibcris fi imitatifuedntpa
rcntum viria,diu dilata pana rcddatur.
f Fi>n£in.e,t, agr.e.^c. Ha:c nomina potentlam creatoris loan.i7-a
indicant, fcdpropricnomenDci,paterefl,vndc: Vater

manifjiatii notncn tuH

iiusMaa(i.T,idcft,fadura: ^Jc opcrisdomini.Aducrtc cr-

b quantis virturu ,.,.., • • • . , >, u

thercs,&: dcce argenteos,&rcripfiiiiIibro,& (ignaui, dc
adhibuit telles.Et appcndi argentuin ftathcra,6<: acccpi li
briitpcfltllionis f]gnatum:&: t rtipulationes, & rata ii il-

af Quann.uain ci o "llit poHiinr rr linruenda T.11 to U tali vir-»

gna forinfecus.Et dccii libiu poflcflionis Baruch filio Ne-

^Qui vcn-lidcrat.

ri fiHj Maafia^ in oculis An anehel patiuehs mci,&: in ocu g
hs teilm qui icripti erac in hbro cmptioni.s,&in oculis om

Vrl j.f ^>i..ph <>'V conf. landum venerani , vrl dom^ni vfiba .-.ud^reci pi.baiJt.

nium lud^oru, cjui fedebant in atrio carceris. Etprarccpi

alSnpn (*i?ti5 prilc.iitus Jt vidcniibus. IQPer nie pricei,ii a..M!inus.

^utuntur minifte- a Baiuch cdt am eis dicens : Hxc dicit dominus excicituum

&cSos'iniqui ^eus IfracI.Sumehbros iltos , hbri emptionis huc fiona-

^jjttisfuz. b tijthbrumhucquiapcrtuscft,&: ponesillosinvafefoi. 9

jo. ^snme iibros.Y fquc jj „f permancrc poftmt diebus mulris. Ha;c n.dicit domi-

ifi- bdie fcruatur hsc c ' f^ ■ -r^ li- ! ajl n' j \ 1

cfuetudo.vtquod nus excrciruuDcuslirael. Adriucpoliidcbuntur domus

afCelcbiata cmpiioiK a^ii& accepta renteniiadomini,<]uod adbucpoflidcaniur
domus, & «gli .^ vinrx.

Sc agri fi^vincc in terra ifta. Etoraui ad dominum poft^

.i*l).i'iirin ci>-*is .;<:mitus expt.inlt.

tradidi hbrum poircllionis Baruch fiho Ncri,dices;t Hcu

1«_liriHus n<i i.iu»& Dci lapientia vn.!e:Omnia inlapicniii tcci.ii

heuheu dncUcusrEccctufecifti ccelum & terrainforti-

a^Btachiuin ilo.iiini .)tii leiirl-irum cft.

hvTninibKS,

g Mu-i>ws cofMo^&r. \ '«^'Sfftj-;

NcmOergOfecrctlScu exeplari.

Dei fcinfcrat, &dc
illiusiudicijsiudica
rc ptcefumat.

hrtyeeldasvnrcuique,

Significat quod in-
tcrdiim prx nimia
patietiaiudiciaeius
vidcantur iniufta,
Xndc^gnoras quonii,ni Rom.i.a
bemgmtas Deiadpat:i
tiar/i teadducn) Quan
toigitur fcriorvio-
didatantoiuftior,{i

9 cutinPharaonepa-
tct qui dccem p!a-
gis adinonitus non tf^"'"!*:"'"
punitus,&induri-''''^'"P^*"-
tiaperfeuerans,taa '
demrubrimarisflu p

10 dibus obrutuscft,

i Quipofuifti (iana.

11 De generali tranfit
adfpcciale, &quod

la propric praeftitcrit
Ifracl, breuifermo.

13 nepercurrir.

k Etporun'a, &C.

14 Quibus affliaa eft
vfquc ad dicm hanc
poftcrioribus copu
ladumeft.Quafidi..f„^.j,u,;a

15 cat, & in urael& in opeie.
i5 cundis mortalibus

tuaquotidie figna
complentur.
Velaliter. Signa

tadmuentionueius. Qui pofuifti fiena &c portcntain ter 7 .^ porfentanon fp-^. ,

A ■ r j j- L o • rr lo • 4.1 • • 18 lumm Aegyptofc-^^ * '

raAcgyptijVlqiad diem hanc , & m Ilraci & in t hommi- ip cifti, fcd v{qucho- +

itrinfccusfignacu-
lcontincnt,hoclc- d
£recupicntib.exhi
cat apcrtum volia-

B tcn ,

■ c Jn vafefi&ili.&c.

li-fcforispofitipatc-
nt rapinx.iSc hu-
rocrediti Iblucrcn

-'" trhumorc.Hocau

bTPeicuticn'i?m iudicnt.

tudinetuamagna,&:inbrichiotuocxtcnco. Nojcrittibi

a ■ Qj_i:T ■'p.iil hominc» tm^i >llibilia Uini, Peo piiHibiiia lunt.

ttn fitvt quividet, difficile omiic verbum,quifacismi{cricordia in milibus,
helligant rurfum e t& rcddis iniquitate patrum in finum fihorum eoru poft
&m&'^po(Rffio cos.Fortinime,magnc,& potens,dns cxcrcituum nome ti-

(T /^ I /> afQjem 11011 romprrh^ndit cogitiiio.(iuoino<<'' poteftfirmo comprrlicndeie.

uTu^uis autnn per bi,magnus confiho & t incomprchenfibilis cogitatu.Cu

/n ^ ■ 11 a T.^Xrnio crEole putctabfcondctepoftc.

: poflint intclli»c-2 . }• » ■ r Ji • £1- * 1

,commoucturta ^^^ ^^"" apcrtiluntlupcr omncs viashiiorum Adam,vt

:ien Dei lermone. h reddas vnicuiq; lecundum vias fuas, & lccildum frudum

■ ^dhuc pcljidcbuntw i
1 rafeje>ra7)-(".Hoceft k
lod Icremias fu- ^ ^

•5 l.iudcs lux in toto otbc celebiantut

bus:8^tibi fecifti ndmc ficut cft dies h^c.Et cduxifti popu

af Cumeiiimeduftusell, tuo fc:uicl:a'. imperio .

I c |l^e verbum Pci:(5c
'^ jcirco eraiflc agru.

t !>jii facis rr,i;erii ord.
<fandis mifcricor-
tacrcatoris. Mifc-
rordiam fuam in millegcnerationesextendfrc, & lu-
Itia in alterageneratione monftrare , qu£e tamcn mixta

fit

bf Qu^ando niaretubrum viam ptarhuit Iftael, & Acgypfiot opprelGt.

lum tuum ifi^ael dc tcrra Acgypti in fignis et in portctlsjCt

20 dieeadcmtuxmifcp

2t ricordix fortitudo

faluatpopulumtuCi

& generi humano

creatoris fubucnis

potcflate. Et notan- ExQd.4. f

dum quod Ifrael ab omnibusfeparat. luxta illud Exod.

filtus meus primogenitus ifrael.

" Etin-

NICOLAVS DE LYRA.
j4e J ^i^f^^^pCiinhh.i.inchartaqujtfuletfieridetaltb.emptitHb.

2 ElUgmai. jct!icet,ftgillisdebitis.

3 Et adhibui teftes.arf maionm certitudinem.

1 Et accepit iib. •..cmpti-inis, per tjuam habetur ius poffidendi.

5 Si^n<nam.fcilicet,figillis dmiis.

^ E: ^ifivXmonQS.idiH.interrogationes & refponfiones ven-

ditts &ementis,viemishmc:vcndis ^ vcndo.

7 i-trztZ.idi(l,verba vtriufijue conlenfum exprimentia.

^ Et figna forin./. chartam apertam coyftmiUm clauf^ ^ fi-
'au: .^nod ficbat antitjuitus, vt defciUpofjcthomo vtdere vir-

■ '■■rniha-tx chuft ,vnde in Hebrtcojic habetur-: Etdifcoopet-

^'n,'dcfl,fcriptum & apertum.

9 Etponesillosin vz.fcilicet,vfque adfolutionem Bahyloni-

c-captiuuatis.Si cnim pofitx tficnt illa liter<e in vafepreciojo , ci-

tii raptrentur:& Ji in lapidco vafe^ vel aliquo huiujmodi , citius

pyefiereht proptcr lapideum humorem: vas autem ficlile ficcum efi

pmet dccoHionem.

1' Et Oraui. HJc onftqucnter ponitur confrmatio diiii, per hoc
■ 3> '.remias petit a domino perfeclm infliut de ratione emptidms
- dt-^,(um ciuitas iff- 1 de proxi mo capienda , & populus captiuan-

du ht domi,msrclpO'.d.t,quddpofl captiuitatem ad locafua popu-

l!i'cucrtetur. sic ergo procedetur,quia pnmo ponitur lcremi^ peti

t:i.Jecundbdomi>ii ri^)nfto,'bi: Et fadum: ■iententiaprim^ par

t'fyatet,exceptis ali^uibus qua; dijcurtentur .

1 1 Heu heu hcn.Terponitur ad e.xprifnendum dvioremprophe
ttg de ctelin:Btone tcmpli,ciuitatis &populi.

12 In fortitudinctua mag.& in hr i.i\epetitio (ffciufdem ad
maiorem exprcljtontm. In Deoenim qui Ipiritus eii bracbium dici-
tur eius potentia.ficut orutits etus notilia.

1 5 Non crit tibi difficile omne verbum. iden,^quodcunque
fieri pdffibile.

14 Qui facis mifericordiam,&c. idefi,pronior es ad mifcnn-
dum,qi:dm ad condrmnanduni,

15 Magnusconfilio.i>»«M»«,//M;)otf^/£;>e Deiconftliumjii-
ft quanium reuelauerit.

i<5 Etincomprehcnfibiliscogiratu,(7«M quantiicunq; Dtum
tognnuerit mtfUitius creatus, rtTmnit[tamen al eo intoprehcvfus.

17 Quipofuifti. iigrapropri^ diiunturqujefignificartt aliquid
de prtejenti.Sicutfubita tonuerfio virg^ Moyfi in Jerpentcm fuit fi"
gnum diuinx rirtutis hoc facientis . Vortenta verd qua dicuvtur
quafi piirro tenfa,tdefl,in longinquum,ftgnificant defuturo . Etfic
virga Moyji deuorauit vtrgas magorum in portentHm dcuoratio-
nis .Aegyptiorim in rnari rubro pct cxtenfioncm virga Moyjifnper
mare.Exod.i^,

1 8 Vf quc ad dicm hanc.cfi? memoria Imus.

19 Et m\Crac\.aliarifmGentium.

20 Et tibi fccifti nomen. o[iendendo qnoi tufts Deus ifraeL
zi Sicutcftdies hxctdefijfKut apparec in prJfnti. S^tsra pn-
tent vfqtie ibi .

Tom. 4. Cc 4

807 G\o(. ord. &Nicolai Je Lyra 808

^a Et i«jjrf/P /fmf.Nihil mcdiiim intcrpofTcfnoncm & in

A obcdicntiam.Vbcrtascnim fccuritatcm.lccurltas ncgli-

gcntiam.ncgligcntia contcmptum parit.

b tt non obidi r«fl/.Idefl.Fruara crgo promifcrunt.dcf-

Eted i^b xcy.Q t' cunqne pncepetit d(.minus fjcitfnus . Noncnim in ro-

fponfionc.fcdino- , , . „ •

jn manu robufta , 6Q,n brachio cxtcnco,8c in tcrrorc ma-

»fAbrahl,If«c.M»cob:noiienimruomento,fHpiirri viriuiiliiKietr.m ace?r;unt fr..ii.ii|ion's.

cno;& dedilU cis tcrra hanc qua iurafti patribus corii , vt

•tQy.i» nonJum foliduoi i imk "peie poieiant.jquiDus alituii inhntia.
• Vr! rrtum o.nnium «hundaniu.

fugiat.quiaalia pp fe , alia in vfumhominu funtfaaa.l)
h ^t^itijo t>adam ciui. Quia mihi efl cur^ omnia rcgcr
vniucrfa difponcre.fingulis rcddcre iuxta vias luas.
i Ciitititt(irii-am. Primfi vallata cxcrcitu Chaldcoru, at
fcntcNabuchodonoforcapta cit, &SedcchiasinRabl:

tha rcgi traditus

pcrc prcmium cll.
c EcumHtiitiims ex.
Dccimus annusSc
dcchi9crat& ciui-

..- ^I.V^/T'. ■irriinr-i ^Vr! rnum o.nnium ahundaniu.

dXtl^cii; & li?c' ^ darcs cistcrraflucntela-dc &mcllc:& ingreilifunt & pof-

miasinatriocarcc- ^ fedcruntca:&nonobcdicruntvoci tua; : S^inlegetua no

ambuIaucrunt:omniaqua:mandafti eis vtfaccrenr, &c,n6

tis.Vndcfubditur:

iicce mu. &c. , . . . r . c

A V o' r r O d a^luxtadomini irr.teniiainbonain.iedditvniruio.iclecunJuin cper. l a

Nd hab^t quos vin *^ fcccruntr&cueneruteis oia malahxc. Ecccmunitiones
cant , fcd quosca d cxtiuvaa:; funtaducrfum ciuitate,nc capiatur:& vrbs data
^X confumpto? ^^ ^" manusChaldxorum.&inmanu rcgisBabvlonisrj

k £f TfwJinf. Aquil >
mclius.ingrcdictu \
Non cnimabfcnt
crantvt vcnirctq i
oblidcrcnt ciuitai'
vcrbumautcmH' j
brxum&venict. 1
ingrcdicntur fona
1 tt domuj.Quomv
do pcriturus fcrib
tur mundus.iux
ilUid: Calum cf ffr i
/ra'///6«Nr.coqu6cli't(ai
maUgno pofitujli

Et qu.fcut,qu-:lotu. prcliantur aducrfus caa facicgladij & famis &cpelUletia:: 2 fic & domusipfa

■' I. - ' . .1 - • r ■ r- Inr.i in ouihiK (

^& miracula atq; iu
ftitiaminomncho
minumgcnus.de
indetranfitadlfra-
cl,& quanta ci pr?-

•Njbncho.1o imracmores bono

g

1

k

nofor.

e 1

.inmanuTc-Lxcrcaturis prcdi c 5<:quecunquelocutuses accidcrur,vttuipfecernis . Ettu
«uBabyloDis catcrcaiore,&pri- f 4 * . /i • r-. t- ■-► b, ji i ^,

mopotcntiam cius dicis mihi domine Dcus: Emc agrum argero,& adhibe te

ftcs:cum vrbsdatafitinmanusChald^oru. Etfadumeil:
vcrbum domini ad Icrcmiam,dicens : Eccc cgo dominus

.if Nonerit impo(libileonine vcrbumapud Dtuni, ideft,nuLlibet tcs.

Deusvniucrf? carnis. Nuquidmihidifficile critomncver
ftitcru.defcribit! Et h bu?Proptcrcaha:cdicitdominus: Ecce cgo tiadamciuita-
poft tantabcncficia 1 ^^^^ iftam in manus *rcgisBabylonis,&: capicnt ca,& vc-

nicntChalda^ipr.Thantcsaduerfum vrbcm hanc,& fucce
dent cam igni&: comburcnt cam,& domos in quariido-

a^Noncirnte.fea ronr»ntione,vt i'- rr.*.itnrem ronrumelu tacrrr videfatur- biii 'olo Sidoniorii.

matib.facrificlbant Baal:& libabant dijs alicnis libamina

«;neteiii tiibu^. alTir.a: tnbus.

ad irritandij mc Erant cnim filij ^frael & filij luda iugitcr
facientcs malu in oculis meis ab adolcfcetia fua , filij Hrael 7
qui vfq;nunccxacerbantmc in opcremanuumfuarum
dicitdns: quiainfuiorc&indignationcmcafadlaeftmi g
hiciuitashxcadicqua «edificaucruntcam vfque addiem 9 dcntcm'. Quicni

alQ^oo gcncid tct iirsdixii pci pricsenuaierat IQ prCCatUr, inclmJ

iftajquaaufcretur dcconfpe<5tu mco proptcr malitiam fi ccruice in tctrap
horulfraei,&fihorumIuda,quamfecerunt adiracundia

rum,clementia.m il
liusinamaritudine
prouoca(re,vt ciui-
tas obfideatur , &
antcqua capiatur,
gladio & fiime &
pefie confumatur.
Hcc autem vniucr
lapr^mittifjVtinfe-
ratquafiinrcprchc
fioncm diuinx fen
tenti? . Et tu ditis
mi.dom.Deuscmc
agrum.

f Et tu dicis.^b re-
prehcndit,fcd inter
rogat : ncc tam fibi

5
6

m

loca in quibus fi;
gitiafadafunt, ir
Deifubiaccbunt.
m /«^ifo". Sincfin ■
Vbiergoiuftitias
piterna?Lxx.foli t
cicntes. Dv^'! cn'
notitiam ha
& ab co rcccdcbii
ideo foli in ocu
eiuspcccant.Qui'
roincrcdulipcrm
fcrunt,quafiillof
vidcntc & negligi
tedclinquunt.vtif
Dauidvirfanftm.'
poenitensai;
ciram tefec,
confpcduti ■».
n Et verterunt.Vii
alibi: Vcrtuntcon
me fcapulam rec

II

•iNon mei.

f noliierunc.

y . ,„. mcprouocantcs,&ipfi6<;rc2cscorum,&principcseoru,

Cvult diccre quam j ^^ r ^ & • • t 1 o 1 l-

„t alijsqui fedebat in n & laccrdotcseoru,6cprophcixeoium,vui luda&iiabi

nus funditur , q
vcro tergumvaii
gcftu corporisin(
cat fe ncgligerc c '
minantcm.
O Ctmt docermeo
Fugatis tcnebris(

atriocarcens.&for o tatorcs lcrufale.Etvcrtcrunt ad mc terga & non facics:cu
fitan reprchendc- ^x,hrrun,ngnificjtatbitriu,.K _ , , -

bant taciti,quo pro ^Qccre cos & crudircm diluculo,t & nollent audire vt ac- ^ 5 '^«'''^ff '^°'°J" '

phetaquem veium p . ,.^. ,. .^ r ' -j 1 i • j • ^ turaiUuminarec

nunciaue crcdebar, q cipcicntdiicipiina.Et polucrutidolaiuain domo in qua 14 cupicbam,&doi

& vrbcm dicat ca- inuocatii cll nomcn mcum,vt poUucrcnt cam, & a^difica- 1 5 re qux reaafunt. i;
picndara,&agrum ^ p Etpcfaru"t,(S '

ematquemnon pofifideat. Non folum tunc ludas pofuit idolum in tcmplo Dci.l

g Eice ego dontiius. Non omnium gcntlum vcl populi If- vfque hodie in ecclefia , vcl in cordc crcdentium po

Diuinot

racl tantum, vel vt de fanftis dici lolct , Deus Abraham,
& Deus Ifaac & Iacob,fed vniuerfje carnis vt rationalia,
& brutaanimantiafeciffecredatur. Suntenim qui pro-
uidcntiamcreatorisvfque ad rationabilia confitcntur,
bruta verocafu vcl pcrire vcl viucrc. Idco prophcta dc-
darat nihil efle quod prouidcntiam &{cicntiam Dei

W^rCOlTAV S D E L Y RA!

1 Eccc munitioncs,&C.f-<J>-/e« j udfyangcdtm muros.&per-
♦ rcria adproijciendum lapides intra ciuitattm, Qr- turres Ugnes ad

fugnandum deparicum illis qui defitidutjtmurum.

2 A facicgladij & famis & pcftilcntiai, &c. Quia multi ie
illis tfui erantin lerujalem mm erant mortui gladiOi& multifame
(S multi aeris corrupttonc.

3 Et tu dicis mihi domine Dcus:Eme zgxnm.Qjtaft dicat,
boc ejl mirabile propter ifla.

4 EtfaQumcft vcrbumdominiadlercm. Hic cor.feqfeter
fovitur domtni refponfio,& primo de cimtatis diflru^iione er pu-
fuli captiuatione,fecundQ dc populi reduBione,ibi:^l nunc. Sm-
tentia prim.t partis patet in litera vfq-n ibi.

5 Etdomos::n quarum domatibus.Jic/Z.tct^/r.

6 Sacrificabant Baal,& libabant dijs alienis. Te8a ctiim
dontoium illius terrajuntplana,et ibi itdtjiciibant altaria idMrum

tur idolum ,quando nouumdogmaconfiituitur,&
abfcondito adoratur .

q £t ^diJicuuetui^&c-Vroprictrih.lttdaSc Bcniaminin J
no Baalis & Moloch demonu fimulachra vcncrabar.
tulos aureos in Da & iBcthel lo.tribub. cp taexccrat

_3j!1'

y^^

ad tnatorem reucrentiam ipjmutn .

7 Facientcs malum iu oci\Vis,6(.c.^dolefcctiapopulf !f'
dicitur in exitu dc .Atgypio , vt Uiilum efi juprd lav.z. & t^^
fuerinit idololatricvt p nei invituU adoratione,Exod.izi).

8 Quia in furor c,8(.C.idclt,digna vindi£lx & punitiofisn.

9 Aiiie.ideii,atemporp.

10 Quaa;dificaucrunt czm.Et hoc fuit t^e Salotiionis,^l
faleprius adificatd Mdcbifedech ampUauit, & triplici muro cL
Jit,etipje idololatra fuit ^.<{eg,\\,& occaftunec^ multiipof>'

1 1 Auferctur dc confpcclu mco.pereius deJiru^lwHem.
tera patent rfque ibi.

12 Cum docerem COS.per prophetas meos.

13 Di[uc\l\o.ldtJi,valde Jolltciti^ &diligenter.

14 Et pofucrurWHoc poiil/imc ftiit tcmpore MMafje 4.^^

1 5 Et ?£dif\CZUCiut.vidfturcontradi8io,excelfa,in vdle.D-
dum,q>l.cet eflentattariain vaile, tamen corpits alcarisidouc

•^ . ■" * exctlfiui

)0()

Icr cmk Cap. XXXII.

810

•^, ;...... Q«.S.locfonribusrubiacct, &amc.nitate pcrll^autpcrcxorScmS bThoS^

fn, populum ad luxm-.am prouocau.t, qua.n lcqu.tur necertitatem, ad falutis viam nos trahit veUranS
:„itusidoIorum ^ ,,. P^^^^aionem fimilitcrabeodemcondS ?^^^^^^^^

««.«Lir?;;^^^^ ver6eftadexhortationcmauxihun.qucDTieSsri

«ncn,.;,uando tcmplum' a .THcbnicc Bamo.h. remiffius fequi , &

'dificatum crt fub "^^'"^^ ^^'^^''^ BaaJ^qua^luntin vallefiJij Ennon,vttinitia ' P'''^ ^^^ ^^' ''^"1"-

taia,& murieX »TldoloAmmo..u.xum,quodinurpret,miiexnone„:m tanu.n, li. ,1 l>ru,.lanr. nCratlOne, VCl fup-

:uaipcrcircuiu-i. rentfilios fuos&filias (Iiis Molnrl-. rr<^ n;^"^''''''°''^'j' • • ^'^.3 promereri.

cdqQoeritvctu- r^"*^ ""°j*/"0^ <^ "^'^^ 1"^^ ^^iOlOCll, qd nonmandaui eiS, f EttmonmweHm

- -' nec alcedit in cor meu , vt facerent abominanonem hanc t'"'"' "'''^'' ^^- ^'*^ ^'

aynpecc.uumdeduceruntIud£.Et„uncpropterma,h;.c. .""roJ^ui
dicit dns Deus ilrael ad ciuitatemhanc, de qua vos dici- ^ tribuitur,exgratia
tis,quod tradatur in manus regisBabylonis in gladio &in ^ ^''^'■"''"''^

_ ULlSjlCU a rcrJJS OC - iTInecclefiam. b I^Vnde.Vtfilios Dei qui era.it dilpcrli.canj;,. ic-.i uuin

^ lacedonibus , ab b 1^"^^ ^in pelte.Ecce ego congr^^abo eos de vniueriis tcr-

iSpf ct^Z- '^' ^"^ 1^^' 'J'"^^ '°' ^^ ^"'°^'^ "^^" ^ ^" '^^ niea & in ihdi
Mfq; fcruiunt. Ad c gnatipnegradi,& rcducam eosadIocumiftum,&:habita
^iuentu igit Chri- re cos faciam confidenter,6cerunt mihi in populu, & e^o ^

tOiarcfereda Sijr, d a«rMultitud p.;credentiumeiatcorvnum&Lnun5vna ^

j quo cornplefa ero eis in Dcum. £r dibo cis cor vnil & f viam vnam, vt ti-

^UCmUS OCeleCt.O e ^TFiIialjtet Jieatusvitquitimctd^minum. g

\ 'Tred^c *''"'''"i "^^"^"^ "^^ vniuerfis diebus,& bene fit eis S^Elijs eoru poft 9

INouum fltainontum.

Mt fpSnT.bus'a^; ^^' • ^^ ^^"^"^ ^^' P^^^"" fcmpiternum, & non defina cis

lHim& in miiro r U T o/^- 1 i . jNon iu .-re. 10 n Uuiah^c didtdo

.mfirmitatTfide t>enefaccre,&:timorem meumdabo mcordeeoru, vtnon ^i minus. skm adduxifu

~ ^ \rinirfic fnh,,^.,^ " ^°°'" ™" '"'''**'" '""'' ^ ^^^'""is Q«i funt creatura mea,vnde. E, g,udium cli angdorum f^^ pOphbm iHum ont

^^ dJ.tlUlCaSIUDUCrte ^ 1 at '"«''sfu^.cvnopeccatotepoenitentiamagente!

'1 prophetatur , ^ reccdant a me,& ktabor fuper cis cum bene eis fecero . Et

labitare eos facia
^nfidenter & fe-
ameispadufem-
iternum?Nonfo-
.mn.avicinisgen
bus,(cd a Per/is &

5
6

fitlargitoris.

g intotocordemeo,

& in tota animt mca.

SiveibafuntSalua

toris,rede&cor<Sc

anima eius credi-

tur quidicit.Pof(./<a loan.io.a,

tem hubco ponendi ant E

mammeS,&c.Si au-

tempatris,Anthro

pofpathosefl: intel

ligendum, ficutii-

lud j'jiiuitatesreiiras Amos.f.

h Huiah^c dicitdo

a TPt*lenti crclefia vel fututa.

«ewtf.H^Eciuxtali-

teram in typo poft

12 reditum de Chal-

])pULUS OtTirH3.n- •• Tri«icniic«cicijavciiutura. rf*A't- A' /"*! 1

dpXib^rooft l P^^^^b°^°^^"^^'^r^^ft^'nveritate,intotocordemeo,&in ]] d^is^qf^ando^Jcy
1 bucrfioncm vf- ^'^^^ anima mca.Quia hicc dicit dominus.Sicutadduxi l\i '^^ '^e?'s impcrium
l;"£ub'us"r {^^'^P°P"^^"^^ft;^«^?"^"^f''^^^"^^^°^g^''^nde,ficaddaca ,, K^^ofunSd
!.„"!":"^"' ','^" lupcr eos omne bonu quod ego loquorad eos.Et poflide- i j fpiritualiterl Chri
buntur agriin terra ilta de qua uosdic]tis,g?defertafit '^ «o&: Apoftohsple

aTRa-onalis. bTSimpi.ccs 1 Homin,. .<», iun.cntala-uabisdomin ' ^7 "lUS COmplcta funt

+ -.^^..^j.. -, •. I >- - K - , „ . Raban.Supradip

ftum eft quodSe

tconfidcntia atq;
ipcrbia iufta fcn-
:ntiam,&delpcra
0 atq; humilitas
>ci metcaf ur auxi
um.

EruntmihiintiopM
■m,& egOy&c.Trm
usiitafubiungit,
>: captiuis tcditu
jomittit : fed pri-
lumoftendit cau
imofFcnf^&iufii

T co quod non rema(erithomo'&:iumentum & datafltin

a^ vKiciimus ""bisamkos dcMammonaini(Ju.tatis,vtrecipi.int nosin sterna tabernacula.

manus Chaldxoiu, Igri ementurpecunia&fcribenturin

afVmcntium. b tCiucis & victouat. c «iMattyies &lanaoruin choms. d »Vbi domini

11 M . . n h fcttitudo.

ibro,&imprimcturfignum,&te(les adhibcbunt^in tetra

. . aflnquavifi, pacis&attcrnafecuiitas. bfVbi vetaChriftic. ■ifcino.

Beniamin,6c in circumitulerufalem,in ciuitatib. luda, &

a HDequarum vna dicitur.Non poteft ciuitas ablcondi lupra montem pofita. b TQmj Hebraice Se
^P'"^''- >t ile f lofuixlo & de pre(n$ per caniporjim xqualitatem ad fuinm.i egtediamut.

in ciuitatibus montanis,& in ciuitatibus campeltrib. & in

a cr.«» KT'.....k ..!.. r ^a ...... j:. ... _i I - ■ (..,,. .

, b 1 Hiscomplrtis.

aTLtx.Niitb vbi f.eft mendifs & plcna !ix vcrii.itis.

dechias claufit Icre
i8 miaminatrio car-
ip ceris,quiavaticina

baturdiccns-H^cd/
2o citdommus. Lcceego
2 I dabo ciuitatem 27?«»2fupraeo.i.'
2 2 in manus regis B^ihy-

loniSf&c.Vbiciizva.

claufusemitagrua

filio fratris patris

Iroris &'nnanr,-. . ■7--.f — .. .x i., .,..._, .=t...iis. ^ o i niscompictis. nnu rratnspatris

' ^'J"^'"o ciuitatibus,qua:ad Aultrum iunr,quiatconuertamcapti- 25 fui. Ibietiam nunc

f Alcenicnsin al.u:,;^.iptn(amduxitcaptiuitatcm.dcditdoiiahom'nibus. fcCUndo Verblim treJi

Jaiorculpa,tanto
j peccatores am-
jiorclcmenria.

«_&rda^f»Xafiiodo.Mainfeflc prodit,initium nobis tu populi.

uitatcm eorum,ait dominus.

.- ,.N ^C O L A V S D E L Y R A.

.'• ice^mquamaltaredomini. i Vtiniciarent./.co^yr^f.
Mo auiem hmsconfecrationisdia^m eH fuprifrequenter.
- i^tnunc . Huponitur refponfio dominide reduciione popuV,

K5 ■^■^""''^'^ti'-'^-^- 5 Hxcdicitdominus../;«i
TntP"T- ^ Dequa.f«/e^m;i.6-a/;;p.r.p6«..
L ifl ^^^"^^.^^^-^i^ ^^ritate erit ita. Sed aiiod dicit Dcus
Jaeladhanc cmtatem vltra?& jubdiiur refponfio domini.

iicce ego . Et loquttur de redu£Iione capti-titatis Dabyloiice,
^acaptuutas per Ulmanafarregcm^ffyriorum faaadere^r^o
^^.±iT'"',f^^^^^ 7 Ethabita

pjopopulus de BabylonereduH.sfuit in magno timoreaducr.
i^o^^mpofms^vtpatainlieemia.&LibrisMachib. 8 F.tda

9 Vt timeant. f^«orf impktum efl in credcntibus de ludtis.
{.^^^'^'^'''T: ^-Pon^r.tdclegenoua, cutnon

conlblationis da-
tureidemdc rcdi-
C AP.

iiref.

tjcia.

promilfioncs ftnt fub ci>nduione,vt ditlum eflfupra 2S.& r 8.
1 2 Et Ixt. Deus enim non deleiiatur in pcenisjed in beneficijs lar-
gitifd's.

1 i Ef plantabo cos,8cc.i.firmiter , ita quod non euellentur per
Caf4'uita;em quindiuaihercbnnt mihi , fed fo^qnam negauerunt

tum corTi vilato,dicen.]<ion habemus rege nifi C?fare,e.v/»«//t

funt dcten.i iliiper Titi(,& vcfpafianim,& pcr orhe difperii sT^t.

14 Sicutadduxi fuper popuUim iftum omne malum

hocgran f. icdrud onem tPmpii,& cmitatis & pa'tnli.

15 Sicadducam fuper eosomnebonum.-jow/iw/j/^c/reMCif

abf lufh ledfub dcerm-naiiou, ,i,ico fubditur .

1 6 Quod CgO loquor ./". • edi^^tonern de captiuitate ad tcrram
propnum,iitco luhdttur. 1 7 Et poffidebuntur agri, &c. &
patei iutra rfj-^ ibi. , 8 Et Icribcntur./.tw/^j/o^rtj.

1 9 In libro.,'.in chm^^.Eiponitur hic fingnlare pro plurali,ficut

Exnd.S.i.Vcim mufca grauifiima,&c.

20 Etimprimctur.'.%///«w. 21 Etteftes./.t^y/eJ.

2 2 In tcrra Bcniamin,&c.ioi7«;>»»-.n.^artf«»w de renno duarti
fcedetaiia]~nH2Z^"^^7"i'''^''"''"'"'''^^"°"''''"'"°" tribuum.<.lud^ & Bcniamin.!\euertentes.n.de Bnbylone nonrau-
pefi exponide oror^flZZ/t'''*'' '^*^« ''^^"^^«"'''/'^er qmd perauernnt rtgnum Samayiejcd manebant ibi Gtntiles qui diceba
UJZpfpllU^^^^^^^ ^a¥««-/>c. tur Samaritan,tiam tcmpo^cCbr.Hi.

1 Etnondffin^ «„„„,<• 'fl / i i ^tin ciuit.Scc.lll^erantdeforteIudeqtteerantinparte.yiH

1 S^}Ondcim^uandjufiab^ cbrd>cntian,ea. Tql^s.n. flrah terrepr.rrnllwr.islficut habeiur lofu^Xcap.

^'''^''■■ybidiciturinpofiiU H h h ter.jcdvnicadiciio exiribusliterisiompojita,Jicutaiitumfuitfu-

MuQitiabfn,u< X^^ /•Heuneuncu, frdin additionefupcrcaputquartumi&hecdiBioeSiquedamin-

^ "'"^rnus.A^^.inHcbriononpomtHrhicaliquadiaio teriemo &exprimens dJonm. Tom.4. Cc 3

8ii

GIoford.&NicolaideLyra 8;

^ CAP. XXXIII.
A ap r faaitmtfl.Vi^
JU dcit, cp ficiit a
pcccatoribus vindi
Aa,itapccnitcntib.
parctur mcdicina ,
vbi.n. pcrindigna-
t n ^acjilKK, tioncm domini ia- b
jL^S^ucratcadaucraibi
d..miriu«no- conucriorum rcc-
mcocius. diticabuntur tabcr
nacula.cum bono ■
rum omnium abu
dantia, vtindegio-
riadominipraidicc
tur,&laus&lxti-
tia,inomnibusGe
tib.oriatur. Quod
. quidam ad rcfolu-
■^""*«i'^'"tionem captiuita-
dicnatn. tis ChaldaicaE rcfc-
1 niukitudi- Tunt. Scd mclius vi
■«ni. dcturadChridiana

B tcpora refcrri , vbi
fpiritualiter domi-
nus fidclibus fuis
vniucrfa bona tri-
buitvtin omnipa
cc & concordia c6
te?:d. ucrfcntur,yndc: P.

-tgloria.n. p:icem memrelinquo

C A P V T xxxiir.

T faclum efl verbum dni ad icremiam
fccundo , CLim adliuc claufus eflet in

< fVbi Scdechii(c>aaienteum. 1 Cuiusomnesferui funt.

atrio carceris , dicens . Hzec dicic domi-
nus ; t Q^ifaduiuselt&formaturus
il!ud6<fparaturuSjdominubnomeeius.
Ciama ad mc 6c exaudiam tc:&: annun

timarGctcsinfcftal
bant , prohib:nt(
fcasdificarc tcmpl
& ciuitatcm.InM
chabxorum quc
quetcmporib.plL
nma aducrfapaf
funt, nccvnquat
plcnam fccuritai
habuerunt, doni,

^ h CUmaadtnefA

7 e^o cxaiidiam te

^ Oftcndit quod pj

9 orationcsprophc

10 rum & fandorir,

11 quifucruntinpl.

..,.-- aRomanis pcr tt
tiabo tibi grandi.i,&: firmac[uasnefcis. Qu.ianiEcdicitdo- 4 tum orbcmdifp<

minus Dcus Hracl ad domos vrbis huius , & ad doraos rc- ^ ^ ^""^-

gisludaquxdcftrudxfunt, &c.admunitioncs &adgla- 7

dium venicntiumrvt dimicent cum Chald^us:S«: impleant

cas cadaueribus hominum quospercufli in fuiore meOj&

in indignationc mea, abfcondens faciem meam a ciuitace

hacpropteromnemmalitiameoru. Ecceeeotobducam '^ bc ciominusplac

• • ^ • -o r • -o 1 o II -n- xj ^ tusfit,&rcuclauifc

ciscicatrice&ianitate:6<^uraboeos;&reuelaboiliistae- 14 ^{^^^5 rcucrfionci i

precationempacis&: vericaiis.Etconuertaconucrfionem ^^ intcrramfua,q« 1

Iuda&c5uerfionelerufalc,8<rxdificaboeosficutaprinci- '"^ f^!'"? °'^'S' \
-,,.,, ..... ,, . ^ bat. Supradiwu '

piOj&cmudaboillosabomniiniquitateluainquapecca 17 ci\.'Noticrarepro^ ^

a fln .id'jenuCh iti. ^ ^ p^/o /;0C , eTf. Nui

uerut mihi:& propicius ero cudis iniquitatib. eorii in qui autem dicitur.t' l;

bus deliquerut mihi & fpieuerut me.Et eric mihi in nome ^ "'^^ Tnc,&cxm ..
& in gaudiii <5d in laude S^intexultati one cudis Gentibus jem captiuitate

doniinus auctK

vobis. Et alibi. Ecct e^o ■vobifcumfim omnibus dichns vfcf; ad con noluit, vt primum foluerent poenam peccati fui , poft \|

fummaiionemfxculi. Cum vero dc Babylonc rcdijflcnt fini- vcro rcuerfioncm non negaui t quam modo proraitt \

tima: ^ i^dfju i

Diullio.

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. XXXIII.
r r? T fa£lum . Hic confecjuenter defcribitur redtptio fa^a ptr
' J-' Cbriflum. Et quia talts reuelatio efl crdua ideo primo pra-
mtttur qujedam priefatio,feciid6 fnbditur narra:io,!b!.Qma h^C
dicit.Circa primum,ponitur ordo hnius reuelationis nfpeCiuprace
dmtis,cu dicitur,fecund6 & locus.Jn atrio carceris & autor Hxc
dicit dominus qui fafturus cft,&c. inconciptione.n.cbrifH
alnfuidfa^lTi efi a Deopcr creationem.f.anima, & corpus fu-i matii
efl virtute SpirituflunBt,& anima parata efi plenitudinc ^ratia.
2 Clamaadme. Stcutfancli pr^decefforestuiotamuntad
me de promiffione ChrislK
S Et exaudiam tc.debito tamen tcmpore.

4 Etannunciabotibi.ejrna«f.

5 Gxzv\d\z.Futura.f.myHerium redemptionisfiend^pey Ckri-
fium,qHod efi quidmaximum&flabiHffimuni.

6 QjiXX ncf. Qitia ifiud myflerium non esl comprehenfibile amor
tali homine.

7 Quja hxcHic cofequenter ponitur narratio,ybi primo drfcri '
bitur modus redvptionis,fecund6 petfona redcptoris,ibi.Eccc dies
Trima adhticin duas,quia primo bretiiter repetitur populi capnua
tiOyfecundo Chrifii r€deptio,ibi.V.CCC CgO. vt ftc oppoftta iuxtafc
po/itamagis elucefcat.Circa primU dicit.Hqcdicit dns.&fubdii

8 Quaj deflrudas funt.Tunc.n.ciuitas erat obftlfa a Chald^is
vt didum eflc.prxc.& pcr machinas proijcientcs lapidcs ihtra ciui
tatem domus iam in parte erant defirud^e.

9 Et ad munitiones./. bladi viiii & viBualium,qujc iam feri
erant confumpde in cuitate.

10 Et ad gladium vcnientium .comra ciuitatern,cxercitus.n.
Chaldxorim femper augmcntabjtur.

1 1 Et iraplcan t cz%.f.domcs Itrufalem & plateas.

1 2 Cadaueribus hom.quos. Cl}aldxi.n.in illis interfcfHK-
hus fiterunt quaft it.Hiumtnta Dei executores iiiflitii cius , vtjt
quenter di£lum efifuprd,

i j Ecce egO. Hic confequc?iter ponitur medicinafiue redempi
Circa qi4odjcier.dum,^toti!m rcftduum huius cap.exponit I{a.
de tempore Meff.x , dicens illudadimplendum quod iam efi i«i)
tum.Dicitur crgo in peifcna redemptoris. Eccecgo . Ci'.m.n.G
trix vulneris (Ji obdntUytur.c cfi viilnus perfeHlfahatun:, &j
tas perft&a data efi per Chrifiim,& non per alium.

14 Etreuelaboillis dcpr.f.pacem & veritatcm pro qua it
catifuntpatres veteris tcftamevti ,iden Chri^onatoclammt) '■
angeli Luc.z.b.G\or\z in altiflimis DeOj&: in tcrra pax 1 •
minibusbonz voluntatis.

15 Etconucrtam./.ccn^re«t.-«»w peccatafua,& vinientiiir. i
ecclcfiam que nominatur lerufalem,Ifa.2.& Heh. 1 2. C?" -^pd' •

16 Et xdifica.ho.Trincipi!im pdificationisfnitin e.xiiu de .A )
pto que <edificatiofuit perfigna & miracula diuine virtutis, 1 1
tet in EXO.& in iib.T^ttm. in pluribus locis,& hoc modo cdijii «
efiecdefiainadnentu Saiuatoris,vtpatetin EuangclijS.

17 Etcmundabo.Woc»o«/Jo//«Kff.vponfre ludcidealiqu: •
porali faluaiiotic populi prcterita,quia dict4ntquodinomni pu> t
ne vel affiiHione qnamfufiinuerunt vfq; nttnc & Jiifiinebimt ' ;
ad aduentum Mcffin, femper expiatur aliqua pars pxne debit^ 0
vittdi adoratione,& ideo ifta emTidatio proprihintcUigttnrdei i
fic,qiii pir ftium fanguinem lat^it nos apeccatis nofiris, quf ejl '•
feHa mundatio:propter qnod iliis qui lauanturpcr baptijirnm *
imponitur aliquapceniteiitia fatisfatoria pro peccatis pr^teri $
quia l)aptifmus delet pavam & culpam.

18 Et erit./e^vif «c.Cundis Gen. quia in omnilus Centib. ><
aliqui credentes Chrifio,in quibus nominatt^r & laudatur:& *
fiiicm mundi perfc^ius impUbltur.

4« Qii:

MOT(^ULlTEt{.
t I Eifacinm f^.Scquitur.H;c dicit dominus . Per vrbcm fi-
gnatur vniucrfalis militas Ecclcfia,de qua dicitur Apoc.
2 1 .Z.l^idi ciuuatem fanflam Iert4(alem,(^c.t)omus autcm hu
ius vrbisfuntparticularesEcclcfixpcrorbem diffufs.
t £t ad dom.rcgis.i.cnrizs laicalcs

8 Qtif defirucle funt . Nam in ccclcfiis pro magna parte
cultus Deincgligitur,& in curijs laicis iuftitiafrcqucn-
tcrfubuertitur.

9 £tarfw.'(;;/f/onfr.f.alimentorum. Pcrquas fignantur
doftrins facrarum fcripturarum, qux pro magna parte
lunt confumpts; nam doftorcs plurimi docent cunofa

&inutiliaadoflcntationcm fui, & prxdicatorcs m :i
prxdicant proptcr qua:(fum vel fauorem audicntiu :
& fic taccnt vcl palliant vitia magnatum.
10 Etadgladinm vcnientiim vt dimicent cum ChalJpis . '■[
Aegyptiosqui tcnebrofi interpretantur , honiincsr li
fignantur, qui funtmembra d^monum pcrChald )S
fignatorum : & fic cum dxmonibus impugnant p< •''
lum Chriflianum feminando difcordias & alia r l*
pcrfuadendo . Rcfiduum autem huiuscap. deChi ?>
& rcdcmptione fafta per ipfum cxpofui Iitcralitcr,(J ^*^
expofitio mea rcfpcdu aliarum cfl fpiritualis , prc '^
quod pcrtranfcojdc aliahicponcnda. I

]

'3

; ^a Adlytc aiidk-
}t't<'tl«coil}.&r,
j. Ne defpcrer lu
dci proprer mi
'"'■'•nas & captiui-
. rarcs futiiras,
"^"■•cflaurarionis
lona promit
r.vtlociisqui
efcrtusfucrat
roptcr fcclcra
abitatoru, ^
tercorrcdio-
onj, e&cmenda-
one liabitct.
Myilice. Ec-
elia:gcntiliu,
dercrta fuc-
it a domino
:ridololatria
„|: fcderu ini t
-^ '^panitatCjhaiji
-'""■iturpcr Chri
i iidem & re- c
]cturamltita
inccrcdcntiu
i; diucrfisna-
onibus.cui p
a.dicitur: u-
hitur dcferta et
lUJt&exutia-
tfolitHdo, &c.
- ;alibi: Lauda
frilis qtunopa
r,dccanta laude
«' hymmm qns
hnparturisj(juii
Ttlti fUtj d itrtit.
l .^iccubatium
"^ \e. Grcgcs ec-
""' cfix,fciliccf,
cGctibus co-
rcgat(j,qusin .
ulmine virtu
aconfifluntA

Icremia! Cap.XXXIlI.

814

tcrrar,qLirEa.,dic;{icomniabonac|u^egofaaiirusrumcis:&pauc r feruorc fpfri- D

buiU&^^uibabunturinvniucr/istJociSj&inomnipacegec^-ofa "■ '"f^ancli cxcr-

. ciam eis Ha^c dicit domin us . Adhuc audiecur in ioco liWaSc vos bona: "opcJa"'

dicitis cHc delei-tum,! co quod non ficiiomo ncciumcnta in ciui- * ^'«"'s, «Sc d,lc-

tanbus iuda 6ciforis lerulhlem ?- ^^^ jflinctab/g, hominc "^^..^ .. „„„

&abf^uchabicatore^ab%pecorc,vd.gaudii6.;o. l.cuij;:x , ^S^Satf^fS ''""'

fponfi & vox fponfa.,vo)j d-cencium: Conficemini domino excrci- 6 X^cfrcum

tuum:quoniambonusdominas:quoniamingcernamifeiicordii 7 itu lerufalem.

. -^ \^'''i'"l- b.TNnn^.„uh„a,„ ' & in ciuitari-

cius: S^porcannu t vota m dbmum domini. Reducam enim t c6- ^ ^us luda vcr-

fO.nt^.n. ' ^^Vt^r"om„,busvn,fil„.&inc,.nfmo.,el.,biu,„vn„m. 9 faUtUr.^luia dc t CaptimUtt

uerlioneterrxiicutaprincipio,dicicdomiaus H?c dicitdominus *^lo priori po-
exercituum: Adhucericinloco illodefercoabfq. homine& abf ro P"?^'';"''^^"^

^ ^- o • n- .' ^•''''"'^.'"•"""'■^'""S';''«"'"" '^rf^">-.n„.v,i„a.„nc„ti. r"hr;a * '^

queiumenco.,&,ncuna:isciuitatibuseiu,s,habitaculupa:lora, & zi Fuarum^ume

t accubantiagrcges & m ciuitacibus montuo/Is , & m ciuitacibus Hu^busdS
campeftribus:8rin ciuitatibus qu? ad a'uftru func,ecin terraBen- «^.5^; J-"'<?<.
iamin,ccincircumiculcrufa!c,ctin ciuicacibusluda^^dhuccrinfi: xz L?^£t!''""

» f luxudifpoCt,onem.fcil.cc. veftripaftor.s»i«.n.«,qaiai,:Gaul«equiano,ni„,veftra lcri. Untin «

o T "^ «uim-rit multilud^Dcinftrlhruin.

■>%

I " T '<i! "umrr-it multiiud^neinlfrlhrum

bjntgrcgesadmanuumnumcrantis,aitdiis. tEcccdiesvenicnt ,, !> fV"""-

.... . * ^ '""*"-"'" 1''''^''° '"•""" "■■'"°"«"'"c'l^^l'il^>t^>iitinnob,.. M V''Jf'- UCqill-

dicitdominus,etfuIcitaboveibubonumquodlocucusfumaddo r^^}<^' ''•'">

•r Ptupoftas nouuhmis dic

mum Ifrael,et ad domi luda. Jn dicbus iWis ct in tempore illo ?er- x^ moT^S"'^'"''

. ,Cht,au..,., .-.ud .u...u«,tia,n.„te.ra.,uaiu.a,i,ci.,gu,.-.,„.nborun,Xacfidc i„?.fl \\ T-^'. t^-"^

mmarc faciam Dauid germen iuftiti^,ct facictiudiciaeciuftitia ' motitium &c

in tcna.ln dieb. illis faluabitur IuMa,ct Ifrael hibitabic c5fide'nter. bH tabbtr

^^^-^--^^"--'^-^^'^^-^^^:^^ Hoc tcfti^-

tEchoc cft nomcnqduocabunceum dominusiuftusnofter Ouia ^'j "^'^ '"^S"®

,,..,. ,,. . a fChri.h.s&„,c.ubt.eius. '^ ludaiCl populi

h^cdicitdominus:NointeribicdeDauidurr<5uifedcatfupthro- ^^ "^^^ ofeftao''°"

ri, necefleeft
tameahumilitatcnondefcrum.fed per gnumChrifti& faccrdotiumtratisfcraturSruodid;

NICOLAVS DE LYRA.

^ Quae audierunt omnia bon a qu a: /-a/icrt , alfumptiomt
maru rutur*,opcrationi5 miraculo>um,edHaionis de inferno,'J
linslatioms ad calum.

: Er pauebunt i/lepauor & ifia turbatio noftmt ir£ rehimpa
ttic.ledadmiratums p magnitudme diuinf mifcricordit 1 pdiais.
: AdhUC audictur, &c. Secundum quod dicit Ra.'sa.h4!C efi
*'mh^ncalocutio,itaquodper homines& pafloresintellinan.
PpopuUrjaores.&perPecora , itmenta, C^greges inteliwuntur
pditieoru.vndequodinfinedicitur : adlmc tranftbunt zrnrs ad
mumnumerams,f,c exponit,rd efi, popultfub manu rfgisin ca-
feeorumpr^cedentis.Terquem regem intellign Mcffiam ventu-
mquemnosconfiternur venijje: &fecundtm hoc cxponenda efl
I Utera:Mhnc audietur in loco ifto. idefl , /« ecdefta nomi.
rlerulalemjignthcata, eo quodibt fuit inchoata per Chrifiipr^.
«^''(''^^em^oaJfionem^yefHrreaionem ,& fpirituffanai mifftcnem.

4 ^iem vos dicelTe defer.Tcr chaldxos in temporalibus,&
r dmnontstn fpir,tuatibus,& quid ibiaudiatur,fubdnur.

5 V ox gaudij & vox \x. Qnodfuit impktum in Chrifii natl.
Mtt angetis Deum lucundi laudantibus,Luc. z.& infpirituffaniii
Pjtonequando apofloti alt^q; credentes vart^s tinguis loquebantur
nf^i<i Det .Aamm fecundo. ^

6 Vox fponfi.irf eH,ChnJiipredicanUs .

L ^j^'' fPpn'"*-''' efi,eulefia Deum laudantis,vt iam diaum
me '^pojlotts.

« Etponantium vota in domu domi. Qj videmus imple-
imutitmibus CH dmtms taudibus ad ecdejidportatts vota fua.
9 Kcducam cnim con.8cc.idtH , per miracuta redutam Ijo-
TVau' ^'^"' P^P"'^ 'l""'^ f" rniracula eduxi de .AcaPto.
lAwk'' '"locoiftoddbr.&c.Et in cunaisciuita.
cisnabi.paftorum.j^f//, apojiotorum nrfucceJforumeorundS
«'.uiei,a,qui habent officium pafcendifidcies in ecclefia Dei
1 Incmitatibus montuofisfic inciui.campe &c.'dc/?,;«
c^'>il^us mund,partibHs:txpnmuntHrtamen inlpcciati lerufulem

& lud^a ^ loca itla propinqua,quia ibi incepit ecclefia,prout con.
tra Synagogam difiinguitur : & hoc per prfdicationem Chrijii &
apofiolorum,propter boc dixit eis .Aa.i.a. Eritis mihi tcftes in
lerufalem & m omni Iud?a & Samaria & vfque ad vlti-
mum terrx. Quia tamenpasiures&popularesfuntfub vno rege
Cl}riiln,ideo fubditur,

1 2 Adhuc tranfibunt gregcs ad manQ numerantis. ideH,
Chrifii regts,cui cognttus eft numerus eteiiorum.
I J Ecce dies vcnient. Ilic confeqilenter defcribitur perfona re-
demptoris:& primo quantum ad veram humamtatem,cH dicitur.

14 GerminarcfaciemDauid,&c. quiachrifiusfecunducar
ne defcendit de Dauid,Mat.i.L>uod atic de Chrifio intetligatur ad ti-
tera,patet per translatione Cl)atdaicam,:uff,c htt in toco ifio:la
diebusillis & inillotpeftatuamDauidiVleftlamiuftu.
Secundo defiribitur quantu ad diuinitate,cumfubdiiur:Et hoc eft
nomenqd^ vocabunt cum,diisiuftusnofter. Etvbitranf-
latio Hofira ljabet,dommus,in Hebrp habetur nomen domini Te
tragramaton:quod defoto Deo vero dicitur,ftcut diaufuit ptenius
fupri z^.vbi conjtmitts autoritas ponitur: proptcr quod de expofi-
fionc htc pertranfeo breuius^quia iltuc potefi recurripro refiduo hu
tus autoritatts , qi non efi hic adptenum expojitu. Sciendum tamen
quudficut lUam autoritatem falfificauerunt Iudfi,ne cogercntur di~
uinitatem Clnifii confiter,,ftc ^ tfiam, dicentes qubd hfc efi titera.

1 5 In diebus illis (aluabitur luda f «/« hoc dicunt veru: Sed
illudquou fequitur faljificant dicentes: Et ifte qui vocabit eum
dns iuftus noftcr.ir^ auodnomen domint retragramrnaton, loco
cuius hahemus itommus.non referturad Mefjiam,fedad Dtum qui
mittft eum, & fdiHcabit nouam lerufatem fecundum eorum crrc-
rem^ vt diilum eil fuprd 3 1 .&fU dicitur vocare eam itiquantu ip-
femet xdificabit. Sedfaljificatio ifia apparetper translattont Chal-
datcani,que vbi aosbabemus^Ethocefi quodrocabunt€urn,ficha
^;/.Et hoc cft nomcn quod ipfi dicet ei.£t ioaliqu^ correiio
rcsmltn quiJiccorrexerunt:Et hoc eft nomen qd vocabunt
CUm.vtdencurin hoc aliquomodofequifaijtficatiomm pre<ii£tam.
i6 No intcribit Dauid,&c.Hoc impletum efi de chrifio qmfe

Tom.4. Cc 4

8i^ GIoford.&NicolaiiieLyra

8i

S Pfal.Pa«4« InUcyltm f^cuU fem-n nur : & tbronum eiu.fuHt

V^ . -r- ..... :j^.^...jt^n,xnT>amubitcumJ»tsl>-

PfilJs.c

Pfal.ioj.
s.Pct.k.b,

Ccncr. 40.

A d'rsc^b.^t^Wx.lHrau:td.mmusa'nonp«nU^^^^^

. cerdosin.t^r„mfrcu.d.fnordnm Afc/.fc|Jrf'C -.Huiusfaccr

■fpntcAczcr-

•tHS.

»Mc/r«wm.rrj-/c/icrr<io/i«»/,C;r..Hicholocau(U&iacati

cia ortcrc gratiffi- tEcdefi». ^ . . ^ , -!>«->-"■••••—--.. 1 . ^.

mapairi. num domus Ifiacl,Mc faccrdocibus &J,cuitis non interi

^c Thcodor.Hoc Ljj^jr afacie mca qui oftcratholocauftomata& incendat
plXk^T-t' a facMficium,&^ardatvidimascund.sdicbus. Etfaaaeft
lictprincrpsdeiudi, Ygj-bCidominiad lercmiam dicens. H^Ecdicitdominusili
tuslltl^Zt^^i irritum p5tficripacaummcucum die,& ixvclLimmeum
cum no«5te,vtnon litdies 8^noxinteporeiuo,& padum
mcum irritum cflc poterit cum Dauid feruo mco , vt non
nonnouiu.u» su^ fit ex co filius qui regnet in throno eius^& Lcuitx &;facer-
quanii fulffc ducc ^^^^^ minilki mci. Sicut enumerari n5 1 poflunt iWk cx-

dctribuluda. Ke- ,^sp„uujle,cuiusfumii)af"liDconou, qui numerat muliiturfinemftellarum.

li,& metiriareni maris,ficmultiplicabofemcn Dauid lcr
ui mci,5cLeuitas miniilros meos. Et fadHi clt veibu domi

niad Ieremiam,dicens: Nunquidnovidifti quidpopulus

a fmlultiddo. • b1:.J«tdotaIii&tegij,velluiai8£lfricl.

c^viuibu» promiletat lerrainflacaicm ladte et meue.

hic Io'cutus fit,dicens: Dux cognationes quas elegerat do-

a^Ex.o.o ^ blnocdiccntci.

minus abicdxfunt,&populUm meum dclpcxerunt, f co

.1 '|(.cputatione nfotum

repcfnuseil.Etipfeefl

exocfjatio ^etium. At

j5 poft Zorobabclcm

nonnouimus quc

pcrimustam£pro
phctiz vcritatcm .
Nam tribus regiac,
& facerdotalis fa-
dacft cominixtio.
Sacerdotes autcm
impcrauerunt vf-
quc ad Herodem
alicnigenara. Quo
circa praefens pro-

Ehctia, hisquaedc
>auidc dicuntur,
committit ca quie
pertincnt ad facer-
dotCS- £t de factrdoti'
A«j, inquit,e5"Ie«/-
tis,non iuterthit afacie
ftiea yir,<&c. Cuius
prophetievidemus
cuentum, donato

q,nonfitvltrigcnscorameis . Ha^cdicitdominus: Sipa-
dum meum inter diem & noa:em,& lcges cxli & terr? no
pofui, cquidcm d^femen lacob & Dauidferui mci proij-

*■ *■ t^DequibiudicitUf.Natifunttibi filij: conftituei

cos principcs fupet omnera tcrram.

ciam vtnon aiTumam defeminecius principes feminis
Abraham Ifaac & lacob : Rcducam enim t conuerfioncm
corum,& miferebor cis.

cnimiuxta promif

lioncm diuinamnouotcftamento, donatumefte!iam

pcrfiftur.ficpromiflio Dciimmobilispcrmanchit.du.' D
co^nationcs a domino clcclas, rcgalcm & faccrdotalci
triSiim, vcldiiasquxtucrunt in Icrufalcm , & dccci
qiisfucrun:inSjmariapofTiimiisintclligcrc.Ha.sclcg
dominus qaando patribus eorum promifit tcrram Hi-
, . tcmlaftc&mcll

.TQ«.Cb,irtifacerdo..umxtern„m. ^ ^^^ ^.^^^ ^j^^^^^

corum a vcrita
I crraucrunt, plci
quctamcn in fit
rcda , & opcratif
1 nclJ)onaprobati
ucnti funt.quiai
ipfis Apoftoli,
primitiua ccclcf'
b llcc duii doi
ms . Supra dixci
de crcationc fol

3 &luna;,&ftclla!
&curfucarum,
earum lcgcs mu
ri nonpoffunt:n r
fimiliterdicit,p

4 ftumdici,&no(
irritum non pc
ficrincquepaai
domini cum I
uid Finitocniit ^^^
cerdotio lcgali
Chrifti rcgnutr
& faccrdotiutn
xternura mii
bit.

^ TheodorcP
Huius prophc
manifeftus cft i
tus. Chrifluscn
cx Dauide fccui
carncmortus,!
thronum infc

rcm obtinens, fed in codem cum patrc fcdcns folio ,

5
6

7

8
9

10

II

iioncm aiuinamnouuicuauicmu, uuiiaiuu» «.1^.1.0... »v..w^^.....w^, — :« , v- j- • j r..^.,j

faccrdotiumfecundumordincmMclchifcdcch, quod bernatomnia. Ettameniftudipfum dicitdelaccrd

Qui adepti funtoffcrunt Deo iugitcr facnficiu rationale. bus & Lcuitis , adeo vt gcnus illorum conferatur c 1

J Etfaaum efif.eJrc.Rabbanus.Congrua fimilitudine ho poteftatc c^lefti & arena maris.Ac de his qus dntur,; 1

ftes infultantcs populo Dci confAindit,quia ficut lcges c? moniu prxbent res ipfe Terra namq; & mare plcna t

li , & tcrra: , diei & noais , in ordinc fuo immobiliter pontificibus & diacoms, Lcmtico muncre rungcnti ^

pcr- <^ CAl

NICOLAVS DELYRA.

tundum carnem efi de tribufacerdotali & de tribn regia,^qu£ erSt
.* cammixtf,& eiusregnum & facerdotiumfunt <eterniffecundum
quod deducit .dpoHolus ad Hebrxos f<itis diffusL
I Qai offeratholocauQomata & inccndat, &c Oblatio
,n.Chrifii in cruce,continet in fe perfe&ius vtrtutem omnium facri
ficiorum veteris Ugis:;;^ idco depgnatur hic per plura & variafa-
aificia veteris legis. Et ifiudfacrtficium offertur quotidie in eccle-
fia,inqua Chrifius cf? Sacerdos & bojiia.
X Si irritum poteft ficri,&c. iflud pa&im habetur Gen.S.d,
Nox & dies non requielcent- EH ergofenfus,^ficut ifiud pa-
(tum fuitfirmunjyita illudquod diciturhic de regno &facerdotio.
; Sicutcnumerari non poflTunt ftellae caili . iHudimpletu
efi in Chrilio dejcendente deDauid, cuius fcmen funt fideles pcr or-
bem multiplicati ftcut fieU^ c<xli.
4 Nunquid non vidifti quid populus hic/. Babylomcus.

5 Locutus fit , diccns . Du? cognationcs ./• ludt 6 «■
niamin.

6 Quas clegerat. Mijs decem captiuatis prius\per reget «• f
riorum.

7 AbieClx funt. Sic loquebantur Chaldx.i pofiquam deSli '•
raat regnum duarum tribuum , aHirnantts q, illud regnum nu •
deberet refi4rgere,& ideofubditur.

8 Si padtum meum inter diem & noftcm. nfibi < f
nue Juci.edant quandiu durabit generatio hommum»

9 Et lcges csli & terrse n on pofui • Dicumur hic ctU . "j
motus cxii & infiuxusJleUaru,et lcges terra fduHio terrani «•

10 Equidem & fcmen lacob & Dauid lerui mei p i)-
ciam.e^ hoc eji dUlum,qHddjicut iji^ legrs Junt firma &fli «'
ficfemcn lacob & Dauid eritfemper coram me Habile.

1 1 Vt non aflflimam dc fcmine cius principcs. Q.» "•
tilfme imptetum efi in Chrifio & apofiolis & eorum fucctfj '""

T/i/«?.44.Conflitues cos principcs,&&

•>(• CA

A D D I T I O.

In cap.sB.rbi dicitur in poflilla. Ecce cgo obducam eis cica-
triccm.

ybi nos habemus cicatricem*in Hebrxo habetur qutedam di-
Hioquxfignijicatfanitatem acquifitampofi longum tempus, quod
tnagis confonat propofito qudm (icatrix:nam fanitas data per Cfiri-
fium rcfpetiuantiquorum patrum data fuit pofi longum tempus ,
fed refpeBu fidelium tempore Chrifii exijientiumfuit dataftne ma
gna mora tcmporis, & idco por,untur hic du£ didiones fanitatem,
quarum vmfigniftcatpofHongam infimitaiem dia non . Item vbi

nos

&:ii-

nvs habemus. Et rcuclaboeisdeprccationem pacis&
tatis,?» HebJiabetur.^bimd^nimw pacis & veritatis, 0

A D D I T I O I I.

7« eo.cap.vbi dicitm in pofiilla. Secundb dcfcribititr^ f *
diuinitatem. . ,

Suprd in f . j ? . habetur ctnfmilit autoritas , & ibi efi f
additioadconfirmandum expofttionem poM.(^ cohtrafi ^
tioiiem ludttorum:vide ibi.

i'7

;^-CAP. XXXIIII.

leremkCap. XXXIV.

8i8

cjno

ilum, &c.

abb. Licetrcxne-

jiinmus mircri-

ordiafitindignus,

,. oiatamcnmifera-

pncsDei&multg

i niagnx nimis,fe

ps eum per pro-

' pctas commone-

i.t,pcrlcremiam,

- llicctln ludxa, &

^ lechielem in Ba-

llone vaticinan-

tTi prsdicens futu

' rm captiuitatem,fi

(lomodoillumad

■ penitentiam pro-

"^ pcarct. Sedmens

siiduratamagiseli-

C A P V T XXXIIII.

fcmos dc ancillas P
denationibus qus
in circumitu eoii\
cflvnt. HocSede-
chias&populuslu
d.Torum fe fadu-
ros promiferunr,
fcdconuerfirctroc
fum fcruos & an-
cilias retraxcrunt
quos dimiferantli
bcros, vndeiratus
dominus tradidit
cos omnib. rcgnis

Eibumquod fadlumcft adlcrcmiama domi- ^
no , quando Nabuchodonofor rex Bal-yloni.^, ^
& omnis cxercirus eius vniucrfaquc rcgna tcr-
rx qu£E erant fub potcftate manus eius , & om-
v\cs populi hcllabaat contra lerufalcm & ccn-
rra omncsurbcs cius,diccns : Ha-c dicirdomi-
nus Dcus Ifracl : Vadc & loqucrc ad Scdc-
chiam rcgcin Iuda,& diccs ad cum.-Hrec dicit dominus : Eccc qoq
nadam cmitatcm hanc in manus rcgis BabyIonis,& fucccndtuit
cam igBi . Er tu non efthgics dcmanu cius,fed comprchcnficnc ca- 4 cw» „„,„,□. rcgms
picns , & in manu eius tradcris : & oculi tui oculos rcgis Babylonis 5 f err^ , & giadiu in
vidcbunr,& os cius cum orc tuo loquctur, & Babylonem introibis: & P^ fle & famcm
AttamcnaudiucrhumdominiSedcchiarcxIuda.Harcdicitdcni- mihtfupereos, &:
nus ad tc: Non moricris in gladio,fcd in pacc moricris,& fccundum . ciuitates coru ignc
combuftioncs patrum tuorum rcgum priorum qui fuerat antc te , fic j ^^'^^xlcnm^t Tropol.

.„ „ comburcntrc,&tvxdommcplangcnttc:quiaverbumhoccgolo- 8 ircsnonrosin tute

-th ^in ncquitia perie cutus lum dicir dominus . Et locurus eft leremias propheta ad Se- 9 lam noftram fufcc
~n ^"^^^^ > ^"^ y'^5!" dcchiain regem luda vniucrfa verba hcec in lerufilem : & excrcitus Pf rimus , proprer

regis Babylonis pugnabatcontra lerufalem , & contra omnes ciui- Dcum nobisfubic ^
tatcsluda qua:rcliqi.3ecnmt,contraLachis&contraAzccha,hte «osnonoppnma.
ennnlupaerantdccia.tatibusludavrbcsmunitce. Vcibumquod xi IZ^Tniu^lS S' , - -^
f-ietum eft ad Icrcmiam a domino poftquam percuflltrcx Sedcchias tutis imponamus *"
foeduscumoinnipopuloinlcrufalcm.prcEdicansvtdimitterctvnuf ^^ moleftiam,fed fra-
quifque fcruum fuum , & vnufquifqiie ancillam fuam . Hebrceum ^^*""® affcftu traac
uii iiu- ^ Hcbra:am libcros, & ncquaquam t dominarentur eis, ideft,in Iu-
uerit iliud adbo- ^ daro& fratrefuo. Audicrunt ergo omnes principes & uniucrfus
T nm finem perdu- populus qui inierant pa(5lum , vt dimitteret vnufquifque feruum
cre. Qui enim perjcuc fuum & unufquifque ancillam fuam liberos , & ultra non t domina-
mntvfciunnftn^n,, rentur cis . Audierunt igitur & dimifcrunt . Et conuerfi funt
;« £in lic'Tt1li'j ^^^"^^PS ^ retraxerunt fcruos fuos & anciUas fuas quo dimife-

Taclfrarresfuosnonvendercntconditioncferuorum, lcusvcniat. &vnufquifqucpropria;r'^totu7df2nhaVi

i:c affligercnt,lcd tempore ftatuto reuertcrentur ad co- & pofleffioni,vndc Pctrus.-P^wc 9«;,« vobn ejtgugm Uo^

rjH^ pationcm 5c profeflionem patrumfuorum:haberetq; minijpontanec,&-c.

lcruos ' yg- ^ ^,7«/«^ F

^ cirrigerc,vnde debi

- tm inuenit poen5
o «m populo luo ca

- ]iuatus.

'^'- 1 ^adicrunt , &c.

abb.Patcthoclo-

),qu6dnihilprofi

- 1: cuilibet bonum

1: ichoare.finonftu

mus eos.adiuucm*
cos verbo & exem
plo,vtvcrodomi-
noquieos redemit
fanguinc fuo t pof- tpoflinr.
fimus dignum ex t »ter««f.
hibere fcruitium,
donec verus iubi.<

nj NICOLAVS DE LYRA.

SS C A P. XXXIIII.

^( ^t : X TErbum quod faftum, &c. Htc lermiat pr^dicitfine

V Stdechu.Et aiiidiiur i» duas parU s,q':ia piimo pr(dtcit
" nerrt Hcdecbu regis , fecundo arguit ipftm, & pepulutn de tranf-
reffione diuin^ legis,ibi: Vcrbum quod fa.&CC/rca primtm
rimoponitiir tempus lum aicitur.

Quando Nab. Et ifla ob.idio incepit nono anno Sedechia,&
iwo.i I .aus captafuit linitas.vt babetur infra.i9.& de ifla captio
.•■fubiilnt.

Ecceego tra. Etfabditur finis Sedechia,& primoquatum ad
laium panx cntn diciinr. ^

Et tu non efFug. & C. Qma cxcrcitus ChalJforum compre-
tndit Sedechiamfugientem , ^- adduxit eum ad regem Bubylonis
; B^hlatha, vt habctur infra. ? .j.ideojnbditur.

Et oculi tui OCulos,&c.i««f dicetur infra.jo- quod Itcu-
is efl ad ewn iit i.ia,eum arguendo de infidelitate &pcriHrio:pr6
t(rquodftctoccidifli)s eiiis co am eo, & pofie.vdpJum exoculari
r in Bdbylonem dnci. Secundo pr^dicitur fmis Sedechia quanlum
i bomm,cum dic.tur.
Non morie.inglad./.mor^e violenta.

Scd in pa. idejt, naturali motte , &fepelieris honorificl', ideh

bdiiur.

Et fccundum,&c. Infepultwis enim regum comburebantur
omatica,nonfoium contra cadaueris fcstorem,fed etiamad defun

{lihc>>mem.

9 Et va: dominc plangcnt tc,8cc.Cantando camen lugubre,

ftcut in fepulturisJoUnnibus.Cfterapatent vfque ibi.

10 Has enim fupcrerant,&c.5'c///cef nondum capt£,f lertt'
falcm,Lachis & .A7^(cha:alijs omnibus iam itptisa Chaldfs.

1 1 Verbum quod fa. &c. Hic confequtnter leremias arguit

regem & populum de tranfgrejjione diuin<t legis . Et diuiditur in

duas partes, quia primo ponitur tranfgreJfio,fecundd tranjgrefjionts

punitio,ibi:?ropKKihxc.Circaprimumfciendum,quodEx!d.

2i.a.(/ii/t«>.-Sicmcrisferuum Hebra:um,fex annisferuict

tibi,inannofcptimoegrcdieturlibergratis,/M^/(0!/«0';/>0

terat vltra teneri,nift vellet rewa^ere . Tempore vero regis Sede-

chix & ante,te.nuerunt feruos et ancillas diutinsper auaritiam fua,

& tamen admonitione leremia C^ atiorum bonorum,rex Sedeehias

& eius fubditijlatuerunt firmiter dimittere feruos Juos Hibraos &

ancillasfc4m pneceptH legis. Et vt hfc ordinatio ejjet firma,Jcideriit

vitulum in duas par:es,& inter Hlaspartes,tranfierunt rex & prin

cipes:adftgnandum quodfic effet dignus occidi & diuidi,tnfringens

illam ordinaionem . Et talis modus confirmandi atiquid,tunc tem-

poriseratpofffimus . Feruntamcnifli poflquam dimiferant feruos

& anctltas , cupidftaie dudi retraxerunt cosadfe,redigendo eos in

feruituteta. Ef fu nonfulum peccautrunt contra legem diuinam,fei

etiam contra fiatutum propiium pa na monis firmatum,vt di£ium

efi. Etfrcundum hoc patet literapn.cisexceptis.

1 z 1'Txdicins.i.fulenniiet denutit ians.

* Ercomma-

t

. Verbum quod faBum efl,&c. Scquitur. Vade & loquere ai
''gem, eirc.Pcrquem fignaturChriftus duplici ratione.f.
iitionc rcgiae dignitatis & interpretationis . nam Sede-
'li^as intcrpretaturiuftitiaDei . Et de Chriflo dicitur.
oor. I .d.FiiHns eit nobis lapii-nv.a <^ iujiitia. Pcr hoc igitur
'uod praedicitur ipfius Scdechia: captio ignominiofa , &
imen honorabilis fcpultura , fuit figurata Chriftica-
tio, quae fuit cum ignominia , Matth. 16. c. Tanquam ad
'tronem cum giadtjs & jufiibus exiUis comprehendere me . Et
'UsfcpulturafuithoQorabili5& preciofa,vtpatct loan-

nis

nis dccimonono,«5c hoc prxdidum fuit E(ia.ii.c. Et eritfe-
pulcjjrumeiui gtottoluni.

r I i^crhum.&c. Pcriflosqui ad pr^dicationem leremisB
dimiferunt fcruos fuos Hcbrxos,& ancillas Hebr.^as li-
beroSjficut tcncbantur ex praecepto lcgis,Exod. 2 1.& po-
fteacupidjratedudi fubiccerunteos priflina:feruituti :
ftgnanturpotentes huiusfa;culi ,qui adprcdicationcm
bonipr^dicatoris vcl adconfilium boniconfcflbrisre-
laxant indcbitascxaaiones,& poflea cupiditatc dudi re-
ponunteasin toto vcl in partc, vcladinucniuntaliasde
nouo tantas vcl maiores.

t MOB^A'

Sip

Glof.ord.&NicoIaidcLyra 820

A nint libcros : « rubiugauerunt in fAmuIos ct
in famula-s . Et fadum crt vcrbii adlcremiam •
a dominOjdiccns : Harcdicitciominus Deus
Ilracl : Ego pcrcufli fccdus cii patiibus vcftris
in diccjuacduxi cosdc tcrra ^gypti dc do-
lExodjiA mo (cruitutis diccns:tCumcomplcti fucrinc
i>eot. tjx. f^pjcn^ gnni ^ dimittat vnuicjuilcjuc fratre (uii
Hcbrxum qui vcditus cft ci: cc fcruict tibi fcx
annis ctdimittcscum atclibcru. Et non au-
dicrunt mc patrcs veftri : nec inclinauerutau-

a 5 Abiniquitiiibnt tdhnrum pairuni

rem fuam . Et conucrfi eftis vos hodie,ctfeci-
Ris quod re(fhimcftin oculismeis ^ vt pra:di-
carciis libcrtatcm vnufquifque ad amicum
fuum , ct iniilis padum m conlpedtu meo in

f ucncpUcilo.

domo in qua inuocatum cft nomen meii (u-

f Ad inii^uiiatem vcftiain.

pcr cam . Et rcucrfi cftis ct com maculaftis no- ^
men mcum , et reduxillis unufquifque fcruii
fuumetunufquifqueancillamluam c|uos di
mifcratis: utcfrentlibcrictfUc-E potefiiris : cc
j5 fiibiugaftis cos : ut fint uobis ferui et ancilla:.
Propterca hasc dicitdommus.- Vos nonaudi- 1
ftis mc , utprardicareris libertate unufquifqj
fratri fuo ct unufquiiquc amico fuo. Ecceego ^
t T«bw. pra-dico t libcrtate,ait dominuS:,ad gladium, 4
ad famem 6<jdpeftem, Sc^dabo vos in como 5
tionem ciiAis r^nis terra!. Et dabo viros qui 6
nTcolavs d e ~l y r a .~ ""

1 Etcommaculaftisnomenmc.^'»d ilhdpacii<m admaio-
^ retn (olemmcatem & ftmitatem fuerat la^um,in a:im) dommi fif

in nomine ipftus :& fic tranjgreffio eius eratquodamniodoininiu-

riam & irreuerentiam nomims diuiii.

a Proptcr.Hic confetjuenterfonitur tranfgre/Jionis punitio,cum

dicitur.

} Eccc CgO prfdico libcrta. ita (ju6d non fttis ferui meiy nec

ego dominut vefier ad vos defeudendumjdeo fubditur.

4 Ad gladiuni,ad famem,& ad pc.<i quib. vos non protega.
^ j Et dabo uobis m com.cijciendo vos ibi in captiuiiatem,&

efl hyperbolcy ad denotandum magnam difperjionem lud^orii, quia

tunc nonfuerwit difperfi pet totmi orbcm,fcdpofieaper {{otnanos.

6 Et dabo vi. qui prguari. foedus mcum. ideji , legem in
Exodo pr.tdiH<tm.

7 Et non obfcr. i.fiatutifui p'<edi8''. Quod cxponeidofubditur.

7 pnruaricanturfcedus meumA'non obfcru.i
ucrut vcrba foederis quibus aflcnfi fjnt in cc

8 fr)ed-umeo: vitulii quem "^ a ^'"/«"; (/(e»/.
COCidcrut m duasparccs, Quondam ua iuraa

« Viftimxquimficrilicauetuntdor-'--
iuxia c6nit'"n

iiniTio

1'rrant.

cmpaftiquoH ini„,nt. COnlUCUCrat. Nam (Jf

6<rtranfjeiutintcr diuifio- Dcuscum fa-dcra:

. . , rct cumAliraha.vo

nes cius,pnncipesluda& judinct aricic trimfi

principesierufale, Eunu- &vituliimachirci;

chi 8/Saccrdotes &: om ^"'''''' f ^"^ ' '" <^''
cni oc :)acciaoces , oc om- pj^cs d.uidi, cafq, .

nis populus terra? quitra- aducrfocoUocari, ;

ficiuntmterdiuifioncsui ^^'^^^^'^'t «-jibanum
1. o j 1 mantcm& lamps

tuli,&daboeosmmanus ardcntcm, pcr nie.i
inimicorum fuoru , 6^in ambarum portionr
manus qu.icntii .nimi nlS"™!^,':

fCadiuct I ^ t.) 1

o •. . . - viffcbat. Itudcna

eorum : 6^erit morticmu f,^,,^,^^^ ^,^. ^^^

eoruminclcaravolucrib. tatcferuora h '

ca-li&bcftijsterrx.EtSc- nipromiflionc
j , .- / j o . ■ fcrunt, & volucrui
dechiaregeluda,6c.prm- iurciurando fi,:,,

cipcseiusdabo inmanus libcrcatem, fcd ..

• • • r ' Q. ■ ipfumtral^rciTilun:

inimicorum iuoiu & in ^ ^ •" '«u^

manus qu^rentlum anlmas eorum:& in ma

9 nus cxeicituii regis Babylonis qui rcccflcruni
a uobis . Eccc ego pr.xcipio dicit dominus, k
reducam eoi in ciuitatcm hanc, &:pr5liabun

*^ turaduerfus eam,8<;capienteam,&:inccn(lcr

figni. Etciultates luda daboinfoli[udincir,

t eo quod non /ic habicator.

8 Vitulumquem concidcrunt,&cJ.paf7«>»/ei.^»«»
li covfirrnatum modoprcdido. Cctcra patent vfque ibi.
p Er in manus excrcituum rcgis Baby.qui recci.a vobii
(.'um entm exercims ifii obfcdtff.nt lerufalem nono anno Sedtchu,
ipfi & fubdni fni fecerunt padumpr^iiHum de dimiffione ftrum
ad impstrandum Dei auxilii:m:tt pofiea exerciiu^s .Aegypti exijtii
leuandum obfidioncm Cbaldxoru dc lerufalcm. Qjtod andxtes Cas
d.ti,dimi(erunt obftdionc, vt occurreret .Aegyptijf.ct tunc luddo
dentesfeiffe hberatos a Ci)dd.tis,retraxerunt adfeferuosfuostiuo
dimifenint iiberos, ficut muUiin periculo poftti faciuni Deop:}
mijjioneset vota-.ftd tranfeuntepcriculo nM faciunt prcptcr qu
ex diuino iudicio ^egyptij territi redierunt in .AegyptTi,& finn:
tcr Chald.ti ad obfidione lerufjicm quam dimiferant.ideo fubdttu

10 Ecce cgo precipio./'.''f«i'f/ifune»J jiegyptioruni.

1 1 Er rcducam eos.laticct Ciialdps.

12 In ciuitatem hanc/. ieruftUm ad dcflruenlu^nipfm.

10
n

M 0 i^>A L l T £ E^

ceflfa cffcnt digni morte corporali , quod lercmias ciix
eis futurum pro dicla tranlgreflione.SicquiexaSiom
. 8 VitulunKfuem conciderunt in duaspartes.Hoc ficbat ad fi- indebitas amotas rcponunt,vel aliasadinucniunt) incu
gnandum,qu6d tranfgredicntes padtum delibertatcco runt mortem culpa:,& poftea gelicnna;. __

CAP. XXXV;

a "T T Erbii quod fa8. Rabb. a

y Cum propheta in
proximoca. de Scdcchia , & j^
quasfubcofaftafuntcgiflTet: b
nunc ad loachim filij lofiae
tempora narrationem con-
ucrtit . Vnde patctquia non

Dluidoa

C A P. XXXV. caufarum&conucnientiai

Erbum quod fadum eft ad Icre- ^ vdiitTm^" 'milnsVm
miaa domino in diebus loachim 2, ximein Eua^cliofit.vtla'

filij iofl£ rcels luda , dlccns : Va- {f ^o'' <"ipturas lacras no *'

' o _ II- humanaLlilpofitionccHci.

dcaddomum Rechabitarum, & j pofitas.icdinrpirationc&(

dinationediuina.
ordinem tcm*poris*innarrationeferuauit,fedfmdifpc- b Vadeaddomu. RabbAdcofutandalbperbialud^rui
fationc Spirituflandi g in eo locutus cft ,p oportunitatc madatis Dei retti terfir,& iuflu dni Rcchabi tas obcdici

caufa- ^ obi)cif,

riam cap.fcqueHi.Viimurn dtdaraturtxemplo f\cJKbitarhVi.U\
primoponitur exemplum:[ccundd applicatur ad prupofitnm ibi- j
faftum cft. Circa prirtium poniiur icmpus, cum diatnr. |

2 In diebus . qui regnttuit antc Sedechiam , vt di^H» tfl, \
pra. 22.

3 Vadc ad domum Rachab. idefl,ai domm in quafn'" i
fpitati,vt videbitur infta

* Etintro-

NiCOLAVS DE LYRA.

C A P. XXXV.

^ I X T Erbum quod fa. Superim leremias paffus efi iniuria a

V Scdtcbij. regc,inc patiiur iniuria d loaclnm eius fratrc:

iHa tamininiuria fuit prior priccedenti quantu ad tcmpus , vt di-

dum cfl fupra ^ z.Et dimditur in duas partes, quia primo lercmias

arguit regis & popuU inobcdicntiam , fecundo ex fjoc patitur iniu-

riam

lM 0 ^.a L I T e I{^, tcsinterprctantur, viri perfediafcendcnresdcvirtutc

T I Verbumquodfaaum ejtad hremiam, &c. Scquitur. Vade virtutem, donec videatur Dcus deorum in Sion figna

addomum t\ecbabttarum. Pcr iftos Rcchabitas qui afccndcn tur : & ifti funt Rccliabit» qus non Ibliicitanturded

tcs t J"'^'-^

leremiasCap. XXXV.

822

qui autem parui funr,nec implcnt menfuram aitatisple D
nitudinis corporisChrifli, licct fulgoremaiorum latcre
videantur, a tencbrisramcn malcdiclionum quxin lege
funt,alicni,necprcEfcntibus malis adijciuntur, necfuppli
cio pledunturastcrno.

iiC.'irefiit)lcv!:c,fcd
jiiitiaslcgis, fnon
fo.mimrlcrcve-

' Jj(.;r nuiprxceptislonadab in omnibus obcdierunt vf
ntquoexercitus necefllratc Babylonij.Ierulalcm copul
li intintrarc:vnde promittitcis dominus,g7 nodcficict
vjdeftirpelouadab ftans in confpcdlu fuo cunftisdie-
bi.Mvfticea!ircm Rcchabit^fignificani cos quoddefi-
diiio fe.fcclionis
rr|iiccndcrunt m_a loc]Lieieeis,8^int!oduces eos in domum domini f in Vnam

dai icgis. i"'J|^"] exedram dielaurorum fi^dabis cis bibere vinu Et afiumpli
qtous iion ctt lcx n - t - n-Air « r ^

pQta, ficprobatur leciioniam hliu Jcremixhlij Ablam;^ & rraties c]U';,S^om-

ncs filios eius,6^vnraerfam domum RechabitaiUj& intro-

duxieosin domum dominiadf gazophilaciumfiiiornm

ruKtiamfupcrare Anan fihj lezedelig hominis Dei quod crat iuxta gazophy-

S^oulSS: lnciumpr,„cipum fupert thc&umm Maafefih,Sc!k,m, l Z^^:;!^ <"'■""-

d5tHmc Abraha quierarcuitos veftibuii.Etpolui cora hhjsdomusRccha- 9 nioncm, habcntes

qinurefibiviao- bitarum cyphosplenosvino 8^cahces.Etdixiadcos:Bibitc ^?^^'''^^ P^l''?'^"
ri;debcbantur, ip- r^ r j tvt l-l • ^

fouiusfpoha rctu vmum.v^' rclponaerunt : Non Dibemus vmumjCjuia <c-

le^tfupplicitcrof- dab fiiiusRcchabpaternofl:erpra:cepirnGbisdicens :Non

iet'ntC nOlUlf aCCi- a 11nquocrtIuxu;iai)i!i-t:...:ititP!en!em. b ^<<;i30

^ Theod. Admi-
rationedignaeftpa ^ j" ^^"'^
tcrnalcgislatio , &
filiorum atq; pofie
rorum proptaobc-
dientia.Quippcqui
vitam curis vacuS.
&c prjedijs carente ,
adamauerunt , &

cubiculis.

_ f cubiculuin.

dcbat pofTcffioncs,
toti , quo ad fc fua-
qiic, a fiducia in

pc:. HincDauid bibetis vinum vos&filij veftriviqueinicmpiternum . Et

pcfequentcs intcr- 5T»"o".'m c. • jmes decratii.o.

fetosdcflcpit. HTc domunon a:;dificabitis, & femcntem non feretis, 6^ vineas

Jt.lS OC leremiaS , Tanquamadienz ^percgiinilu,! tetr iii

g vj;incspermaiife- ^0^ plantabiris ncc habebitis,fed in ta bernacuhs habitabi-

rilt.HinCnllj ICna » |Cor,uctUtii>ne:iivitarlanfti.igatis.

d;>propterobcdie tjs cundis diebus vcflris , vt viiiatis diebus mulrisfuper fa-

trii patn cxhibita _ lAdommo.

a lomino laudan- ^.j^ j.£j.j.p jj, ^^^ ^,^5 percirrinamini . Obediuimus ereo voci

tt &iuturacisbo •' r o , o

n oromittuntur: g ^onadab fihj Rechab patris noflri in omnib. qu^ pr^cepit

o:rredccimaspof nobis,iravtnonbibercmus vinumcun£lis diebus noltris,

ti ""ed^&^ipras ^'^^ ^ riiulicres noltr.T , filij SciJii^ noftrs : &Qion gdifica-

icilioncs icfpue remus domos ad habitandum , 6^vineam & agrum & fe-

' 1^^^^ aias Deo iTientem nohabuimus fedhabitauimusin tabcrnacuhs,6<^

V^' a Qjii fi qi iJ III iius ftcttimus niin vcluntatif d lecili t liadfctibendumeft.

ori m,.7,<u:atiomm o"bedientes fuimus iuxta omnia oua^ priEcepit nobis Iq-

(0^11 homo pro anma Vi-/rTiii

/t:Scirecrgodcbe nadabpaternofter . Cumautem aicendmetNabuchodo-

fUS ClllOd lciiale ^ ^Q^alicon)municoniiIion[)npiccipit.Tntcihoc ftclmus.

randatii non exi- noforrexBabylonisad terram noflram , diximus: Veni-

£;ur,iedfcrmoio- te, & inijiediamur lerufaleni a facie cxercitus Chaldaio-

•«• rtEuanMhcus:.y* ' ^ &

t- f(rJLcinselJi-,vade

(. n.nde on.h!amtkj.h(s , &c.Q\ivn dccimas offcrimus
ciodammodo ftib lcgis farcina dctincmur, nec ad Euan
glicumfaftigiumperucnimus quod obtcmperantibus
pomittit, non cnim prifentis vita; pra-mia , (cd futurx.
ixautcm huiis vitiiblatiapromittitdicens: Huiftcem
^ /;|, viuetin «■j.Euangelium vcicodicit.Beati paypens fpiritu,
oniamipfonimcft rti^num talorurn . Non magnum cftll
aillicitisabftincmus, fed fi a iicitis proptcr reueren-
tim eius , qui ea nobis proptcr infirmitatcm noftram
prmifit . Non cnim pra-cipicndum gcncraliter crat
qod abomnibus apprclicndi non poterat. Qiiienim
nigni funt perfcdionevirtutum, poflimt cdronan,

qui

Dcum pcndentes.
Qiiod Gtcmporcle
gis qucecontinebat
impcrfedione pro
ptcrinfirmitate eo
rumquxalcge ca- p
ucbantur ,fummJ
philofophiam am-
plexifunt ifti,qua-

10 lcs cfte dcbuerunt
qui lcgem Euange

licam audierunt? -., • „.„,

Concionepr.
ma in Pf- 7°»

•k Auguft.Domi
nus autcm hocno
pra;ccperat , lcd pa-
tcr. Sicautcmhoc
accepcrunt tanqua
adorninoDccfuo:
quia etfi dominus

1 1 non pra; ccpcrat, vt
non bibercnt vi-
rum , prsccpcraf
tamen dominus
vt filij patri obcdi-

reiit . In ea crgo re
folafilius non debet'obedire patri fuo, fi aliquidpa-
ter ipfiusiufleritcontradominum Deum ipfius. Neque
cnim debetirafcipatcrquando fic ei preponiturDcus,
vbi cnim hoc iubct patenquod con tra dominum no fit,
fic audienduseft quomodo Deus:quia obcdirepatri iuf F
fit Deus.Bcnedixiteigo Dcus filios lonadab propter obe
dicnriam,eofqueobiecit inobedicnti populo fuo.
* Hierony.lonadabfilij qui^jn tabcrnaculisfcmpcr ha Ad Paulinu
bitantcs, ad extrcmum propter irruptioncm Chaldaici ^'^ '"!"'"'?"

Hr 1 _ • i/' ■ _ • ne Monacni.

lerololymam intrarccompulfi iiacpnmica- .^^^ ^,

ptiuittatem fuftiuuilfedicunturquod poftloUtudinisU

bcrtatem, vrbe ficut carcere funt rcclufi.

' <0 Cap.

NICOLAVS DE LYRA.
^ lEtintroduccseosindomumdomim. ver bocintelligi
tutemplntn fed ^dtficia ad eum pertineniia, tdco fubditur,

2 In vnam exedram. ideil camercm.

3 Thelaurorum. Erantenim plures Thefuurarij tempU , qma
alM cujiodicbant vafaaurea. alif argentea^alij veftisJacerdotJUs,
&onfm<.lia : & prope templurn habebaui xdifcia pro repofitione
:attm,iir profua habitatione.

4 Et dabs eis hl.i.cfftres.-quia ipft non biberunt, vt infra habe
tuiJ^ec ijiiid prALcptutn domini , <& cxecntio cius per leremiam
fitm ad boc (juod ipfi bibcrunt,fcd vt p\ obaretur eotum obedien-
tiitd lonadab paircni fuurn ,qui prohibuerat tis vinipoium.

5 Et aflumpfit Icconiam,&C. 'fli omnes erant de I{echabitis.
^Flllj kzcdcliqho.ljiefuttprophciajecudum (j, dicit !{a. Sa.

M 0 K.^ L 1 T e1{.
t m)iis ^dificandis, de fcmcntc vcl vineis colcudis, repu-
tado lcperegrinos & aducnas in hoc mundo cum apo
iko Hcb. 1 3 .c. !s{un habemus hic mamntem cuatuiem, jvd fntu-
ra. nicjiHrimus-.Sc ficcxcluditur foUicitudo tcmpora!iu,vt
litnuscotemplationic^lcftium intcndatur.Pcr hoc au-
tci, 9 Rcchabit£E vinum non bibcbant , quod l^tificat
cc hon^inisj^natur 9 talcs pcrfcai cxcludunt a fc qua

tum

proptrr qmd leremius cofidentius luit adlocuillumcu I{echabitis.

7 Quod crat iuxtagazophyla.prin.//c nominatum,eo qubi
obl.tii'1'.rs printipuni tbi jnuabantur.

8 Supcr ihefaurum. ide/i,prope locum thefauri.

9 Maafixfilii Sel.qui eratcuftos ve.i. loci vbireponeian-

tur y>f(tts faietdo um L.i.ter.i patct.t vfjueibi.

I o Obediu im us crgo,VO. lo. vnde ab ifio incepit modiis vit-edi
religiofus.Vtr tdem.t.rnodum viiiendi oflcndfbant fe ejje tayiiH pere
gtinos in preji nti vita,ettenderc ad vitcm mamntc. Et duunt dodo
ns Hebrf,'^' Latinit,uod tfiidejcenderunt de lethrofocoo Moyfi.

I I Cum autcm zfccndidct.Hocdixerunt ad fuam excujationt
de hocquoii pro tum trtunebantinfra domum inlcrufaltm, vtdici-
ftr in principio huius capituli:quaft dicerct.-l^lps fecimus hoc necef
(ttate comt'iillt,qux tiM habet legcm.

tum poftibileeftcofolationcgaudij mundialis,vt infolo
diio cofolcntur. vndc de antiquis monachis lcribitur in
lcgcnda bcati Hieronynai, & in collationib. patrum,cp
habitabant in terra folis ardoribiis cxufta, qucE pribebat
cishorridiimhabitaculuraiquianoneratibi viriditasar
borum ncccantusauium , fcd tantum folatium diuinu,
f^milludTlal.fiz./n tcrra dtjttta,itiuui & itiaqiicfajic infanHo
appAiia tibi, VI vidcr rn virtutm luam Vvloriam tuam.

823 Glorord.&NicolaideLyra

81

A rum, &c.a fadc cxcrcitus Sy ri.r : & m anfirnus i
in lciufalcm. Etfa^flumeft vcrbum domi-
ni ad Icrcmiam, diccns : Ha:c dicit dominus
cxcrcituumDcuslfracl:Vadc&dicvirJs 'uda ^
Sc habitatoribus Icrufalem:Nunquid non re-
cipiciisdifciplinam, vtobcdiatis vcrbismcis
•f CuRoditi dicitdommus?! Prarualueiutfcrmoncslona-
"^ dab filij Rcchab quos pr?ccpit fihjs fuis,vt no

bibcrcnt vinu , & no biberunt vfque ad diem

* fQMiinaiorIonad3b,8< viiu^patcr omnium.

hanc:quia obedicrut prxccpto patris fui.Egd ^

a T Tm ptopliMj»-

autelocutusfum advosdemaneconfurgens s
& loqueSj&fno obedilHs mihi . Mifiqj ad vos

a ^Pcr pio|'hetas.

omncs{cruo5 meos prophcras cofurgcnsdi-
ifupra.i8.b. luculo mittcn[que& dicais . f Conueitimmi

fl; »c.b, » >iOperarione, coiitationclocuiioni;.

vnulquifque a via fua peflima, &c.bona facitc

lopera. tftudiavclba.&^jiohce f;qui deosalienos,

■B ncque colatis eos ,& habitabitis in tcrra qua

dcdi vobis & patribus veltris.Et non inclina-

' TPirmrnip

ftls aurem vcftram,ncque audiftis me.Firi:
ucrunt igitur filij lonadab filij Rcchab prxc
ptum patiis fui quod pr^ceperatci.s:populu
aurcm ifte non oocdiuit mihi^-dcirco hz^
cit dominus exercituum Deus Ifrach.Eccc ;
adducam (upcr iudam S^fuper omncs habic
torcs lerufalcm vniucrfam afflidionc cjuan
locutus fum aduerfum eos , co quod locucu

fiim ad illos^ &Qnon audierunt,vocauiillov

a •Ohriiicndo.

nonrelponderuntmihi.-DomuiauteRccl
bidiarumdixitlcremias. H^cdicit domiii
cxercituii Deu.s Ifrael : Pro eo quod obcdift'
preca:pto lonadab patris veftri , 6(fcuftodi,
omnia mandata eius j & fccllHs vni uerfa qu

•lCui in InnaJdb obcdiliis.

prasccpit vobis : propterea h^c dicit domini
excicituurn Deuslfrael: Non deficiec vli (

a q!mmol>iIis virilit([>g'ns.

ftirpe ^onadab filij Rechab ftans in conlpec
meo cundtis diebus.

NICOLAVS DE LYRA.

^ I Etfaduin. Hic appiicatum ad propofitum, tjuia f{echabiu
fimiter obedmaiit homiiii,& rex loachimcum pupulofuo nolcbSt
obedire Deo omniumpatn & crea.to\i:cx quu cuncludit tjtiod meri
to erant ar^uendi C$ pHiiimdi,& patct iitera paucis cxctptis.
2 V%0,Si.C.Ver prophttastneos.

l Dc

J. — '. _ ^

M 0 \ot l 1 T E B^

f t ^*"^* ^ ^"^ '""*' ^"'^" & habitatorihHS lerufakm . Pcr hoc
autem quodleremias demandatodominiannunciauit

perfe

5 De mane. UcflJoUcit^ C^ diligenter.

4 Vocau i illos. Ver prophetcrum yerbaj& attrahcndo tot
bencticia , & dctcrnndo prr fligella.

5 Et non refpondcrunt. f^erba prophttarum reuerenttt
dieti'10 , & de benefictts meis regriitiaHdo, & titnore flagellom
tnalisfe retrahendo:Caterapatent in litera.

perfeftionem Rechabitarum viris ludaper quos %
canturlaici,& habitatonbus Icrufalcm perquosintc
guntur religiofi,oncditur,qu6d excmpla virtutuml i
IJECuiaribus & regulahbus pr^dicanda.

Clementla
Dei.

Diuifioi

CAP. xxxvj.

a C 7 forte au-
^diete domo
' Juda, &c. Im-
menfaclemcn
tia conditoris
conreptus no
vltioneminge
rit, fed pgnite-
tibusindulge-a
tia promittit:
nec enim lu
daiis, b

C A P. XXXV I.
Tfadlum eft in anno quarto loachim filij lofi^ ^
rcgis Iuda:fad:um eft vcrbum h >c ad icremia
adominOjdices: Tollevolumehbrir&fcribes ^
in eo oia vcrba qn^ locutus fum tibi aduersii
lfrael& Iudam:&: aduerfum omnesgctes a die
qua locut^fumadteexdieb.lofi^Evfq; addie ^
l ^ hac, fi forte audiete Jomo lud a uniuerfa ma-

aqu^cgocogitofacerecis.reucrtaturvnufquifqj a vialuapeflima,
&propitius ero iniquitati &c peccato eorii . Vocauit ergo lercmias

dceisjfcdo il
bus Gcnti 5
vcrbu pr2 ^ ;
tionis pcr o'
phcta dirr,
iiquomoo-
uertantur .t
pcr mirer; ir-
diam Dc e-
nia conki^
tur.

b (-^ocatiu .
Prompta x

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. XXXVI.

4C1 p T faftutn eft in anno quartoIoachim,&c. Hic con
X-# fccjucnti r infertur leremi^ imuriaji cutido ab eo nfmitur
prophetia,ibi: Et fadlum cft in anno quarto loachim &c
Trma in tres, quia prirno Icrcmius recluditur ,fccundb Itber lius
comhuritiir,tbi: Mifit itaquc,rw/o ad mortem qnxritur, ibi: Et
praeCcpit.PrJwa /« duas,<juiaprimd ponitur iniurix occafio,fecun-

db

do Teremi,treclnfio:fecunda,ibi:Etpi-cccpitOccafioautc;
ftonis fuit,quia argucbat vitia regis & popi4li,dcnuncians /
ventura fiagelh Dci,wfniprccatis rt filmnt.Circa primhi
tur t mpMs,<um diiit:\r\ anno,&C.d^ fequifir.

2 Ex dicbus loCic.Ttmpurt: inm loftx cevpit Icremias;
tare,rt dichmeflluprai'? p^incipiohuiusdWi.

3 Si forti audicntc domo luda . Vcr hoc non inteUig

Deoaliqua tgnorantia refpetiufutmt^fedpcr hoc dcftj^natm

tas arbitrijfper quam rex & popdus poterant a malisfuis ti

Cxterapatent.

^ Etp

r.

ItV.

CMOB^^LlTEtt^,
■f I Etfaiium efl m anno quar. &c. Sequitur.
t Tolle voiwncn. Pcr hocautcm, quod leremiSs non fo-
lum prophetauu vcibo , led ctiam fcripto proptcr futu-

ros

ros &c abfcntes, fignatur quod homo literatusin fc ^
risdiumts ,nonlolumdcbet doccrc vcrbo pr^viiii'*^^
vcl lcgcndo,lcd etiam lcnpto, vt ficnon lolumprt w"
bus proficiat.fcd eciam abigntibu^ O^ futuris.

«

B-y

'^ :ictia ipphc-

i jconcordat

kiinecleme

kquiaficiit

jcUS CGlulit

h,iman?infir
ritati mone
c.vtconiier
tlitur; Ita ,f-
' pcta obcdie
d; ad falute
^imoru e-
xcet pdica-
tinis officiu
qji ctfidau-
{v carccrc p
fuictipsu id
fcere.nova-
ht, perjntcr
p:te,q3iur-
sifuerat ex-
Bpjuit. Quid
c';o diduti
ftit 3 foluti
&libcri ver-
b Dcipioxi
riscxpederc
n^lijunt ?
.a Vndusue'
rt imnium i»
tiMciu domini
vni populo in
li'ffa!e, (j vni
v/a multitudi
■>.s coyfluxt
i-Mciunevh.
. ^kcrr.Vtq
p| luxupec-
cicruntper
aMinentiam
- 6 sffliftionc

fqcata ab-
lant.vt g il-
1 ita comile
. rtetiaalici-
t. abfilncat,
Z vper hocc6
ctori fatista
_ ant, &qui
ciniifcrfit^-
Ibita abfcin
cntfibicon
c7a,& rcprc
& hndatin mi
nxiisqujede
liucrunt in
niximis.
blgiiurcuau
dtet,&c. Etn
aiidito-

Icremiac. Cap.XXXVI.

T Neallquid depcriret.

Baiuch filium Neriaj , Sc lcriplicBaruch exorcleremiac omne.s fer-
mones domini quoslocutuseftadeuminvolumine hbri.Etpce- ^

3 «.Q^tgo^fi cUufusfum veibum doinini non eftalligstum.

pitleremiasBaruch dicen5:Ego clau{usfum,nec valeo ingrcdi do-
mu domini.Ingtcdere ergotu,&c^legedevoIumineinquolcripfilli

a ^QuoprpulusattfriMi^ audiT

cx ore meo, vcrba domini audiete populo in domo domini in die 2

ieiunijrinfuper & audicnce uniuerlo luda qui veniilt de ci u itatibus
{uis,lcges eis,fi forte cadat oratio eorii in confpe(5lu diii, &C reuerta
turvnu(c]uiic|5aviafuapellIma:quoniam magnusfuroieltcScindi
gnatio^locufuseftdfis aduerfuspopulumhunc.EtfecitBaruch 3
fihusNcriasiuxtaomniaqpr^ceperat ciIcremiaspropheta,Iegens
ex volumine fermones domini in domo domini.Fad:um ell: aiit in
anno quinto loachim filij JofiJEregisIuda In mcnfe nono,prcdica
ueruntieiuniummconfpedu dommioipopuloinIerufaIcm,&:
vniuerfi multitudini qua: confluxerat de ciuitatibus luda in Icru-
falem. Legitc]; Baruch cx volumine fermones Icremi^ein domo do
ininiintgazophilacioGamariefilijSaphanftribg inveftibulofu 4
pcrioriin innoiruporrenouedomusdiii,audiente oipopulo.Cu 5
qiie audiffcc Micheas filius Gamari? filij Saphan oes fermoncs dfii
cx libro,defcendit in domumregis adgazophilaciu fcribx.Et ecce
ibi oes principcs fcdebac. Elifama fcriba 3z Dalaias filius Semei^ &
Elnathan lilius Achobor, & Gamarias lilius Saphan, & Sedechias
fIIiusAnani?6^vniuerfiprincipes . Etnunclauiteis Micheas oia
verbaqaudiuitlegcnremBaruchexvoIuminein auribus populi.
Miferuntitaqi oespnncipesadBaruchludi fihumNathani<^filij
ScIemi^filijChufijdicetes: Volumen cjcquolegiftiaudientcpopu
lojfumc in manu tua & vcni. Tulit ergo Baruch filius Neii? volu-
^ mcn m manu fLia,& vcnit ad eos.Et dixcrunt ad eii: Sede& lege hgc
in auiibus noflris . EtlcgitBaruch in auribus eoru.lgimr cu audif-
fcnt oia verba, t obftupuerunt vnufquilq; ad proximum fuum, &
dixeruntad Baruch:Nunciaredebemusrcgi oesfermonesiftos Et
c inicrrogauerunt eum diccntcsrlndica nobis, qiio fcripfifti oes fer-
mones illos ex orc eius . Dixit aut eis Baruch: Ex orc fuo loquebaf*,
quafi legcns ad mc omnes fermones iftos, & cgo fcribebam in vo-
lumine atramento . Et dixcrunt principes ad Baruch : Vade& ab-
fcoderc tu & lercmias, & nemo lclat vbi fitis.Et ingrefti funt ad re-
gemin atriii.Porrb volumen commendaueruntin t gazophilacio
tlifam^fcrib?,&nunciaueriitaudientcregcoesfermones.Mifitq; ^
rcx ludi vt fumcrcc volumen.Qui tollens illud degazophilacio Eli
famccfcrib? legit audicnte regc,&: vniuerfis principibus qftabanc
circa rcgcm.Rcx autem fedcbatin domo hyemali in menfe nono.

82^

auclitorib. ne D

ceflariacgra-

tiafpirjtuflan

di:Nifi.n.ad-

fitfpirituflan

ftus, fermo

dodoris eft

ociofus.vna

loquentis vo

ccm oes pari-

terinecclefia

audimus fcd

nonoespari-

tcr intclligi*'^

musfedficut

vndio Dci

nos docet de

oibus . Ipfc

quoqjdodor

non aderudi c

tione hoTlo-

gturfipervn

tlionemfpiri

tusn5 loqua

tur.Didueit

enim Cain,

pcccaftiqtaelce: ^ ^„5,;^^,^^

led gaculpisGcn.4.b.

protiibetibus

noneltinun^

d',verba Dei

audircpotuit

fedno fcrua-

re . Sic loa-

chim&fcrui

ci' vcrbaDei

audire pote-

rantaurecor

poris , fed no

cordis.

C Exorefuolo

qncbatf.ryquafi

U^ts ad nieocs \ hxc

fermoncs iftos

& cgofcribita F

"imlnminr^&c. \ quafilegfs»

Significat , 9

apofioli & ^

phctcE nuUa

ncccfiStarem

tratftadi vi' pc

nuriaioquen;

di patiebant,

fed proptc &: ,

facileoia.pfe

rebant.vnde;

2y;(j/«cC(;^:ra>-eMatth.io.b

quo aut cjuid lo
quamini .

<0^t

NICOLAVS DE LYRA.

le I EfprxcepitlercmiasBaruchdicens. Hic confeejuenter
^ ojliditur Urmiit reclufto: loachim eniri reclufit eum ne prophe-
tiafuampublicaretinpopulojfed quodnonpotuit exequiperfi-
ipj-n.executus eflper Baruch amicum fuum,quia quod per amicos
fiOnus,quodammodo per tiofipfos facimus, vtditit Thilvfopbus
^.■hicorum:!^patet litera yjqueiki.

i In die iciunij.D/cwf aliqui,qudd fuit infefto expiatisnis in
qwembantur luditi affiigere ammasfitas,Leuit.2^. fidtextus vi
detr contradicere : quia infrd dicitur, quod iftudieiuniim de quo
fit ic Jermo fuit menfe nono :feftumvero expiationis ficbat deci-
ma'iefeptimi mcnfis:& ideo alij dicnnt , ouod ifiud ieiuuium fiiit
t'<>'populoimpofitum,quiaaudicumfuerat in Icrufalem,qu6drex
Hadonisfe difponebat ad vemendum contra lucUam,& lerufalc,

ftiut

jicut T^niuite predicauerunt ieiunium auditovvrbo loneprophc-
t{ defuiurafubucrftone 2\{;«i«f . Sed quia talis affliCiio cotporis rio
vatct coram Deo nifi homines rcftliant dpeccatis . ideo leremias
mifit Baruchad lcgendum prophetiam fuam in pr ^fentia omniu.
Cftera paient vfque ibi.

4 In vef^ibulo fuperiori. Ftdelocoalto Baruch audiretur i
populuixiftinti m atriO ad quud conueniibat populusad oranditf
& verbum Dci audiendum .

5 In introitu por.no. ifla eratporta quom loatham adifica-
ueratyVt dldurn ift fupra i6. Cfterapatcntinlitera.

6 Mifitq; rex.hiic cdfequenter libcr lercmi^ combtiritur,cu di
cirwr.Mifitc]; rcx Iudi./« Hebrp habeiur:\ch\i6.u& in Latino
fignificac luuauquiatuct lud^usfit nomtn appedntiuu,illitamtn
erat appropriatum, ftcut apud nos aliquis proprio hcmine vocatfr
Cbnft:anus quamuisfit nomen comune alijs.Cpera patent vfa; ii i.

* Et

M 0 P^ A L l T E l{.
J Et/ecif Baruchfilius l{erii,^c.?cr hocautem,qu6d ip-
ic onflantec legit vccba leremix coram prmcipibus &

popu-

populo fignatur quod pra:dicator veritatis debetconfla
tcr annunciare verba facrx icriptura: & dodoru appro-
batoium coram raagnis & paruis.

^Cumque

827 Gloford.&NicolaiJeLyra

82^

yf a « pTolech in iir.tm. Stiipcda indurati cordis ncqiiitia,
A qui dcbucrunt monitis rnluranbusadr?nitcntiamco-
pungi vcrbadomini tradidcrunt ii:ni.& prophciam J_o
ccntcm & corrit^cntcm qucmhonorarc ckbuerunr co-
tumclijs affcccrbt.quia ipmtus ncquam qui fcmpcr Ipi-
rituigrati^aducrfa-

3

5

*.Pa.j6jl.
4. Rcg.34.a.

& pofita crat arula coram co t plcaa prunis . Cumquc le-
giflet ludi trcs pagcllas vcl quatuor , lcidit illud lcalpcllo
lcribcE,6c proiccit m igncm, qui cratfupcr arulam doncc
columereturomncvolumcn igni qui cratinaiula Et no
timucrunt nequc fcidcrunt vcftimenta fua rex &^omncs
ferui cius,qui audierut vniucrlbslcrmonesiltos. Verum-
tamenElnathan&Dalaias&Gamarias t contradixcrut
rcgi nc coburerct Iibrum,& non audiuit cos. Et prarccpit
rcxlcremicl filio Amalech&Saraie filio Ezricl S,: Selcmi?
filio Abdchcl vtcomprchcndercntBaiuch fcribam 8^Ic-
remiamprophctam. AbfconditauteeosdnsrEtfadlum 6
lcx diuina pcrmafit cll vcibii domini ad leremiam prophetam poltquam co- /
illxfa.Huncin mo^ bui!cratrcxvoIumcn,&fermonesquosfcrip(eratBaruch
dum corpus quide c ^" . ,■ ^ r 11 1 i- j o +

^ cxore ciemiXjdiccnsrRurlumtollevoJumen aliud,& T

kribe in eo omnes fcrmones priores , qui erant in primo

voIuminc,quod combufilt loachimrexluda.Et adioa-

chim regem iudadicestH^cdicit dominusrT u cobufTifti

d voIumeniftud,dicens:Quarcfcripfifliin eo annuncians

feftinus venict rex BabyIonis,&cvaftabit teiTam hanc ? &

ccirarefacietex illa hominem & iumentii? Propterea hxc

c dicitdominus DcusconrraIoachimrcgemluda:N6crit 8

cx eo qui fedcat fupcr folium Dauid,&;cadauer eius proij ^

cietur ad cftum ncr diem,6c ad ^elu per node.Et vifitabo

fit. Sicquicunq; ma contracum 6ci;ontra (cmcn eius & contra ieruos eius im

datis domini rcfiflit oini^tcs fiias:& adduca fuper eo.s , & fupcr habitatores le-
fccudumcordis du- 1,^^ 1 , i-ji r

ritia fuftinebit vin- ruiale,& (uper viros iuda omnc malu quod locutus lum
d\(kzm.ih<e enimfe' > , • r.

mv.aueiit homo,l)ic&mrtet.^ot2ix\dx\ autcnvquod in Ta
ralipomcnon lci;itur,qu6d hunc loachim Nabuchodo-
nofor vindumduxit in Babylonem. Etinlibro rcgum,
quod dornmnt louchtm curapatrtbusfuis,yc^numt loui.hitit jiliui

tiui

viau . tur.corda corum in
durabat nc crcdcrct
&paenitcrcnt.
b Ei non>intii>ifeos,
* Thcodor. Noii
cft contcntus rcx ini
quiiatc pcrpctrata,
quinctiam l'aruch
& Icrcmiam coprc-
trog*ncrum hcndi mandauit.At
ffgcfli. Dcus prxccpit lerc-
mie,vt priftinos fcr-
moncs in alio libro
dcfcriberct . Charta
cnimcxuftafuit,fcd

afltimprum paflum
cft.vcrbum autpcr-
g manfit paflioni;nc-
quaquaobnoxium .
c ^i bftuiidit nta &i.
Contra qucm fru-
ftra nititurh'>mana
prarfumptio. CMi'o«/«
enim dotn:uus otnnes di
ligetes [t, & omnes pcc
catores difperdet.
d Trof>t"-ra.&c. Di
gnavltio,gafcrmo
ncs domini cobuf-

fius pro '•o.Scd lofephus lcicmix vcrbis magis concord \
rcvrancrcnsiprum loachim.patrcm Icchoni^arc clU
bylonisin .crufalcin fuifle intcrfcclum, non captiuinu
iii Babvloncm dadutn.ln dccimo Ahtiquiiatum libro
diCcnsita.DumrcxBabylonis intraflVt ciuitatcm, nc-

quaquam tidefcr
uauit.Mcdiuuoncs
fortiflimos &c dc
coros occidir vra
cii rcgc loachin;
qucm cti:.m apr^
muros inliirpuhu
proijci iuflit . y,.
lium vcrociusloi
chim rtgcm ccn-
flituit vniiicrfe ^)

uincix. Eosaun;ia
qui crant in d gni-
tanbus confliriu,
numcrotria ni ,m
captiuos duxit m
Babyloncm,intcr
qiios Ezcchicl pro
phcta crat adhuc
pucr . Hiccrao fi
nis habuit icsi..
loachim.quivixi
annis trigintafcx
Rcgnauuauican
nisvndccini: Suc
ccflbr vcro rcsi
loachim rcgnaui
tribus mcfibus &
dicbus dcccm.Sr
vtrum in kri,
an in Chaida;an..

9 morarus Joach.

10 pcrierit,n6€llo;;
rcndumxumu-
ta prophctam u-
daucr cius coniia
cfle proicdumsc
xflumpcrdicm,4

ad gelu pcr nodcm : vt qui fcripturam prophcticaign
crcmaucrat,:eflu folis & gclu nodis vrcrctur.
e T^i nent ex «/.4« Thcodor. Ccrtiffima prophctiaEt
enim regnauit lcchonias filius cius , pofl trcs tamc

^ mcnlcs

NICOLAVS DE LYRA.

* I Etpornz,SiC.t.iiautemaruliinJlrumentumferreu,inquo
ponunt'tr carboms arden'es pro calefa^ionemagnatum.

C 2 Cumque l^iflljt ludi tres pag. &c.\a^. Sab. dicit tres
vctfus vei quatuor dictns,& lrgebatl.mt»tationts Iere.& lc/^erat
ijuatiior verfus lompktl ftilktt. Quomodo fcdet &c. Ploras
plorauit&c Migrans migrauitludas&c. VixSionlu-
gent &!.c.& liimiixepit quint}i,lcilicet,fzdi funt hofteseius
incapitc, tuncreximpatknsnoluitplusaudire ,fedfccitUbrum
intid-.iiT ioniburi,idfo ^um dicitur.

3 Scidit illud kz^pcUdeftfparuo cultellofcriptorisyinteUigen
dum,qu6i hocftcit depr£ceptorcgis:vnde pojiea fnbditur .

4 Veruntamen Elnathan,&c. contra.&c. '/on contentiofe
jedverbisdeprecatorijsl. yndemHebr<£ohabttur . Deprccati
funtrcgcm.

5 Et prxcepit. Hlc cofequrnter leremias ad mortcm qumtur,
litm duituKEl prxcepit icx,S<.C.vtcomprehtderentBaruchftri
bam & lereniiam prophetam.let nriias autim iam crat reclufus in
cariere,vtdiBumeflfupra & ideonon qiurebatur adincarceran-
dum,fed ad ocridendum.

6 Abfcondit autem cos dominus . quia vbi defccit reme-

dium

dium humanum affuit diuinum : & patet in hoc magna objtinm
Joachitn f{egis in malo: qni nonfolim prophetam dominipropi
veritatcm in carcere reclufit,fed etiam eum interficere qucfi uit.

7 Et fadum cft . Hic corifequentcr lertmias refumii fuamf p
phetiiim,rionjolum loqMndo,fcd etiam fcribendo,& hoc dedom
maitdato ad tonfirtnatiunem vcritatis iibricombnfli.Et primo
nitur hoc mandatu m: vt patet,ftcu > d'-^ fubditur ipjius loaclm
nitio de iibri cbbufiionf,<.um dicitui .Hxc dicit dominus , &
& pa'rt litcra vfqueibi.

8 Non erit . Jcilicet fiabiliter:licet enim loachim fHius ei»s \
cofuerit rcxjubflitutus , tamen regnauit tantum trib:is mtnfib
vtdidiim eHfupra 22. vt Ijabetur.^.r^c.z^.. & ideoregiumt
fro Hihilo compuiatur,fecu)idum quod dicii Pljilofuf hus. Z.^b '
corum,qudd illud quod r,iodicumcfl,quaftpro nihilo bibetitt.

9 Et cadauer Scc.lc.ltiet, ivaijjm fiiij loii^.

10 Proijcieturadxnumpcr,&c. !{exennnIiabylonis t

niens contra ilium iouihmi ctpit eutn , & cum ct tedii^dijiett

bututn tribus annis , auduns quoi rebellare voicbat , &t

.Afgypti adhxi ere : miffis exe> titibus ittrum cepit eum , (Tittt \-

fidumproieceiuiit cxtra Itrufulei», vt diclum eflfupra il. C;

ra putent vfque ibi,

^ Icrcmia.'

1 Cumque legifftt ludi tres pagellas vel quatuor, &c. pcr hoc
autcm quod rcx noluitaudirc perfcde,fcd fccit librum
incidi & coburi , & cius autorcs, i. Icrcmiam & Baruch
admortcm quxriifignanturilliqui Dei vcrbumaudire
nonpoflruntdicctcsillud Ioan.6. f Duruscfthiclermo,
&quisp6tcumaudire ? Infupcrctiaquxrunt dodlrina
vcritati5,& doflorcs eius deflrucrc.Pcr hoc autem gjdo

nii-

minus abfc6ditcos,I.Baruch & Icrcmiaoftcnditdiu
clcmetia cuius ^priQ eft fuccurrercin calib.defpera'
f i\u>luni tviie iui'fir„.Vcv hocnquod Iercmia"idci'
datodomini fcripfit plurcs fermoncs dc punitio";
gis & malorum fibi adhxrcntium.duo fignatur Pri'
cft, q^dodor veritatiscx pcrfccutione non debctccli
a vcritatis dodrina, lcd conftantius doccrc Sccunau
quod cx augmcnto fcripturx defignatur pcccatorii i»
obllinatisaugumcntatiofucpoenc. . ,

8.?

leremi^Cap. XXX VII.

^ etcsabduflus cftcaptiu'. Minat porroci totiq; domui
A :itmrojVrbi vaftatione, & populo la didas affli(aiones.
latmmsii^tf-mtuUt volumcn atiud. Rabb Poftcobuftio-
J,(.prioris,quia reprobata ludaea p^ perfidiam iibri le-
js'& prophetarum adlalutem Gcntium feruatifunt,ad
cias ols gloria ve-
^^^ ,,js(cftame.trasla a adeos:&noaudicrunt.lercmiasautetulicvolumen aliud,
'°''^;f«Sr/////V, & dedicilludBaruch filio Ncriasfcriba:, quifcripiltin co
lcptaftmtaiicadcot. cx orc lercmias omnes {crmoneslibriquemcombuflerac

&fdditiS;mo b ^°^^^'"^ ^^^ ^"^^ ^g^i = ^ i^^"P« ^ddifi ^unc rermones
n< multo plutes g mulco plurcs quam antea fucrant.

830

antefucranr.quia illiliiftonamtantum,nosautcii)cum D
hiftona myflicum fenfum habcmus.IUi cnim fuper cor
volumen habentcum lcgitur Moyfes,nosautem reuela-
ta fecie gloriam Dei contemplamur • *. Cor-i. i,

b ^dditifuntfermoms multo flutes qudm anteay&c. *Thco-

doret. Ob id cnim
quod rcx iniquus
aquo animo fere-
bat comminatio-
nes quas audicrat
dominus iuilit cas
copiofius defcti—
bi.

B

NICOLAVS DE LYRA.

1 Icrcmiasautcm tulit volumenaliud. & dcdit illud
BfUCh'f^biponitur reparato Itbri combufii:& cum hocfuperad-
di,licut dicitur infine.

2 Et infu.addi.funt mul.plurcs,&c.D/c« bic^a.Sa.^ in U
brpnmo quem combu/fit loacbim erantfcripta tavtu tr:a capitula
ia tntationum fed privr.um fecundum ,&quartu: m quibus eft al-
phbetum Hebraicum fimplcx,quiafinguli verfus d fir gulis literis
inpiunt:fedin iiio fecundo fuit additum tertium capitulu fcilicet:
Ej) vir videns,&C. in quo alphabetum efi tripUcatum : quia fub
qUibetliteraJm tres verfnuli . Sedcontraifiud diHm videtur,

quia

tn lametatiomhus leremias deplorat deflruaionem ciuitatis faaS, ^
quf defiruHio fuitpofl tempus loacbim. de libro verb primo lere-
ms dicitur in principio buius cap.ToWc volumcn libri.& fcri
bcs in co omnia verba qua; locutus fum tibi,&c. Etfubdi
/«r.Adicqualocutusfum adtecx diebusIofis,vfque ad
nanc dicm :^«* erat in quarto anno regni loachim.yt ibidem pra
mittitur:^d quodpotefi dici qu6d nonfolum tempore Ioacbim,fed
etiamexprincipio quoiam lenmias capit prophetate , de defiru-
aione ciuitatis propbetauit:& in multis locis eam denunciauitper
modum pr^te) iti tanquam faHam , licet effet ventura, yt patuit irt
pr^cedentibus : & hoc proptcr ctrtitudinem prophetii > ^ 9«''» '»
ptopbetia leremi* ordo temporis nonferuatur.

r *AP. XXXVII.
i'^ T regnauitrex

■ ^ iedechias, &c.

■ Q Sedechias poft

-• > Icchim g cogno-

j imatus eft lecho-

! nij, rcgnauerit vn

:; ddm annis,n5 fo-

--. liieremiac, fed&

lil:rReg.& Para-

liinarrant.Siqui-

d'poft lofiam pa-

trmciusregnauit

A p. X X X V I r.

T regnauicrexSedcchias filiuslofis '
pro 'cchoniafilioloachimque con-
ftituitregem Nabuchodon. rcx Ba-
byl. in terra luda: & no obediuic iple i
&C ferui eius, & populus tcrras verbis
domini qux locutus elt in manu Icrc
mi^ prophec^.Ec mifit rex Sedechias 3

^ luchal filium Selemia?,& Sophoniam fihum Maafi^ facer

Icchazraefib.tri- b dote adlcrcm.prophctamdicens: f Orapronobis domi-

cta^g^&lSra ^^^^^^ noftru.Ieremias aucem liberctambulabat in me

:! frrcreiusaiinisvn ^^^ populi. Non cnim mifcrant eum in cuftodiamcarce- .

*^J^"^j^Poft>unc c ris.IgicurcxercicusPharaoniscgrcfruseftde>€gypt.6cau 5

' lii loachim^^rib. ^i^^^" Chalda:i,qui obfidebanc IcrufaL huiufccmodi nu- ^

t> mfibus.&dicbus

" ^c^m: &poflcu Sedcchiaspatruusciusannisvndecim,
- lconines iniqui fuerut & idololatrx , & ideo pcricrut.
* , .. ''/"■"•Nequaquam pro fe orare poflulauit,quia di-
' y "^ rnandans obtcmperarc noluit: «3«/ enm auenit aurem
, i«« ne audtat,kgcm oratio eius erit execrabUis.
' ^ Jf"' fXftcitus.Quo Chaldxi foluerunt hanc obfidio-
'" Jr *r'^""^"^ Acgyptijs,Iofephus manifeftat Vasfrc
ram Aegypti m auxtliumveniflelud?is,clicens; Ita-
que

quc dij cognouif-

let hoc Babylonias

rex , mouit caftra

aduerfumcum,&

affli(Sa prouincia , t Infrt 4».

& munitiones eius ^ "?''' * 5"

vnadiripiensadIc-S„!«'-

rofolymorum ciui

tatem obfidcndam,

cum magnovcnie-

bat cxercitu . Rcx

autem Aegyptius

audiens , quia Se-

dechias eius ami-

cus cflet obfeffus,

adepta virtute ma- ^

xima bellatoru vc- '^

nitadludfamqua-

fi abfoluturus ob-

fidionem . Baby-
lonius autem rcce-
densablcrofolymis occurritAcgypti;s,quos omnesfu-
peratos prxlio in fugamvcrtcns,deSyriacxirccoegif.
Cumq^difcefliiflttBabyloniorumrexablerofolymisdc
ccperunt falfi prophct* Scdcchtam di.Babyloniosnoa
cflc contracum dcnuo pugnaturos fed reucrfuros , fci-
licetqui in Babylonia captiui crantcum vafis Dei quas
rex abftulcrat . leremias vcro contraria & vera pro-
phctauit .

^Scd

NICOLAVS DE LYRA.

E. C A P. XXXVH.
rcgnauit,&c. Superiusfcriptiiefi,qutd leremias paffus fit
^^g'biis,hiccdfequenterponitur quidpafius fitdprincipibus.
^iaiidituriH duas,quiaprim6 ab eis incarceratur. fecundo, mors
Z^u^V^/^^.^^^Pf^^^f^fi-^Prima in duas ,quia primo ponitur Se
"^polfulatto.fecundo leremie incarceraiio,ibi:Ergo.Circa pri
^mrtmoponitur conditiopofiulantis,cum dicitur:Et rcgnauit
rcx cacchm.llievocatur Sellum. fupra 22. & Mathaihias 4.
^i>-^-J(drexBabylonis eurn regem conflituens pro lechonia ver
men eius m Sedechiam,quod fonat iuHitiam Dei, vt effet me-
"^' ^¥o»tsfideliterferuire,& ^egypttjs nonfauere.

Et

mii 'ar^^T'^"' ■Pharaonis egreffusefi de ^egypto.Vcr iftos
Ch'f . """^ dc Acgypto adpugnandumcontra
vacagosjCc tanti fuctunt reuerfi finc pugna,fignantur

ilU

2 Et non.iluia contra munitionem Icremitt, ex ore dornini fccit
ffdus cum .Aegyptijs,& rebellauit regi Babylonis. Secund6,ponitur
modus fu^e pnfiulationis,fcilicet per nuncios,cum dicitur.

3 Et mifit rcx Scdechias.Dic jr fw;7w Ea.^alo.quodiiieSede-
chias erat defe manfuetus,fedfiit per malorum confilium deceptus.

4 Icremias autcm libcre ambulabat.fioc dicttadoflenden
dum regis reuerentiam erga cum , quia iplum venire adfe no iuffit.

5 Non cnim mircranr eum in cuftodiam carccris. fcili'
cet principes loaihim , tamen rtx eim incarcerauerat prius vt di~
Bum efi in capitulo pracedenti : ttrtio ponitur caufa poiiulationis
Sedechi<t,cum dicitur.

6 Igitur cxercitus Pharaonis cgrcffns,Si.c.Chald4ei.n.ohft-
detes lerujale audietes .Aegyptios venircin auxiltu lud^otu dimlt

^ tentes

illi qui cgrcdiuntur de tencbris mundansc conucrfatio-
nis ad pugnandum contrad^moncs in caftris rcligionis,
dc quibuspotcftdici illud Gcn. j z.z.Cafira Deifunth^c :(cd
tamen tcrritiauflcritate viuediadfcculum rcuertuntur
antc tempuspcofcfllonis.

fMO- i

Sji Gloford.&NicolaiJeLyra

%

0 cium receflerunt ab Icrufalcm. Et fadum cft uerbum
A domini ad leremiam prophctom , diccns j Hnec di-
cit dominus Dcus Ifrael ; Sicdicetisrcgiluda, qui
miru uos ad intcrrogandum mc; Eccc cxcrcitus Pha- i
raonis , qui cgrcflus cft uobis in auxiJium, reucrrcrur *
in tcrram fuam in Aegyptum , & redicnt Chalda:i, &
tpnrfiaWtur. ^ bcUabunt contra ciuitatcm hanc , & capicnt cam,
& incendcnt cam igni . Ha?c dicit doininus ; Nolitc
decipcre animas ueftras , dicentes abibunt , & rcce-

dcntanobisChald^'i, quia 4
a Sei &c. * Thcodo- nonabibunt. Sed&fiper-
rctus. Acfidicat. Nc- cuircritis omnc cxcrcitum
B quc vcro cxiftimetis ^haldforum , qui prclian-
vos fiipcraturos forti- , ^ ^ ' o j

tudincm Chald?orum tur aducrfum vos , & dcrc-
Sufficiunt cnim , vcl li<^i fuennt cx cis aliqui

vulnerati: finguli dc tcn-
torio fuo confurgenr , & in-
ccndent ciuitatem hanc i- _
gni . Ergo cum recefliflct
exercitus Chald^orum ab
lerufalcm proptcr exerci-
Q tumPharaonis, egrefluseftleremiasde lerufalcm,
t fegregaret ut irct in tcrram Beniamin , & t diuideret ibi pofTcf-
fc, quia erat fioncm in confpcdu ciuium. Cumque pcrueniiTcr ad 7
puii. portamBcniamin;cratiDicuftosportcEper viccsno- 8

minc lerias filius Sekmi? filij Anani?, & appi?hcn- 9

dic

pauci vulncrati , qui
proptcr infirmitatcm
reliftifunt in tentori)s
ad vos penitus, dcledos
quia peccatum rcddit
vosimbecillcs.

t

10

II

12

U

14

15
16

i8

19

20

dit leremiam prophctam dicens : Ad Chald^os pi |
fugis ? Et rcfpondit lercmias; fallum cft , nonfi
gioad Chaldgos. Etnon audiuiteum, fcd con
prchcndit Icrias Icremiam , & adduxit cum ad ;

cipes.t Qyi»""'f^^i'<^»'"^f^"P""'^'P^^ contra Icr tl»
miam, cgfumcummife-

b b iltiamobrcm ira . Ra

Fruftra cxcufant S.

1

nmtincarccrcm, quic-
rat in domo lonathan
fcribc : Ipfc enim prcpo
fitus crat fupcr carccrem
itaquc ingrcftus cft Icrc-
mias in domum Laci , &
in t crgaftuium ; & fed it
ibi Icremias dicbus mul-
tis . Mittcns itaquc rcx
Scdcchias tulit cum,&in
terrogauit cum in domo
fuaabfcondite, et dixit
t Putafne cft fcrmo a do
mino ? Et dixit Icrcmias
Eft;Et aifjln manus rc-
gis Babylonis tradcris.
Et dixit Icremias ad re-
gem Scdechiam ; Quid
pcccaui tibi , ct fcruis
tuis , et populo tuo >
quia mififti me in do-

chiam, quafinonfpo
tCjfcd coadus violcni '^,
populi,& rogatupi
pumlcrcmianiinc.
rcm mifcrit ; Illuc;
cofirmationcm opin' '«
nisinducctes.qiiod- ^
aflfcduinncccflitaii
misiuflcrit cidarit
riacumiliiquiinfi-
& Dco contrarius
homini fidcm
nonpotucrit:p,
opcribusciusr
inDcitimorcne
ximidilcdionc _.. . .....

Deo gratum cgcrit':
ideo iufle pcccato
fuorum vindiftani
fusfit.

NICOLAVS DE LYRA.

* tentes obrtdioncm occurrerunt ^egyptijf , & tunc Scdechiasfpera-
uitfe liberandum fimpltiiter ^ Chald^ii: propter cjnod quicjiuit d le
remia. fuper hoc domini refpon[im , fed audiutt ab eo contrarium
•pnde fequitur refponpm lercmif .

I Ecce exercitus Pharaonis . Supple vobis non vakbit , ideo
, fubditur .
L^^fudarora ^ Rcucrtctur in ter.fua. Dicitautem hic i{a.sa. g, ^egyptij
de apparirio- venicbant per mare in nauib.& dominus fecit appa^tere fupra mare
re AcgytiorQ fimilitudines hominii fubmerforHf & tuc dixetHt .Aegyptij ijli sut
fnbmerforum pattes noflri ? fuerHt fubmerftpro ludteis ad quom auxiUii procedi
paquif .■ must&fic indignati redierunt:Sed ifiud ridetur fi3itiu,qa ab cxitu
de .Acgypto quando illi fuerunt fubmcrfi,vff, ad tepns Sedechi^ flu
xerunt anni notigenti,vel circiter: Q^iod aute ^egypiij qui erai ho
tninesfenfati crederent corpora tanto tepore fuijkinmari abfque
omnimoda di{folutione,non eft aliqmliter veriftmile : idcoftcut di-
fium eflfupra,redierunt moti timore, quia Chaldai tanquam poten-
tiorcs iam occupauerant magnam partem terr^ regis -Aegypti, vt
habetur ^.l{eg 14..

S Et rcdicnt Chald^i. ad obftdendum,& defhuendum lerufale.
^ Cftera patent vfque ibi.

*" 4 Scd & fi percuf om.exer.Chald.&c.^.e/.->'o/«wj Dci eft,
quddprfualeant vobis finainer,& ideofi non remanerentinter eos
tiift valdk pauci,& curn hoc vulncrati,tamen preualerent vobisfi-
tialiter virtute Dei,cuinonpotefl refifii.

5 Ergo cum reg.&C.HJc confequenter ponitur lercmipncar-
ceratio, & fubdttur Scdechie iterata interrogatio, ibi : Mittcntes
autem. CircaprimMmfciendum quod exercituChald^orumexiJtC'
tecirca lerufalem leremias nonpoterat ire ad terram fuam:propter
quod dimiffa obftdione propter iiegyptios , vt prtediHum tfi, tunc
leremias voluit ire : &hoc efl quod dicitur : Er. cum rece. CX.
Chal. &C. (^patetlitera v/que ibi.

6 Et di ui.ibi, poflcf./. agrum quem cmerat, vt habetur fupra.

S2.pof~

Diuifio

^z.poffefiionem eiusaccipiendo, C^ ftc feparando feu diu:
venditore.

7 In confp. videbat etiim cito populum in Babyknem diait
ideo volebai atite inpoffefjiontm fe pontre.

8 Cumqucperuc. fic nominatam , quiaad fortem Bem
duccbat.

9 Erat ibi cuftos, &C. Dicit ^. Sa. qubd ifle cuflos erat v
y4nanu,cuius mortem nunciauit ftflitiam leremias fupra.i%.
pter quod erat pronus adinferendum calummam leremix ,/i;i
quodfugeret ad Chaldaios , vtproditor ciuitatis,propier i^m
audiuit eius excufatiotiem.

10 Et addu. &C.(/«/ erat priores ipfo Sedechia rege,vtpiiB'

1 1 CKf.c. mi. tanquam digtium nonfolum carcerejtd ttm
gis fluemorte.

1 2 Qui erat in do.Ionathan.f^/e carcer erat durioralijs.

13 ItaqueingrcflTuscftkre.in do.laci.it/ f^,!Bfd/«if'
tacum , in quo pruijciebantur ad mortem condemnaii . n hab
cap.fcquenti.

14 Et in crgaftuIum,it/f^,J» laboris li)cum,& diciturah i.
quod efi labor:& nominabatur Jic,quia laboriofum erat ibitjjt
quia relegatiibidem cogebantur laboriofa operari.

15 Mittcns.HicconfequeiiterponiturSedcLhiiiterataiHten

tio citm diciiur.

16 Interrogauit cum in domo {\xz.ad quamfeceraeuti t-
nire.

17 Abfcondite . ne offenderet principes qui eum incme t-
rant.

1 8 Putas. vf doceas me defuturo.

I <; Et ait, in manu regis Baby lonis trad. non celans n «•

temtimoremortis.

20 Qi.1 id pcccaui tibi & fcr .&C. Q.d.non merui rrga te ) (»

uos luus incarcc' ari,quia quiiqindlocuti'.sfim,dixide nMtidi «

mini . Quodprobai cotijequenter per faljitattm propljetaruri ■

trarium aflerentiumM.

MOT{.ytLITEI{.
3 Et redlent Chald.£i. Per rcceflUm ChaldjEOrum dc leru

i falem,& eorura rcditum ad ipfam dcbeilandam, fignifi-
catur malitiad^monum, quia ceflantaliquando aten-
tationc hominum , vt fic ipfos dccipiant , & opinari fa-
ciant dcmoncs lupcraffc:& ficinfolclcant cx opinata vi
ftoria ,& tuncdxmones pcriteratastentationes eosim-

. pellunt in crimina pciora & grauiora, & fic fiunt nouif-
iimatalium pciora prioribus, ficut diciturLuc. xj.c. dc

Ipiritu

fpiritu immuado cxcunte ab hominc , & poftca r («•
tcnte,

t .Apprehendit lerc.Vcx iflum fignantur clicntes & i pi'
ftri magnatum qui calumniantur opera iuftoruijc*
falfum imponcntc.s,& eos grauiter affiii^cntes. j
1 5 Mittcn. PcrScdcchiam , qui decrgalhiio carcer !'C'
remiam tulit,& tamcn eius confilionon aflcntit. "^*
tur homo pius erga iniu fle afflidos , tamen nona
confilio vcritatis dc luis mahs alijs reliquendis.

m

j^ lercmlx. Cap.XXXVllI.

^, mum carceris ? Vbi funt prophetiE vellri g.
Ai ybiii>nt6-c. -{«Th-odo.Hoccft. JDpherabar vo

:fir«ipfe.ingt dcmondraucnnt U., «,Jiccw£p

rophetiac tnex ven'ate,vcaroru m '-'^- .txuitcucii.

urcprophetarum mendaciiim, iii-

cuidicandum crat & iumcndep?

edehis qni mentiebantur.non de

8.4

bLS&:diccbat:
non venietiii
per vos rex Ba
bylonis, &^iu-

3 qui vera vaticin atus ert.

<crterrahac?Nunc crgo audi oblecro diic mi

rex:

rex: t Valeat deprccatio raea in coipcdiu tuo, tl
6^ ne me remittas in domu lonatha (cribx, ne ^ ^^^*"
morianbi. Prazccpitergo re.T Scdechias vt tra-
dcref^leremiasin veltibulucarccri.s & darctur
ei tortapanisquotjdie: texccptopulmetocdo + ^e«c6^
necconlumerenturomnes panes deciuitate.
Etmanfitlercmiasin veftibulo carceris.

i^ICOLAVS DE LYRA.

: Vbi funt prophetJe 5cc. Q^d.per effBum patet , ^ d'ccbant
•bi^faljum. Conftquenter ponit jupplkationrmfuam dicens,
Nunccrgoau. &C. T^e meremittas in domum Ionath^,<juia
i erat carcer nimis durus: cui affenfn rexnon de totali liberatio-

ne

ne propitr ptt'iapes,fed ete mu atwne.caiccris adiueum magis bu-
manufn,rj- prouidens ei de viliu.

} ExccptO pnlmcto.VerhocintelU^itur,^ cumpane dareturet
pnlmentum , llebrfi lamen dicmt , ^ h^c ('ft vera Utcra . De vica

panif.cum,&ficnonexprimitttrhicda(iopiilmenti,fcdvicusvn-
dedepaneprouidereturftbi.

(AP. XXXVIIL

: C" Tdi. rtx Sed.

J-^Cfc. PatetSc-

-^khiafinepuroaf-

iftu lercmi? impe

ific mifencordia.

., J.n.vcrceumdili-

_' j;ret,noncuprinci

.«. jbustraderet. In

udluofaergofuit

:mulata mileratio.

xut Pilato , qui in

;iflionednicoram

• ppulo lauitman'

iasdicens./nioffwr

tofitnajangmnthu-

» .Poftcaverofla-

fllatu tradidit cfi

Idiis.vtcrucifigc-

rcur.

\ Submiferuht lere-
rm in iumbus.

CAPVT XXXVIII.

Vdiuir autem Saphacias filius Mathan,& le-

delias filius Phaflur, & -uchal fili^ Sclcmi^,

&Phaflurfihus Melchi.-Cjfermones quos !e

rcmiasloqucbatarad omnem populumdi

cens:Hxcdicitdiis: t Quicunquemaferitin
ciuitatc hac.morictur gladio & fame & pefte. Qui autem
profugerit ad ChaldiEos viaet,5i erit anima cius fbfpes &
viuens.Harc dicit dominns:Tradcndo tradetur ciuitas h^c
in manu cxercitus rcgisBabyIonis,& capiet eam. Etdixe-
runt pr incipcs regi,Rogamus,vt occidatur homo ifte . Dc 3 cu, d?raones fignifi

tushisfunib.dutra
hit,incidat,fimul

1 ct vcteres panni dc-

2 ponunt',ganediui-E
napraeccptanostcr
rjat, antiquoru pa-
trunoscxeplacon-
forrat. Etexeorum •
coparationc facerc
nosnofrcpfumim'
gjexnoftraimbecil
litateformidamus.
C ^udiau.Ab.Sicwt
illi principesqui,p.
phctamifcrOtinla.

induftria.n. difsoluitmanusvirorum bellantiumj qui rc-

manferuntinciuuatc hac,& manusvniuerfi popuhlo-

quens ad eos t vnmerfa verba hasc. Siquide homo ifte no

qua:rit pace populo huic,fed malu. Et dicit rex Sedechias:

■ Grcgor. Q^d diui a Ecce ipfc in manibus veftris cft. I Jecn. fas cft reeem vobis

:is admonitionib' • i ^ „ , , .., ^ .

: praccdentiu exc quidquam ncgare.Tulcrunt ergo icicmia 6<. proiccerunt

eum in lacii Elchiiefilij Amalech qui cratin vcitibulo car

ceris,&:lubmiferunt lercmiam in funibus in lacu in quo

non crataqua fed lutum. t Defccndititaquclcrcmiasin

^<eruu>regis

tCaitratus propter regnum coclorum.
- - — - (1

lisadiuti.dehuius

its profiindo libe b
,.^^ imur.Bencppro
^Q hcta Hieremia in

uteumifsu.figna-

ieft,gvtleuctex c cocnunx Audiuit autcm AbdemcIcch^Ethiops virEunu-

?panni^'etcr« de^. ^^"^ ^"' ^^^^ '" ^^^^ ^^S'^ ' ^^^^ mififscnt Icremiam in
lacum . PorrorcxftdcbatinportaBcniamin. Etegrefsus

cftAbdcmcIcchdedomo regisj & locutus eft ad rcgem

> ^Q_^afi leftorts tencbrjrum.

diccns.Domine mi rex male fecerunt uin ifti omnia qux-
cunqueperpetraruntcontraleremiam prophetam , mit-

f Vitioium. a ^Vr;DiDei.

tcntes cu in lacum:vt moriatur ibi famc.Non funt.n.vltra

pnuntur.Quid.n.
linibus nifipcepta
nica figurantur }
".117 ganosinma-
loperaiione pofi
ls,&c6uincunt&
«ipiunt.quafi ligat
«trahunt.coarftat
^leuat.Sedne
tus

'§a

in ciuitatc panes. Prgccpititaqjrex Abdemclcch yEthio-

cat.qfidelesChrifti
fcmgdcfidcratmer
gere incocnumvi-
tioru,&fordcspec-

4 catoru .• ficifte.Ac' t »«««•

5 tiopsEunuchus,gti
morcDci, &amo-
recopudluseripuic

t ^phctam fignificat
prsdicatores de G5
tibusquifcipfosca-
ftrauerut p^ regnu p
ccElorum,'quivere
charitatisituitu ini

6 que oppreflbs ftu-

7 dent vcrbo (.Voperc
& cxeplo de fouea
pcrditionis eruere
qd^&nomeeiustc-
ftat . Abdemclech
enim fcruus rcgis
interpretat. Illius f.
dequo dicitur : !\ix Pril.94.a.
magtius Juper ornnfs

Dcos: Cui ordopra;-

dicatorum feruit,p

t^verbuni

t

NICOLAVS DE LYRA.

.C A P. XXXVIII.
^ ^^^it.Hic coft/juenter dprincipibus mon fcremix f-
'^uratur.Et diuiUitur in duaspartcs ,qaprimo ponitur
hmoifcuratiofcio lercmixfubieuatio, ibi: Audiuit
•> A nA . ,^'^"'"/'""""*pO"«'"' occafio fcurationis , cum ai.
w;/ /■ *^-'^''-'l'oq le. ad om. po. licet.n. cffet rea,'lus m
^JU>"iocarcer,s , tamen ad locu iLlupoierant holcs inortdi quib.
''yatrerua,edefuturis,ficutpatunp cffeaH pofita.Et lubd -
'J«on,seiuspncuratio,c,imdtciti,r. Rogamus,vtoc.h if>e.

Hr.,l,i ^"'"^ ^^- ^"'f' '^'"''"' '^^^'^•'ciatfalja tannium ho
{^''■'P^btic^.ttfubditurconcejffw. '

;'/^*^^f"^""'"""" '"*"' co/j<:e//««>, ne incurreretmaleuolen.
Zr"."^"'"'''""^" »ocjrc«pt«r d peccato mortali confentien-
rf' » morte innocentis & prophetx Dei.

Srulerunter. Ftibimoreretur fame , & demerfione intra

tutum,

O

M

l\.^ L 1 J t H,.

^JudmtaHtem&c. Per ifios Icrcmia accufantcsinique
ful?'!^^ morteponulantcs fignantur dctradores pcf-
' apua magnos accufantcs ncquitcr innocctcs,& co-

luiu,&jtc d'4ra morte. 6 Audiu.aut.&C.W/c cdftrjmerponitur
ipfiuslercmixfubleuatio.Etdiuiditurinduaspartes,qaprimbponi
tur fubleuaiio Jeremia,fi ib cofolatio Sedech. ibi:Et inifit rcx. C/r
ca primu dicitur.Au.H. Ab. Acth. Hoc exprimttur ad dcnotandu
ludeoru crudehtate^q non tbpatiebantur Ieremii;& fibi copaticba
tur ho nationis extranea. Dicit tamen f{a.Sa.qa dutefunt didioncs
tates ^bdemelech.i. feruus regis , & fic rio efi nomen alicuius hois
deiermmatiyfcdferui regis indifferPter f quocunqi,Et qi [ubditur,
Aethiops,rfic«,c^ verTtefi,^ efl ibi Chufi ^tpftgtificat .Aethiope
iii quocunq; cafu in ftngulari,quia ola nola Hebraica funt indecliua
bilta,ficut apud nos cornu &geln , & ftc dicit^ Chufi e^i genitiui
cafus.i. .Aethiopis ct refcrtur ad Sedechia eo ^ erat denigratus vita
& fama :&ftc in alijs iocis,coiter fic efi ititeUigeduTn.ied in litera
hic,& infequentibus magis dicitur, ^ .Abdiicmech ftt nomen pro-
pri?i,& (pfuerit .Aethiops natione. y Vir Eunuchusquicrat
in domo rcgis &C ldefi,cafius & bontff.Citeta patei rfo; ibi.
* I Pone

rum pocnam confufibilcm impctrantes. ~~

■f ttjubmif.iere.&c. Per iflos funcsfignantur maligno-
rum colUgationcs ad pocnam iuftorum> de quibus dici-
rur Ifa.j 8.b.d/^u/Mf coUi^at.ones impictatii &c.

Tom.4. Dd

83T

GloHord.&NicolaideLyra S}

0 vcrbum Euangclij
A Gcntes aflbciando
fidci . Qilautdiui-
nis admonitionib.
& przccdentiu cx£
plisadiutidc huius
t tieiur©, vitat profundo libc
raraurbcncplcrc-
miam figuratur.q
vt dc puteo cleucc
funesadcu &vctc
rcspanni dcponnn
lur.Funibus.n.prx-
ccpta dni figuran^,
^ quia nos in pcc-
catispofitoscouin-
cut& cripiutquafi
ligant & trahunt,
coartant &icuant.
Scd nc ligatus his
funibusdumtrahi
luret incidatur, fi-
mul etpannivcte-
rcsapponuntur.ga
ncdiuinaprgccpta
nos torreant , anti-
B quonim patru nos
cxepla confortant,
vt eorum compa-
rationenospoffc p
fumamusquodex
noftra imbecillita-
teformidamus .S\.
crgo dchoc^fun-
do cleuari fcftina-
mus,ligcmur funi-
bus.iprsEccptisdo-
minicis adringa-
mur.Intcrfintetia
panni veteres , vt
melius tencaturfu -
nes.ideft, prasccden
tiii conformcmur
cxcmplis ne infir-
mos nos prjecepta
fubtiliavuinercnt,
IIebit}>b> vnde: M.mentQtepJt
fofitofum veftmuniyqui

tufntcs exituscokctf ,
tionis imitimini fir
a Si profcfius &r.
Propheta prcuid?;
ciuitatecflctudcr
da in manus Chal
dxorum , confilii;
dcditrcgi.vtfctra-
dcrctin manusrc
gisBabyloniSAtl].
funbundimi ci
animij mitigarc
&lcuiorcm lcni.
tiam rufcipcrctJLv
mens indurataco
riginonpoterat.
b Sijftt i.dexinii
* Thcodor.Frc
qucntcnftapdix,
At inquireiidii c

• 5riz<i!citocibui,rci1iret 4e Cnillbut' , ^

pi,diccns:TolIc tecum hinctriginta viros:&: lcualcremia
prophcradelacuantcqiiamoriatur. Aniimptis ergo Ab-
dcmclcch fccum viris ingrcfllis cftdomum regisqu? erat

a ^Exeinpta r^ilicrt antiqucruin pi la.ii.

fub t cclIatio,& tiilit indc veteres pannos,& antiqua vefti
mcnta quxc6putrucrant,&: fubmifit ea ad lercmiam in la
cumpcrfuniculos.Dixitcj; Abdcmclech^thiopsadlcre- '
iiiiam:Pone vcteres panos & h?c fcifla & putrida fub cubi

a ^^Domini p[it.cfia. I

co manuil tuarum:8<: fupcr funcs: Fccit crgo lcremias fic.

Et cxtraxcrunt lcrcmia funibus , &c cduxerunt cu de lacu.

Manfitautleremias invcftibulocarceris. EtmifitrexSe-

dcchias , &:^ulit ad fc Icremia prophera ad oftium tcrtiu,

qd cratin domo dfii.Et dixit rex ad leremiam : Interrogo

cgo tc {ermoncm, nc ablcondas a mc aliquid.Dixit autem

Icrcmias ad Sedechia:Si annunciauero tibi, nunquid non ^ guj '"^^''poll

incerficics mc? fit fi confihum dcdero tibi,non me audics? 8 cetur falutem.no:

lurauitcrcjo Scdechias rexIe:emiiEcIam,dicens: Viuit do ^ cxcuntibusaijtco
^r ■ i ■ - I r j o r j. lo minaturcxitiii.Sc

mmus,qui recit nobis aiam hanc,li occiaero te,o>: li tradi- , ^ dcchias iureiuran
dcro te in manus virorum iftorum g.qun^runt animaiua. «2 do promifcratN^
3 EtdixitIeremiasadSedechiam:HiEdicitdnsexercituum ^ g"qfi°pto"r^^^^^^^
Deus Ifrael: Si profedus cxieris ad principes regis Babylo
nis viuet aia tua,&: ciuitas hxc no fucccndetur igni,& fal-

- TSponte.

^ uus eris tu &; populus tuus & domus tuaSi aut no exicris

^A don-ino. f Poicftatcm.

ad principcs rcgis Babylonis, tradef h?c ciuitas in manus
Chaldeoru:&: iucccndent ca igni,&: tu no eftiigies dema-
nu eoru.Et dixit rcx Scdechias ad Jercmia. jSollicitus fum
pp lud^osj^ transfugcrijt ad Chaldreos^ne forte tradar in
manus corii,& illudcnt mihi . Rcfpondit ailt icremia.9, fi^
dixi: ad eii: Non tc tradcnt . Audi qua^fo vocem dni J lo-
cjuar ego ad te, ct bene erit tibi,ct viuct anima tua . Quod
linoiucris cgrcdi,iftceft fermoqucmoftendit mihidiis

vt egrcdiantur,!

vohiilocutifttntyerhum Dei,quoruin- hunc inraodtim caftigentiufiuranditranfgreflionco

tuentes ^ a Eccc

eum inrcge, fcfc
luturumtributur
& fedcra amiciti
erga illum quic
rcgcm crcaucrat
fcruaturu.Atpau
lopofttranfgrcffu
padaConucnta.i
tributii nonfc

15 &ad Acgypt;',
fugit.Quare cuiii;
non pidolaaiac
retia.fcdpcrbim

16 opific^ iuraflct,(
iufiuraduaufnsc
fctptergrcdi,Dci
prcEccpit Chalda

NICOLAVS DE LYRA.
^ 1 Ponevcterespannos,&h£Ecfcifla&putri&c. Pfr^/?
enitn modum poterat leuan facilius,& exirabi deluto.
2 Et mifit rex Sedech.Hic conjequer.tcr pohitur Sedcchi^ con
folatio, vbi primb confdium quirituryfccundb datum renuitur ibi:
Et dixit xcX:Tertib fuh fecrtto ponitur ibi.Dixit crgO.Ctrcapri
ntum ponitnr Sedechiii interrogatiOyCum duitur.
,3 Ettulitadfelerc. l^olebat.n.adipfumire duplici dcca: Tu
ga to deccbat rege ne ad carcere.Tu qa volebat fad.t< f'*u abfcode-
te,quantu poterat,fei retius aut poteraC leremiasad regeadduci , q
(j^ rex irei ad eu,quia reges incedunt cum magna comitiua hoium.

4 Ad oftium rcrtium. Erant enim ante templum domini tria
atria.f.mul:erum,& viroru,& facerdotum,vt di£iitmfmt.^ . I{eg.
Ofiium autem atrif facer dotum c.-at tertium,& ipfefecit eum veni
re rfque ad lccum illum,ideoque quodfubdttur.

5 Quodcrat in do.dommi . Klp accipitur pro domo templi
frfcilt,li d tiiampro fr.ificijs alifs ad tcmplnm pertinentibus .

6 Et dixit rcx.Vf tittio d lcnmia diumum oraculum, & conft-
lium,kcundvpcnitur hremi^refponfio ibi.

7 Dixit zm.Vr^mittnur tamt Jcremi^ aQecuratio, cu dicitur.

8 Si

8 Si annunciauero tibi Scc.Et qu.triturajieujusaa(UuM
confilii^m cum dicitur.

9 Et fi cofiliu de.&c.Priwa at ceceffit Sedech. ideofiAdit.

I o lurauit er.Sed rex lcrcm.clztn.^e prouocarenturpnn
pesft fectfftc hoc manift(iL

I I Viuit doni'm\isS)iC.Idefl,ficut eHveru ,qubd Dtusyii
& animas nofiras ireauit.

1 2 Si occidcro te . .Accipitur hicft,pro non.q.d. ftcut vtrum
illud quod dixi ita verum eft quod no occidam te per memetiffii
nec ttiam per alium,idcb fubditur.
tS Etfi tradide.tein ma.vii(\o.9cilicetprincipumquipol
rant lum in lacum vt diiiutn eft. Cfterapatent vjque ibi.
1 4 E t fuceam. l^. d.tu eris caufu huius incendij quod repuul
tur grauiljimum.

14 ^tAixit&ccHic cofequeier confiiiu datit renuitur,t«dicit

1 5 Soilicitus fum ^ iu.&c./« quo apparctmalignitaslud,
tu & crudeliias,quia S edechias magis timebat eos qua extraneoi

16 Et iilu .mi. Infcrcndo mortu opprobriofam,& viletniVlM
timebat modum monendi opptobttojum,qudm ipjammortem.'
tera patent vfque ibi.

it I h

M0K^.AL1TE^.

t t Etfubmr.ea. &c. Per funcs iftos quibus Tcrcmiascxtra-
dus fuit dclacufignantur colligationcscharitatisadli-
berandum innoccntcs.De quibus dicitur tioff.n. infuni>
culis^dam traham cos,in vimulis chiruatis .Pcr pannos vetc
res fignantur antiqui patrcs fandi quorii mcritis fuccef-
forcscorQ iufli legunt frcqueter d p^nalitatibus libcrati.
Alitcr aur p6t moraiitcrdici.q? g Icrcmia fignatur vir
bonus p dcceptione dgmonu iniudupeccatideieOus,
co cp in gra;ia no crat cofirmatus:^ Abdcmelech qui fer
uus icgis interprctatur, pdicator bonus de falutc holum

folU- .

foUicitus mtcUigitur , qui talcm laplumcum adiutoi;
Dci exirahit iplumdelutopcccatipcr funcs &panr'
vctcres.idcft, pcr charitatcm Dci & proximi <jua cil r
ccnfus & excmplo fanOorum patrum ad hocindufl !•
Habet aut fccum.30.viros:pcr quos fignantur opera*'
calogi fada in fidc& fpe& charitatclpirituflaniti ga :'
crus tricenariuscxdudu denarii p ternariii coluri {

nicrus

15 Svllicitusfm C^c. Exhocpatet, gjApoftatsdcqu'*
bct ftatu magis formidandi lunt illis a quibus rccffl»
qua alij aducrfarij propter quod apoftolus 2. Cor. i i >•
inter pericula in quibus fuerat dicit in fiue • pentu^^' "
faljisfrattibus tanqu^m completiuum aliorun. ,

17

leremi^. Cap XXXIX.

^.' ■^h'?;,!^;^'- ° Ecccomncsmulicrcsq rcmanftruntindoinoiceisluda

838

Aquodfluxacogita
:io,& voltiptiiofi
ronfiliaforcs inlu-
■irico carnaliu dc-
idcrionim & coe-
lovifiorum gref-
isnoftroritmopc
jmdcmercut, &
.im dcmerfos vi-
erint.anobisrcce
antiquiapcrditis
t. nllura confiliuiii
ure pofllint , quia
bc folum ftudc-
iint, vtinpcccati
'Kaginem pr^cipi
irent. Sicrgocofi
i)diuinarum fcri
jurarum pcccata
t>rrig-ere, & aias
ijRras aperditio-
1; pcr poenitentia
berare nolueri
ius,cu vxoribus,
ieft, cumconcupi
B l;ntijs carnalibus
« filiis,ideft,pra
I s aftibus ad Chal

dOEOS

J. •^"^•' » VC-I,» »l.ll,lt»^

educentur ad principcs regis Babylonis: & ipfl dicent; t Se '
uxcrur te&praualueiuncaducrrum tcuiri pacifici tuude '

mcrleiutteinc?no&inlubricope'destuos,8c recc/Ierunt ^
a te. £c ocs vxores tua: & hlij tui dcducentur ad Chaldxos:

„ ■ 3 '''•'■^' oliarternsccnfiilionis

& non eftugies manus eoru : kd in maiiu rcgis Babvloni.s

3 l.-^riiu.^m.lcilicctljnuilcum c, r,wc. f In'-xt:nguib!i;. "^

t traderis,&: ciuitatehanccomburetigni Dixit ereo Scde-
chias ad leremiam : Nullas (ciat verba hicc,& no morieris. ^
Si aut audicrint principes , quia locutus fum recu m, ^ ve-
nennt ad te , & dixerint tibi indica nobis ^d locutus /]s cii
rege,necelesnos,& no teinterficiemusj& quid locutus e/t
tecu rex^dices ad eos : Proibaui ego preces mcas cora reVe
nemercduciiuberetindomu ionatham,&ibi niorei?/
Venerunt crgo omncs principes ad Ieremiam,& interroaa ^
uerunt cu. tt locutus clt ds iuxra omnia verba cmx pr^ce-

perateircx.Etceflkieruntabeo;NihiI.n.fueratauditum.
Manfitv.er^Icremiasin veftibulocarceris vfqueaddiem
quo capta eft lerufale.Et fadum cft vccaperctur icrufale.

d^osqui interpre- I).
tantur doemones '
educemur , & in tlncltauerfic
manuregisrEtcrne *'*
cofiifionisvidtitra
dcmur quiciuira-
temnoflram,idcft,
carnem fimiliter,
& animam igne
comburet incxtin-
guibili.

^ Theodor.Qiia
fidicat .Mctuisnc
ilhidatis atransfu-
gisrvidebispoflhec
vrbecapta,adom'i-
bus regijs extrahi
mulieresrcducen-
tcs ibi in memoriS
crrore pfeudopro
phetaru, & dicetcs.
Hi nepelibri ,pcu-
rarunt ifla,quipol
licebantur pacem,
&:apudtcpotieba-
turhonore,& ob
eam caufamadiui £
nis legibus delabi
tefecerunt.

NICOLAVS DE LYRA.

Yx\^^\iii\.Tihi impropeiando.
: Praeualuerunt aduer. te&c IdeJi,propheufalfidenun-

units paart! tihf.

: Demerfcrunt te in coe Idefl,adiiatum vilitatis.
t Et in lubri.tu pc.Dundotil>i occafionejn ruinx.
; Et rcccfle.a. i^;a imminente cjptiont ciuitatis iranifugeyut
cChaldjios.CtUerapcieul.

' Dlcit crgo.H/c confecpienter negotlum in fecrcto por.itu) : ;i-

wcbat

rntb.t e,,.M Seaechias offmfam Hincipu^adeorum mthiam
pemcmret traiiatus mter iffm & leremiam: ^patetlitera vf

7 Proftraui cgo &c. In hoc verum dixit rex : alias leremias
mn obedmiffa ei mmiendo , & hocpatet ex hoc mwdfuprd dm
eft quod rex lurauit ei, qubd non interficeret eum nec traderei eum
m mantisprmipum qui miferant eum intra lacum, qui erat in do^
mo mathanfcnb^.Xeceii vcriftmUe,qubd rex iurajfet dealiauo
quod lertmias nonpetiuijfet. Cmra patent in litera. ^

C A P V T

t NnononoSedechicregis t
luda melcdecimo,vcnitNa
buchodonofor rex Baby-
lonis & ois exercitus cius
ad Jcruialem&obfidebant
eam,Vndecimo autcm an-
.0 Sedechix mcnfequarto, quintadiemcn-
5s,npertac/lciuitas ; & ingreili iunt omnes ^
irincipesregis Babylonis, iederuntin porta
JicdiaNeregel, Serefer, Semegar, Nabufar- '
<thim,Rablaces , Neregel, Sererer , Reb-
;^ag ,& omnes rcliqui principesrcgisBaby-
mis. Cumque vidiifet eos Sedcchias rex lu-
« j & omnes viri bcllatores , fugcrunt , &

egrclli

NICOLAVS DE LYRA. ~

C A P. XXXIX.
Nno nono Se. Superius dejcnpta eft deHruaio leru-
falem propheit k , hic coajcquenter dejcrtbttur hiflori-
ce.Et dm-.ditur in duas part: s , tjuia primbfit propoft-
. tujecundo ponitur quoddam corretarium. r .45 Trima

2';;}'''P^^[odelcribiturcmtaliscaptio:Jectmdbpop,4irema

f ofidwms,cum dicnur: Anno nono Sedechis Secundo te

itra.Teruo dtfcnhnur ipfa captio,cum diatur.

^P^^^^^»-Pr.iaismurisexteriorib.& portis,ideb fuhditur.
tcieaerunt. Etcaien aifpofueruntjtadmuadcndumportas

fecundi

XXXI X. ^ ■

f cgrclfi funt nodle de ciuitate perviamhorti

3 rcgis : 8^ per portam Cfax t> Ucutus in ad etm

4 crat inter duos muros & '-'''"''- * Theodor.
egreifi funt ad viam defcr-

5 ti. Peifecutus cft aute cos
exercitus Chaldicorum ,
& comprchendcrunt. Se-
dcchiam in campo folitu-
clinisierichonrin^,&ca-
ptum adduxcruncad Na-
buchodonofor regem Ba-

bylonisinRebIatha,c|u.'e

6 eltin terra Emath , &io-

ii,t\.iu rauores acnobilio-
Cutus elt ad eum iudicia. " res,ci'idemq;poftea

priuauitoculis.

^ Vr^.

Quafi dicerct, reprc
hendit tranfgrcfl[ioF
nem iufiurandi &
maleuoleiiam arq;
ingratitudinequam
cSmifcratinillum,
quideeobencmeri
tuserat,&cumre-
gem creaucrat:con-
uicloquedeiniufti-
tia p^nas infligit. Et
primum quide eo
fpeaante intcrficit
pueros,&oeshono
ratiores acnobilio-

Jecundi muri.Quodcumvidfijet Sedechias, & ymJuT^^^g,
non poterant rtfiflere territi fngerunt. ^

5 Per v iam acc./.^«* duccbat verfus hortum.

4 Et pcr porta.Di«r l^a. Sa.3, ibi er^t vna porta adingrcdien-
dum viam fubterraneam , cuius exitus erat longU cimtate per
quamfugerant. ^ '^

Klfi"^^^^^^^ aiit.Pe!' J«r//c/«« lud^crum, quitrasfugera^it
ad Chatd^os,vt dtcn lojephus.lla.sa. autem cltci'! mod Dtusfecit
apparere yrtam ceruam , qu^ m Juperficie terr^ currcbat Juper via
fubterraueam , & Chald^i eamfequentes viderunt Sedechiam, &
viros citis alonge exifientes fuper terram : &ftc eos ctperunt , vt
mmfm dtffu(tus.^.fieg.C^tcrapatentvjqueibi.

6 ttlocut ci\.Vrmo,verboarguedoeudcifidetitate,Q;purio,

^fecunib

mfal";^ P"lerufalem fignatur ala fidclis f m fenfum
n^ralcm/icut diaum iuii in hums opcns princpio ,^

ab

ab cxercitu regis Babylonis obfidcturquado tcntationl
bus demoniiinimpugnatur.Aperitur autcm qii lcnfus
cxtenorcs ad a^us mdccentcs conuert untur : vt oculus

1829 Glof.ord.&NicolaideLyra S^c

^ % TrJieeperat.'R.abl-
A nus. Supcrbis & c6
tcmptoribus rcddit
DcQsrupplicja, mi
fuetis&humilibus
folatia. Quod patct
inScdcchiarcec,&
in Icrcmia ^phcta,
& Nabuchodono-
lor rcgis lcntentia.

7^c tMruin. Si pcr

eofdcm diucrfisdi
ucrfarcddit.quicif
dcm clementispro a
meritorum quali-
tatc clcftis & rcpro
bisdiucrfa rcpedit.

Bkedii4.e. Aqua maris rubri
Ifraditas fcruauit il
Ixfoscadcm Acgy-
ptiosintcrfccitFla-
ma camini Babylo
nij rcgis miniftros

Paa^.c incenait , pucros iti

mcdio ignis bcncdi

^centcs Dcuraferua

■teaucereBt. uit. Vndcvirfapies
inlaudibusDciait:
Creatura entm tibifa-
dorifuo deferui?s,exav
defcit in tormcntu ad-
uerftts imufios ,&le-
uior fit ad bentfacien- "
dum pro hts qui in te
confidunt,

Theodor. Au

bufuis fiipplici,
fubegerunt . HfFe-
ftumtamcnfottita
i-

Et occidit rcxBabylonis filios Scdcchis I Reblatha in ocu

lis eiu$,8<f oes nobiles luda occidit rex Babylonis.Oculos ^^^^

quoq;Scdcchixcruit,&:vinxitcumcompedibus,vtduce ^ ^'] P^^^^' JJ^^ diu.

rctur in Babylonem.Domum quoq; rcgis, 5c.domu vulgi -^^^^^ ^^^^^^^ ^'^^]

fuccedcruntChaldxi igni,8cipurum lerulalcm rubuertc-

runt . Et rcliquias populi qua: remanferunt in ciuitatc , &

profugos qui trasfugcrant ad eum,&ct fupcrfluos vulgi g

rcmanlcrant,tranftulitNabuzardan magiftcr tmilitiiin

Babylone.-& deplcbc paupcrum, qui nihil pcnitus habe-

bant,dimifitNaburzadanmagiftcrmiIiti:EintcriaIuda,

&dcditcivincas &:ciftcrnasindic iIla.Pra:ceperatautNa

buchodonofor rcx Baby lonis de leremia,Nabuzarda ma-

giftro militi?,diccns:tolIcilIura & poncfuj^er cumoculos

tuos:nihiIq; cimaIifacias/cdvtvoIucrit,ficfaciasei.Mi- ^ ^j^^^ ^^^. ^^.^^^

fit crgo Nabui-zardan princips militi? 6i Nabu &:Scsban 5 lercmix quasrcbst

& Rabfaccs & Neregel & Serefer & Rcbmag & oes opti- --"'•-"-- ^"--

matcs rcgis Babylonis mifeiut, 8^tulcriit Icremia de vefti

bulo carcciis,& tradiderunt cu Godoha: filio Aicha filij Sa 6

pha,vt t intraretin domii,8chabitarct in populo. Ad lerc 7

mia aut fadlus fuerat fermo dfii cii claufus eflct inVeftibu t

lo carceris,dices: Vade 8^dic Abdcmelech Acthiopi,dices:

H?c dicitdfis excrcituimi Dcus Ifracl : Ecce cgo inducam

fcrmoncsmcos fupcr ciuitate hanc in malii & non in bo-

nUfdc crunt in colpedu tuo in die illa, & libcrabo tc in die ^

phctam, poUicitus
cftjOftcnlurum cii
inuidlum & colil-
n.'E fcrrcas muroq: 4
a:neo fimilcm quij
impugnabunt illii ^
at non cuadent fu
periores.

b Etliberabote .Qii,
fperant in dumino n,
cofifundcntur . Co«/i(,
dantur omnes imq^t,
agentes. Ecce prin^

captiuantur. Eunu
chusquicum libc
rauerat perfcdafK
titus eft libcrtatc.
Sic quoque libcra imi
tis fandtis przdiu
toribus , pcrfccutc
res ajterna vltioo
punicntur.
* Theodora»'
rh beatus , cuiusDt
lacob adiutoreius,^
fpes eius in Dm»
Deo ipfius . Et htm,

xeruntcrimen ludzorumNabuchodonofor rcx & Ab-
demelcch Aethiops.Hi.n.cu fmtalienigenx,folati funt
^phetam.ludei vcroin verbis propheticis enutriti,diui-
nis fermonibiis aitendcrcnoluerunt , & prophetas qui-

bufuis

popil is cuius Bomiu
Deus fi«r.Quid enim Scdechi? profuit regnum?Quidvt
ronocuitAbdemelech fcruitus ?iNamillequidcm(>rt).
pter impietatem paffus cft ea omnia.-hicautcm obpin
tem,non expertus eft mala. ^

^CAP.

«'

T>laiEo.

NICOLAVS DE LYRA.

'4t fecimdofaHoy fiUus occidendo coram eo , & omnes nobitcs qui de-
'' derant ei confilium rebellandi. ([a.Sa.dicit quodper nobiles hic in.
telligutur.yO' fenes iudices populi,cum rege &}ummo Sacerdote,
quodfuerat inliitutum d tempore Moyfi : vt habetur Vu.n.quod
C jo.fents funinerenteiusregiminis cum ipfo.Etdicitur quodiiti rt
laxauerunt iuramcntm Sedechia quodfecerat regi Babyloms,pro
pter quodfecit eos occidi.

1 Etdo.vulg. ldefi,domos,accipildofingulareproplurali:quia
Chatdai incendermt domos Urulalm per circmtum , vt babttur.

^ .Reg.vltirH'

3 Et reli. Hic confequenterponitur ordinatio populi remanentis:
Etprimo qnanju ad eos q prafentes erat , (ecundd,quantum ad eos
quifugerant.^o.ca.ibi: Cumqj audiffent. Trima diuiditnr in
duas,quia primo ponitur ordmatio generaUs ,fecundo fpecialis ibi:
Vtxcc^CXZt.Circa primum fciendum,^ populiis inciuitate& ter

ritorio repettuspofi dtfiruBionem ciuitatis erat in duplici aijferen
tia,quia aliqui ante captionem fugerant ad Chddeos. Etaliqui in-
uentifuerant,quinon rransfugerant .Etiftierantinduplicidtft^
rentia,quia aliqui etant alicuius valoris feu reputationis, &ifii(M

pcedentibus fuerut traslati In Bahylone.Mijeratpauperes^f
lius reputationis in aliqua arcefeufcietia , & ifii fueriit dim^
terra ad colendum terras,& yiaeas reddcndu inde tributo ren t
hylonis per Godolia quem pr^fecit eis , &fecundu hocpatetlitt

3 Prxccpcrat. Hic confequenttrpcniturordinatiojpeci^sj f
perfona ltremi£:interponitur tamen faluatio Abdemelecb^bi,i
lcrcmiSim.Circaprimumpatet ibi.

4 ToUe &c. De carcere in quopofttusfuerat, vt diBum eHc.
pr^cedeuti.

5 Et pone fuper cum &c.E« in omnibus cmpatiendo. Ctt 1
patent vjque ibi .

6 Et tradiderunt eum Godo. Vt ei conuenienter de ntce ■ :
rijs prouideret.

7 Ad leremiam. Hicfaluatio Abdemelechintoponm,^ •
cundo ordinatio circa leremiam rejumitur in pnncipio feqmn •
pituU.Circaprimum ponitur tempus reuelationis fa34 Ictemi t
.Abdemelech falute titm dicitur.

8 Cumchu.c^Ct.&C. Ceterapatent vfqueihi.

9 Et crunt in con. &c. ide^i, vidtbis famones meospn 1 •
miam diHos impteri.

4«iE

MOK-^LITEI^.

4 ad impudicum contultum,& auris ad turpium auditli,

& fic de alijs Scd tunc principcs rcgis Babyionis fedet in

mcdiaporta, quandoperlcnluahtatem (quasmediaeft

intcr fenfus extcriores & ratione ) ipfam rationcm im-

pugnant,& tunc rex Sedechias& beliatores fugiunt, qii

vircs fupcriores refiflerc ncgligunt &tucrexScdechias

capitur ,quando voluntasad confcnfum peccati morta-

lis inducitur,& filij ciusocciduntur. Nam opcrabona p

cedctia mbrtificantur,& hoc fit in oculis illius, quia per

vnum aftum pcccati mortalisnonftatimhomototali-

' terexca:catur, fcd pcr eius frcquentationem; & tunc li-

gatur per malum habitum acquifitum,& finalitcr in Ba

byloncm dicitur quandopoensgchcnnali deputatur.

t Domum quoqtti le^is & comHm rm^i incen./^, Rcg.2 ; . ad-

diiur

diturdomusDci. Ignisautiftcquem inccndunfd^i'-
ncs , qui per Chald^os fignantur , crt vitium iuxuria c
quo df lob 3 1 .hJgriis efi vfq, ad corijuniptioiiem deuorMS,' •
omnia traditans gcnimina. Hoc aut ignc inccnditur dot $
rcgis,pcr quam fignantur nobiles,& domus vuigi.i' >
niincs popularcs, & domus Dei,i.clcrici & rcgularcs ^
t yade.GrdicAb.&c. Per hocautcmquodiftcAl *•
nielcchpcropcra pietatis quxcircaleremiamcxer '
fuit Uberatus dc manibus Chald^orum fignaturgf^
opcra pietatis Hbcrantur homines a potcflatedemc i«
Vndcfccundumfaluatorislcntcntiam,Matt.25.c '^^"
turcisinfinaliiudicio. yenttcbencdiHi painsmetpei'
paratum vobis regnum d tonfiituiivne mundi.Et fubditur • •
cum dicitur. E]uriuienim , & dedisiis mii/i ihMiuc«^i '
C dtdiHii mii» bibere &(*

gfl

leremice. Cap.XU:

842

A ia aitdominus,8^non traderis in manus vi
iirum Quos tu formidas,fcd eruensliberabo

te,&

te,& gladio non cadcs:{ed crit tibi anlma tua D
in falutcm,quia in mc Jiabuifti fiduciam,ait
dominus.

NICOLAVS DE LYRA.
j Etnontradcrisin manus virornm.ldijt.Chald^orum . UUudus tamen liberatiom non plushic exprimttur. UterapateaU

CAP. XL.

a'^ trnio qui faHus
) en,&c. Qucri- a
t : quomodo hic
{mo domini ad
Icmiamprophe-
tTifaausdicatur.
]3n.n.oftcnditur, b
ciisiftefcrmofue
I, velquidmani-
fftaucritvnde (ni
filor)daturintel-
BLi,^liberatione c
fimpcr principe
rilitiacdiuioonu-
t fa£tam prophe

C A P V T XL.

4
5

Ermoquifaiflus eft ad lercmiam a domino
poflquam dimifTus cft a Kabuzardan magi-
ftromilitice dc Rama , quandotulit cum vin-
<5lum catenis in medio omnium qui migra-
bant de lerufalem & Iuda,& ducebunrur in
Babylonem . ToUens ergo princeps niili-
ti» Ieremiam,dixitad eum: Dominus Deiis
tuus locutus cftmalumhocfupcrlocumiftu,
& adduxit,& fecit dominus ficutloquutus eft : quia peccaftis domi-
no,& non audiftis vocem eius,&fadus eft vobis fenno hic. Nunc er
go ecce foluitc hodie de catenis quae funtm manibus tuis . Si placet 7 iniquitatcm , Dei
- ,- tibi,vtveniasmecuminBabyIonem, veni,&ponamocuIosmeosfu ^ verofententiamiu
f mrnem "d fe Perte.Si autcm difplicettibi ueniremecum in BabyIonem,refidc.Ec 9 Jam pradicabant.
rjratum intima- ^^ ^"^"'^ ^^^^^ '" confpedu tuo eft.Quod elegeris & quod placuerit ^^'^ ^* ''^'

ivoluerit,f;cutip d tibiutuadas,iIIucperge,t&mccumnoIiuenire,fedhabitaapud Go
doliam filium Aicham filij Sapham , quempr.-epofuit rex Babylonis
ciuitatibus ludx.Habita ergo cum eo in medio popuIi,ueI quocunq;
placucrit tibi ut uadas uade. Dedit quoque ci magifter miliricE ciba-
rie & munufcula,& dimifit eum , Venit autem leremias ad Godolia
filmm Aicham in Mafphat, & habirauit cum eo in medio popul:

vt dc aliis gentibus
benc mcrcretur ,
initio elegiflclfrae-
lem.Nam& mira
cuiaqua: in gratia
eorum fafla funt,
omnes in ftuporc
trahebant:&aper-
tedocebantDeuni
ipforum efle folu
verumDeuni; &
rurfum aduerfa q
illis contingebant,
accufabant eorum g

INabuzardanait.
Iminus Deus tuus
lutus efi malum hoc
fierlocumijlum&c,
5crgo illi qui pec
CLiecunt domino
rcobcdierur.iux-

10

t

Codoliam. Raccan. tquoniam adT
Miferationes do- huc non re-
mmi funt multje, ""'""* ^"«"^
&iuditiaeiusabyf**"'""=*-
fusmulta.quificut
prjEuaricatores le-
gisiuftecorripuit,
humilibus

,r. r . - ^v ,.rr •• t "a humiiibus &

qui rehctus tucrat m terra . Cumque audiflent omnes principes 1 1 obedientibus mile

ricorditcr folatiu
contulit . Per ipfos.n.hoftcs.quibus perfidum rcgem &
miniftros cins puniuit , reliquiis populi prouiforcm Go-
doliamconftituit.

t fermonem do-

linicaptiuati fnnt,qui peccantescorripuit &diioobc-
<.ut, iuxtalermonemdomini libcratus eft.
1 ToUensergo . Defcripta vaftationc vrbis,& intcritu &
< ptiuitatepopuli, & perfidi regis.fequitur quiddc Icre-
lia faftum fit,& de rcliquijs populi quas propheta mo
, ^ luitex verbodomini federe in terra fua, & fcruire regi
abylonis ipfi vcro maluerQt irc in Aegyptum, vbicos
aflca Nabuchodonofor trucidauit , & ipfam Aegy-
tumvaftauit.
Etjadus e}i vobis.^x hoc ct loco manifcftum cft Deu, ccns a pcrfido Ifmacl occifus eft

vt

Myftice autem Godoli as qui intcrpretatur magnifica tAvfkkr
tusdommo,prsdicatorcsdominifignificat,quidiuino '

nutu prxficiuntur , vt Deum timentes habeant refiigiu
& folatium; hi pro fubieftis animam ponunt, & contra p
perfidosprotcctionisfcutumopponunt, vfquead mor-
tem in olfitio fideliter pcrfiftentcs , ficut Godolias inno-

^CAP.

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. XL.

Ermoquifadluseft&c. Hic ordinatio circa
letemiam refumitur.Circaquam fciendum,^ ft-
cut dicit I{ab.Sal.Ieremias videns populum duci
in Babylonem,in vincuUs & catenis, ittit cum eo
vfquel{ama & ponebat fe voluntarie inter liga
tos & catenatos fupponens cnllumfuum catenis
mmfecundum cjuodpoterat : propter quod Jiabuz^ardan cui rex
'41 eutn reiommendauerat noluii,^ hoc modo iret ciim populo:fed
\fuit in eius optione,^ iret cum eo in Babylonem hononficc,& no
iutcaptiuus,vel^ remaneret in terra ludacum Godolia:& tunc
}it fibireuelatum a Deo,^remanerct: quod &fecit,vt pro populo
manente omi et,& circa ipfum quareretfdomini voluntatem : &
\opter hoc dicitur.

J Sermo qui faftus eft &C. Et iflud refertur ad illud quod
tfrd dicitur.quadrag.fecundo.b.Cum autem completi ciTcnt
€Ccm dics , faftum eft verbu domini ad leremiam &c.
id hic interponitur leremi^ remiffio : &fugitiuorum reuerjio,&
vamGodoliaouifio.

De Ra. lipmen efl loci vnde redijt leremias ad Godolim ex

lufapradiiia.

: Quando tulitcum vinctum cathcnls . T^on proprijs a
"o«i iamantejolutus fuerat in lerufaLem,fed catenis tranfmigra
iimyquibus fe ingerebat.ldeofubditur . In medio omnium qui mi-

' ikbita ap.Codo.&c. Per Godoliam , qui interpretatur

} lagnificansdominum.fignaturbonusvir &Utcratus,cj

it & vult magnificarc dominum cordc facra meditan

o,orc vcra docendo,& operc virtuofa opcrando, & ta-

grabant &c.

4 ToUens ergo princcps militix Ieremiam.?^e J^abucha
donofor contraeam ofenderetur fi dmeret leremiam totaliter itt
Babylnnem.

5 Dominus Dcus. Quafi diceretynon debet ei tantum compa-
ti,ex quo e(i voluntJS Dei tni.

6 Quia peccaftis domino. ^pn loquitur hic pro Ieremia,fed
propopulo de quo erat.

7 Nunc ergo ccce fohii tc^lolens q,fic in Babylont ducaris

8 Si placettibi vt vmiis.honefi^ fecundum regis mandatum,

9 Veni & ponam oculos meos fuper tcMiter non.

Jo Etmecumnolivenire,fed habitaapudGodoliam.r»
hebr<£0 habftur . Et adhuc non cft reuerfus & reuerfus eft
ad Godolizm.Quod fic exponitur ab Hebnxis .Et adhuc non
cft reuerfus./. propter verba T^abuT^ardan.fed tuncf.iaa e^i fibi
reuelatio domini de reuerftone rutione pr£ditia,idebfequitur. Et rc
uer.eft.ad Godo\x^m.fpropter verbadomini. ifie.n. Godoliat
transfugerat ad Chaldxos ante captionem ciuitatis de confiiio Icrt-
mi£ vt dicit l\ab.Sal.propter quod rex Babylonis pr^Jicit eumpo
puloremanentiinterra.C<eterapatent inlneru. r A f
II Cumq-, audifl^entomncsprincipesexercitus.H/f/>o«;- „«^^^0^.^«
tur ordmatio populi quantnm ad los qui Jugerant . EtUiuiditurin ttus tudx».
duas partes,quia piimo pomtur eorum rcceptio benigna : fecundo Diu«fi"-
contraOodoUamconfpiratio malignaibnloz.ti^nn autcm.ifM-
tentia piim.epartis patet in litera paucis exceptis.
"Jt r Qui

lis prsfiddcbetecclcfia: ficutGodoIias fuitprefcftuster

r?,dequo dicitur confcquenterg? habitabat iti Mafphat

qu^intcrpreraturGontemplatio Dcbctenmi confidera

re boniis pr^latus conditionis tcraporum,quia fic diuer

fimodeeftagendum.

II C«w^«etf«.ow.e^(.Sequitur,

Tom.^. Dd j

843

GIof.ord&NicoIardeLyra 84

A cxercitus qui difpcrfi fuerant per rcgtoncs,ip<i focij

eorum, quod prifccinet rcx Babylonis Godoliam

filium Aichan,terrae,& quod commendafret ei viros

& mulieres & paruulos , & de paupcribus terrarqui

non fuerant tranflati in Babylonem, vencrut ad Go

doliam in Mafphat, & Ifmacl filius Nathania; , &

loannan filius Charca; , & lonathan & Sarcas filius

Thenocmerh & fili j Ophi, qui crant de Ncthopha-

tii & IcchoniasfiIiusMaachatiipfi& viricorum.

Etiurauit cis Godolias filius Aichan Riij Saphan &

tcomitibuseorum, dicens: Nolitctimcrcfcruirc

Chaldiis , habitatc in terra &feruitcrcgiBaby-

t «peftem 'onis , & bcnc erit vobis . Eccc cgo habito in Maf-

CJuidw» ^phatvttrefpondeam prxcepto Chaldajorum qui

^'^ mittunturadnos. Vos autem colligitc vindcmiam

g & meircm,& oIeum,& condite in vafis vcftris, & ma

IfiJiif. netc in vrbibus veftris quas tenctis . Sed & omncs

ludsi qui erant in Moab,& in f finibus Ammon,&

in Idum^a, & in uniucrfis rcgionibus, audito quod

tfiik.

6

7

dedinet rcx Babylonis reliquias in Iuda?a , & qno(
prcpofuiffct fupcr cos Godoliam filium Aicham {\
hj Sapham , rcucrfi funt , inquam , Iuda:i orr.ncs d.
vniucrfis locis ad qua? profugcrant , & ucnerunt ii
tcrramludaad Godoliam in Mafphat , &coIIcgf
runt uinum & mcffcm multam nimis, loannan, ali:
filius Carca: & omncs principcs cxcrcitus , quidc
fpcrfifuerant inrcgionibus ucncrunt ad Godolini
in Mafphat,& dixerunt ci : Scito quod Baalis rcx f
liorum Ammon mifit Ifmacl filium Nathani» pcn
tereanimamtuam . Etnoncrcdiditcis Godoliajf
liusAicham. loannanautcm filius Carccdixica
Godoliamfcorfumin Mafphatloqucns. Ibo,&p(
cutiam Ifmacl filium Narhanic nullo fcicntc , ncii
tcrficiatanimam tuam , & diflipcnturludciomnc
qui congrcgati funt ad tc , & peribunt rcliquc lud
Et ait Godolias filius Aicham ad loannan filiu^
Carcc. Nolitc faccrc uerbum hoc. Falfmncnii
tu loquens de Ifmacl.

NICOLAVS DE LYRA.
4e I Qui difperfi fucrant pcr rcgiones,/.cjVc<» iudieam,quia di
uerfifugiebantad diuerfa locajperaies ibi habere UtibtUpropter
diquam amicitiam feufamiliaritatem ibi prius contraB^^m.
2 "EtiwrzniteisGodoW^S.Quodleruarctvitameorum,
J Ecce ego ha. QJ.potefiis ad mefecure recurrere ,fiin aliquo
formtdatis,

4 Sed &,&c. Qm ad illa loea fugerant imminente guerra,

5 AuditO Sx.ci,qubd ordinaffet aliquos de lud.tis manere paci-
fichn terrafuayneterraredigereturinfolitudtnempropter dcfeBu
cultorum:& fic redderetur iHUtilis regi Babylonis.

6 CoUc.&CWoc efi refpedu popnli qui remanferar,qHia quam
uis Chatdiei vmcas & agros pro magnaparte defiruxiffcnt, tamen
illud quod remanfit nonfolum fuit fufficienSffed abundansypro illis

^ MO^ailTEIl.

1 1 Venerunt ad Godoliam . Officium.n. boni prslati cft di-
fperfos per difcordiam rcunire per concordiam charita-
tis,& cos afTecarare in bono:idc6 fubcHitur.
f 2^/<./i.Adbonumopusinduccrc,ide6fequitur.
t Vos autem loliigtte vtndemiam . Botix compunfiio-
nis.

t £f »ie/7«w,Multiplicisbonxoperationis.
t £r o/««w.Piac mifcrationis.

t Et condite in vafis vefiris.i.in cordibus vcflris pcr rcflitu
dinem debita:intentionis.Greg.Hom.?7.Sicautcm fito-
pus in publico quatcnus intentio mancat in occulto , yt
& de bonoopcrcproximispraBbeamuscxcmplum,&in
intcntione qua foii Deo parccre qua:rimus , iempcr op •

paucis Tudieif, qui in terra hahitabant,
7 loann &C. Hic confequemer ponitur maligna confpiratio c
tra Codotiam . Et diuiditur in duas,quia primb confptratiojiit
ter detegitur,fecundd nequiter perficiturfequen. capj?tmaf<at
tet vfque ibi.

t Scito <$ Baal.rcx &c.percutere animam tuam.?.f«
cidere, Frequenter,n. infcriptura anima accipitur pro totu homii
eb modoloquendi quototum denominatur a digniori partciiin
Jjmael eb qubd erat defanguine rtgio indignabatur,qn6d Codtt:
praerat populo : & idebpctijt a rcge .Ammon ad qucm confugn
auxilium ad ipfum occult^ iugulandum,fed ifiud innotuit loantt
filio Carete &focijS eius,quireuelauerunt hoc Codolitc, volcnuv
medium adhibere,fed ipfe non credidit,& occifwnem JJmatluf.
hibuit,& patet litera.

temusfccretum.

8 Scitb qiibd Baal. rex filio. .Ammon mifrt &c. Ammon :
terprctaturpopulus iniquus, & ide6per regem Amr
fignatur diabolus,qui (vt dicit Grcg. Hom.io.J eftcap
omniurainiquorum,& huius capitismembrafuntc
nes iniqui,& ipfe Ifmaelem.i.hommem impium & ft
ccm mittit ad intcrficiendum hominem innocent(
qui fignaturpcrGodoliam. Etficutille Godoliasn
crcdiditquoddicebatur in I(maele,& fic interfcdlus f
fic quia innoccns non credit de facilli malum dealio
bi didum,frcquenter incurritdamnum temporalc.li :
credatadeius Donum fpirituale fi fufiineat patienre
Prou. 2 i.CaUidus videt malum & abfconditfCf innoics Mtm r
tranfit,& affli3us eft damno.

CAP. XLI.

Ip 7" faBii efi&c.

... - AL Gregor.Harc

Diaboiusqoo fi-aus turic per If-

infequiturbo maclehiftorialitcr

u noHra. fafta efl:fcd quoti-

die per diabolu fit

fpiritualiter.Scien-

dumveroeftquod

bonanoQra tribus

C A P V T XLL

T fadlum cft inmcnfe fcptimo, vcnit ^
l(mael fihus Nathani^ filij Maafia: fi-
hj Eiifama de jfcminc rcgali , & optima-
tcsregisj&dccem viri cum eo ad Godo- ^
liam fihum Aicham in Mafphat , &
comcdcrunt ibi pancs fimui in MaC

modis diabolu i
fcquiturvtciir c
duagitur corao
rainibus,init<ii
iudicis confpcu
viticntur.Aliq Q
do ct\im intcn »•
ncmpolluitjV^
quesadUoabop
n

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. XLI.

"^ /T^T {zdumeR.Hic conlequenter confpiratio Ifmaelis nequiter
Diuifio, j2i perfiiitur.Et diuiditur in tres partes,quia fnmb ponitur Gc-

dulia

doli^ occifio,fecundb occiforis perfecut!c,ibi. AudiuitaQt.l **
populi trepidatioyibi.TvXit crgO. Trma p^rspatet vfqutA
2 Et COmede. Tyo »2<if pants inteWgitur omnis cihus:f(cit- w
Codoltas conuiuium , credens 5» yenijjeot aiiucliahilittr ad ip »•

^c I Suri

M 0 Il^ L J T E !{.
1 1 EtfaHum cflin (i$*c.PcrilIum Ifmaelcm qui fuithomi
cidapeflimusfignaturdiabolus,dcquofcribiturlo.8.f.
lUe homicida eratab initioapfc vcro vcnit ad Godoliam,pcr

quem

qucm intclligitur vir innoccns & bonus ad euin ful ^
tendum de ftatu grati.-e in mifcriam culpx.
2 Et come<^f,eJ"t.Simul.Qiiod fit qii vir itinocens inc< J-**
tionepcccatiper fuggetUouem diaboU incipit dcl« '"

t dci^

;4r

TI

XLl

/f eimmudafit. Si

^ oc non prsualet

b ipfa adione ,

uafi in itincre lc

[pponit vt cu per

iopofitum men-

s iecurior quis

raditur fubiun-

o latcnter vitio,

iiafi ex infidijs

j rimatur . Aliqn

':r6nec intentio-

i:mvitiat, necin

iA«ltnere fupplantat

Id opus bonum

i fineadtionis il

74^

tnes

iiren. v^ap.

phat.SurrcxTt autcm IfiTiael filius Nathania: & dcccm viri

qui cum co eranr, &fpercufleruntGodoIiam filiu Aichan

hlij Saphan gIadio,& interfecerunt eum quem pr^fccerat

rcx Babylonis terric.Onincs cjuoquelud^os qui erantcii

Godoliain Mafphat, &;ChaId^os ^ repcrti funtibi,&cji

ros bcliatoicsperculiitlimael.Secundoautdiepoitquam B feriendoprxualeat

occiderat Godoliam.nullo adhucfcicntc.venerunt viri de "* ^*^^"^ vclaminc vir

aT.npropnisvJbusiiduci„.no„I.bc„r ^ ^"tlS OCCUltat.& du

Siche& de Silo ScdeSamaria odoginta virirafi baiba,8^

4 fpccud luonon pirccr.tes. b fOpcra. cirOrationcm.

&;^ciiris veflibus,&tfqualentes:& munera 8c thus habcbat

afQuilibct inalignus fpiniu^

inmanu, "^ ' ' •-. ^ ^

pcrbijc crrorc gcnc D
rat us fc ad decipic-
dum opponit. dc
quobencdicitur.
Incedens , & plorant
/£ar,quiavt dcuotas
mentes intenmcrc

6
t
t
t

icl^

concordare fc vcrc
lugetibiis fimulat,
ad cordis intima fe
curius admifllis qd"

vtoffcaer>tinciomodm. Epiffns a^o llmkl ] ridf,:".'"
teSS fil.usN.uha„i^inoccurru™eorud=Mafphat,incric.8r^ TjtoSTZ'.

' • . -» t aTQ^iarub vdamine virtutis fe occultai, & concorrtarefevitis lugcntibuslimulat. Ucr A A T

bTQiliaad aitiorifeducereprotniitir.quietiam itiinimafubtrahit , flCrC , VnuC UlXIl-

ploras ibat.Cum autem occurifTec eis dixitad cos: Vcnitc '' f^ perhibetur. i^tm-

*■ a f m ipf. f tin :,t aft.onis t« "'^ Godoli-im filium

adGodoliafilium Aicha.Quicii venifTcnt ad mcdiiiciui- ^ ^"/^«'«.•&dumma
. - r • ir 1 ri- vT I • • 1-^ I • lo lora promittit etia

tatis, iterrecltcosUmaelhlius Natiianigcircamediulaci, f minima fubtraiiit, E

vndc diaumert.
Cumvenifjent admedium cmtatls^rnterfecit eos. Viroscrgo ad
offerendum Deo munera vcnientes in mcdio ciuitatis ini
tcrficit , quia diuinis rebusdedita;mentesnificum ma-
gna circunfpeftionefe cuftodiant iioftc furripietc, dum
deuotionis portant hoftia,in ipfo itinere perdut vitam .
Dc cuius manu non cuaditur , nifi citius ad poenitentia
redeatur. Vnde apertefubiungitur.

a Decem

d.fii.la.mi. Quod
tbelcrcmias infi-
rjat qui dum gefta
fris retulit,qu5 in
t5geranturindica
u,dicens.F<;«en(«r.

^^MrideSichcm&c
Irbamradunt,quifibidepropri;sviribusfiduciamfub
tihunt.Vcftcs fcindunt, qui fibimctipfis interioris deco
r:lacerationenon parcunt. Oblaruri in domodomini
tljs& muncraveniunt , quiexhiberein Dei facrificio
citionem cum operibus poliicentur.Sed tamen i\ fc in
faftedcuotionisviacaute coiifpicere nefciuntirmael
Juhaniacfihusincorumoccurium vcnit quiaquilibct
nJignusIpirituspriorisluiSathanae.f cxempiis in fu-

NICOLAVS DE LYRA.
: Surre.au. Erant.n. mulio pliires,aliter nonfecijfent talefira
iufi^diflideccmquiexpfimuntureraiitprincipalescumeo.Cxte-
^dtent vfcj; ibi.

i Et Chaldiosqui reperti funtibi . Q.uia aliquando mitte-
bitur de Baljlone ad Godolijm,vt refponderet de officio fibi impo
fi..,vtliabetur.c.pr£.Ecccc^o habito inMafphat,vt rcfpon
^ dampra5CcptoChalda:orum.
3 Et vi.bel.{>Mi er^m cum Godolia ad munitionem loci.
^ Va.ll.QiiianonpAcJuelfantfibi. Jfmaelautem & quierant
c.n (0 eraht occutte armati.

5 Secun.au. H(c confeijuenter ponitur occifio hominum venieri
litrt ad Ccdoliamdeu(iti',Cftm dicitnr.

6 Vcnc.vi.&c.rafi.bar.D(c«/)/(r I{a.Sa.^iHiibantin lertt
-f-madofferendum munetaintempk: quia quandorecefferunt dt

dnibusfuis nefciebant templum effe combufium,fed in via audie-
r.ft:&tunc in ftgnum tri^iti^ fecerJit barbasfuas radi, & vefles
irjderuntfecundummodum lud^orum inaffiiBione exiftentium.
xhocnon videtur verum quiatemplum fuit combuflum fmto
-«j/e decima die menfis.rt habctur infrd. 5 2. viri auttm ifii vene
M menfefcptimoyvtpatetexprincipio huiits ca.&ftc ab incen-
ditmpUCS ciuitatis vfci;ad aduentim eorum fiuxerunt duo nse
ftvei circiter . Quod autemfadum fic notibilc lara diu nefciretur
innis vnde venerunt,non habetaiiquam api^.r' tntiam veritatis ,
^nSmaria^Uit plus diftabat a lcrujalcr/i r.ondiflabatnift pcr

iS.miiiaria qu£faciunttantum.tJ\..leucas,& Sichemper izmiliA
ria vt dicitur in defcriptione terrixfanBjc. Vropter quod dicendum
quod Godoliaspofl defiru^ionem tcmpli didificauit in CMafpljat al
tare domini, quia tempore Samueiisfuit ibi arca domini & aitare
fer aiiquod tempHs,vt diSlumfuit. l.Heg.y. &ad iiium iocum ex
dciotione venicbant ifli viri. rafts tameu barbis & fciffis vefiibus
in fignum trifiiti.^ pro tempii dcftru^ione, vt offtrrent in domo do -
minifftc enim nominatur ioctts iiie ratione altaris & quia er(.t ^a-
tutiis iocus orationis.

7 EgrcffUs crgo Ifmael. Vt eos deciperet: viderat enitn eos de
alto loco vcnientes.

8 Incedens & plorans ibat. In hocftmulansfe dolere de mor
te CodoiittyVt dicunt aiiqui-.jcd huic contradicere videtur quodfub -
ditur.

9 Dixitad cos.Venitc ad Godoliam./". /ec«r^ tanqudm ad
frisfeiium terre.l^on.n.efi verifimite,^ ioquereturde cadauere ip
fius & aliorum interfe^crum quod magis volebat ceiare , & ideo f
cum rf/c»f«r.Incedens & plov^ns.Hocefi inteliigendum quodcon
formabatje eisin ludupro deiirutlionetempii & ciuitatis,vtma
gis crederentftbi. r

10 Quicumveniflentadmediuciuitatis, interfecit eos
Ifmacl, &c. ibi tnim dimiferai homines armatos latenterad hoc
faciendurn,& ipfefoius vei ciimpaucis occurrerat iliis viris.Cm'

rapatentvjqmibi.

* I Noli

M 0 \^ L 1 T E P^

I dquo ctiam Diabolus deleflatur & fic Ifmael & Godo
uifimulcomcdunt& pafcuntur,fedcum Diabolustra
hiipfumad peccaticonfcnlum vel adlum tunc interfi-
utum.Pct interfcttos autcm fimul cum Godolia intel-
'■?"^45operaboniviri quae" ipfo pcccante mortifican-
tul offunt etiam periftosintclligi Uli qui ex lapfu boni
^ 1 accipiunt occafionem pcccandi.
5 •5'fCMn(/oa;<ff>»e«rc.Sequirur.

^ <5 ^enerunt de si. eirf.PerSiloqui intcrpretaturauulfio,
rtijionisprofcfliofignatur, perquam homo a feculari
t oucrfatione totalitcr aucUitur. Per Sichen qui hume-
iUintcrprctatur,obedicntiafignaturperquamhume-
J^uadportandum onerareligionisapplicatur. Per Sa-
m iam c\\xx interpretatur cuftodia , intelligitur obfer-
uatiarcgulans:&ficperifiosoaogintavirosvniuerfi-
tascligiol,orum defignatur.Dicuntarautcm rafibarba,
pequodfignificaturcaftitas,e6 gjbarba fignumcft viri
iJs xuxafti vcro funteunuchiproptcr regnum coeloru
cal:ati,vtdiciturMat.i9.b.
T tfcfis vtjiibus . Quodeftfi^nunmoeroris fiuc lu-

ftus.HebrJEOrumfecundo.cOwnJr difciplinainprefenti non

efigaudij, ledmporis. Etcompetit religiofis. Hicrony-

musadRiparium . Monachus plangentis habet offi-

cium.

t Etfqualentes.pcr quod defignatur afpcritas vits,quara

religiofi debent deduccrc

t ,4unera /;a6c/;a«f.MultipIicisbonxopcrationis.

t £tt/>«f.Dcuotscorationis.

t i^t offtr.in.dv.Nim illa ficri dcbet ad honorcm Dei &

non ad gloriam mundi .

6 Hgrijjus cH &c. Nam diabolus per Ifmaclcm fignatus

aliquando fc transfigurat in angelum lucis, vt religiofos

decipiatfuis fallacijsjdiccns.

8 ^c«/.<i(/.InuitandoeosmaIiciose ad viri pcrfcdioris

imitationem,quae tamen non eftimitanda.-ficut fccunda

coUationcMoyfi abbatis,diciturqu6dquidama Diabo

lofuitficdcceptusquod pcrcius cxhortationem voluic

immolare filium fuum qui fccum erat in monaftcrio,

vt pcrfeaioni Abrahaj aEquarctur:& fic fcciffet,nifi pucr

fugiffet.

t imerf.c.if.t. Diabolus , qui multos intcrfccit pcr tales

ftaudulcntias morte culpx.

Tom.4, Dd f

847 ' GIorord.&NicoIaiJeLyra 848

a Dtcem vi.
A rep. (»nt inter
eet , &c.habc-'
tnus thefaur.
Thcfaurus c-
nimJnagro,
fpcscflin p?
nitcntia: qux
quianonccr
nitur, quafi
in icrra cor-
dis fuffocata
continctur.
Qiu crgo thc
faurosl agro
habucrc, ler-
uati funt ■
Qui enim

f»ofl in cautc
X Cux vitiu
ad lametti rc
deunt ncc ca
pti moriun-
g tur . Cum vc
ro antiquus
hoftis ncc ia
cxordio in ■
tcntionis fc-
rit,ncciniti-
ncrc adionis
intercipit.du
riorcsin finc
laqucos tcn-
dit,qucmtan
to ncquius
obfidct,quan
tofolumfine
rcmanfilTefi-
bi ad dccipie
dum vidct.
Hos namque
fini fuo appo
iitos laqueos
vidcbat pro-
phe-

ipfc S^viri qiii crant cum co. Dcccm aut viri repeiti funt inter eos,

4 * a«';[win j>ucnirrTi« iVil ci-i.

qui dijccrunt ad Ifmacl. Noli occiderc nos.quia habcmus thefaurri ^
in agio frumcti & hordei &c (^lei & mcUis.Ht ceflauir,& no intcrfc-
citcoscumfratribusfuis Lacusautcmmqucmproieceratlfmacl *
omnia cadaucra virorum quos pcrcuflitproptcr Godoha: ipfc cft

»fQiiofcuni)ue<lii. ol s J u>icimcrHc;t p.jciipitat in 'icuin (ulphiiris,^ innisitcrni.

qucm fecitrcx Afa proptcr Baafa rcgclfracl.ipfum replcuitlfiTiacI

•^ a f fcccjtis ligacu. b •Fidclcs-l in cor.icaii>Utionevel mcduationclcgi» manc«-

les.rel in fpccula viriutum.-

fillus Nathanix occifis . E t captiuas duxit -fmacl oes rchquias po- 3

a ^Animas. b «"tcrni.

puli qui crant in Mafj^hat,filias rcgis,&: vniuerfum populii qui rc
manleratin MafJ:>hat^,quos comcndaucratNabuzardan princcps
militis Godolix Hlio Aicha.Et cepit cos Ifmacl filius Nachani? :6^

a «Oiii intefprctaiut iiopuluj mocioiis.captiuos n.focios fctit peidiiionis damaatoiii in zlcino tncciore confHlcniiit
'^^ *|ieigiatia.

abijtjVt tranfirct ad filios Ammdn.Audiuit ailt loannan filius Ca- 4

« f DoAuits r. fancli Dci gratia 8c mileiicoidia canfuitaii:qui coniia fpiiitualcs nequitiat pugnando
raptiuos ail fcclcli.ini reifiicunt. ^

rcx 6c,omncs principcs bcIlatorum,qui crant cum co,omncmaIu
quod fcccrat Jimacl filiu.sNathani? &:a(rumpti.s vniucrfis viris pro
fcdi liint vt bellarent aducrfum Ifmaclcm filiu Nathanix, &: inue ^
nerunt eum ad aquas multas qure funt in Gabaon.Ciimq; vidiflet
omnls popuIus,qui erat cu ^finaeI,Ioannan filiii Carea:,& vniuer-
{osprincipcsbeIlatorum,qui eranc cii eo Lxtati funt.Et rcucrfuseil:
omnispopulus qucccperatlfmael inMafphat , rcucrfufq; abijtad

a 1(^-0 pritifipeiu. b f R.efirtite diabolo,^- fugieti vobis.

loannan filium Charcx. Ifmacl aut fihus Naihani? fugic cum 06I0 7
viris a facie Ioanna,&: abij t ad filios Ammo.TuIit crgo loana filius ^
CarcXj&oesprincIpes bellatorumquicrantcum co, vniucrfasrc-
Iiquias vulgi quas rcduxeratab Ifmaclc filio NathanixdcMaf 9
phat,po{lquam percuflitGodoIiam filiii Aicham, forces viros ad ^°
prxlium,& muliercs ^ pueros ScEunuchos quos rcduxcrat dc Ga 11
baon:&cabicrunt 5<icdcrunt pcregrinantes In Chanaa quxcll iux
ta Bethcleem, vtpergcrent 6: introircnt ^gyptu a facie Chald^o-
rum.Timebant.n.cosquiapcrcuflerat Tmaclfihus Nathania^Cjo "
doliam fihii Aicham,quepr?pofueratrexBabylonisin tcrraluda.

pheta cui)
diccbat. ir
calcaneum r.-.
chfcru.ihunt .
Per Cilcanci
cnira qui t
niscftcorfx
ris, tcmilni:
fignificatur
adionis.
b TiUit f
loannctn fi.
Citet& ai
nts fHfUKip
bcllatorun
erant ciem e
VHiurrfjs u
^f-HanC!

gain rcliqi,
rum ,
tranntum .
tra vcrbi
dominiin.
gyptum c
Icrcmias li
ga narrati
nc hic rc
xuit.logc;
tc Ifaias pi
dixitccnti
fcilicct qu
quaginta
nis , qui fi
runtintcr
iam (Sc le
miam dc

res du.:
nus ,ytfxf
tis conjjlu
& non cxi

&c.

CAP. f

NICOLAVS DE LYRA.
* r Noli occidcre nos,quia habemus thcfaurum in agro
{t\xm.6i.C,Q.d.iibi erit neteJjariHs,& inuemre non potcris,ntji in
dicauerimus.

i Lacus autcm in quem proie. Ifma. omnia cada.&c
Ipfeeitquemfccit .Ajarexpropicr Baaja,fuuthabetur.i.I\(:g,\^.
Baafa rex Ifrael capit tedificare I{^m,a,vt nuUus p(fjet egrcdiftcu
rk de regno luda propter quod .Afa miftt mnriera rrgi Syvis vt in-
uaderet regem Baafa quod &fecit, propter^ Baafafuit compulfus
dimittere adificia ]i\ama,& tunc ^fa couuocato toto populo fuo ex
lapidibus & lignis didi ^dificiifecit fortalitia ad rr.uniendum fe
de Baafa: & tunc etiamfecit iflum lacum ad locum Mafphatforti-
ficandum.

j Et capti.du. 3cc. Hoc videtur contradicere ei quodfiipra di-
Hum tfi , ^ interfeccrat iam ante onmes qui erant cicm Godolia in
Irlafpbatfpropter quod dicendum qubd ibi per Majphat intcUigitur
illud fortalitium prxciskrbi crat Godolias filius .Aicham-.hic au~
tem territorium quod erat circaillud fortalitium vbi mantbantali
qui Judai qid non fuerunt cum GadoHa interftBi- Catera patent.

4 Kudinit znitrti.UicconfequenterdefcribitHr ipftus Ifmaetis
infecMtio, Et pattt litera vfque ibi.

5 Etinucncrunteumad aquasmultasquxfuntin Ga

bzon.licet Gabaonfit inmontein quo non funtaquaitmbu a
tia , tamen dejubtus erat vaUis magna in qua erant ifia nqni •

6 Cumqj vi.omnis populus. LaiatifuHtprofualiberc w
de manibus Ifmaelis ipfufngiente fecundiim quod dicitnr pt '.

7 Fugitcum odo viris . Duo.n. de dectm principaltbu! «f
fecum addnxerat,fuerant mterfc^r.

8 Tulit crgo. Hic confequenter ponrtur populi trepiditli.
mb ifie tmor dcfcribitur,fnund6 letemix confiliuTn qnxn::
timor conliliatiuosficity vt dicit ThHofoph.z.Bjthorii / .
pars incipit in priniipio fequeutis capuult.Circa primtitn fi. '■
quodideo timuitpopulus rcmantre nt icrr^i ludii,-neprtpi(i
j(6iioticm Godoiia:qui tcnebatibilocumrtg>sBabytonii,ri
Chaldxi & interficerct totu populnm refidu~i,imponentts d ' ***
/w homicidium. Et patct litera paucis exceptis.

p Qlias rcdu xcrat &C.£t hic eti pmctns. Et quodfujt:::

10 De Mnlphnt.T^onji^nificatlacimyndeloannM <-^
xitjfiia non reduxit eas de tJlUfphatyfed de Gaba4)i:,vtdUU -•■•
& idco ly dc Malphat, figmficat locum vndceraut iilfrtL '*
quia rrant de teri iiorto Mafphat ,vt predicium efl.

11 QuosTcd[ixcrzt.f.h'Mnan filius Caie^& (ocif eius.
li Vtpcrge.&intro.Acgypt. I\ex.n,^egyptitr»t<df^
tius regis BubyloniSyicr idvo crcdtbant tbi efjefecuri.

^ CA

MOIl^LJTEn^.

T r Decemaut. &c. Pcr illos dcccm vlros , qui cuafcrunt
mortcm coquod habcbant thcfaurum in agro , fignan-
tur religiofiUtcrati & difcrcti thcfaurum facra: fcriptu-
ra:habcntcs:& ficnon crcduntomni fpiritui, fcd probat
fpiritus vtrum cx Dcofint, fccundum confilium bcati
Io.i.canonica.c.4.
4 ^ud.4ut. Pcr illum autcm & alios bcllatorcs fe cum cxi

ftcntcsjfignatur bon us dc£lor,vcI pratlarus & corii oi-
fcipuliboniquiauditoanimarum damno pcr a«'°^

_jquad!Cipotci ..

ta falutis domini contra Syriam, idcft, contra <i£i ^
fupcrbiam , nam Syri lublimcs intcrprctantur . i »
bolo dicitur lob 41 .(i.OmiiejMim rimiip/eelirexli* <*
nfsfiUtuJupirbne,

^\9

leremi^. Cap.XLlI.

8jc

^ A D D I T I O I.

In cap.4 1 • ^^' dicitMT iTi ptlidU: Vropter quod diceHdum,qu6d

OtiodGodolias deHniHionim ttpli <edificaffet in Mafphataltitre
,mmU'iMo modo videfn di edu'n:Ttm qttta de t-ili tcdtficatione
■iHj fithicmeiitio,nec ins l{e^.nccin t.Varalip. Tiimqiiia po(i
,'tfia!ionm templi prohibitum eratfacnficare jeu xdificare alta-
, tiifiinloco templi,vt habctur Deut.i6.c. & in alijs locis, (^ ideo
i endum qubd hoc quod dtcitur hic vt ojjerrent in ciomo do7/iiui,in-
l'igitur de domo domini iu lcofolyma: qu£ Licet fctrent eam iam
t1rui}jm,erat tamen apuitos ceUbris & veneranda,(icut domus
cminiyfrottl etiam hodie ad illum locuin pcrcgrinanturf& tibcn-
f tbi offemnt ftpermitterentur a Saracenis.

R E P. In cap.4 1 . ponit poJiil.Codoliam m Mafphat ddificaffe
ture,rl>i templo combufto ipfeiJ-aLij obiuletuntjuas deuotioms.

Bnrg.

BuYg.dicit hoc ntt llo modo dicendu, vtes argimerito fthi C VvikUf L:
famiitari,quia inquit infcriptuiis non fit mcntio. Sectmdo arvuit ex
Deut. vbi pofi xdtficationem tempU proljtbetur facrificari in alio lo
co prxterquarn lerofolimis.Htcvidttur dicendum,quddnon oportet
eundem modum vittendi ferucre tempore pacis & perfecutionis»
Tempore enimpacis diBum efi apcjlolis . Nihil tuleritis in via,
temporeperfecutionis difpenfatiuc,ut diiium efi.Sednunc qui Ijabet
tumcam tollatfimitl: & pallium. Ita teporepacis non licebat extnt
templum altareconliituere, tempore tranfmigrationis potuitlicere,
rton ad facrificandum inillofidpro deuotione ojferenda. T^copor-
tuit de huiufmodi opere indffrenti in fcriptura multam fieri men.
tioncm.Ter buc patct ad motiua Burg.Circa reftduum l>uius libri ni
hilfacit Burg.pertraBationc dignum. Et circa librum Thenorum
Burg,comendat dominum & ftatrem,Aureoli contra pofliUame»
nihil tangit infmgulari.

b;

pra.

CAP. XLII.

ytf- ; /^ Udatoratio.
Q X^a Theod.
'edtcqiiidcmfup
[icant,cupientes
I fcerequid agen-
iirafittfcdmore
10 non credunt
; icgibiB diuinis
i)ntradicunt.Atta
icn propheta fe
ippliaturu pro-
iittit,at illos iuflis
on adhibituros
aimum.

f c«i i Domini.
Idcm.Verbaqui
5 pictatis piena :
d vcrbis non con
)nantopera.Non
T.mpropheta rc-
)onlum accepit ,
ifi ccrtis diebus
ranfaftis, refpon-
ionisautem dila-
ionem exiftimo
cfliflcin vtilitate
oftulantium, vt
CosnolccrcntDca
fix fufcepifTe pro

)hctxfuppiicatio-
leni.

C A P

Tacccflcruntom ^
nesprincipesbcl
latorum,&cJoan
nan filius Charcs &c leco-
niasfilius t OziiE, 6^reli-
qiium vulgusa paruo vk^^
ad magnum , dixcruntquc
ad Icremlam prophctam.
at Cadat orado nollra in- ^
confpcdu tuo , 6^ora pro 4
nobisad dominum Dcum
tuiipro vniuerfis reliquijs
iftis, quia dcrelidi fiimus
pauci de pluribus,ficut ocu'
lituinosintuetur: 6^annii-
cietnobisdnsDeus tu'via
per J pergamus, & verbum
qd faciam^.Dixit aut adeos
lerc prophcta: Audiul. Eccc
cap oro ad dnm Dcu vcflrii
fecundum verba veftra, oe

. XLII.

verbum quodcunque refpondcric mihi indi

cabo vobis , nec celabo vos quidquam fic^iUi E

dixerunt ad lercmiam: Sitdominusintcrnos

^ tcftis vciitatis , & fidei fi non iuxta omnc vcr-

7 bum inquomiferit dominus Deus tuusad

^ nos fic faciemus,fiuc bonum eft fiuc malum.

Vocidomini Dcinoftri ad qucm mittimuJ

teobcdicmus, vtbenefitnobis cum audicri-

j, mus vocem domini Dci noftri . Cum au-

tcm complcti cflent t dcccmdies,fad:umcft ^^

vcrbum domini ad leremiam . Vocauitque

loannan filium Chatc^ & omnes principes

bellatorumqui crantcum co, 8<f vniuerfum

populum a minimo ufque ad maximum, &

dixitadeos: H?cdicitdominus Deuslfradl

ad quem mififtis me, vt proftcrnerem pre-

xo ces velhas in confpe<5tu eius . Si quiefccntes

manfcritisinterrahac^dificabo vos , & non

dcftruam : plantabo , & non cucllam . lam F

cnim placatus fum fiiper malo quod fe-

,1 ci vobis . Nolitc timere a facic rcgis

NICOLAVS DE LYUA.
C A P. XLII.

,j{ "C "^ acceflerunt. Licti populus vellet in ^egyptum fiigere,

JL* tamen prius voluerunt confiiium leremie qumre.Vroptcr

^^ uoadtuidttur in duas partes, quia prim h pSnitur populi petilio,Je-

tndo leremii refponfio,ibt:Dixit autcm. Sententia prim^ partis

ttn vfcjue ibi.

Cadat orat. IdeH humiUter te deprecamur , vfque ad pedum

cula.

Etora pronobis,&c. Etpittetlitera.

I. ■ '~^ixit2utcva,Scc. Hicconfequenterponitur leremi^refpon-

p ' E-tdtuiditur in duas partes,juiaprimo qucrit eortim affenfum,

f^ndo explicat eisdominirefponjum ib,:Cilvn autemcomple

ieMcnt.j^^/7«« autem lercmias affcnfum pcpul'.,vt facerctprom

i» & Jine rebellione aliqua domini refponfumfibi fimdum : quia

'inus malum efl conftlium domininon qu§/ere,quam quefitum (3

"tur>irefpuere,propter qiiod dicit faluator Luc. i i.f. Seruusqui

:iuit voluntatem dni fui& non fc£it,VapulabitmultJs,

•' pvpulus nonfola af}enfit,fed affenfum iurametitofirmauit dices.

oH do. lurare enim e(i Deum teficm inuocare,

Si non iux. fubintclligitur, pnniat nos fecundumfeueritatem

fu£

fua iufiitia,p non fic feceritnus.

7 Siue bo. IdeJi,profperum.

8 Siue ma. Iden,afperum: ita quod non accipitur hicpro malo
culpe,fdpaniC: ftcut medicina amara fujcipicnda efi proptcr jani '
tateminde confequentem.

9 Qnm^\Xtcn\COm^\(tt\.Hicconfequenter leremias expli-
catdiuinum rtfponfum ftbi fa^um . Etdiuidiiur in duas partes,
■quia primb ponitur hutusrefponliexpticatio,fecundd eitis refutatio.
cfe. Circa primum fctcdum,qudd rejponfum dominifiat in boc qubd
primn promittitur eis bonum fi in terra luda rtmanfetint, fecundo *^'"'"<».
predicttur mdumfiexierint, ibi: Siautcm dixeritis. Ctrca pri-

mum premittiturtempus diuiti refponfi, cum dicitur ; Cum au-
tem,&C. Sic ctiam in Hebrco,& ideo aliqui tibri male habenttSe'
ptcm,ex hoc patet,quod Icremias qu^rendodiuinum rtfponfum ora
uit decem diehus,quia audita petttione paptiti refpDHditfupra . Ec •
CC cgO OXO,i(.C.q.d.ex ntinc incipiant orare pro vobis.C^era pa-
tent vfque ibi.

1 0 Vt profternerem prcccs vcftras . Idefi, precesmeaspro
•pobis.C eterapatent vjque ibi.

1 1 lam enim placatus fum fupcr malo,&c.io^tt//«r Dc«j
^ defeipfo ad modum homtnis irati,qui quando vindiHam intulit,pla

catur.Cetera patentin lUeta.

•?< 1 Siautem

t

CMOB^.ALlTE\.

Et accefjerunt omnes principe s, &c. Pcr illos qui rogauc-
-inilcrcmiamvtconfulcrct procisdominum promit-
-ntcs, quod facerent fecundumemsconrilm'm,& tamc
on fcccrunt,fcdcius conuarium iraponcntes ei falfita-

tem.

tem,ficut patct in tcxtu,(ignantur iUi.qui acceduiu ad bo
numconfeflbrcm & dilcrctum,vel ad conliliariumbo-
num pro falutc animje luac, & tamcn eius audito confi-
lio cis difpliccnti rctrocedunt imponcntcs cOnfcflbri vel
confiliario ignorantiam vcl aftcdionem pcruerfara, vel.
aliam huiuimodifaifam cxcufationcm.

8yi GIoford.&NicoIaideLyra

8^

A Babylonis.qum vos pauidi formidatis . Nolite mc-
tuerc cum dicit dominiis, quia vobifcum fum cgo, vt
faluos vos faciam , & cruam dc manu cius : & dabo
Yobis mifericordias,& mifcrcborvcftri, &habitare
vos facLim in terra vcftra . Si autcm dixeritis vos , ,
non habirauimiis in terra ifta , ncc audicmus uocem
domini Dci noftri diccntcs . Ncquaquam, fcd ad
terram Aegyptipcrgcmus,vbinon uidebimus bel- *
lum,& clangorcm tub.r nonaudicmus & famcm ^
non fuftincbimus , & ibi habitauimus , proptcr hoc ^
nuncauditeucrbum domini reliquia: luda . H?c
dicitdominus exercituum DeusIfrael.Si pofucritis
faciem ueftram , ut ingrcdiamini Acgyptum , & in-
traueritis , ut ibi habiteris : gladius qucni uos formi- j
datis.ibi comprehendet uos in tcrra Acgypti, & fa- 6

B mes pro qua eftis folliciti, adh.-ercbit uobis in Acgy 7
pto, & ibi moriemini . Omncfquc uiri qui pofucrint g
faciemfuam,utingredianturAcgyptum, ut habi-
terit ibi, morientur gladio & famc & pcfte . Nullus
dc cis rcmanebit, nec effugiet a facie mali quod cgo

9

lo

II

1+

afTcramfupereos, quiah:ec dicit domlnuscxercit
tuum Dcus Ifracl . Sicut f con/iatus cft furor mcu K|
& indignatio mea fuper habitatores Icrufalcm, fi,
conflabirurindignatiomcafuper uos, cuminorcf
/i fucritis Acg)'pruni , ct criris in iufiurandum , & :
malcdiiftum, & in opprobrium, & ncquaquam uJti.
uidcbiris locum iftum . t Verbura domini fuper uc h
rcliqiiia^ ludrc : Nolirc inrrarc Aegyprum . Scicn
tcsfcictis.quia obtcftatus fum uobis hodic, qui.
dcccpiftis animas vcftras . Vos cnim mififtis mc ;;,
dominum Dcum ucftnim , diccntcs : Oraprono[\
ad dominum Dcum noftrum , & iuxta omnia ou
cunquc dixcrir ribi dominus Dcus noftcr,lic annun
cia nobis 3 & facicmus . Et annunciaui uobis h(
dic , & non audiftis uoccm domini Dci iicftrifupi
uniucrfis pro quibus mifir mc ad uos. Nunceri:
fcicnrcs fcieris , quia gladio & fame & pcfte mori c
miniinloco ad quem uoluiftis intiarc , uthabitari
tis ibi.

NICOLAVS DE LYRA.
^ 1 Siautcmdixeritisvos.nonhat>itabimus.H/c-co«/e<j«ea
ter ponitur comminatio tnali , /i rcccjjerint , & pnmo ponitur h.ec
€omminatioJecHndd adducitur ad idem ratiojtbi: Vos en i m. Sen-
tentia primapartispatet v/que ibi.
a Vbi non vid.&C, Quia Mgyptus e[l terrapacifica etfccura.

3 Et clangorcm tubje,&c. qui fit ai excitandum homina ad
tnma.

4 Et famem non fuftincbimuSj^ww terra eftfertilis.EtJub
ditur poftca comminatio po:^-^ in contrariHm,cim dicitur.

5 Gladius qucm vos formidatis. Stilicet rcgis Babylonis.
^ 6 Ibi compr. vos. Qjia poliea quaft per quinque annos rcl cir
^ citer rex Babylonis vaftauit ^egyptum , (^ ftbi fubiugauit , ideo

fubditur.

7 Et fames proqua eftis folliciti,adh2rebit vobi^.vafta-
tis bonis ^e^ ypti.

8 Omncfquc viri qui pofucrint faciem fuam. /rf<rfl, fir-

miter

miier pofuerintfe ad ingrediendnm .Aegyptum.

e> Sicut conflatus eft f uror meus.i. totaliter pofitus.

I o Super habitatores Icrufalem. Sic confiabitur indigtuti
mea fuper vos in ^egypto.

I I Et eritis in iunurandum. Scilicet execrationis dicenic
Ita male contingat mihi ftcut ludteis ingredientibus Mgyptm,
nonfecero hoc vel illud.

I z Et in ftuporem. prx magnitudine maU vobis futuri.
j 5 Et in malcdiftum . Ita qubd aliquis malediccns alickifi
net vos in exemplum dicendo-.Maledicat tibi Deusftcut illis luici
Cttera patent.

14 Vos cnim mififtis me ad dominu. Hic confcquentere
ducitur raiio adpr<edi6la,qu^ ajfumicur ex l)oc,quod rogaucnni
temiam d^ qupenda domini votuntji'', promittentes &aflnnia
tes fe imamento verbumdomini fimplicitcr facere ,vtpatetaj\
pradiBis,et ideo grauiu^s erat retrocedere,qmm ft nonpetiuijja
& fetalitcr aiirinxiffent . Et ex ifiis patct fententia.

C A P. XLIII.

A<5tum cft autem cum ^
complcfTet lercmias lo-
quens ad populum vni-
uerfbs fermoncs domi-
niDei corum pro qui-
bus miierat eum domi-
nus Dcus corum ad il-
los, omnia vcrba h?c dicit Azarias filius t O-
t lofiar. fix&foannan filius Chare^, &omnesviri 2

fiipcrbi

fupcrbi dicentes ad leremia : Mendacium i
loqueris.Non mifit tedominusDeusnoftc
dicensrNe ingrediamini ^gyptum, uchab
^ tetisillic, fed Baruch filius Neri^incitati
aduerfum nos , vt tradat nos in manus Cha
dxoru m, vt interficiant nos , & traduci faci
in Babylone. Etnon audiuit loannan filii
CharGE , 6^ omnes principes bellatorum , -
vniuerluspopulusvocem domini,vtman
rentin terra ^uda : fed tollens loannanfilii

Charex,

NICOLAVS DE LYRA.

C A P. XLIH.

* I "C A£lum cft . Tofiquam pojita ift diuini refponft explica-

JO tio . Hic confequenter ponitur eiufdtm refutatio . Et diui-

diturin duas pcrtes quiaprimo luc refutatio ponitur , & fecundo

Diui/io. fcena/equensjubiungitur, ibi : Et fa(^us cft . Trima parspatet

vfque

M 0 B^^ L I T E ^

i I Fanum efl autem,&e.Sequkm. Sed tolkns loan.&c. Per il-
losquinon acquieucrunt verbodomini cx ore Icremi?:
fcd contrarium facicntcs recefreruni de ludaea , quae
confeffio vcl laudano intcrpretatur & conucnit ftatui
gratia:,& ingrcffi funt Aegyptum, quxtcnebraintcrpre-
tamr:praptcr quod conuenit flatuiculps, fignantur illi

qui

Tffque ibi.

2 Omncsvinfapcrhi. QHlarehrllab.mtverbodomini.

3 Scd Baruch filius Ncria: incirat tc.leremias enim erat f
gnefam^ & autbori'atis, & id<.o duHnm leretnic quod diceb '
falfum, retorquebant in malitiam Baruch qui tarnen erdt innoct .
C^tera patcnt vjque ibi.

in 1 Ettuliil

quicaduntagratiain culpamDiabolofuggcrcntc. J
hocquodloannan & alij principes duxcrunt fecum \
A{^yptumalios omncsviros & mulieres quofcunqj;
potucrnntinuenirc,fignaturqu6d pcccatorcs obflinti
fccum trahuntaliosquanrum poflunrad rcnebraspe'!
ti,ficut c contrario homines boni ftudcnt lccum trah |:
aiiosadopera meriti l^[sLl.iy.CurriJiiniiofaniiuseiis,& ' '
pC' uerjb,^ truvntris.

8:5

lercmlac. Cap.XLIIlI.

A (harca^i&Cyniucr/i principcs bellarorum vni
uriosreliquiarum uida, 8<fc|iii reueififuc-
jntdccundisgenribus ad quasfuerantan-
tdifperfijVt habirarenc in tcrra luda, t viros

** imulieres 6<rparuulos & filias regis, & oem
aima quaieliqucrac Nabuzardan princcps
riliri^cum Godolia fiiio Aichan fiJij Sapha,
6tulitieremia'prophetam& Baruchfilium i
hria: , 5<,ingrelli funt in teri a Acgypti;, quia
nm obedieruntvocIdomini.Etvcneruntv{- 2

, qcadtDaphnis. Etfatlus cft fcrmo domini 5
aleremiamDaphniSjdices: Sumeinmauu '^

,-„ tulapidcsgrandes,& abicodceosf in ciypta

«-qx eft fubmuro larcricio in portadomus
Paraonisin"Thanis,ccrncn£ib. viris luda:is 5

8y4

<5 fiTdices ad «os ; Ha:c dicit dominus excrci^ D

tuum Dcus Ifracl . Eccc ego mittam & aflli-

7 mam Nabuchodonofor rcgcm Babylonis

feruummeum,& ponam thronumciusfu-

perlapidcsiftos,quos abfcondi, & ftatuct

folium fuum fupcr cos . Venicnfq[ue percu-

j, tict tcrram ^tgypti^quos in mortc in mortc,

8^quos in captiuitatc in captiuitarem : &

cjuos in gladio in gladium. Et fuccedct igne

10 in dclubris Dcorum Aegypti : & comburct

J^ ca,& captiuos ducctiilos, & amiciccur tcrra

I i -^^&yP" ^^cuc amicitur paftpr paHio fuo , 8^

14 egrcdictur indeinpacc. Et conterct ftatuas

j'^ domus folis qua: funtin terra Aegypti,8^dc-

17 iubraDcorum Acgypti comburctigni.

NICOLAVS DELYRA.

^ ! It taMtlcTcmiimprophctzmBsTuch JfiienmnonibSt
lluntiyUyftd coafii n prmcipibits biUatOium C populo.
X Et vcnerunt vfque ad Daphnis.?«^o?Ken efl ciuitatii famo-
ftn Mgypto.

3 Etfaiiuscft. tiic confetjueater pfna debita fubinngitur , &
p mopropterpeccatum inobtdientiXyfecundo propter peccatum tdo
Utri4Ca.fe(i,Vrimnm oficnditur fenfrbili figno^ cum dicitur.

4 Sumc&c.fiib muro larcri.&c /« Htbrxo bahetur. in lu
tcatericio, ideiiyinlutodtlpofiio adfaciendum indelateres.

5 Cerncntibusviris IudaEis> vt cum comptetum fumtftnt
mn' res ijuodp^cJiii'!''» fsieis.

6 Ecce cgo mittam & aflumam Nabuchodonofor./«/?i
7^id() eum ud vcnu ntum contra ^eg yptum.

7 Seruum meum. hoc dicitur , quia erat executor diuin* iu-

8 Et ponam thronum eius fuper lapidcs iRos.idcflfuper
ium fbi junt lapides ijii,vel proptujnia fretjuenter m Hebr^o po
nur,fuper pro mxtaiSicut dicitur conimunifermone cfuod l{otho-

^ rtgus eflfuper Scquanam.Dicunt autem aliqui expofnores catholi

. «juod lud£i contra lermiam concitati propter verba ifia cum iU

Idapiiibus interfecerunt eum : & in hocfequuntur Epiphanium

qui

E

iy«j hoc &plura alia dixit de leremiajed hoc nohabetur tx textut

ntc ex Iofepho.t{ab.Sal. etiamfentit eontrarium,vt videbttur capi

tulo fequtnti,

S> Qups in mor.&c. quia aliquos interficiet & aliquot capti-^

uabi'.

10 EtfucccdcntignemindeIubris.7irff^,/«ff»w/'//f . Etdi-
ct-ntur deliibraa deUo,les,quia ibidetentur peccatafecundumerro»
tem Centilium.

11 Et captiuos du. jVf^,^f^^/>«w.
1 j Et amicietur. ide^, inuoluetur.

1 i Tcrra Acgypti.Multitudine e.vercitus regis Babylonis,ha ^

non poterit reftfitre . In Hebrao habetur . Et amicict tcrram

Acgy pti . idefiyinuolutt.

X4 Sicut amicitur. ide(i,inuoluitur,

ij Paftorpalliofuo& ingrcdieturinde,&c.T<:f?ormi»

transfcrens gregem de vno loco ad alium,inuoluit palliumfuum,tt

portatfuper humerm: (^per hoc defignatur quod r/x depncdabi'

tur bona .Aegyp^ i;portans ea ai ttrramfuam ideo fubditur.

16. Et cgrcdietur. i. ficut viBor cninon poteji reftiii.

17 Etcontcrctfta.domusfolis.iVeff,fe»j;>/«?»i» quocoleba-

turfol, quoU eratin ciuitate Hdiopoleos, Gen, 41. ftc nominata ab

Helios,quodefifo!,&polisciuitas:& deea diciturlfa.l^.c. Etci- ^

uitas rolis vocabitur vna.

I ^ SumHn manutua kpides gran.&c.VetiWoshpidcs ab(c6
aosmcrypta fignanturpcccatorcs obduratiin culpa,

idco

ideorcx Babylonis.idcft, Diabolus fupercos folium fuli
collocat.nam in talibus rcgnat,& ficut funtcifubicfti in
culpa,nc ei fubijcientur in poena.

CAP. XLIIIL

0 a\rErhum.M-Th€o
" doretus.Cae-
ttumperhumanus
bminus ludaeos
cam nihilominus
liiorantcs incredu-
liite, rurfum ad-
hor-

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. XLIIIL

I ¥^r^' ^^hum. Hic confequenter ponitur comminatio pirnie
'' 4y/^ F° pf<^tato idololatria. Et diuiditur in duas,quiapri-
^V V< wo ponitur diBa comminatto,fecundd populi objiina-
^A^ </o>J^/.Refpondcruni. Trma adhuc in duas,quia

primo

C A P. XLIIIL hortamr, vtens rai-

ErbumquodfaaumcftadlercmiaS^adom , pr?mimr?pS&U
ncs lud^os qui habitabant in tcrra Acgypti 2 mitatcs quibus afHi-

■ • • — ■ •"• fta efl ludsa , ^ptcr

iniquitatcm incola-
rum.Dcindccoqua- iThmms.
riturdeillis ipfisvt
qui fimijj.a pcrpe-
^ trcnt.

= 1 Vrbseli Aegypti vltrimaterubrum. ^Vlb^teft iri Argypto.

habitatcs in Ma'gdaIo , & in t Taphnis&in

iKegio Aegypti J

Memphis & in tcrra Phaturcs dicensrH^c di
cit dominus cxercituum Deus Iftael : Vos vidiftis oe malu |

primo arguttur cuipa,fecundo fubditur paHa,ibi: Idco hsC.CirM

primum ponitur locusycum dicitur.

2 Habi. Tslomina funt viUarum in qtdibus habitabant Iudtei,qui

transfugirantin ^egypttm.,vt di£lum ed.ca.prece,

} Vos. Quaft dicai ex eo qubd vidifiis fenftblliter pcenam quam

intuli lerufalcm & terra luda propter peccatum idoloiatri^, debc-

retis effe corredu

* X Et mifi,

MOl{,ALlT£]i.
1 1 yerb.quodfaaum efl in Magda. quae interpretatur iniqui
trismagnitudo.ideo pcr cam fupcrbia fignatur quae
tticurrit in omni pcccato.

t tt in Taphms. qux intcrprctatur mandans humilia
pi>ptcrquodauaritiam fignatqu.-e magnitudincin fta-
tii non quarit kd prauitatcm^ vt dc pccuniis faciat ma-
gum acauwn.

i t £«

t Et in Memph. qux cx orc intcrprctatur , proptcr hoC

pcrcam gula fignatur.

t Et in ler. vhat. qux dcccpti conculcatio intcrpretatur,

idco per eam luxuria «fignatur.Eccl.p.c Mdier formcana °* *' '

quaftfiercusinviaconiulcabttur. Igitur habitatcs in Magda-

lOjfunt inanitcrgloriofi, inTaphnisvcr6cupidi& aua-

ri:inMcmphisautcmgulofi ,&intcrra Phaturcsluxu-

riofi:2c dc iftis dicitur tnfra ia eorum pcrfona.

\ f^t facrificemus

8yy GIoJrord.&NicoIaldeLyra 8j^

ttfWa-

It »ea

iftud quod adduxi fupcr Icrufalem &^rupcr omncs vrbcs luda, 8^cce
lunt dcfcrts hodic 66ion cll in cis habirator pi optcr mahtia qua fccc-
riit vt mc ad iracundia prouocaret &Qrcnt, 6cjacniicarcnr, &: colcrent

«Clemcntii:ii ii ' " liendii & > iKilinf ain ac Itiei ii I iicni pr>nbcuiu:ii.

Dcos alicnos,quos ncfcicbant, &fiIH 6<^vos & patrcs veftri . Et mifi ad i
vos omncs (eruos mcos prophctas , dc no6le coniurgens mittcniqj &
diccns:Nohrcfacerevcibu abominationishumfccmodi quam audiui.
Et non audicrunt , ncc inchnaucrunt aurcm iuam vt conuci tercntur a
mahs fuis,6^no facrificarent dijs ahcnis.Et f coflata cft indignatio mca
&furor mcus,&:fuccen(aclUnciuitatibus luda &:in platcis Icrufalcm
Sc^vcrlkfunt in lolitudincm 8c vaititatcm fccundii dicm hanc.Et nunc ^
hjEC dicit diis exercituii Deus ifracl. Quare vos t fcciftis malu hocgran
dc coti a animas veftras , vt intcreat cx vobis vir 2<niuhcr, paruulus &
ladcns dcmedio'uda!,nccreIinquatui vobisquidcjuamicfiduu,pro-
uocantcs mein opcribus manuum vciharu lacrificando dijs alienis in
tcira Acgypti,in quamingrelli cftis vt habitctisibi:8^di(pcrcatis&fi-
tisinmaledldionem&in opprobnucundis gcntib.tcrra:?Nunquid 3
obliti clhs mala pacru vclhorum & mala rcguluda, & mala vxorum,
corum, SciTJala velh a & mala vxoiu vcftrarum , qua: fccerunt in tcrra
t Iuda,& in rcgionibus :eruraIcm?N6 funtt mundati vfq^ ad dlem hac: 4
&nontimucrunt&non ambulaueruntin leget domini inpriECcptis
mels qua: dedi cora vobis & cora patribus veltris.ldeo hxc dicit domi- j
irraehvtcu ^ nusexcrcituiiDcus (racl: t Eccecgoponamfacicmmeamin vobisin
malu,&:di(perdamomneIuda,&aflumamreIiquias !udiE,quipofue- 6
runt facics iuas vt ingrcdeietur terra Aegypti& habitarent ibi, & con- 7
fumentur,omncs in rerra Acgypti,& cadetin gladio & in fame,ctcon
fumentur a minimo viquc ad maximii in gladio et fame morientur,et
crunt iniufiurandum,ettlnmiraculum,et in malediAionem,etin
opprobrium.Et vifitabo fuper habitatorcs terras Aegypti,ficut,vifitaui
fuper Icruialem in gladio et famc et pcfte , et non crit qui eftugiat et fic
rcliduusderehcjuijsludxorumquivadunt vt percgrincntur interra
Aegypti , et reuertantur in tcrram luda ad quam iph eleuant t animas ^
fuas,vt rcuertantur et habitcnt ibi.Non reuertcntur illic nih qui fuge-
rint . Rclpondcrunt autem ieremias omnes viri (cicntes,qu6d fa- 9
crificarent vxorcs corum dijs alicnis, & vniueria: muliercs quarum
ftabac multitudo grandis , & omnis populus habitantium in ter-
ra Acgypti , in Phaturcs dicentes ; Scrmoncm qucm locutus cs
ad nos in nomine domini t iion audicmus cx te, (ed facientes
faciemus omne verbum quod egrcdictur de ore noftro , vt (acri-

, a fLuni 31U lunoui.aiit berccimhii.ijuarSiiurni vxoi f< niatcr dciTum c^icitur.

rciquilacc? d ficcmus rcgina coeli, & libemus eis libamina, ficut fccimus nos
iunt

^trcnrApro
A uoccnt ira
'luinam.
a Quarevos
ftcifiis , &c,
* Idcm.Rc
tiocat illis
in mctcm.
vrpotc rcc€
tcm habcn
tib. mcmo-
riamAma
laqiifECom
niiira lunc
a patribus
eorum , &
r<^ibusncc
non a m?i-
-^ gnatibus &
*illatas illis
propterca
quaflibetaf
flidioncs .
Et his fubij
cit commi-
natione.fe-
. ipsu vocas
Dominum
cxercituu ,
& Dcum

potetiima
gnitiidinc
audicrint ,
A curam
quadema
ioribus ha
buit.intelle
_ xerint, con
^ uertatur &
timeant.
b Ecce con
ftituo vultum
neum contra
yos . Septua-
ginta.
' 4« Idcm.In
dignatium
propriu eft
torucintuc
ri fixumta
tDeinoftd men habc-
rcoculum,
& diutius
eos infpice

10

II

12

li

funt. Al
liumano 1
gitur mor
format c6
minationc
C l{efpon
*ti: Stiiita r
fponfio.G
fi"crurcui,
loquiinni
mine don
ni , & no
aquie.tun
lcd fcqiiu
tur prauit
tisfu^con
liuni.MyO
ce. Omn-
hcritici 1
Acg)'ptoh'
ius munc
IdcU , in li
nebriscrn
ris con"
ti, facri ,
nonDco'
ro, fcdd
monib. ( -
feruntcu
figmcnta
praua do
mataadd
cipicdosi'
mincsdC!
dcm fubu
tcndamfc
bunt. Id(
vcnicnt
per cos:..
la , &cn;:
in dcfola
ncm &
fluporcm
d i{cpnm
h. -^ ThC
doretus.1
ginamcc
vocant '
ncrcin .
&Grarci

cupat f^

>smviAi ■
ca '

4-

NICOLAVS DE LYRA.
^ I Eta\i{iad\'OS,Si.C.Ideli,miftadpospluresnmcios frequen-
ier,(^ folluitt', ad retrahendum vos de idololatria . Caterapatent
vftjue ihi,

2 Secun.di./t/f/?, vfquead hanc dicm apparet manifeflt vindi-
iia (j» im iiuuli.C£tfrapatent vjque ibi.
l ^anquid oh. Quafi dicat.Bene deberetis ejfe memoresdepce
na quam eis intuli,vt ftc in peccatis eos non imitaremini.
4 'ii^on(un\.m\.\n.quiamacularemanetinvobis,iiuiefiiseA-
rum hlii irnitantts cos in malo.

y Idco haec. Hicponiturcomminatiopcen^.Etpatettitera vfque
ihi.

6 Qu i po./c ad hoc confirmando & alios inducendo.

7 Et con. Quia aliqui tamen euajerunt inde qui non luerant vo-
luntarid,led magis ah alijs traiii, vt videbitur poilea,

8 A d quam. Sprrantes reuerti, aliquando in terram luda.

9 Non rc. m Uebrao habetur . Nifi Euadcntcs . Et dicit hic

l\ab.

V^ah.Sal.qubd iflijunt leremias ^ Baruch , qm in deflritBionc '
falem habuerunt regem Bdbylon^s propitium,vt diBm tfijw- ■
& i^.&fimiliter quando defiruxit .Aegyptum muenicns lerem '
ibi & Baruchtfuit cis propiutis dimittens eos redire pucifiicu. '
diCam , probabile tamtn eft quod cum eis redierint aliqid ali'. <
dxis. Ex hoc patet quod dixiin caf.prxr.jcilicet quod i{d. .
gat leremiam fuijje lapidutum in ^egypto , q'ud tamcn cin
veriui fit.,iudicio aliornm relinquo.

I o Refponderuntaute Icrcmia: omnes viri fcicnic;
Hic cotijequenter dejcribiiur popiiLi obJiniuiw.Cina quudp<-
nitur irrauonabilis populi refponfio ,Jecundd rationabilis dni
fponfionis coHjutatio,ibi:Et dixit: '>'ententiapriina:patlisp't!
que ibi.

I I Scrmoncm qucm locutus esad nos,Scc.q.djreput- <
te falfum dicerc.

1 2 Sed facientcs facicmus. .Abfque retinaculo. !

1 3 Vt facrificcmus regine coeli. idcft,Lun.e,

^ I 1

MOii.ALiTEl{. tuna,eog>eftvariabiIisficutilla.Vndedieitquidam:|'>

1 1 J vtfacrficemtn regitia cceli.lhxnx pcr quam fignatur for ta fortun? variatur imaginc lung . Crcfcit decrefci n

tuna, t codci

1

v8r

7

leremi^. Cap.XLIIlI.

0> g patrcs noftri , rcges noftii & principes no-
^ f linvrbibusluda&inplacels Icmlalcm :&:

a^{rNon«Deo,fed a dsmonibus. uonojum abin.JantiiiiTi lurcepcruiit.

f:uratirumuspanibus,& bcnc nobis erar, j
r alumq; no vidimus. Ex eo aute teporequo
clauimus iacniicare rcgin? ccc]i,& iibaie ci

libamina j indigui-

588

musomnibus,&gla
dioj&famccofumpti
/umus. Quodii nos *
facrificamus rcginre
cali, & libamus ei li- j
bamina, nunquidfi-'!

w. a ^lacentas ad colevdu,&r.
4<Theodorcr. Impium
qi dcm faflu , fed didu
vtum. inhisenimqusB
fuerius expofuimus di
xi Dcus. "Hj* yidci quid 0
ag/ii )filij eorum colUgunt li
Qjza-paireseoru ignemac ^^^^j,^^,^
(f,!«»r, &mutiens eorum a . . ' 1 ■ r

fmiuntfarinam vnde confi- ^^ VIHS noltris tacie-

cutflacentasniiliti<ecali. mus ei placcnras ad

coIedumcam,&liba

B I rnina ad libandum.

Edixitlcrcmiasadomnen populum aduer
fun viios,&: aduerfum mulieres & aduerium
viiuerram plebem , qui refponderant ei ver-
b mdiccnscNunquid non racrificium quod
fariiicaftis in ciuitatibus luda , &Lf n plateis
lcuialcm vos,8cj)atrcs veltri, regcs vcilrij&: ^
pmcipcs veilri , Sc^populus terra:, horum
rcDrdatus cft dominus , & aiccndit iiiper
cccius,&non potcrat dominus vltrapor-^
ta;proptcrmaliciam t itudiorum vcltro-
run,& proptcr abominatloncs quas feciftis»
E fada eft tcrra veftra in deiblationem , &
intuporcm, &c^in malcdidum, t co quod 8
n n fit habitator , iicut eft dies hxc . Pro-
p .'rea quodfacriiicaueritis idolis , fi^pecca-
udtis diio,& non audicritis vocem dni,&: in

C lc;e, & in pracccptis, & in teftimonijs eius no
aiibulauciitis: idcirco cucncrunt vobisma-
laixc , ficuteft dics hjcc . Dixit autem lere-

mias

NICOLAVS DELYRA.
I ttbcnenobiscrat. In boc falfum dicunt , rt poflea often-

' i Quod fi non facrificamus. Ferbum efl mulierum pofi vi-

rotios loqueatium.

S Nunquid fine viris noftris fickmns.SccldeftMne fcitu
^nuntaieeorum.

4 Faciemus eiplaccntas.Q«rf/? dicat. T^on, ftcut exprimitur
u /f '?"''''"'' ' ^"^""' H^odfacrificarem v.xms eorum In
xTr.Tt"'^''^'^'^''' ci placenras ad faciendum ci
y-ii^.u]}crebant enim etpanesrotundos inquibus eratimpref
}<^tgttslun<e, ' ^ *

5 :t duit Icrcmias ad omncm,&c. Hic confequemr poni-
«r 'i^urejponfiomsconfutatio, &fecundb infertur debitapuai.
"o.'^Ulxit autcm, Vrima pars patet vfque ibi.

lorumrecordatuscft domia\is.SciLicetfacrificioru qu4

fatres

t codtn fifterc nefcit.Omnes autem prxdifti in cultu for-

fun/^,"?^^''."^^" ' "^^" ^'^ quzrendum bonafortun»
"^n totahter intenti. Qux bona funtcxcellentix mun-
»ur T^"''.""^'* fupcrbos.diuirix temporalcs.quan-
'ui ad cupidos & auaros,dcUciae carnalcs , quantum ad

b yiuit dominus,&c.Qo
tradicit prophcta cx
fermone domini nc
nomen eius vocetur
ore ludsorumintcr-
raAegypti.-quoniam

mini ibidcm haberc

non debebant. Myfti- Myfiirf.

ce autem n5 vocatur

nomen domini orc

hasreticorum in terra

Acgypti:quianecfcr. E

mo eorum nccora- iGenen.«x.e

' mias ad omne populum &ad vniucrfas mu- D
licres : Audue verbu domini omnis luda qui
cftis in terra Aegypti,H?c dicit dominus excr
* cituum Deus liraei,diccns: Vox & vxorcs vc-
ftrx locuti cftis in ore veftro, & manibus vc-
ftris impleftis dicentes :
Faciamus votanoftra,
quaj vouimus,vt facriii-
cemusreginascccli,&li
bemus ci libamina. im-
pleftis vota veftra,& ope qu' contra Dei prxcc-

reDeroetraftiQ PT • Irl^o P^""^ »lluc pertranfic
reperpetraltisea. ideo rant,proteaioncmdo

audite vcrbumdommi
omnis ludajqui habita-
tis in terra Acgypti.fEc-
^° cc ego iuraui in nomine
meo magno,aitdomi-
nus,quianequaquamvl tio , dum in crrorc
travocabitiiomenmeu J""?tacccptacftDco. E«L.y.b.

... , . T^ triim cji pulchralaus
CX ore OmniS viri ludxi »« ore peccatoris .

dicentis: Viuit dominus Qpi crgo in errorc
Deusin omnitcrraAc' ^^S^
gypti. Ecce ego f vigila- iudicij . Qiii autem

' ' bo fuper cos in malum, ''ji'??"'^'^ ^^ f"^'
„ ^ . I „ * gypto m terram luda

& non m Donum,& con redierint pceaitcntes :

fumentur omnes viri I u J. dcmceps catholica ^ k&moi
. j • r • * fidem tenentes lalua-

t da,uiiuntmtcrraAegy buntur. "''*'"*

pti gladio , & fam e , do- # Ephret,

nect penitus confuman

tur. t,tquitugermcgladium,rcuertcntur dc
** tcrra Aegypti in terram luda uiripauci, &

fcientomnesreliquisludaingrcdicntiumin
terram Aegypti, ut habitent ibi cuius fermo
compIeatur,meus,aniilorum. Ethoc^uobis p
fignum,aitdiisjq» uiiitem cos fuper uos in lo»

coifto.

patresveftri & vosfecinis in lerufalem. Dicitur enim iudex iufi*
recordari de\malis impiorum,quartdo infert debitum fuppUcium.

7 Et non poterat dominus,&:c. ldefi,mak veftra diffimula-
re abfquepunitione.

8 Sicut cft dies hxcidefijta clarum efl hoc,ficut hfc dies, &
ftcpatet confutatio refponftonis pr^diaa,quia exfacrifiiijs idoloru
non habuerunt profperitatem,fed maximarn aduerfitatem.

9 Dixit. liicconfeqtienter infertur debita punitio,& patet litc
ra vfqncibi.

I o Ecce cgo iuraui in nomine meo magno. Quia nb habuit
mamem,feper quem iuraret:ideo iurauitpernomenfuum,ftcut &•
Ceii.zi.c. Per memetipfum iuraui dicit dominus,&c

I I Ecceego vigilabo fupcr. IdeHyCito inJucamfuper eos ma~
lumpxnx.

1 2 Et (cient om.rc. perpeen^eexperientiam , qui habent modt»
9Culos claujosper culpam.Ctttra patent .

* 1 Vcrbum

gulofos & liixnriofos . Cum iftis autem habitabat Icre-
mias,nontricommunicansopcribus eorum malignis,
fcd magis eos reuocans ab eis,proptcr,quod dixit.inf.
f H£c dicit domtnus. Et fcquitur.
t Confumentur omnes viri luda.Vtx iftas Poenas corporalcs
fignantur infcrni poenf muUipUccs,quas incurrunt prx-
dicti pcccatorcs.

f yerbum

8^9 GIoford&NicolaideLyra

^a Ephrec. ♦ Theo-
A dorctus . VocatE-
phrccPharaoncm,
VI doccat cut» habc
rc hoc notxjcn pro
prium.nomcn aiuc
Pharaonis fignifica
rcdignitatcmrcgia,
Quomodo noQros
Jm-

co ifto , vt fciatis cjuia vcrc complcbuntur rcrmones mei
contra vos in malum . Harcdicit dominus :Eccc ego tra-
dam Pharaoncm Ephieciegcm Acgyptiin manuinimi-
^ corumcius, &inmaniiqua:rentiumanimDm illius: fi-
cut tradidi Sedechiam rcgem luda in manu Nubuchodo-
nofbrrcgisBabylonis inmiicifui, &qua:rcntisanimam
eius .

8^,

Imperatorcs arpcl
lamus , Tybciu
Cxfar , Claudiu
Cxlar.inquoaltc
runu]uidemc(\n>
nicnproprium:al
lerum pertincta
ordincm rcgiuoi.

^a Vn.

A D D I T I O.

Incapiml044. ybidichurinponilk , Vt facrificcmus

rrcins cocli.
^ ' ybi

i-bi nos haheniK^oc hc< : Vt facrificcmus r^inascoeli.
Hrbr.co habetur. Opcri coclefii fcu ccclorum/y.v
teili^'ndum deluiM tuiituin,j'd dc lOiiiidUiioni. y.d-.n
finthfMjupra.cap.-^Jn .Addttione. 2.

B

^^^

^S

Hr

^l

^^^K

P

k

'^^m

^j^^

L iw^iilyt.^

s^^

\k^

CAP. XLV.

a X TErbum quod lo
V cutus eji lere-
mi. &c. Rudis ad-
huc in tolcraniia
paflionumquasex
perturus erat Ba-
ruch.expauitcapti
uitatis calamitate
quae tcmporc loa
chimfilij lofia: re-

gjs luda immine-
. at,vndcconquc-

riturdolorcmaddi
tum dolori i'uo,cui
rcfponfum cftado
mino quia lupcr-
- • flue qu.-erat fibi pa-
cem,cum totuspo-
pulus iaborct fub
fafce tribulationu.

Significat auiem cosqui in prefllira tribulationurn , vel

^ periccutionum.qiubus inpra:fentiecclcfia grauaturpu-

^ liUanimitatc titubant, qua:rcntcs conlbiationcm , quas

in futuro proraittitur . Yndc:yosautemcuntnJiiibimni,jcd

Wfiuia vejira veriuurmgaudium.

* Theo.

C A P. X L Y.

Erbum quod locutus eft Icreraias pro

phctaad Baruch firium Ncriajcum

icripfiiletverbaha:cin hbro exorele

remi? anno quarto loachimfiHjIo-

fig rcgis ludadicens : Hccdicit do-

minus Deus Ifiael adte Baruch.

DixilH : Va^ mifero mihi , quoniam 4 aumpt^pulim
> I II- T 1 '5 eouxi c>

j-* Theodoretu

Dominusconrol:

turDarwch, m?.

ftrantcm propha

& oracula lcnbc

tcni, cum mik-

& molcftia viuci

Hortat verovtv

cem dolore plc

gencroib animo

rat. Sicnim.airc

addiditdominus t dolorcm dolorimco. Laboraul in
gcmitu meo ;, & rcquicm non inueni. Sic dices ad eum
HiEcdicit dominus:Ecce quos a:dificaui:>ego delhuo

iLli III LVl

&quosplantaui,egoeuello, & vniuerfam terram hanc.
Ettu quxris tibi grandia ? NoU quasrcrc, quia ecce ego
adducam malum fupcr omnem carnem>aitdominus:

& plantuL
illaextirponunc
amputOjiotqiJt
p plicijs afticio,-

10 Ipodcs tu aniL

1 1 quod non ible

1 2 uas abfque foliu
CcrtcnonitatcJ
rc oportct. Ego

rodctcfoUicituscro, &dum vlcifcardchis, tibicon
lationcm afi^cram : & vbicunquc dcgas , prouidcnti. f
meam expericre . Quamobrem docct nos, qui iltaac
pimus , non mique ferre, cum moleftum quidpiami
bis acccderit.

" a 5?»

I

NICOLAVS DE LYRA;
C A P. XLV.

ja 1 ^ TErbum quod locutuseft leremias.H/c ponltur quod
^ V '^'"'* correiarium,($ refei tur ijiud Jailum ad tempus pne
cedei.SyCum dicitur.

a Anno quarto loachim filij lofia:. Etfic pafet,qubd iflud
fuit anti defiruiiiottctit lerufalem per iS.annosquia Joachim rc-
gnoMitvndedm annis , & anno vndecimo Sedechix quario menfe
capta fnit lerujalem,vt diiUm rftfupra,^9.
j Uxc dicit dominus Dcus Ifrael.H/c dicit J^a.Sa.qubdifle
Baruch Jcrebac molejth , quod ipfe non crat aficcutus fpiriturn pro-
fhetiicquia diujcruierat leremiicftcut loJUc minijier Moyft,& Eli
ffus mimfier Elix confeciui fuerunt doHumpropijetif,&Jic expo-
nit quod fuhditur .

4 Dixifti. Tu Baruch.

5 Va:- Dolebat enim de incarceratione leremif , quia ttinc erat
reclufus,vtdiilumcflfupra.^6.& debocquddnon habcbat fpiri'

tum

tuin prophetie .

6 Laboraiii in gemitu mco.Vropter Ola duo.

7 Et requicm non inucni. ideli,ituri [um txpertusf
requiejcirtfpiritum domini, (S Jubditur reprehenfiojui du.
diciti<r inperjona Dei.

8 Ecce quos aedifi.cgo.dc. ldef!,populum mcim , t
nomini rrico dedicutunt dcjiruam de pitftiquo,

9 Et tuqusristibi gran. quivissitripropl]cta..Ah'
babent gaiiaia, & mdi,qiita litera tficorrupta pcrjctiptoi
ptcr Imiilitttdinem litcraihm.

10 "^oW.quafi dicat ma^ifier tutts non quffiuitjffd magn
plHtia feexcujauit,vtpatct in princ.buiuslibri.

11 Q}.\iZ.Captimtatis & de(irii8ionis.

I 2 Su pev.ldcli,luper omhem Ijomintr/i dc I.>dfa tamcn r
de terra loquitur hic fcriptura ,(^induciturh(.cpro raiioii.
debeat cejlare dfuapetitionc, quiafpiritus propbetie dJtw
muni vtiiitate populi , Jccundum quvd dicitio.i.Corin. 1 2 .
immmeiitc dfJiruiUonc,& capiiuiiatt pupuii non aebetj^i'
phciif pofiuian,

* I

M 0 ^U L 1 T E B^.

1 Verbum. Inlioc ca.rcprchcnditur Baruch dehoc.qubd
minus patienter debito portabat pcrfccutioncm lercm.
& fuam , maxime quia dcpropinquo immincbat pcrfc-

cutiocommunjs popuii quipartim crat occided;;
cxercitum regis Baby!onis,& partimcaptiuaiidus
hocautem docentur innoccntcs, patientcr tolerai
ctiam uifte propriasanxictatcs quandoimminct[
cutio commums populi,cuius luut pars.

u

I

eremix Cap.XL VI.

86z

A

Uo.

t Qiiit tu non pcriclitiberis.

&labo tibi animain tuam f in falutc in omni-i
faus

WlCO LAVS DE LY RA

1 t d3bo.i'Vil^rn:& hu jujjiuat tibi,.- Expojitmes vero nonri
nmiicni,!}' Baruch qu^creretprophetixfpintumfibtdaii^fed quod
im'-tier,tir ■velfdtem minus patienterpovtabai tnbuiatiorcm ma
gijifui &fuam,({ttia leremias irat reclnf s,& l bcr cjum fcripfe
rat i)uch,cor/ibufins,& vterque ad mortcm quxrcbatur, vt habc'

tur

bus locis ad quajcunquepeircxcris .•

r>'

turjupra. j 7.& propter ifia Jkebac.Vx miicideofubditurinper
fona domint: Ecce quos:Edificaui,cgodcftruo.2«^yJd/Mr.e/c
bes portare patmter trihulatiunem (uam,fecundu quod dicit ^po
ftolustBerc cum flcntibus. Et tu. idefl , vtfis inquiete &pace ^°«-i-4
tua nohquarere. Quafi dicat,none/iiempusimminentepopuli tui
tribulatione & captiuitate. Uiera patcnt ex diais.

(AP. XLVI.

' v'(tc.Iofcphus
B.c'Acgyptiorum
cmfuiflctapugna
rcirfus, cuocauit
Io;haz ad fe de ci-

~ uit:cSyrice,qu2di
citt-Emath,&rcpe
icvnxiteum.&le-
nici fratri cius ex
cocmpatrenomi-
ne loachimtradi-

■ ditegnum,&pro

-^ uii:ia: impofuit tributum centum talenra argcnti : &
vnmauri . loachim autcm pccuniashas pcrlolucbat.
Io;;hazautem in Aegyptudcduxit,qui ineamortuus
cflamregnaflet trcsmcnlcs& dicsdeccm. loachim ve
roiateryocabaturfZabuc deciuitatcAbima:Hiccrat
nairainiuftus & ncquiffimus , ncque circa Dcum fan-
fti,ncquccirca homines manfuctus. Dumque quanu
rejiihaberet annum ,Babylonia:principatumquidam
noiine Nabuchodonofor accepit : eodcm icmporecu
nKnoapparatu ad Circham ciuitatem vcnit , quxeft
cin Euphraten, pugnaturus contra regcm Aegyptiorii
Niiiam.lubhoc.n.Syriaeratvniucrfa.Dumcjuecogno
uiOtrexBabylonijevoluntatcmNicham.pcmtusnoex-
pait,(cdcu magno brachio ad Euphratcn venit.Qui fa-
da.ongreflaone viftus eft, & multa milia amifit. Tran-
ficsautEuphratcn Babylonic rex omnemSyriam vfq,-
adyufiu ccpif prxtcrludx-am.Quarto autanno Nabu
chdonoforquieratodauus loachimcotra [ud-eoscu
m^nocxcrcitu caftrametatus eft,tributacxaaiir' a loa-
, chii,autcertedimicaturus.llU vcrometuesminascius

&:

C A P. XLVI.

^'S ^°^ fadumeftverbum dominiad leremia
prophetam cocra gente.s:ad Aegyptumad-

uerlum exercitum l-^haraonis Ncchao reo-is

&pacemhabcredc-
fideranspr^buitcitri
butaqu^ccperatan*
nistribus. TertiovC'
roannoaudiesAcgy

f Aegypri cjuicrariuxtaflumcniuphuS;; \ t^^^^^

inCharchamiSjquepercuflicNabuchodo- 6 tributa non rcddidit,

nofor rex Babylonis in ^uarto anno loachim fihj lofie re | f^jpe Aegyptiaci bel

gis luda.Prarpararc fcutu,& clypeu, & proccdite ad beflu: 7 pugn^afecontraeum

jungitecquos,^: afcenditecquites, Itatcin iralcis, polite"'' "^'"imeprajfumpfe-

^ ^ runtAcgyptij.

c ■ r * Theodoretus.Poft

fincm mipofitum prophetiis depopulo,vaticinatur qu« E
vcntura funtalijs gentibus, doccns le efl^e omnium opi-
ficcm Deumac Dominum . Primo iraque loconarrat
de Aegypto , defignato tempore prophetie, nempe faft^
poftrnortem Pharaonis Nichao,quiIofiam interfecic
iuxta fluuium Euphratcm , atque itidem ipfe occifus eft
a rcge Babyloniorum.

Rabanus.Hadcnus propheta mixtim de luda & Ifra-
cl.de Chaldeis, & Aegyptijs pro conuenientia narratio-
niscgit . Dc hinc aducrfus gcntcs&prouincias,ideft,
ad Acgyptum Palcftinos Moabitas , ad fiUos Am-
mon adldumeam ad Cedarad Edcmad Babylone, &:■
adtcrram Chaldgorum verbumdominiprophetat, vt
fciantcp contravoluntatemdominifecerunt, & quam
vindiaiam pafturi funt.Primo ergo ad Aegyptii qux ma
jcime lud^is in fcandalu fuit, fermonem c6uertir,fignas
quandohcclocutio fafta eft quarto , fcilicetanno loa^
chimfilij lofiie quandoPharaoNechaorex Aegyptiiu
Charchamiscum Nabuchodonoforpugnauit , & fupe-

^ Ufcen-

NICOLAVS DE LYRA.
C AP. XLVI.
I Vod faiflum eft vtt.do.Supetiiis Icremias propheti-
\auit contra Iud4ospnncipaliter , Ikct aliqua immi-
fcuerit contra Gentiies,bic confequenter propljetix^at co
^^'lextrancos.EtdiuiditurinduaspiHes ^qi^primo
fl^'tM»yqH(tdambreuispr{fatio,fecunddfubditurnarfatio.ibi.
AAegyptum.OVfa primum dicitur.

*S^^f^i^amcR.lsiaprophetiaeratadconfolationemIudeo
rnt^ ideofaBa eft contra iilas Gentes, qu<e (peciali modo eis no-
(uemti&ilta Gentes fuerunt Babytonij, quipopuium captiuaue-
"*"» ^ ^^gyptij cx quorum confidcitia ludxi Vabuchodonofor
rebfauerut,vtpatn exfupradiais^& ^mmonitx & Moabitf,q
oeo{lmteos iuuareratione confanguinitatis , eo quod defcenderut
et:jihnepoieMrah(,C^ Saraceni,qtti defcinderutab Jfmaeifilio
^«"•i^ ldm^i,qui dejcenderunt ab Efau fratre lacob:C^ Thiii.
'*"f^ ^pi ratione vicinitatis,& tarrien magis nucuerunt eis.
2 id Aegyptum.H/c incipit narratio,& diuiditur in quinque
f^re jtcundu quinque Gentes contra quas leremias propljeti^atj

partes

partes profequedc patebunt.lncipit autab ^egyptijs.er diuiditur
tn duas partes,quiaprimd defcribitur ^eoypiiorum deJiru£iio, fe-
cTidb Iudforumfaiuatio,tbi.Et ta nc timeas. Trima m duas,quia
primo defcribitur ^egyptiorum dibtUativ,jict<ndb tegni corJi j^c/fDiuiCo.
8io,tbi:\cth\i quod locutus C^.Vrinta adljuc in duas,q'<iapri
rnb defcnbitur .Aegyptiorit dtbeiiationisgeneraiitas,& fecido eiuf
d m grauitis,ibi.Aicca.in Ga. Trima adhucin duas,quiaprimb
delcnbitur debeliatio quantutrt ad ^tgyptios,fccundo quantumai
eotJt auxiiiarios,ibi. AcgyptUS. Circa primum primbtangitur io
cusbeUi,cu dicitur:\ux flumenEuphra.in Char.fecundbtepus,
ib:, quarto anno loachim. tertib beiiiapparatus,cum dicitur.

3 Prxpzra.i^uod propnee/imtiiium.

4 Et clypcum,& proccditc ad bellum,&c. quiproprie efi
piditum tarnen freqnenter Vuum ponilur pro aiiv.

5 Et proccdite,&c.o>-<//K«/t/)f /■ acies difiin^iis.

6 lungitc cquos.in Htbt^o habttur.LiQUecquos.ldeJi,cin
gulate,quod fit ar.te afctifu m cquitum.

7 Polite hnccas.'.fo>biieferraiancearii yt meiius penetret:
confequtnier ponitut coifiidus cum dicitur .

* I Vidi.

M 0 I{ .A L I r E !{.
uodfaam efl verbum. Scquitur.

fra t"'^' ^u ^'^^"'^^'■^parationem adpugnandum con-

nna "? ^^°y'o"'s%n3tur preparationcshominis ad

F"ganclumcontraDiabolum,quirfi«r«)'rc.j:/«/5f>-(,»a»«

,u'„'''^''.*'f-Jot).4i.d.contra qucm accipiendum eftfcu-

r^patientiz.Quod admodum fcutimilitarisdcbctef

tangulum,fcilicctadportandumpatientcrcontume

' a-crborum, & moleftias verberum damna tempora-

'1 rerum,& Clypeum qui proprie loqucndo cft rotu

-oroptcrquod fignat munitioncm facr^icripturcco

nmitem pcrfcaioncm vit? qu? fignatur per clypeum

'^Miaris hgurs, Proucrb.^o.a.Owwi/awt» uei igmtus dy,

peus

pius fperantii'us in /< .

5 £tprocedit.C6{\iinxcr & intrcpide:natalcs timet Diabo
lus & refugirIaco..^.b. RcfiftitcDiabolo,& fugieta vo.

6 lu<tg:te. IuHcbrxohabetur,OH^tt/a/fc7'<oj. nam in beJ'
iocontra Diabolumcorporaquaifunt equianimarum
cingulandafunrcingulocaftitatis&mundicic.

t ^fceiidite. Vcr dominiu animasfupra corpus propriii.

f stateingdeis.Vcc reditudincmintentionis^quia ficut

galea eft in capitc,fic intcntio refta eflTc debet in volunta

tcqujEcaputcftinviribusanimc.

f ■Po/.eirt,ideft,forbitefcrralanccarum,amoucndo in-

de rubigincm : quod fit moraliter pcr veraiu & perfcdia

poenitcntiam de peccatis.

8^3 Glof.ord.&NicolaideLyra

8a

Mjcc.U.c

a ^lccnditfetiups.hxrcud & fchiTmatici cx dmcrfis pro-
uincijsortl, fruftradifponuntcontraciuirarcm D.ibd
la. Toru.Ktfri non pmuJcbwt adi-trh «. .Scd u\ dic vltio-
nisdomini gladiusciusdcuorabitcarncs dc quo dicitur:
IttcbiUbo fa^^ntai mcaijan^um.d ^'''<"'«« mcus ae.iorubit uw-
nes. Lt etit yitlana dc

nnniiaterrs^quilonis

iuxta flumen Euphra-

if» ideft.fluxum fc-

cularis voluptatis,

cumtraduturinma

nusciusquifolium

fuum pofuitad Ag-

loncm.vtmittatcos

indagnum ienis&,

fulphuris .

b ^/cende in Galaad.

Mons cft ad qucm

fcptimadic vcnitla

Geajt. cob.dc Charram fu

gicns: Eftauteniad

tcrgumPh?nicis,&

2J Arabix collibus li- a

banicopulatus.ex-

tcnditurquc perdc

fcrtum vfq-, ad tras

lordancm, vbi habi

tauit ScorcxAmor

J>etg.iiJ rhxorum. Cccidit

autem in fortcm fi-

liorum Rubcn, &

Gad,& dimidiaetri-

bus ManaiTe.

C ToUe l{c{triam.GrX

fula dcporratur. Tcrtiapinalis, qnanimaliapiain,
aliapictinn:alialiquidaalia arida,& aflcruntiircxC
loplionia. indc & noincn Colophonia rcfma fump
RclJna autcmaptaeftlcfiscorporibus,(5c pro mcdici
ponitur , vndc . ^{tu,quid njina non ijl n GalanJ ? RcG

crgo pro pocnitc
tiaponitur.acni,
tAfgyptJo... ^ cjmine conucr;

Iaccas,induitcvosloricis.Quidigitur?Vidiip(ospauidos t nisadDcum. Ir

& tcrga vcrtcntcs, foites ccMum cxlbs, & fugcrunt,cociti, J Acg^tunr&co
ncnclpcxcrunr.Tcrror vndicjucaitdns.-nonfugiccvelox 3 ncsproumcia- .

ncclaiuarifc puccc fortis.Adr.qu;loncm iuxraflumcnEu + gantpamtcntia-.
^ 5a^ vM.^._ alioquinafalfb,

fruflramcdicaiii
expcclanf.quun
accipicnt abcisi
tatoai,fcdconiii
ncm .

* Thcodoici
Etiam fratrcs k
ph refinam , &
dcm dctulemnt
Acgyptura. R.
na vcro c(l arb
lachryma, mcd
nicntisapta, qi
potiffimum cj
lit Galaad. T

phratcviclifunt &ruciunt. Quiscftiftcquiquafiflume s

.'•A.iuii «••lia (O. «'Pium , b^Si i>fr limfilem vfl i >.;imChl'f rum.

afcenditjS: vcluti fluuioruintumefcunt gurgitcseius?Ac-

a^Q^.ti lud»»m & ifrtam Chaldforum fcoperiici .ufjnKlcr i.c^irci

gyptusfluminisinltai afccndirj&velutfluminamoucbu'
tur fludlus cius,&: dicct:Afcendens opcriam terram , pcr-

n.^ Itjhv^ori

vcl rrulal^m.

^lionitc.

10
II
12
13

dam ciuitate&: habitatorcs cius. Afcedite equosi?»: e.xulta-

afSupcibi qai in poieniii pioiuia conti.iu i fi .i. inis prouinciis Avj.y,no & «etliiopia.

tc in curribus.&^ccdancfortcs Acchiopia^ & Lybia; cenc

tes fcutu,& Lydij arripientcs & iacientcs fagitcas. Dies aut

ille diii Dci cxcrciiuum,dics vlcionis, vt fumat vindidam

dcinmiicisfuis.DeuorabitgLadius&faturabif^&incbria

bitlanguinccoru.Vidtima.n.dominl exercituumin tcrra J^ ni^a^^fleSmn

b AquilonisiuxtafiumcnEuphratcn.A(cendemGalaad,& 16 bum dlcincur,

tolleRefinamviiSofiliaAe<rypti.Fruftratmuhiplicasmc ^7 ^c^i.

ci , rccn.nam vocat. clicamina,faniras 110 ent ibi. Audieruntgentes ignommia q^i^ fruflratofc

Rcchi cnim dicitur d ma, &vlulatus tuusrcplcuictcrrarquiafortisimpcgicin 19 tio Idolorum,.

quidquid manat. forte,&ambo pariterconcidcrunt. Verbumquodlocu- ^^ JJ^, &JI;i;^;

rcchinam vocat.

tus ci\ dominus ad leremiam prophctam fuper eo , quod
Ventutus eflet Nabuchodonolor rcx Babylonis , &c pcr-

Eftautcmlachryma
fudorc lignoru cx-
halata. vtCcrafi,&
lcntifci,& huiufmo
di. Primarcfinacft

Tercbinthina omnium prarftantior, hancgignit Arabia,
Iudxa.Sy"a,Cyprus& Africa & infula:Cicladcs.Sccun
da cftLcntifcina,qu2 Myrtrix.vocatur,hxc cx Chio in-

fula

dcfortis cumii

cccidit . Sich»

ci , quia ferapfl

fcordcsin vario

rorc vcrfantur.altcrutrnm fcfclacerantcs, nonvii

riam vcritatis accipiunt,fcd errorecaptiui pariterin

ucam pcrditionis cadunt.

^ a ^m»

}

NICOLAVS DE LYRA.

4« t Vidi.^^cilicet^egyptios .

2 'EttCTgzvcncmcs,Scc.Idefl,fngientes.

3 Nccrcfpcxc.&c tetrofc exfefiinatione fugx,^ adhucnon
yaltbic eisjiaeofubdiiur,

4 Non fugict vcl.ncc faluari fc putct fortis. Ad aquilo-
ncm iuxtaflumenEuphratcnvi£ti funt./rfffo aimirandojub
dil adhuc propheta.

5 Quiscft Sciticetrex^egypti.

6 Qui quafi flumen.idf/^.cMm rmtgna pompa & appamtu ad
pr^elium vmit, & tamtnftc efi tttrpiter debcllatus.

7 Acgy. Hic confcquenter defcribitur debeUatio quantu ad auxi
liarit)s,cum dicitur.

8 Et. Quia plures alias gentafecum habebat &fortes, rt pofiea
fubditur,de quorum auxilio nimis confidebat^idco fubditur. Et di.

9 Ex u 1 tato. Quia antiquitus aliqut pugttabant in curribus,

I o Acthi.Bellatores de terra illa.

II Tcncn.fden,do8iadprxlit4m.

1 2 Et Lydij,&C. Quia erant edoHi in artefagghtandi.

1 3 Dies autcm,&C.Q.(/.fo^i»» iflttd non vuUlfit ^egyptijs, qa
dies iUe bclHjiatutus cfl a Deo,vtfiat vindiBa de eis.

1 4 Dcuorabit gla. Scilicet regis Babylonis ^c^ptiorum excr-
tittm.

Et

ly Et incbriabitur,&c. Idefi,abfque menfura effuniet fi '•
nem .

16 Afccndc,&C.H'C defcribitur debellationis grauitas,^m d
tifuerut ttiterjcBi & alijvulnerati pro magna paite inf-tnab J.
idco ditkur. ACccdc in Galaad.v/'/ abttndabant medicind

17 Et toUe Rcfinam. Idefi, medicinam: quia tamen boiaH
jVcn/f t,;rfeo/«<Z;d./'«» .Fruflra, multiplicas,&c.

1 8 Audicrunt Gentcs.&c.iA-/"^'» & debdktione.

1 9 Vlulatustuus. Idtjifjunus cotifufus fugientium &Bh «•
r;«»B.ReplCuit tcrram.Er fubditur ca»fa.

20 O uia for.&C. miiites cnim Tharaonis , qui tdhuc nOK l<
yulneraii ex fJiinatione fugicndi,vnus impelli-bat alium ad '^
& fic mutuo fibi nocehant .

21 Vcxhu.Hicconfequenter defcribitur rcgni dcii^io,^ j:
fubditiir eius reparaiiij,ibi.Et pofl hxcVnmj adhui in dm *-
prmo ponitur i^c^yptiorumtu na ,jicui,do Cl ald,t<-riimpoi m»
ibi:Vox cius. Cmaprirnum dicitur. Vcrbum quod lo ^^
eft diis ad Icrcmiam prophctam fupcr eo qd veiiti <&
Dicic lofphus. \o.'-ib..Aittiquuaiis ludauuyijuoa ^abuilw* = '
ll.iinno rcgnifui liitrauit Jiigyptum& fubicdt fibi.Dtbdi '<■'
tcm .yJcgypti pridiciafuit.n.anno loachim Ittij hfi^fi^tiih '•'
priiuipio hiiius cap.'& ille fuit primus annus regni T^abucb^^
for,vt habctur fupra. 15. &jicab illa debclMone Mgyf^^^
ad tfiamdtfliudiiortem regnifuifluxeruni.ii.aniii.

* I Ann •

* t ^' induite vos loricis. Pcr cuflodiam iuftitix & xquita-
lis: Ephcfiorum fcxto cap. induti iorica iuiiitia,& cxteia. Et
quoniam in hoc congrcfiu multi funt pufiUanimcs ex

humai>a fragilitatc,fequitur. j

I Q.iiid iguur^ ym ipjospamdos & terga vcrtentes (^ fc f
rum cxjos . Et quoniam aliqui fic Ixtjliter vulnera ;Ji>
quod dccaetero noncurantur,idco fciiuitur potte '*•
ftratniiUtpUcas,

;y leremia: Cap.XLVL

^: MncktcM^y. a cufliirus tcria ^gypti.Annunciate^gyptoAauditul

A fUaii dicat. Vosq alCiuit.sii;agcisartibutdcd.ta. ci Mc.iopol.tclt Argvm .

8^(^

.idiilisvaticiniimi . . ,, i i „ r -■. ,- i a . s ■vnriuns

,cG nunciatc Pha- citein Magdalo,& reloneti Mephi.s,&in Taphnis dicitc.

joni , qiiia propc
t lepus & tumul-
fjbclli.

fatus b yocate twmfn.
■xTheodoretus.Sy
rdftafic intcrpre-

'"*' tsis cft. Vocatc no
nn ipfius,pertur-

fta & ppara tc quia dcuorabit gladius ca qugp circumitu

aTldolum »tl Hhatao.

tuum lunt.QuarctcoiTiputruitfortis tuu.O No (tctit.quo-

- '^QliiaioPuIuscnsinitiinuiholtiumti.i.i lus

niam diis t lubucrtiteum.Multiplicauitruentcs, cccidic-

aiStcut hottari fe debuctunt ..dpugnam,
lic hof tantur fi- ad fngarn.

nolfaia, Defrrenmt D

fes Tauius, Cf rxalta-

tif^ntpfincipesMem-

pheris.

C yirula. Quia Ac-
gyptia plcbs in ddi ttrai.^^j
tijs nntrita indomi
talafciuaiueridila

plinxreciirauit

, . , • " r T- 1- *"•""";•"•" 'caanigam. f Mcrcniaru.Vnncl

. qucviradproxirauluum. Etdicet:Suige,&;rcucrtamur 4 pes Ac^vptiorum

?,vwf ouondl b adpopulumnoftrum&adterramnatiuitatisnoIlr-Eafa ^ "°" P'^'^'^^^, fed

In^ A^vmiora *f N»buchodon<,o,c,u.ftul.us«cf,necotdc-i Wm Deoarctibc..dan,. niCrCCnariOS VCCat

ira« Cim ACgyptlOrU afcnbitdnsfu.s

/\e-ti;perium potens cicgladij coIumba^.VocatetnomenPharaonisrcfris Accv <5

lemcit^&vicinasgen- ^ mbci.. ^ ^^ b^con.ta.e. ^ ^■'

mff tepturbabat, muU pti,tumultu,adduxit tempus. Viuo ego,inquit rex^domi- 7
!«"-fpr"a?mutabat?n ^ nusexcrcituunomcn ciusrquoniamficutThabor in mo ^
luomamfuut Tha. nbus,& Iicut Carmclus m mari,venict. Vala tralmigratio

"B Hccft cx copara- ^ nis fac tibi habitatrix filia Aegypti:na Mephis in folitudi
HnHocnru fru^i- ^^^^^,^^ aefcrct iiihabitabilis . Vitulatclegans atquefor-

a^Nnbuchodonofotqui eain iufugaiHi fjcie armotum vcrtai.

mofa Aegyptus:tftimulator ab aquilone vcnicr ei. Merce

tinelocorfifrugi-
fcoru,qiiafiinma
-i.ibi"nerroi-u,gran
d w Acgyptiorum
p :cftis '^lntenigerc
r nam. Thabor
t(minuscftZabu-
lci , mons in mc-

a^nclltiis carnalrbus dfdiii

a^i/c.mis carnanuus «po.ti

narij quoqj eius qui veifabanturin medio eius,quafi vitu
Ulaginati verfi funt,& fugeruntfimul : nec ftare potue-
runcquiadiesinterfculionis corum venit fupcrcos, &

qui non curam re-
gishabebant,feda-
iiaritix,&luxuria:
ftudebant idcoco-
ramhoftibus infu
gamconuerfifunr.
Myftice . autcm
Mcrccnarios Acgy
pti fidos paflorcs^
ecclefixin hocmij ....
do peregrinatcspof ^''^""'^"'-
fiimusinteUigerc,^,,,ig,.
qni lucrum tcrre-
I } nu quaeientcs oues lOip.jo.a

14 fibi commcndatas

15 p vaftatores dcfen-
dere nopfumunt,

16 \'ndc: Mtner.antis au loaa.io.b

10

II

13

d>GaHIeccampo, * .^ . . "t •» — ,5 vnde-

nra r6tunditate § «mpus vilitationis eorum . Vox cius quafi xris fona- 17 tem&quinontH pa-

ulimis : diftans a hit , quoniam cum cxercitu properabunc , &: cum fccu- ^^ flor, cum videt lupum

ribus venicnt ci , quafi ligna cedentes fuccidcrunt fal- ^^nienjt,dirriitttt otus

dicefana.io. mili

bi contraoricnta-

lelagam. QMJcon

fiiumquoqiicintcrtrib.Ifachar& Ncphtalim fuit Car

rrlus.vbi Nabal Carmclus fuit & nunc villa c(i Carmc
anominedccimo lapideoppidi Chcbron ,vcrgcnsad

oentalcmplagam vbi Romanonim prsefidiumeft .

MyiUcc autmcquia Thabor vcniens lumcn ,ve! vc-
n.r,6clux & Carmelus,tencllusaut molIis,fiue lc.cntia
Q ccuncifionis interpretantur, fignificant ha:rcticosin lu
nnefecuIarisrcientisE & fapicntis fuperbientcs, vcl lu-
djs molles,vcl dditiofos in circuncifionc carnis gloria-
tc, qui iub vero Pharaonc vcrfantur & Chrifto leruire
_ r uiunt,inhuiusleculi mare demerfi,& in damnationc
prpctua.

•:;Theodoretus.i:^ttonia»ny/cKr eJ-c.Quafi dicat nc dubita-
iris.Qucmadraodum cofitcntur omncs abfqucdubio
i aborcffc montem,eumquc& Carmcluracfrcmaris
ri'.xiniumitapr£di£liocontinetvcritatem.
d f^aj3tranimip:niu,us.i.f\2% aptacaptiuirati.Mcmorat
ctim rcgiiciuitatis defolarionem . Mcmphis cnim te-
pcibus illis erat vrbs rcgia quod cdodi lumus a diui-
no

NICOLAVS DE LYRA"

* Theodorct. Dc-
claratauxiliatorumimbcciUitatem.Nam vitulusfagina
tns non cxcolit terram , fcd ab alijs eomeditur . Eorura
quoqucfugam narrar.

g yox. Non folum hifloriali Acgypto,iufto Dei iudicio
vinditla fiiperucnit,fcd & fpirirualiin dieiudicij fupcr-
ucntura eft,quam nunc fcriptura in lotoorbeclara vocc
futura pronunciar,vnde:bcnc vox eius xri fonanti copa
ratur,quodca;terismctallisfonorius tinniar.&dies iudi p
cij cum^is retro correaiombus fortius fonabit.Tuncn.
Dtus manifefie veniet,(^ non fihbit.lgnis',in confpefiu eius exarde
fcet,& in circumitu tins tempcJljs va. Tunc angcli ^perabut pcjj ,
vtcolligantdc rcgnoeiusoia fc3dala,& ligna infruduo Mnt.'i}.(
fa fccurib.validiexaminiscedat.Tucfuccidef faltus-inu- Maic^.c
tilis, gaomnclignii non faciens frud^fi bonfi cxcidctur:
& in ignc mittctur.Et multitudo perditoru quiquafi lo-
cufta; breui volatu fecxtollunt, ininfernum demcrgcc,
&tuncpatebitconfufionumomniumcarnaIiucogita-
tio,qua: voluptatibusfeculiinnititur,cQ Diabolo punie
da tradetur,vnde:fubditur. Confuja efifilia^egypti.&c.

^ Et

dicitur hic,qi40d tempus fiatutum belli tranfiit.
f, ■,n. .. ^ Sicut.'. ftciitverume[i,t]uodThaboreflfitusinmotite',&Car
Anun. ideli,in ciuitaiibus omnibus &locis prockmate,quod melus p^^ope mare.fic veniet deflruBio ^ceypti,ideo fubditur
es praDarent Cf ^H hfll,,^ ;,t,^ fuUriit,,,- _ tt .r_ . r -.j.n ^ .. j /- . -^ , . ■*

n.es praparent fe ad belium,idcofubditur.
~ Sta & prxpara te.(]uia tamen hoc eis non valuit,ideo fubdi-
-'«''Quia dcuora.gladius ca qux pcr ciicumitum tuum.

Quare. in Uebr^eo habetur : Quarc inclinauit cedcns ad
■-^^■^onpocensfefuflinereftiu ires puirida: redditur cauja Uuo-
'■' lihmmus lubuertit eum.

4 >u rge & reucrtamur ad populum. Sic dicebant illi qui
ycnwa in auxiLium .Aegyptiorum .

5 \ facie gla. idtfi,f.xercitus Chaldreorum ftc nominatt^ eo qf
' ^'tquo tius vexillo eratfignum columb<e , vtexpofitores nofiri

yctt.in Hebr^o habttur: A facicgladi) vinoCi.idefl,incbrtati
ipi>>^ octijo-fum,fiiut fupraeodem la.Uititur. Dcuorabitgla-
<iJU& incbriabitur fanguineeorum. /^a/io diuer,itatis hu
i'^/ 'crx eli,quia dtclio Hebraica lonah htt poftta xquiuoca eH ad
yinmtem & columbam, vt ditlum efi,fupra. 1 3 .
<5 [ocitc no.Ironicl:diciturhoc.

7 ^ ^m\ihum ^ddaxit.i.tempus a Deo confiitutum adduxit
rnHltudinem Chatdaiorum adtedcftruendum. In hebneo habetur:
V oire ibi,jc//ic«, adbellum Vbarao rex , & eil vocatiui cafus
tumtus,jcUicet belli tranfit tempus fiatmum, dicit hic Rab. Sal.
qmiiefiatuta debebat egredi rex Uegypiiin campum contra rc-
g^niiabylonisjed nonfuit aufusexire : &ftc ad deriftonem euif

9 V afa tranf. idcfi,pr.«para tc adfugam de terra . Scitndum
autem, quodji tiptura non lequitur hic de Carmelo vbi manfn 7{a-
bal ,[qiie eft latis loiigl a mun , fed de Carmclo in quofuit manjio
EliXyqui cfi propinquus mari tnediterramo.

10 Vitula SiC.Hocdicitur,quiapopulus.Aegypti€ratfetulans,
& lafiiuus.

1 1 Stimulator ab aquilonc/. T^abuchodonofor , qui a parte
aqudonis ir,tra'i!t^.gypium,&gladio fuo fiimdauit eum.

1 1 Mercenarij quoque. rcrra .ytegypti efifupra ware mediter
raneum, prupter quod mertatores de extraneis regionibus vermes
ihi morabiniur ad ternpus.

1 3 Quafi vituli fagina. idefl,diuitijs pleni.

1 4 Verfi fun t, &c. & fugerunt vnufquifqne ad terram fnam ,
propter guerram imnmentim^ideofubdilur.

1 5 Quia dics interfcdionis,/c/7/cef, quantum ad remanentes
in .Aegypto .

1 6 Vox eius.H/c confcquenter ponitm Babyioniorum potChtia ,
cumdicitur. Vox cius. idtfi,fragor,& firepitus exercitus.

17 Quafi aeris fo. fcilicct,ficut tuba ^eris.

18 Et cum fccuribus. Quafi dicat,ficut ligna non poffur.t refifie
refccuribus fecredcnttum,fic necAegyptus poterit rtft(ierc€xeici-
tuiBabyloniorum.

Tom. 4. E c

S6j GIoford.&NicolaideLyra

86

B

a Eipcfl. Licct vi-
dcaturinrimarcrc
gnuni Accyptioru
non irrcparabilitcr
a Nabuchodonofor
eflcdcftrudum.cu
poilca jbi fucrint
rcgcsvfquc adAu-
guftum.altiori ta-
mcn (cnfu Chri-
ftianadefiynattcm-
pora quando Dci
cultus m Aegypto
huiusmundircflau
ratus cft. adquem
cxcrccndum homo
natuscft, dcquol-
laias : Tncuutt domi-
nus. Uegyptum fla.&
fa.tam &c.
b tl tu. nr. ti. &c.
Hatc promirtio non
bcne conucnit lu-
djEis :qui totoorbe
dilpcrfi conlumun
tur.nec rcgnum ha
bcntnccfacerdotiu.
Con-

tuciuSjaitdominus.-quifupputari nonpotcft.MuItiplica- »

• 1Q_j« 111 'l-iplicjii luni fu c numerum

ti funtfupcr Iocufl:as:,& non eft in ds numcrus. CoFufa cft

i*t>«inonuin, fcilicrt, b ^Tiadcn.lo.fcilicet.in manui
Nibuchodonofoi & Chaldxotum Hic enim dnipucrunt oinnij;& flaiuiji icgni cuetteiunt

filia A.^ypn , & tradita in manus populi aquilonis , dicit
dns cxcrcituu Dcus ifracl. Eccc cgo vilitabo lupcr t tumul- *
tum Alcxandrix,&: fupcr Acgyptum,3c fLipcrdcos eius& ^
fupcr rcgcs cius , &:/uper Pharaoncm , 8c fupcr omncs qui +
confiduntin co,&:dabocos in manus quxTcntium anima ^
corum,6^ in manus Nabuchodonofor regi.s Babylonis, &
in manusferuorum cius.Etpofthcchabiiabiturficutdic- '^
b busprlftmis, aitdominus.TEttunetimeaslcrucmeusIa- g
cob, & ne paueas Ifi-ael. Quia eccc cgo faluum te facia dc
Ionginquo,&: fcmcn tuum dc terra captiuitatis tu^e. Etre-
uertetur Iacob,&rcquicfcct,&profperabitur : 6cnon crit
qui extcrrcateum . Et tunoh timereferuemeuslacob, ait
dominus,quia ego tecum fum: quia confumam egocun-
(ftas Gentes , ad quas cieci te. Te vcro non confiimam , lcd ^
caftigabo tc nviudicio,ncc quafi innocenti parcam tibi.

lO

II

Conucnit autcn-j
Chriftianac gcnti c
coUigicurdcoinnib
gcntib.& rcucrtitut
dccaptiiiirate crro-
risadtcri-5Ecclcfix
vbircquicicctin
& profpcrabit II
ccnii virtutum n
timcbit adiicrla;
cofidcnsinDcoluo
Non cofumctur g
dcm,fcdficutauri
quodpcrignetntri
fir, purgabitur.atq
probabiiur. PoHu
mus tamcn diccrc
quod gcncratio (ii
antiqua antc dic
iudicij pcnitus n
confumctur.y»/-
faite cadtas cvr
git in IjYJcl , ti £
plenitudo gentim
intrauerit , turic m
IJrael /Juus fiet.

NICOLAVS DE LYRA.

1 Multiplicati funt.&C. 7» hoc defignatur magna multitudo

exercitns B^bylonis.

1 Vifitabo fupcr tu.Alexan.Tv^onjew eft ciuitatls .Acgypti fa

mofxyin (jna eratpopulus multus, ideo (ignatur hicpcr tumultiim.

hi hxbrxotamen hahelur.Superturriultum. "hlo.Sic rnim vocaha-

turilia ciuitas tempore leren.ix: fei poSieaper mjgnum tcmpus

Mcxandtr magnus .At^yptumfibifubkcit , ur illam ciuitaitrfi in

farte denruciam rexdtficauii& ampliauii & fw nomine denomi-

nauitypropter quod traaslator quifuitpoli tempns ^Uxandritra-

flulit nomen vltiniim rjuod erat Cf eTi famofum.

S Et fuper Deos cius. idtftjuper idola argentea & aurea,qu^

rapuerunt Chald^i.

4 EtCupcr. tjuiapturesregulierantfubrege^egyfti.

j Et. ijui venerant ad cius auxilium fperantes ab eo auxiliari in

cafu conftlij.

6 Et

6 Et poft. Hic confcquenter ponitur rcgni .Aegypti pr^pirs
quia hctt tunc l^buchudonofor ^egyptum vafiautrit, c
regni ludx abfinlerit , tamen poftea^uit ab ^egypttjs k.ii
poflfiiitm qHadraginia annorum , fccundum ^ habctur t ,
2C).Futrunt etiam ibipoflca feges nagni etpotentes vt pai .
Daniel.& Machah.& hoc tfl quod dicitur : Et poft hcec liu^.u
bitur ficut in dicbuspriftinjs lkc.& patet luera.

7 Et. Hic conjequenter defi ribuur ccnfolaiio liidxorum^quibn^
rnittuur reuerfto acaptiuitate Bubyloiiica,cum dtciiur :Et tUM
caufa fubditur.

8 Quiacccc. Etdiciturhocdeiuflisilliuspopuli, quiahii'..
fucrunt dtleti. C^terapattnt vfqueibi.

p Tc. totaliter delendo.

10 Scd. panis temporalibus fetundum ordinem iuflitis mt :
affiii.rndo ,

1 1 Ncc. Quaft dicat , quia non es innocens fecundum verit£ti
yeljic: h^eiudices teinnucentemj fitibi farcerem.

A D D I T I O I.

In capiL45. Vbi dicitur in TofltUa : Et Ammon & Moa-

bitai .

De iflis confanguinitatibus tam antiqtus,feu beneficijs tamlongo
ttmporeante receptis quas poftillator all€gat,nonfit mentioinhoc
loco nec in atijsftmilibus,quia talta non conjueuerunt in memoriam
reduci, niji apud reos qui fcripturamjacram recipiunt : vnde natio-
nes hic exprfffe reprthetiduntur propter vicinitatem , veljaltem
humanitaiem, quia fecundum legem naturte, homo non debet alte-
rum ledere &c.

A D D I T I O II.

In eod.cap.TAi dicitur in poflilla . Et tollc refinam.

ybi nos hubemus : Refinam. in Hebrp habetur Zori, i/»
figniftcat Tyriacam, prout diBum fuit fupra in additione fuftr c.

A D D I T I O III.
In cod.cip. 'pbi dicitur in poftil. A facicgladij columbir.

In Hcbrxo inhocloco proprie dicitur : gladij lonah.ide
ColumbJB,&C. nonautemafacie gladij vinoft , qudier i
tem inttlligatur gladius columbx : vide fupra.i^. in adiitici
vltima .

CAP. XLVII.

yodfa^tiefl.

&c. lercm.

ficutlfaias

& Ezechiel vicinis

nationibus plagas

venturas prjEdicit,

quia

C A P. XLVn.

Vod fatflum , cft vcrbum domini ad Icrc-

miam prophctam contraPalxftinosantc-

quam percuteret Phara Gaza.H;cc dicit do-

quia populumE

InfeftabantA'"
liusaduerfitatcg

debant. Paldln
crgoficutantci^
gyptijs prxnunc
captiuitatciu vc

turam.

a Et

N I C

O L A V
C A P.

S D E L

XLVII.

Y R A.

jy^Vod faQum eftverbum,&c. Hic confequenter lere-
V^ mias prophctiT^t contraThilisih^os. £t primo ponitur

temfus

tempus huius reuelatianis cum dicitur.

Quod fadum. Et dicit I{a.Sa.hoc fuit temfus quotiabuc •

M 0 I{^.4 L I T E n^.

j- I Quodfa6iumeflvcrbum,&c.ContraTalfflinos.c\uiiT\tCtpTC
tanturore contundentcs &orccontun:ide6pcripfos

fignantur detradorcs, qui orc fuo malcdi^ao contun' |-
famam bonorum,& per hocipfifuntorccottil^ n^':
osfuummalcdidum tradcnturdcmonunipotcltaa ■

deipfisfubditur. ^^^i

8^9

lercmi^ Cap. XL VII.

870

(% a j (fi/p.Ortcndit Tyrnm & Sidoncm ad Paleftinos atti
A nie^licctTyrus in iorte Neplitalim ccciuerit, & Sidon

te ninus Chana -
nDrumiuxta Ae-
gvtum,cajciditq.-
iii )rtem ludse^fed
ca nonobtinuit,
quiEnaciiim ,id
cftGigantcs Allo-
piilorum fortilli-
ni-reftiterunt .• &
cllfquehodieinfi
gnciuitas Palxfti
^jflJBquamuisdeea
^petatum fit Ca-
^a ituraiji mtumu-
iir/\mpiternhm . fed

ipfi tradimtur hoftibus fffiuifllmis & p<;nis pcrpctuis.In- D

terpretarurenimPhilittha:ipotionecacientcs,Tyrus,an-

guftia,Sidon,venario Alcalon. ignis infamis,Gaza,tbrti

tudoeius:Qyxomniabenecon"ucniuntAntichrifto,&

membriseius, quiperfuperbiam in apoftafiam cadens

anguftia mentisse-

tcTiinusClianana;orum in fortem Aler .■ led non cam
ptfcdit.quia hoftesexpcllerenon valuir.
b'f/^.InquahabitabantCappadocespriflmiscultorib.
in'rfc<ais.JH.TCe(t

TPppuli AITyriorum. i^Vi mulritudine & violriiti^ confta opi>rim3nt.

nusrEcceaquc-Eafccdetab aquilone, & erut quafi rorrcns ^
inundans &: operient terra & plenitudine cius , vrbem &

T Vnicuiouc immlnentc nioitc.

h abitatores eius . Clamabunthomines&vlulabunt oes *

aTQui ■ vo«m ploraniium (hcpim. ht/fl um (upcrjliit

habitatores terr^ a ihcpitut pomp^armorum & bellato-
rueius,a commotione quadrigarum eius,& multitudine

afiNul; liriiir.lciiicit olicrius cuiam gerere. cum holtis in lii^g 1 is g aflar-ut.

rotariiillius. No refpexerunt patrcs filiostmanibus diflo- 3
lutis: pro aduentu diei in quo valtabuntur oes Philiftijm,
a & diflipabitur Tyrus & Sidon cu omnib. reliquis auxili js

^,,^ a^lQiL a P''eitinidcCappadi'ciavenerunt. A.

vbpriusfuit vix b fuis Depopulatus cft.n.dominus Paleftinos, reliquiasin- 5
vUiremancnt * ' '

ve-
B ftiia,inalioenim
lo<i zdificataeft. c

C ~apPadoa(, d

* Theodoretus.

Dm interpretare-

■ mrprophetaSjO-

,, ftedimusaducnas

, qierantapud Cy e

, pr >s, & Cappado-

ca:|uondam habi

♦al inPalasftina. f

■^emt. * Theo-
do tus. Quafidi-
cat\ntiquofplcn-

do priuabcris. Caluitinm autem frcquentcr indicat
lu(iim.Radeenim,aitcaputtuum& (umein labijsla-
mc tationem .

:;Ereticis5c Schifraatjcis , & omnibus ecclefis hofti-

DuMagamvcntufam fignificat ,quia Chrifticonfcnb-

ritspraEparaucriitinfidias,intaleruntbella & inccnlb-

: labolomuitagfecutionu genera. Ad extrcmu vcro

jpii

a^AbUtis cpibus & loboie viiili. b^Foititudincm eiuj.
£ ? A vocegaudii & ]xn iz.

fula^Cappadoci^.Venitcaluitiu {iipcr Gazam,tconticuit 7

a«rVrbs i.Icrtiniin lct; ludx: i>d non eam habuit quia habitatoteseius fuperar' non poluit. o

Afcalo & reliquiajvallis earum. Viquequo concidcris ? O

a1 DiabcU.m fii;nih »t,cui tiaduniurpcccatores in inteiitum cainis vt rpiiituslaluus fiat.
b^Nabuihodonofor.<]ui m diuetds gcntibus vindiftmi domini exerciiit. cTBabylonem.

mucro dominijvfqucquo.No qijiefces. Ingredcrc in vagi-

«t Ab .-rd re cjc i 'endi. bf^iojcfce.

nam tuam,rcfiigerare& filc.Quomodo quielcctcum do-
minus prxccperitei aduerfum. Afcalonem, &aducrfum
maritimas eius regiones, ibique condixeritilli.

9

10

II

fluando, venatione
cxercet in mundo,
quos poteft de Ec-
clefiarapicndo&iri r»'

terficiedo cuius for
titudo igniscftinfa
mis,idc(t, concupi-
fccntia carnalis. Vn
dc.l^iitiiseius inlum-
bif eius &c. Pcr libi- ^°^ <*•
dinem enim carna- tSonnflsvn.

.. gularucciuo-

hum mentesexunt rum fomum

fed noiiifiimo prae- cius.

cipitabitur.

e 0 mufro dumini.

* Thcodoret. Vo-

cauit Nabuchodo-

nofor gladium do- E

mini , eo enim per- 1 Succifa cft

mittentc, fccit ifta ,

& impii de femu-

tuas foluebant im-

pietatispcienas.

f Quomodo quicfcet

cum dominus , &c.

QuafidicatNonpo

teft gladius quiefcc-

re,nifidominoiu-

bente procul cuius

vindidam exercet

velrQuaficxperfo-
na affliftorum ad gladiqm domini locutus erat , fed hic
refpondet in perfona fua.

* Thcodoretus. Profopopeia vfus cft,vt doccret aper-
tiuscreaturam non careregubernatore, fed fadoreeius
omnibuspraeflcquasinterdumquidem fuppcditatipfis
copiam bonorumquandoquevero peruertit vt delaba
tur in calamitatcs . ^

# CAP. ^

NICOLAVS DE LYRA.

mr oh/idebat ltrufalcm,rt dicium eli fupra,^ g.& ah ilhobfi-

^.jndifcifkrunt Chaldiei,vt obuiarent ^ SyP^^i^ venientibus in

'" atix^m IudiCorum^qnorum occurfum timens P^ex ,Aegypti,fp^.-

>■ liaMGa-^am, (]U£ efi ciuitasin extremitate terr<e Vhilijthinorum

verj: Ai:gyptum,vt patet in defcriptione illius terr^ , & reuerfus

e/f aerramfuam. Confequenttr ponitur vafiatio Thilfihinorum

. : per 'gem Sabylonis,cum dicitur. '

1 lcc &CC, Quia d parte aquiloais intrauit exercitui Babylonis
ttrru Thililihinorum , qui nominatur nomine aquarum inundan-
tim^idefignaniumf>rtitudinem exercitus,& eius impetum, ft-
cut f>ia.%.b.dicitur: Adducct dominus fiiper cos aquas flu

-■ miislortes multas.rcgcm Aflyriorum &c.

2 ^^\Am2kinx\\.\iOV!\\ms.EitcnmvlulatusfonUsconfufuspro
ted& ex magno iimore & anxittate.

,J lon refpcxe. ad aiiuuandum eos ex impotcntia.
4 t dif. IJix ctuitates erant confederatx Tbili^i$is,& ideo dif~
- ftpatfueruntcumas.

) .eltquia in,Cappa. Cappadoces (^ Thiliflhxi exierunt de

eadem

eadem Gente,fecundum quod dicitur Gene.io.de quibus egreffifunt
Tbilifihijm & Capturim,idefi,Cappadoces.vndehic habetur inHe
br^o Infulx Chaptur.eJ" propter propinquitatem diSiam,in auxi
lium Thilifthinorum venerunt ^ cum eis perierunt.

6 Venit caluitium &c. Licet enimfui^etprimbfpoliata per
regem .Ae^ypti, vt diiium efi,tamen pofieafuit amplius defiru^ia
perre^em Babylonis.

7 Conticuit Afcalon. Idefl , popnlus ^fcalonis nonpatens
reftficre .

8 Vfquequo concideris. Hic eflfinis verfus , & refertur dd
terram VhdiJihinorum,& quod fequitur.

9 O mucro domini. dirigitur adglaiium T{egis Babylonis,
qui dicitur m-icro domini,eo quud erat executor ditiina iufiiti.^, yt
frequenter diHum rH fupra.

10 Vfquequo&c. Ingrcdcreinvaginam. &ficdicebant
ThiliflbM & regiones iiU ^ladio Babylonis affiii{£. Etrefpondet
prophtta .

1 1 Quomodo.(/.</.^<i'f j occifionss & viUbrias nonfacit virtu-
tepropria,feddiuina, &fimiliter ctfiabit ab occiftonibus & viBo~
rijs, quando fccundumordintm diuiHteiufiitiapunietur & ipfe.

* CAP.

M 0 l{ ^ L I T E !{.

» lce aqu^^fcenderuntabaquilone . Ideft , turbationes
iftorm , adimonum poteftate, fecundum quod dici-
turfijra primumcapitul. Ab aquilonc pandctur om-
nc mlum . Quodautem per aquas fignificetur turba-
*iO > 'atet Ifai. 8. b. ,Adducet dommus aquasfiuminis fortes re-

gem Afiiriorum, &c. Detradores enim per dsemoncs acri-

tcrturbabunturpccnis.inferni.ideofubditur.

f Eteruntquafiturrens iiiundans&c. Dc quo dicitUf Ifa.

30.g. Trteparaia efi. ^b Beritophet, d rege praparata profunda,

& dilatata. T\[utrimcnta eius ignis, & figna multa , ftatus dmini

ftcut tomns fulphuris incendtns eam.

Tora. 4,

£c

871 Glof! ord. & Nicolal de Ly ra 87:

Exod.if.f

i MjJmfn
fucciJerit.

^ CAP. XLVIII.
A A ^ Moabhscdi-
a j\ citd.minustxer a
cr/MMi» Dcus Ifrttel.Si-
cut cft circuncino b
carnalis&lpiritua-
lis,(ic Moab carna-
lis & Ipirituaiis.
Moab inrcrprcta-
tur depatrc , vcl a-
qua patcrna tan-
quam dc inccftu &
cbrietatc conccptus
quafi ablcntc & nc-
lcicntc patrc. Rcx
Moabitarum Balaa
arioluni ad malcdi-
ccndum inuitauit,
qui contra Moab
hxc intcr cetcra

C A P. XLVIir.

•^Admrfuni Mo»b.

D Moab hxc dicit dominus cxcrci

tuu Dcus liiacl. Wx iiipci Nabo quo- 2

«Selliovcl ptoyh(t>a

nia vallata elt &: confufa. Captacftj

a*c:uiiias vel villa Gluiium.

Caria Thiaiim,confuG eIltfortis:,&:t
trcmuit. Non cll vltra t cxukatio in t

a^tx fUic vci aqua p^tcrna.

btCogirationes. TCiiiitas Seon rrgii Ammonhzoram. Vmde:

Egrrllut eH itinis de Flcbon, & flammA de mrdio Seon.

Moab : contra Efcbon coi^iraucruntmalum. Vcnite&:

filcns conticcfces : ic~

^ti.rr.incn: mrrrotis.

qucturcjuc tcgladius. Vox clamoris dc Oronaim,vaftitas

^PtotiiaLia Aiabum.

& contiitio mafjna . Contrita cft Moab

difperdamuscamdegcnte : Ergo j

4
t

S
6

annunciate

TGciilinni|nciatur.

i.CoT.le.

prophctauit: orietur Clamorc paruulis eius: Per afccnfum cnim Luith ploras,

JlellaeXlaCOb,& eXUr ^Cliui.idcfl.itinciijquoddiuitad Allyrios. 7

gethomoex ijrad,& afcendct inflctu: quoniam in dcfccnfu Oronaim ho- „

percutiet prtncipts Mo *■ i paeuntc Mcb. *•

Fugitc, faluatc

Ifa.i9.e
Genc.i9.e

Tr»Io».

tft.Significat autem ^^^ vlulatum contritionis audicrunt

Moab laptennam c TMrricair.boreiUmmiiis.

faecularcm, dcqua j^njmas veftras : & eritis quali Myricie in dclerto .

dicitur : Tcrdam fa- a '

fienttam fapiemium :

qua: autorem fui fenfum habct : Qua;cx Dci cognitionc
gcncrarur,vidcturquidcm de patre nafci.fcd quia adul-
ter eftaduerfariuspopulo Dci,deinceft;ii,&fpcIunca,no
^egcneratur.- vndein noflc pcrijtfccundum Ifaiam, m
crrore,fcilicct,fempitcrno,ficut Acgyptij avigilia matu-
tina»idcft, no£lcfludibus obruti (iint. Et Loth deSodo-
misnoftc parcntibusvcnitinScgor,& ortuscftci fol.
Hinc: 2i*ta mcie vnflaia efi .Ar,conticitit Moab. Notadum au-
teni, quod Nabo interprxtatur feflio vel prophctia. Ca-
riafhiarim,ciuitas vel villa filuarii. Efcbon cogitationcs,
Luith gcnc:Oronaim foramen mocroris Quiacrgoom
nc dogmacontrarium vcritati,abfque infpirationcDci
de humano ilnfu in crroris tcncbris nafcitur , node va-
ftatur,(5c argumcntacius,idert, muri ccclefiaftico fcrmo
nc dcftruuntur,vt xtcrno filcntio conticcfcant , & faftio
corum ad poenitcntiam & lachrymas vcrtatur fuper Na
bo,ideft, prophetiam vclfeflSoncm,magiftros,(.corum,
& iupcr Cariathiarim vbi no funt arborcs fruftuof^^fcd
faltus infcrtilis erit,vhilatus Sc pla£l;us,& omniacloque-

tix

tiJEornamcntatol-
letur, vtnudircma'
ncant&defotmcs.
Et fi quid virUitatis
habcrc vidcantur,
inbarba rafaavirc
ccdcfi.inicocrtccnii
natum&dcbilcco
probctur.Accinsiin
tur (acco pcnitct

&fuptcaa&dc^.
niata in quibuslfi*
fublimcscrcv '
&in plarci> ,,_;_
fac vixqua:ducitac
mcrtcm, critvkila'
tus , nccalccndcii'
perfupcrbiam.fco
dcfccndcnt in flciji.
Tum inrdligctom
ncscogitationcs
asvanas,quodintcr
prctaturE(cbon,(!c
cafum & nfccn(nm
fupcrbix, vtvoxf
rum audiatur v.
adopera mala qi
fcccrunt : & -^
datum quoL.
bantDei,propria fcconfeflionedamnantcs. Ci
cgerintpocnitcntiam, per Luith, ideft. gcnarum
masad altarccon('ccndant,&quafi moerorisfor.; ;
in introitii clamorcm contritionis lcuentad dominu
dicentes: Sacnficium Deo Ipiritus con.&c.
b i^icfnperT^. PrccdicitvaftationemBabylonioriimf
pcr. Moab vcnturam,& (uper cius vrbcs inclytas.
hoftcs fucrunt populi Dei, & deriferunt cum , vai:,
in derifum CEteris nationibus. vndcin fcquentibi.
enim tibi in derifum Ifrael,quaji interfures reitr>fjts etn
Ifaias . Onus Moab &c. Eft autcm Moab prouin^
bum Nabociuitasnobilis , in quacratChamos i
quod & Beclphcgor.

c sal. Quivolunt faluarcanimam fuamfugiant vc;
futam doftrinam Philofophorum, & hajreticorum.v:
ccrtuseftintcritus : & pcr humilitatem confcftionis .
gant poenitcntiam crroris indefcrto diftridiabftina
tia; , mancantque in fimplicitatc , & veritatc chatholn
doftrma: , ^

Mo

Diuifiot

NIC OLAVS DELYRA.

C A P. XLVin.
D Moabhsc dicit dominuscxcr.&c.H/c j« ter
tioloco prophetiT^at tontra Moabitas ,& diuiditur
id duaspartes: quia primoponitur afjiiciio Moabit*
rum ab uiffyrijs.fccundo d Chald<tis,'bi.H<^C dicit
Dominus.*^ hoc moJo procedit IJaias pwylKta
contra eos propljetfj^ndo. i$.c.& i6.& inpluribus vtitur ibi ver
bis hicpofitis,<:x quo magis apparet ifaiam O leremiatn codtmfpi
tiiuprophetafic.Trima diuiditur in tres:quia primo ponitur Moabi
tarii vaJiatio,fccundd vaflationis ratio,ibi: Pro CO.n. Tertiopro-
phettt cdpa/Jio.ibi.ldcd fuper Moab, Circa primum nominantur
plures ciuitates terrx Moab , per quas intelligitur populus ibi habi-
tans,eo modo loquendi quo dtcitur aliquaciuitas ajfiigi vcl vajiari,

quando

quando populus ciuitatis afftigitur vel vaflatur.Dicit ioitur,
■3. Vaj fuper Na.nowe» eji ciuitatis notabilts in terra M<d.

3 Confufa for . l defi,Cariatharim, qux erat valde fottis c
tas intcr aiias.

4 Contra Efc.co.ma./c///tcf, Chaldd diccntes adimca
Vcnitc difper.

5 Scqueturque tc. Quantum adfugifnttsextt.

6 Vox cl a .de Oro. Idefiy de taii loco egreditns a moriemh

6 ftigieniibus.

7 Pcr afcnim Luith Scc.nomen ejl montis iti^Moabadqk
rnultt flcntes rejugerunt, ^

S Ho ftcs \\u.COn.Jcilicet, Chald^ei d longi ptrccperumck
rem Jugientium .

9 Eiitis qua. Idcfi,Jlcriies ab omni bono. In lUbtM fic Ix
tur:tritisquaji vaJUtasin dcjerto,

' *Pro

M 0 n^^ L J T E I{.

i I ^dMoah. PcrMoab.quiintcrprctaturex patre,e6g>
cx patrc, & filia fuit natusGcncf.ip.fignatur homo in
pcccatis natus& nutritus,&pcrcius fubicaioncm Af-
Msquifaauraivigilantcsintcrprctantur ipfiusfubic-
ftio dxmonibusqmnunquam dorniiunt,fignatur:ide6
fubditur.

a yx fuper. Quae interprctatur confolatio , talis autcm
hominis confolatio non cft nifi in turpibus , & peccatis
qu2 ducit ad \x letcrna: inalcdiaionis.
t iluoniam v. Inmorte .
3 Et confufa. confufionc gchennae.
t Capta tSl Caru Thiarinh qua intcrprctatur vrbs filuai&

pcr quam fignatur congrcgatio opcrum inurilium,ii'

filuacft congrcgatiolignorum infruduolorum:&

moralitcr capta cft Caria Thiarim in mfertc , quiatu

ccfl^antoperationcs inutilcs & mal«quantu4ii adcK i

tium,(ed non quantumad fupplicium.

t 2^{p» fftv/t>^c.Y)</. (cd maximadcfolatio. i

i Contrita.qui intcrpretaturcingulum triftitiaf,& fig !'

fafciculum pcccatorum. j

t Cogitauerunt rwd/rt.fcilicctdxmoncs, qui pcccatoril:*

difponuntpoenashorribilcs-

t i>^o/i/.wr£o>;f«f/. In p^nis gchennJB.

t ■ Sequeturque te gladtus. lcilicct dicmoi>u m finc finc- '

quoniam talcs frcquentcr tcniporaliterproipcrani >

lequitur.
^ t W

^n

leremix Cap.XLVllI.

874

Oat( flo. &c-Qy^'i'i^^^^nnonc)\my\^n^ & in feculari
ientiaflorerevidebatiir, in cielcrtum& in foiitudincm
•digctur Quia vero difplicct Dco omnishypocrifis, vt
qucnsfcntcntia oftcndit.

AJ.i^«'fl«Jf«/«-Necefleeft .n. vt non folum intuea-
lurquodagimus.

■detiacjuadifcre-
pneagimus.
. Ambrofius .
ipusDci prjepro-
fram cxigit fefti-
i.tionem . Ideo di-
fpulus illequici-
tis Petro ad mo-
rimetum, immo-
<;e commendat :
i via Dci feftma
cjortctefle progref

corporalis rei prsmia, nccad laudis verba, .nec ad D
humanam iudici/gratiam anhcIat.IpUigitur bona no-
ftra, qniainfidiantisculpsglaJiumeuaderenequcunt,
nifi follicito timore quotidie muniantur , re«ae per lob
diCitixx.yenbar operamea qnaji qua apte egenm in Deo:fed q-iid l-''»-*'^.

inhislaienteir pertule-

a f Dialeftics dirputai»->nibus'

Pro cnim quod habuiftifiduciam in munitlonibus tuis,&: i

a fSa^iicntiK ix^ulciiis vcl mciiiorix . b ^AbeccIeliallicis

ciiis vcl meiiiorix .

pui^Tiant vetitfltis.

qui muniuniut fcuto fidei ^ lcuto
c 1 Figincnia hxreticonim vel philofophorum quaEColHi.t<lu.iG idoa.

in thefauris tuis,tu quoqj capiens:&ibit Chamos in tra(- ^

fCuit.ies; ^ HMiniftri. 4

migrationem/acerdotes eius &cprincipes eius/imul.Et ve l

alEcclcfiafticus. b tSeculaiisuientis munitionem.

clQuia omnisprauusintellfftuscaptiuahitMt

nietpra!doaclomncmvrbem,6(furbs nullaraluabitur;,8<r

' F-.l!x humiliationcs. f r fta: . irtutcs 7

peribiit vallcs & diflipabunturcampeftria; quonlam di-

I ''QMnll vrqne.idhucflotuit.

imem vt diabolo a ^it dominus : Dare t fldrem Moab , quia floren,'? eg! edie-
*" at emper turjSc^iuitateseiusdcferta^eruntj 8Qnhabitabiles.Male-

{

a1 Vcl defidiofc. *VeI pro coipoialis ieipi2mio>ve1pio laudis
•veibo.vel humani tudicii ^iaiia.

10

a V*^i^''^ua fat;i:c:t.is.

abijt. Idcirco permanfit guftuseiusineo^ &rodor eius

ne

a ^Veibum D

tr.

Malcdi3tts qui- De
idiapertorporem
i.fcitur, frausper
jiuatam diledJio-
im.lllamminor
:aor Dei exaggc-
jt, hancproprius

iiorfuiexcitar.Fraudcmquippe in Dci opereperpetrat
c i fe inordinatc diligcns pcr hoc quod rede agit ad re-
mncrationistran(itoria:bonafeftinat.Tribusaiitmo-
d frausiftacommittitur,quiaaut tacitacordis huma-
n5ratia,autfauorisaura:autresqua:libet exteriordefi-
datur Contraquodper prophetam dicitur . Eeatusqui
C i.jiiticmciiii4sjuis ah omnimnntrc,(\v[ii enim non (olu fraus
ipli ifacceptionc pecuniz eft, ncc munus vnu eft.Tres veru
f:itacceptionesmunerum,ad quasex fraudc fcftinatur
2unuse(\.n.acordt: captatagratiaacogitatione . Mu-
risabore.gloria pcr fauorem Munusex manu,prxmiii
prdationem,Iu(\usvcr6abomni muneremanusexcii
t ,quia in eo quod refte agit, nec ab humano corde ina-
r m gloriam.nec ab orc laudem,nec a manu quxrit rc-
oercdationcm. Solus inDeiopcre fraudem non fa-
C, quicum in ftudio bon£ adionis vigilat, nec ad

corpo-

cxtrisvtfandiisad
irfetur coeptum
i:rimpediendi,fpa I ^,^^^^5 qui facit opustdominifraudulenter, 86naledi

BtimnOnrelinqUa ^ 1 aTVdbumDti bTlnterfcftionec»r„,Iisvit,

dus qui prohibet^ladium fuum afaneuine. tFertllisfuit ^^ ^""^ '^^"^: ^"'

-, iLjirr o • •ri r ■ -k, '* /*•'" t/-"''/''»» carmm ei paccacus

Moab ab adolelcentiaiua,&: requieultJnrecibusluis.Nec 1 5 fuamcruLtfixerut, &c. ^""«

uCapiiuitatis

transfufus eft de vale in vas , &l in tranfmi^rationem non

nmignoro. Sscpc.n.

bona noftra latroci

nate fraudc pereut

quiareftis aftioni-

bus concupifccnti?

terren? fe finferut. t««S«"nt.

Saepedcfidia inter-

uenientedcficiunt,

&: frigefccntc amo

re tabefiunt.

C Etm-dcdiBus.Vo

tcft hsc maledidlio g

omnibusconueni-^^,„;pfiM<.
rcquifiuxumfacu nb.quiavo-
li fequuntur,&cor \m\.c.
pora fua caftiffare, ^^*}"^-^;. .
&leruitutifubijce;J^""^"S''8'=
re ncgligunt, fecun ' c^r. , y.f.

aml vt R'-cjuieuit
carrn m «'

b^F.!

14 Q^tiia fine fanguinis ef-

15 fufionenon ptremiffio

1 6 peccatorum.Caro enim
J7 & fanguts rtgnum Dei

rion p(fjtd(hunt .Wl2'
ledidusergoquiprohibetgladium.ideft, verbum Dci a
fanguine : quo fcilicet animatur materia peccatorum ,
fundendum eft quidquid in mcmbris noftriscarnale,& „
terrcnuminolcuit&refecandogladium verbi Dei. • i» f ^-
Gregorius . Gladium a fanguinc prohibere eft pra:di 1»"^*»^ moa'
cationis verbum a carnalis vitae interfedionc retincre, »«-.
dc quo dicitur . Gladtus mcus denorabic carnes . Hinc Pau- ' '■i'«- ' <•
lus ait . Conte(ior hodie quia mundus fum a fangume omnia . Ad.io.f.
lion cnim fubterfugi quo minus annuntlarem omne confilium
Dei vcbis.

d Tertilis. Ofteditur Moab ex abundantia in odiumj-fc
elationem veniflc, & populum Dci afflifl:um defpexifte,
quianihilafflidionis vel captiuitatis patiebatur.
e ■a ■Pfm<j/./jfg«y2«j.Thcodoretus. Permanfitinmeta-
phora. Quia racminit valisjneceflario fecit etiam muta-

tionem

^*

NICOLAVSDELYRA.

1 Pro eo .n. Hu confeqnenter ponitur dici^ vajiationis ratio ,
qt c(i duplcx vnaex cius fafiu.alia ex Dei contemptu.fccutrda ibi
A fciluni c{\.Tfima adbuc dupkx. Vtima,qiHa nimis confidcbat
inntalici]sfms,&abundabant dinitijs. Secunda^quia habebantpo
pnrcs,v:roi beilatnrcs natiuos de terra Moab : propter quod ni-
m ftpcrbierant & iujium erat quod punncntur.l^itur primbpo-
nnr primum fccundo lecT4dum,ibi.Qi\on\odo dicitis.Circd pri
nm dicitur.Pio eo Scc.reputando eas mexpugnabites.

2 Et in The. tefiimado.quod indepoffes bellatores conducere ad
rt Hcndim omni homini.

j Fu quoqj.jii nulla poteHas humana valet contra iudiciu Dei.

4 :it ibit Qhz.ldoiorum erat Moabitarum.

5 n tran. qma Chald<ei portauerunt ipfum ad terramfuam,pro-
pt- materis praciofitatem.

6 Et ve.prc.'. exercitus Chaldaorum.

7 Et per.val.&c i.hiibitantes in vallibus & campefirihus.

8 Dateflo.Mo.&c.'.rfici/e eum fimilem flori cuius pulchrltu
dotarcefcit&deficitfubito.TranslaiioChaldaica habetftc. Date
i o.nam Moab, quia egrediens egredictur.Et efi hic Moabgenitiui

cafus

cafus,& efifenfus . \egnum Moab dabitur ttlteri,&ftc egredietur
a di^nitaterrgia.

9 Maledidius. Opus Dei dicitur deflrtdHio tMoab,cd quodpro
cedcbut jecundum ordinem diuintc iufiitie , cuius exequutor erat
exercitus Chaldeorumftdcb fuhditur,

I o Malcdi.qui pro.yi Moabitarum . Confequenter reuertiturad
defi ribendfm eius diuitias,de quibus fupcrbierat dicens.

I I FertiUs./^rfi«i/^y.

12 A b adolefcentia i.a tpc quo ccepit effepopulus nominatus.
I j Et icquie.i.quiet^ poffedit diuitias fuas,qu^ fcces dicuntin,t 0
qubd Pieliarttfomentum omnihus vicijs.

14 l^CCtTcLmfll.Loquitur de eo feciidiimmetaphoramv.ir,i,quod
non cH transjufum de vno vafe ad^ aliud eo qubd nonfuerat tranf-
latus de terrafua ad aliam per captiuitatem.

1 5 Idcirco i.fuper eins.

16 In eo. per quod deftgnatur appetitus eius & inctinatto ad v:-
tia quibus diuitif prtfiant fomentum.i.Tim.6.l .Qa] volunt di-
uites fieri:incidunt inlaqueum & tentationcsdiaboli,&
in dcfideria mala & nocuia &c.

17 Et odor. i.fama,

•J< Non

t

8 DatefloremMoab. Iden,licetadtempusprofperctur,
laien aEternaliterpunieturjIob.ai.b.rencttj/w))^»»?», &
^tt iram & gaudent adfonum organiiducunt tn bonis dies fuos,&
.in unBo ad tnterna defcendunt. Exemplumdediuitecpu-
loi; . Luc.i6 Et quoniam tales adpalliandum fuas ma
nt s, aliquando faciunt aliqua bona opcradcecnerc fc-
qi.mr, «- &

9 CMalcdi.qM fa.opus Dei fraudu. OpusDci fraudulen-
tcr facere eft operebonodegencremagnam malitiara
palliare.

10 Et male.qui prohi.gla.fu. Ideft, iuftitiaBexercitium
apcccatorum prxcifione, cumpoflSt & dcbcatcorri-
gere.

11 Fertilis fuit. In temporalibus bonis.

13 Et re. Quiadiuitiae fomentum pnijflantomnibus
peccatoribus: & pcr hanc requiem fignatur pecfcucran-
tia inpcccatis.

Tom.4. Ec i

«n

Gloford&NicolaideLyra 8

/

4^ tioncm,dcgiiflu&
A odorc • Prbptcrca, a
inquit , pcrmafit in

firofpcritatc&nul
am aduerfitaie cx-
pertuscft, vclutin
eirdcm fcmpcr c6-
ucrfanslocis. b

a Mitiamei.&r.
4< Thcodorctus .
Tropic^poUiit ifta
Dixit.n.flcrct.ficut
IfuccifJenim. dc vafc,procxhau-
ricnt.Nccfufficict
ipfis.hoftibus.f. ac-
cipcrcqu.x funt in
Vafis,fcd&vafac6-
tercnt.vocat porro c
vafaquidemvrbcs,
Ar>,i I .quxautcm funtin
1C6iokcce. ^,(^3^opcs,vtrumq}
vcro fccerunt ho-
ftcs & dcpopulati
(■unt,& inccnderut.
g Quicunq; in huma
na philoibphia c6-
fidunt defpicientes
ccclcfiaEficie& do-
ftrinam fimpliccm
venicnt illis ordina
torcs & ftatorcs
dogmatum fuoru,
& diripicntes thc-
fauros falfa: fcien-
tiae, quos in libris
quafi in vafis ha-
buercmaligni.f fpi
ritus:& tunccofun
dcnturinexituvit?
probantcsnihil fibi

I

2

3
4
5

7
8

lO

II
II

Moab nuUo modo

advitamclYcaCho

mos.quenudmo-

diim nec Ifraclvl

lum confcquutu

eft auxilium a'

idolis.

C Confolininimrr.

Ironicc vcladpcn

tentiam prouoca:

vt per fatisfaOion

consruamcuadai,

mifcriam.

Myftice.Sapicr
tcshuius miin '■
hccrcticiquo; .
ab fignificatfiftu)
titiam noncoric)
rint.ndfidemcaih
licam conucrfi,\

ftoncftimmutatus. Proptcrcaccceaics vcniunt,aicit do-

. Cldcft hortibu» tr.djm d..ipunJ.m,su. fctuteniur oinnfin fu?<::kftilrm e us.

minus 8^mittam citoiainacorcs, 8c.ftatoicslaguncula-
rum, 6cftcrncntcum, &vaiaciuscxhauricnr,&Iagun-

a 5Q.1M1 non j)ot<:niauxili ■

culas corum coUidcnt.Et cofundctur Moab a Chamos, fi

j « Vbicol^W-nt viiuloiaareo».

cut confufa cft domus ifracl a Bcthci in qua habcbat

> ^Libationii. • ^ o • • 1_ A' J

fiduciam.Quomodo dicitis forccs fumus,& viri robulti ad

TTTub noinine Moabftul.iti» lcculi& fuperbia confmatur ^Hoi.cs.

prxliandum ? Vaftata eft Moab,& ciuitatcs ilUus t lucccn-

* a Idui in P"^P"» •""«'= "' fcientiaconhdcb.int b f Damnationcm pcrpctuam.

dcrunt,& clecnii iuucncs eius dcfccnderunt m occilioncm,

«lA,HTnus

ait rcx , dns exercituum nomen cius . Propc cft interitus

a INondiuiuionmell quod ccrtofin. obnoxiumcii

MoabjVt veniat,& malum eius velocicer t accurret nimis.

t ConfoTamini cum omncs qui cftis in circumitu ciu.s , 6<^t j nict lUis ruina,&\

r. /- . • 1- • /-x" ^ f«^^ ,.(!•< 4 ftatio omnibusv

vniucrfis qui fcitis nomen eius, dicite : C^uo contraaa cit ^^ ^.^^^^^ ^^^^^ ^ ^

virea fortis ,baculusgloriofus? Oefcendedegloria ,& fc- ,6 ucrfis fcais.Qui
dcmfitihabitatiofili^Dibon: quoniamvaftatorMoab -7 "'-^^^^^^^^^^^^

a 1 >'ti'porem .ndical Aroer propter fubitum cafum. a 1 » C ~|

afccndet ad te,difllpabit munitionCs tuas. In via fta,& pro J.;;^^;;;',,^^^^^
fpicehabitatioArocr.Interrogafugiente^&ci^cuafitdic, jg ^ ^hfdm.Sk

r__„*:.. .- contra Babylonc

& Philifiijmvai
natuscft, quiac
preflcre popuki
ludxorum,itapr
diciturvaftitaj.M
bitarum.i. Arr
abAflyrijs,&r.:
lonijs: Abvtr:.
.n vaRatifunt,;;
doScnnacher;c;
ptiuauit Ifrad,
2 2 Nabuchodonofi

19

a •iB.cfponliofugient». -

quid accidit?Co'nfu(us cft M oab,quoniam vidlus eft . Vlu-
late & clamatc,annuntiatc in Arnon:quoniam vaftata eft
Moab,6^iudicium venit ad tcrram campeftrcfuper Hdo,
& fupcrtlafa,&: fupcr Mcphat,& fupcr Dibon,& fuper Na
bo,Scjupcr domii Deblathaim,& fup Cariathiaiim, & fu-
per Bethgamul,&iupcr Bcthmaon,8cJuper Carioth,&Tu
pcr Bofra,&fupcromncsciuitatcs tcrr?c Moab, quslon-

prODantCSmmiUDl ^ \r .,Q:Jd;^MinfarculodoRma,u™rc.un(..uincft

profuifle fludium d ge&quajpropcfunt. AblcilumcltcornuMoab, & bra-
fuum,&falforum & ^ ^ ^ n • i • ^^'"" ''%"''•• ^, rnhnerfit lerufa

pa9y.b. dcorum fuoru cul - chium cius contritum cft , ait dommus , I ncbriate eum ^J ^" J""
Cturam.Qiua.«Ce« r.' '''TrX'l\l'^''" ''"'''' ^

Matt.»y.d. tum d^nonia, tunc quoniam contra dommum ercflus eft. Et t allidctmanu ^J ^J^X^o?^^^^^^^

&" nldireills in^^tiein a:ternum. lufti autem in vitam peruerforum ea^uidquid ad terrcnam fcientiam p
ot anjjCii» C1U5 13 ^^^ ^ putatur robuflum.iubuertitur , vt mhil probc

bT/<:T«/-Wf/«rWo^fe. •?« Theodoretus.Tcroboamcol- quodfortiffimumputabatur. ^.j

locauii in Bcthel vituIam,docet ergo fermo prophcticus 4^ '^'"^"'

20
21

Diaifio.

NICOLAVS DE LYRA.

4c i Non eft iaxtavit^.Ab antiquo enim erant diffatnati de vicijs
carnalibus.
% Pxopterea ecce Auvc.de propinquo.

3 Ei mittam ei in oi<ii.iitera Hebraica plamor eH qua eff ta
lisMittam euacuxtores,& euacuabunt eum. lik.n.fuerunt^jjy-
rij.qui euacuauerunt eum diuitifs.

4 Et lagunculas eorum coUidcnt Scci.hominespoffeffores
diuitiarum,vel loca diuiti<e vbi conferuabantur l^£c omnia dejtruxe

tunt .y^ffyrif.

5 Et confundctur Moab a Chzmos,Scc.i.propter cultum

idoli Chamos.

6 Sicut confufa eft dom.Ifracl a Bethel in qua habcbat.
J.proptcr ctltum vituliaurei in bethel,jtcundum quod habetur.^.
^egum.ii.

7 Quomodo dicitis fortcs fumus.Jiic ponitur fecunda ra.
tio dejtrudioms Mn<b,qux tfl laH-Uia de fartitudine bellatorvfuo
rum cum diut /> .Quomododicitis fortcs (nmus? Q^d.per ef-
fe^um app.neb t tontraiitmyidco fubditur.

8 Vahata cfl Moab,& ciuitates Ulius fucccnderunt./.a(f
uirfarij.

9 Et clcfti iuuencs eius./.Moafc,
jo rjcfccndcrunt.<iyi</»e)'ii»j/*«i.

- 1 1 In OCCi.<i/«if adutrfarijs.
la Qotiio\d.m\.lr6nict: loquitur propter quod fubdttur»
ij Dicite Qupmodo confra^a.i-foreflaf Aioa^.

14 "BiCa.Scci.fceptrumregni eius fuperbum.

15 Dcfccnde./«co«/«/jontw.

id Sedc in fi.«. inpenurii , qua fuptrblUi ex nimia abum •

17 Habnnnomen efl tiuitatis famoja.

18 Inviafta&profpicehab. Arocr./o<7«i;Mr depopulo f j»
per modum hormnts in pauore & anguflia exiftentis , quify
hinc & inde ad videndum,fi veniat aliquis vnde pcfjit aliqui. •
foUbileaudire:frcquentertamenaudilconirarium,^ficJuit.>o

poftto,ideo fequitur,

19 ConfufuseftMoabquo.vi.cft. i^efponfio eft mit-

gati.

20 Vlulatc&clamatc.annum,inArnon.Tforw«f

rentfe adfugam,eo quod ciuitates furtcs Junc dcftruHii:C^
tur in litera,& patct,

a I Abfcifum cft.Hic ponitur ratio deflruHionis Mo^b, (j *•
cipitur cx eius contemptu & injidclitatetcitm dicitur . Ablc i^
cft cornu M.O^b.i.fuperbia eius efl deieda. _ I

ai Et brachium eius contri. cft . tdeft ,fortitudo ctusefit-
tnta. . .11:

2 3 In Cbrictate./.ca/ice ir<t domini. Iftud tamcn inaltqui ^;
brisponitur in textu:& hoc fuit per ignormtiamfcriptorw ; y
hanc glojfam interlinearem textui inferuerunt , ftcut ^?- /» » |' •
dijslocisfcriptura. uu

24 QupniamcontradominumereCluselt. />"•/«

tum coittcmnendo.

»j EtallidcL/.</owiri«x. ^ ^^^3

87

^

iris

i prioricoiTia;ccr

ritcsadptciiiren-

t m protiocabat,

(SadChriftumco-

urti moncbar , vt

ircius fidc pcrpe-

tiiniancrcptji.uc

ii-orrigibil«j<;pliiri

ips, & obftjnatos

ag(0!ccns,ex pcrfo

r^cornm qni dc

n,. ^''abfaUiati lunt,

&xpcriaientofno

. eisfupcrbia didi-

*''"ceant,ait,^«iw.-

\\.nii l^vnbirm Afi.t'-,

6drEtMoabfiipcr-

biarguit .gaplu.<;

^efrturquampof-

Ci vel pofcatcius

""fdtitudo. i

b Jdfb. Potcntiam
jj, ptrtina: foelicitatis
&>lag3m rcpenri-
n fubucrfionis o-
ftidit.

c AiTotfi.quajinter
p:tatur fortitudo
e( uni,& fignificat
faiffimalicrctico

■ rin dialediitecoii
ftfta.inquibusvi-

• m «ioaturcflcfortitu
derroris.

d| Tlorah . Tempc
'^ tttem huius (ccu^ f
■ liVidetur.n. figni-
C fi^irc aliquos de g
Moab

lcrcmi^ Cap. XL VllL

Moab in vomitu liio, d/^ciit m denfum etiam ipfc.
Fuitcnim in dcriium tibilfrael, qua/iintcifurcsrepe-
rifci cum. Propter verba eigo tua qux aduerfum illum

a TSicut (ilu Babylunis. bTConciliuiu pr.mho». • tOSjpien-
, .rsrecuh cTHabitaculacrrorum dlTun"

Joquutuscs,tcaptiuJsduccris. Rclinquireciuiticcs, ct
habitatcinpcrra iiabitatorcs Moab^ & cltotc quafi co-

lubanidihcansm t lummo oreforaminis . t Aiidiuimus

lupcrbiamMoab. Superbus cftvaldc. t Sublimiratem
cius &carrogtntiam,6cIuperbiam, SQiltitudinc cordis ii-

» fli^^inn hil !at.'t

lius cgd fcio,ait dominus . t ladiantiam, t eo quod non fic

a«rSc.i.lttj. t

878

Moab ad dominu
conucnivellc. Sa-
bamacnimconuer
fioaliquainterpre-
tatur.

C f^inea Sabama

& cxtera . AttoUcns

altitudincm, quia

fupcrbiaturrimad

caciuniconamrcri^rC.,^j^_

gcrc.

10 f A ff^or . Vrbs

1 1 quK morcuo mari
' 2 imminet, vbi tcr-
i< miniis Moabitaru.

•» " ■ . . , '4 ladicat crs;o, quia

luxcacam virtus eius nec luxta quod poterat conata (it vfquoad extrcmos

aT0uk„sm.ictiam.,us&r,i^„.,,.^,»,.,......„ u ..„„....= fincs prouincix vlu

larus perfonabit

afl>u!j„sm.fctia,nc,ui.&tii.ht,ainicllultiti,m b .|-Proui„ciam vel mctfo.>oliu,n.

I^HatteiicorumfynjgOf;!,,!

taccre. Jdeo fupcr Moab eiiilabo, & ad Moib vniuer{am

a TMunitionisfophiftict.

S «rFragilis & folubilis.

clamabo.advirost mufifidilislamsntantes. DeplanAu

^i 1 q^r l^ extoiht contrA fcicntia.n D-i. b TAliqui V olrntcs conuert,

Lazerploraboribi vineaSabama. Prqpdgincs tu^ cranfie-

. a5Ne liattibipaiiis.qiucnnufttitiuinfelafpidum.

runt maie, vlque ad mare lazer pei uencrunt.Supcr t mcil

aTNt nat,niev,nam,auods;tfeldi,conun. TEm„gclicus. bnVt concnl-
cct& delttujt, ne,ndeco,nedentes & biben esnioiiantut.

c TC,).,,inl75 hiteticis. TBcJti.qm lugent.qiioniam ipl confolabuntur.

lcm tuam & vindcmiam tuam prcdo irruicAblata crt kti

«TScientiafjlli nom nis. bTldcll.Dehisqui fe

'cicni,-'^, circuncilionishabere iaftsnt. c^Oaconum

tia, & exultatio dc Carmelo, & de tcrra Moab , & uinu de

... /- T I a IQj^^.i xtcno filentio oppiim^-niur.

lorculanbus lultuli . Necpaquam calcator vu^ t folitum

1a uCogitatio.
cumacantabit. DecIamorcEfcbdn vfqueElealc, &t
lafa dcdcrunt voccm fuam,a Segore vfquc ad Oronaim vi

, ' »(Amaix,faU3e:idco Itcrilcs.

tulam t contcrnantcm , aqu^quoqueNcmrim t pelllm^

Ifiiie.ff.C.

15 Dv.' quo Ifaias ^c- E

3'S pinsv{^w Segor .

'Vitulam conter-
i^ nantcm,idcKt,ferfe
'7 Q.X. cctaris . Sicut
iS c;nim in hominib.
^9 tricefimus anniis tCiV H^res

ita in pccudibus & l" fL^.""'"?'-

iumcntisannusterq„,,edeflco

tUlS robuitillimUS laxre.deflebo
eft. te vinea Si-

bama.

g ^qux.mzs.ji.

qu.eeniml^jwnm rfe ' *

fertie ertmt , &r. Et

quxhic minus di-|igfj^

cuntur,inlfaiaplc-
22 nccxponuntur Eft

enim Ncmrimop-p
25 pidum fupcr marC|tricnnein,
24 mortuum,
2$ S 3. Et.

20

2l

NICOLAVS DE LYRA.

f eius.

< ^ i Manum Moib.i.potefiatem t.-,.

a In vomi tu. .'« hjc perfiquitur mttaphoram homtnis tnebria
ItiUi reifcit ca cji,.c habet tntmus, ftc ex Det tuHttia fytoab fuit di

" utjs & virtute -pacuatus .

3 Et erit in derifum.CwMj caufa (ubiitur. Fuit in derifum

tw.mandocaptmatvsfm a re^e Salm :n:,('r fecundum iUud Lfa.

j.Vxqui fperni.';,nonnc& ipfc fperneris.

4 rxo^^tx.contempubiliacontra ifrael.
*• 5 ^m^y^^-ficut & ipfijdeofubditur.

6 Relinquite ciui.^«oc/ exponcns I{a. Sa.dicit quod in ripisflt*
*""»excauationeac}U£fiuntforaminci,&qiiandofiuu!^mtdcurn
drefcumfuntfatis alta ab aqua,& ibi nidificant columbx,fed qm
d:refcitfiuuius intrat aqua , & aufert nidum fecum. ftc populus
Aflfc per tnundantiam exerciius ^..^ffyriorumdeterra fua fuit
triswus Mii autem cxponunt aliter,cum dicitur.

7 Habitatein pet./.J« rupibus altis.

8 Habitatores . qui folebatis habitare in ciuitatibus deli-

Ci.S.

9 Et cRotc. i.inaltiorilocorupis vbihomines armatinon pof-
Jnafccnderc & yosfequi.q.d.non potefiis aliter euadere,propter
9driuertttur fcrtpturaad tncrepmdumfHperbiam Moab , lum
rfrfwr.Audiuimujfuperbiam Moab.

K Subl I mitatem cms.tnfiatu,
i«Et arrogantiam.i»<jfafl«.
i:Etfupcr.'»fjfffl«.
'jEt al.cordis.(« cogitatu.
t l^laftantiam cius . ed quod nonftt iuxta eam virttis eius nec
»«•<! qtod pourat conatafitfacere.ln Hebrxo habetnr. Ira cius

in

m lufta & fortitudo eius non fic fccit.Q;<orf/?c exponit l{a.
Sa.Ira eius.i.odium contrapopulurn ljtaeLiniu§la,quia magis de-
buitpooutum Ifrael diligere tanquamgratus de beneficijsqu^fecit
^brah.:m erga Lntb.patrem ipfjus Moab,quem captum ab hoHib.
eripuit,3enef.i^. & defubuerfior e Sodomtefuis precibus liberauit.
Cencf.19.

I y Ideo. H?V ponitur confcquenter compaffio leremi^ qui Moabi-
tis compaticbatur,eb g, videbat in jpirttu Chrifiiim defcenfurum de
l^tih Moabitideje q^tagrnuit Doo':^ Oheth, Et Obeth leffe patrem
Dawd , ficut diihmfuit plenius Ija. i^.&hocefi quod dicitur .
Idco Cnpcr.i ficbiliter clamabo.

16 Ad vir,j. ad Moabitas habitantes ciuitates adificatas & clau
fas de litteribns coHis.

1 7 Dc planftii Lazcr plorabo . nomcn eft loci vbi vinearum
abundantia,

1 8 Propagines.?. viri tuifortes,quosftc vocat ex vineis ibiabii
dantibus.

19 TranCicmnt.Ineaptittitatemdu^is.

20 Et cxulta. nowe» efi lociin Moab , aliusa Carmelo qui efi in
ludaa.

2 1 Ncquaquam. Efi autcm Celeuma canticum vindemiatorum,
quandoabundanttn vino. Etperljociiitelligidestruaio viaearum
& captiuatio hominum.

22 Dcclamo. 'Hpmencflciuitatispopulof^,propterquodcia-
mor populi in citis defirutiione longefuit diffufus.

1 5 A Scgor. Q.ui locus efi in profundo Moab.
24 Vitulam. hoc dicitur eo 5, Segor fuit fubuerfa cum Sodoma.
Sctendum tamen,^ Segor non eratin terra Moab, fed inextremita
te Ittdiex verfus terram Moab.

2s Aquaeqiioquc. 'Proptei multitudinem fanguinis Immani
ibi currentis.

Tom.4. Ec 4

8;^ ' Glof.ord.&NjcoIaiJeLyra 880

^ a Et aufrram. IntC
A rcnnfc fccla hiima
ns (apicntix, ccda-
uit pompa & clj-
mor vcrborum,vt
philorophi ncc hx
rctici dc cccicfia c-
grcfli aliquid inijc-
tCjrllert». niaut in do<!^rina

t f'Qii'»<'"m i^-fccit "rniiTt.frirwitTCji f»criS/iori!'n.

crant&aurcrimtle Moab , aic drisolTcrcntem in excdfis, r

•Hcliis.

& facrificantcm dijs cius . Propterca cor meum ad Moab, ^

• < Li'tul>ttf«rnM ni.ino'* b^ rtcrtos. ci Mun t uii.s tfasilis.

quafi tibia rcris rcfonabir, & co^ mcu ad viros j muri ^^\- 3
lisdabitfonitumtibiarurquiatplus fccnquam potuir,iJ 4

fius Moab timidu
animum qucm c6
parat cum animy
muUcris parmrica
tis.

c £'<»'/'.Bcnccor i
Moabcordi nui!-
ris parturicntis*

^ ^. .. .fua.quod humanx
lixit^t"; ^'«^ vrilc fit.

tJnciliunM. h Om:e fMmiipH.

■ ^ ' ' i • • ' o ' i "> parat, ouiadcm

circopcncrant.TOmnc.ii.caputcaluj(ium,&omnisbar ^ gnaluxuna adm

baralacrit.Incun6lismanib. tcollogatio,8<ffupertomne 7 gnam pcrucnimt

. . . dorlumcilicium.EtfuperomniatcctaMoab,6<:inplatcis tnftuiam.

Apudantiquosbar . _ , - '. . \/ 1 /- \u ■

b,Tcapitirqucrafu- - ciusois pIand:us:quoniam contrmiMoabiicutvastinu-
+ qa«dnon ralu^us indifium , .''"'^"A^* a >> «Mnb,uto.csc.*

dejccbt. fiiit, pcrhxccrgo tilc,aitDns.Quomoc1o victa eit,6c^vluIaueruntr^u.omo-

^ . >iiprrbix.

dodeiecitccruicem Moab,&: confufus cft? Eritquc Moab

a 4,Dcicc>iru;e.bi»,hi huiiranaljiiicniia ^uinto conti» Deuui leeiigii,tantj .ctitaic fupciinte
fMaui oii.nibus fiub-f^iit.

in derifum,&: in cxemplu omnibus in circumitu fuo. Ha:c

a «N.Vui hiidonofof iapax.r.5: vrii>x. b vTranfiens ('.'d ,Moab.

dicitdiis : Ecc* quafiaqijila uolabit , &c extcndit alas fuas

;■ iC'i<\ li tainofa.

ad Moab. CaptaeftCarioth,&munitioncscomprchen(^
funt . Et eiit cor forriu Moab in die illa,(icut cor mulicris

magnirudo moero-
moftcditur. Qiia-
fidicat, noncrunt
priuatxlachrimx,
publica lamenta rc
fonabunt,necma-
tron^nccvirgincs,
nccctaipucriiisncc
^fcnilis ent immu-
nis:pudorcm&im
bccilitatcm cxtre

8

9

10

II

dus
, omnis

macaptmitatisne-

tm»gnifiaui5'f'H'".^.[f^-'"CS

ojiuuin. ""s capitibus
caluicium
barba radctur
C Quoi iam cvttriiif.
Omnis dodrina
philorophorum,(5c

Ipropterpo- h^rcticorum quia

partuncntis Etcellabic Moab cflc populus,quoniam con

3lM<ntis. * h «[ Dccei). '-'lis. r *'~aptiuuatis.

tra dominut ^loriatus cft. t Pauor & fouea etlaqueusfu-
per teohabirator Moab,aitdominus.Quifugericafacie

12

14
15

f In V)». Quia in

ciusmunitionc!
rabantfibi u>
fcdfruftra:
gnis vindidcvcrii
cem tumultusfi:
rumMoabiufto
dicc rctribuctc 0
preflit.

g Fx tihi. Q;
hgcmunitiovrb
ncc virtus idolo;
valuit tcdcfcndc:
ficerit perpctuui
V? his qui coni
dunt. Infapicnt
humana , & ic
uiunt crroribusi
uerfis.

a ^Ob(i(li"ni«

b I^Tenianscuadrri-

tcntum.

pauoris,cadetinfoueam,etqcon{cenderitdefouea,capie

fCaptiiiiiatis. ^luftiteiributionis.

turlaqueo. Adducam.n.fuperMoab annum uifitationis

iniquitatceorum.f.

h EtfOTOcr.Vld
tur tcmpus grai
fignificarc, inqt
(luicuitque tnmum,

fragiliseft&inuti- f corum,aicdris.In umbraEfebonfteterunt tdelaqueofu- 16 nomen domtni Jik

aTD;

lis,avcntatcconte
ritur& difly)atur.
d Ecce quaji atfuila.
4« Theodorctus; g
DiuinusetiamEze
chiel parem facit h
Nabuchodonofor
aquilK . Eft cnim
animalr^ium,(Sc
omnium volucru
vclociffimum , & potentiflimum . Ad hxc pr§dicit ip-

fius

gientcs , qaignisegrefluscftdeEfebon, etflamma deme-
dio Seon,ec deuorauic parcem M oab ec uerticem iilioru tu

a TD loipuli.fcum in.ij^uhis trailunmr aticini captiu^ti.

muItus.Va^cibi Moab: periftipopuleChamos,c[.ac6pre-
hcnfi limtfilij iui,ec filia:tua: in captiuitatcm. Et conuerta
captiuicacem Moab in nouiflimis dfebusaicdominus.
Hucuiq ue iudicia Moab.

17 erit.

i2 ^ ThodoretE

19 Ex fumpta vitio«

20 pcr humana iip
' tradationcdeaif

21 ftrauitlecircdot
num omniumi

22 uitiarumcrgaoi
nes qui inuo»
illum:ncquclud

rum duntaxatefle Deum,fcd omniura hominum .

it NICOLAVS DE LYRA.

1 Et auferam./Z»/ enim idola colebantur.
2l'roptcrca..Ter compaffionew.

3 Q^afi tibi . ^yilte clamando. Et refumtt hicpropheta modum
/«* compaffio 'iis,fti.ut folet fieri in carminibus lugubribus,vbiprin

cipium in profequendo nfumitur.

4 Quia plns.i.ittentaitit aliqisa mala qu<e perficere non potuit
quia tamen ftbi efi imputandum,ac fifeciffet,ideo fubditur.

5 Idcirco pcmc.Moabitx.

6 Omne.n.caput. Illi.n.qui antiquitus ducebantur captiui^ra-
debantur quantiim adcapillos & b^bam fecundum quod dicitur
Deut.ii.b.decaptiuitatenudati tnimicorum capitis.

7 In cunftis ma.CO.Ca/)f/.».in belh ducumur coUigati & ciVt
ciofeujacco induti fubtraSis eis veflibus pr€ciofis,c<etera patentin
litera.

8 H?C di. Hic confequentcr ponitur deflruHio Moabitarumper
yegem Bibylonis,quxfuit magno tempore poft priediBam, ideb di-
citur.

9 Ecce quafi.j^M exercitus Eabylonis velociter & fine impe-
dimcnto contra <JHioab venit.

I o Et extendit alas.».acj« qu£ ordinatte vocantur aU,

I I Et erit cor.i.valde tumidum (^ anxium.

1 2 Et ceflabit Modia.Quafi dicat ita pauci remanehunt,quod di-

ci

ci popnlus non poterunt.

1 1 Quoniam contra Aommnta.ExfHpcrhia enimpoc t

bUff^fiemia.

»4 Pauor & fouea.'. tot pericula,& ex diuerfis partibusc t

rent Miiabitis,quod fi cuadent aliqui CJptentur in alijs.

1 5 Adducam enim fuper Moab,&c. ?. pumtionis peca i

fuorurr/.

16 lnvmhrz.Bzchoni\c.Efebnn.n.erat ciuiias fortistpn tr
quodmultine caperentur a Chald^is confugerunt adeam TiH
Huafi in vmbra protegerentur, propter quod t^abuchodonofoi «•
tus illamfuccendit,&fimiliter Seon,ad quamfimiliter aliqm gf
rant prooter eius fortitudinem.

17 Et deuorauit partem Moab.i.magnampartempoput'
fugientisjibi.

1 8 Et vcr ■i.ciuitatem regni capicaneam.

1 9 Filiorum tumul.i'/*: nominabatur,eb qubd erat ihipo int
tnultus,

20 Perifti po.Ca. Sic nominatur ab idolo quod colebal,

3 1 Et conuertam ca. IJoc additur infine ad oUendenim ^
populus Moab repararetur futuris temporibus.Etfubditur cc 1»-
fto huius cap.

2 1 Hucu fquc/. illa qux futura funtfuper eum ex ordiiu 0

diuinfiufiitt^.

* CA

tl

lercmi£e Cap. XLIX.

88:

■tropolts Moa-
(tarutn, qus nuc
jriopolisdicitur,
dmpofito noini-
j cx Hebrxo &
jsccnon qiiod
tcs,ideft, Mariis
tiitas vocetur.

(. hilia dciicata.

^ Tlieodorctus.
IfpudL-ntia eius
ifruit &tcmcrita
t\i,quamdcdiui
I ; oftcntabat.

f Quis vetiuiU
Idcm Etquia

h .^!d idun7£:>rn. TropoIo.TdiiinTa tcrrcna & cartica dc-
le£latio , que con (urgit aduerftis (piritum , vt non facia-
mus caqiiaiHint fpiritus Sx. animam in mcdiruiiopofi-
tam ad lc irahcrc tcllinatrcbclians cotra filios Iuda,qui-
bus prius erat rubdita:(Sc recordatur doloris antiqui con

tra cos qui a car-

XLIX.

C A P. .XLIX.

AD fi'u-'S . Pofl Moab ad tilios Amnion vcrba vcr-
tuntur, <:^.' uicrcpantur quod aufi liint tcrram
]j-ael iuuadcre,vndc «5c cis vltio dign.n pr.rnunciatur, &
Irael poirclVorcs ilios prjtdicitur polIcUmus.
F./..e K^i'h^nh.

C A P.

JTTg^!; D Filios Ammon , h^ec dicit dominu.s :

Nunquid non filij fantKrael , aat h.Tre.s

^ - -^ .^* . , ., .- - "on ^^^ ^'i • C"^ ^Si^ui" ha:rcditatc poflc-

^cs,.deft, Mariis J^g^M ^.^J dit t McIchoro,Gad, & populu.s ciu.s in

vrbibus eius hiibitauit? Idco eccc dies
vcniuntinte,dicitdominus,&auditum '^ cicns, & Dedan.i,

a tMctropoIis.qus foltcaa rtoliiinjol-lii a.:itj.ho ijui COgnatlOncm , Vt

Arabiam cuin ludi.i tenuit, Vh.!a.:c1iifi;a vo ata cli fcruiant domul

faciamruperRabbathfihorum Ammonfrcmitumpr^Hj.Et 7 ludx.Vnde: /-coi

eritin tumulum difllpata, iiha^q: eius ii^ni fuccendeiuur :■& ^ dtUxi ^ ^fauautcrn

poiiideDit llraelpolieliores Iuos,dicitdommus. Vuila Efe- ,□ dominus lacob,

B rp confpicuas at- b bon,QUoniam valtatacft-^Hai.Clamatc j iiIia;Rabbath,ac- n quiacarneum&

rtdcbat.ignora. ^^^^;^^ voscihcijs,plangite&circumitepericpes, quoniam [t lZTbTJ&

a «Inquo con(idv...(is b l^si ut fpul.j. ficl':» Cicotfs.

t Mclchom in tranimigrationem ducetur facerdotes eius

b 1 Abuiia;in[iaruperbi2 Sc

D

Tropolo,

d s, / r*S— Ti

I

1
3

4
5

nc rccct!cntes,lpi-
ritum fequutur.
Idcodominus ex
tendit manij fua
fuper Idumcam,
vrredigat camin
folitudincm .• Sc
Thcmamquxin-
terprcratur dcfi-

t rex corum

ignora-

rautcm Dcurn

juilibtlcm:oiIen

ctquisfit quiplc

ar.

< l!i'pergemirii,etc.
'. Idcm.Nonn.
Ma fugictis fcd ti-

+'Ar.
E

a f Abundaotij trugum \a (jua nuiinoniiz confidcbant.
plebisacquifi'?.

fi^principes eiusfimul. Quidgloiiarisin vullibus ? Defluxit

i Scicnfi

ncm illiusaccipit. trcxeorura.

Primum cnim fe

cundum carncm
14 viuimus, poOca
I ? f m fpiritum.Prio

gietisfcdti- c vallistuanhatdcIicara,qua^confidebasinthefauristuis,&: '^ ra.n. funt vitia»

lore immodico ^ , tcorrtaot vci v.a „ ' ^^17 dcmdevirtutcsq-

18 bus vitiaobruun
i^ tur : Appolltucft

cum,nclupcr- ..^'.J.i^^^^Ar^^;li[Z.r\.-,.o^^^.^\^,.,,r^ -,K^.^„;k„. ^.,; /7,.,.^ cnim cor homi-

hnt lud.ti , vtpo

t^loli rei^reflum c

a:pti

Rom. 9.C.
\ rebellis.

tinpabimini Pr? d jj^jI^^j . q^^^ veniat ad me ? Ecce eeo inducamfuper te ter-

critvero iliisrc- .,.,,•«• • * *■

. _ a lEccleliafticoruin virorum.

roicm ait dominus Dcus exercituum , ab omnibus qui fiint

a f Catholica ccclclia pcr totum orbcm dilarata.

f in circumitu tuo , &f diipergemini fingnli a cofpedu veftro,
{'ifcepa^/m.Quia g neceritquicogregectfugientcs.Etpofth^creuertifaciafus3;ie n etas matura con

Vft conu^rfioiie h tes S^rcaptiuos filioiu Ammo,aitdns.AdldumelHccdrcit ^^ dcmnat.vnde:^f
i^rcticorum ad n *■ licia iH.4ftutn mea

«:m reftam captiuitas peccati di(roluctur,& rccipicntur
I commuQionem ecclefia:,vnde cxierant.

nisad maiitiama

pucntia : crrores

20 vcroadolcrccnti?

t ragantes.
Pfal. .»4.b.

:&; i Etcaptiuos. Poflumus pcr filios Ammo qui dc Loth in

: ^ felunca & in ebrietate & in inceftu generati iunt, ha:re

i:os accipere/m ill udj Ex nobis exic>ui,t,fed ex tiohis r,'o erat.

&igno.rne.nememi. ScicndunVtamen quod lacob accepit
bencdiclioncm primam.Efau fccundam, & ad extrcmii
Aicxmr: cb •^irum ( ris fratris tii! . Cum enim fpirituicaro
fubiedta fuerit Jdiimxa tranfibitin Iud£am,& caro lcr
uictrationi. ^ sijures.

Gen.i7.f.
F

^*

aliquos d^- y^mrnohitis ftbi fnbiecerunt.

1 1 Vlula Efebon,quoniam va. nomen cft cuiufdam fortali-'
tij propitUjUi cimau £Jebon,'.deo ex deflru^ione eius imminebat de
(iru^lio EftboH.

1 2 Circumite. tanquam vagabundx & fugitiua.
1 } Quoniam Mclchom.t rat enim idolum de materia prccio

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. XLIX.

AD filios Ammon, Scc.licc m quarto hcoponiturpro
fheita c(.ntra .Amwonitas & alias quatuor Gfntis : Et
£0 diuiditiir ifliid caf.ii quinque p.irtes,quj! pattbunt projequen-
i.Inprimaautem parte ponitur propbetia cortra .Ammotiitas y

c^ dcbue^unt ddigere , ($ iuuare populum 1 fracl proptcr bini-ficia fa,propicr quodfuuajpunutum ab aduerjarijs.
(j£fecit.AbTahani Lothpatrieorum,vt didumefica.prccedentiy ^ •. . ■ •

i ipft magis nocierny.i e s, non folum gaudendo deeorum infortu-
rs,'}d etiam v rram eorum m p.ir:e ociupandOyprcpter q^tod dici-
trlnc. Adfiiios h.m.& eSt verbum aomini ad adueijarioseo-
m diuinam iijlitiam exequmes .
i Nun. non fi. funt If. aut harcs. Q»aft dicat,imo : ideo
fidiiur.

3 Cut igitnr.i. rexeorum,fcilicety.4mTnonitarum. Melchon
tmmterpretatur rex eorunr.et aliquandoaccipiiur pro idolo .4m
initirum,aliquando pro nge ipforum.

4 Gid.!. bjtreditatem Gad. ^ccipit enim triins Gad hpeditate
■>"'■« toraantmprope ^mmonitas , propier quod .Ammot,it<£ itl.t
ompauerunt violenter & iniuUe, idto fcquit ur ppia cum dicitur.

5 Idcoecce./nfcrm.

<5 Lt auditum. ciuitas erat metrapolis in regno ^mmonm
7 Frcmitum.^»ew/«fii«£re nonputerit,ideo fequitur.
'^ Eterit in tumu./if eniw ifl in HcbrM.MiqMlibrilmhent
ttttiltim,is- maU.

9 Filixque cius... ciuitates & viUxJub ea exificntes:
'0 igni iacccn.Hocfmtimplettim tempore Macbaba:orum,qui

aliquos

1 4 Qu id gloriaris. In terra enim ilia erant vatUs fertdes in
honis d- Qnibus gtrriabanti^rijed hoc excluditur cum Jubditur.
I ^ Defluxit val. I'J<ji,abonis fuis cfi euacuata.

16 Filia dclicata..'. Gens .Ammonitai um dclttijs carnalibus in
tiniat,'.

1 7 Qus confidebas in thcfauris. tam de diuitijs natnraU-
hifS,iici ijuiit coiigrcgatio biadi & vtni & oli'i,quam de artificiali-
bwyjicut funt Loigrigatio peiuma,auri & argtnti,

1 8 Et dicebas. irA^fiApi rbia.

19 Quis vcnict. ldefi,nnlltisaudthitme inuader'e,fed contra-
ri.imimiuLiaiir Lurn (/i«t?/r.Eccccgo inducam fupcr tcterro-
rcm,&c.

20 Difpcrgcmini. qubJ. nullus videat alium de c^tero.

2 1 Et po(I h^creucrti. /)0C dicitur ad ahquam jtmmoniti'
rum conjidationern rejpcctu tamen futuritcmporis.

22 Ad Idumxam. Hxctfifecundaparsinquapomtur pro-
fbetia contra idim^vSyqui dchuerunt filios Ifraeldiligcre,eo quod
dcjttndcruntab tjau liraiiis fratre : &ipftecontrafio odcrunteos
pmpterquod durninus cos irifutuauit , vt nefciretu inuentre conji-
lium contra imtninens periculum: & hccefiquod dicitur.

* Nunquid

MOT{.AltTEH..

1 1 ^'//i/. Secundumfenfumlitcraleiftahabitabantiux
ta oflcflionem filioru Iirael,&inparte abftulcruntcam
fit,propter 9 merucrunt de terra lua captiuari, per illos
ig ur lignificantur cupidi.qui fraudib. & violentijs au-
fc int aliorum hxreditates:proptcr 9 merentur hxrcdi-
ta tclefti priuari,per hoc autcm quod liibditur in finc
2 i ^oii h^i , fisnificatur quod illi qui vcracitcr poeni

tciit

tcnt a rahbus malefitijs,reducuntur ad poireflioncm ca:-
leftisharreditatis*.

2 i ^d idu. qux intcrprctatur fanguinca, propter quod
pcrldumajosfignaniurhomicidjequi (anguinem inno
ccntum fundcfcdclcdantur: &raptoresqui fudoribus
corum & fanguinc pafcuntur, propter , quod ficut Idu-
tnxi promcrucrut partimoccidi & partim optiuari.Iic
ifti mcrcnturiiiinfcrnopuniri,ideo fcquitur poftea.

•\ Dcjccnuet.

883

Glof.

o

rd. & Nicolai de Ly r a 88

A

captiui & tc piuas effngereJSpe t ua frudrabcrlf.
c ^uiiui. Hicfcnuntiain Abdiapenecifdcni vcrbis
coptinetur,& mnltahuniscapituli.
d /•ace«;»j.Quali;dicat,OEdom,quiminorcsimcroes
in circuitu nationcs , & adcomparati^ncm cttcrarmu

Gcntium paruu.

T^pola.

1a«J

ma illius vitloria
efl patcfaccrc qux
tcgcbantur.
Tropologicc.Co
tra lud?os fadus
cfl fcrmo, Q Chri-

^a ^i fims.W crcfid qu i fur5tur fufticientiam fi. i,& quo

A tidic aliquosdcccclcliajrapiunr,ingrcdicntcs vmcamdo

P&l. r9.\>. mini quam dc Acgypto tranflulit ojpiunt vniucrla po

pulari,vtvixracrmumincarelinquant. Scddommus

ccontraomniatccrctacorum, & patriarcharum Elau

(qui prm"i3S.I.IKrC ^ fr,Tdicitur!dumTxquoa»Ufa nonfiilipitntijinThrman.

fos'"e3eScos dominus cxctcltuum . Nuiiauid non cll vhra {:.plcntia in ,
& doaorcs^fcrt ThemanJPcrijtconfilium afilijs,tinurilisfada cltlapicnt.a ^
in mcdium. Etpri- ^q^^^^^^ Fugite& tcrga vcrtitejdcfcenduc in voragincmha- ^

a cVtbselt idumjcx.St iniapi^titurc 'gimii.

bltatorcs Dcdan, q uoniam pcrditioncm Efau adduxi lupcr

a • Vaftjtofii i|iii j)jlaui & omiiino vaiUnt.

cum,tempus vifitationis cius.Si vindemiatorci-ciust vcniP 4

. *• 3 <Q'ii noile todiuni lomos.

fliams 'inufdcnt & a fcntt fupci tc,non rcliquifTcnt raccmumrfi f Jrcs in node ra

ItiamS mUIULIUUt a ^- , <Al,.,Ti.d.cl.qu.acntveir.<iat,»elUn..rantcv b Hcr BabYl..n.- ,.

pcrlcquuntur^ l_a- -^^^ . fufficerct fibi . Ego vcro difcoopcrul E(au, rcu^-

a ^O.nnia lcilicct fecntj caucinas &;toian..nalj..uintsiuii.,iluia i;U
regio in fpcluncii habitatui ptoptei niiuium calotcm.

laui abfcdndita cius6;celarinonpotuit.Vaftatu clt fcmen

fTibi JereliiVujcft pauiicr, otphano, ttc.

cius,6^ratrcs cius, 86^icini clus, & non crit Rclinqj pupil- ^

a 5^ViJtn'n clus bcnedicci.» ucnrdicam.

los tuos, 8^cgo cos faciam viucre, &c vidua: tu? in me fpera- g

a "■Q_yix iuC.u« lal>i>bitur, impij Scp^^catorcs vbi ap, itcbont. tlDlVldCariS OCC(

bunt:quia.h?cdlcitdominus.Ecccquibusno cratiudiciu, ^ temnas pamiiai

vt biberent calicem,bibcntes bibent, & tut quafi innoceris 8 ccclcfic.paruust,
. , ■■ / j1 L I L r>i • mcncs&contci ■

b reliquens ? Non eris innocens,{ed bibens bibes .• Quia per ptibiUs.

memetipfumiurauitjdicitdominus, qu6dinfoli[udine& f c«r« fx*'. Qui

a ^Ciuitasin M<iab qur .nir-rpictaiii/ fitma »crtol'u(K vrl niun.n. llCrCtijTl altitUOir

in opprobrium & in defcrtti & maIcdi6lionem crit Bofra,& 9 & fimilitudinci

'■^ a ijpiritiiiitrr. aquilarum ipoii

la^M. vnde : ii«5 di ifle omncs ciuitatcs clus ciiit in folitudines fempiternas.t Aiadi- 10 centur llbi.quf a

* ' ">_..: . Aute fpiiiiuali b tChiillui. 5Dclid:r.itus cunctis gentibus ipfcelt ciiim. CadaUCr dOtHinK

|'»-> •»-"l»» — - —

cob fratrcm fuu,
qui iliis primogc-
nita patris rapuit
vcl priripuir. Vcl
contra hajicfes &
contraria dogma-
ta qu3E videnturef
fenobisvicinafcd
depaterna hercdi
B tateljmplicera la
cob & habitatore
domusnifutur cx
pcUcre. lduma:a.n.
terrcna interpreta-
tur ,&propterru-
brumcolorecrue-
ta intciligi poteft,
vnde : i>«" cjl ifle

lus mcrito & nu-
mero:fcd\ltravi-
rcs crigcris fupcr-
bia.Cumqueiiabi
tasin rpcluncis&
'in caucrnis pctr.i-
rfihumili&quafi
aquila cxtollcris.
& intantum co^
tationeitumelos
vt intcr lydcralu-
bitarc tccrcdasffic
fi vltranaturafo
fescoeli altitudmi,
penctrarc, indcu
detrahcra&adtc
ram rcduccrc.ci
lerarum GetiiMii
e l\iruMm.O[\i.
reticcliccf maoo
tibividcaris, ficci

t abiedum.

tiutveiiitdeE.tvmtin - —.>.,..----- . ...

7,. ,j., D r ? Angclusmignt conn'11 ^ COn2.rC2antUf Di

S^momldui^ c tum ai1diuiadomino,5^lcVtusadGetesmiflustfum.Con „ q„oqncc6tfa2

-lAramrtTirfffrit ^ T.Mccu.n. 1Exort-..,o letai.. b^^dvn^».». c rv.ir^o cw^.^vx ic f^,muur.a.,,. ncm diCUtUr.qH

& aducrlbs c5 cxti gregamini & venitc contra cam,6C cofurgamus in pra^lium. immunite fumi

^3, ^ „;...,.,.„ „rrt "n ICotnparationecstttaruit. Gent.utn. rCS CiUS in aduC

matanimampro- ^ n^..?».,;J, 4...-,r„„lMrr. rl^rli r^in (^pribn? rnnrpmnnbilcm ,j tuCluifti &co

^ .- ^5 tcmptibilis fa<

^c».. decepittCj&fuperbiacor- i^ citanim^iubid

CoLj.t.
t lia.47-c.

t Abac.i.b.

a ^lnfcifiurisfchi.iiiat s. 8c ha:ie$quxf«:inauuiuta petiaClitill. ic ab vnitatc faaei.
b fCoF"»""»' '" iiin..cens. , _

dis tui,qui habitas int caucrnls petr?,& apprehederc niteris ^

a TI<lel*.'i «■xsliatcpoiVis viir.i namrim. b ^ctj- ciintl:s av.ibus alnus.volat.

c f Fromiitms tibiicgiiuni coelori.m. ^ I, i c

^ altitudincm collis . t CumcxaitaucrlsquafiaquiJaniduni

a 5Syn.ii'..t!a 1 ar.-t.curn.i-. vcl ludatoium.

tuum,indcdetraham tc, dicitdominus. Et crit ]diima:a dc-

3 1 1ntucnriojflii ' b Majnitudine tormeniorutn.

fcrta.t Omnis qui tranfibitper cam Itupcbit, bc fibilabit

uunr,'Abdudisut

in Babylonem prophetx & facerdotes, Danicl Ezechiel,
necnonAnanias,Azarias MiCacl, viripijA aiij plunmi,
utprobabileeft. quoruhiftona meminit. Illiporroacit,
vinutis crgo no erant obnoxi] pene,fuerut niiiilominus

captiui

fciUcct immundi
tiam & huiufmo
diaeternain Chri-
fto vidoriam con
fcquamur.
b lipn eris innoces.
4« Theodor. Ea
mihi lex elhvt pu-
Ifup.i8.cap. niameos qui im-
& I9.C.& in f. pie & perpcratn yi

fO.C. " ' '^" -"■'

imperio : & ft

5 ftracrigitur.cii «i

6 habitetincauent»
petr^ vcl ienfib F*
vcl cogitationit
& vuft domin
anim^cxaltans
lium luuneco
raluapoflccrc:
lupcrari. Cuid •
tur quod quv--

uis fe erigat & aquile imitetur cxcdla , multorqucl •

laorum dccipiat,a domino tamcn lupcratur. Quod •

temcontra herciicos (k carnem ditlum cft contra >

dgos quoque uiteliigi potcft. ^

^ a Eca

NICOLAVS DE LYRA.
if 1 Nunquid non eft vltra fapicntia^./.^ow.-dr tamm in ilh
ciuitate vigeb.it itudiumfapientia:: & quia dcficiente confilio con-
trafericulumnonrcliatniftfnga,iikof>bdttur.

2 Fugite,& tcrga vertite, defcendite in voraginem i. in
abyjjur» malorum,velad literani.

3 In vor.J.in hcafubterr.inea vos ahfcondendo.

4 Si vindemiatorcs eius,&c. Qid.fi vindemcatores velfures
introifjem ad te, aliquid tibi rcliquifjent Jed hoftes tui ita fcmta-
buntur omnia occulta tuuyquod mhd remanebit ibiynec etiam homi
nes i(ff o/«tf/««r; Vaftatum eft femcn eius.

5 Rclinque pupillos.I^iOjdo emm viri vccidiimrfeu in capti
uitctcm ducufitur & paruuli & muliercs relinquuntur fecundum
tnodumbellandi rationabilem, vndcin hifloriafancii Sylutflridi-
eitur,q'.iod hoc eratftatutum in bellis I{pminorum,ut quicunque ali
quem occidiffet infantem capitali fententia puniretur,per hoc ergo
quoddicitur,Kt\m(\uc.datiir intelligi:quod oes virifmt occiden
di vel captiuandi, ita quodfolum remaneant mulicres &paruuli.

6 Et ego eos faciam viuere. Pro/')'/«»i eftenim ipftus Dei
innoceniibusinneceljitatls tempore prouiderey& fubditur ratio ta
lis puttitionis, cum dicitur. 0

7 Eccc. ,

7 Eccc.J.«o« mernerunt mortisfeu captiuitatir pan.amjtctt >
remias iunocens fuit mcarce-atus , CT Baruch curn ipjo ad wo. •
qu^ftm vt di^um cfljiipra.^ 7 .

8 Ft tu.c'<r« tamen multa iniqua feceris.C.ctera pitcnt vfqKi u

9 Et maledidionem.'.»i exemphm v:akditliunis,vtcwji
quis maledicet alicui ciuiia>.i,iicct: iic fiat de ea ficut dv Bofri. '•
cit Mem hic Rji. Sa.quod Buj' a eft ciuitas in Moab,fedponitu <[
in puuitiihe Idumee, qnia de eafuit naius vnus rrx Edom,ftc i
quod dicituT Cen.ie.d.^x. regnauitpro eo lobab de Boli: '
teli tamcn dici quod e(i alia cmtas Idurnic etufdtm tamen nut '*
in diuerfts enim terris bene funt ciuitatis eiufdcm tiominis.

10 Auditamaudiui.A'cr6MWf/?ifrrai4'. 1,

1 1 F.t legatus. Dcmmiando exparte Dei, vt veniant add '*
Hionem ldumaf,ideoJubditur.

12 Ecceenimparuulum.^»iyo/fi'Jxf//e»MAr/fflKi',

1 3 Contemptibilcm.'/«i erus bonoratus.Cutu^s caufajnb P-

14 Arrogantia. quia excecat intelledum.

15 Qui habitas.i. in locis inacceJJibUibus & expugntAili ! •

16 Et apprchcndere niteris . ideft mdebiti tibi bonon |«
magtsdeiicierisideojubaitur,cum cxaltauaisAC'^/"'
ra vfqueibi. ^ ,

8ij

^a!f«^5icutdominusca(]igau!t fupcrbiam Iud.Eorum,
A pspcrlordancm fignific.u. Iraldumx-orumperfidia

leremice. Cap.XLIX.

88^

manuscoru muU
titudincm magna
nimiSjCpdereliquif
fentdominu DeQ
patrum fuorum.

& crudelitatis,& opcra agcbant digna pla^u 5c facco . In D
librorum narrat htnoria.cp implcto anno afcenderitco.
tra loaz regem ludxorum excrcitus Synq,Sc veniet leru
lalem & omncspnncipes eiusinterfecerunt,cunaamq;
prxdam miferat regi Damafci qui cum paucis venerat :
,cPi„«f;„, , &Deustradiditia

lupcr oes plagas cms:iicutlubueriaeftSodoma &c Gomor-

rha 8c viciii^ eius:ait dominus.-Non habitabit ibi uir,& no

a HRaiionalis fapientis. b D n. us ^ r

incoIeteamfiliushdminis.Eccequafileoarcc^ndettderu- , roftTnem S tat»a,orc.

a f lujx^rum. ,1' TC.Mitra Idumaeam lcilicctquzpuichra (ibi Jcrjbulh videtur ^„-- ^ ^ui-

pcrbiaIordJnisldtpuIchntudincmiobuttam.quiafabita ,' f^^LoSa^

cuireiefaciameumadillam.EtquiseriteleduSjquempr? 4 gelium pr^dicatu

. ' r I a fQRu>teiiiietvocim«j T cft afccndit dc Da

ponamei? Quiscnimlimiltsmei^j&quistfurtinebitme^^Et "^ mafco Gentium t eanucnira

quis d\ ifte paltor,qui refiftat vultui meo?Propterea audite ] ^'^IZX. "^^

cofilium domini, quodinijt dcEdom:& cogitationes eiusj 9 dam & lerufalem *"""''"'•

. a TRefta fidc 8c vero doamate. qui dcreliquerunt

quas cogitauit dc habitatoribus Theman. Si no deiecerint dominum: & om- g

._^.rHum,l»^s. ^ b _f Ecdefiaftici. ^ c f ApoCopefis. d TPraua dogmata. HCS COtUm lcgeSiSc

cosparL:uiigregis,ni(idiflipaucrintcueishabitacuIumeo- 1° prophctarum ab-
rum.A voce rni na» er>rn m rnmni-a ^4 fffr-, . /-I^m^r ;., «,,..; II ftulerunt diuitias,

iz & miferunt rcgi tdcfc«aJ«.
ij Damafciuiriecclc
14 fiafticiquia adco-

5 niiidiam quam contra fratrcs (iios cxercucrant , per

nniftrosirajfusplenecaftigabit, niiUufqueconfilio &c

V untati cius rcfiftet^hcereiici quoquc & hoftes ecclelic

tcmentafibicon-

d;nanoncuadet,

fc leo f^uiflimus

jn terrarum eos

pcpetuo crucian-

dc- detrudet.

b ^ voce rui"£,etc.

Viientc vaftato
""'.reftrcpiius ruinas
' ecumlongelate-

qi'rcfonabit ter-

rcem incutiesvi

ci;is prouincijs.

.C Cotifujatfi.l^oOi

Pllifthxos, Moa-

■ ,biiis,Ammonitas

- qii-)q-,&Idum?os

B aciDamafcia.ideft,

Aibiamvcrbaco

uitit.Damafccn'

vtoregaiisquon-

d.n ciuitas fuit,

&in omni Syria

punatumtenuit,

ndfi florebat An-

ti:hia,Laodicea

&Apamia quas

P'I Alexandrum

rum. A voce ruinas eoium comota ell terra : clamor in mari
rubro auditus ell vocis eius. Ecccquafi aquila t arcendetj&:

" «lAdrapiendum. b ^Faftus, lcilicet.hitciicoium coHtetetur.

— " ~ b

15 parationem totius

16 mundi fideles ad-

17 hucpaucierant,&:

18 tame dominus tra

. . ^ - ' r •■■• " 1 r.tiu>, .i.ijiv«,ii»'<:iii.oium coHietetur.

euolabit & expandet alasfiias Uiper Bofiam.Etlerit cor for
tium Muma:a:indieilla,quafi cormuIierisparturicntis.Ad

_ « fVrb«»funt Daniafci& Atabir.

^'--Aauu.uui ^^"^^^^^^"^■CohifaeftEmath&Arphad^quiaauditumpef ' ... , .,
P .in.Aauu uiii .. 1- 1 •/ •^ .^ /-1- . ,^ 19 didit lerufalemin

ailas ene nom- ^ limum audierunt. Turbati iunt in mari , pra: lohcitudine 20 manuseorumrga
^^^'l"'.^^''-^.^^?! p quiefceienonpotuit. DifiToIuta eft Damakus, verfia eftin ^' dereliquerunt Dei

a TProveccatiscoiumpcenitentem. 2 i filium,qui pCt prO

fugam:tremor apprehenditcim, Anguftia& dolorcs te ^^ phetas antc prxdi-

a tvt patiutiatlpiritumfaluris &bunotuin operumfrutum pateret. ^"t ""US €11. 1 Cr Dama

nueruntcamquafiparturientem. Quomodo dcreliqucrut ^^ ^S.^ "^o vocatio
' *■ ^ Gentiumugnifica

A A j n ■ ■ • rn , , ■■ tur,qui prius ama-

a ^«rf/fam.Upnuitatis.f Babylonijsimminctvel a Ro tesfanguincm,poftquaminChriftumcrcdideruntprifti

n nisiecundum alios.Cum.ncaptuseftpopulusIud^o nc conucrfationis ciuitas efle defierunt, vndclfaias : £t

' ui,uamalcus cui impcrabat Aretha.fimilirer capta eft. eriit iicut acerum lapidum h ruina.Quomodo enim aceruus

: )^Jolu,_a Damafcus interprctatu r poculu fanguinis aut lapidum dc difperfis lapidibus cumulatur fic de omni-

'aguinebibcns ,autfanguiniscilicij,qusB oiaEthnicis bus nationibusaceruuscredentium congregaturin rui-

^ cciucniunt.quiantefideChriftiamicicrantfanguinis, naludxorumcadentiumdum Gentes furgunt.

&cru- ^ a ^d B

cei tnbubuscon
tr.Iudam pra-be-
'^auxiliutn , ipfi
vuitatema Baby
lcijsimminereli
giiicat.

NICOLAVS DET^YRA.

, I hcce quafi leo. /. rex Bab yLnis qui dejignaiur mmine leo-
li eo quoa hubebaijignm leonts in vexillo , vt diilum efi fupra
-}.ip. ' * '^

2 De fiiperbia Iordanis.?.<i(i//w?7/t«d/nfw lordanis intume-
fcets,qui tuncoperit terramiuxtapofitam ,& per hoc defigna

16 Et crit. In dte iUii.i.quando debebunt rejijtere & bcUare.

17 Quafi cor. mulicparturien. ide/i,paHidum & anxium
nimis.

1 8 Ad Damafcum, &C. Hk confequenterponitur prophctia
contra SyrioSyCjui multa tnalaintuterunt ludeis, vt patet s.l{eg.
& /^.inplurib. locis:& hoc e(i-quod dicitur: Ad Damafcil,&c.

' , n , ; --— r >';>»-" j^ /"-•">"- -•^/'^*;"''" ^ ^■'"ymin/.wcistGT aoceiirtiuoaaicttur: j\auixman:u,(x.t:*

luru, rex^aoyionisventurus fn cum tanta multitudine &pott Erat enim ciuvas meinpotts Syrie^fecundum quod dicttur Ifa.y.b.
m,qnodaboib:atldum^an, nu„^«,.f^,„,^..«,.j:^:..... r^ . p........ ^ _ ,-_ ' <'■' . ' , ' '

lia;qnod abfoib: at Idumaam,quod notatur cum dicitur.

3 Adpulchritudinem . Eo quod ibi irant ciuitates pulchrx

Vntes. '

4 Et quiserit cleaus.(>wnfc;;r in Idum^a.

5 Queni prajponam ci. yt ei reftflat &prmaleat, quaftdU
cAt:i'.lliis,eo q,'.oa tHe iH exiquutor mc^ iuftiti^ , & prMedens
P:c.virtute,ideol'tbditur.

6 :ju is en i m fim il is. Ouafi diceret nullus.

7 icquiscft ifle Paftor? idifi,idumxcreaor.

■f i in I refi (lat vultui mco. Q^afi dicat nullus, ideofequitur.

> 9 |i non dciccerint SctUcei Jdcmxos.

. - 10 Paruuli gregis. Ideli, minimi de exercitu mea virtutepro ■

' Ji '^'iCMpiucTmtcumeh. Idefi,cit,itates&fortalitia
■;. I(imorum,qua]i dicut,ntft fiat tioti credatur mihi,qui tamen fum
yf^isipja. ' ■*

-j •j\Avoceruineeorumcom.eftterra.i>«4 rumorhuius
Jtainfundijfulw ai habituntrs m ttrri,& nauigantesin mari.

-/ li -ccequafiaqui.afccn.&euol.idf/i!,rc.r£d/.yo»«/o»'".
ttf tcekriter vtniet contra idumxam.

.■> H itexpandetalas.Wc//,<jc;«/«aj.
ti »-J )uper Bofra. Ciuitatem regiam.

Et

Caput Syria, Damafcus. Et tdce prophetando cotitra Dama-
fcumpropheti-:^tcontratctamSyriam.

1 9 Confufa cft. "^ominafmit ciuitatum Syria.

20 Quia aditum./".ca/f/o»m Damafii,qu£erat metropolis.

21 Turbati [ant.i.habiiantes in quibujdam infuis maris Sy-
rite propinquis,& jub eius dominio exifientibus,propter quodaudi
ta rafiatione Syrif turbatifuerunt.

2 2 Pr^ (oli tudinc. Scilicet populus ibi habitans,timens ne ad
ipjum perueniret gladius.In Hcbr^oautem habcturtSicut marctur
hatum qtiiefcere non potuit, fcilicct :populus exifiens in Emat &
.Arphat: & efi liteta plana : quia non leguntur tales infutx ftiiffe
fub dominio Syrig,

2} Diftbluta eft. Tr<e timore qui diffoluit virtutcm animi &
Corporis,!dioJubditur.Ycrizc(\ in fu.

24 Dolores te. eam quafi partu. Quapatiturdolorem ma-
xtmum & aiigufiiam.

2 5 Quomodo dereli.ciui.lau.Hf^; Damafcum metropolim,
vbi liabituucrunt ubundanter & iocosLln Hebr^o lyabetur : Quo-
modo non efl fortificata ciuitas laudabitis? &c. quia nonfuitfuffi-
cienter munitaaciuihus cnntra hcfles,& fic inttUigitur quod dici
««r/wrQiiomodo dercliqueruntciuitatem. i'ci/ice/,t»wm«-
mtam, vnde fub dttur»

^ Ideo

M 0 B^^ L l T E [{.

& confilijs incitant alios ad contcntioncs difcordias ,li-
^ Atin5m.,r « /^ • tes,&bclla:exquib,fcquiturfanguinisefFufio:& ficalijs

Dromanc / r""' ^^-.Qii^ mtcrpretatur fanguinem fanguincm propinanr,& ficut Damafcus fuit ignc com-
F^uuuns , idco iJgnat illosqui fuis malis pcrfuafionib. bufta, ficut dicitur infra.

& t <y«c-

88; Glorord.&NicoIaideLyra

8^

^ a ^d rtdar.\Y\. A-
A garS (unt, fcd vfur
pato nomincSara
ceni vocaniur,&
habitant per foli-
tudincmiota, dc
quib. pocta dicit :
iatcque vagantcs

ciuitatcm laiidabilem , vrbcm Ixtitia: ? Ideo cadent iuuencs i
cius , in plarciseius,& omnes viri prxlij conticefccnt in ^
dic illa , ait Dominus cxcrcituum . Et fucccndam ignem in
muroDamarci,&c.deuorabitmocniaBcnadab. AdCedar& 4
adrco-naAfor, qua: percuflit NabuchodonoforrcxBaby- 6
lonis.Hxc dicit DominusrSurgitc & afccnditc ad Cedar,6^ 7

a Svnigog»».

b ID^rcipulos.

a Momcina peccoioium.

Agxi II - 1 b ■

♦ Theodor. Cc- b vaftatc filios oricntis . Tabernaculum corum 6c^rcgcs co

darvnus cratc fi-

lijs Ifmacl , idquc

doccmur cx libro

crcationis.lllo ve-

rotcmporcillare-

liquis tribubusvt

veriiimilc cft , im-

b Ncquiu.^. ^ iix.

rum caplcntpcllcs eoium, S^omnia vafa corum, 6^ca-

n f Hrutos gibl o ifccc lorum d^-r^irmau»*.

mclos corum rollcntfibi: Sc^ocabuntfupercbsformidine

b «l'ecca'crum.

a S c.ucniibusfpir'tu;ilibu«Cbjidzi3

in ciicumitu cius.Fugite,abite vchementcr, in voraginibus

^Laiiianifs b v^t:'''^'" il''"* '"'"'■'''• 1 M- tropolib illius iirntis.

greges.fcdnonli
bentoflia ncc V(
ftcs non cnim v(
fantur in vrbibu
fed in folitiidim
Hi omnesa Bab

lonijsfuntddcti;
C Et erit ^ji„,

* Thood. Qjj»
vcrbis res ipfi
ftimoniuni pr:
bcnt .Namrd:
illa planedefc-
acccdiint ad l(
tutioraqnsinh
bitantur. Pr.ii
itcmqiis vci)[;

pcrabat.Vnde ctia ^^^-^^ ; habitatis Aso^aitdominus. hiijt enini cotra vos '° '""^ Adam.cxr

jllam appdlaUltrC ,,D,alol>.. bTC-.<.f..l,on,stc„a- c «mol, aliut,a.,uc^ d TDiabolusvel'Nabucl.odono(or. CStO prOpllC

Mjftiee.

ginam , aulam ve-
ro nominat vni-
uerfum ftatumSa-
* racenoru.Erantna
quc paftores habi-
tanrcs m tentorijs.
Myfticc. Ccdar
quod intcrpreta-
turtcncbrx, & A-
ior, i, (agittalumi-

tmomnela"'S,h2rcticosfigni

tu$, cxultjn- ncantmcntc tcnc-
tcsinanguiis brolos, & tamcn
terrz, lentcntias dogma

tisfui fagittas lu-
minis fingentes, g
fc nmulant filios
oricntis,cumfint
tcncbrarumfilii.
b T-tbefnaLiAlu.YitC
omnia Saraccno-
rum proprie gcn

Nabuchodonofor rcxBabyloniscdnfilium, & cogitauit ad
ucrfum vos cof^itationcs. Confurgite & alcendite ad Gcnte

a ^Ci ntip^ntiz.

quictam S^habitantcm confidcnter,ait dominus. N6 dftia

• Vcraidcfenlion-, b Ablqu^Oco.

porc. Nani ,.
caftatimvtrqrr.

1 1 rc ca^pit Sedcch
as.emiflamcfle. i

12 d Eiceejiocenfr

/-bt-T 1 • T- I- -1- y^w.cJTf.ElJrcr

ncc vcd:cs eis, foii habitant.Et ciunt camch eorum m dire- 1 3 Pcrfidis vndc E

j iDimon:bu5. b stuii< 'um. ^ 14 mita:. Praedicit'

ptidncm, & multitudo iumentoruminprceda,& difperga 15 prophcta Pcrfi

a ^Doftiina. b 5Qi.^"'"'s-<'c'licei> f* P. iu^tosctinibus v,t'oiu,n ariitrer.tur: l6 Adocdis UcCt B.

cos t in omncm ventnm qui funt attonfi in comam : & cx lonia vaftauci

a <Qj" J.iriiion s "fini nobis Sc hnc ptoxiu o actc \o'it.5nte-.. ^^ Actcim m.

dmni confinio corum adducam interitum fupcr cos ait do

lAUfO.

rcgnumqucQ

dteorum deftrii

^ rint,quodpcri

'^ minus. Etcrit Aiorinhabitaculumdraconumdefcrtavf- '^ ccdoncs deflru

«fOiiDonum.

a ^ Eccleliadicus

difunt.Quicn
cjEtcra rcgnai
iniquitatibus c
ripuit hoc rc
^9 impunitum t
rcliquit. Elani

quc in ^ternum . N6 manebit ibi uitjncc incolet eam filius

a fVcie raiian.ii:s.

hdminis . Qu.odfad:um cftverbumDomini ad Icremiam
prophetam, adaerfus E!am in principio rcgni Scdcchia^
regis luda dicens : Hxcdicit Dominus cxcrcituum: Eccc »0 quoquc defpici

tem (tgaificat.^qiji d ^^^ confrinsam arcum Elam, fumam fortitudincra eo- tesvdtentanic

in tcntorijs manet o & ' tcrprctantur.o

&vbi nox cocge- gnificat pcrfcq

f, ritfedes habcnt,& armcnta multa & pecora cameloru q; torcs ccdefix.

^ gre- ^ Thec

l

Qujrta hu
ius c. pus»

NICOLAVS DE LYRA.
,j« 1 Idco cadcnt iuue. ciu. £0 tjuod hofies defacUi introibunt,
' 2 Et omnes viri prxlij conticefcent. ^(;>« potentes refifiere.

j Ei fucccndam ign. in mu, Da- ideli,in domibus muro ad-

hxrentibHs.

4 Et deuo. nioenia Bcnadab. Fuit enim Benadab rex Tyria
magnus & potens:vt habetur^.i{eg.Zi.& fecit magnatedificia in
Damalco que tunc fuerunt combujia.

5 AdjCedar. H^c c{i quarta pan huius cap. in qua propheti-
^at contra Saracenos, qut melius dicerentur .Agareni, qnia defcen'
dcruntab^baham per ifmaelcmfilium .Agar ancilU : ftd tpft
yfurpaueruut fihi nomen a Sara liheri\Cedar autefutt fiUus Ifmae-
lis,vt habctur Gcnef. 1 5 . £^ quia fuit potens ^famofus: fer ipfum
inielliguntur hic ^gareni.

6 Et ad regna Afor.A^ome» eii ciuitatis mctropolis: quamuis
enim .Agarent habiiarent in tabernaculis & non in ciuitatibus, vt
poflea dicetur : tamen habebant aliquas ciuitates in quibus mane-
bant artifices ad faciendum m*Ha hominibus neceffaria , qux non

Tarnrorum foffunt fieri itt tentorijs competenter:ficut modoin dominio Tarta-
hibitJti ,nes rorumfunt aliqux ciuitates pro mercatoribus & artificibiisjed no-
(quales & vbi biks Gf homines armorum , habitant in campis & in tentorijs .
Quodautem diciturhic: .Ad regna, ponitar plurate pro fingulari,
ficut Exod. 3 i.a. lliifunt Dij tui ifrad : & tamcn ibierat vnicum
idotum . yel diciiur regnainplurali , quiafub vno principali rege
erant plures reguli.

7 Et vaftate. Sic enim nominantur ^gareni , quia habitant in
farte orientali reJpeBu ludxx.

Tabcr-

uat.

8 Tabcrnacula. Uuia ftcut diBum eH habitabantintaht '
culis cumgregibus fuis,& depaflavnaregionetiansfctebm •
toria fua ad aliam.

9 In voragini. Idefl, in locis occultis fubterraneis ,iAi{\-
dei non pojjunt vos inuenire.

i o Inijt cnim. Cuius diffinitio fuit vos debellare dicens bi »

ribus /iiis.

1 1 Confur. Quafi dicat,de facili poterit debellari,(iuia aoi >

uer fibi.

I z Non oftia. ldefl,non habitant infortalicijs,fed incan .^

1 5 Soli.'.'jo» hubcnt cum alijs gentibus conjaderatiouen *
hus auxttientur:ideQ fubdhur.

14 Et crunt- Et quia non reflat ei nififuga,fubditur.

15 Et difperg. Quia homines fugientes vadunt addii^^
partes.

1 6 Qui funt ar. .Agareni enim tunc habebant capillos r /•*
admodum pugilum,vt duut e.xpofitores ncflri. In Hebrsobi '■"
fic: Et difpergam eos in omncm ventum anguktos angulos,i. {*!
tos vfque ad terra: angulos,vt txponit l{ab. Sd.

Ij Et crit. Ciiiitas fupradi^a.

1 8 In habita. Tanquam dcflrudafine reparatione.

19 Quod fa. Hxc ifl qiiinta pars huius cap. inquapro •"•
^l^atcontra Elamitas, & poniturprino tmpusbuiusrmU «'
Jatia leremix, cum dicit : In pnncipio.Jubditur prophci »»
dicitur.

20 Eccccg0.irfef?>f»«J poteflatem que defignaturperan h'*
quoderantoptimifagiftarij.

MOIl^LITEI{.

f j Succendam ign.tn muro. Sic ifti fucccndentur igni infcr
nali,vt poena rc(pondeat culpa:, quoniam fucccnderunt
inalijsigncm furoris& ira:.

5 ^rf Ce. Qui intcrpretatur moercns tcncbrofus , ideo
per ipfum fignanturinuidi , moercntcsdc profpcritatib.
aliorum : & iicinuoluti funt tcncbtispcccatorum , nam

odiuna

odiumcxi"uidia procedcnsaufertlumcngratix,^'^
fufcatlumcn naturae.Hos dcftruxitrex Babylonis z%
diabolus aufercns omnia bona corum, ideo fubdi .'f-
7 /^a//<j,Scquitur.
12 2S(o«o/fij.i.dcflituti funtcunodiaangelica&di i*

19 duodfa.Qui dcfpicicns interprctatur,idc6peri i""
fupcrbusquicontcmnitaliosfignatur. j..

20 Conjnngam. i.os cius loguens verba iai^atiua '

8l5>

8c)0

leremias Cap. L.

rum,&: inducam fupcr Elam quamor vetosa quatuorpla-
gis ca:li,8^ventilabo cos in omncs ventos ifl:os,&: non crit
Gcnsad quamnon perueniant profugi Elam. Etpauere

1 Dormuiiibus.

faciam Elam coram inimicis ruisj& in confpcdu qua^reh-

a IDequodicitur: Doininenein futoraiuoarsiis mc,&c

tium animameorum.Etadducam fupereos malumjiram

furoris mei,dicit dominus; Et mittam poft eos gladi0,do. ,.,3, ^^^^^^^^^ _

nec conlumam eoS:,& ponam lolium meu in Elam,& per- 3 bus promifit rcuo.

3 1 Quiaperfequutoribusraoituismulticoniieffntiit adridem. CatiOneiTl HOn m6

damindercges&principcs,aitdominus.InnduifIimisau 4 do polliceriacapti
rtpettts. t ■ r • " '"^'"^"".'""™- _/»P"""*- uitatecorporis,fed

* Thcodor. Cu b tem diebus reucrti raciam captiuos Elam,dicitdominus. ct ^ captimtatc m5
B.{ babylonis ob' a- -l l- r n- ■ ■ r, tis.Eaenimdecau-

titiiflct Acgyptu redicns irrupir in eam , pnltinu habes la caltigationcs infligit corporibus.Prxdicit ergo dcftru*
cxcitu,^partibus Aquilonis&oricntccoadu . Cuiet aionemdiaboh',ccflationcmab impietatc, & hbcratio-
adat multitudo hoTum infuias occidcntis incolentiu: nem hominum a pcccato in captiuitatem rcdador um.

54 Theodorct. a
^ /lamcftvrbsGta
irjrc maris rubri.
E^rauthccquon-
dcnEniporiuinfi-
gf,vndecrhodie
piiichuntur,qna
uiant ad Indos.
a tinducam . Mittit
tnifilifihminisan
^ts fuos e quatuor
reis cceli > 'vt colli-
ga omnia fcadala de
re^o eitts .

«fccum Stafllim D
pferat Aegyptios,
Afros Sc Acthio-
pes,quipIagaforti-
ti funt auftralem.
b I{euerti factacam
ptiuos. ^ Thedor.
Exiftimo bonij Do
minum,perhac5c
aliasprophetasqui

nTcoTXvs DE LYRA.

ic 1 Et indu. U(fl,aduerfar}os a quatuor rentis .
a Et ventila. Etidendo eos longb k lerrafua . Cxtera patent vf-
quihi. *' .

3 Et po. fo. li eU , da ho dominium eius altert cum fohum erit

3

meum,inquantumpotefiaie,^ aucioritate mea cbtimbit. In Hib.
habetur-.Et ponamfedem meam,i.deit, obftdionem meam in Elam]
yt expontt.l\a.Sa. & diciturilU obfidio domini, eo quoddominus
infiigauit eam fieri.

4 In nouifl^ au. IlUid eaim regnum fultpoflea teparatumper
magnum tempus.

metim.

M 0 ■!{ .A L I T E {{.

doc^iua proximi,& blafphcraatoria Dci,qu^ tamqua
i"a:tta:diaboliproceduntdcorc fupcrbi: fcdarcusiftc
cofringiturquando verehumiliatur,idc6 fubditur.

I Et

1 £nr)rf«ca.Perquosfignaturvtiiitasoriginjsaborietc»
& ,ppinquitas mortis ab occidcte,& crudeiitas dcmonis
ab Aqlone:<Sc DeibonitasaMcridic.Cofiderationamqj
iftoruquatuor diliges,facitfuperbu humiliari,& ad bo-
nu reduci,ide6fequiturin fine./« nowffmts uHtdub*s y&c

A D D I T I O I.

1 cap ^c).Vbidiciciir in Voftit.ided fubdiiur.Con^itnt h^-
rcitatem,&c.

leUhom in Hebrtio fignificat femper idolum .Ammonitarum,
fsiiakhm alias Melchorfignificat regem eorum , & aliorii quo-
ruxumqhe de quibus agit.

ADDI-

A D D I T I O I I.

In cod.cap.vbi dicitur in poM. uicitautem hic t{abbi Sa^
lom.quod Bojra.

Quoi atitem Bofra fit ciuitas in Idumica de priniipibus . patet
per Ifa.e^.a.vbi dicitur:Qi<is e^ ifie qui ytettiit de tdom tinais v$
fiibus deBofra:&ftc in alijs multis tocis.

CAP. L.
il f 7 Erbutn . Ex-
V pleto vatici

■li cotra Acgyptu
i'.a!lUnos , Moab
tibsAmmon.Da
' mfcum quoq; &
Clar,c6tra Baby-
Io£ & Chaldzos
fcno dirigitur, vt
qus antclatenter
arait,nuncpalam
fct:raeorumma-
rii;ftado,vaflatio-

nei & deiolationem fubfequi aperte pronuncict. Ifaias
quque &Ezcchidfimiliacontra Babylonios & Chal-
dxsproplietaueiunt.
^ ^^^^ Confufus

C A P V T L.

Erbum quod loquutus eft dominus dc

Babylone,& dc terraChaldxorum in

manuIeicmixProphct^.Annunciatc

in Gentibus,&: auditum facite.Lcuatc

fignum,pra:dicate &: nolitc celare Di 4 cant illud loug.qui
~ • ■ - - damvcroSaturnfi.

Aitque pudefaftu
efle,tumquiaado-
ratoribusfuccurrc
renequiuerit. tum
quod fuis cultori-

b Confufus efl BeL
•je Thcodorctus.
Idolum crat quod
apud Babylonios
fummohabebatur
in honore,& non-
nuUi quidem vo-F

cite: Captacft Babylon, confufus eft *.
Bel, vidus elt Merodach. Confufa f

I f Idola.fcilicetquaprodijscolebant. ♦ +

funt drania fculptilia corum , fuperata funt idola corum.

NICOLAVS De LYRA.

Erhnm.Ieremtas fuperius prophttaiiit contra Cen
tiUsyhic vlterius prophetat contra Babylonios . Tu
^C^f^ '}'*i<^ magis circacos immoratur . Tuqitiaperhoc
1|?V**4 htc prophetiafequctiii Litera magis cotinuatur, vt
videb itur: Et diuiditur in duas partes , quia primo
ponur dt(lru3ioCbaldprum,verbisplanis,fecundo magispara-
boli s.i.jfq.Vrim^ in trts,quia primoponitur d(firu5io Chaidxo-
funiecundo deflru{lio>iis ratio,ibr.Quoniam exuitatis. Tertio de-
firwttum 'ondhio,tbi: tccepopulus. Vrirna adhuc induas, quia
friu deiLribu Chatdxorum iitttritus ftcundo luditorum redi-

tus.

bus omnino fit fpoliatus.
c C )/«/i/«»f .Similia dicit Ifaias: Ecce ego fufcitabo fu p
cosM?dos,qui argcntu non qu^rant.ncqueauru vclint. ^f*'* '!•

^yenient

ius,ihi . In diebus iliis . Circa primum dicitur.

1 KnnnwQiztc.Tanquam mirabile faiium omnihus.

j Leuate. ideji ,ponite vexillum aduerjariorum juper portas

Babylonis in fignum captionisideo fubditur. ,

4 Dicit CZ.Dicunt expofitores atiqui, quod per Merodach intel

iigitur Battbafar quem interfecerunt Verfa,& Mafdi,Dan.$.& di

citur Merodach , quiafuit fitius Euilmerodach,talia e>iim nomina

aliquando variantur in medio:ftc Guilhtlmus & Cuillotusfunt idt

nomen.!\a.Sa.dicit quod Merodach efi hic nomen idolificut & Bel

qu£ dicunt hic confufa & deui^a, quia manifefih apparuit quod no

habebattt poteftatem faluandi fuos cultores.

^ Quo-

\

M 0 Hy^.A L 1 T E l\.

I 'erhim. Q^^ confufio interpretatur, ideo pcr ipfam

ludorum fupcrbia per Romanos confufa fignatur :

idcifubditur.

i 1 n«nc jdtf.Idcft, Romanis.qui Gentilcscrant.

3 euate figmm AAc^ , vexillumbclli contraludajosin

viniftam mortis,ficutcxprcfsc dicitur Luc, 1 2.

t «pMf/l.icIcftjIudsa.

t CW-

t Confu. Qui interpretatur vetuftas,perliocdefigna-

turlegaliumccflatio.

f yiHus elt . Qui interpretatur amaiitudine imm 1 ttens,

propter quod fignat lcgaliumonus grauequodeft deie

^um per gratiam legis noua:.

f Confuja jum lcutpulta eius. Ideft , Saccrdotcs lud^ae: qui

dicuntur hic fculptilia,e6 quodpopuhis maioremcis

reueretiamfacicbatquam Deo mandataipfiusproptec

traditioncs eoruni diraittcndo,vt dicitur Mar. 7.

\ Quoniam

891

Glof.ord.&NicoIaideLyra 89

fioncm arbitrcntiir fe ibi habituros, fcd fpcm rcucrtcn »
di hiabcrcnt & cum capriuitas laxaretur fugcrcniindc
<]uia vcnturumcrat vi.TMceJis & Pcrtis vailarctur.

Origcncs. QtiomodocorpusnoQruminaliquotcr
tx loco conli(Ut,rican:ma fccundumlktumruunii,

aliquo tcrra: loo

^ a yenientfilifllrMl . HxcpromilTio rcucrfioncm populi
A Dci decaptmitarefignificat.qiia fub Adyrijsvcl Clial
d^isiuQinuit vcl magisChriftianatcmpora quandodc
diucrfis Gcntibus fifij Dciconucncruntad.cccIcfiaCa-
tholicam.vbi quxrcnt Dcum fuum,intcrrogantcs «5c di-
ccntcs viam vcrita-

T- Perfarum & Mordorum.

Quoniam afccndcc contra cum Gens ab aquilone,qu?po ^
nct terram cius m folitudinem, ficno eric c]ui habitcc in ca "
ab hoic vlqucad pecus.Et moti funt & abierunt.-n diebus s

a V 'i ccclclian' b l>fi m vidi-ntfs.

illis & in tepore illo,ait dominus, vcnicnt filij i{rael,ipfi &

^^^ _^^ _ j ^ VnJcilicci.C' iifrfToics. b 1 De virtutc tn vinuiei«K c fiopeccatis.

rcdccemacductri a filij !udafimul:ambulaccs&flenccsproperabunt,&domi-
bus rccipicntlibcr- ^ » L.jciia. '^ vcriinis.

tatcm& vnareucr j^uDeumfuumqu^rcnt.InSioH interrogabunt viamrhuc

tCntUr aC CofUgiet » C^ij ncqucn.i.snriiuciiiarotrritfepaiirc.

addominum . Tc- facicscoru, t venicnt & apponentur addominum f^dere
■frenite&ad ftamcntum cnim - - . ... . _

hrict domi- xtcrn

tis. vultumq.cor-
disfui adfacicnda
Volutatcm Dci c6-
ucrtcntcs vtiunga-
turilli foedcrcfem-
pitcrno .

•J* Thcodorctus.
Illo,inquit,tempo-

niuKupatiuc cft.
Corpus noftrun
auti Acuyptoaj
inBabyloncautji
Palx-liina cft , au
in Syria aut -.
cumque , & ;
militcr anima, ,
pro qualitate v
t.-E locorum diuc.
fitus dilhn:»uitiir
In Babylone cni.
cft, quandoco:,
funditur & tiir

eTnum nondlbi b fcmpitcrno,qdnullaobhuioncdclebitur.Crcx pcrditusfa 6 batur, & paccd

robliuioni,hoc ^ t ' '»scnbx& ^a,.u, veih«c,ici. b fAcu.uDe. 7 |erta bdla fu,:.

t promiiTio patri «^us eft populus mcus,paftores corum kduxcrunt cos,lccc g nct panionum.T; •

.c torti » Diue.l.shircucorumfeft.s. b fSuperbi?. c Legis. 9 libUS animabuSC

l3 '«^'«t. j 5Hii"uliiate«i h»ietis-qua:tamen putatui n bcrr 3liquaniaIt.tU'''ne,n. • . t

. . Lcgis.

fHiinulitateni haietis-qua:tamen putatui h bcrr aliquamaltitu^ln.cn.

runttiue vlgari in montibus. Dc montc in co-llcm transie ^ ^

a « ,.ccV(;a: 'b. fponip cum *p nfo dcleftaiut. b f.V.l.bilesik inuilibileshoftcs

runCjoblitifuntcubilisfui.Omnesquiinuenerutcomedc-

IVayantrs

runt cus , & hoftcs corum dixerunt : Non peccauiraus.

jRcg.i».g

tu
B cft promi

bus fa£ia.

b Crex perditus

Hac fcnfcntia no-

tanturregcsllracii-

tarii,qui crrarefe-

cerut populum &

declinare adidolo-

latnam.quoru fuit

primus leroboam
, filiusNabath, qui

fccit adotari vitu-

los aurcos , deinde

caeteri prjeuaricaio

rcslegis. .

C De monte in montem. ■JeThcodorctas.Rcfcrt m quo tc-

ccrint cos crrarc.Df mofuf in nionierr:,&t .Ddubra idoloru

appdlat montcs & coUcs : quoniam in cis adorabat ido-

la.templum autcm duunum.cubilccorum. Inde enim

confequcbanturbonorum fruitioncm.

d i{tcfdite Sccundumhifloriam monetlfraclitasqui
^ captiuandierantinBabyloncm,vtnon ftabilcm poflef-
- . fionem

fi'ccc..tum laccrat' g cgispto nihiloiluxeruiu.

n

f Contra (/rxceptuin.fcllii.et.iuftiiiie.Sc fpem reinuncraiioBi$ .
futurz oues Chiilti tuporum moifibus iradentes.

9 libusanimabusc

10 citur: tugncdf
dto Biiiyl'ji.
uct vnufquj,^^.
mam fuam . D..
enim in Babyloi
cft.ialuarinonp'
teft . Qui autc
ibi rccordatur 1
rufalcm , ingcn

12

pro eo quod pcccaueruntdomino dccori iuftiti.-c & expe-

t «iC.ii'iiui iii pecc3tis, ^^^ocniiendo. b Conf'jlior's.

(ftationi patrum corum domino . ReceditedemcdioBa- ^4 J^J^^^^^J^'^''

ticim dom...

ra alitndi ? Imp;
fibilc cnim cftin Babylone conftitutum , Dc orga
cancre , otiofa enim funt ibi organa hymnorum D
vnde. inlaUiibusinmeeius.i.(i.n.Sni^cni2i funt ora:
noftra, dum in Babylone fumus in falicibusfluminu
eius . Si autcm vcncrimusin lerufalcin, in locu vifwi
& pacis organizabimus, pfallcmuSjCitharizabimus,
fcmpcrlaudabimusDcu . Sicutaut anima pcccatoris ,.

^ Baby- '

NlCOLAVS DE LYRA.

jj I Quoniam afccn. IdeUyi Madea & Terfideyqu£ vergunt ab
• aquii ue refpeHu BabyloniiC,

z Qua: po. '}uia Babylonia tunc deflrudia nonfuitpoflea readi-

ficaia,licnt h.ibitur infrd eo.cap.& Ifa.l^ •

3 In diebus i]lis.H« confe(}uenter ^fcribitur lud^orum redi.^
tus,quia pujt deflrndionem Bflbyloni^ Cyrus primo anno regmfui
dcdit liidxi icentiam reuertendiinludxam. i. Ejd. i. & hocefl
^«od d»c-t«r ; Indiebusillis. I{egno enim ifrael captiuato per
Salmanafar aliqui euajerunt,quipoiiea in regno Iud£ habitauc-
runt,& (ic cumfilijs Iuda ducHfueruntinBabylon. & ctmeis
tedierunt .

4 Et flcntcs . Tra gaudiofeu ex contritione pr^cedentium pec-
catorurnypropter qux fuerant captiuati .

5 Propcrabunt.Pfr debitum cuttum.vnde i.Efd.^.d.dicitur,
quod venuntes m lerufalem cr:xerunt ibialiare domint offerentes
fuper iW'd holocauftum domino mane & vefpere. ^ ^

6 Etappo. Quia poflea non leguntur ludai d Deo per idolo-
latitam decUnafje, nift aliqui pauci tempore Machab^orum : &
magis vioientia quam voluntate . Sciendum tamen , quod in He-
brp hic habetur , fcedere in fjcculum : quod non femper importat

perpe-

perpefiitatem , fed durationem notabilim.

7 Quod nul. Delcbltur. in Hebr<eo habetur : QuodobliHi
nondabiti*r,qmd efl inteiligendumvjque ad Chriftiadtietm .
tempore fuerunt d Deo feparati propter fuam incredulitatim C
inteUigitur,quodobliwoninon dabitur,vfque ad magnum ta/.'.
^ rcditu cnim captiuitatis Babylonide , vfque ad Chriftmfi
runt anni circiter 400.

8 Grcx. /« capttuitate Balylonica,fubditur caufa.

9 Paftores CO. Sciltcet,rcges,(acerdotts .& falft propheti.

10 Seduxcrunt COS . ^tpaietixpr^diiiisinhoclibrQm
ribus locis.

1 1 Fcceruntque vagari.Zn cultuidolorumqujcintalibuil <
pombantur.

1 2 Obliti funt . Idcfl, templi domini, quod dicibatur cauh '■
cubile fidclium. Et qina pi opter boc frequenter tradittfuerun. ■
dxi in manibus hofHum,idio fubditur.

13 Omncsquiinuc.£.v /'occ«iw quodiudpproptercfc •
Dei ttadei.anturin rnanibns hoftium, diccbunt hoitesfe n'j«f: ■
re,traclando eos<um vimia crudelitate, 'icd h'JC iion eft vcrum, ^
pcus aciibus maloru bene vtitur in boim: ficutper daemeucs c •
cet fuam iufiitiam in damnatos,

14 KtQC^iiZxyos ludeiper Cyrumliccntiartdi.

I I jlj/^onww tf/cerftr. VefpafianuscnimduxcxercitusRo-
manorum vcnit deTracia contraIcrul"alcm,quaeefta
parte aquilonari refpedu lerufalcm.

3 In dii bus ////V.Scquitur.

4 ^»/t«/«''fei.Nam illo tcmporc multi dc Iuda:is con-
uerfi fucrunt ad Chriftum.

t interro. Sciiicct , confiUorum cuangclicorum a cre-

vicaiit-

dentibus in Chriftum.
6 £t4/7. Pcrgloriaeconfcquutionem. j

8 Grf.T.Per faUam dodrinam Scribarum & facerdf!»
doccntium cos dimittcrc Dci prarccpta pro traditn i*
busfuis,vtdiciturMar.7.idcoconcIuditurpoftea.
14 7^m<ijft.Idcft,dcIudaicapcrfidia.CaeteradefaciIi '}^
funt addidamfentcntiam applicari .- proptcrquo
propter prolixitatcm vitandahanc applicationeoH'

r

&3

leremixCap.L.

8

5^4

rumfubiiertctur ftcut dominusfuburni: Sodornim ^ Gomonha. Ttopolo.
c Ecce r.o-iifjitna i-ric , &c. In finc miindi vel in mortc D
cuinfque omnis gloria & fupcrbia Chald:Eorum,& c5-
fufio mundi recedci a nobis,& iu omnia (ubucrtcntur,
ficutfubuertitDeusSodomam&Gomorrham , ncc vl-

tra voluptatis vel

a ^ Captiuantlum.ideft.docnionum.audita deltuftioneBaf-rlonis.
b f In lejufTlrni quJtcft locusvition s & pacis.

bylonis, & de terra Chald^oru cgredimini , & el1:otcquafi

5 Tfo="itfn' ,

b CjtiiDlica:eCvic(is

B

/fBsylone, ficiurti in Iud^a eft , fcd iuxta t «quahtatem
A fid & vita:in ipfa ludca locisintcr ic varijs (cparantur.
fli. £rtutemin Dan quxcxtrcmae partcs hidcarfunt vcl in

fuiinoribiislocispauiomciioribus, vcl in mcdijs fini-

bu ludex.vel circa JeruIalem.Eft autcm omnium brc-

uiim.ijqusin me

diccrulalcmcon-

fifl. Quiautcpec-

catr eft & nimijs

faribus opprel-

fus in Babylone

cft Qui nondum

ad inimum pec

catrum culmca

alcidit,in Acgy-

ptoft,&inparri-

bus;ius moratur:

Eti: quiinludcea

fun, non xqualia

pofdetloca.alius

inbphtaUmalius

in fiibus Gad : fic

in iegypto, alius

cftiTaphnis, a-

liuffift inMephis,

aUi in Sienni, a-

liumBubaftisha-

bit:.

a ^uafihadi.

* Theodoretus.

»*Vi(V,ideft,aric-

tcs, ^yrus interpre

tati eft,T/i*>i<f , id-

cft,/rcos. Horta-

furgoeosvt fint

potitiores Baby-

lons, & patriam

fuai occupet. Pro

pteia comparauit

cosjircis. Sunt.n.

hiri robuftiores

ouius. Huncctia

in nodii diuinus

Daiel vidit Ale-

xarlrum hirco fi

hqdi antegregcm.Quoniam ecceego fufcitabo &c adduca

a s Oaemonum.

inBabyloncm congregationem Gentiummagnarum ds

a TAbaquilonccii.m oiuiif maluin veniet. b H.tiaaitciti:. qma iiinc

manifclta etuntnbfconditacordium

terra aquilonis 8^pr^parabuntur aducrfus eam,& f in die

a «r^uena lubii.i o>. impmuita

capietur.Sagitta cius quafi virifortis inteifcdloris non r&-
ueitecur vacua. EtcritChald?ainpra:dam, oes valtances

.1 fCaula quate hicpirMiHur. b In iiteritu '.uiia-oiuin

eamrcplebuntur,aitdominus. Qudnia f exultatis,&: ma-

a 1 nnel

gna loquimini diripientes ha^icditatem meam , cjuoniam

a "SLilcHjicntes.fcilicct.in j-jorationeeius,ficut vitulus fuper hetbain cjuali

t.iurino mugitn c.pfuis inlultantfs _

t effufi ettis ficut vltuli fuper hci-ba,5(;mugifl:is ficut tauri. s

^ Q[_^on diu lnabimini. _

b CofLifacIlmatervcltranimis,^: f adequatapulueri aua:
^ genuit vos.EccenouiflimaeritinGcntibus, &dcfertain-

a fQ^a pro ca Se'cuciam 8c I lie 'p nitrm inclyias vibts Pe-farum fetenint.

uia&arens.Ab iradomini non habitabitur,(cd rcdigctur
lota in folitudinem . t Omnis qui tranfibit perBabylo-

a «Quia lania pr.trrtia cft in nih lum ica.c>a.

nem , ftupebit Suibilabit fuper vniuerfis plagis cius . Pra:-

mundi futuruscft

flatus.

d iicutfecit, facite.

Idcft.ficut illa per

Nabuchodonofor

Gentes circumqua

quevaftauit,&rc-

tnbutioncm rcd-

dite.

e ^'i facie nladij . . ,

Columba liultadi '" *'

a 1 O l-cifa! ^c Mredi.

paramini contia Babylonem per ci rcumitum. Omnes qui
inteditis aicum t dcbellatc eam: nonparcatis iacuhs,c[uia

* Ad occid?n(ium eain

domino peccauit • C lamatc aduerfus cam. Vbique dedit

manum.Cccidcrunt fundamenta eius,deltrud:i lunt muri

cius:quoniam vkio dominiclt. Vltionem accipitc de ca.

d Sicut fecit^ faciteei.Difperdite fitoremdeBabylonc, 6c \\

miim : Darium c tcnentcm in faicem te pore meilis a facic eladij t columbe. 2 ?
-autmaricti. ^ o " - _^^

b 'vnfufa ell rna.
Ifais dicit fimilia.
Et tt Babylon lUa^lotiofain rtgnis ittclyta,iufupe>bia Chaldfc- na fcntcntia congregatas cfle aduerfus Babyioncnn

^ a Leones

pullosaUenos, ita

N.ibucKodonofor

alios opprimcndo

& foucndo.Etiam t lyu fuifti»

Nabuchodonofor quoniScxul-

columbam vocat, p**"*

non pro fimplicita

te, fcd pro flultitia

fupcrbiae.

10 •?« Thcodorctus. . l •

11 AtacicgladijGrx qujtgeo.

12 ci vnulquifque ad
I? populum fuumre

14 ucrtetur. Cyrusan

15 tedcftruxitLydos: -

16 quamBabylonem. tfupriiS c.

17 Subiugauit criam ^!>st.c.49.d.
i8 lones 6c Acolos,

qui migranres e
Grscia , habitaue-
runtin Afia. Hos

19 ergoCirusctiadu-

20 cens, inijtexpcdi-
tioncmcontraBa-^
bylonem .Ncccer-
tcfruftraGrscorij
meminitfermo^p-
phcticus,vcrum'vt toppnmea»»
doccrct etiam na-
tionesvbicumqj^
cul habitates, dmi-

ium

NICOLAVS DE LYRA.

I X t^oit.ldefl, Utanter redite in ludteam.
2. ^uoniam CCCc.Pcr aduentum enim Terfarum & Mctdoru
fmt wta Babyloma,& ex confequenti data ludeis licentia. C^iera
pateiin litetd.

3 ^uoniam exul.H/c confequenter ponitur deliru^lionis Ba-
bylon^ ratioxEtefi dupUx,vna propter crudelitattm erga popu-
Im Idaicutn, alia propter impictatem erga dominum,fccunda po
mturn: Voxfugientium . Trimaadhucdtutditurmduas,
ijuiai deHrudionem Chaldxorum feqnuta efl liberatio ludeo-
rwnjeo pnmo ponitur primum . lecundofecundum , ibi -. Grex
difpcfus . Circa primum dicitur: Quoniam cxulta.*» debeL-
latiQr.populi mei.

4 I magna. atiribuentes hoc vefira virtuti.

5 liripicntes./(/e/?;/«rf^(i»j eo quod ibi Viguit diuinus cultus.
o ^^onizm c^[i.adlacerandum populum meum .

■ 7 '-ut vituU iupcr herba m.ad eum deglutiendum. In Hf-
brjQlbetur : yt vitulatriturans qua pedibus fuis mefftm conte-
rit^^nefuo comedit.

8 «I mugiRis ficut tauri.a^i ipfum amplius terrendum.

9 Gnfufa eft rfiatcr ycAvz.idcfi^Babylon mstropoUs in re.
gno Caldttorum.

10 Ud3eqai.idefl,deieaainterram.

I » rce no.qujijolebatejfeprima inter omnes cinitates .

11 i-Q.tkt.ab hommibus.

13 ^^^^.QuianHllusaudebUtranftrepropler fcrpentes^& dra.

cones

cotet ibi hahitantes.

1 4 Et arcns . Quia Euphrates tranftens per eamfuit deuiatus ab,
alueo fuo per Terfas & Mcedos eam obfidentes , ita quodper al-
ueum ficcum intrauerunt cimtatem.

1 5 Ab ira. Idefl d vindiBa DeifaBum eii , quod de c<etero non
habitHr,vt pradidum eji.

1 6 Omnis qui tranfibit per Babylonem > &c. de dejiru-
diione tantie ciuitatis.

17 Et C\h\\abk,8cc.deridcndo fuperbiam eius pracedentcm .

18 Praeparamjnicontra, &c. liaquodnullus poffn jiare ai
propu^n.uula adiius defenfionem.

19 Clamate. Exhortando bclUtores contra eam.

20 Vbiquc dedit manum. Idefl, vbique qiiefiuitauxilium&
non inuenit,ficut infrd diciiur infine libri : Acgypto dedimus
manum,&c.

21 Sicutfecit.Oe»?r«cn</o crudcliter aliaregna .

22 ^acitC ci.kiamdrfiruendo.

2 } Diipcrditc fztOTcm,Scc.Jdeil,redditeterram in circumitu
eiusdefertam&incultam.

24 Afacic gladijcohimba:, ideH: propter crudditatem
regis Babylonis -, q»i dicitur coLumba : non d cai entia fellis , fci
fagacitatts fccundum illud Hofe^ . Ephraim columbafcdu-
£ta&C. In ilebr£ohabetur : A faciegladij vinoG,idefi,fan-
guine Babyloniorum inebriati . Et per hoc intelLigitur gladiut
Mcedorum & Terfarum , diSio enim Hebraica hic pofita , fcilicet,
lonah ccquiuoca tfi ad columbam CS vinofitatem > vt di^um
e(ifupraz^.& ^^.

•JtVnuf-

8py Glof! ord.&NicolaideLyra 89(3

A YAuxilialor.r.

^a ZMii««Vrer«n/,drc.Tcglathphalnararqui partcm ma
A gnam ludxorum in Aflyriostranflulit,& Snchcrib

qui dcccm tribus in montcs Mocdorum traduxit,hi lco-

ncsappcllantur.

b Eictego vifitabo . ViGtat dominiis rcgcm Babylonis,

jdcft.confufionis,

ficut vifitauit rcge

Afllir.quiintcrprc

tatur gradicns vcl a

dirigcns.cumdia-

bolum cotufionis

rcgcm 6c tcncbra-

rum harumrcdlo-

rcmdcllruit, f.An-
tichriftum & om b
ncs ccclcfix pcrfc-
quutorcs qui diri-
gunt arma ncqui-
tix contra Sjuctos
Dci, &cffundunt
fanguincm innocc
tcm : & hxrcticos
Quidiriguntiacula
prauxdottrinx, vt
animas fimpliciu
intcrficiant. In finc
B cnim mudi diabo-
lus qui fcduccbat
Gftcs, mittcturin
ftagnu ignis & ful-
phuris:bcflia,idc(},
Antichrift'&pfcu
doprophctx,idcft,
hxretici. Sandi ve-
rocum Chriflorc
gnabunt in zter-
num,5c fatiabitur
animacorumom-
nibusbonis.Tunc

in manu domini , & in confpedu ciiis confiftcnspcrfi )
ftiis Adamas patitur.Duo crgocontrariafunt Adiiiut
ti iuflo. mallcus . & iocus. vndc in proucrbio dicitur d
hisquianxictatibiisprcmuntur .Inter mallcumrimt&
incudem . luftus ciiucm non curat dc mallco & dc incu

dcquiquantoci

b fldcin lfaii(&eir<ein vriS:!. c fCapii Bibylone.

ditur.tanto fplcn

Vnufquiiq; ad populum fuum cdnucrrctur , & fineuli ad * ^^"'^'f vi"us ciu-

-r c ■ r- i-r r tr \ \ ■ l Mallcumautcvm

tcrra iuain fugicnt. Grcx dilpcrlus llrael , lconcs ciccciunc ^ ^^.^j^ tcrrxao po

a 5Ql'' '"ufalcni fubuir ii,\ irnijiluiurucccndii. t\\' t fn C '

cum.Primus comcdic cum rex Aflur,i{ic nouiflimus cxof 6 Moyfcs , "nec"ant

fiuiteum. Nabuchodonolorrcx Babylonis, Propterca 7 cum Abraha,nc

ha:c dicit dominus cxcrcicuum Dcus liraci : £ccc t^o viii- ^ SMpr^f" '°'"^"^'

L ,„ . I . n- ■ . I. , ^ quilquam proDn

t r]ef Cvrum 8c Darmm. b 1 Ballhalji oui nouifliinui in Babvioneicgiiau;t * ' _,. T™ •

dbo rc^gcm Babylonis & tcrram cius , ficut vifitaui [emToSHtnT'

a 5^cnach;iib,qujado[cilicci,angeIus domini pcr,.uinc Ai.Viiorum itj. niillia. ■ ^ i

b tPennitt rtc Cvro qninquagima tciemiUiarccreTi luiii in lu<l.tJni . aumiranS prOpJK

rcgem Afrur,8<freducam I(racl ad nabicacuium fuum . Et 9 ta ait : Q^mQdt co'i

a ^Vt vliia ncqueinO'S,ncqnela<tu».fcd nouus populi. jrattUS C^t Ci' COntf

pafcccur Carmclus & Sufan,& in moce Ephraim, &^in Ga ^"^ ^''- P/i»^ocon

\ ,r L- • • r j- U M o • - II fractus dcindccoi

laad lacurabicur anima cius.In dicbu§ lilis & in cepore liio, jq jrjfus ^ q^ ^Jq ^^^.

ait dominusjqu^recur inig.cas Kracl , & non crit,& pccca- 1 1 diabolus.Hcc omi

d

tibi duOu, ft prondfr
adoranetiirne , No
contriuit, fcdcor
frcgirtantimi. C
vero fcceflit abc'
vfq; ad tempus , i.

14 poft vcnittuncai

15 contritus eft. Pc
vnumqtwmq; n<
flrum cofringitui
quandointroiiuc.

12
13

a tVndc.Giatia «itcni Dei iita a:ierna.

tum luda, &: non inucnictur: quoniam f propitius cro eis

1 «Alijsabie^il. b Jiabyloniain. c ^^CIuldzirum

d 'O cxcnitus Moedorum Jc Perrarum.

c quos reliquero.Sup terram t dominancium a(ccndc,& fu-

a «Vt poltctitas Babylon •« funditus inteicat.

pcr habitatores eius vifita. Diflipa &c interfice que poft cos
lunt,aitdominus: & faciuxta omnia qureprxcepi tibi.

a lln intcritu Babyl.->nis gaudiuin & cxultatio maUoium.

Vdx belliin terra& contritiomagna.Quomodoconfra-

a fhah/lon & rcjcs fiiii iju. i>Iur-sC;cntc$ coniriuciai.

(Slus cft & cotritus malleus vnlucrfe cerr£e?Q^uomodo ver- ^^ ^^^^ ^ '^^ij"""!^

facft In dcfcrcum Babylon in Gcntibus ? Illaqucaui te j & 17 cimusinfidc Q)a

capta es Babylon, & ncfcicbas: inucnta es , & apprehcnfa, ^^ tcrit aut & cooa-

nuitur,cu adperfc
dlionc vcncrimiis
4« Grcgorius In fcriptura facra mallci nominc a'iqiu
do diabolus defignatur, pcr qucm nunc delinqucntmn
culpxferiuntur. Aliquandovcrbpercufliocaleftisac
cipitur , qua vel elefti fupcr nosidus fcntiut.vta pram
itineribuscorrigantur,vcl lufta ira rcprobos percutit,\
iam fupplicia xterna prxucniens , quid etiam in poftft
nicrcantur,oftendat.Nam quia appcllarionc mallcian
quushoftisexprimitur.prophctatcftatur, cumfupcr(
vimcxtremiiudicijcontcmplatur, diccns, Quoinu-.occ
fruHus,&c. ac fi diceret cum per qucm vafcula fua Do:
niis in miniftcrij vfum formando pcrcutit, quis pcip
dat, quo turbine venicntc cxtrcmo iudicio in xtenia
nationeconfringit?

quxrctur miquitas
Ifracl «5c non crit;

Apo.»r4u & pcccatum Iuda,& non inucnicturjquia tunc alligabit
dominus vulnus populi fai5c fanabit contritioncscius.
Et abfierget omnem Uchrymam ab octin fanfiorum : & mors vl.
trd noti (rit tteque luSius: fcd nouus populus in nouaciuita-

M/ftW. *^ ^" pcrpetuum exultabit.

c Suptr ttrram <iowiwfl/)f;«w.Prxdicatoribus Chrifti pra:-
cipitur, vtregnu diaboli ftudeantcuerterc: & opcra eius
maligna&confiliapefiama,vtintcrficiantomnespccca-
C torcs tcrra5,& difperdant dc ciuitate domini omncs ope
rantcsiniquitatem.

d Quomoio confraHuSt&c.MiWcus vniucrfjB terr? diabo-
luseft. Sedeftquinoncuratdemallco vniuerfa; tcrrx,
vir. fcilicct , ftans fuper muros Adamantinos , & in ma-
nu cius Adamas. ( Rcfcrt hiftoria quod fortior Gt Ada-
mas omni cjcdcnti malleo , incontritus & inuincibilis
perfcueransj licetfupcrftetmalleusdiabolus,& fupcr-
pofitus iitdraco quafiincus indomabilis, nihil tamcn

in

e Pmo. Captiuitasiubylonisintclligitur.cu nihilTnol
cofufionisrcmaneat. /««/•»?! je^to/.gadiiorenitifti.i^
atfola Babylo rcftitit,& no potinsoesgetcs.diJcrcaro
dcferto idola colucrut? An figuraliter dt oem alam :::

lcruu

Diulilo.

NICOLAVS DE LYRA.

4c r Vnufquifquc ad populum. Scilicet aliemgenarum in Ba

byluneixiJtintiuiTi.

1 Ad populum fuum. Dc Babylone recedendo.

3 Grcx difperfus. hlic confcquenter defcribitur liberatio lu-
dxorum quxjcquuta eji ad dtHruHionem Cbaldxorum: prxmicti-
tur tamen eius captiuatio , cum dicitur , Grex difpcrfus Ifracl.
JdeH.duHus ad diuerfa loca cxtra terramjuam,

4 Leoncs.fdcflregescrudcks.

5 Eicccrunt cum. Et qui fuerint ilUfubditur.

6 Primus comedit cum rcx Aflur . qui captiuauit decem
tribufy4^i{v^i4m 18.

7 Iftc nou ifsimus exofla.eum Nabucho. jt<<j deflruxit le
rujaicm,&ier/iplum, vbi erat fortttudo pupult lemporalittr &fpi
ritualito :ficut fortiudo corporis efi in ofjibus.

8 Proptcrca, &c. Eccc cgo vifitabo rcgem Babylonis.
Debitampamm inferendo.

9 Et pafcctur Carmelus in Bafan./tffy?, viuent abi.niantcr
(kbommrrxjuit,

10 In

10 In dicbus illis,&c.qu2retur iniquitasIfracl./^o/o/-r)
proptcr quam fuerat captiuatus.

1 I Et crit.£^'a pofi reditum captiuitatis Babylonic£ non Itgit
popuLus ad idoloidtriam declinafle,tft ditinm efijuprd. Confetjus
tcr reuertitur ad drfiru^ionem Babylonis,cHm dicitur.

12 Super terramdominantium./</fy/,B.i/'y/oww/?,(?.W».-
tisregiiis domniab.intur.ln f/f/))'.fo/w6t£/<<.Rcbellantiuni:
bcltaucrunt enim domino templum eius dcfirmndo .

13 A fcc nde. '« (Tyrc.

14 Et fuper habitatoreseiusvifita. Inmalum ,'^dofuhi\
tur .

15 Difsipa & intcrficcqua: poftcosfunt, &c.contritii
cft mallcus tcrre . \deji, rcx Babylonis , qui cumriuetat muli I
Gcntcs,licut malUus lapides.

16 Ouomodoverfacftindcfcrtum?i^/«W/fwo</am. ,

1 7 Illaqucaui tc . Te capiendo modo d te tmprouifo,ficut ai |
laqueo lapuui.MceUt cuim&Terf^ longb a Babylone,fecerunt
uium Euphratem.qui cmrehatper ciuitatcm^alibidiuerteret^" ,
fernlucum,vos non erat murus,intrauerunt repcnte.

i 8 Iiiuenta es,&c.«i' aduerjarijs tuis.

^ iQuoniam

97

Hieremi«e. Cap.L;

8p8

/^cnifalemnvifioni pacis cfTc Babyloncm?vnde fanfti in
ji^crufalcin peccatorcsm Babylonccrant & fi pcccabant

erofolymitx,mittcbanturin Babyloncm, &poenitetcs

edibaniin Icrufalc.Capiturergo Babylon, & noagno-

citlcgt n.Dci non Iubijcitur,ncq5.n.p6t,&inucntaeft

^abvlon,& copre

quoniadnm prouocafti.Aperuitdnsthcfaurumruum, 8^ ^

lenfa: quia domi-

10 reftitit.

^pernic. OngA-

leditio. Aperite

potiiecaseius, &

autaminicaqiia

ifpcluncam,& di

3erditeeam,vtno

nt eius reliquis:

xficateoes fruft'

ius,vtdefcendant

1 occifione. F^ eis

mia venut diss eo-

m tmpus vindiB.e

w.vtaitApofto-

iS-Vertulit in nmlc^i

itientia vafa ira pr,.i

iratainperditionem

iper vafa mifericor-

5 i^,&c. Alijergo

afa mifericordi?,

lij vafaira:.Pha-

io,Aegyptij vafa

x. Paulusquipri

ous raiiericordia

onfequutus eft,&

cludsisacde Ge

a TEccIefiam.

T Peccatores.

4

gcruntur in tcrris ftcllis confccrant, & cx earu nutibus D
neri aflcuerant.Ois crgo qui putat 9 ftclljB faciuntholes
luxuriofos,aduitcros,caftos.vci huiufmodi,! tcrraChal
dxorum cft. Comminatur ergo Dcus fpecialitcrhis q
in tcrra Chalda^orumfunt: Abraham vero promouens

admeliora,ait.£^o
Jnrn qui te educo de Gcitif.b.
terra Chaldmru. Po-

protulitvaTa ir^fu^;quoniat opuseftdnoDeoexercituu ^ '«eft.nDeusedu

a cEorum.f.quiftellisadfcribunt qui in tcms fiunt. b iDiUipatoresfpiritualis! Bafaylonis.

intcrra Chalda^orum. Venite ad ea t ab extremis finibus,

5" fiidicatorcs.

aperite t vt exeant qui conculcent cam. Tollite de via lapi-

T Uabylonis. fVitia.f.confufionis.

dcs,& redigitein accruos, 6<;interiiciteea,nec /itquidqua

IVitiotum. a fSubtiliora & fortiora vitia,

reliquij.Diflipate vniuerfbs fortcs eius , defcendant in occi-
fione.V? eis,quia venitdicseorum,tps vifitationis corum.

a f De hi5prpphet3t,qui ir.orcspatrosrelnjueruntj^c legcs Gentilium. *S^iIuatorum.

Voxfuglentiu&feomquicuaferuntdeterraBabylonisjVt ^ apothccaseiiis.do-
annuncicnt in Sion vltione dfii Dei noftri , vltione templi t^m TVcrmamini
cius.tAnnunciatein Babylonepluiimisjoibus qui tedunt cam quafi fpclun- te^to"f"^Ba

arcu.CofiftiteaduerfuseapsyrUjCtnuIluseuadat.Reddite 7 ^?^^ difperditc bei fagitta-
^ ^ r . _^ ^•' / . r • n- • ca.Qui refpuit fup no»,

icdm opus luum,iuxta oia qus recit racite illr, quia contra 8 putationesnataliQ, E

dfim erafla eft,aduerfum faniStii Ifracl . Idcirco cadet luue- -9

a ffoites. b fQtix ducuntadmoitcm,noncnim ariipiunt angutUm viam quzducitad vitam.

c uRobufti. d * Coiitraeccleliampugnantes.

nes cius in plateis eius , et oes uii i bellatores eius, conticc-

a f ^'ilitationis diit.)uia poft iudiciu nulla crit ci poreftas pr3Eliandi,& noccndi. b f Re« Babylonis

cere nos de terra ^ '^°5 'i* "^'
Chaldcoruvtnul 8°"" «''"""
lum alium creda- 1 cum vcnc-
mus vitam noftra rit cius fini*.
difpenfareproqua tpenoraeiiu

litatibtismeritoVv^Lr

OpUS dommo er- &perditeea,

go virtutilin terra nefitcircfi-
Chaldaeorum eft , "*'""°.*
quiavenerunttem
pora eius , aperite

qui veritatis fer-
monevtitur aduer
fumcas.quioftcn-
dit falfa efle q ma-

r • 1 a n • • , • ' »- • r i b f thcmatici dnt.qui

c fccntmdieiIla,aitdommus.EcceegoadtefupefDe,dicit 10 docet infcrutabilia

Deiiudiciamecab

buscixdentis.va

imifericordise.Suntcrgo in thcfaurisDei vafa irje.Scri

:ameftcnim: ^ptruit domir.us ihefaurutr, fuurn pnjtuUt vafa
.cprf^.Thcfaurusdfii ccclefia cft in qua fjepclatct hoics,
uifuntvafa irjE.Vcnict ergotempusqii aperietdnsthe
iiirumccclcftx.Nunc.n.claufaclt , & vafa irae cum va-
'smifericordijEinhabitant.palexcu frumcnto,& pifces
nali cu bonis qui in rcte cccidcrut qn apparuerit in iu-
iicio & protulerit vafa irae, dicet forfitan vafa mifericor
i.E,egrcdicntibus vafis irse . Exietunt d nobis nun.ti. rrant ex
obis. Ide ^peruit doTfnnus.ln thefauris diii funt vafa ir^,
xtra thcfauru vafa peccantia,qua£ non funt vafa ir£E,fcu
nifericordiae lcd minora.Serui.n. funt ignorantcs volu-
aicm diii,& non facientes.Qui autcm ingreditur cccle-
jam.aut vasirsecft , aut mifericordia:,qui foris eft neqj
Ctnifericordicencq.irjB. Aliudergonomcn ciusinquiro.
JDpus inquit diio virtutum in tcrra Chaldxorum cft. Se

iis l(i:undumdiucrfosintcllcdus,terrenus locusmultiplici-
cr df vel nominatur.& quo difFereti rone Chriflus plu-
a habct vocabuIa,cu in fubiacenti fit vnus , varius autc
n virtutibus:Sic pro malitia gcncris humani terrena nc
;otia cum vnum fint in fubiacenti,tii intcllcclusdiucr-
Itate funt plurima . Vndc.n.f ubiaccns eft Chriftus , fcd

. . ilio intclleftu medicus.Vnde: 'i^oa neciffehabint jani tnedi
'>,&c. Alio paflor, quia rationabilibus praccft. Alio rcx,
ja r5nabilibus principatur.Alio,vitis vcra.quia in cum
nferti holcs vberes frudusafferunt& fimilia.QCiocr-
toin Chrifloplurimiintellcftus sutdiucrforunolum,
?c fubiacensjvnu ,ficterrenancgotia in fubiacenti vnu,

rirt. ediuxta intelicdii pIurima.Sa:pc et allcgorizatcs Baby-
onediximuscflcterrenancgotia.quaciempcofufasiit
/itijsAcgyptuaffligcntia& Chaldxam^quia multiqug

geruntur

hoibus poflfe coprehendi, qui afTerit fidera non eire cau-
fas corum qua: fiunt fuper terram,prjEcipue eorum qnq
Chriftianis accidunt:prjeceptum domini cxcquitur.
^ Theod.Thefauros vocauit vltriccm fententiam,te-
por? veroeius ipfumfuppiicium.Nonvltrafiquide,ait,
dominus longanimiter feret, fed de impictatcfumet p?
nas.PofthaEC vt doccat fe eflequi poenas irroget,mandat
vtfcrutenturapothecas &cunda perdant, acnevefti-
eiumquidempriorisfoelicitatisrclinqiiant.
b ^(Jjr/«.Orig. Vtinamha:cefletnoffravox6cathecu
mcni fugientium d^abylone & fugientium.f vitia &
peccata.Vox.n. fugientium & refaluarorum nofufficit
fugere de tcrra Babylonis, fed refaluari de terra Babylo-
nis ad annunciandum in Sion vindiftam a diio Dco no p
flro, vt fugientcs dc terra Babylonis veniatis ad Sion fpe
culatorum ecclefia Dei ad annunciandum in Sion.i. ec-
clcfia vindidam a dno Dco noftro. Vindidapopuli cius
denunciatc in Babylonem multis,oitendentiarcu. Mul
ti.n.in Babylonefunt in lerufalem pauci.Non.n. ait,di-
lexit vos pater veftcr , quia raulti eratis vos.n. pauci eftis
ab omnibus Gcntibus- Annunciate in Babyloncm mul-
tis , cmni tcndenti arcum .- vt non fit ex ea qui faluetur.
Dilpcrditcintcrficite oIa,vtn6fitquifalueturex Baby-
lonio fcminc.luxtaea qujBfecit,facitcei.Dum habcs iri
tc prauas cogitationcs pietati & fidci refiftentcs. Babylo-
nios in tc habes,fed fac vindidlam: intcrfice omnes pcc-
catorcstcrrxquiin tesQt,&omnesBabylonios vtpof-
fis mundatus in Icrufalcm tranfgredi ciuitatcm Dci.
c tcce ego ad !f .Myflic^prfnunciar Antichriflo qui ex-
tollctur fupcr oeidquod df Deus & membriscius.i.ini
quis olbus futuramdamnationem,& oes munitiones

#fa-

NtCOLAVS DE LYRA.
j^ I Quoniam do.q,d.non est operacio humana,fcd vindiSa di'
ma.ldeo[ubditur.

2 Aperuitdo.i.ffw/aparn* in fua prafcntia nobis occultapr/e
paratutibtprotHlit in effcciu.

3 Vcnitc ad.j.a longinquis valdepartibus . vnde colU£lusfuit
txenitus Cyn & Darij.

4 Aperite vt exeant.f.rf wo«cfe impedimenta cxercitui Mce-
dorum & Verfarum.ldeo fubditur.

5 Tollitc dc. Litera Hcbraica ad atium fenfm rcducitur qui
talis eyi.Aperitcportas./.Bafcj/onw casfrangeiidi,.Concu\C2i-
tc ficut accruos.j. frugum qui exccnduuiM in urea . er termaur
pcdibus anmalium in terratUaadgranurnexcuticaduni. q.d.ftc
'■'^r.cuUate Bt,byloni5 populitm.Ei ijte fcnfus magis cunjonatlltierf
ffAcedcnii (5jubfequeiai,vtpatit deje.

6 Vox fugi. Hicponitur fecunda caufa defirudiionis Babyloni
ff qne tfi iMpacas contrd Deum dcflrutndo eius templun; /i enim
verum Deum ipjum reputafkrit ■, austemplumnon combkfjifjcnt,
Et hocejt quod dicititr^Vox fugi. q.d. adhoc diuinitus Jueiunt
aliquim Babylone d mone ptfjeiuati, vtagnofcerent & confiie-
rentur Babylonemdifiruiiam in vitionem dtfiruclionis tcmpli do'
mini.^^fterapattnt vjquc ibi.

7 Et nul./.c/f lUis quos Deus prfordinauit intetfici , quiaplures
mortem euajetunt,vt predittum iji mmediate .

8 Qi\\2iCOY\.iffiniiiionem lerufalemfudC virtuti imputando &
templum domini comremando.

9 Aducrfum fandtum./.rti«c»/«r DcuquicoUturah ifrael,
ficut fauHum fanHorum.C acra pattntvfqui ibj.

10 Ecccego. Tu rex Babylonis quifaciebas teadorari ficut
Deum: Dmel.3.

Tom.4. Ff

899

Glof. ord^ & Nicclai de Ly ra

90C

S fapicntirfccularis&concilia malignatium.quibus ho

A mincsdccipitbat futuro inccndioconcrcmanv.li,vtvni-

ucrif machinaiioncs cius& armaquibusorbc ccclefia-

flicu impugnabar, ttcrno mtctitu dcuorcntur.quiano

timucnintcalCiniS

potandum propinauit . Idco manu in pacictc fcribentc
vidit dcflrudioncm fui, & rci>;ni fui. quam cimi Danid
expofuiflct.mcrore & triflitia fatigatus.ncquaquamre-
fiflcrc parauit:quiacadcm no£le intcrfcdus fuit.fic D.\-

riu.s 111 rcguu fuc-

t Opprcffi
fuiic.

f quiercerc
cuu

dominusDeuscxercituu:quiavenicdiestuus,tcpus vifita ccffit

1 Capiiuiu...r.,u.r&i....r..ni t An.ahr.am. d /UfC (7;(. Rab Vi-

tionis tu:c.Etcndctiupcrbus,&:corruef,&:noncritqui fu- dcturfi-ni^ficarcg,

1 j„mun,Monibu5ic.u;.r.i-.pKn,... Nabuchodonofor

fcitctcu Et fucccndam i<:nc in vrbibus cius , &deuotabit ^ poitquamrcgnum

. . r,^ I • j • >•.-+/- - ludcoru tanquam

oiaincircumitucms.H.Tcdicit dominusexercituu. tCa- ^ leo fubucrtit, lu-
lumniam killinent filij irracl,& filij luda fimuI.Oes qui ce
pciunt cos tcncnt-nolunt dimittere cos . Rcdcmptor coi u
fortisjdnscxercituumnomencius .ludiciodefcndercaii- 4
fam eorum,vt t extcrrcat teriam &: commoueat habitato- ^

a 5Doinini dequo diciiur:Si acucro vt fulgiir gbdium

rcsBabyIoni.s,GlaMiusadChaIda:os,ait diis:& adhabitato
rcs Babylonis,&:ad principcs,&ad fapicntes eius.Gladius
addiuinos cius,quiftultierut.Gladius ad fortes illiu.s,qui
timcbunt. Gladiusadequoseiusd^adcuiTus cius,&ad
a omnevulgusquodefl inmediocius,8<ferunt quafi mulic
bitur:qaGnagoga b res.Gladiusadthelauroseius,quidiripietur.Siccirasfuper ^° ^ ^^cm.Etvtdc.
aquas cius erit 5;arefcent, quia terra iculptilium eif, & in

a f Hic in Itaia.iiiftoriie J< ttopplojiicc fetundum Hieronymum plene expofiu lunt.

portentisgloriantur . Prdpterea habitabunt t dracones cu

a 1 Sjluanis liuminibus.

fatu is ficcarijs,<^ habitabiit in ea flruthiones, Et no inhabi
tabiturvltravfq.infempitcrnii,necextrueturvfc|;adgcne ^'^ Q."onia paftorlf
ratlone&generatione. T Sicut fubuerritdnsSodomam 6^ &'rcges BabylonB
Gomorram 6ivicinas eius,aitdnsNonhabitabitibivir, arbitrabatur (efu-

a ^Perfaru.n &.Mce<onim. pCratUtOS DcUOm

ncquc incolcteamfiliushominis.Eccepdpuius venietab '5 niu.dcmonftratfe

& captiuitatc po-
pulo Dci infcrrc.
VndclcquituriCfl-
iHmmam ltst»iet fiii.
a £f fr««/.7, Imbcl
lcs quall mulicrcs
pcf M?dos & Pcr-
fas dcflruxit cos,
oesquoqucqui iri
cofulionc mundi
vcrlantur,& qui fa
picnti^kculariiu-
nitcntcs crrorisfi-
mulachrapro vcri
fatccolunr,cuihe
fauris doftrinaru
& opcru (uoruin
judiciodanabit,&
arcicctdodrinah?
rcncorum & ficca

da-am vaftauit &
Icrufalcm, & tcni-
plum fuccciidit.ad
fcdcm (uam in Ba
byloncm vi£tor<Sc
fccur' rcucrllts fii:
& poftcris (uisrc-
gnu incoUinierdi
qucrit . Scd domi-
no difpcniantc &
vlcifccnteadCyrQ
translatiimc(t,dc
quodicit.

coril tcrra fculpti-

B liumcft, &inpor-

tcntis.i.falfisfigme

♦ bedi» fyl- t>s gloriantur.

Arcs cum vln b Sucitaijupo.&c.

i». ^ Thcod. Prxnu-

tiatquae funt.iiiuis
obucntura. Qi^ion-

t Gen.i9.c. dam.n. Euphrates
mcdiam iplam vr-
be diuidcbat nunc
' autfluuiusconuer
fus cft ad alia via,
& minimo alueo
pcr rupestiuit.
c Eice pop.M.iai(e-
fta cft hiftoria, 9
GesinnumerabiUs
Mocdoru & Perfa
lu, & rcgesmulti

D».f.a. cu Cyro & Dario
couencruntaddc-
ftruttione Babylo
nis , vbi Balthafar

t """*"■*• conuiuio pparato

^ vafa tepli q Nabu-

. chodonofor de Ic-

tconRituettc ,• , „ r

Ju.mihi.' rololymis afporta
ueratjCocubmis ad
potan

monftrct no Cyri

11 potcntiajfcddfuiu
dicio fadum cffc

12 fubditur: Ll»}smm
fimiLismt.}

IJ f Etquis. *Thco.

^Vbi habitat.

efTe cu qui vlcifo-
tur dcillisincopa-
rabilipraidituspo-
tentia. Deindchor
tatur vt ipfos ctia
16 ouiuagniculosin-
tcrficiat, & pafcuu
^7 deuaftet.Vocatau
teagniculosjinfan
^ .^ ^ a '^ tes.pafcuiivcroci

gufliaapphenditeUjdolorquafiparturiete, Eccequafileo '9 uitatemacterrarr

afcedetde tfupbialordanis adtpulchritudin£ robufl5,qa '° ^^^<^^^'^i Depuen

a f Cij^otpniia mca oc iudiciomi-o faauni cft hoc

fubiro currere facia eii ad illa.Et q.s erit ele(5tuSjque prcpo-
na e!^Quis.n.fimilis mei?& quis Ifuftincbit mc?t£t quis efl:

^ruoi Cyia & Dario.

aquiIonc,& Gens magna & reges multi confurgent a fini-
bus terr?. Arcu & fcutii apprehendent,crudeles fimt & im-

a ^Jonitu .nulto & ftagore.

miferlcordes. Vox eoru quafi mare fonabit,6<iup equos a-
fcedet ficu^virparatus ad pliii cotra te filiaBabylon. Audi

a ^Rex Bahharar. TMoe o e 8f triliitia. TTimoris.

uit rex Babylonis famaeorij^&c^ifrolut? siitman^ eius.An-

a T N.ibuchodonofor

^^ quide Dauid vari
cinatur. Htatui
tentbit parmdos /.

Jiis

22

& allidet cos ad

f W'-*

tram.

^CAP.

NICOLAVS DE LYRA.

1 EtdeuorabitOmnia. qtaaMoedi & Terfje nonfolum de-
T tlruxerinit •vrbesjjed alia quccraiit m circumitu vrbium.

2 Hxc dici t. ilic confequenter ponitur libtratio ludx cru confe
quutaaddtslrutiionem Cbald^orum j d quibus dur^ traciabantur.
jdeofubditur:

3 Cal u m ni a m fu .fuhditur eoru liberatio vimte diuiiia: Re-
demptor corum fortis,dom.

4 ludicio. Idilifecundum ordinemfux iuflit!.e.

5 Dcfcndct caul'. Eos libcrado,et ChaUaus punicdo. Sequilur.

6 Gladius./.A/tft/ortt»» Cr Tcrjarum.

7 Ad Chtildxos.deflruendos.

8 Gladi.ad di. qui ddufi d damonibus falfa Babylonijs diuina'
bant cis lecnritattm promittcndo.ldepfequitur.

9 Qui ftulti quia contrariim apparuitper defcBum. Caterapa
tent vfijuc tb',

10 Siccitas fuper.(7«M Madi & Terfxftccauerunt alueum Eu-
fbratis modo prxdicio.

11 Qiiia terra Ccu\p.i.diuerfis idololatrijs dedicata.

12 Et in portcntis..'.jn/"(i//;i flgmmtis , vt dicitglo.ln llebrxo
habetur:in cmlvCigloriantur.i.Deo velidolo ^igantum , vtdicit
t^ab.Sal.

A D D I T I O.

In cap.fo.vbidicitur in Toflilla, A facie gUdi; columbs.

i^ Proptereahabuabunt.^ai habitaut m lods ruinojis c
diftriis.

14 Cijfatuis ficcar./. Faunis & Satyris : vt dicit Huguiiw,'
funt homines fylutfires : velfecundum alios dcemones in tali ejji,,'
appartntLS.Caitcrapatcnt ex fupraditiis.

1 5 Eccc populus.H/c vcnitur dedriitntium condiiio . Et prirr
ex regiote,tum dicitur;Eccc populus venit ab Aquilonc. v
cuiidd d Hatura cum dicitur.Et Gcns ma^na.tJcnifies.n.aqui.i
narcs funt mainris corporis quam aitflraUs . Tertio d multttudiin
Ji/:EtregCS multi Confurgcnt. Q»artb abarmhofi>a'e&l>' ;
delttatc,imt dicitur: Arcum & fcutum apprchcndcnt,&<!
Quanto enim homines junt magis aquilonarcs , tanto plus hd}'-'
defan^guinciC^ lunt magisammofi & iracundi.

16 Vox eoru qun.ex muhitudine homiuii & frcmitu artnori

1 7 Audiuit lex.inprfdi^is conditionibus.
lH Et diCibUnxCum.prjetimorc.

1 9 Anguftia apprehendit cum. in animo interius.

20 Dolorquafl parturicntem.w/f«//Z'«rc.rten«j'.

2 1 Ecce quafi lco a(ccndct. ilte popnlus contra Bjbylonem
2 2 De fupcrbia . txponaturftcut fup>d 49. hoc excepto ijui
ibi dicitur contra Idumieam. hic autcm contra Babylonem vlq"'
finem huius cap. -JiCAP. |

In Htbrao non habeiur hic aUqua diiiio xquiuoia uU CQtum. \
& ad vinofttattm,Jedfolumftgnificat columbam ad iicerairi>Et
ponatnr ficutfuprd i^.in additione.

301

leremiaE:. Cap. LI.

5>02

Hindfaias. Haciiic/t dominusChrifto meo
Cyr-,ciiius appccheiidi itrxf^ra ii.&c.

fiftatvultuimeo ^

iflcpaftor quiiefiftatvultuimeo ^ Piopcerca
auditc confiiium domini,quoclmenteconce-
pit aduerium Babyionem A' rogitationes eius
:|uascogitauitfuperterramCiialda;oru.Kili

a fPtKylcnios. b .fMcrdi& fe ♦rqui videfeiniurpjmun &eo«i»firiptiliiIrt,

detraxerint cds paruuli gregum , nifi diflipaiu

• «iH.ibisntibus. 1 Isi.ylon, < * roiiop. i.^.q.d non cirdstis milu

fuerit cum ipfis habitaculum eorum . A vocc
captiuitatis Babyionis commoia clt tcrra, S>C
clamor inter Genies auditus eit

D

C A P V T

L I.

n. r

bit.
B

T L r.

h^^s^l^^^ >£cdicitdominus:Eccecgofurcitaboru- l
per Babylonem 6^ fupcr habicatorts
eiUs, qui corfuum ieuauerunt contra
me, quafi ventum tpeftiientem,&,mit- 4

tam in Babylone ventiiatores & ventila

buntcam. Etdemolienturtcrram ciu"^,

quoniam Venerunt fuper eam vndique in dic afflidtionis

a *, ti ■iUi3 non poiue.-unt atc.trnent.a el loricati liabylonia i.lillere.

eius.Ndn t tendatqui tendit arcum fiium,&nonafccdet 5

a f O M.xJi ic PCdr nec ari3ti,f(.iiictt,;)aicciitnec f'-xiii _

loricatus. Ndliteparcere iuuenibuseiusrinterficiteomne
militiaeius. Etcadeiitinteifediiin terraChaldcorum, 8c
t vulnerati in regionibus eiuSjquoniano fuit viduatus if- g

a T Carnalis vita.

raci &c • uda a Deo fuo diio cxercicuii : terrl autem eorii re-
b pletaeftdehdlo t afandloifracI.FugitedemedioBabylo- 9

a Nonducn pana.f digna eit.
f <^i enifn tacendo alTeniit pirt'Ceps fit poenjc & ci'Ipx, diim s.!h«jcf"c'lera comniiriit n--c luit.

ni.s,vtfaiuet vnufquifq; aiam fuam . Ndiite t tacerefupcr

^^-^vor.iamnonfm- Quia dominiis mifit cos in vindida
^v^populi rui.quem non corripicndo cafligauir,fed Ix
^iiendoconn-iuit.vndc- ■■ g.Ai'nr,vo^^ furons mii.

Fui^iic dt wrfic.Pofl plagasBabylonis ad ludxos hifto

,ce,ad fidclcs my-

ice cxhortatione . C A P V

oiiertit , vt fugiat

c medio Bal-iylo

is i.mundana:c6-

.ifionis.
Orig. Nongra-

atim.l-non 1 ede-

entira , led vcloci-

;r exiie quicunqj

onfufam habctis

nimam varioiu

aflionevitiorij,ad

os fermo dirigic.

'oteft eucnirc , vt

[.sin Babylonefit:

."d cfi in extrcmis

]ijbuscft,quod.i

lodoextra Baby-
"'^ncm eiTe vidcaf .

\liiidaurem cO in

ncdieratc Babyio-

,iscflc,vt vndiquc

oualelitip>arium.-

< mvmbilicocius

luafiinmcdiocor

lis animalis liabi-

rt.Sicut n.animaiis medietas cfl cor:3c Lucas cor terre,

lominatincdictatcm tcrras.Sicutin Ezcchicled.ci vidc-

ar;/'i tu' d : uuris pniiij. Jyr..s , & nunc pcccatores d.: me •

iioBabylonis.i.decordeeiusfugeredcberedicit.Fugite

.rgode uicdio Babylonis:vtmedictatem dcfcrctcs in ri-

iibusincipiatiscflc,nonin mcdio . Qui.n.valdc mcrius

:ftviti).s,inediusBabylonishabitator cft, qui paulatim

]nalurclinquif,&; naturam ad mcliora conucrt;t:<Sc inci

pitnontam vututcs poflidcrc,gcupcrc:dcmedio Baby
(-louisfugit.non tii difccdit.Tuliicrcxponcndo crcdcndil

"ciUacraslitcrasncc vnum quide apicem habcrcvacuu

.ilapienriaDci.Qiii.n.ait: >{•"> api>.ty£bts inconipedA lueo vu

'■ multoplus vacuum ipfcnihilloquitur.Dcplenitu-

.uneciusaccipicntcsprophcta:qui'crant dcplcnitudinc

lum-

NI G^O L A V S~ D E"L Y R A."
C A P. L I.

iTT Accdicit dom. Dtjcripta Babylonisdeflru&ionc modopla
Xn ' fincUtJcribitur modo magis paraboltco . Et d uidicur in
Uas panes-.ix p/imo d fitibiittr jub parabola verbi . Secundofub
wabulafacti, ibr. Vcrbum qd praeccpit. Vrimain duas, quia
mmoponnur paraboUca dejtriptiu.jecudo ponitur cxplanatio,ibi:
* CUite fagittas. Trima m duas fecundum duas paiaholas. fecun -
la iiJi,C:ihx ZUtCitS.Vrima parabola e(ide vento pesiUenic,per
ittem inteUigiiut exerciius Mxdorum & Verfarum vetiiens ad de
trxHonem Bahy'oois,cum dicitur.

1 Eccc,&c.leuauer.Con.ftw/?/«wwf«w comburiendo ten:po-
e \aoHihod(jnoJor,& vjja mci cultui hamanis vftbus applican-
iotempore Baiihaf.ir^D^u.').

5 Qiiafi vcn.pc.lcilicet,ixercitum Mcedorum & Terfarum»
} Etmi.inBafy.Cj/,«»j Gf Dariumexckcittis rcBores.

supra cccincrunt.Idcofempfacra voluminafpiritfi ple-
nif udinis fpirant. Nihilq,- cfl quod no a plcnitudine ma-
ieflarisdcfcedat . Spiranrafithiqui habcntoculosad vi-
dcndaceicflia,"^ aures adaudieda diuina,& narcsadca
qusfuntplcnitudmis adoianda .Primumergo oporiet

fugcre de mcdio Ba
bylonis, deinde fin-
gulas uiasrcfaluare.
Ncctatum dixitfal-
uare,rcd fccunduni
aliam editionem re
faluarc.Qiiiaquon-
dam guflantcsfalu-
tem,&deeaperpec
catum corruentes,
venimusinBabylo
neni . Ideo oportet
vnumquemq,- refal
uare aiam fuam,vt
incipiat recuperare
quod perdidit.vnde
Petrus: l\eportabmus
finemfideiifalutem ani-
mjruw^&i Scdinno
biscft fugerede Ba-
bylone & in noftra
poteflate, fivelimus
refufcitarc qd cor-
ruic.

b X'//r.Orig. Alia
cditio .Neproijcia-
mini iniquitatibus
eius.Qui in iniuftitia Babyloniseft& pocnitentiamnon
cgcrir confequens eft vt proijciarAlibi df .- h:it-:'j iiuietius
fjjciii i<mo Dei nnlirt nm oai-r/ity.Hic autcm non pofuit,ne
abijciaraini fednc^pijciamini Aliud o.hn proijci aliud
abi]ci.Qaod.n.dcipicitur,abi;citur:quodpenitus a falu-
tealicnumeftjpioijcitur.vndcD'"'?^/'''/'"/'»»';"''^;!^»*^

ex duiiio delttiurnrn Juarum p^ pcjjimas voluntatafuas.CUri coru
rion proderunt eis,quia tenip.4S vindiBe cim tfi a dort/ino . Miro
fcnfu dicit fupplicia irrogari prbptcrcius vltioncm qui
capatitur.Cumcnimqufsnon vindicatur,impunitusre

Uuquitur.Vnde: .yow Vifit^biifupofitias vfiras (jnando fnrrii

eabt,n'ur. Noncrgo Dcus iratus pcccatorcs punit: fcdfic
cxpcditloqui.Magna iracft a Deotormcnta no perpcti.
Qui.n.punitur,ad hocpunitur,vtemedetur: etiam fi ab

^^ caqug

5 Etvcn e3m,Scc.bo'iuctui i..ptendo,0- eam dtjiruendo.

6 Non tcndit. jit habent tibri corre£li.

7 Qi.ii tcnd[t.j.'l.pedites fagitta: ij & eqiiitcs loricatiynonpotue-
runt dcfendereB.:bylongn.Sctun'inrn Hibraos litera talis efi : At-
tendat tendens accum fuu m,& non valebit lorica. £f ai

modus LocjucnJi decurtatus , vbi vportccali(juidfi<pvlcre,ficut 2.

I{cg. f.i.propofuerat in dic illa, qui percuflSfrec lebufseu,

Juh:in, ili\ic"(iuin cfi^pet rtmgiUr r/tiUin .CJ' hoc modo c -i.i dicitnr
hi :Altcnda.V.fubirucltigiturbiilatorvttabylQnicum . Tcndcns
arcum l'iium.^. quilibet fagittarius de ixercitu Cyri & Dartjci^r
hon vaiebii toriiu.f Baiyicmorurnad fufimchdi mi[ium.& Imc
feiiliH niagis confonat Uteiafqutns,cum dicitur fl^oMtC par .&C.
Huvs d-juuclio>ns fbditur vna cai^fa^cim dicitu,.

8 Qiioniam non.idefi, derelicius ub eo tmlittr, cjuia licet ptr-
mijeui populumfuum afjiigi & captiuan d ChaUUis , tamtrtpo-
fieaviiidiHiam accepit.ldeo jubditur.

P Fugitc dc mcdio Ba.&c. tt patet litem.

Apoc.t^.b.

f vrentejo.

E
j
i.Pet.i.b."

t difpcrgi.
Pfal./'j.c.

Mich.j.c. fir-
cundum 70«

E

Hofcx 4. c.

M 0 l^ .A L 1 T E l\,

I H«c dicit,&i.\n hoc cap. dcfcribiturdcflru(f>io Baby-
•onismetaphorice:pcr quam mytlice iiguificaturdcflru
aio lud^ae.Et ponitur hic tripicx parabola. Prima cft de
vento pcttilente cum dicitur.

3 iluiji vf/;.pcr qucin iignificatur cxercitus Romano-
rum , qma ficut ventus pcftilcns dcitruit domos & fran-
gir arboics & ctadicat , tic cxcicitus Romanoru dcftru-
JUt iud^ umtatcs & caftra,& luccidit arborcs ad iacicn

diUB

dum machinas & implcndum foflata, & holcs partim
occifi & partim captiuati fucrunt in illa guerra .
9 F:'gii.e ue meuio. Pcr hoc fignatur lalus Chriflianoru,
qui itiimincntc Romanorum aducntu pcrmonitione
angcli rcccflcrunt dc lud.xa tranlcuntcsinrcgnij Agrip-
yix , qui confa"dcratus crat Rcmanis , & ficfucruntibi
laluati. Moral. autcm per ventum pcftilentcm, fignatur
l'uperbia,qua: vcntus cft iubuertcns omnia bona. Vnde
veriiiS.V* tilii copia,li Jiipieuiujurwiiquc dciur.SolaJuperbiudi-

iiruit omniafi comuttur . Sccunda parabola ponicur hic.
Tom. 4. Ff 2

903

Glof! ord. &NicoIai de Ly ra 904

f Q«! « ticenHoi(rei.tit.panieet.. fit r«nf 8<;cn1r«.<fi>m idhur r<relfrj committit 11« luit.

iniquitatc ciusiquoniam lepus vltionis cius elt dnorvicifli

, «IN.rpe iiifiift.», itilpcif mciipfum. b^Orni uvfermoni». e ^PoiriUre.

tudincin ipfc ictribuct ei . Calix aurcus Babylon in manu

a «Vit M. b ^Onine.(.q»iieir- (unt. c f In quccft luxnria.

domini,incbrians omncm tcrram. De vind cius bibeiunt

«>Jihilceititenetes. S tNon pau'itini,non per,raiies. ^Q^ia .lirs do.nini iJcut fuivenici.

^ caq vocamr iraDci corripi^- Chrifti quoq; filiis pcccan
A tibus pocna promittif.nc vcnia dcncgctur.Vndc: ^^dc,cU-

,mr.C^f.vidccrgoquonondump?nadi2nusfit.gadhuc

criminaliafcclcracommittit,ncc luit.Vifitatio.n.Dci p

vifitatatormEtadc

jndrtratur Qi«i aut

pcccanscorripitur,

ucfcio cjdcicxcur-

tatdcpaena. a

a yiiillitudi':? tpfr. b

Idcm.&c.Noom- c

hibusiplf DcUSrC- d , «>j,hilceititene tes. i> iNonpau.- .,.. r"^.-"—^ ^^,. ...., _. .^... . „.

tribuu. Sutquibus c Gcnrcs,&idcocomot?Iunt. tSubuocccidcritBabyionK

itb.tt.e. pcrallOS rCtribuir, fiacoxdeeiuseu.aduenitChiiflu.. b ^flangiic. c « Angeli.r.anima.ura medici.

I ■ n«V«»lrrM" ti".."» j fQjia nulla aniina Dr.^ •nlanabihs.

vc punic ^ contrita cft. t Vlulacc fuper ea, tdllite rcllnam ad dolorcm

a CQ f otclHanan C .ult b tVoxmedicorun. domino relpondentium ^. . ..

'^ «r Q {{an efl Tiiium aitis telinx. c ^Q^ia non »ult nohis obedire.

cius/i forte fanctur.Curauimus Babylone , d^ no eft fana-

f Quia.r.pe.-.j- opera St impenfa . fln i..t;i n tuedeii,critam b IProp.iun^ne.oriuin.

ta.Dcrclinquamus eam:,& eamus vnulquilqim terram lua.

a ^ Crelcrntr lulpa crefcit Se damnaiio.

Quoniam peruenit vlc}; adc^los iudicium eius,& cleuatii

a IContia B«b>lonem. b ,Voxai.gelorum wel pfzdicatorum,i]ui vidcnus plagara BabylonU
jncural>'lein,hotianiur lefedi.veniteSt nar. ,

cft vfq; ad nubes . Proiulitddmin^mllitias noftras:venite

Ifa IX. e.
Ezccl>./x

dicaspcr dolorcm.

Vndc:W//it infof/"-
rorem ir^ju^ . Furorif
eir iram , & anguliia, g
immiffioncK per angc-
lo$ f>f(/jmoj.aliisfor-
(itan pcr bonos an-
gclos rctribuit , vt
cis qui profcderi
buspuniuntur.cft
qfiminiftroruoffi-

^ ciorefutatoipfere , r

^ tribuit,vtnuncBabyloni.Qaandovcro funtvulnerata-
cilia, prompta curatio.mittit racdicus fcruum mitrit di-
fcipuluin,& pereum mcdicatur. Aliqfi fcaionis & ferri
indiget g fanatur , no tti ipfe venit. lcd vno cx dilcipulis
gcurarcvalcar,vtiEminiftro.Qrivcr6inlanabilesplag?
& alta purredo inemortuacarne qii nccli:rui,necdifci-
puli:fed ipfius magiftri manibusindigct.tunciple mani
bus pr^cinaus lubos,ad feaionem vulneris concitatur.
Similitcr qti funt minora pcccata miniftris vtitur Dcus:
qii vcro grauiora, tunc ad rctributionem ipfc fcftinat .
b Calxaurruu^i -Non cft fcmpcr calix aurcus Babylo-
nis vel in manu domini , cum.n ad vindidam venerit
& in manu doniini pofita fucrit,efficietur terraqus ta-
ilaeft in lob. Nec iugiter in manu dominicominet:fcd
tunc tantumcum rcftituet ci dommus quod merctur .

Orig. Culixaunuu Nabuchodonofor volcns dccipere
holcs per calicem Babylonis , non railcuit in vafe fidili,
ferrco.xneo,ftannec>:& qd ifta pr3Ecellit.ar2;enico. In va
feaureo poculum temperauir.vt videns decorem radia
tisauri totisoculis hxreas in fpe, nec cofidcrcsqd intus
^ het: fed arripias & nclcicns bibas caliccm Nabuchodo-
for.tntelligeprauorum peftifera verba dogmatum, qua-
icm habcant fermonum c6pofitionem,qualcm cloque
ti.xdecorem,& cognofccs qualiter quifque poeta calice
aurcum tepcrauit,& iniccit vcnenum idololatria: & tur
piloquij & eorum dogmatum qujc aiamoccidunt,& fal
li nominis fcicntiae.Icfus autem cotra fecit Scicus.n au-
rcum calicem diaboli,ne quis ad fidcm vcnics putaret c t
talem Chrifti caliccm eife quale reliquerat: & pio fimiii
tudinc materia: formidarcterrorem.curauit vthabcre-
turthcfaurus ifte in vafisfiailibus.|a'pe vidi aureum ca
licem in pulchro fermonis ornatu, & dogmatum vcne-
na con fidcrans,dcprehcndi cal iccm Babylon is .
L »4 moral "5* Grcg.Quid Babylonis no!e,nifi huius mundi gloria
cip.8. 'dcfignaturJQiijecalix aurcusdf.quiadumpulchraeirc
teporaliaoftcntat, ftultasmentesin fua concupifcentia
inebriat, vt Ipeciofa tcmporalia appctant, & inuifibilia
pulchracontemnant,Hocaurcocaliccprima fua fponte
Eua dccbriata eft,quia cum vctitum lignum concupilce
ret.vidit quod eflet pulchrum viUi,& comedit .
•je Thcod.Bcatus Daniel intcrpretatus fomniu , regnii

Baby-

NICOLAVS DE LYRA.
j 1 Calix . Uic pomtur fccunda parabold.f. calicis anrei inchrlantis
Centesyper que defignatur rex Babylonts,quipotum dolorts multis
Centib.propinauit. Et quia hocfecit crudelttcr &fiipeybi,iiitribues
fuji virtuti (luodfiebat virtute Dei,idcbfa{iiiefijibrjirKile fecun-
dum ordinem d uin^ iusiiti^.Etfecudum hoc patet litera rfq;ibi.
z ToWitc lcCli.medicinamaddo'orem eius fanandum feumi-
tigandum.Et loquitur irowi.yndefubditur.
3 Curauimus. Et loquitur [cnpti.ra ad mdummedic! totaVeer

' Woii^LJTEli.

Babvlonicil dicircftccaputaurcu. Hoc Itaquc locofup l
pliciilalijsgcntibusaDcoillatum, nuncupauit poculQ
aurcum.Aitcrgo Babylonem& reliquasgetcsp^nisafFc
cifrc.& mox prxrcr Ipcm omucm coipta cftc & cucrfam.

* Ambr QuaronccalixaurcubJQuoniamqui avcri-i

tatedeficit, qusrit'
illeccbra,vt Ipccic
faltcpretiofaadbi
bendu.aliquospof
fitalliccrc. Confti-
tue afi oculos tuos

jopam huiusfccu-
i.vidcfpcciofamil
cccbram , (cd ina-
negratiam.Nonfc
ducanrtcaurcava-
fa& argcntca.H.jtf
mus & tios tnefaurum «t».
in vaftsjtHilibus . vas .

Apoftoli,fiailccft,
lcd in co thcfaurus
cft Chrifti.
C Inebria.om. Vidc
oes hoies ebrios .
incbriamur ira tc
triftitia , incbria-
mur& mentccxce
dimusamore,con-
cuplfcentia vanagloria. Animaduerteoem tcrraplcna
cftc pcccatis,& non quaeres quo Babylon oem terra inc-
briauerit.Iuftus.n.non eft in terra, fcd fijpcr terra cducr-
fatione habensin cclis.ncc conuenict ei dici : Terra es,CT
in twrfw<i&».fedc?lutncs,&inceluni ibis:portar.n.ima '^
gincmccleftium. Inebriatergocalixaurcusomnemtcr
ram.i. abeoomncsinebriamur quamdiu terrafuraus.
d DevjHo.Idc.&c.Sicutin his q vinu corporalc bibunt
fupra mcnfura vidcmuscbrii corporis motum.vacilla.
tcs pcdes,caput.& tpa grauata os diftolutum & hxrenti-
buslabijsverbapreciofa.Sic quidecalice aureo Babylo
nisbibcrunt, inftabilcs greffu debilitati metcflutuanis
conatu , nihii firmum tcncnt , fcd fempcr in turbationc
aguntur inccrti. biberunt Gcntes,ide6 commotsfunt,
c .yK/)itottt7.Significatconfummationem niundiiubi.
tofutura,q nonperparrcs fed repentc fict, ficutlcrichc
corruenscito vel fubit6 perijr.Si aut vcncris ad aduenti;
Chrifti, & videris magnum eius opus quo fubucrtit oi;
dogmataGcntiu.vtcrcdentcs de crroris iugocximerct
vidcbis.-quiainpaflioneciusBabylonfubitocorruitS
cotritacft.videatquifq.Babylonein pedorefuo coruH
fe.In cuius.n.corde no cccidit.Chriftus ci nodu aduenii
Babylon ruit, & aidificaflcrufalcm ciuitas lan(fta Dci.
f /^/«/dtf.Hiero.Quia nulla anima apud Deum infana
bilis , confiliu dat cis qui poflunt tranlmigrationis in k ^
rufalem & teftimoni) haberc rcfinam ad emplaflrafaci
da,vtafl"umantmcdicamina: &quan[6ptit ftudiolan
tati reftituant Babyloncm . Ilogcniuseigodfini,vtdi
nobis refinam r6nabilcni,dequa dicamus:Eft malagm
imponcre & olcCi & alligaturas, & imponcntcs ligcmi
vulneta Babylonis vt ianct, vt curata dcfinat cflc (pfu<

rat.Hoceft qd ait: Accpc refma ad corncti..i,causji quofat [;';

b,tur.Vhi funt hsrctici qui naturas quafdani introduct
tcs affcrunt cflt materiam dcfperabilc quacpcnitusno
recipiat lalute?Deusaurncc defpicitBabyloncmprxci
pit.n.medicisvtaccipiant refinam fiquo lanctur.Qui
dam ergo corum accipientcs refinam corrcdionis Bab i
lonisfcccruntquod fucrat imperatum , cam audienKJ
poftercciperefanitatem : fcd quia noluir curari latisfai
ciuntbonimedici &dicunt;C«rj.e^«o« ty//j.
p curauimus. Yidc nc qii angelis praecipiat Dcus lague

* ' 4^ aiiimx j

defperatis de fanattone 'ifirmnja tHc dimtttit.dii it tame glo-^^ j
bucflnngeloru ad cultodia Babyloni^ dcputatoru dimitteuttiiea j
poraliter affiigi,ex quo viderutjuf huc volmaie Dei . Ideojubdi

4 Quoniampcrucnit-it/f^jfor-flw ZJfo.

5 Pr otulit dominus ■ vcrbum eflprophitje inperfona redeu [
tim de Babyionicacaptiuitateconfiuntiumjeliberatosperme»
tum Ii.rernix,E-:^cljicUs & Danidis & aliorum lanilorum itli
temporis,& etiam patriitnantiquurum.

^ l Acuitc

<r, vy ,y ^ ^ ., , c /v Chfi&ditcipuloiucius.quecaliceiudxa^pinauitc

I Calix.^ calice in facra fcriptura frcqueter figiiatur do vt patet . cx lextu Euangclioru & Aduu Apoftoloru
lor r^nalis & anguftia,pg qS ^ caliceilli^ figiiatur paflio quod Chriftus dixit dilcipulis Matih. 20. c vottjtisbib

Chrifti

(0)

^mimx tax mfdicamina conficerc,fiquo modo podit fa
/nariA refpondeat ei. Cur uvnus Subyiouem. oftendcnres a-

limam tuam paflionc confuram,& non eftfanata.Non
(-elifjBlcientiam artis , nec vmi refinascriminantur , fcd te qui
-i- noluifli cis obedirc.Sunt mcdici fub magno mcdico an

;cli Dei volcntcs

inimas noftrasa vi «Tvirmtn.f.&niiracui»

ijscurarc.qiiosip-
gregate-j fcpellimus dum

bonfilijseoru non

lcrcmia!. Cap. LI.

po^

non vfqj ad cglum & Hdera luditium fuum cffert.-pufil- D
lum.n.6chumi e eft.Qui verocrefcit in fcelere,crefcit fc
in mditiorfimulq; cum vitijs augctur & pcena . Et quia
tantum delmquir,vt iuditium cius vfqj adcoelumfubie
uetur:&: pcr impictaiem fuam refiftcns Deo ad fuperio

b TEccIefia qux fola pemenlt ad Dei con.empI,tion™ cum angeli.. " afccndat.profcrt

lupcr re cckuma cantabif . t '^ifecic terra in fortitudilie
fua,&pr^parauitorbe m fapientia fua,8^prudentia fua ex

a*C^ia omnia loclcitij fejjt.

i\caMJ\elinquamus
jjj, 'iJ^r/jC/f.q.d.tradita

;ft nobis medicina

3Deo,vtanimam

rurcmushumana;

adiutoria& mcdi-

:amina adhibui-
„, mus:c6tumaxeft,
jn^ponvult oblerua-

l-cquod dicimus,

ludium noftrum

non fequitur effe-

aiis:habeamusv-

lufquilque inter-

ratn fuam.i.ad do-

.ncflicum & proxi
gmum n^otium.

Caue nc quando

dinquatte medi

:us , vcl Angelus

Dci,velcuicredita

.ft cura fermonis

id mcdicaminafa

utis:fi.n.dcrdiqucrinttc,&:dixcrint.Abcamusquifquc
laterram fuam, quiaappropinquauitin coclum iuditiCx

jius,patctq7 abfccfilomcdicicondemnatiotua fit, vtir-
-cmediabiljsnolcntifq-,curari. Accidet crgo tibiquod
accidit hisqmdefperantura medicis,5c vtcntes volupta
ic morbi ad pciora merguntur.SaEpcprudcns mcdicus ac
ciditadlanguentem, &quantumarspatitur&induftria
raedicmi; non ccfi*at,fcd fi a:gritudo tata fit, vt rc^^gnet
curauoni .autxger per impaticntiam doloriscontrafa-
ciatquod lubeiur, rclinquitcum dcfperans mcdicusnc
expirctinter manuseius & mortis videatur reus. Ne cr-
go mter landloru m angelorum manus moriamur,relin
quut nosddperatcs & dicetes. Noeft malagma impone
( '■^^.neqioleu.ncqialligatura: gaappropinquauitiudiciu
ciuscflo,cleuauit vlq; ad aftra.Qiii paruu peccatu habet

- non

8c narremusin Sion opus dniDcinoftri. t Acuitc fac^it- *
tas,& t implcte pharetras . Sufcitauit dns fpiritum regum

•i- • - „ 'lf.2'"' , bTQu .dfiiccendrtunt Babvlonii

... a1 -t louoeflFugiat. J

bylonistleuate lignum,augetecuftodia. Leuate cuftodes, 4
pr:rparatemiidias,quiacogitauitdominus,&fecitquecii

queloquutusecotrahabitatoresBabylonis. Qn^-habitas l

s iCinM pet ....■^ium dusafluii Eu(.htates,vel lypire fisnificatmultitudinero p 7^"m.

iuper aquas multas locuples in. thcfauris; venit iinis tuus t l

f Au smunu.omis. a TFitmitcr ftatuit.

pedahs prxcifionis tux. t lurauitdiis exercituum per ani-

a 1 Toto .fTv.iu. b TQuii^d deihuAionem eius innumerz G-ntes conurncruni.

mam luam , quoniareplebo te hominib.quafi brucho , &

« TTriUmphalc catmen. b TAb hojtibusproadepta vidoria

Dcusiuditiumfuu

ad humiliandum

quod exaltatii cft.

4« Grcg.Babylon tExpoKte:

quippccurat, nec _ . ,.

tamcn ad fanitatc J" LtTd!

reducitur,quando momcij.

mcns in praua a-

dionc vcrba corre

dionisaudit.flagcl

la correptionisper

cipit, &tameadrc

Q.Z falutis itinera

redirecontemnit.

•5« Thcod.Prsdi-

xit hanc Babyloni ^^^-^*-

10 camfuperbiam et

11 Ifaias,dixit.n. ait., .

1 2 Supra fidera ponam fo ^'^™*' '"^

1 3 li'Am meim.

14 a Quileuat .\.^rx-„
1 s dicatores , «Sc pro-
16 phetasquinosaca

tcndit c?Ios.Date eo voce multiplicanflqusin c^Io. Qui \l defendat imbr^c!

= T«dpta:d.cauonisMiisia. b f .^b Im nili pr„j,ofito. ^9 lOquij fui Clim fu

leuatnubesabextremo terr2,fuIgurainpIuuiafecit,&pro 20 turadcpromunt.

.1 TScihcctvndelpiritua^cspoiruntpr-dirediu.tix o - ,ololatr.,»el hirericus.vel f. .imatlcis . 2l b FulgUra Vvxdl

ducitventosdethelaurisfuIsStuItusfaauscftoishomoa 22 catorcs,propheta-

.2? rumfulgura funt,
cum inimicospercutiunt . Pluuis,cum deuotos a pccca-
tisabluunt,i5c imbremfalutisinfundunt; vndefpiritua-
lcsgerminentfrudus, & in maturammeflcm coalc-
fcant. .r^

c f^pcoefm/.VcntifuntApoftolijquorumprjcdicatio
percurrit mundum tanqua vcntus celerrimusdc quib.
alibi dicitur. ^agittasfuisardcntibus fj[ffc«.lpfis.n.vcntispc Pfal./.if.

nJE propterdifcurfusccleritatem tribuuntur. Vnde. yo-
lauiijuperpennas veniorurn. a.Reg. xi.Ui'

d Stultusfac. Bene poft fubucrfionem Babylonis re-
prehcndit fabricatores idolorum , quia pcr ftultitiam
humanjemcntisfaaa funt opcra vana, & rifudigna.-F
quia ncc fpiritus in cis, ncc vox, ncc vUa efficacia , vnde
nccfeneccultorcsfuosin dic vifitationis hbcrare pof-
fum.

a Con-

b «HrT.lic.itionitdoft .ua:.
; O

ctCoelcO.tus

. NICOLAVS DELYRa.

\i Acuitc. H^c conjequenter ponitur diciarum parahoUrum ex-
'^U>iaao,&prmo pn>r,c,fecundofi:cundf,ibi.Com\5. Vrima in
i'ai,nuu pnmo pomtur txpUnatw. Secuad^ diCii confi,matio,ibi.
lLirauit.?>-j>»a pirabolaligntficiJiatexercitum MxdorH,& Vcr-
'i.umBibyloniam diftmentem^hoc autem fuit maximeper artcm
-^gntandt.ktideo explanansmodumdefiruaionis dicit. AcuitC
lagitta8,&c.

z Qtioniam vltiodo. incuius contcmptum Balthafar vafa
^iuino inUut atp.Huia communtbus vftbus appluauit.
? Vniotctttpllcjuod7iabuchodonoforcombi.fftt.
^ ^^pcr ma.qd.quantumcum(i;Babyloni)fediiponantaddefen
^eiiuao^-umen nihil eis valebtt, idedftquitur . Quia coeitauit
aoininus,&c. '^

5 Q11.X ha.fuper.feoe dicitur , quia Euphrates fluuius mavnus
■''Mjwatptrcii.iiatemanieeiiisdefiruatonim.
5 1 ocuplcs in.de diuerfis prnumcijs crudelitcr congregatis.
7 Vcnu fi.tuus.7.rf.r/4 es prope tafum , ftcut a.bor cui eH fola
menfura p.ats pr^fcinuenda.ln H^hreo hubetur. Vcnit finis tUUS
mcntura rapinje mx.i.lecundum menfuram peccati tui rapien-
doirudcUter bona anorum.Et iliefenjus magis confonat Utertpre
ced.vbi (//cjt«> .Locuples in thcfa. ' :

^ lurauit doHu ionjequemer ponitur cohmatio di£li:& tioc
X«'m '""^"'°'"'" '''""'''• lurauit dominus cxcideft.an-
9 Pcr 2mmim.i.perfeipfum,']uiafpiritus efl Deus, loar \ j. d.

trt 0 H^.A L 1 l t

noncnimhabetmaiorcm per quemiuret, ideo iurat
per fcipfum . Ce«e/.22.c. Permetipfumiurauidicitdo-
minus.

10 Quofti^m reple, B^^ij/onm.

11 Hominibus.'i^i aduerjantibus.

12 Quafi brucho.^«i incedit cum magna multitudine,

1 5 Supcr te celeu. Eft autem celeuma canticum vindemiatoru.
Etper hoc defignaturgaudium Mcedorum,(3 Verfarum in tffufic-
nefan^uinis Chddprum,^ dcprfdatione eorum.

1 4 Qi2.i fccit terram,&c./»oc refertur adillud quod prfdiaum
«yZ.Iurauitdominus.

1 5 In fortifua.idt^, potentia infinita qu^ requintur ad creatio-
nem.

16 Etprjcparauitorna./.^«Am)a«/f.

1 7 Prudentia fua. qut ad modum tentorij videntur extendifu-
fer terram.

18 Danteeovocem.J.jf^-fc/p/Vnrf.

19 Multiplican.aquJe in cqXo.f.acreo in quo generantur.

20 Qui leuat.i. ^b Occeano tcrram habitabilem terminante,inde
enim pro maiori parte eleuantur exhalationes humide qu^ conden
fantur in nubes.

21 Fulgura in pIuuiam^&CP/MWrt enim abundansfacit ceffa
refulgiira.

22 Et prodticit vcvitos.i.de locis hominibus occultis.

2j StultUS fattus. Lt Uquitur bic de fcioitiafupcrflitiofa, cuiuf
nodi efi A^ci romantia & tius partes.ided Jubditur.

4« I Confuf-

c'/icf?n«»A™ /.T ' ■ V^^ " 'ir. ' ^ '^* licedoloris&angufticcfueruntincbriati.&hsccorutri

iinluont-r'' Tu^T^'-^'^''^^''^'"^^ ^*^' '"'^'^'^^ ^"'at'o fignificaturhicdiffulcpertribulationg Babylo-
uuu mortis Chnfti & dilcipuloru cius ludaei ca- niorum,qux fuit valdc magna.Ideo concludif mfcrius.

Tom.-f. Ff i

907

Gloford.&NicoIaideLyra

90!

"ADcmonarata fub- afcicntia^confafuscft omnis r
ucrfionc Babylorc m^''-» "» «'«"°""" ^ p""»""" ''"^^-
du proph. ad auio- conflator in fculptili : quia j

Oa non Cft pOrcftaS licet enim pluiioii eiHuctuiit.tnuUi umcn in 6.

lom.i}j. miiaDcogdomi- "«f"" biFigmcnt;.

nat in rcgnohomi p^cndax ell conflatio cius ,
num.flccui voluc- ,i r • ■ • t/ ■.

rit dab.t illud. ncc cll fpiritus in cis . Vana l

ieiT|eral «• ^^^^^ opcra,5i t rifu digna, in tcmpore vifita- ;

a1la<iiiil seBciiU». blCuii. jutoiibuifois. „ .. /?

cfP^ftfiivel pi<'V'hcticavd apoltolica. "

tionis fux pcribunt . No ficut h^c pars lacob^ 7

|Dtai

1 f iol « Miiiimiabilii omnium cKaioi.

blK-cleru
n

quiaquifccitomniaipfcfcft, & Ifracl fccptru 9^
hzrcditatis cius: dominus cxercituum nomc ^ ^

»1 Mou bcllicivel bclliiotes.. b^lullo iudiee retiibueiue vnicui-

aae rccandum opus quod tecit , ;ucut in fuiuta iccipet vnurquifque iccundum
operi lua. ,

cius.Co!Iidis tu mihi vafa bcllij& ego coUida 12

in tcGcntcSi&diiJicrdam in tc rcgna . CoUi- ^

fi dam m cc cquum, & cquitcm cius, & collida 1 5

in tccurrum &aiccnibrem eius,&c^ollidam '*»

5^Vtiumt)ue fcxum.

in te virum.& muliercm.Et collidam in tc fe-

^QuKtnUbct ziaicm.

ncm&pucrum, &coIlidaminteiuuene&
virginem , &coIlidam in tepaltorcm&grc-
gcmcius, & collidam in te agricolam &iu-
galcs eius . Ht collidam in

te duccs & magilhatus , &

ICi.ij.a.

tnoxie.qui
corituopk.

b f ccf ego <Tf', &c.
MospcftifcrNabu
chodonoior, & re- reddam Babyloni & ciidis

gnum Clialdeorri, habitatoi ibus Chalde? om

vd diabolus gaU- , , ^l: .

bi moscaliginofus nc maium luum,quod rccc 17

proptcr tcncbras rut in Sion in oculis vertris,
crrorisdicitur. b • j ^ ^ j

ait dommus. Ecce ego ad tc ig

• CJuDcrbiz.

. mdnst pcftifer, ait domluus : qui corrumpls 19

ifTerrt*''! miuetfi» vitlfs dedito».

bfVindia».

vniucrfam terram,& extendam manum mca]

,Q a ^Separabo.

fupcr tc, & cuoluam te de c Et rfaio re.Adhfic.l
..^fidehrims c momcm pcrtincnt I

21 pccris, & dabo tc in monte I>'dxi,hxrctici,bU j

r, Aietnx vb; „ .pa:n„lVtbix. Iphcmi & OCS im.

2 2 combuitionis:& non t tol- P') f' ?<^^^^r}-i m <

a «Angularem.f. «-dihcii c^leHi» fundarocntum. nialltia,nCCCOUCr-

lamdctcla*pidcmin aneu- ti'ntur vt hant la-
lum,&;i.ipidemin lunda- tioDci.
2 j mcnto: icd t pcrditus in x-

a1 V .^proplietx. b ^ Vcxilln.Kmabrllici. ,

24 tcrnum eris, ait dominus . Leuate fignum in
-^ tcrr3,clangitcbuccinain montibus: tlandi

16 ficatelupercam Gentcs, annuntiatc contra*

a1 Aimciiia:.

17 illam regibus Ararath, Menni , 6<^Afcencz,
i^ tnumcratc contra camThapiarjadducitcc-
^^ quum quafi brucbum t aculcatum. Sandifi-

a lQu]acxpU(ut<funtfan^am Dei voluntaiem , iuliamictiibuiioncinicui. «.ii
burnt..'in. (

catc contra cam Gcntcs, rcgcs Mcedla: duccs
cius,8c;/n iucrfos magirtratus cius,cii6l:amqi
terram poteflatis eius. Et commoucbitur tct
ra &fconturbabitur,quia t cuigiiabitcontra
Babylonecoiriratio domi-
ni,vtponattcrramBabylo- vcnicntc Cyro,&
31 nisdcfertam Scinhabitabi Dario ccflauit ro-

le . Ceflauerutfortes Baby- . ^''.' Babylonis, &
, . , . , , . i a prmcipum cius.

lonis a pra^lio, habitaucruc

inprajfidijs. t Dcuoratum efl robur eorura,

TlmbcHes.

& fawli funt quafi mulleres . Incenfa fiint ta-

* ^Miinitioncs.

^^ bctnacuIaeius,contriti funtuedcs eius. Cur

54

^CaptJE ciuiiati

^ ^ reij^ obuiam currcnti ueniet, & nuntius ob-

NICOLAVS DE LYRA.

^ I Confufus cft omnis.£« loquitur de imaginibusper ^flro-

nomtamfaH s^&per alios modosfuperfiitiofos.
Q t Quia mendax c^.Quodprohat dicens.

} Nc cft fpiritus. Si.n.aliciuando dentur in eis refponfa,hoc e§l

a dxmombiis,

4 Vana funt opera. '.nullam vinutem defe babentia,

5 Et rifii digna. .'iirifibilia fapientibns.

6 In tcmpore vifitationis . DeitruBa.n. Bibylone,deflru{la
fuerura tdolii (ju£ bi erant.

7 Non ficu t hxc.f.vma.

8 rnrshcob.j ip!et/f.

9 Qyja qui fccit ownii.fDeus vcrus,

10 lpiccl},&c./p rs acob.

1 1 Et Ifracl fccptrum harreditatis. Tideles.n.poffident domi-
tium pirfidem ^ dilt&.0'crh,& Deus poffidet tos per gratiam.Et
ideoftintfidcles ftintpars Dei itu CJf Deus efipars eorimiquiapr^e
UH' iunt a D'v,& ip(i prxeUgunt eum alijs contemptis.

l X CoUidis.&c.HK po-.itur i xplanjtio fecundiC p..rabula.Et di
uiditur in di^cs pa t s,qt4!a prinio punitur paraboljefcntentia. Se-
cundd,Ieriifjl m iiU(r!monia.,ihi. Comcdit mc . Scntentia vero
p^raboU confiflit .« hoc,^per eam dcftgnuiur rex Babylonis pro^
pinans alijs potum mxrnris,& pcfa&um efl jibi &fuis:quia vi^o
viasfad s virtute Dti arlf,,ibchatfibi.Ideoftbi dicitu- in pcrfona
dow.w/.Collidis tu mihi.''.v* inftrumcntum iujliiia mca.

13 Vafa bcWui.apparatum beUoriim aUarum Centium.

14 Et cgo. iluia iuflitiam mcam voluntate iniqua exequutus es»

1 5 Et diipcrdam in tc.TibifnbieBa&teauxdiantia.

\6 Collidam in.i. equos & equites, quiaponitur hicfmgulare
pro plurali,E>ftniil le in fequehtibHs.Ei patet litera vfqueibi.

17 Omne malum c\uod.Templum concremando.

1 8 Jn oculis veftris. '. hoc aUoquitur lud£os,qui Im vidcrunt,
<Juorimplures eranl in Babylone,

1 9 Ecce Cgo zd.i.Babylon, qux es monsaltus per potcniim , &
fuperbiam. Et pellifer,occidendo Gentes alias crudeliter.

20 Euoluam tc dc petris./(fc/?,rfe fortalicijs tuis in q^Mbus m
fidts.

2 1 Dabo te in montcm .'Ji;^a Babylonfuit combufla a Ma-

dis,& Terfis.

2 z Et non tollam dc te lap.i.w» re^dificaberis vltra.

23 Lcuate fignum.i.i e.v;/i«>» ad congregandum bellatotesto'
tra Bjbylnnem.

24 S:in(iifiCite.i.confirmate ad bellandum. San£lum.n. in vnaft
gnificatione idern c(i quod firmum.

25 Annuntiatc contra illam rcgibus./. ,Armeniic regibus.

26 Mi:nn\.S>c Kiccncz^lipminajuntrcgnorun!,

27 Numcrate contra czm.T^omen ifl Hebraicum, &fig'ufi'
catexercitumqni numeratur in.cxpcditione.

28 Adducitccquum./.f^MOf.

29 Qaz(ihruchnm.i.agiles&preparatosadbellHm. C{t<Tt

patentvlqueibi,

3 0 Quia euigilabit contTZ.VidebatuY.n. quaft dormientper-
mntcndo crudcLitaies Cbaldeorum,& euigilans in punitione ?<""•

31 Ceffauerunt (ortCS. i^ifiorias.n.fccerant virtute diuinii-Et
ideoipfa retraHanon {olkm ceffauerunta viHorijS,fedetianiftteiitt
deuiiii ab alijs,ideofuhditur.
j2 Etfa<flifuntquafimulieres.(f«f/KnN"»Mic'/'^-
$3 Inccnf^ium td!ocin^c\x\z.i.habitationcsBahylonis.

34 Contritifuntvcclcs.'Pf»-/»-<»5wne»n/»oywww. |

35 Currcnsobuiamcurrenti. Babylon.n.eratcmtasvm
magna.Dicit.n.Hierovymus fuperTfalmcs,<peratfdificatainq<u-

drc,& quodlibet laus habebat in logitudinefcxdecim miliaria'<jK( ^mm
faciut otlo le!icas,propter quod dtcit Vhilojoplm tn libris VoUii" ,
rum,^ magis erat dicenda rcgio claufa muns qudm ciuitas. Eli ('■
de douoregia fiequenter currebant nuncij ad portas ciuitatis,ir «'
uerfo ad denunciandum natumi& idto mgrejfus aduerfirmKim
fuitreginunciatustidebjubditur.

iO^

/a

Fdli BahylonU

-iQuaisayed , ©"f. Fuit

ipIebsBabvlonisqn

pcr potcntiam re

gni & diiiitiarum

. abundantiamtritu

• rabat & cotcrcbat

Gcnrcs^fedtcmpus

Jcmomeifionis eius vc-

nitcumcogitur rc

cipcre quod gcflit

dcquaex perlbna

i*"^Iudaic.tplcbiscon

^./equentcr dicitur .

I In"- * j

ytti jtoniedu mc iX aeuo-
uhi r» auit me.
vuJn<t, Et defertum fa-
...-iammare,&c,
l^at^liftice.Marchu-
faluiusfeculi fignificat
urbulentia , quod
^' dominus delertu
-^onit.Facict.n ccf
"areluxunieius,&
iiflipabuntur ini-
]ui:qui confufio-
licrrorumvitioru
|ue deferuiebant .

i^omodo CaptJ rft

(facb . Sefach.byl-

jsfaccivelmanus

, acci interpretatur

"^" cutBabvloncon-

ifio.Captae(ter-

oSefach, ^in ftii

orcm fadh cft Ba

ylon-.quia idolo-

urs& diuerfi'; vi

isferuicntes, flu-

tibusfuturi iudi-

tij

«t

leremia^. Cap.LL

^ TBn'thafar.

nius nuntjati,vtannunt;enticgiBabyIonis,quiacaptaen: i

ciuitas eius a lummo vf(]i ad lummu.d^^adapr^occupata 2

runr,&:tpaludes incenfe funt igni,& viri bcilatores conVur j
^ bati sLit.Quialia:c dicit dns ex^ercituu Deus ifraehFilia Ba +
bylonisquafi arca,tempus1 tritur^cius.Adhuc modicu,&^J
veniettepus meflioniscius.Comeditme,dcaorauitmeNa 7
buchodonolorrexBabylo. Reddiditmecjuaii vasinane- ^
Ablbrbuit me quafi draco,repleuitventreluii f rencritudi ?o
ne mea,&eiecit me tiniquitas aduersiime,&caromearu ^ '
perBabylonedicithabitatio Si6& Gnguismcusfuphabi []
tatorcsChaldc^jdicitlerufalem. Proptercah^cdicirdns. '4
b £ccecgoiudicabocaufamtuam,8<rvlcircarvltionemtua. '^

Etdelertutaciammarceiusj&jficcabovenameius. Eteiit\ '^

afAj(n.i>u^, ^ bfDimoniim c «Miranti|-m & viHentium imeritum f .us

Babyloin tumuIos,habitatiodiaconu,fliipor&fibiliisjc6 ^^

„ . . =fMai.-r'-^Hiinon«. btDncesChaldxorum

^non lithabitator.Simul vrlconesrugienr,t SQexcuticnt

a «Minort-5 b < AHu rr/^nUiionum.

comas veluti catuli leonii. n calore eoruponatpotus corii, 11

p^Cili. fx. b ^>cporc mortis :cternz.

& incbriabo cos vtfopiantur STdormiat fomnu fempiter

^ _ afGliflio itomini occnlend9S.

nu,& nontcolurgantjdicit diis. Deducam eos quali agnos 25

a IDuces B'hylonw b Tfopuli$peccai(Hibus,

advidimam,&cjuafiarictes cumhcedjs. Quocaptacft 26

C a < Babylon ^

Sc{ach,& comprehenfa efttinclyta vniuerfx terrx?Quo fa 27
dacftinftuporemBabylonimerGentes? Afccndit fupcr ^8
Babylonem mare,multitudineflu(auumeiusopertaeft . l^
Fadajsiitciuitatescius in iftupore tcrra inhabirabilis &^e
fcrta, terra in qua nullus habitct, nec trafiet p ea filius ho-
miais.Et vifitabo iupcr Bcl in Babylone,& cijciam qd ab- 1 1

5)10

20

21

22

tij rubuerrentur:& D
fero p^nitcnres cu
Belqui|interprefa-
tur vctiiftas, ideft,
cum antiqiio ho-
fte confufioncm
in inferno patientf
perpetuam.vndc fi
dclcs admoncntur
vt cgrediantur dc
focietate corum ,
necum iUispereat.
Egrcdimini,<5cc
* Thcodorctus.
Babyloncm ipfam
ita vocauit. Illius
enim rcgem fupe-
riusSe(ach.vocira-
uit. Verifimilepor
rocftjCumitaquo-^
damnominarctur^""*'"'^'
poftea Babylonem
fuiflc nucupatam.
d yifttah.^ldcm.
Daniel quoq; me- g
minitciborumqui
offerebanturBclo,
& quo paao facer tconuiuia.
dotes confumma
banteos. Praidicit
vero fermo pro-
pheticus , crrons
ceftarionem:8c co
folatur popuhim
cxhortansne perri
mcfcat mala qu.T;
obuentura funt Ba
byloni , doccnsca
multoante dcnun
tiata cfle.

a Egre-

NICOLAVS DE LYRA.

f Captacftciuitas eiusa fummo . idefi, dprimaporta vf-

me ad ■pltimam .

Et vada przoccupata . Quia MceS , & Terfa per alueum ■
■iminismtraueruntyVi dtHumeli.

Et pal udes incen (x. t.fnnalitia qu^idam in paludibus ftta.
' ' ^\^"^ bel.conturbati funt. ex f-MtoingreiJu hofiium.

Fiha Babylonis. Gens buuylunica.
• Quafi area. idcH, ,\ieffis ixtenja m area.

Tcmpus triturx cius. idefljux contritionis , ftcut bladum
fitur m area.

3 Comedit me. Hicponitur contra Babylonem qupimonia de

Mo,qHodfecit in Jerufakm.Et aiuiditur in tres partLS-.quia primo

fnitur qupimonia . Secundo circa eam diuwa iusiitia,tbi : Pro-

l^tCi. . Tertiofequens laus diuina, ibi: Etlaudabunt. Cuca

Itmum dicitur in perjona lerufal em : Comedit mc. populum

r.um occidendo,& bona rapkndo.

5 Deuorauit mc Nabuch. crudeliter hoc agendo .

J) Reddidit me quafi vas inane. Abfor. Qui^d >,on efi aptu

tfuumufficium , quiajtc letujalem dtjiruxtt , quod non erat apia

'bttationihomiwim.

1 RepIeuitvcntrcmfuum.;.fo quod tenerrime diligcbam

r^taiaojibt vaja aurea,& argmtea confecrata diuino ciiltut .

> Et eiecit mc.populum meum captiuando.

I Iniquitas aduerfum mci.faaa mihi a Chaldxis.

1 ttcaromea./jcer^Md^m.

» Super Babylonem. Supple veniat ■vltio eiut.

J' Propterea haec. Uic confquenter ponitiir diuina iuflitia,cum

iperlonadomitti refpondctur lerufalemconquerenti.

■1 Ecce ego iudicabo caufam. dando pro tefententiam con-

li Habylonem.

t Et dtknum.i.congregationem aquariim ex curfu Euphratis
JnnUum modum loquendi Hebraicum , quo ornnis aquurum con-

f^regatiovocaturmareJecufdtmilliidGeKfx.aconstemioncC

quc aqfiarum appellauit m^ia.

I p Et ficcabo venam ei us, &c.i. curfum Euphratis modofu-

pradifio. ' ^ '

20 Et crit Babylon in.pjf ruinis domorum & murorum.

21 SKn^oxScilbAns.prie admirationetant£ruin^.

ai SimuIvtleonesrug./.C/;«^</^/. Ltones.n.horribiHterru-
giunt,quando funt deui^t.

a j Er cxcuticnt comas.detrahendo caplllcs funspra dolore &
indignatione,ftcHt faiitm lcones quatidn fur.r d- m^i. In fj(br£o ta-
men habitur fic.Kccin3}oi\nt vt catuli leonum./. extranehu

gi-:ntp><cd€lore,qi4ia rnut.a rt ptvpne ( Itajnwium.

24 In calorc eorum. . cuiefaciamevs per poium & dormirrfa
i iam : & non fvlum dormitionefoporis , fed etiam mortis . Jdeo
jubdifr.

25 Et dormiantfomnum.?//aV«»-f«;w Dan.^.quhd Baltha
Hir fccirgrandeconuiuim principibusfuis & calefadus
vinoftcitapportari valaDci vtbibcrcnt ineis. Etibuiem
fnjuiiur,quou eaaeni nocie tnierfe^ins tji BiltDajar, & regnTt eius
aiupit Ua.ius CMadus.hl quiujaiigati a vinofuerunt interfcBi.
Idibfrqfiiur.

26 Dcdlicam COS.i.ftnrdrfcnftone.

27 Ad victimam,&c.Quomodocaptaeft./..?i/;)//o>3/?c ho
mnata propter < ort tjponUi ntiatn Utirarum , vt atHurn cii Juprd
1 j ./' lund-m Ha. ?<r.

i8 Afcenditefuper Babyloncm.'.mrt;f«x magnus valde &

fortis

29 Multitudinc./.fec//flf3>-«7??.

^o Operta c&.Fzdx.i.ubjorpta&deJiruaa.CDtterapatent vf-
quc ibt.

31 Et viCita.hoCapcr.!dolumeratinB.tbylonii,perqtwddefl-
gnatur populus coit ns tum.

3 2 Et eijciam quod abforbucrat. Diuitix.n.aliarum Gemiu
quas Babyimtj abforhuerant , ftbt rapiendo ex diuina leateattaftbi
datxfuerunt Mcedis,& Verfts.

Tom.4. Ff 4

911 GIoHord.&NicolaideLyra ^n

^ a Ejpredimiti de me- {orbucrat dc orc cius, & no i

' 1:ZiS^;^L coflucntndcamvltrdGen-

faccrcfugiatpcrdi tcs.Siquidcm& muius Ha-

torum conlortiu ; j^ylonis corruct.Ecjrcdimi
vcrcatur fcrmonc'1 ^ .fF.dd? -

doivindiftam pcc ^^^^ mcdio cius populus
catorum prxdiccn (•, r r,

tis. qui quoi.d.c p. mcus , vt laluct vnul(]Uilc],

dicaturmccckna, , ^ '^^'""•"•r

&auditin icriptn aiam luam ab ira turoris
ris fanais dc anno . iDcfitoM, c-n i bu..

in annum attcflan dni . Et nctortc moHcIcat j

nciK ziciauni

tib. quia iudCXdl- a^:if edtr».iiemilignii.. lijnc ^

durusnthisquia cor vcllrum, &timcacis aii

fiiullrisciuscrunt. Jjcuq^i j^,c{JQCiirin tcrra.

ptjccdiieu me m.iUdi ° 1 , ^,^ ^„^, .^ ,„„^^

XT-"^"/ 1""'""*'^'' Etvcnicrinanno auditio,-J

Non.dcbcmusm , j ■• o ^

dclidcrijs carnis &:polthucannuauaino,6d

moilclCCrC & (C* •1<^i»rcmuner«l»tutiniquiWlintnra

D • 1 ' /T. moituotum. ^

fS"n,oS:not: Iwqui"^"' tcrr».&domi-

... . fVi uui ootcntioirs luetunimpeccitismiia

ClUSlcglS&CXerCl- r.tormcn.apitun.oi.

tio virtutii nrenui. natorlupcr dominatorem.

O Et Venitt in annO ,^Ketiibmions,quoni»ru iuJ.cal>ilorl>em ut

auditiOy ^ p"^, i^f. laium in iuftiiia,v*< populos i n i'|uitlte. ^

•j« Theo.Qili vno ^ Propterea eccc dies vcniiir,

aUt duobUS anniS .fSimulachiatroruinquilixietiofinjnnf

antedenuntiarum &vifitabo fupcr rciilptilia

adUCntUm hodiii avn-rrcniconucrratio.

morc fuo perfcuc- Babylonis: 8<fois terra cius

rabanl in iniuftitia a tf erpetuo. U ^Eiuiiie» & in enoiem

&iniquitatc,pro- c ,.-, ini.^ntcs^

ptcrca minatur in contundctur, &C vniucrli

tcritum tam fcul- . - ,_ . .•^^^^''- ';•"";"

ptilibusqiix adora intcrkdti cius Cacet in me

tlir , qu.im hiS quae '^^"^ prxdocn>ni,.- Gcntiun.jMl.nusett.

adorant illa. diO cius. Et laudabut luper 8

c p,opttrea tccc&r. Babylonem ccli 8<j:crra bC

Enumcrat pla^as '. ■ ■ r -9

Babilo. liiperultu omniaqu5incislunr,quiaio

raS&OptimatibUS YA4Uoe.va,...(cuntmal.,rupciterran..

cius.ducib. & ma- ab aquilone venient ei pr^

giflratib. & omni dones,aitdominus Etquo

populo; quia.f.di- tM''''"^'''-

iicrils (upplicijs in modofccitBabvIon, vtca-

tcrepti dormicnt Anpnt

Q fomno ^tern? moc ui,i.>.ui.
tis

derent occifi inlfirael, fic tis Myflice.hicrui
tdcBabylone c.idcntocc,(i ■ ,ro'„"u"'l?,":

If

a ^Vox pi "! Imv.

'n\ vniuerfa tcira Qmfugi

flfiaclit».

. f Si vuli»i«lu I'.

brin Bib\Ione
a • . I ! n b

diabolus ab initio opo
conftruxit.pcrqi}^ *-
contra ciuitatcn
'* tis eladiu venite,nolitc lla- ^«^^ '"'^d"'" pugna

^ a«intcri,ion.n,ua. uit: quia libcratisc

rc. Rccordamini procul lcc-t.s Ddimpiaci

»^Non«aby.on,cuiu5vanatiopttJicii,ii. uitasin a;tcrnii fu:
ijcii.ii.sic^i^msEni. pliiium dcmcrgci,

13 dni, & Ici iilale afccndat fu- vn lo. in Apoaly!

afVoxpopuli. flnluttantibusvicinit, Ccddlt , CCCldtt Bi-

■ n - •■A"'z"r''Vr h^onmagna,^c.S>i

14 pcr cor veltru . Contuli lu- poft pauca. Exitedt **<
mus, quoniam audiuimus itiapopuiusmcus,,,-

alVicino.u.n. ^ f^rtlljpCS [itls dclic .

opprobriu. Operuitii^no- rumeins,&dcpla;^n
^.' . r n ■ eius no accipiaiis &i

j, minia raciesnoitras, quia ^

vcnerunt alicni fuper {andlincationem domus

17 a 1 Refponfio p ophftx.

I 1 8 domini . Pidptcrca eccc dies vcniunt, dicir

• '^dominus, S^vifitabofupcrfcuIptiliaBabylo.

20 nis , & in omni terra eius mugiet vulncratus

^Superbiendo.

Si afcendcritBabylon in coclum , 8^firmaucri[
incxcelfbroburluum,admc . , , .

^ . . d Vo.r clamoris,&c.

vcnicnt valtatorcs cius, ait ^ Theodorcms.
dominus. VoxcIamorisdedPcrhsc muUitudi

Babylonc, & contritio ma- ~^^^
gua de teira Chalda^orum, haflse, vel tcla ml

a TCiuiiatcin cosfnfionis- prodcrut DCO p^-

i^ quoniam vaftauit dnsBaby- nasabeocxigcntc.

"lonem^S^^crdidltexcavoccmmagnam^&fo.

nabunt fludus eorum,quafi aqua: mult^ . D^

ditfonitum vox eorum,quia venit fiipcr eam,

. f DiahnluS.

ideft , fiiper Babylonem pr^dd . Et apprc- ^
hcnfifuntfortcseius, &tei'narcuit arcus eo-
^^ r.um , quia fortis vltor dominus reddcns

4e NICOLAVSDeLYRA.

1 Et non confiucnt ad cam ultrd. c}H£ crantfubHtce dom-
nio enrnm,

2 Egrcdimini de medio . Licet.n.iudxieJfetitfeniHnterra
B xbylonityitaf nonpotcrant exire rcgnurn;tmen potetant de vna
ciuttatetranfireadaliamreddendo rcgi de bonis fuis pro tributo
magnam portionem,ftcut cfi de ludmmancntibttsfnb primipibiis
Chriliiaiiis,& multi ex diuina admvmiione ftc cxiuerunt ante d(-
firuclionem Babylonis. fioc modo Tobias prxuidens interitum 7\(i
mue dixitfilifsJuis,quddeofcpulto indcexbent. Tobi.c 14.

3 Nc forte./. nimio timore rcfoluatur ex auditu appropinqua-
tionis fxtrcituum contra Babylonem.

4 Et ucnict./^ nmoris de occifione Balthafar,& defiruBione Ba
bylonif.

5 Poft hvinc f.de vefira teuerfione in Ierufatem,vt exponit I{a.
Sa.Oi cih.ti.Balthafar Darius Madusfufcepit regnum eius, vt di'
iiumcH:& regnauit per annum integrum &partemfecudi:& fic
Ulefecmduspro parte cius fuit primus annus Cyri quifuccefUDa
rio-.&primo anno Cyrifuit data difia Ucentiaredeundi.

6 Etiniquitas.^KM Darius& Cyrusfucrunt idololatre.

7 Et dominator i.Cyrus pofi Darium,vt difiuTH efi.C^tera pa
tent exfuprad:8is.

8 Et laudabunt.H/c confequenter ponitur laus diuina dc lufii-
tlt circa Babylonimfaaa,cum dicitur.Et iau.fuper,&C.'.a»gc/i
& homines.Ideo fubditur.

9 Et orania.Er accipitw hic,& pro.i.Calum enim efi habitatio

jlngelorum,& terra hominum.

10 Quia ab aqu. &c./: CMcedi C5" Terf^e^qui venerunt de Jtjni
lonari parte refpc£tu Bahylonis.Et fubditur vna cau/a.f.occifto crn-
delis filiorum Ifrae[,cum rf/c//Kr.Etquomodo fe.Bab

11 Qui fugitisgladium.i.cof iK(/4;i^««eHa///fij.

12 VcnUc.inlud^am.

1 j Et krufalcm./. accipiatis cordi dtflruBionem Urufalttn 6'
tcmpli,vtadeorumrefdijicationematiimemini.

1 4 Confufi fumiis. cj.d. quamdiutcmptu domini remanebitfu
defirutium a Centib.eritnobis confufio& Gpprobrtu.Jdcofubditui

15 Qilia \ici\crunt.'.idolQlatrf,quifnnt aiieni a cultu Dti.

1 6 Super fanftiticationem.eaw incendcndo,vt liabetur c,2.&
/\.Keg.vltimo.

17 Proptcreaecccdies.(/fpfo/7i«7«o.

18 Et uifitabo fuper. i.idola & templa Babylonis.

19 Et in omni tcrra,&c.2^(o«/?otenj loqui retii-pnt dolore.fei
rnugiens ad modum beliie.

20 Si afcendcrit Ba.b.qJ.quantumcHnquefit€leuatain honou
& firmata inputtfiate,tamendeUructurmea virtute.ldeofeqmiui
Ad me vcnicnt uafta.

2 1 Et pcrdiditex ca vocem.i. verba ia^antif defuamap*
tudine & potefiate. !

2 2 Et fonabunt findns.i.exercitus Mosdorum ^ & Vetfatm |
Cxttra fatent yjque ibi. . \
21 Etcmarcuitarcus./. nonpoteruntfe deftndere perarttml"

gittandi in quafunt tdccii.

5'3

leremiac. Cap.LI.

5,14

a ^^CiUce iic.

'■crribuet.Etinebriabo principes ciuS & /apic ^
cscius,duces eius &c magill:iatuseius& for-
7^.1 eseius.tEtdormietfomnumfempiternum, t
inonexpergircentur,aitrex:Dominusexcr-
ituunomen,cius.H:Ecdicitdominuscxerci-

a Miinitioqaxlibet

igen.

. lum : Murus Babylonis illc latifTimus t fuf- 2
^^r Dfrionefuffodieturj&fportgeiusexccligigne ^
omburentur,& laborcspopuiorumadnihi 4

i f Afietnun.

lim,8^Gentiuinigneerunt,& difperibunr. 5
"crbum quod prxcepitJeremias propheta ^
«^rairfilioNcria: filij MaaOxcumpsrgerct
dSedechiaregein Babylonein anno quar- 7
p re2;ni cius: Saiaias autem erat princeps
jirG. ipropheti^. Etfcripfic Jcremiasomncma-
iimquodvcnturum eratfuperBabylonein
bro vno, omnia vcrba h£EC,qua: fcnpta funt

NICOLAVS DE LVRA.
j{ Et inebriabo principcs. (juia mciefequem fmt feflum Bd-
' tifar in quo ipfe &pri utpes eius fiierv.nt vino rcpleti , & interfc'

iisfuit Balthafar & prtiiiipes eius cum ec,vt dicium efif.<pra.

' Murus Babylonis ille la.//c eft i Hebr^o et in libris correflis.

jSufroflioncfuffodie.r. deijcietur qtucunq-yfu Utus etfortts.

* Et labores po.ad ni. In fdiftcatione enim murorum & domo
r Pfi Bitbylanisfuti-unt expenfe mult£ diuiti^ acquijitje laborib.po

florurft (^ Gentium,quas ab eis abjiulertmt Chaldf. Et ideo diui-
trnfuit iudiciu,quodtaLes ciificationes redigerentur ai nihilum.

• Verbum. H/c confcqmnter dcjcribitur deflruclio Babylonisfuo
jrabola fi,cli,ftcu\n,parabola verbicH , qtiando per ftgnificatum
icumaiiudiutellivitur,vt cttnt dicitur /«rf.p.i. leruntligna ad
liamnu PlT quod intclHguntur habitatores Sichem & ^bitrte-
th (juemjeceruntjibi regt:fic parabolafaBiefi quando ftt aliquid
(ftgnandum aliud fiendum . Et ftc efl in propofito quia dtiiru^io
Ihylonis fcriptain quoda libello,et alligata lapidi ponderofo,proie
jj fuitinfluuiu Eupbratcn coramplurib.ludfis ad Jignificandu de
tuclionern Babylonisfutura. Vrimb ponitur ergo qui precepit boc

contraBabyIonc.Etdixit a sk fuhmergeiurBa-:^

8 IcrcmiasadSaraiam:Cu S-So^"'-^^"^
• • T> I I - ^'^"^ cabvlon in Eu

vcncris in Babylone,&c^i phratem merfa cft ,

„ deris 8c lecreris oia verba qnamuisin folitudi
^ 1- j- - T-N • ! nemrcdafta.Sedfpi

10 h2:c,dices:DominetuIo- ritnaiis Babyloms

* ' CUtUS CS contra locu iflu , aetcrnu interitu pra:-

vtd:fpcrdetctcun,,t„efit ^SSg"';','; , „ «,,

qui in co habitet ab hoie cipe diabolo demcr-

vfq: adpecus.Scvtficper getur. vndc loan. in
^ p\. j „ ^ - Apociufiulitvnusan-

petua lolitudo.Cumq-o ^.i^, f^^tis lapidc qu«fi

plcueris legere libl U llhl, molare magnii, &miftt

^^ r^-U;,. j 1 • I - o / inmare,dicens:Hocim-

hgabis ad eum iapide , 8^ ^,,„ „;„,,„^ ^^^^;^„_

proijcics illuinmedium -54 Theod.Hocaute

Euphrate,&dice.«;:Sicfub ^fieri dominusprarce E

* TT. I 1 „ - pir,mc6folationem

mcr^eturBabylon,&no captiuorumrvtcum

confiirgetafacieafflidio ill'"s captiuitatem ,
nisquatf, ego.adducofa l;;S>„t,^^,t
13 peream, 8c diiroluctur. folatione fpem bo-
Hucufquevcrbalcremi?. norumc^ciphmt.

ficn.cum dtcitur ; Verbum quod , &c. Et cui. Saraia: filio*
Nerix. & tcmpus,& etiam locus,cum dicitur.

6 Cu m pcrgcret, &c. Sedeclnas enim fuerat infiitutus rex a
rege BabyUms . Et ideo quarto anno regnifut iuit in Babylonem ad
factendum et reuerentiam,& ad deferendum mHHera,cum quo iuit
i(ie SaraiaSfCuius fubditur officium cum dicitur.

7 Erat princcps.;. principalis inter Leuitas, qui in tepto decanta- p
bant laudes dtumas a Dauid et ab alijs prophetisfaBas, In Hebr^o
habetur: Erat prmccps xcnij. Et io iuit cu Sedechia adfaciedum
xcniam regi Babyloms nomine Stdechie.C^terapatent vfque ibi.

8 Cnmvcncris.diUgenterea,quefcriptafuntinhoclibro.

9 Et legeris omnia vcrba hsc/. coram iudds,qui illuc tran-
slatifuerantcumlechoniaregeluda. lo Diccns.coram eifdem.
1 i Dominc tu lo.i.contra Babylonem. Caterapatent vfq; ibi.

1 2 Ligabis ad eum lapidcm. vt demergatur in profundumfln
niiiiisM defignandum totalem deflruBionem Babylonis.
1 5 Hucufque vcrba IcremiE . Dicunt aliqui, quod non efi de
iextu,Jed qujidam rubrica appofita: Sed hoc non efi verum,quiafie
fcribiiur in Heb.ftcut & alia prxcedentia.

M 0 P^^ L 1 T E B^
i Etinebriabo principes,&c.(cqaitui:.

Et dormientfomnumfempiternum. Per morte dolorofar^.
ytrbmquodpnecepit leremiai.Yixc ponitur tertia parabo-
i,qii2cftfa6li,fcilicct,delibrocuiprxcipiturlapisaUiga
.)&in Etiphratcn dcmergi.Liber autem ille'fignat Eua-
jJium cui alligatur Chriftus . qui dicitur lapis abfcilus de
mtejine ma>iibus,D3niclz.^ Namcius doftrina & fada

contincntur in Euangelio . Per eius veroproicaionera
inEuphraten, quifrugiferinterprctatur apoftolorum
praedicatio Gentilibus valde fru<aifcra & lud^orum re-
probatiocamrepclIetiumfignificatur:proptcrqiiodPau
lus &BarnabasIudeis conftanterdixcrunt.Aa.ij.g.ro-
bis oportebat primum loqui verbum Dei,fed queniam repellitis il-
lud,& indignos vos iudicatis aterme vit<e,ecce conuertimur ad Cen
tesyfic enim pr^cepit nobis Dem.

A D D I T I O I.

lncap.'^\, vbidicitur in poJi.ToWitcicixnz.m. Didioinhoc
iopofitafignificat tyriacam,non refinam,prout diHumfuit fupra
iadditionecap.^.

A D D I T I O II.

Ineo.c.vbi dicitur in/)o/(.Stultus fadus cft ois homo. Quia
iTttiles idolor}icuttores,non Jolii enabat in hoc,qiiod tdola vana co
hatffedet quia fiulte pjitmabat, quod Deut verus qtie populus If-
r:lcolebat,eratjimiltsdijseorK,vnde lfa.\6.& $7. Sennacherib
ifui dicebant, qi non poterat Deus Ifrael defenderc lerufale a ma
ro. sAfSyriorii,Jicut nec dij altarugentiu potuerant gentes fuas pro
lac ab cis, quos Deus cenfutauit pcr Ifaia, denuntiado eis defen-
fr.epopulifui,vtiibi. Sedinhoc loco quia Iere.no poterat ofledere
daUais cxcellentia diuime pottti^ f defenftou- Ierufale,cu ex ordi
» iufiitiit diuinx fp pcccata populi erat deftruenda , io oUendit eis
tcellentiam Dei IJrael refpeclu falforu Deorii, exhoc quod dij fatji
jnt ab hoib. fabricati fcu ficlt,(^ ftc cH autnrib. fuis pereunt, et pf
i»c rfidt.Stultus fadlus eft ois ho a fcicntia fui.f.vera. Con
:ifuseftoIsc6flator in icn\puh,dcc.Quod patet ex hocquod
Mu:\nt^c vifitationis {vixpcnhm.l.idolavana cu cultorib.
iriifeu autoribus.Et ro efi,quia talcs dtj no hent alia potentia,nift
i 5 autores feu cuttoresfui fingiit:& fic oportet qi cU cultorib.pe
uint,no tame fic efi de Deo vero Iacob,cuius virtus et potentia no
jndetacultorib.fed econtra totu efjeet bonU colcniiu ipjum ptdet
<> illo quecotut,et ib dicit : N6 ficut hxc pars lacob {.f.vtpe-
■atpereumpopulofuo) quiaquifecit ola ipfe cft, & fic tffe
mm ab illo depedet.Et quia licet ipfefit ptiniipm totius effc,tame
^propriaturpoputo IfracUfpecialuer.ioJubdtt:Et Ifracl fccptru
crcditatis ci'. Cofcqueter expermavetia diuinx poteti* infert,^

ftcut Babylotitj Jueruia injtrume/iia dtuin<e poientt^ coniia ultas nu

tionesfic et alie gentes ejfent inftrumenta diuinx vltionis cotra eos

fpccialtter pp ea,qmfecerat in iiot, qui erat locus diuino cuhui de

putattts,& de hocdicit:ColUdis tumihi valabelli,&c.Ci?">-e</-

da Babyloni omne malu quod fecerunt in Sion in ocults vijiris &c

A D D I T 1 O III.

In cod.c.vbi dicitur in'pofid. RcgibusMcnni& Afchcner.

Vbinos habemus.Mcnni & Afchcncr,;« Hcb.hubetnr Alche-

naz: quod ftgnat .Aiemaniam Jttm Tapjar eHnomenHcbraitum

ftgnificans capitaneum vd (Itictm cxercitfs

A D D I T I O I I I I.
7« eod.c.vhi diciciir in poftil. Er vifit.fu.Bel. Qiiod dicitiir hlc.
Et vifitabo fuper Bclpropriepoteft intelligi de ipfo tdolo, quod
nominatur Bch.Jine hoc quodftgtiificetpoputii:quia cum Dcuspimit
aliqua genteidnlolatra,confueuitet Deos dijjiparefeu C0njui,dere.
Tnde£.vorf.i2./;.Inomnibusdijs Acgypti, &c. Etftcinalijs
locis . similiier dtcitur . Et cijciam quod abforbucrat dc ore
ciuSjpoiffi inteHigi de ore ipjius idoli Bel,in quo cotentes ponebmt
diutttas,fingcndo quod eas acceptaffet.-ftcut faciehant de Moloch in
occifione puerorTi, Similtter quod fequitur : Et non COnflucnt ad
cam vltra gcmcs.propriluntelligipoteft de ipfotdolo Bel,ad quod
gentes conftutbaiit,cnm Babylonia effet in profperitate
A D D I T I O V.
In eo.c.vbidicttur in po/i^.Hucufq; verba Ieremia:.jQ«orf dU
citur /)?c.Hucufq,- VCth3Llctcmix,deHotat,quodilia,quffequun
turfcq.c.nonfunt reputanda de verbis prophettx Ieremii,fed fumu
ttir hijiorialiter a 4. ({eg.vlt.cap.inter quod cap. & iftud modica &
quafi nulla eft dijjerentia, & interponitur hic bdc hifloria dcflrU'
aionis lerufalm (S tentflt adcontinuationemlibri Tbrenorii,&c.

9iy

Gloford. & Nicolai de Ly ra

C A P. LII.

A a "C 'l'it« w?/n»/.Hifloriaquxcapta rcfcrt Scc!cchi3,& Icru

♦■»«g-M- JL falca'Chald?isvaflata,inli. Regplcnc toracotinct.

b Fjct'<mrH -jicr.Noucnaiius minordcnanoimperfcdio

ncm lcgis Cgnificat, licut vaJcnarius tranfgrcflione. Bc-

nc cr^oNabucho

donolor anno no-
noScdcchiirqjni.
oblcdit ciuitatcm ,
mcnfc IO.& lo.dic
mcnfis.quiacuma
li paftorcs dccalo-
giimfciunt, &ira-
plcrcncgligunt.nc-
ccflccrt, vt plcbcm
cis commilTam an-
iiqnus hoftis cuni
cxcrcitufiiocircun
dct.munjtionccr-
f^p. if.a.^ torum&vitiorum

vcrbi Dci in ciuita
tcprzuaieat.cuno
expcditur libercpa
nis doflrini, &in-
tcrrupitur ciuitas,
&viribcllatorcsno
ftcfugiiint Intcrru
pta.n.tentationcdia
boli.cuflodiapopu

loan. 10. b.

cuscxingcnti lapidemutocxtrado, vtqiic famcscos)
quiintuscrantcruciabataccrbiusquamlioftesipG.
d ferlecutus e'ii auum f/jij/t/iCi^^-wmj^c.Inlib.Rcgum ita If 4.
^xtnnfugn Sednhiaiper viam,qu.t duiit ad iamptltnaj^Utkdi
ittSti^ perfecuius t/i exL rcitts C bMprutn , coinprfiendiitjuc tui

in panitse leruho

LII.

fS^f^inu

m^^

^^'2

B

t cxerciau.

C A P.

Jlius viginti &: vni' anni crat Scdcchias

cumrcgnarecapificr, & vndccim an

nis rcgnauit Jn Icrufale.Et nomema-

trisci^Amitalfilialcremi^dcLobna.

Et fccit malum in oculis cini iuxta oia

qfccerat loachim , qm furor domini

cratin Icrufalcra & in Iuda,v(c]uccjuo

proi jccrct cos a facic fua. Et reccflit Scdcchias a rcgc Babylo

b nis.t Faclu cft autem in anno nonorcgni cius,in mefedeci

mo.dccima die mefis vcnitNabuchodonofbr rcx Babyio-

niSjipfc&c^is cxcrcituscius aducrfus Icrufale, ^obfcdcriit

cam: & ^dificaucrunt coira ca munitioncs in circumitu,&:

fuit ciuuas obfeffa vfqj ad vndccimu annii rcgni Scdechi^.

Mcnlc aiit qiiarto,nonadicmefisjobtinuit famcs ciuitaie,

& non crant alimeta populo tcrr? Et dirupta cft ciuitas,&

oes viri bellatorcs cius fugerunt,exicruntc]- deciuitatc no-

lorum ,qui dcbuc- c (5tepcrviaportrE,qua:eft intcrmurosduos,t& ducit adhor

rantciuitatcm gla- rceis,ChaIdeis obfidcntib.vrbe in syrOjS^abicrut pcr

dio vcrbi Dei defcn . & , . .* _ ^ ^•'n - ^i ,, ^ ^

dcrc,noclc ignoran d viam,qua: ducit m crcmum . Pcriccutus clt aut Chaldsoru

tic.tCncbrispCCCatO , . iM.l.g-.p.mus. b ^Ammum.

run) vallati,fugiut, cxcrcitus rcgcm,& apprchenderutScdechia in delcrto, qd

& VidcntCS lupum . .^IDtfect.oncm. b^«Virtutcs. , -, . ,

venientcm oues di- cfl iuxta lericho.- & omnis t comitatus cius diftuglt ab co.

a fDiabo'um.

Cumcjjcomprehedifrcnr rege, adduxcruntcum adrcgcm

j ^ .ntim« lonfufi >nis. b f Kac eft nnti.chia. c <lQuz iolerpretatut mult) ii.cc.

Babylonis in Rcblatha,qu9 eft i tcrra Emath: & locutus eft

4

t otium
lin^uetc

mittunt.

C Terviaportf.Lz-
tcnterarguitincrtia
dodorum , g intcr
murosduorum te
ftamcntorum con-
fliiuti, nonbcllum
gcrcre, fcd cff"ugcre
qu2riinr,&deliti)S
magisaffiuere(quas
Q hortus Hgnat ) qua
jc- fcutofidei t liofti-
busrcfiflere.

Tide^l.iuiieHidicauii eum.
. 1

b i"()p-ra bona.

n

adcuiudlcii. EtiuguIauitrexBabylonis fihosScdechi^in
oculis cius:fcd & oes principcs luda occidit in Reblatha.Et

j ^Lu rien intel igentix. tPeccitrrum.

oculosSedechia:eruit,& vinxitcu copcdibus.Etadduxitcu
rex Babylonis in Babylone, & pofuit eii in domo carccris

•1 f Quiapentateuchuin legis nej^!<.)tei.nt. b I^Q^iia conttj d^calogum peccauertmt.

vfqj ad die mortis cius.In mefe autc quinto decima t mcn-

5

tmncs iHUatneSfO.
eraiitcueodifperli,,u
Malignis fpiritibi:
populumcircunJ,

tibus.rcdornofu

git ad niontes, d

quibusdicitur:;;,

tes itt urcumuu tiu:

& d. in c. p. fcilicci

fedad capcftnaic

litudinis.idcft^d l

tam & fpatiofan

viam, qu2 du.a.

mortc Coprchcn

diiq;cuminp!anj

cic lcricho : & om

nes viri bcllatorcs

quicrantcumco

di(pcrfifunt,&rel

qucruntcum,cun

virtutcs hominen

defcrunt, qua;dc

fcnderc debucrat

in defcrtocapitur

& in planitie Icr:

cho,i.inlafciuiavi

in dcfcdu carnali

concupifccntix 6

conuerfationis.Icr

cho.n. intcrprcta,

luna.&fignificatd

fcducarnis. vnde

Qui de ierufakn: ■<

Jccndtbat in lo

in latrones incidiffeie

fnhitnr. ApprchCD

fumcrgo rcgedu'

xcrunt ad regctr

Babylonis in Rc

blatiia,&c.

C Etauauxitenmta

Bahylonisin Babyme

&pQ(i4ieumii domi

* Thcodorctus.
Qua: (i:quiintur hiflorico potius more profcquitur,&!do
cctquopattoScdcchias regnauit& perfcucrauit inique
agcre Quoetiam modo anno nono regni ciusexercitu
adduxit Nabuchodonofor , qui in obfidenda Icrufalcm
perdurauit vfq;ad annum vndccimuin,aUcrunicxtrinIe

cus

6 Quiaanima inco

7 fufionc pcccatort &«•»
vinftacompedibu

vitiorum , pcr malignos fpiritus ducitur in donuini car
ceris vfque ad dicm mortis, & in anguftia mcntis indud
tur,vt mortisfcntcntiam cxpcftct.
f In m T'je autem ifuntio decin.a ti,rnlis,'c(e efi nnnus roKuldici
musyeic. Cogruitordoteporiscu rationc vindidce:Mcnl'

quinto.

•jc

Oiuifio,

NICOLAVS DE LYRA.

C A P. LIL

' ■ ^ >>■■

I TJ' Ilius viginti & vnms. Jflud caput aprtncipio lihrifu^tdi

X^ uij m toiitru pi.ii.tdeiitw.F.fl enim (ji(£dam breuii cpdoga
tio refpeiiu prxftdentum , in quib:is dtfcripta efi d flrndio leruja-
lem,licei occefione hitius plura aliafucrint aniitxa . Et diutditur
hoc caputjin ttes p.<rt s,qi!a p' imopomtur ciuitatis laptio, Secun-
do captx deflrucho,ih ::ln mcnfc autcm quintO.rmio de reli-
4juifS ordinatio,ibi: Dc paupcribus. Trimu in duas.ijuia primo
ponitur captio'iis occuli^.feiunJo ipfa captio,ibt: Faftum cft au-
tcra.Ocf (j/iu autem captionis prima fuit peccatum rcgis ef populi
contra Deum.cjuod notunr cnm dicitur,
i £t fccit roalum in oculis domini . imitMdo in hoc /o<z>
fhmjiUum lo/if & aliosregesyquif emt idololatranpropltr quod
dominus raluu ItruJaUm deflruere,& maximl propter peccutum
hlanaffe,qui pojuit idob in domo domini. Secunda occafio fuit pec-
catnm Sedechi4 in rtgem Babylonis cui rebeUauir,quamuis iumjfet

ei

ci fi.'rlu,r fr^Av.f^vt huheiur i.V^ralMt. cjUod nct^Hur cum^d

turc^^t rcccflit Scdcchias a regc Babylonis.

J Fa^lum cft autcm. Hic pomtur cmitats captio.Et patetftt

tentia ex his,qu£ di^ajuhtfup. 3 p.c. rbi defcribitur ifta (aptiofl

cut <&. hic.paucis exceptis,qi4ie exponentur.

4 Chaldsis obfidentibus vrbem in gyro. 3"* erp qudra

tur . Quornodo rex & btUatores potnerunt exire ^ D!cendum,qHO(

erat via fuhterranea,cuins introitn^ erat intra ciuitatem inter duv.

muroSyiS" cxituseratlongl^aciuttatevltra iocum vbi eraiitChii

dxi ; & per lUam fiigerunt rcx & alij , ficut diHum fuitfup.jp.

& ^.'lc^.vlt.

J Sed & omncsprincipcs. 0/cif I{ab. Sal. qubd ifli fuenm

yo.iudicts ordiiiarij , to quod relaxauerant iuramentum Sedecbi-

^ltjautem dicunt, quod fuerunt printipes inducentts Sedccbia at

rebcUandum rejii Babvlonis.

6 Vfquead diem mortis eius . Licet autem mortuu^s fuerii
in carcere,tamen rex Bubylomsflutum eius regium confiiirrans,f-
cit eum fepcUri honorifict\[icut predixerat lere.fup. 34.

7 1 n mcnfc autem. Htc conjequeter ponitwr ciuiHiis captx (k

fltiSio.

M 0 R^ .A L I T E \.
f I F'/»«x riginti & vnius anni erat Scdechias cum regnare cxpif-

fet.

fet, & vndecim, &c. Moralitas huius capituli pofitacft fu-

pracap.?i?.vfqueibi.

f Columnas.

57

/? dinto vananir cinitas, qnxpentateuchum dcfpcxit.dc-
% (iTiadie mcnfis,quiadccaloii;o lcgis contraria fccit.blan

i-nsfibi dc fecuritate pro fandorum locorum habita-

ttnc. vnde fupra: h^oliteiunjidcici/t vabis meudaitj dicenus

t^trlunidomtni,ten..do.
v>nl Grcg.Diimfcri-

riraScdcchiacca-

puiratem narrat,
"""Vdincm captiuita

lintcrnx dcnun- a

t;t.RexcnimBa-

fcloniscrtantiqu»

h)fli$,poflcflbrin-

t.nar confufionis,

cipriusfilios, an-

tintucntis oculos

fncidatrquia (aepc

fioonaoperainfcr
j}fiit,vthsc(camit-

teeipfcquicaptus

c! animus dolcns

onat. Nam cum

leremis. Cap.LII.

918

Quandoquc enim &lumen totius rationis clauditur, d
quiaprauo v(u ic imquitacis ftix» multitudinegrauatur.'

a l^tnit l^abui^ardan pmccps n,i'iti.-> ,ej.ii lial/ir,&-( . lu flo iudi
tio Dei venit Nabuzardan princeps cxcrcitus rcgis Baby
lonis (uper krufalem,& fuccedit domum domini,cum

antiquus hoClis &

fiSjipfecftannusnonufclecimusNabuchodonofoircxBa-

j 4 Wntilabrnin vcl j>rophcta alieni iudi ii.

bylonis,venitNabuzardaprinccpstmiliti^,quiftabatcora

a " D .rtores.

regcBabyJonis in Ierufalcm,& incedit do'mum domini dc

. 5Ridofc> b ^Qui i >j'^Jntur,fc!li«t, in iliorcpacis manere •'Conrticnt'jin.

ddmu rcgis, & omnes domus Ierufalem,& omne domum

a ^ iliciti air.o 15 t> ^lntentionem o a ion:s & viriutuai ttuuia.

magnit ignc combu{lir,& totum murum erufalem per cir

a 1 1n liflp.ianiibus. *Darinones.

cumitu dcftruxit cunclus cxercicus Chaldrcorum, qui erat

IDubolo.

cum mngiftro militi^.De pauperlb.autempopuli&cde rcli
quo vulgo,C[uod remanferatin ciuitate^&deprofugis, qui
transfuf;cratad rcgemBabylonis,& c^tcros dcmultitudi

gmtpcrunq;am ^ ne,tranftulit Nabuzardan princcpsmilitix. Dc paupcrib. l

nis, & tamcn car
n laz dclcdatio-
n>u$ vi(flus,bona,
qa;gcnuit,amans
pdit,&ca,quxpa
tiirdamna,confi-
dat. non tamen
vtutis brachiijco
tt regcm Babylo-
n leuat.feddum
vlct perpetratio-
nmncquitias.per-
cdf.AJhocquan

dqueperduciturpcccati vfu,vtin ipfo quoquerationis
Imine priuctur. vfi Babylonis rcxextimflispriusfiliis,
Sdcchia:ocuioseruit,quiamalii;nus fpuslUbdudispri'
bnisopcribus.et intelligentiaslumcn toUit- Quod rede
Sflcchias in Rcblatha patitur , q multa hcc intcrprctat.

Quando-

rexc6fu(Jonisprin
ccps omnium ini-
quorii inuaditgrc-
gcm fidcliu : & do-
murcgis& domus
lerufalcm, idcft re-
dorcs, iScqui vide
bantur in vifione
pacis mancrc, & in
flammatos cupidi-
tate fubuertitjOcm
domum comburit
igni,i.cuiu(qucco-
(cicutiaflaiTimaiili
citi amoris.
b De paiipiribiis ve
ro tenx relujun 7\[ahH
■^ndari,&c. Eos,qui E
vtilcs vcrbo&cx6-
ploeflcpotcrar,pcr

CT

vcro terrg rcliquit Nabuzardaprinccps militiic vinitores 6c t

a ^r^i-^^res.i u roni-iuJtepiiHicatijnis St fiimitatelidei debueiunt alioslui>entare. 6 ^

agricolas. Cdlunas quoq; a:rcas,c[U9 ctat in domo domini, 7 vitiacaptiuans, flul

a Tli.iftifmi liuaciuin vel lomfuiictioneiuJachiyinatum. TEcdelia. 8 tis & haOCtibuS CO-

„, P . a ^ , Mminet.i.mmas.«rotu,«auH,ciot«f.ai. ^ mcndar a^riCultU-

& balcs 5<mare aincu, quod crat m domo dni cohegerunt lo ram,vt non vinum

,fsp,i,tu..ies. ^ •T^Li-ciL o** s?ratI?(Diruualis,&

Chald?i5&tuicruntoeacscoruminBaDylone.btlcbetcs&: n frumcntum (anx

t creagras&:pfaIteria,&phialas&mortariola,&:oiavafa ^^ doarms in vineis

ymja \]

fed fpinx & tribu- Sioiiis'.
li vitiorum.

C Columnas quotjin ifaSyCju^ eratit in domo domini,& bafcs tir
ma<e ancumf&c.Pcr diuerfa vafa.diuerfaofficiamccclefia
fignificantur, qua:maligni(~piritusdcfcruitioDciaufe-
runt,(5c in vfum fuum conucrtunt. F

rErea,qu9 immiftcriofuerattulerut,& hydrias,&t

& agris populo -

rum frnaificent,^^,,„^;^„ij^

NICOLAVS DE LYRA.

luHio . Circa quoa primc pomtur tempus cum dicitui: In mcnfc
■ ;item quinto. licet uutem fuerit capta menfe quano,vt dicituf
pn todtin capitulo tameri non fnit combusU doncc fuper hoc ha-
itnint volwitatem regis Bibyionis yC\ut agebat tunc in remotisjci
et,in tcrra Emat,vt habtt^r in tixtn, & fic tranfiit tewpus vf-
<e ii decimam diem qninti menfisun quafuit combufia. Cxtera
nent in litera.

Depauperibusautem populi& dc rcliquo vulgo,
«lodrcmanlcrunt, &C. Hic cot.fequenter pomtur ordinatiode
r/i^>ient!bii.f,&primo de populu,fecundb de regi loathim, ibi: Et
idum cft. Vnma iH duas,qu:a primb ponitur ordinatio de perfo-
K referu.tis.fecud(> de occijis,ibi: Et tulifPnwa adhuc in duas,
c/a primb ponitur ordi'iatio depopulo.Jecundb transiatorum nume
>'-ib,ibi:l([Q QfXpopy^^^us.Vrima m duas,qiiia frimb ponitur or-
cuiio dcpcrfonts.fecundb de vafts,ibi :Co[nmn3S quoque. Cir
iprimumjciendHm, quod deperjonis referuatis fic fuit ordinaiu,
cfd iili, qui erat alicuim ) eputationis in fapientia vet arte aliqua,
jt condiiionc notubili , fuerunttranslati in Fuibyloncm, vtdeilla
ciditione fcruircnt Babylontjs. c^ieri verofuiriit dimiffi in lud^n
A cokndum agros & vtneas , netcrra rcdigeretur infolitudihe,&
rtderetur inuttlis regi Babyloni, de cuUura rero tcrrf ei tributum
u^num redd batur,Cf hoc efi quod diiitur:Y)e paupcribus au
tn populi,&c/. habenfbus atiquam tondittonem Babytonijs
y.lcm,vi pleniws cxponitur ^ . P^r-Kvlt.
iTranflulit Nabuzardan princcps militia». etpatct litera.
5 Columnas quoque a:reas . W'c ponitur dijpofitio de vafis ,
f^equKLtnm ff.itpr^tiofum detatibusin tempto domini , totum
.. ^ porta-

portaueruntfccum Chaldfi. inter vafa tamen ponii' lur kic dux co-
lumne ^rcf , qu^ erant in porticu tempU, de qimum magnitudine
& forma dicium fuit difjuilperfinguta j, H,cg 7. & fimititer de
alif vafis hic pofitis,& ideo hii brcuiier intendo pcnranftrt^quia de
fcriptio exquifita de ifiis ibi halm locum, dicit ergo : Columnas
quoquc xrc^S.de quarumforma poileafubditur.

4 Qnx. erant in domo domini.i.JB porticu templit

5 Et b<i(cs.i.fciticet,columniarum:qa.ilibet enim columna hahe
bat (luatuor partes,fcilicet,bafcm,tiipitem, caput & capiteUum.

6 Et mare a:ncum.v<jf erat magnum & rotundum,in quo Ui'
uabantur facerdotes.

7 Qiiod crat in domo domini.j.m airiimfacerdotum,do-
musenim dommi large accepta , non Jolum accipttur pro corpore
tcmpli.fcd etiam pro atrijs, £? fdificijs ad ipfum pertinentibfs.

8 ConfrcgcruntChald^i,& tuleruntomnexscorum
in Babyloncm. vt materiapofjet ixpeditius portari.

$ Et p{7\ici\Z.i.chatdMias , vbi coqutbantur carnesfacrificio-
rum.

I o Et lebetcS.i./«/"c/n«/<ij ad extrabendum carnes,

I I Et crcagras.?. irtfirumcnta mufica pro Lemtis.

1 2 Et phialas .'.Tafj erant ad rcponendnm vnguenfa quib. vnge
bantur rcges & Jacerdi'tcs,& mfSdiuino cuttui confcrata.
i^ Et mortariola,& ola vala xrca,que in minifterio &c.
In qutbus nrtbaniur lpecics,tx cfuibus cvmponcbaniur vngUL/ua.

14 Ethydria.iw qmbus pontbatur vinum & oleum prottbami-
nibus ftendis.

15 Et thymiamatcria. In quibus terehantur fpecies ad facien-
dum thym'.ama,q'iod combu>ebalur fuper altare thymi.maiis.

M I F.t

Uil 0 R^.A L 1 T E ({.
t ; Columnas quoque a:reas.confrez,cn\nt Chaldii. Myftica
vr6fignificatioiftorum,qu.Tpcrtincbantadcultum di-
inum,pofita fuit.j.lib.Rcg.Scdpcr Chaldxos confrin-
untur, quandobonaadDcicultum pertinentiatcnta-
fcnibusd^monum fubuertuntur.Adduntur tamcn hic
:iquaad cultum templi pcrtincntia, fcilicct,
: £t lebetes. ad coqucndu m carncs.

0 £fcrf<i(^r<jt.adcxtrahendumcas.pcrquefignantur di
jofitioncsadmuiiftrandum cuchariftiac (acramcntum,

1 quocarnes agni immacuiad contincutar.

li Et

iz £t/»/j/fCi.ij. quib. dc(it',natur laus vocalis& mentaUs.

12 £f ;?/;ia/aj. adreponcndum h^c vngucnra,pcrqucdc-
fignantur vnftioncs chifmatis&olci , qu^ fiuntincc-
clefia.

1 3 Etmortarola.&ownia vpfi airca,&r. in quibus tcncban-
tur fpccies ad facicndum vnPucnta pro regum & ponti-
ficum vnftionc.

14 tttndria.xn quibusponcbanturvinum&oleumpro
facrificijs liquidorum.

ly £ft/;ywz2awj/e''«.inquibustercbanturfpccicspro ihy
niiamate conficiendo, & in altari inccnlo offcrcndo.

t AlOl<^^-

919

Glof ord. & Nicolal de Ly ra

9

^ a De columntt iufmdnnn & cS" c«' *'» '-^ «>'^«'«'r '"'■■ »f »" fo C i5? r'"K;/:rre fw/if eu^uchim vnuw,fi' erit prapr,fiti't,&,

A a lumni,&c. llabbanus. Qiiod fafturam coiumnai um dc- tincntcs.lcil CJf,olcum gratic & milcricordic: Ccuti"

lcribitcum capitcHis,& rctiaculis atqucmalisgranatis, virgincs in pccloreluononhabentcs , qui frunrar;

oftcndit myi\icum opus cflc:quia Gcut columnx fignifi viros bcUatorcsconftnuuntur, cum arrognntiain v:

cant do^orcs, ita
capitclla, i. fuprc-
maparscorum.pr^
cordiafunt fidcliii
doftorum,& rctia-
cnladiiicrfacharir
mata-iandi ipiDtus
cxprimut, ficut ma
la granata virtutu
luauitatcm . Hxc
oia antiquus ho- a
iOaai fiis pcr miniftros
fuasconaturaufcr
rc dc tcmplo Dci.
Si quisafithoc plc
nius noflTc voluc-
rit, Ic;atopusno-
P ftrum fupcr hbru
Jlii»um, vbi quid
dc his fandti patrcs
fcnfcrint, explana- -
tumcft.

b £t lulit maglfier b
militiJt Surgiam j-zcer
dotem primum , &c.
Etiam fortcs in cc-
dcfia diabotus dcci c

matcria,& viccos, &pclucs,S^candcIabra, dQmortaria, »
5<:cvathos. QjiOtquota.urca,aurca:&quoti]uotargcntca, ^

a *i><at>il'Js. Ylaternilis.

noprcnicditan:
d SrpiSviiosde
quivtdcbantfach>
,Z'i,&r. Scptifr
fpiritu.fcilicct,'.
(^ificatos. Scd^i
gratiam pciu
runr.rcptcmfp
bus ncquiorib.
diti.non rc^isc
ftismandata in
tur, fcdrcgisin
ni voluntatio.
qiiuiuur.
e Et ftribamp''-
^ ptm militun},t^ui

cula SQTiala granara fuper t corona in circumitu oia gnca, ^ bcr^RcijQ ^q \
(imilitcr columna: alteriu.<;.Et fueiunt mala granata nona- qui intcrprct,
eintalcxdcpcndentia,&^lamalagranataccntum retiacu ^^ ^'^P^"^ \

argcntca.Tulit magiftcr militi? colunas duas,6^mai e vnu,
& vitulosduodccim a::icos,c[ui eratfub bafibusjquas fecc-
rat Rcx Salomon in domo dni.Non eiat pondus acris om
nium vaforu hoiu. Dc columnis aurcm deccilfi & 06I0 cu-
biti altitudinis crac incolunavna,&tfuniculusduodecim s
cubitorucircumibatca.Porrogroflltudoeius quatuordi- 9
gitoi u,&: mtrmlecus caua erat,&: capitclla lupcr vtranque ^ ,
5rea,& altirudo capirelli vniusquina;Cubitorum,&rctja

'rm ordinem aniiuc vcljptitis vit o i'm CJt "3 fonihinglt.

lis circundabanrur.Et lulit magifter militi^ Saraia faccido

9 «ALIcondiiam.- b fPresb) tfios,fcilitci,t|ui t;,lentum verbi Deiai>fionduni in terr».
cfQui ofliiini liil-i •iFCiiir de e n « i-n t:s cijue f.-imtu-.nrc intr;int,nec ilios inir>repetmittut.

tcm primii,& Sdphonia (acerdote lcdm,&:^rcs cullodes vc

xc

Abaei.d.

ftibuIi.Et dc ciuirate tullc eunuchu vnu, qui crat prgpolit** '^
pir,&captiuat. vn: d fupcrviros bclIatorcs,&lcpteviiosdehis,q vidcbant facie
£.^c*eiu%LkiU,&c. c regis.-quiinuentifuntinciuitatc,6<ffcribaprincipemilitu.

is

cos, quirudesi;
clcfiaquosadn
tiamChriftinu
redcbucrant, :
uis cxcniplisd
pant:&acoctu
lium percrro:
fcqucftrant.

NICOLAVS DE LYRA.

* I Et vrccos & pducs & candelabra. m quibu^ lauabantur

catnes ojftrcnUa fuperaitare holocjujii.

i El cyathos. Jn qinbns probabatur vinum&oleum , vtrtim
, effent apta ad facrificium.
' ? Quptquot aurea,aurca: & quotquot argcntea,argcn

tca.<;«iJ omnia vafaaureaponebantadvfuimpa t-m,&argc}itea

cd aliam, & area fimiliter ad alim.

4 Vitulos duodccim xrcos. bowt vocantur 5 .T\e^.

5 Qui crant fub bafibus , quas fcccrat rcx Salomon in
domo domini . B-tfes dicuntur hie partefmdi mans ^mi. tjuod
fedebat fuper illos i z.vitulos: & tres refpiciebant ad orientem, (j
trts ad occ'identem,& tres ad mcridiem, & tres ad aquilonem.

6 Noncrat pondus airis omniuni vaforum horum.
Hoc dicitur ad defignandum magnitudintm & multitndinem eiust
intantutn, quod nonpojfct defacili fciri pondus determinatum.

7 De Columnis autcm. duabmfupradiclis.

8 Dcccm & odo cubiti altitudinis crat in columna
Vna. hoc intelligendum tfi defiipite, qiia lota columna ex quafior
partibus prediHis conHituta h^bebat z") .cubitos in altiimivt habe^
tur z.Varat.^.& dcclaratumefi diffuftus ^.RSg.

5? Et funicukis duodecim cubitorura circumibat eam.
idefi,eiui grojfitiem.

10 Porro grofilitudo civis.idefi,fpifJ!tudo.

1 1 Quatuor digitorum,& inirinfecuscaua crat,& capi-
tclla fupcr Vtranquc , &C.'quorum forma erat valde fubtihs &
artificioja^prout didumfuit 3. f{cg.

11 Et rctiacula & mala granata. t4d decorem emm capitcllo-
rum erant tbictrcumita matagranata dexre appofita, & rctiacu-
la,quie fecundum aliquos eranl quxdam foramina in circumitu capi
tcUorumartificiosd fafla,(icut in oflijs laternarum xrearum.Et di-
cuntur retiacula,quiaforamin<i illa in aliquo erantfimiliaforami-
nibus retis . Setundum alios eratopus reticulatum defilis xreisfa.
8um,& pofitumfuper capitella.veL quodper illa apparebant ma-

U

U granata , ficut illa, qu£ funt operta reti , apparent exterim
tetisforamina.

\l Supcrcoronaniincircumituomnia cnca, fimilii^
Column^ i[tzx'ms.i.fnper capitelln quod dicilur corona , co <\ut
erat fupnr caput colitmn^ ficut corona fuve/ caputr^-gis.
14 Etfucruntmalagranatanonagintafcx dcpcn,'"'
dependentia a capitcllo , & tot erant quuji appofit.i i» qu
lumna.Tertib ^egum dicitur.-quoderani ducenu in q.ial/i-
nii,centum dcpendcntia & centum appofita.Et ftcut d dn,
dcm , i(ii£ dux column^ erarit fitepropeparietes ex vtra:
portitHi-.ita quod quatuor mata •^r.inata iuxta parietem pojiia lio
appurebant,& ideo non computantur hic,&fic remanentttona'.
tafex.^.vero I\egum computantur ornnia.
I s Et omnia mala granata ccntum retiaculis circund,
Licet enim in qujlibct cotimiua cjjlt lantum vnum rctiai ulum , /:
men ibierant ce>U»m diflin^'iGnes,ficutin malis granatif erani
tum ordints.duQ enim mala granata, fcilicet , r?//;»;
aliud dependcns (ub rof.uiebantvm.mordincm-.&j. .
cumitucapitelli cffcnt centum appofita & centiim dtpendentia,
per covfe.ftens erant centum ordints.

16 Etrulit magiftcr miliiix Saraiam faccrdotcm p
fmm\,&CC,HiC pi>ititur ordiiiatto de perfunis ad ritam n<tn rcjt
usyCUMdicitur:Et tuUtmagiftcr,&c. faccrdoicm pi;
ideft,primi ordints.Dauid ettnn diUtn.xicJactrcluCiS ptr j^r.,
tuor ordinesivt habetur i.Varal.

17 Et de ciuitatctulir eunuchum vnum, qui cratprc-

litUS luper virOS bcUa.tA' quopatetqubd dnUur tunmhus,
a Jeciione getiHalium,<juia tales non prcpmmntur homimhii bt
feda maturitate & h>neliate , fecundum (/und dicitur AUtth. !
Suntcunuchi,qui fccaflraucrunt,&c.

18 Et fcpteviros dchis,qui vidcbant facicm rc^is.-qui ii
ucnti funt in ciiiitate.j./Ai/>t'«rt.f ud ipium Uhcru»! .jk (-//'i»'. •

19 EtfcribampnncipemmiUtum, quiprobattyron
idtji,iuuenes aptds ad cxcrcitiHni arriHtruTiuhoi. ii.ierjeiittcxb^
lonisyquia confilium & faHorem dedcrant Sedechix rcbelland\

* I £t

1 1 £t vrcees,& pdues. vbilauabantur carncs offcrcndc in
altari holocauftorum.

t Et candelabra,& mortaria.pro iUuminationc tcmpU.
a Etcyathos. inquibusprobaturthus, & fimiliahuiuf-

modi

modi ofFcrcnda ad vidcndum fi cfTent ad hoc apta , pi."
h^c omniavara,qua:crantnccc(rariain diucrfisoblatii
nibus& facrificijs tcmpore vetcris teltamcnti, figoant;
vafa ncccflaria in oblationc vnius facrifici) pcrfcfl'
quod cft cucliariftia tcmporc noui teftamcnti.

t MOK^'

^il

leremix. Cap.LII.

/^ a Etfexj^intartmdepfiputo terra. Stiilfos, rciIiccr,coopc-
^r,orcs,qiiimerito vnlgi nomincappellainur.qiii vrilita

t,ii diuini confilij diiceincrc , & implcre ncglcxcriint.

\)Etpercuf/:ttos rr.x Bal>yloi.h,Grc. Hoc ambif rcx Babylo-
.(,. n , vtquosab ecclefiacuellit, pcrducat ad interfcciio-
pu- naiperpetux mor

tingcntas ciuadrasintaqumque. Summamverocom D
pinans dicirefle animas quatnor milia fexccnfas. Qiiod
hiflorialircrfadnm, fpiritualuer innuit, quia omncs
<iui fandce trinitatis fidcni pcr morcm polluunr, & cu5
geliorum dodrinam noncuftodiunr, &pcrfcdioneni

bonorum opcrum

quitprobabar tyrones,&: lexaginta viros dcpopiilo teri-^,q i defpiciunr, regi co.
inucti funt in medio ciuitatis. Tulit aute eos Nabuzardaa f^.^J^P^l^^ff.^^^J:
magifter militi.'E,& duxiteos adrcgeBabylonisIRcblatha.

af lii muliitudine rcclcium & amoic.voluiitiiis Lau cnini dl & fi>atijla vu.
qiiiducitnd mo-tem,& niulti intrjni percain.

Iud?os tria milia &c vigintitres. In anno odlauodecimo Na -.

S Secun I

C Ifte cH populus tjue
tnlinlit T^abuchodo-
n0r,&c. Rabba-
HjS. Tertio vafta-

lUlNabuchodono- _, ^, t^ i 1 • „ . > . . „ , ,

fcluda:am.Prim6, b Etperculiiteosrex Babylonis,& mterfecitcos in Reblatha

Clloachim ,qui5c fPer pecc;IJ. a«Q^nominisDe confcllo.es. idcmut. bf In regnum coi f (iori< & crnir s.

Ehchimfiliu lofic ^ in tciTa Emath.Ettranslatus ell ludadctcrrafua.lftcellpo

viauni catcnis du pulus quem tranlUilit.Nabuchodonofbr.In anno fcptimo,

X\ in Babylonem *■ ^^,^ ^

•ciin vaijs domini,

qKin tcmploluo

pquit . Sccundo,

cm loachim co-

gi5mento Iccho-
gnim filium eius

cmniatre.&prin-

citbus , & cunu-

cbtranllDhtin Ba

b]onem, & pretio

fiima vafadomus

dmini. TcrtiocQ

S<'cchiam cajpit,&

C2;auit, filios ems

iiKrfccir, & incen-

didomum domi-

niScIcrufalcmde

flaxii. vndc lere-

iras primo dicit cf

fcanslata tria mil

lii& vigintitrcs.

S<und6 , odin-

gitas, & triginra

das. Terii6 fcp-
r tin-

3

uiunt, quiiumine
fcientijcpriuatosin
captiuitatem pcrpc
tucconfufionisab-
ducir, &:rctruditin
carcerem inferni ,
vbigcmunt inper-
petuum damnati.
d Etficiumeli.Sx'
gnificat admiranda
Dei potentiam per
bonos,&malosa:-
auefuaexcrcerciii
dicia. Njm ficutSe
dcchia incorrigibi E
lcm , & prophetis
inobedicntem

buchodonofor traftulit de Icru/ale animas odingcntas tri

«r''rr'io.

gintaduas.Inanno vicclimotcrtio Nabuchodon. triiftulit j
Nabuzardan magifter militia: Iuda:orum animas feptin-

aTQj^primo vel fccundo vel tertioc3^)tiur«funt.

pntasquadragintaquinque.Oescrgoanimxquatuormi-6^°b,X"drofor'
iia lexccntar.Etfavflu eft in tricc/imofeptimo anno tranfmi g cscitatc, & captiui-

j^rationis loachim regis luda duodecimo menfc, viccfima- ^^fc perpetua dam-

° afN.posNah„chodonofor nauu, ita pcr Euil-

quinta m£fis, leuauit Euilmerddach rcx Babylonisipfo an 9 "j^crodath , & loa-

_•/-• T 1- rf «>»i"^- '11 chim,quihcetpec-

no rcgnilui caput loachim rcgis Iud« , 6c eduxit eu de do- • cator fuerit, ramcn

mo carccris, & locutuscft cu cobona. Etpofuitthronij ci' populo, & ciuirati
fup thronos rcgu,q ui erant poft fc in BabyIonc,& mutauit trTmiram' fadTdVt
vcftimcnta carceris cius:&: comcdcbat pane coram co fein rcgi Babvlonis,cor-

pcr cundis dicbus vit^ fux. Et cibaria cius cibaria ppctua J.^^^^"^ mifericor-
j u ^ T> L I • .1 r \ ,-^ r a"erre(pexit,&dc

dabantureiarcgeBabylonis, itatutaperlmgulosdieSjVlq; pccnislibcransqutc

ad dicnunortis fua: cundis dicbus vit^ cius. ** reaituit & hono-

ri .

r0 Sunt 1

NICOLAVS DE LYRA.

* ) EtfexagintavirosdepopuIotcrra;,quiinuenti funt
i mediocmitatis. hos fimiUter imerfccit quta retlitttut ei dc-
tjdendomtatem quatum potutrunt: &fic non reiJideruntfe vo
htarie,(cd fuerunt inuenti latentcs & abfconditi.
2 Mecft populus quem tranftulitNabuchodonofor,
h cnnfequenter punitur trunslatorum in Babylomm numeratio.
i Inannofeptimo,Iuda:ostria milia& vigintitrcs. Et
Imturhicfcriptura dt tra.nslatts ciilechoniafiiio loachim, vt di
Ctl{ii,ia.& alijHeb.Sed contra hoc videtur quoidicitur 4,,\eg.
i-iuhdlranslaticum to fuerunt decem mitia. Sedhxc difjbnantia,
foitturper hoc quod hic dicitur, lud^os tria milia,idefi,de tribu lu
dide alijs autem tribubus fucruntfeptem milia, qui hic omittun-
tu &^.l\egum cum ifiis numerantur. Item ^.l\rgum dicitur, qi
ifitranfmtgratiofuit anno oSiauo f^abuchodonolorMc auiem di-
€iir annc Jepttmo. ^i qued dicendum, qubdibi accipiuntur anni
T^buchodonefor i principio regnifui , hic autem ab illo ttmpore
qi loachim filius lofi.tfuiteifubditus,&feruiensfub tribtito.J^
bihndonofor autem tam regnauerat vno annr.
4 InannoodauodecimoNabuchodonofor tranflulit
alerufalem,&c. Loquitur htc detrarislatione populi cumrege
Sii chia. Sed cbira hoc videtur qund fupra dicitur capite ifln. Ipfe
c annus dccimu fnonus Nabuchodonofor rcgis Babylo
ti,SiC.EtjolHttur hotftcut &prgiedens,quia hic accipiutur anni

2{abu-

Xabiichodonofor i tempwe, ^ quo loachim fa^us fuit eius feruus,
fupra verd d principro regni jui.

5 Anno vicefimotertioNabuchodonofor,tranftulit
Nabuzardan,&C. Tunc enim cepit Tyrum & pLures alias ciuita
tes circaluddam , ad quas confugerant ante plurts ludtni timore
J^ab-Achodonof & illi tuncfueruntcapti,&in Babylonem du^i.

6 Omncscrgoanim:E./;/c»«wcrtf(<f.

7 Quatuor milia fcxcenta:. Sciendum tamen, quod^erunt
rnulto plures ,fed hic & m libro l{egum numerantur tantum nola-
biliorrs .

8 Et fad^um cft in tricefimofeptimo anno tranfmii^ra-
tionis Ioachim,&C. Hic vLttmo pomtur urdinatio de lecljunia
regr,qu: pofi Lmgim carcerem fuit honoratus in Babylonr,cum di-

citur: Et faftum cft in trigefimofcprimoanno tranfmi-
grationis loachim. Tantnm enimfun m fiatuhumili.

9 Lcuauit EuUmcrodach rex Babylonis ipfo anno rc-
%m,ix.C.llie inimregnaun foH ^ahuchoatttofor patrem fuum fc~
cundum Hibr^os. Et mortuopatrecuregnarct,hvnorauit Joachim
Jupir vmnes principes regni fui,vt apparet in litera . I{atio autem
Imius Jecundiim aliquos, qn.a H.'^buihodoi.oJor patre percijfname
tia , ifie Euilmerodach filius eti-s volutrit regnare , & vidtbatur
de peicufflone patrisga udere. propter quod l{abuchodonofor in rr-
gnu rcflitutus fecit eum incarcerari cum ijio loachim, & ftc cum eo
contraxit amicitiam:prvpttr quod conflitutus in regno mortuopa-
tre hunorauit eum. Casterapatent in litera.

•J«Et

M 0 II.A L I T E II.
T8 EtfaBm eil in tricefmofeptimo anno tranfmigrationis loa-

cbim,

cWm.cJTf.Scnfus huius mynicuspofituseft^. Regum, in
fine,vbiproprie habct locum.

9H

Glof. ord.&NicoIaidcLyra c)i^

Protbemata itiTbrenos Uremix.
P ASCH^'S IVS.

R-.tlxrtu»
; .ii-.Cor-
btcofit, vixit
fiibj<UL8lio.

Thren.i.a

animo fufjiirans & ciulansjdixit.

Prjl.<:4a.
Pfal.85.b

j.Par.jf.d

Vntcanticacan-

licorum, Tunt

& lamcntatio-

ncs lamcntatio

mim.LibcrSa-
lomonis, Canticacantico-
rum Ihrcni Icrcmii.lanie
lationcslamcntationum .
Sicut enim cantica prxcd-
liint, inquibusfponlusaut
fponra dulcibus fruuntur
amplcxibus: ita lamcntatio
ncs.in quibus fponfj afpon
faabfcntia moltis modisflc
tibus dcploratur.vndc dxci-
tur: liuamodo fcdet fola ciuws.
Iniiliscanticis inducuntur
diucrfje perfona: ad nuptia
liagaudia: In hislamcnta

tionibus diuerfae abdudac planguntur. Cantica dcccnt
in pairia.lamentationcs in iiuiusvita; milcria. HincDa-
Uid ait: leaeirt hymnus Deus in Sion , & tbinddetur votum in
ItrufiUy». Et alibi: Bcatus vir cuins tfl auxilium abs ityafctii. in
B cordr fuo difpojuit in vj/.U hyy.&<.

Pafchafius. Quadruplici plangit alphabcto, quia &
QuaJratum* nos & mundus dc quatuor clcnKntisconfininnis,ignc.
aipiubctum. aqua_acre.&tcrra:vtquiquatuorclemnnisconfi(1imus
quatuor plangamus alphabctis. Quod propheta non (o-
lum prsfcntia, fed pr.Ttcrira & futura dcploret,lilcr 1 a-
raliponicnon manifeflat, vbi lcgiturquodvniuerfus lu-
da & Icrufalem luxeruntlofiam Scdlcremias pracipue
fubquadrato coeli cardinepixrcntis feculi delia? Qua-
dratoalphabctoluger,vtomncsadlaipentainuitct Ma-
tcrialis cnim hicnumcrus cfi, quia& homo &; mundus
quatuorclcmcntiscficompad\us. Quatiioriunt tcmpo-
ra, quatuorclimata: artas quoque noftraquatuor coflat
partibus,fcilicer,temporis,& dici,& hebdomadis, & mc-
lis,& anni . Hic cii;o numcrusmaicrialij. quafi quadia-
tuseftfolidus,omniafibi,vtfubfiflantqu3drat.non(olu
terrena,redetiam coeleflia . Quatuor funt cuangcliflar,
quatuor virtutes egrcgijB vndc ca:tcrae cgrediuntur,qui-
bus quafi quatuor^Paradifi fluminibus omnia virtutum
germinairrigantur.Quiaergoquatuorclemcntisfubfi-
ftimus,quiinteriusextcriufqucdelinquimus,iuflumcft,
vtcjm prophcta quatcrnarionumerodcflcamus,& ma
tenali numcro nos intus exteriusque renoucmus:V t fin-
gulismorum corporumq; corruptionibus fingulaop-

Eonantur elemcnta litcrarum. vt qui fuper flumina Ba-
ylonis captiui tcnemur, abfoluti pcnitentia & gratia in
noftraSion vcra libertatepcrtruamur.

Pafchafius.Conflat multa efle genera fletuum,multas
diffcrentias lachrymarum. AUtcr propriadamna, alitec
Q plangimus alicna.AliterpIoramusdefidcrio ca^lcflis p.v
' trix.AUtcr X) (celerum immanitate & tcnore gchcnnx.
AUter pro dolore cordis. Alitcr proamore pix rccorda-
tionis.Hasdiuerfitatesfletuumdiuinalcripiuraindiucr
lislocis cxplanat.cum fingulorfi yarios affcdius& lame
ta explicat. Vnde Dauid. Fumtnt ththi lachyrru- rrn.>, {ir i .Et
nlibi.Lalioraui ingenntu nieo,vatare facia tota noilekHu rneum,
lacry.me.fir.we.yig.Et leremias: Caligauit oculus meus pKC ama
riiudiiie,cfc. Hisaffcdlibus fidcles moucntur.quitotum
volumcnilludEzcchielisinfenfurnmentistrai)ciunt,in
quociantfcript£elamcntationcs,& carmen, & yx.

Pafchafius. Tam terrcni-ciuitatis ruinim quain ccdc
fix damna,& animarum dilcriiiiina in lamentationibus
cxponerc,& proopportunitatelocorum adtriatempo-
ra fcnfus dccernimus dirigere , Thrcni ficut ait Hieron.

nietrica

Inciptupt Lamr.tAtiones kremiic, qus. Crece

Tsnyii j Hebraice nwp Ktnoth

tnjcrtbttur .

T flidum efl: poftquam
in captiuitatcm ridaCl'
clt Iliacl , & lcrufjlem
dcferta ell , fcdit lere-
miaspropheta flens, &
planxic lametatione hac
in lerufalem, &: amaro

Var'j flctus.

rrj.4T.a

\H'i\.f..b

Icre.T^.C

tzecha.d

Threni.

NICOLAVS DE LYRA.
I T;j T faftum eft poflquam in captiui.&c.rofttw iflud vf-
X-J i»e adjinm capitis vJetnr appojiium ab aliquo e.xpofttorCf

mctrica lcge compofiti apud Hcbr.funt.vndc apiid La [)
noiin fingutisfcnrcntiariimprincipijs, fingulx Hcb.li
r.r pra:notanmr,a quibus in propriaUngua vnufquilqi
vcrliis incipitur.Nxtoi litcrx vacanta iny(krio,cu;n
vnus apcx aut vnu iota dc legc ptcriri dcbcat. Vn (inoi

larii literaru intclligctia,!"
gulis fcniciijs cfl aptand
Alcph intcrprctaturd(
£tnna. Vcraautcmdoft;
na cft, qiia Dcus cogno(c
& vniiifcuiufqucflatusv
dcfcctusnon ignoratur.\

de Ifaias, Clnr.fnaie damnr.

in dcilrinis. Vndcbcnclei
mias fpintu maroris p'
nus ait: Q:ii>muuiijAaJc4ei,
uiias. Nonplangitman
ciiaitatis , lcd tropiccpop
lum in captiuitaicmducl
vndc lla. Et 'cln.ijttiur ji.
Siunfuut vrnbiatulinn in vii
■ &ftcut tugmin in cucumtrai
&licut ciiiitas ,<iux v.iflntut.l
vchcmcns cxclamatiopp
phctx,plcna fletibus,plcnadoloribus,plcnaadmrratio
& ftuporc Lamentatio eft,autcx moeroreprarfcntis^
tx,autex defiderio stern? vitaecordibushumanisdo!
Spirituflandli infufa compundip.Legimus DauidUi
tatumfuperSaul & Ionathan,& luper Ablalon. Flc
Ezechias flctu magno.Flcuit Petrusamare. Scd hx mc
tolamcntationeslamentationum vocantur:& ficiiir
nus rcducituradfpeciem,vtaIiquando fpcciesad
extedatur,fic tcrrcnae Icrufalcm & popnli cxcidium *
ploratur,vt prxfcntisecclcfis damna dcflcantur. Sics
ncralitas noui popnli & veteris, qui a fidc corrucntcs
ptiuantur,vtvniu(cuiurqueanim3E,quje fuittcmpluf,
rituffandi ruinaplangatur. Sicad prxlentemcjptiuit;
fub qua fit hxc prophetia,lamcntationes intedut.vtqn
faflacft fubTyto & Vefpafiano penitus nonomiiia
Omncsdcniqucprxfcntis vita: cau(as & ruinasccrnc
prcphcta , & ccmit &'plangit & plorat ad fingula, vtt
fcant finguli dcflucrc propria , cum defleat ipfe coram
nia&alicnadclida.

Gilbertus.Lamcntationcs Icremi^ mcmbro patcto
tionismaximediftingui,vcldiflblutocolo!ari.Rc?c
breuiter abloluta finctotius fentcntiajdemonflratio;
dicitur , qua: alio orationis membro cxcipitur , (Iciir ,
hic: Tlo-ans ploiaMit. Intcrdum vero more diffoluti co
iundUonesdemedioauferuntur,partcsfcparat2ofl'cr
turhoc ti\odo:044omodu jidet jola cunas.&i. morerhctorii
aliquando duobus mcmbris, aliquando tribus,aliqua
do pluribus conflatoratio.

Giibertus. Rhctoricorum coloi u fplcndorem. & fe
tcntiarum grauitatcm,&clocutionisornationcmmc
ccntc diligcns lcdor non taccbit.Locorum cjuoqucr
toricorum nmltitudincm , & dialc(3:icorumraritn\;
&aigumcntori!m fubtiliratcmgratisinucnict.PrcEtcr
& rhctoricacoqucflionishumilitaccm,& intcrdumi
dignationis a(pcritatem,vcl vtriufquccoiniflioncm r }
lodocentedocebit.Rudibustamenfaiisfacicndo&cf
queflioncm & indignationem rheroricam proprij'; <^:
nitionibusadmcdium dcducerenongrauabor.Elh
(vt ait Tullius)conqucflio,oratio auditornm miicn'^
diam captans.CuiusprimusIccus eft,duni pcrqiicm,
bus inbonisfucrin)Us,& quibus in m.^.Ijsnunc fimi
ofledimuSjficut hic: '^iwmcdo fcdet fola uuiras.&i . Indigr
tio cfl oratio, per quam ccr^ficitur,aut in homineod
aut in rem oftcnfio. Cuius primus locuscft abautir
te.cum dicitur: ^iMt^.cuneea res fnerit dijs imnnirtdlibif
Sicut hic: ^ anui.liu^esV.a^^a^.ii eius niiie,&r. In primo.
alphabctopaucosconqueftionis,&indignationisloi.
aflitinado, diUgciiori & perfpication via aperio kcto ;
"^ CAP.I

ad

ad contintMttdum fcrtentiam capiiibusffqucntibus, quodwmf?
Hcbr. nec in libris cornliis .

*CAP.

s^-y

Th

t jUph. Do<flrina, fciliccr, vtreipfiim &Dcum cogno-
,cat iiomo . Hancplcbs Iiidsortim nonhabuitidcirco
nerito iioihbus (bbiaciiir.

c A p. r.

\r\Faniodo fechtfota du.tis. SubLier/jonemifcr.T ciuita-

v^tis, & ruinacclcflispo-

uli no Iblu iiib Ciialdxis ac-

Jdiflc, vcrQ iub Tyto oc Vc-

Mliano plcniu'; coplcnda^-

.fjtiat.antc vitinia.n.captiui

fieno (blaiureledcrcdf,ni-

|(brtepro doloris e.xaggcra-

nne. A Cliaid;tispaupercs,

:rrs cultorcs relidi lcgutur,

(jib. Godoliasprxcflciubcf.

■cccinitas clnodeftruif, (cd
pft mortgChrirti valhinda
clertur.vt nec lapis fupcr la-
picm,necpopulusinca rciin
caiur.Rcucrfi.s.n.a captiuita
taeuit virga furoris, quia p
ninita & corrcdioncs pphc
tJu non funt ad Dcii rcucrfi,
lijbencficijs Dci lcmpcr liic
Brist ingrati. VndeMoyies. b

. I' conitiictune tua , & leruuim
Iunljimim:fe:nner contenin se
r-.icdiraDetim: EtStCpllrinus

lAdibusApoftolorfi: >nru,

,1 uit. cer;v.cr,& incircuiic:ft cny

:■. Propterca fepe flagcll is at-
r.abhoilibus opprclTi,ma-

5)z6

ren, Cap. I.

rioru:vt ta illiqua hi intclligatcx fcriprls quaforu pccca
tu fit caula maloru.Quatuor igicrcripfitlamentationcs-
quaru vniulcuiulque verfus copofuit iuxtanumcru(5c

ordinedemcntorfi.Lugctautvrbisvaftatione.muItitu-
dinis incolaru eius.antequa deflruaa eflet, fada mentio

.d.,™ H!„„„v,.,. ne:vides etia illa mifere folue

D

afDoftrina f«iindiim Hiaonym.

Alcph

Iliaorice.

t cxpoIiaM.

te tributu,qua: ab aliis ciuitati
busquondaaccipere folebat.

Pafchaf. Qnomodofe.fo ciuitas.
lerufalem populisfpoliata &
ignominia plena.inter hortes
humiIiata:o]im populofa,&
Itcr hoflesgloriofa. Fack e (jua
[1 vii'a,&c.Kcgibns deftituta,
facerdotibus defolata, teplo
prophanato,5c vaforu gloria
fexplofa , auxilio Dei deftitu-
ta . Oumiaa gcntium C[\XZS amb
fubucrtcrat& fubiugauerat.

Paichaf. Anima fola (cdet Moraliter.

quafividuabonisexuravirtu

tfuquxfubiecit fe dhio Chal-

dxorfi, & pubertatis fu.T cote

pfit fpofum.Chaldsei captiua

a!Aifeilaose.adn.ratiiie bTHumiliata. cTPopuIof?oliatA. 1-DeHitnti v^l
«leiolaraaux.lioDei&angelotum.fHabituplorantis. dflrrunil.re! ani-

^ i'a, vcl.iilelia. I ■^"'""'•'^iJaiua.i tdpiiua

•<g Vomodotfedecrdla cmitasplena ^ ''^sinterpretanMiifuntdcmo

\ W a^Exgonribus. & tribubu? , & linmiis congtegata. TOi:m ^ "^'^ ' ^ dcIoHo Carlcftis patri»

popuioa bfAboppoaio. c^Nin vere. diRegibus.ia- anima reuocant,& inDOiefla

cerdo.ibus,Deiau!.i':o ^Abrenterponro. .- r - .•^_-"">'^ lU puiCUd

po'puio. t Flda eft quafi vidua% ^^^^^^^^Pf'"«-.vnde.^;^«.««

.' ••I)''uiclaruni. - ' '

E

Ifa.i7.«

domina

gentium

t

iinbusafflidi.ncc ficcrediderunt: fcd cxaccrbaucrunt
)aexceiium:& ideocaptiuatisia lo.rribubusin Affy-
ri>,dux qusrcmanfcruntdomo Dauid (cqucnrcs,&
Ciifpecictenuscoletcs, paulatim crefccntc malitia pri-
n:in Chaldxacaptiuantur. vndcliicciuitas plangitur.
Mcmuduleaajdu uMai. *Thcod.Lamcnratiocquide
ccniferationis & intimi amoris eft inditiu.Cxtcrfi arbi-
trtdiuinu prooheta fcripfiirdamctationcs in gratia &
vmate.tii corfi.qui tuc tpis viucbat hominfi.,tfi pofte-

tiy.difl.c
nuida.

C LyranusiupcrThrcnoslcremiae. CAP. i.

OVomodo le. /// pcedetibus hutus libri fphitamt leremiis
, ^ difln,cl,0'.c ler:ifuicfutu*a,hic cdfequenur deplorac c.i ia fa
;w anma vidujuaprophetia copleta. ^irca qnod fciedu,nuod fmgw
'^ L^erfib. literi Heb.praporiutur fecridn ordint- alphabeti. Et dicut
alw,cppfipfit<efm ad fignififatidufemmtia ver(mqub.py<e.
f<^ini'AT,& \\c cx merpretationib.Utcraru procedunt aa e :pQfttio

nebrasfilia Chaldxoru , quia.f fi-
..,-,•....../!'"'"'""•• iiaDeiinlcgevirmtuftareno

piinceps proum-4 luifti.IntramutatonomineI

tencbrascscitatis .vndc lere.
gcmens exclamauit:Q«o fe.fi.ciu. anima.f quonda virtn-
tib. & fuffragijs fanaoriiquafi ciuitas plena populo,nuc
defolata, qujc prius polebat diuinis operib. inter freque
tias fodaliij.nucintcrhoftcs fedetfqualida ,cui nuUa cft
focietasfan(aoriJ,nulla comunio facramentoru,nulla cu ^ «'<»""■«
fpofo participatio led redafta eft I tributu vitioru. Vii ct
df,multis mereligtpater meuscredirorib.obnoxiu:qb.
ctfiquotidiehboro,n6 fatisfacio. Multa funtdeli^aoril
tributa,gb. ala eft obnoxia, doncc ^ penitentia ad liber-
braicaspCT ordine,no addefignandu aUquid,'iifi quodpcr tates lite-
ras ihcipiunt verft^s in Heb. Lamentationes.n.ijiefcriptj^funt metri
chin Hib.&t^e leremi^ currcbat modus talis metrificandi aliqua
mjteria.f.quod verfus inciperent ordinatc aliteris alphabeti.Saen
duetia,qihicno eH qucrendus proccffus artis.fed magis doletis,&
coq'terctis,q!ii tamentans aliq$ fa8Tt,ide freqitenter repciitfub alijs
rerbisiftcut mater lamcitans filiu mortuii,aliquando nominatipsH

loel i.b

F

,,;,,..r-. ',, . '. , ■ V- • ..~.r~,...u, "'■■'^"•jn-^i.muici iutfic'iiHnifliiumoriuu,aLiquanao nominatipsi

nm.iuusdboc no vidctur bene dch.Vrimo quta Hebr^t quoru proprio nomine,aliquando nominat cu corfuu, aliquando vita U
l^iiSUmrx^&pcrcofcquesvirtutcearudebetmaitsco^mrce. e^ ricdi- oliifC^T- f^^^„^y,t^v^^^«. ^..,f.„' ,.,...r..'j .u-^. :. r.

iu-iji£ littrx, & pcr cofcques virtutc earu debet magis cogmfce

reibdtaledicun'. Secundo quia litera per fe fumpta vt titera esl,

nuu habetftgnificztionc, nec p cofequcs interprctatioKc, Ucct ali-

"^rera^n eii,diHi<j aliqdjig>,ificct,ficut apud latinos h^ litera^

^ 4pr£pofmo,iignifi(atjine. Siergoexiflaftgnificationeah-

<iuit>elletptocedereade.xpone!^du vinuteipftus,a,prout efl litera,

'^thfcrtpiu.a^n^incipiemtyflfet m.inifcfi.i4!quitiocatio. Item ilii

wutnantur,^ ifix Hter^ nojint de iniegritate verfuu,Scd quafi q.

ia tuji eispripofiti, q:,od non efi veru,quiafic funt de integritate

rcrftinHeb.jicutapud nosintllo hymno.-A folisottu,&C.//re

■^mi tncipiedo ab,a,vfc,; ad g,inclHfiui',funt de ir.tegritatc ver

j^'.,iiap,tmus incipit per a. A folis ortu,&C. feiunJus perb.

iieiis author fcculi.&c ZS fic idjcque,:ter vfq; adg, & eode

nuueslhic de literis Htb.m wb.fcd trahslator ko potuitin Lati-

nojiimre oriue literaru Lattnaru inprincipijs vcrfuH . qa prima

aiii\ tn Heh.pro qua transfcrtf.r qTio,incipit per aleph,& quo inci

£^,<?> g tdeofmgutis vtrfibus prfpofuit Jeparatim literas He-

M 0 \^ L l T E — —

ri

K.

t ' ^^^odofe.fo.ci.Ulc incipit lametatio cafus lerufale hi
Hoce, p q fignat lametatiocafus Icruf aIlegoricc,qcft
mitans ccclcfia.Circa quod fciendu,quod m his lamen
tatinib. cadelcnteniia frcqueterrcpctit fub alijs vcrbis
aa<^nrubeifde:i]cut&incanticislxtitia:fieriiblct.lte
'^''^""'S"°d"fum lerufalealiqti df Dcusfecine,quod
cit 'tclligcndupcrmiffiuetiTi,quantum admala culpa:,
quatii aur ad mala poensB,p6t intelligi Dcus feciirc non
oiocrmiiniie, fed etia adtiue^quia licet n6 fit autor ma
l*i!^,f ' "? ^"'°'^ "^^^' poen.'E,I'm ordine lux luftitix
FO:dcntis.Igiturcirca Icrufale allcgorica,q-ia: cft mili-
ianccclefia(ciedu,qu6ddcclinauitmultu a pcrfcdionc
n .'' '"..P^V^ ^ clcrici.s,& etia rcligiofis. & fimilitcrin
P nipib.& laicisfibi Iubiec^is.Similitcr tpibus moder-
nii luitu dcfccit in numerofideliu. Na Aphrica tota q

(3ftcde alijs:<& frequenterde vna perfona tranftt adalia,magis fe
cundu motu ajje^ionis^quafecundii ordine rationis.Trfcrea fub no
rnine ciuitatu vellocoru mteltigitur populus ibiprius habitans,&
fic dicitur citiitas vel locus Jefolari vclfierepro defolatione etfietu
populi.His igitnr pmifiis h^c pars libri lere. quf apud Heb. kinotb
vocatur.i.lametationes ,in duaspartes diuiditur : qa primo punitur
Jeremif lametatio.fecTido eiufde oratio $ ,c.Vrima diuiditurin qua
tuor partes fecundh quadruple.x alphabetu Heh.fccundu quod lame
tationes ifie metrice fcribuntur & hocin ^.c. Et hocmodopr^fnis
caput pofict diuidi in i z .partes fecundu numeru literarT(,fed no cit
yis,quiaficut diciu efi,ifie liter^ noponumurhicadfenfum litera.
le ccjignandu. Oicit ergo. i Quomodo fc. Co.i.habitatnrib.fnis
priuata.zCiainsple.po.antequaelJetdeJirua^''. ; Faflacft
quafi Vi.i.dtgnitate regni &facerd'jtif orbata. ^Dominagen.
i.qfult domina gentiu,ma.vime t^e Dauid & Salumonis,q mi^ltus
gentcs alicnigcnas fibi Jubiecerunt,vt habetur z.H^g.].&ad idep'-.
tinn quod f.bdnur. 5 Princcps prOUin.f.<cwpQ>'/fc»y ditlis.

aliqnfuitChrillianis repleta, falte .pmaiori parte, KdX
ab infidclib, habitata& pofleira.Gr^cia veroeft fchifma
tica fa£ta,& tota tcrra fancla a Sarracenis conculcata Dr
etquodArmenia eft eis fubieaade;nouo,& nofoIugtG
adtributi redditione. fedetquantuadlcgisMahumetic^
rcccptione fa!te,.p magna parte:qa eft materia magni do
loris toti geti Chriftianae De Chriftianis autremanetib.
licct plurcs fint deccclcf numero,pauci tii refpcaiuesfit
numero:ppquodlamcntadodicendu eft: UTiofc.ld.ciu.i.
ecclcfia qu.e df ciuitas: na in cadebcteircciuifi vnitas ^
concordi.i charitati,s, & nunc Dco pcrmitt£tc & diabolo
^curate,fada cft quafi fola rcfpeau pteriti teporis,&tdif
futa mutuis dillcnfionib.& gucrris. zTte.p.i.fm numeru
& mcritu.f.tpj prxtcri. 3 Faaaefi. Nacxabundatemali
tia videt Chnftus ciusfpofusea in magna partcdefcruif
fe. ^ ^^ufflwrf^ew.i.quxdcbeiretalijs gcntib.dominari.

Diui(i04

-Iditraluta.

9V

Glof ord. & Nicolai de Ly ra

9ii

M«t>.t>

lob a.c

t«Q:jj triboMri»»fecefit. f fcel*<i»rO,»irionim,ren(uuni.bT»>i maioribus,

■ i.iorxiat*- c«rimfn«m.1Ch3ldxoru.dfniicnu»lacoh..'.'inus m.

ciaium fada cll t fub tributo. Bcdi , Plo-

ilAnimj.ecdclia.populuslfcicI tlniuv bltxicnus. tlM mdi adufrfitate.
peccaioiu •' c«ciiate: ^Aliena a Tttalucc. Qja non licct iu die.

a rans plorauic in noCii , & lachrymae eius

alDouoribusquorumofliciocibunnimaEadminore» tramitur.
fI>rxbti..conlcientiij. b«iDum elt .n r^ofte.

in maxillis eius . Non cft cjui conlolctur

l> a^janrtu.tcl anf>,clis,velafleftibus piau.i 1Propl'>-"s.'Jcctdoiiba»,icgibuj.
^Piiuj blandieutibuj. bltJcnteseiu» amicitia coniunifiz

tVel anncli. IViitute». c^Q.iJ ^c chati.

cam, cx dmnibus t charis eius ; omnts ami>

alQjiiaDcus Iptcuit . b^Dum fubirahunt auxiliumquali his nuibiis
Deusoifcnmse.t. Sinwliin ecclclia nonrui qoam pio pcccansluisatrii-

Iia-4M

tatc rcdeat.vndciP/a»?? quaft wr?o acch&ifacco fuf virH p.t-
!A bemtis tiu.xh vox plagcntisfcquit.'P/or4/;r ploraHuin noHr.
QHomodo le.f,l.ciuitaiplcna.?Mch:iC.UchryniohiMi plan
c?da c« ccclcOa ailpiscxigcntibus.fpofi ablcnfia vidiia-
fa. Qucmodoie.fol.ciu. Dci «5c angdorum auxiliodelolata.
Si.n.fpofus cii ipfa cflet, no
cflTctlugcndatQuia nopfit
filijfpdfilugcrc gdiu cu il-
lisctlfponfus, Jcdgaudio
gaudcnt ppvoccfpofi. Cii
vcro matrc.i.tcclcfiSa vc
ro fpofo viduaia fcnfcrint,
no lolu filios, led & omncs
amicos flerc coucnit.vndc:
lercmias pra:omnibus&,f
ommbusflcbat,non ruina
faxorumfcd hominu.(J/«o-
worfo yed./o/.c;tt.Plorantis dc-
monftrat habitum.vride &
lob in ftcrquilinio fcdiflc
pcrhibef, vtdolcntiscxpri-
B mcrctur affcc^Vus.qui & ip-
PfjLijiy.a icdoknsintcrpretatur.De hac captiuitatc dicitiir. Su^flu
tnina Bibyloms illicfcdtmus.Qn\ fcilicct.fcdcrc in throno rc
gni & in fummo vertice cccli flarc nohiinnis, iurc lupcr
flumina tentationum fedcntcsdolcmusvndc I(a. Dijcen-
dejtde mpuLere filia Baby. ft-dtin ten.t,m.ne/l foliumfilix; Chal
ditorKffj-.italcrufalcm noflracum in cofuGoncm pcccato-
rum vcnerjt,non eftei folium dis;nifatis, fcd fbrdidatur
tcrrcnis vitijs.vnde leremias plangit,qnianon modo fe-
dcttcrrcnis opcribus fordidaia , fcd quia fola 5c quafi vi-
dua.^'(i«a,quia proturpitadinisf»xdiiatca (ponlo dcrcli
da quafi vidua.Non vcre vidu3:nam ctfi a iponso ad te -
pusdefpicitur,fponfalitatistamen iuiaretincntur,vtfi re
direper poeoitcntiam volucrit.fpoiifum iccipiatciim fa-
tisfcccrit;&'tandcmvcftcm immoitalitatis recipiat,qua
reuclUta nullius tributo fubiacebit.vnde Paulus : Xfimat
(liiiciiuani ucbeacis,nilt vt innicem dil^iatis:
« T^^iranip/o. Pafchaf.(Scc. Quxfitqusplorct,Beth litera
oftcndit intcrprctatione,qua intcrprctatur donuis,qiie.f.
cum lacobin Acgyptueftingrena,& dominiclcmcntia
cgre(ra,f m illud P(ai./« cxttn ifrael lie ^r^pto^&c.Scd rur
fus cxigentibuspeccatis in Babyloncm captiuatur. vndc.
Tloratts pli.tn »;o.quiaindicn6 datnr eis requies.vr faltem
fuis confolentur lachrymis, & fcio oculos abluant quos
prius ad idola leuabarit.Et quodgrauiuseftex omnibus
amicisciusprius blandicntib.no cft,quic6folcturea.Z.d-
ibrym£ cius ni maxiUis d«y.v t magis inter hoftcs pfundant,
& fuisfaturcntopprobrijs. Propteridololatria.n.popu-
lusincaptiuitatedu^lus dureab hoftib.affligcbatur, fcd
fubTito,& Vefpafiano durius:quediu paticntiaDeifii-
flinuit.ledtmp^nitesira fibiin die furoris thefaurizauit.
'Plora':s plorauit in noiie & lachrymtc.Quznus locus con-
qucftionis,per qucm res turpes & humilesindignepatie
tibus proferuntur , qui hicfxpifliimefrequentatur.

Tloraiisplorauit in tio^e,& lathiym^ eius in ma.&c. Pafch-
Anima.f.in pcccatorum cjccitate,dequadf:m«oJ:j//d/o/i
taria,nec laudedigna.ieU non ploratjuo atbitnOyfeU mifcrante do-
wiHo. Vnde in perfona dni plangcns propheta dicit. Qtumo
dofedetfd.ciuitJs.mCi.n-dns milericordia motus eam (bla
federe vidiflet.ipfa fc minimeplorafl[et.Rcfpcxit dfis Pe-
trum,& fleuit amare. Lachtym.t eius in ma.c. Maxilla ani-
ni£B confcientiacft. Vultusin maxillisformatur, cum

vniui-

t

fitu. coni»ein.iut.t)m ab inierionbu» qu.iinal.^Mrrioii_bus inimicis.

ci eius iprcucrunt eam, 6cfa«5li funt ei j

Rom.ij.e.

Hiftorice.

Gen.4<.a
IfaLitj.a

Moraliter.
lob.^.b

Lncta.g

vniufcuiufqucqualitasin confcientia monftratxir.Crr '
fcientia vero quce nouit pcccata fua ^ fcniper dobot fo
lachry.iiarum irrigari : VndcDauid: Veci.atimmemn <
tr • iticeii femptr. Alitcr non cft.qui confoleturcam, V(
cohfolatorc amiflb^Icilicct, Spintuflando: cu prilcr-

omncs amici , idcll, ciTcv
praua: dilc£lionis fiant .
inimicKCum indieiudk
cundum Apoftoluniin
gant cogitationcs miic,
animam acculantcs, aut
fcndcntcs, & dicmoncs,
mi pcrfuafores.qui nuiu
cipicndo blandinntur.
Tlorans plorauii iti niich.
fchafius.Chrifti ccdcfia
rat innodc,idcft,intcrai:
fahuius vita;,quialiccti;
gloriam prxdc(linata,vi
turtameinrcrcaligi;
ranti^& cjecitatisc.....
na:plorat,qua: foris tol,
ploratintuscaccitatisfua; a-rumnas: fedploran^ '
quiapriusintuscompungitur,&fIcextcriusprc^..
chrymis baptizatur , quae de cordis fonte producm,
quarum vbertateinfinuansprophctaait^i^/orar,
Hocmodonon minusextericrquaminteriorli u.
formandus abluitur.vndc (cquitur.Lac/;r^w.c eiusmv.
lis eius. Maxillx funt.qui fciunt fua &'aliena dcli "
gcre,non regcre: dequibus dicitur : Gcn^ tnxfic^i
nidi pimici,; abfque eo quod mtritijecus latft. Inhis c. .
clefia:pulchritudoortcnditur,& ipforum prae^
incorpus ecclefixtrai;cimur:qui ficiit plus(
corporeChrifti laborant,plusgemunt, &plot
quosvidcntin nodedclidorum verfari,& in<
crroris. Plorat ecclelia no£le,qua;peccatorum fu
tenebras non ignorat: lachrymas in maxillisporu
bus piilchritudinemfuam qiiotidie renouat
enim Maria Mafthslaboranti, dum ploransplo^
cus pcdes domini . Plorat fponfa a complcxu fp
niota,& in vaUe,ideft,innofteignoranti?huius,PI^
plorat,pro patrix,fcilicet,ciBlcftis defiderio,& proi
tisfuis& aliorum in hoc feculo. Ploratin his.qm
tuifuntmundo:Ploratinvirginibus,in viduis; '
omnibus.qui fe percgrinos & hofpitcs confitcntK
tcrrOitn.^ion c/i qui conloUtnr eamex omnibus tharis
dis vidclicet & angelis,nifi rccipiat confolatior.. ...
tufl!andi.vndc: Omnes amicieius fpreuerutitcam, quial
fpreuit cam, & fa£li funteiamici cui Deusinimic
cuius xquitate non polfunt difcordare.
* Grcgorius. Maxilla ccclcfia: fandi przdicatorcs i
ficutfub luda:xfpeciepcr.Ieremiamdicitur,p/
uit m noCie,& lachrym^ eius in maxitlis eius, cjuia in .\
te ccclefiaE illi ampliusplangunt, quivitamcarna
confringereprcdicandonoucrunt.
b iVo« ejl,q!si conlulctur eam ex omtiibus charis eius.">tn>iei
ci. Hocpropri^ad vltimamcaptiuitatempcrtincr,
ex tuntnccprincipesncc facerdoteshabucrimt.ln
lonc autem conlolatores habucrunt Daniclcm , &
chielcm & alios multos.

c Omnesamiiicius. Tcrtiufdccimuslocusconqucdi
per qucmi cum indignarione conqucrimur,cum ab
quibus minimeconueniat,male tradtamur.

a

NICOLAVS DE LYRA.

1 Fadta cft fub tributo. regis Babylonis.

1 Plorans plorauit,&C. Per hdcreduplicationemintclligUur

fletus abuiidmtta.

5 I n no£le,&C. idefl, tetnpore tribulationis & angtifiitCf <juod

diciturnox.

4 Et

4 Etlachrymx eius in maxillis cius-Tfr hoc dejignai:

tmuatio &• dmtnrnttas jiins.

5 Non cfl, qu i con(blctur eam ex omnibus . qMn ■
ludxis ionJcedcrut:,vt .Ae^yptif & Syrtj & aliejiii al^,in nc
te eam reliquerutit:t& nonjolum retit;uerU'>t,f:deiiaM ''hnU
tum aduetfarijs fauerunt.,ideo fubditur. Omncs amici ciu 'f*
ucrunt eam & fadi,&c.

i Miu

M 0 K >A L 1 T E I\.
I TaBaeflfuh tributo. Sarracenorum & aliorum infidc-
lium inpliiiibuspartibnsorbis,& in illis,qui liberi funt
ab humano tributo nnilti per peccatum daemonibus
iUnt fubiedi.

3 Tlorans plorauit in no&c,& lachrym^ eius in ma.vtllis. Hoc
diciturquantum ad dcuotos,qui funt in ecclefia, qui c6
fiderantcs praEdida funt in luftu & anguftia.
5 T^cn ejt qut conjoletur eam ex omnibus charis eiusAdeR,pt^-

latis, clcricis,&rcl;giofis. Ifli namqueintimiorcs'

fiaidebenteflc & tameneorum multi plus deftruui

clcfiam fuis malis moribus & cxemphs quani laici

fubditur.

1 Omties amicieius fpreuerunt Mw.fuglcntes ecclcfiai

indcuotioncm,fed non per bonum tcmporalium

ftionem,idco (ubditur.

t Et fatii Junt ti j>;»»j;c?.fpoli antcs eam bonis tcnip

bui& non intendentes obfequiiseius.

^ MO.

:lc-
cc-
lco

ipcr
llle-

i,-
fali-

92?

Thren.CaD.I.

'P

9P

»f Pleriru^r. bTDciiir.u? '--cus, puqueminoph.infirmitas.rolicituctn, defnonnratur.

inimici. Gim cl. Migrauit ludas proptcr afflid:ionem , &

>TQ:i'»'"g'''"g"'" luauedom.ni,& onuscius eue. bTAlias.Gentiles vcl v.t a.veldsmnncs.

cTSic viiiisinflamibui vel damonibus.

mu
requiem

uldtuclinereruitutis,habitauitintergentcs,necinuenit *

uostugicb3nt,coirpr:l)eiTunt crudcliterros.bTSequentesqualifugiiiuatn Clul Isi Romani.

omncs perfccutores cius apprchcnderunt **

Mlfuga oc ainictioncaiigu:i«tjm. bTAfriiclionum, ^''««-■atoruin.
cTIntcrprctatut tabuh um dTPridicatotcs. eTCslc^^is.

eamjinterangullias. Daleth.Via:. Sidn lugcnt, eo quod ^

iTt^edibutmentii.

bTPattiiceV.iis.vndcConftituirediem lo.incon.

TSar|ftorum«ngelorum. c1Qo|cdebentornati.

non fint qui venient ad iolennitate,omnes pdrtx eius dc 8

aTQni dcucntgaudete,

rcrauit 7*'fu-x.Pachar.Hifloria.Migrauit ludas proptcr
mltitudinempeccatorQ.r.captiuatirolu funt no vlque
^ jiilabyloncm.fcdindetanquam fugitiui ferui ppaffli
fljniJ fcruiiutis ad alias gcntcs inigrauerunt, fcd ncc ibi
reiiiem inuenerut.vnde Ixqunur.OnMs pe Juuto.es ««y,
qi;f.fugitiuos pcr-
fe(icbantur,& antc
aniiftiatos, afflixc-
ruicrudelius. luro
cmiquilcuc iugu
dciini fugcrant.du
raffliclionepremu
tu., &quilibertate
inChriftopromif-
fai vilipendebant, b
afidioncleruitutis c
mrito laborabant.
M;rauit ludas de
alishoftib.adalios
crdelitatem domi-
ncumfugies,ficut
« Cai fratricida.vagi

* &|)rofugi habitabant ludxi intcr gentcs nuUam rtrquie

inenientes,confufionis fua; ignominiatncircumfcrcn-

te, quia Chriftum fratrem (uimi occidcre non timue-

rut.Plcnitudinecnim deliciorum fitorum migrauit hi

daincaptiuitatem , quse (ibi accuinuiandopcccata pro-

ucauit DeivItionem.Ahtercnimfibigcntemdilcdtam

&,loriolam non ttadcret Dcus in captiuitatis ignomi-

niin.quife nondum Amorrha:os pofletradcredicit^ga

nodum funtcompleta peccata Amorrharorum.

iiirdifit ludas. Moralitcr . Anima.f. qua; Dcum dcbct

3dare,vel feaccufando peccata aperire , afflida vitioru

c litute de vitijs migrat ad vitia,ncc inucnit rcquie.vn

l^ipoftolus^A^/rfeo aliam legem .» membris mas lepu^nantem

e(»i?n.m'\f.Euadendiautcm nullaviaeft,ni{lquamip-

ecmonftrat,gratia Dei per lefum Chriftum.Scd mili;-

ainima a pcrlccutoribus fuis intcr anguftias, prxgnan-

anagogcn.liariiofficiodomusdominicSricxaquadrato D

culmincconfurgit.f.vijs,portis,facerdotibus,vir"^inibus.

^<<ei;on.Pafchas Hifto.Prsemiflbgenerctrandtadfin- Hiftorice.

gularum fpcciesperfbnarum , vt dum gcnuspcr fpecics

diuiditur,&fpecicspergenusreintcgrat, luftus ampHor

multiplicctur.Et ga

b TFropcccitis.

d cQi,i-t<lebentfuIg;

cTCaHz intcniionrs.

«. TC^iaa titiiscorriipti.

Thrcnilcgemctrica
componuntur.fecu-
lariseloqucntif figU
ris interdum ornan
tur,&permetapho-
ram rhethorica pro
prietate diftinguun-
tur. Vndehicdicif.
Vix ^ion lif.&c. non
quod vix fentiant,
autlugeant,(i:dinfo
litudincm rcdadx,
luaumtranfeuntib.

•»,»

ftrudx,raccrdotcseiusgcme^ntes,v|rgindsciust/qua1id?; ^ Su^^^^^^^ '■S"

n. jxjt r A- ■ j- . fcmvcniant.Similcici.1.4
cft quod Moyfcs dicit,^udtte cxU qux loq.&c. Ifaias quoq;
coelu& terram in teftimoniu vocat,vtcuaacognofcant E
dementa iufte Defi iratum , & ad iracudiam prouocatQ.
•^ Theodor.Meminit viarum homines imitantium tpc

folennitatum (namvndecunquc concurrebant omnes
ad vrbcm)& luget. Viderictiampofl^unt his quiangun-
tur, inanimata quodammodo fufcipcre mutationcm.

yi£ yfow.Moral.Virtutcs.f.ad fupernam Icrufalcm dn-
centcs.ad folcnnitatcm aninise,cui fponfus ablatus eft.cft
animadearce fupcrnx intentionisadexterioreslabitur
aaiones.Solennitaseiuseft vitacxleftis intima contem-
platio,fed non funtqui veniantad folennirate afiFeaus.f.
prioris vitx , non vcniunt ad folcnnia contemplationis
animcE:veldiuinx,quia portafenfuufunt deftrudtiE. Sut
.n.portae mortis,funt & iuftitias.de quib.df, ^pente mtht Pf^l."7.c
portanfflitiiC&c.&in \hiz:^peritemihiponas & tn<iredietur ^^»-****

ammoretandcm fcfladeprehenditur,vndeF.i.p<^«^')a» genswfla. Scd gamorsintrauitpcr feneftrasnoftras,fqua
tvis & nittneni.hus tH die illa: lct animac virginitas & gemit r^alc facerdotium,dfi jj

Mi:vauit ludas.VaichzCi. ccclcfiaChriftilibertatcamif-
fS^peinfcruitutcmgentium , & afflidionemvitioru
r;gtauit,&nullaminuenitrequiem,feddelocoin locu
f^iensa pcriccutoribus deprchenfa grauiori affligitur
2gu(\ia.Sa;pc auie hiftorialiter fic captiuatur, & affligic
Lulalem noftra,& inter hoftcs vagaturcaptiua,ficut hi
()rialiter figurabat lerufalcm terrcna .

^bDiiicJb.lntcrpretarurtabularu. Dcimputribilib. cnim
tjuliscedrinis.f& Sethim , conftrudla eratdomusDci.

' c^i^jyww.Odauuslocus pcrqucim dicitur faaurh,quod
nn oportuit.non fadu m quod oportuit.
Myfticc. Tabularumquadratainducitur fpcciesfm

virtutib. replemuramantudme vitiorum. Egrediamur
crgo de portis mortis,& portas vitjc rca:dificcmus,inter-
rogantes quae fit porta domini, vt ambulemus in ca.

^?*ijo».Qiioticsccd.^ pcccatisfuisintus forifve rcplc Anep.ri«i
turfurorisdriiamaritudine,mcrit61ugetvi?,port?iacet
dcftrudar,gemut facerdotcs.fqualidxsut virgines,vt toti»
tabulatura domus quatcrnario num. defignata,concufla
videat.Vii & alibi lerem. ftate in vijs,& vidcie,& interroga- Ut9.6.A
te vias domini. Vix funt^phefK,patriarcha:,& alij p quos F
adChriftfiquivcraeft via,vcnitur.Sicut.n.lux dicitur a
luceChrifto,ficvi«dici pofluntab ipfo.vndc Abraham

prima

NICOLAVS DE LYRA.

.4 I Migrauit ludas. Sicutenimfuttdi^umca.prfcedentiillos
tmitiilernnt Chaldp^qui propter robur corporis,vel induftriam ar
p;poterant eis feruire,alios dimittentes pro cnltura terr^.
2 Habitauit intcr gcntes. populus in Babylonem du8us.
5 Nec inuenit re. 'juia laboribus duris a/fligibaiur.

4 Omncsperfecuto.eius ip.iden,lerujalem.

5 Intcr angu fti././iiw/f , & mortalitatis,qu^ pr^ualuerunt in ci
uate,i[uanio futtcapta,vt diiiimeflfupra.l{a.Sa. exponit: inter
tsufiias,fcilicit,viarum.vbi capiebanturfugientes,quianon pote
rctdiuenere .

6 \ ixSion.Hic conuertitfe ad lamentandum teynpli deflruHio
nn,(^AOd crat in monte Sion,cum diutm. Via: Sion. fcilicet,per

quas

quas pupulus veniebat ad templum de locis exterioribus.

7 Lugent. hoc dicitur metaphorice, ftcut dicebantur s,audere in
popult uiHltitudine.vndein Htbrto habetur.VicSion herbofs.
quianulLus tranfibatpereas.

8 Eo 9 non fint qui ve.ad Co\enn\.t.adfolenn}tates,quiapo
nitur fingulare pro pluralt ,ficutfreqnemerfit infcriptura veteris
ac noui teflamen. Ter enim tn anno debebatpopulus comparerc in
templo.f. <n pafchatc,pentecoffe,& feflo tabernaculorum, Exod. 1 5 .
fed dtfiruiir, tcmplo &populo captiuato nullus veniebar,

9 Ocs porta: cius.^«/fl a Chaldeisincenf^yVt diatmtfi,fupra.

10 Saccrdoteseiusgemcntcs.^«/4 atiijuifueruntocctji,&c}
teriin captiuitatem dutii.

1 1 Virgincs eius (c^nzlidx.-.dtformat^ ixfame & lahnrr.

* Etip

M0I{_.4LITE!{.
t iMigrauit lu.propter fl/eTf.Iudasqui intcrprctatut confi-
ns fmclaudans.fignat primos rcligiofosin dcfertis habi
tates,& ibidcm aflidue diuinis laudib. intendcntcs.Sed
cioniamhocfuit labotiolum piuribus, ideomigraue-
iintadhabitandumin ciuitatibus ideo fubditur.
: Habitauuintcrgentes. non (blum quantum adcorpus,
Jd etiam quantum ad morcs,Plal. 1 05 .f.CommisHjunt in-
t'gcntes,^ diditeruht operaeori>m,&c.

'Hec inuenit retjuiemSconkicntiq bon?, fcd magis tur-
litionem,idco fcquitur.
' cmnes ptrjecutores lius. ideft dcmoncs.
• ^pptebederiil ca inter anguflias.i. iniCT (\Tii\:i% rcligfonis
oferuantias quastranfgrcdiuntur, & ficadasmonibus
«piuntui.

6 f^ie ^'icn lugent,eo cp nonfint qui ve.ad folennitatem. na m re
ligiofi habcntcs magnas poflTcfliones.occupati funtcirca

tcmporalia.&ficnonconueniuntinccclelia.Mcndican-
tcsctiam multum dilcurrunt,& fic ad ecclcliam non vc
niunt, & de remanentibus indomomulri occupantur
circa ftudiumcurioforum& inutilium,proptcrquod in
magnapartcrcfugiuntecclcficoflicium.ideofubditur.

9 vortf eius deftr,^ tit. jdeft, dodores & prcdicatorcs,qui

dicunturportg,e6qu6ddebcntalijsaditu'mprcbcre,fcd
aditusilledeftruiturpercuriofitatcm doftrinc.'

10 Saceid.'ttseii-.sgtrntutes. namcuratiquando leuantur
ab cis fubfidia pro bono communi,magis gemunt , qua
pro fuis peccatis vel fuorum fubditorum.

1 1 yirgtneseiui fquatidi.nzmz\ic(ax monialcsquxdicua
tur ccclefia virgines,dc incontinentia funt notatat

Tom. 4. C g

P3»

Glorord. & Nicolai de Ly ra

93

^ prima via crcdchdi appcllatur . H« funt vix Sion. idcft,

A cdcftisciujutis.hx lugcnt &ccmunt, coquod non fint

qui vcniant ad folcnniraicm cxlefiis patrix , quia portx

dcflruax , qui ct\im prifunt officio ncc ipfi intrant ncc

aliosintraccpcrmittunt.

Saierdoies tr.Qliii

defiruaxportx.Iu- .TfieWYuMiu. bfrkUH*-. ^*.

rcautcmlaccrdotcs
virginibus cbpulan
tur.quiavirginiratc
iacctdotium poUct
acvirginitasrcgimi
ncfaccrdotujncgct
quib.us conflupra-
tisgraditsus fcquen
tium furba <!6mo-
ritur. vndc gcncrali
tcr fcquitur. Etipja
iCorn.d "PP^O'' amaritudine.
Quiafi patitur ynu me
brum.fompatiiitur oni'
niamcmbra,
B a fjflj /"«nrAo Jfla.praediaa funtinDcurc.&ficcomplc-
ta quafi, quiaDco quicisgentcs fubicccrat,obcdirc no-
lucrunt,mcritogcntibusfubicftifunt.

FaHifwit ho.&c^ Pafchas.quia dominus Locutus cftpcr
Moyfcn diccns. Tra(^t te dor/nnus tonuehtem antc bojits tuosy
CJ" aifpergaris pcr omnia regna tmx, fil^ tui & filix tuatradaiur
alteri popnlo.it po(\ pdiUCi.^ducna quitecum verfutur ^fcctidet
fupcr tc,(^ cril fublimtor,& ipfe ci it tn caput, & tit cris in catida.
Hxcautdominuslocutus eftptoptcriniquitatem Icru-
falcm.nQn vt praEfcribendopcccarcfacciet,(cd vt mone-
do a peccato reuocarct. Scd ga Deo noluit obcdire, idco
hsc omnia iufto iudicio Dci deplorat prophcta accidi f-
lc. ProptercapraeponiturHclirera, qux interpretatifta.

fpiritiis ab ipfo cogitationis cxordio principantiu tan-
toque eam plenius poftSdcnt, quanio & pcr initiiim do-
minantcs tcncnt. Cum vcrointcntionem vitiarcnonp.
ualcnt.in via pofitos laqueps tea;unt,vt in coquod bcnc
agitur,cor cxaltans fc cx latcrc ad vitiuni dcriuGtur,qua.

tenusquodinchoa»'

drO^auut loriti.

eTPxmoAo. tHireticl.

holles ciusin \

piopiincipia
nomii .

& ipfi ppprcflaamaiitudinc. Hc.Fac^i funt hollcs

.■Qufjnieini.juii».1Cumbi>noniopu»<oriupiimente concipiunt.aiabolusin princi(
'^ „,. blDimiiUUuiocboni.jlT^iiuilJtrpccCJniii ci(ln IVui.rn

capite ,* inimici cmst locuplctati lunt : quia dns t locutus

«lOppiimcndim. bf Concrflio.& ccnlenio.quia haum ron cxcufjt : fed ignofii poaulat. J
" clruiiUtRimct ttVnba» xiatij benthcioinifeienduni. +

_i(No:i OT gni.

cft fupcr cam proptcr mdltitijdine iniquitatu eiu.«;, paruu ^

alAdzmonibut. bf t«tra ccclcfiam. c^Cioiiribulant me.exuliabBOf

fl motut fuero.

li cius dij«5li funt In captiuitaccm ante t faciem tribulantis,

a*f.cclcC«,»tl anima.ijuat filii fu|it c«leltis lerufaltm.
blsawdctiiim.iempliofiiamcnium. j ^Putitas Hdei. ^Virturum.

5
6

b Vau.EtefrrcfTuscUafiliaSioomniscIccorqius. Fadifunt 7

Dcu(.»8.,

Hiftorite.
Dcu(.:i8.

alitcrpropofucra:
inaQionclongca
tcrquam coepcnt^
percurrat .

TMi fwthitfiesti.
Alleg.Heretici.i;a
paganiaut malicu
tholici locuplci.\:
funt difputandi 1.
cijciia,cinii fiiintc-

ligenfia:penuria.va

dicitur.Af/MafHMf,

Ri» fametn panit lu
fiiim acjUiC, fed ouii<
di verbum Dei. Qtn
cutollitur, hoftcsecclefia: in capite fublimantur.aclct.
pturarum diuitijs locupletantur proptcr multitudincm
iniquitatum noftrarutii.Tunc vcro cancs mutinonva-
lcntcslatrare,fidemnpnpofluntdefcndcre,autdcbitair
doftrinam fubditis miniftrarc,vnde.paruuliquinon I
bent dodrin;E perfcdionciii , ducuntur in captiuitatcm p.
non habentes rcdores autdefcnfores ante facicm tribu
lantis hoftis.fvifibilis, vinciilisdclidorumconftrifih.
b Et enrf/Ji^y.eJT.Quintus locus per quem ante oculosCi
gulaponuntur incomtiVoda,quod fcrcvbiqucnotin
diim cft. •

Et egnffus f fi.Pafchas.Huic fententix, Vau.prxpr- ■
quod intcrprctatur, & quafid. &iflaillis quxpra
funtfupcrius,iuftoDciiudicio invindidamannc

8

q.d.Ifta funt iudicia qu^ olim Dcus p Moyfen pdixerat.. ObfcflTa quippc lerufalem oem decorcm pulchritii»^

EccLio.a

lob.ji.b

Prou.ij.c

Lib.i.mora.

Fuiit funt hclies mi.Moraliter.dxmones,tcilicet,princi-
pantCSjdc quibus dicitur..yjypjWf^J poteftatcm hahentis alcen-
derit juper te,locumti'um nedimiferis.$\ cnim miferaanima
vigilantcr animaducrtiflct hoftcs male fuadcntcs,in capi
tccflre non pcrmififlet.Z.yc«p^ta»/«nr. contra nos f.inuale
' ./cunt, vfu vitiorum crefcente, vt nifi auxilio Dei fugerc
ncqueamus . Scd & ipfe iratuseft,qui propter iniquitate
noftram hanc vindi^lam locutuscft.qui femel loquitur
&fe,cund6idipfumnonrcpetit. Defperandum tamcn
non eft ^ut. d luftu ccflrandum,quia paruuli tantum.i.pa
fillanimcs,non fortescaptiuantur. ^nrc/<tc«w tnhulantis.
Q multisXlaqucis irrctiti , aquibustamenDcomifcrantc
foluuntur.Inftantcnim hoftesfadli fortiores.aliquando
incapiteipfam boniopcrisintentionem poUuentes, ali-
qiilongiori vfu voluptatum aiam renitcntem prjEpedie
tcs.fccundumilludSalomonis. Quifcruumfuumipuetitia
intntin delicvjs ypoflea jentiet ctim contumaccm . Ab his tanto
. difficilius liberamur.quanto in capite fuperiores& iocu
plctiorcs dominantur.

* Grcgor. Refte fub ludqx fpecie de vnaquaque anima
mifcraeintcritionislaqueo.capta.per prophetam dicitur,
faHiJunt hojies eins in capite, acfi aperte diceretur,Cum bo-
num opus no bona intetione fumitur, huic aducrfantcs

fpiri-

extcrius & intcrius iucunditatis amiferat diuitijs
templo & facerdotioprophanatis,ipfafame&
tia laborabat,& qui fubueniret,non crat, quia.
principeseius ve.aric.non /nf(e«?./?<7/.diflblutis viribus
corde non defenfionem,fcd fugam meditantcs.

Et egrefins efl,&c. Anima.f.malis moribus illefta.qus
perdidit decorem fuum, ideft virtutum ornamcntQ, nc
fubueniunt principes animi.f.tnotusrationalcsvellcr;
pturaru defenfioncs,quibus rctundcre dcbuit pctfequi
tcs , fed magis fatigato robore virtutum aftri£la ncxibL
dclidoru propcllitur in foueam itcrriaE confufionis.

Et f^rfj5«i ffl.Ecclefia.f de quain Canticis dicitur, £n
tupul.es amica mea.Ah ca dccor cgrcditur,quando hatrci
corum rabie fidescorrumpitur, dequa dicitur, Cc> '
«( m & decorem indiiiiii. Fafti iunt principes eius paiiu; c
fcilicct & red^ores in fcripturis velut arietcs pafcua vii
non inucnientes.Abierunt abfquefortitudine. Diuii
vcrbi,quocunque cos crror impcllit ante faciem fubli
Cjuentis.vtqui minare ad pafcua vits grcgcm domini r
gligunt,ipfi ad pafcpa mortis ligati vadunt abfqucrobc
re vijtutum.Dccor .n. ccclcficein omnibusfidciibusci
fedmaximein facerdotibus, & altari feruientibus, <
in virginibus quae iam llipra fqualidx mcmorabantu

. NICOLAVS DE LYRA.

1 Et ipfa opprcfl^a amaritudine./(iffl,woB potens inie refm-,
' gere,ftcut qui ipprffjns efl importabiii pondere.

2 Fa£li funt hoftcs eius.&c quia ante erantin cauda.

5 Inimici cius locuplctati funt. de bonis qutc erant in leru-
faUm& ludiCi. Quia tamcn hoc fatlitm eft ex diuina iujlitia, Sub-
i//t«>.Qiiia dominuslocutuscft fupercam.
4 Pariiuli cius. iiuijecundum legts bclli non debebant occidi.

Dudli

5 Dudlifuntin Cl^pUumic.vtcrefcentesferuirentChaJJc

6 Ante facicm tribulantis./. ducentis cos.ad trihulatiomt
illi enim qui ducunt captmos. faciunt eos ire antefe, i^ mnpoli.

7 Et egrcflTus eft a filia Sion.'. d Itrujahm , quedicitierfi
Sion,c6 qubd ciuitas protcgtbatur d tcmpto & regia domo emsq
erat in monte Sion,ficutfilia protcgiiur a matre,

8 Omnis dccor cius,&c. fcilicet/ignm C^ ficerdotii. h
fequitur.

M 0 \.A L J T E 1{.

t

1 Et //'/r.f.ecclcfia.opprena ama.vnde B.Bcrnar.cxponit
illudlfa.jS.cap.diftum in pcrfonaecclefiae, Eccempace
amaritiido mea amariffima. nam tcmporc pacis tiiagis amari
catur dcclcricorum & rcligioforum peccati^s.quam tem
pore tyrannorum de corporalibus tormentis.

2 Faciifunt Ijofleseius inwpi.f.Saraceni in terra fanda, in
A^ypto,& ArmcQia;& ali; infidelcsin pluribus locis.

^ Inimici eius locupkta.funt.de. bonis temporalibus, quc

Chriftianisrapuerunt.

t Quia dominus locutus efi fuper eam. fcilicct,maluni poei

proptcr multitudinan maliculpe-

4 Partiuli eius nudijunt in cap»«JM,fcil'CCt,fimpliccsCnl

ftiani,qui capta tcrra non poterant rcdimi.

6 Uncefacitm tnbulantii.idc^ duris laboribus affligcnt

7 Et egrffius eH a. filia Sion.idc(\, ecclefia.
9 0;««/f dfcormj.gratiai&virtutis.

t woM-

c>2 Thren.

/f ij(fcnrdatdefi /c»'«,'i/'W.ParchafIi]s.Non rccordarur ad c6
f^ flationcm dcfidcrabilififuoru.lcd ad mulriplicandudo

CaD.I.

.ap.

934

ircm cumcadar popuiuscius in manushoftilcs. vndc
loniturZai, qux intcrprctatur ha;c.Ha:c.n.cft vitio per
i,3a,vtmagisdcbonispcrditis dolcat, & prxuaricatio-
liscOfcicntia, & dc

»fMotu»rJtionaIc5 aiiimi. Traflorcs, reflorts, qui vtroque cornuTtriurquereAamcnti fub
dito< rlfbeiii Heteai^cre *t rfbcllante? percutete. bfScri|>tutarim.

ca;h"s,vndc & nos plorab!mus,5c ipraperce;rinant.Sa^ba D
tha quoq; noftra,i. fcftiuiratcs no rainus a nobis violaf,
quoniam ab hoftibusdcridcntur.vnde:«^i; eJlDeiistotum'< PraLyS.b
Er zViWlJuemnt mihi k.&c. dum di.mi.qiw. vbi efi Deus tu. l'i"al.4i.a

* Grcgorius. Sub ludxi fpccie torpcns otio anima de- i'!':^' '"°"''

fl— j. • "f-»».

principcs eius vcluttariete.s noninuenietes pafcua abic-

a^ Lif.1 i. bf viinitum. c« Uigeilloneiu d-.ibo!I. d^H^c.

riintabique fortituJine antefacienirubfcquentis. Zain.

af fnrautlotnsconijue iionis ?Ptima tcperitio. b lEcdcfia vel akiin».

tr/-jtiioi .lis vci fpiiiiujlis^ «If rro qua affl ftio. Mandatorum.

ralis q incciTanicr
ilcrat.q.ddiuinac
l--cvItio&:pfcda,
cilegislaror prx-
d<crat.f.cumcade-

rrinmanuhortili, ^

anullus fubiieni- a Recordata eft lerufale dierum afHidlionis fuae Sct prarua-

iy„irii afViriutuni. b»C.ileiiium promiflo uai f Itonorum qux contuliteiiDeus lu Aegvpto,

in tcrra promilliiin^.Jc in ''ftrro cfAiii'iij.

ricatiouiS:,omnium dcfiderabilium fuorum quxhabuc-

Ail habenJum fcilicct,cr,t condita vnde.Cogitaui dies an'iquos,&c

af Kcr diucifa vi i bf Cordis -iffeftus.

rat adicbusantiquis.-cumcaderccpopuluseiusin manu

aTDsinonuin bf \ ius non potcrat,& Deus nolebat. c1 Vn e imusindignitionis locus.
Iiiia cuin ir.iuta coinun.eli.i Hiniflaci>. dTChaldzi vel quilii ei Gentijrs vc! dsinones.

ho'ftilij& no eifet auxiIiator.Vidcrunteam hoH:es,&: dcri-

a^SKU hodie ludius deridcmus. bl^V ti quod i.lhoc refpicit ipfa autemgcmcns & conuctla
clt rciioriuni idciico eriin domirtusinducit tribulationem.vi peccator conueitatur& viiiat.
c^Con.!ertio vel conf^^fllc^quia noiipeccatuin excufat, fed vt peccalum ignofcattirpoliulat.

' fTrc.itum inh.li:lit.itis. «JX j lociisccjiiiiellii^nis.

ferunt fabbatha eius. Hcth. Pcccatum peccauit le- ^' pepropcccatis,velE

paganisvcl hatreti-

n. I'i/»per videtHten
t^'- hls.&c. Siciitnos

hdie rccitata lab-

btha ludxoruderi

dnus, gacupcre-

nrrunt in quovc-

rlfabbathum habc

rdcbuerunt. H-xc

cbutemiuftadeli-

Orum copcnfatio

c^crcinmanusho
S flmi,rccordari iu-

gerdicrum, nofo

linafflidionisjfcd

eiimpia:uaricationis,&ad rcrnm dcfidcrabiUum vfus

c:rccord3tio«cinhiarc,vt'deaffli(aionenouus dolor in.

dlcatjdcprjeuaricationeconfufionis ma2ftitia,de rcbus

p-ditis inardefcatirrcmcdiabilisconcupifcentia, dcoffi

ciiuaerclieionisopprobrium vrat.
Rf.f^ /f.Anima licctfcrorecordatur defiderabiliudu
cnrpicitfeartarivndique,&in manus diaboli afFe<au$
foscorruerc,& quodputabat fecurius ftare,diuinapcr-

cirumvltioncjtunc prxuaricationisfadaoccurrunt ,

tucaiH rtionispcflimx, quapcr muhaaberaueratfaci-
nrarecordatur,n6 adconfolationc,(ed adpocnajcxage
raonem.iu.xtaittud quod in infcrno impij diduri lunt.
tamnus a viu vcaiatis Zir iuiuvs^umm uubis nun lUnXit , ful
nt tsi ortus nobis.LaliatiJumus in vui ini^uitatis, &perd:tionis,
abutauimus •pi.is d^^ctles, Quidnobisprofuit fuperbia,jc diuitid
rnopultntia^Tra-ilmunt emn'a,ta'qtam vmbra uio-iis intnali
?^tatevofl'ai.n>:fnmptt lumus,f^idc'Unt e./nt hii.&c.M3.\iQm fpi

ru.svac3tionisnoflra:otia, ad cogitationesiUicitas per-
tihunt,& ficdcludut,quodcanonicismonachis&om
ijusqui Dci vacant miniflerijs,valdccaucndum cfl.ne
m lolum ab intcrno iudiccfabbatha corum cxprobre
ir,lcdetiam ab hoflib.deridcantur.Si aut pro vanis nf is
<u;itationib. fabbatha nf a dcridcnt, gd de illis putandu
e , qui cfi Dco vacare debeant 6t flagitiofa comittcre n5
frmidat. Si crgoDcovacare volumus,ipfi foli corde&
C^porcvaccmus.vndct^^cjfeet videic,qu'jnia t^ofuin Detis.

.^ccrdati '/i.Srpe.n.jntuet ecclcfia populu fuu cadetcm

manus hofliii. i.demonu.alius pcr auaritiam.alius per

i:uriacadit,aliuspercarnis obtc6lationc,prohisoibus

liklmilibusecclefiacontinuedcplorat.rccordaturolum

ddderabilium fuorum,ideft,qu? nobispromiHa funt ixi

c^lis

flctur cum dicitur,
Fideruut ea,&c.PrC'
ccptocnim legisab
cxteriori opcre in
fabbathoccffatur.
Hofles f abbatha vi-
dentesirridet, cum
maligni fpiritusip-
fa vacationis otia
ad cogitationes illi
citiSjpertrahunt, vc
vnaqusequc repro-
baanima quo re-
motaabcxtcrnisa-
dionib.feruircDco
credit.eo magis co-
rii tyrannidi illicita
lo cogitado famulet.
b Fiderunt eam. Sx

cis,velvitijstraditi,
pra:uaricationisnoflr.'E rccordamur, & tunc dsemones
fabbatha nofira derident.cum d bonis nos feriari videnr.
vnde. Qui mbulant me exultahunt,fi motus fuero. Pfal.ri.l»

c Vmatimpcccauit. Pafchafius. Caufam tantxmifens
dcraonflrat efTepeccatum fingulare quo retentocmnia "'*<»•
tencntur,quo abfcnteomniadimittuntur, hajceftincre-
dulitas.vnde:.^««/«erf/'f//ae'incr«f(//^/.Exincredulitate.n. ^""'■*°"'*
Dcu m femper cxaccrbauerunr.idola coIuerunt,in Chri
ftum crcdere noluerunt.vnde. si hon vmifjem, &. lo.eis non ^*'*"'^^"*'
f'if.peccacum nonha. TtoptcreainJiabHisfaiHaefi. necrelidus
cft in calapisfupcrlapidcm.Owncr^/^ijj/oy/^M^jwtejw.fcri
bx, fcilicer, & Pharilaei qui lucri caufa peccantcm dice-
bant populum beatum : & econucrfo plebs delinquen.s
beatos vocabat eos , & col umnas in domo domini , (zd
modo inuicem fe fpernunt , qui adulatidnibus crcdide-
runt. Oitnens & conuerja mnirjum. Captiuorum cxprimit
habitum qui dum abducuntur,retr6afpiciunt,natale io
lum plorantcs & gementes.

•> Theodor. Pcccatu peccauit Icrufalem proptcrea fafta
eftincomotione. Qiiapropterhiquipriuseam venera-
bant fpcdlato eius ihfortunio , contumeliofi fucrunt in
ea.Pofthasc mcminit pcccatorij cuiufcunquegencris.

Veccatnmpeccauit.Q^afi dicat. Aiiima pro peccato infi- p
delitatis per diucrfa vitia raptatur, quas fupra petram vir Moral.'cer;
tutum non fixitgreflus: vndeangeli, vclvirilaniaiqui
priusglorificabantcadefpiciunr, vt tandemgcmatpec-
catum fuum,& redeat ad Deum, audiat vocem moncn-
tis depoft tergum.vnde Ifaias: Erahtaur^s tu^ audimcs ver irji.;o.c.
btirn puiltcijurn monentis. Indc Mariaconuerfaretrorfum i"^"'*» ^
inucnit Icium,quem quxrcbat priusnccmucniebat:Sic
& lerufalem quahicpropeccatoinfidditatisplagitur,

^fico-

NICOLAVS DE LYRA.
I Fafli funt principes cius velut arictes. mfenfati.
i Non inucnicntes pzCfjme afJiiSli.
j Et abie.&C.^(0'/ potentes in aliqt4o rrfiflere.

4 Ante facicm {ub.i.in captiuitttrm dncertis.

5 Rccordatacft Icrufalcdieru affli£lionis fuae,&c. cdft-
d!i<,i},!ila affl ci 0 merltbiibi vencrat ^f> piccatafua praterita.

6 Omnium dcfid.fuorum. in diuinis condeficnftonibus ftbi
jaisad vntum.

7 Quae ha.a dic. zn.i.tempcre Moyfi quo Deus pauit populum

ilLum

illumclo c.tUla.AO.annis,^ mntta alia borrficiaconiulitet.
8 CumcaderctpopuIuseiusinmanu.£a£/wrf?cn/>K/fv
tentta co<itfanorum , &ideo vnum Dppufnorum aiii,daci mcmoriU
reducit, & ctiam magii apparere Jacit, i^uia oppojita luxta fc pofju
magis elucfcunt.
5) Vidcrunt eam hoftcs. captam & exulatam.

I o Et dcriferunt fabbatha dus.ldcji cuUum Dei }frael,rcpu.
tantcs quod faluare tiopoteratpopuLum iLlum,fed hoc rtmouetpro-
pheta dicens.

I I Peccaiia peccauit lcmD.peccatapeccatisaccumulauit.

•k Pro-

I TaBfuntprincipeseius- idcft,do<5lorcs & prjclati.

i Felutarietesnoninuenitniespafcua.la^crinim literaru,fcd

p:uniarum.

3 EtahUrunt ahfque,C^c. idcft> incaptiuitatcm vitiorum.

4 .>€)«e/acimytt6.fcilicct,daemonis,quinon rcfiftcntes
fii impcUitdc pcccato in peccaiu m abyflum vitiorum.

5 l\f:cordata eji laujalem ditrnm affitciionisfiu,& pratta. Co
ficrando , 9 pcccata fuabene mcrucrunt talia mala.

6 OmniHntatiidcrabili-.rnfuori* r,«/, &c.i. confolationu di-

uinarum quas habuerar temporeChrifti & apoftolorfi'

8 Cumcaderet popuius lius. aftatu VKtutis in manusda:-
monis.

t Et non fffctauxiliator.qnia dodlores & prxlati qui debe
ret auxiliari paru curant,nifi deprofciau fuo temporalL

9 yidcrunt tam hojies. ideft infideles.

10 Et derijeruntfabbathaeius. ccclefia: cultum idololatria
reputantes.

1 1 Veccatum pcccauit Icrufalem.(^c. Hic redditur caufa prx-
difti cafus,qui eft multipUcatiopeccatorum eius.

Tom 4. G g 2

935

Gloforcl.&NicoIai deLyra

93'

^ fi cognoucrit & crcdidcrit. coniicrra rctrorfum & ingc-
A mirccns.inki;cqiicm mortuuacrtimabar.inucnitt. Qiii
vcro incrcduli funt , ncc afpiciunt rctrorfum , v(qi hodie
ficut Cain inflabilcsfunt.&portantconfufionisiuxfi
gnii,& in I^abyloncm, idcft, inconfufioncm tcndunr.
Ttccatmm petCMmt.

AUegotk^.

a
b

Allcgor. Ecclcfiain
mcbris (uis aiiqua
hxrcfi poUuta, pcc-
catum infidclitatis
pcccat , idcoquc in-

*"* "* • nulla fidci folidita-
tc fundatur,q prius
fundata crat iupra
firmampetra. Hos
autcm populi , qui
cos vario affcdu
gIorificabant,vidc-
tcshxrcfimcorum
d catholicis \ dcic-

Mttt&m. aam & conculcata
■n fpcrnunt & dctcfia-
tur. Ipfiautcmgc-
mcntcs.

a ref/>.idcft,bonum.vndc. Vide domine affliBionem meam.
Bonum eft enim pcccatorcm fc rccognofcere,& cii poe-
nitcntia & gcmitu cxdamare: yide domine.
b Sordes eiks.crc. Triplicitcr plangit eam.quia cotra Deu
pcccauit , quia ncc pocnituit, quia poil flagella ad Dcum
rcdire noluit.vnde:ii«M non eii nccrdata fimsju!.

Sordes eius.&c. Pafch. Quafi lerufalcm inftabilis fad^
cft,&longaviafatigata,fordes in pcdibusportat: quod
magisdccxtcrioriplorat. Pcdesiynagoga:. dodorcslc-
gis uint , qui pcr viam qutc Chriflus cA , cam duccrc dc-
buerunt. Scd hi pcdcsfordibus fcclcrum inquinati funt.
Nccrccordatacft finis lui.idcft, Chrifti, qui cft finis lcgis
ad iuftitiam omni crcdenti. Ideodepofitaeft vchemcn-
tcr. vnde propria voce lerufale cxchmsv.y ide domitie,&c.
A principio naniquc & hucufqucdcplorauir prophcta:
abhinc autera ipfafua dcploratfuppliciahumiliata,&
pcccatum fuuiti confcfla,quodCgnificatTcth litcraqu?
intcrpretatur bonum. vnde: Bonummihi dcmine,c,mahimi.
me. Ipfaautem humiliatanon fuftinetampliu.sprophe-
tam , fedcum gemitu , & lachrymis exdamat. i^ide do-
7wi«e.Morc rcthoricoconqucftionemcum indignationc
facit,vt iudiccm contra hoftcm moucat , & ipla mifcri-
cordiam fufcipiat. vnde addit. Quoniam creflus cH inimicut

uerfationis candore pcrdidit.vndc,'"^»//*)',?? lerufahmt:
ttre de pulueri.Animi.n.quQ tcrrenisintcnditaftilni$,i&i.
dcs ncccftc cft,vt habcat in pcdibus.i.affcdhbus.vndcHi..
miliata tji inptUuere anima hoitra. Ab his quotidic pcdc»la.
uadi funt,nec6tingatquodfcquuur.0todfftyin/j/a,,^

politatllrthenuurni

«fPerdiofHiiTiti». ff«diu«rf«»Krin. b**"ib«8tPh«rifxi quibcjtificintpopiJam vndc.
f HsrrtxiapplMiHcftct.vcl jn^rli vcl larrti liri.fopniUMneuscjui bcacum t •dicum,ii>fi tedr iplut.

rufaIcm,proptcicatinitabilisfa(fi:a cft.Omnes ^ glorifica-

af Ca.iiujm conuiftjm, harcfi ccnfulani.vel vitijjconftupratam

bant ea,fprciiciuntillamj quia vidcrunttignominia eiiis,

a*rciiaiun)Cogii>r rm b1 A^ Dcuui quemrcliijueiat. i^Perpcrnitcntiain

wi ronucjfaiiotirmca-li vndeezciderJt. , cciSunum.

ipfa aiit gcmens,& conucrfa cfl: rctroifum. Teth. Sorcies

a^Do^lo i.i.» a quibus dibuli poitari.vcl aftcAibus.bl Chiiiti vel ludici/ lui#ii,vel cjpnuiraiis.

, _ Cf A lolioirKjli.

I

2

4
5

cius intpedibus eius.nec recordataeftlinisfui.tDepofita 7

TSpiiieumfjnftuin. a1 Voxiplius captiui. %V' in fc.cjcis 8

cfl:vehemcnter,nonhabens confolatorem. Videdominc 9

a^Non iniquitJtcm btContra te fuptibicns. c fihiincipium malotum

fiilicet ouiJ vid t Dcus grmesingtcirjifjnftuaiium fuum j.

afflididnem meam,c]uoniamtcrcdus eftinimicus. lod.

»TOpeia':oif,veI luggdtionc.btCli-ldius veldiabolus.clRrgnu.lacerdoiifi, Ijnajfanaotum.vafa
pren. la^Hdf fpc.baptilni.i.corpusClirilH.Sc caretjs viituie».d«(iuali.Hjc^ft pia:ii,uacaufamaiorii.

Manu fua mi/it hoftis ad dmnia dcfiderabiha eius, t quia

4

10

it

12

hi:brns.Sc^ dicatani
ma, dicat ccclcfu,
ynde domint afftH,^
ncmmem. nonpcc-
catum vtdamncs,
/eda/fliHionem, \i\i.
bcrcs . quonia tTtHnf
cfli. tibiimputiins,
tibiinfultans quafi
npc]ucasnoslibcr.
re. vndcDauid,)-
ti d:cut aHimx mt^ .
efl falus ipft in Dtt .
AWcgOT. Sordes fi:
Ecclcfia fordcsjpc
dibusportat,quiai ^
huius vitjcmilijria
ncmo cft qiu Giic
fqualorc vitiorui"

Hifio.

Rom.io.b

T«li.

inccdat,falteinpcdibus,quib.tangiturtcrra.Indcdnsf
dcs difcipulorum lauit,& nos inuice lauarc iuflit,& a,
ftolis zit. Excutiie puluenm de pedibusvcjtris. Pcdcsaute;.
circo lauit, vtpulchri eflcnt & mundi , & ficpertotu
mundu prjcdicaturi difcurrercnt,de quibus dicitur. ^n.
puUhrt Juntgrejius tui tn caUtamentis JUia principis . Er alihi
CaUeati pedes in preparatione tuafigeltfpacis: Sordcs au
in pcdibus,vita reproba in pra:dicatoribus,quia noaic
cordantur finislui.ideft, iudicij futuri,vndedcponentu
vchcmcntcrinconfpedu Dei,non habcntcsfpiritumi
folatorem, qui aliosconfolari dcbcrcnt.Conucrficrgc
& humiliaticlament.

b 2^un est recordata. *r Thcodor.ConucnitenimnoDdr
pro(pcritateconfiderc,fcd cxpcdarc mutationem.fljtti
do ergo ei nemo adfert confolationcm , ait, tu dorant
qui intucris cam infcliciter agentcm,mifcrcre.
c yidedominc. Quartufdccimuslocuspqflioriis,inqui
orant g audiiit humili, & fimplici ofonejVt miiercamr
d Aid»(,»j/;«zm.Quintufdccimuslocusconqucftionis,f.
quem non noftras,(cdnoflrorum fortunasdcploramt
ficuttipfeleremias fortimam populi deplorat.

Palchaf.M<i«tt»?/j)d?w.Chalda;us mifit manus ad fantt
fanftorum, adquem nonlicebatnifi (olisfaccrdotib

iwcMjcontrarc. (ciIicct,nontua: imputatiuftitiaj,fcdfua:fu introirc, & fcmelin anno,& cumfanguincvaiadccor

perbis.q.d.Videprimum afflidione mcam vt mifcrea
C ris, non facinora, quibus irafcaris. Deindequiaeredus
cft inimicus, vt vlcifcaris.

Sordts eius inpcdibus. Animz fordes habct inpedibus,for
des vidclicet vitiorum,f.qua; calcftis vits & priftina: c6-

ucrfa-

abftulit, & fanduariij^phanauit.Cuiusrcicaularedd
quia viditdns gentes mgrcflasfanduariu (uu.i. luda-'
Gentilitcr viuentcs,& landiuarium poUucntcs, quodi
feprohibuerat vnde fequitur. Dc tiuibus pr^.ct' Vndc
alibi, Tradidit in capiimtaitm virtutemeorum.&c.

S The

NICOLAVS DE LYRA.

I Propterca inflabilis fafta cft."on potcns rtfflere aduerfa-
* rijspropter Deifui oJjenfam,non proptcr eius imfotintiam.
i Omncs qui glorificabtintczm.temporejuaiprofperitatis.
5 Sprcucrunt lilam.temfore aduerfitatis.

4 Quia viderunt ignominiam cms.idefl deflru3ionem,&
captiuitatcm .

5 Ipfa autem gemcns.ftib onere importabili.

6 Et conucrfa cft retrorfum Sic.jcUictt i» cdfuflonem afla-
tu honorabili.

7 Sordcs cius in pcdib . cius,&c. In Hebnto habetur.ln oris
cius,'o^Mj/Mr deea,litutde muherepatiente mcnflrua,cuius immU
ditia defcendit ad inferiora.ita ^ fosdantur orx yeHimenti interio-
rtspedes tangentis , c^ per hoc deftgnatur immunditia idololatri^

^" abun-

ahundansin Icrufalem,propttr quamfuit deiiruda.

8 Ncc rccordata eft finis. idejt,excaiata yaijs non ccgitd

puniuonernfnperfefinaltterventuram.ldeofubditur.

5> Dcpofita c(i vehcmcntcr. ab omni honore & confolatio

ideo in perjonaeius orat prof'heia,diitns. VldedominC. ^

1 0 Manum fuam mifit hoftis. idc^populus ^mmouitm
& Moabitarum,vt duitf{a. sa.

1 1 Ad omnia defidcrabilia cius.?*. adlibros legis,dc quiLii
r«>";yd/,i8.c.DcfiderabiIia fuper aurum & la.&c.<iu«.«-''
Sa.g, Cijaldats currentibus aU aurum, & argcntum indeiindn
lerufaiem,'fii magis voiuirunt currere ad lumburcndum ibrcs
gis,ed ^jcribiiur Deut. i ?. Ammonitcs & Moabitcs non 1
trabunt ccclcfiam domini in xternum. idt^o fubtntur.

1 2 Quia viditgentcs. idtJi,.Ammonitas & Aioabitas.

* Tn

M 0 l{ ./i L I T E l{.
f 2 Omnes qui glorificabantea. proptci vitam & miracula qu?
facicbantcpifcopi ,& religiofiprsEteritis temporibus.
3 Spreuerunt iUam,quia viderunt ignominiam eius. idcft,turpi.
tudinem vita: in modcrnis clcricis& multis rcligiofis.
$ Ipja autcm gerntns.fnb pcccatorum pondcrc.
6 Et conuerfa eH retrorjum, a ftatu perfcdionis ad mife-
riamculpx.

7^/ordis eius in pedibus. quod fit cu per cxercitiu mali acq-
rit habitus per que placct adus malus/ m quod dicitur,
Pro.2.c^j Utaiiinr ch mdhfn erm,& exultat m reb. pelji mis.

8 T^ccrecurd. ideft, vcrs bcatitudinis aquaaucr(ae(l[
inuolutionempcccati,idcofubditur.

9 £)e/5q//.f.rf.fciiicef,piumdodlorem&folicitumpaf
rem,idcopctit diuinamconfolationcm.diccns,

j" yide dorntnt aJfliHioncm tr,eam quonid ere.eSt nti.i.diibOt '•
1 o Manum fuam miftt hoflis ad omtiia dijlde.eius. idcft,ad ai ■
rendum bonagratix & virtutis ficut dicit Grcgo-bo. j-
Noncuratantiquus hoftisvt terrcna tol lat, fcdvtch.r
tatcm in nobis feriat. 1

1 2 ^uia vidtt gei!.ingref.fanHu,fH, facienics ibi tcmporc I

ladini ftabiUum equorum. >

jOmni

/f . Thcod In ranftaran<!!lomm foli pontifici liccbarin-
^ iz&x .& hoc fcmel in anno, in fanda vero anteriora,foIi

Thren. Gap.I.

5,38

rc virtus rcdcat , & fpiritu Dci anima rccreataconualc- D

fcat,iurecumclcdoriim multitudine plangendoexcla-

mzx..vUe t/oww.q.d.fafta funi vilis.mihihumilis in ocu

lis meis,quia mcin<*s dominitetigit wf.Coph.n.manus inter-

pretatur.Cum aQt manus dni,vel puniendo.vel reuclan-

dofuppIitia,velin-

a f Dorolnus. b 5^Carnalcs,vel vitia.vel quia ludzi cultum idolorum in templum eontulttant
^Saceidotes Gentiliiec viuentes.

'JP

c uTemplum.anjmain.vel cccleham
d ^^accrdos in quo fuerit macula non acceJat ofFrrre.

fi

|crdotesingredicbaniur,in mteriorem vero atnum,et
J,iita:,at in cxteriorcm.qui erant degcnerc Ifracl, & pro
fiyti circuncifi . Omncm namq} non circuncifum, etia
jjllamlexprohi-
b3atintrare,maxi

ritamcn viditgcntes ingrcflasfanduariu fuumrdequib. prxcepc-

a TAnimam. b ir.vianu5,excuius taftuclamat.Videdominc.&c^

«i Vox propheta:. 'JC^yrtus locus conquertionis

ras,ncintrarentinecclefiam tuam.Coph Omnispopulus *

ifAngoDii libelli. bTVe.ljDci c TCa:Ic(iia protcirenis. ^ _, r 1 ■-

cius g^mcns, 6cqusi ens panem . Dedcrunt prcciofa qux- ^ ^"^^ fabrica tua,

tlNonad fatiantarn bf Aniinaliitcam. cTQuariurdccimus locus conquedionis quauiUUl Jll VlllS .

fVp.T fynii;.w,a:,vfl pccl_(i«,vcl animx. d 1 Faftu-am tuam, n«n iniquitatem m^am. Anima qUa^ prlUS

qucprocibo,ad refocillandam animam.Vidednc6i con- i obleaata virijglo-

bTDuodcciuiuslocusindignation's, indignatieniin vidctucquod 4 rl^batUr, maUU do

t; & Amraonitas
jt^rcdivctat../^'?-
n^ita cr Moabita no
inabit in eccleftam
dnini in ^tirnum .
}-iiuslcgismcmi-
n lamcntatio.

Uanumfu. Diabo
Ik audader ma-
nm fuam mittit
a anima dcfidera
bia,&aufcrtvir-
tium ornamcnta

ftruendoanimam,
velneghgentcmcc
clcfiam tetigcrit ,
moxadfc redicns,
& ingemifcensdi-
cit.yidedo.q.d. con ^*''» '9^.

fibip.«m,umcucncrir a fl^rc.plina ^TSanfti y miui tafta lC Vilcm

Iidciajquoniamttactaiumvilis. Lamed. Ovosomncs 5 profitetur,qu2ad

f Noi. Ji..benie$ hic mancntcm ciuitaicni. a uCcletittr. b fChriflum, vjideego fum via. imasincm fuicrca

TViitntum. c fQuaitufjciimusliicusconqucftionis. f Compatenti corde. d KCharitatisin- .& ,. p

tentione. •■ IQujs infirmatur, & ego non infirmor Quisifcand & e n vrot. tOriSCOndita Crat •

ficm,fpcm, charj- qui tranfitis per viam, attenditc 6c^videtc, fielt ddlor 7

ta:m, dilCrCtiOne, afPcourreniscaileAiaptididi. bf (deft.vindemiabit. f Bon s viitutum.

& Ouodillftusiu «Qm debuir dcfcndere. c f Fei Chaldzos,pei Romanos.

tB, d< fieri permittit, ficut doldr mcus*. Quoniam vindemiauitme, vtlo- 8
qta videt gcntcs,

^" ^tuas .C fuggcftioncs & cogitationcs , & voluptatcs in-
-rflfasfanduarium anim2,qua:dcbuitoftium clauderc
kn cubiculo patrem orare . Tuncpudicitia corrumpi-
11, abftinentia euertitur , & princepscocorum omncs
nrosanim«.i.virtutescucrtercconatur.ficvindemia-
aifuisbonisanimamfineconfolationcrelinquit.

■ianHmJHam miftt . Hoftis antiquus ad dcfidcrabilia cc •
cli2manuramittit,in membrisipfius fidcm contami
n;is,baptifma rcfcindcns,do(flrinam corrumpens, cor •
Di: & fanguincm domini indigne contrcdans , & vafa
ntiofa.i.oues Chrifti quafi lupus dcuaftans. Et cau fa ta
naliredditur,quiageiues.(carncm amatcs.quafi pr^
omm retinentes,& Chrifti circuncifioncm non haben
tcminii^ri altaris cfficiuntur.
a Omwrpu.Pafchafius.Quantam famem Iud«i pafii sut
niori^no tacer,& lofcphuspr^cipuc manifcftat.vfi hic
Omsptipuluseiusge.ar qnte.&c.ad re.ci«/.i.corporalcm vita.

Fiie do. Nota quod propheta;profuerit , dum fe non
pingcntem Icrufalem planxit, quitamcn fupra quafi
iinobiliotibus membris plangcns inducitur.nunc vero
qafivitalifpiritu rcccptoomnis populus plangcrc per-
. o£tur.^j!it<a.Sicut.n.galIinafouctouafua, &coani-
nt, fic fpiritualcs viri fubditos fuospaulatim , vel mo-
rndo vcl plangcndo fouent.vtfibi coanimem.

Omnispnputui eiut (jewrwj. verbi Dci, qui dc C9I0 dcfccn
d.Inangufliafamisccclcfia hunc pancquzrit adofto-
n.nccinucnit,quia dcderuntqua^qj pretiofa procibo,
c<eflia.f pro terrcnis, ajtcrna pro caducis ad rcfociUanda
?:m,non fatianda, quiainnumefisdefiderijsacccnfam
rcocillare poffunt,non fatiare.Hmcquoqi populus ge-
n-ns&qu^renspanemDci, quiapraui affliguntur &
Oiciantur , quia non ad votum deliciofie vits afflucn-
tihabetur.

b DederuHtpretinfaquieque. * Thco. Hoc loco prctiofa
V catinfantes . Nam guftaucrunt tempore famis ctiam
«icarnibus humanis.

Infciix aia prctiofa qu?q;pro cibo donat ccclefia , qfi
C V tutcs mcntis ad tranfitoriam dcledatione inclinat, &
ribcillare nuit , du diucrfis vitijs & defiderijs fatisfacerc
rachinat,vii.Po/>M/«f eiusge.& quttrens pa. plangitur, quia
qauispretiofa quacq; pro cibodcderit,pcupifceti.-E afte-
tisnofatiat vifu,gutlu,& CcCtcrisfcnfib.Vii fi qua for-

tb.

NICOLAVS DE LYRA.
^ I Omnis po.c.pr^ anxieiatefamis, qu^x prauduit in Jerufalc
, ]* 0 'ejfa a Cbaldxis,vt habeturjupra . 3 S.ca.

2- DcdQ.Scc.iUi qui erant diuites.

2 Ad re.animam.«.arf mitigandumfamim^&non adfatieU-

U\,tdeo in perfona eius orat prophcta dicens.

4 Vide d.<iJfitciionem meam.

C faft/i/wTww/jy.Vi^'^'''"''"''**
hsefficiturecclefia
cum crcfcente nu-
mero malorunon
fummapetit&c?-

Lamed.

Ieftia,fcd infirma & terrcna.

d itfwerf.DifcipIina vel ptritio.Quod.n.proph.lugct,aIiis
difciplina cft & ptritio cordis,vt lugcat fimili mo landli-
e o uos omnes qui. Pafchafius. Proprium eft miferorum Hiftorici.
tanto maiorcm xiiimarc fuum dolorem,quant6 alienu
minus intcUigcre ftudueri'it,& quo magis dolorem fuu
fcntiunt:tlicnum fibi xquari non cofcntiunt.Scd venus
reliquia: qua; falux fiunt,contritionc cordis talia deplo-
rant.quandofan^uarium deftruitur, tcmplum piopha-
natur, altaria cuertuntur , lumcn candclabrorum extin-
guitur,libri concrcmantur.faccrdotcs& Leuitoecaptiua
tur,virgines & uxorcshofiililibidincpolluutur,omnia
fanda contaminantur . Prohis&huiufmodi rcliquijc
quaifalua: fadxfunt non immcritoIugent.cumgentS
fuam , non minustcrrcna quam cacleftia bona pcrdere
vidcnt : fic-n- vindemiauit cam Dcus iufto iuditio, ficut
in Icgc & prophctis locutus cft.

0 wjomncx. Animavitijspraegrauatanontamenom- , ,
ninocxeaecata uidensalios cum defiderio ad patriam fe- Moraliter»
ftinantes,& peruirtutum uiam gradicntes,cumingenti *"
dolorecxclamat.o vos ojwn«,€2rc.q.d.videtequib.lauciata
pcriculis , quibusafflidlatribulationibusquibus fubia- ;

ceam paflionibus. Quoni m vtndemiauit rfo>wi«««x.bona.f.uic
tutum iufloiuditioabftulit, quibus me quafifponfam
dccorauit,indie furoris fui exacerbatus malismcis.Vos
crgoquitranfitis peruiam.i.quiprcfcntcmdefpicitisui
tam tendentes in uiam ueram qu^ Chriftus cft, uidete fi
cftdolor ficutdo.mcus,c?lcftia amifithcfaurizaui mihi
iram in die iuditij, & grauata malis meis , non poffUm
uobifcumfcftinareadgaudiac^li. _ AUgoric^;

0 vos vmnes qui tranfttis per viam,attendite,& videtey&c.^i^^tZ
Sion cuiusc6uerfatioeftinc5lis,'decelo in terrispofita Pftl.r»x.
mebia fua confpicit,& qu? patiuntur quotidie de cxccl-
foconfpicit,uii miferando proclamat. o vosomntsjantfi,
.(.dc quib.Dauid dicit.£«"{a ibarit,& fiebant,&c.Hi eut p
uiaqu?Chriftuseft,ueftigiaciusfequetes,neq,-addcxte
raneqi ad (iniftra dcclinantcs . Vocati n.ad pafchalcs da-
pcs:& pafchalia uota cclebrantes, agnum f m lcgem co

mcdunt feftinanter.Hos pfpicit eccfa uiarcgia ad patria
gradietes,q mulrisfiliotucuris ppeditaigemit&clamat
u vos own«,d^c.N6 utretrahat a uia, fcd utad copaticdu
moucat:attedite mete,& uidcte intuitu chrtis, fi c dolor

f^ ficut

5 Etcon.ielcuutiituehm,

6 O UOS.Hic inducit propheta alios ad compafftonem dicens,0
UOS omncs qui tran. pcr ui.propb lerufaiem dejirutiam.

7 Attcndite & ui.per compajjionem.

8 Quoniam ui ScC. Loquiturdc lerufalemper modumvineiCf
cuius tUujura e[i diffipata, &frucius coUtQus^ quia muri leTuj(.-
lem etant dijjipati,& omnia bona ajportata.

4« De

M 0 l{ .A L 1 r £ H.

I Omnispo.ge.Qx tali contcmptu fanfti loci.
' T , £f qua.pa.zd famis tcmpcrationcm . Et quoniam hic
t« ualdc dolorofum,fubditur.

4 A^irfedo.oculotufclcmcnti^. Prouocantur etiam ali)
ad compatiendum cum dicitur.

6 O vos oes qui tranfnisti^c.quonia vindemiauit mc.vt lo.rjl do,
tradcs meinfidelibus,ad meumfanguinem cffundcndu.
Tom.ii. Cg s

-ij

939

GIoford.&NicoIaideLyra p^

^ ficut do.m. Murtercim ptrtl tri.hs. Vndc Apoftolus . rilioli
A metquosuerimpJrtutio.EcdcCn.nquxpeiitSc^eTicut &
nutrit& ladhr.proomnibuscontriftatur.vnde. iiuis inftr
matur, & ego non in. Sic ctiam ccclcfia tcncros laftat, aucr-
fos rcuocat.pigros cxpc(2ar,pr2Cipitcs vt prouideant ca-

Caat^,c

ftigat nc qucm ho
fliscxtra caftrain-
ucniar, duiplaor-
dinato agminc ad a
patrii fcftinat , vn- b
dc. Qtfdcit ijia qint
tjcendit ptr deferturn
fuMt aurora. Adz(cc C
dcntcscrgo vcl tra
fcuntcsab cxcclfio
libus mcrabni di-
citur. Ovos0is,&c.

rorumA concupifcentias . Conucrtit me rctrorfum.vi
poft iplum ircm.nonpriircm.Hoc rctc Apoftolisconv
miflTum cU.vt de mari huius mundi pifces cxirahant:Pf i,
dibus meis: vndc, Ah omni via mata prulnbui pedts meos. Po
fuit me dcfolatam prxfentibus bonis.qua: mihi prius fc

latiafuerant.Totj

aTreiptopheiu. b»Qui oonmeBtftut. cti^ujj et»eetl<aui illum. d Tludiiij.

' cTEx ipn<donis.l.$|uritullanAieruditur.

f TAlto eonfilio. 5Q2;n'u» lociu conqueft-onis.

cutus cft domfnus in die irsfuroris.fui. Mem. Dc cxcclib

a1Apparueiuniilli(dirpcttitzlingu>. TSpiiitu'l>i>^i-
b ^ Foitioiibus. c TSic-

d TDoflf=ni.
d

mifit fgncm in ofsibus mcis,e*tt erudiuit me.Expadit letc 2.

• IVoluptaiibu». bTDe vitij» «d vinute». TDeinHdeliiatead lidcm. ciVt audnem vocem poft '
trrcuir. moncnti». dfSlc. e TTfnrno folatj). f *Omni temp^re.

pc'dib. mclsjcou^rtitmcrctro^rfum. Pofuit mc dcfolata tota

• Trizrcnliavits dolore.Oc delidciio tututx.vnde.Fuctunt mihl lachiyms mex. b TSempiteinum.
TConcelfio. cTQu^tfi Vindifta punit, quidoimire vldcbatut. iMe dirniente.
d TSupetpn-^ndum mihi. TPioi'ocan5 Dcum ad vinjiftam

quiaaliafunt quaj d dicm^rorcconfcdam Nun, t Vigilauitiuguminiquitatu ^

.. _ -_ _ .» i TQui ex meluni. b f In leiiibutiooc doinini. c Tlniolubili vinculu.

rTanqiiam graue pondut

f Buna

prohisdolco, alia
quzabhisquxin-
tus, vcl foris funt
tolero,a patriadif-
fcror, in cxilio mo
ror.Attcnditecrgo

dTTanquam luffbcatutf. T
e ISiriit laqucu^ luHx. y

mearum t in manu ciusrjcoudluta: funt & impofirg cdllo 8

•,.. alVtnonp^ffini lefiflfie. h Tlufto iuditioDei. cTCh.-Mjti.vel poiiu» Roni3j.i,hortis, vel diaboli. p w.. ... ..v>ji.in,c

mco. ''nfirmata cft virtus mca; dcditmc diisin manu,dc 10 porefecure, & 1

punequicfccrc.i

dic mocrorc con
fcdl.dolorc.Cprpi
tium tribulationii
& amore futurc
rumbonorum,
C Expanditnir,^! ^
^ Thcodo. Rci h
vocatmala.qiiaK
uitarinonpoflun
Etcnim ctiamqu
aufugerunt cap(
funt.

d yi^itauitiug:
Pafchaflugumii 71
quitatis dormi:
cftinncquitiati'

t.Cot.t.d.

MaL/.a.

HiOorica.

Moraliter.

quamuis ad brauium nos indcfcfla rapiat dcuotio , vidc-
" tc dolorcm mcum,filioscducarc volui,&cduccredc mi
fcriacxilii,&pcrduccrcadgaudiac?li fcd multiabcrrat,
multicxafpcrant, multilangucnt,paucifuntqui venirc
curcnt.Omnia omnibus fa^us fum,vtomncslucrifacia:
pr o omnibus lugco,pro omnib. vror. f^idete n^o ft ifi do.
fi.ft.do.m. tcditccrgo oculum mcntis ad cxtrcmum iudi-
tij diem.& vidctc. Qtioniam vindemiamt.i. vindemiabit mc
dnsindicfurorisfui.dcquo dr.Domine neiufurore tu.ytto.
tfi do.in t/it/wr.quando rcddct vnicuique ^m opcra fua.
a MF.Inccdiu tcpii rcgaliuq; domorii,& totius ciuitatis
fugicntiumqjopprcflioncm & defolationcmfignificat.
b De e.mi.iji. Pafchafius.ifupcrnam vindiftam dc quo
in Iobdicitur.IgnisDeidefcenditdec^lo,&c.Ignem mi-
iit,xreas f.potcftatcs.quibus cruciandi ludsos vfqueho
dicpoteftascft, inolIibu.smcis, vtfortia.f.intcriusextc-
riufqueaffligant:& ficcrudiantur qui Dcum blandiente
audircnoluerant.vndeaddit.&crudiuitmc. Expandii re-
tepedibus wm.ncpoft voluptates & dcfideria vana vfquc
ad finem vitaiircm.conucrtit mc rcper anguftias & tri-
bulationes. Vofuit me defolatam. Defolati funt Iada:i vfquc
in finem fzculi & moerore confcdi.

vigilat in mcd. vn Icremias. A^jV^tw vigUantem ego yi
Cui dns.y igilabo ego fuper verbum mcHm,vtfaciani illud . ^
bis.n.torpcn tib.peccata latcnt , fcd in manu diii vigiUi
du nosadvindi6lamiuftacrctributionisaccufant:vnc
/^oJf languims fratris tui ctamat ad me de rfrra.Conuol Utc
quafi pondus ad prcmedum,& impofito coUo mco,:
torque aurea,funiculo iniquitatis circudata.vii in Pn
Funibus peccatorum fmrum (juifq; conilrtngitur . Datacft|c
in manib.pcccatoru,necpotcrat furgeredonccintrct
nitudogetii4,gjfignificat7y/<w,cpinterpretaffempireri
Sempiternuin .n. cft illi iugu eius,& captiuitas pcrpcti 14

yigilauit.lvtgvtm. animxvigilat in manudi'ii,qusre
tijs & fcclerib. fubdit, nifi quotidiepoenitcndoponat
coram OCulisfuis.vn.TTcMrK «»?«»» contrameeflftmpcr.'
luit.n.Dauid vigilarc,& pcccata flctib. ablucrc,nevic
rctiugumeoruminmanu domini, vndc,^(frre/<i£/f
a pma.me q.d.nolo,vt in manu tua vigilcnt,fcd vtego
tra peccata mca vigilem,& fletibus pnrgem.nc conuo
tas iniquitatcs imponas coUo mco, nec des mein ma
de qua non potero furgcrc.

yigita.Dunx ccclcfiatentationib quatitur.vigilatini „.:>
nu dni iugum iniquitatis cius,& hoflib.tam vifibilib

De f.Ycf//o.pum anima pro pcccatis a domino corripi quam muifibilib.fubij citur,amiflis monilibus,qui d( *■
tur , ad fe rediens falubritcr compungitur , & in olTibus rat ei in ornamen tum fponfus.vndc ingemifcens ait,(
fuis.i. cogitationum meduUisadomino ignem veniflc uolut£ funttmpofttie colio meo.vnde Ifaias M.Q.uia ^iix sion

AUegcrk^.

tcftatur,vndediuinituscaftigatur,&cruditur.Etquiase
tit do^rinjE Dci retia coram pcdibus fuis expanfa , gon-
ucrtiturretrorfum,abftinct abillicitis:luxum voluptatis
& concupifccntia: in lachrymas conucrtit,tant6 fortius
moeroreconfcdtum plangit,& praifcntis vitarconfolatio
nem non rccipit, quanto vcrius in cis pcr vana defideria
fe confiderans abcrraflc.

Deex.Quidc ludiis crcdidcrunt.vclgcntibus, & vna
C ccdcfia fafti funt,merit6dicunt de excelfo, decoelo mi.
ig.i.Spiritumfandum , quo corroborantur fortia virtu-
tum,& eruditur diuinitus ecclcfia.ne vltra idolis fcruiat,
vcl mundi delitias quairat . Qupd fignificat Mcm litera,
quas intcrprctaturex ipfis.f donisSpirituflanai.quib.gra
tulabunda fecruditam dicitecclcfia,vtcafte amet,& ca-
flc timcat , & ex ipfisetubcfcit vitijs, quibus deferuierat.
Expandit rete.f. pra:dicationir,ne abcam poil vanitatcs cr-
N I C O L A V S D E~LY rX

* I "Deexdcl.mi.Scc.i.in temptoy&regisfortalitio,&iHC<tttrh,
dequorufortitudine cofidcbat populi4s,ftcnt offasuc rolmr corporis
& omnia iihfuerunt combuUa a Chatdais vt dt&umfuitfup. J a
a Et crudiuit mcquia vexatio datinteUtBum. In Hebrao ha-
betur.Et fcparauit me.l.membratim laceraun.
S Exp^in.Te.pc.meis.i.pemifit expandi.Et vocaturhicrete de
ceptiofalforum propheiarum qu^e fuitpopulocaufa ruina , vt frc
quenter diHum cfi fupra.

4 Conuertit mc K.i.de fiatu bonorahili adconfufibilem.

f I De excelfo mifit ignem.C. vindifta: fua:.
t in ofjibiis mcis.lin viris fortibus,qui non potuerunt fe
defcndcre ab infidelibus.

2 Ei eruu.qm infliaa vcxatio dat Intclleftu,i6 fubdimr.
} Expandit «.f p?nitenti?,vt vUranonprocedam ad ma
lum,fcdreucriarad bonum.

ih/atte»'««rfjrfe»foco//o,aufcrcndacfle omnia ornamcr
&intcr cxteratorques& moniiia. Torqucs inpcc
pcndcntcs.intclligcntiam mentis dcmonftrant.Mon
omniaornamenrafignificant,quib. amiflisviriccdc
ftici muliebriaffedlu ambulant extentocollo,&nutii
oculorumloquuntur, plaudentesmanibus&pcdib
vt compofito gradu inccdant fecuri,gloriam Icftantc^
rccrgo iugoiniquitatumprcmitur,qua:tantisvirtuti
ornamcntis fpoliatur,vndc,conuoluta: iniquitatcsfii
culo infolubili plangcniur.&impofirxccllo eius,qL
quxdam membra fuffocantur,ficut ludam laquco U
fpcndifle lcgimus,vndc addit.
C infirmata t(l virtus mea.Qniz implj in xtcmu tradun '
tcritu,vbi vermis coru non morict,& ignis eoru non
Sicut.n.fupcrior fcntetia qua: Mcm intitulaturjjcx if

5 Vigilauit lugu iniquit.&cin manus ei\.\s.f.(iomM, ^
vigilanter & {olictte induxtt pxnam pro iniijuitatib.meis,pro
hoc in perfona eius dicilurin principiolibri dedefiruSionepc i
/o^wfjj. Vigilabo ego fuper verbo meo,vt faciam illn

6 Con\.\o\\x.C\int.j.inii{uitates mete.

7 Etimpofi.col.mco.9/'c«//jr(/f//Mji»jponit/tfrro»iJ(/fpri s

8 infirmatacft virtus mea.Ow me deftrente.

9 Deditmcdominusinmanu./,C/w/</<eorttw.

10 De qua non potcro furgcre. yiriutepropria,f(dt'" «
diuina. 4« Abfti

t 7'oftiit me (/e.pcr peccatoru meoru iugcm rccordati c

5 yi.iu.Hoc pot exponi dc mortuis in pcccato mor |.
quorij p^na grauis cft & ptinua,i6 iugu vigilas nouii jt.
t i«»><i«« ci«j. f.iuftitia:. _ I.

6 Co«o/«./««^iwpo.to/.w.ficutfardclluslatronidepI ^

8 Inftrmata eii virtus mea. ga talis cftcxtra mcrcndit i-

9 Dedit me in manu^de fl«<i.Na in inferao nulla cft rcdef >•

t ^*./^*''

r.

41

Thren.Cap.I.

?42

yl qx.(.domit\us mifitde coe!o, conncrtit cam ad pcniten
j jni.itacx iugoiniquitatumciusNun, quod (cmpiter-

(jpplicijs, fcdqua:
.ranit jjcnibris luis acci-
,■;'<"• ^nt, imputarlibi

aplangit. Uijirmata

,f Sextusconquc-
fi}nislocus,qii6d
cmadomino bo
nmexpcclaret, in
iiTimas dcciderit
nierias.

r.cha.hccpleniiis
irextrcmacaptiui
tiacciderut, qua
oprimctc,ncc pro
pfct.-c nccfacerdo-

riens aducrfarij npftrj fortitudinem calcaret.atq; conte- D
reret . Hoc torcuiarcalcauit dns in paflionefua virfrint '
filixluda,vtcredentibusprxmia, incrcdulis&: crucifitrc
tibusperpetuxcaptiuitatis, & danationis«tcrnxefrun •
deretfupplicia.Propheta ergo vidcns duritiam lud.tora

deplorat cp calca-
ueritdominus toc

qua n(5n potero furgere. SamecET Abftillit oWesmagn] - ^"'^' ^'''' ^"'^^ '

,-, f^^ii.irtiH Ifcusccinqueltionis- llufto m.iitio. fQui diu d.ftuivrat,

ficosmeos dominusde medio mei:vocauitaduerlum mc

j minterpretatur.impegit in intcritumrvtiufto Dei iu
tiolccundum impoenitens cor fuum fcmpiternum
i;urrar fupplitium , non 9 ecclefiaad vitam pra;derti-
rtamhis tradatur

a ^Vnde.Non adijcUtiVtiefurgat virgo iilia irtael

b ^Adiutotiam Dei quod omnino.f.fublaium eft
cTlrruentibusRomanis- dTtliges,
facerj)ote5,prophetis do<loies, vd ecclefix,vc! fenlijs.

a lldeft tfmpoiescccptoatflxit me. f Vindiftj: tjujc non tit a Djonili in lempore.non puniiante
peccaium,noncoron.ii .-inievia riam. b 1 Ptincipes,velqui videbantut vututibusemmentiores
vel con.itus reeniis exceMenfs c TCrucis, . n.ie: Tor-ular calcaui folu.;. \c.

b

Quod.n. dominus
patiebat ad ipfiuj
rcmcdium,conuer
titfibiintormentu

, ,, r, , extremx captiurta

ttempuSjVt coatererec elcctos meos.Torculai- calcauit do- 3 tisj&perpetux da- '.tcongrejt.

»tSynagogx,vcletclefia:i|ua:clttiliafynagoga:,velanimj: coniitenti. t nationis > Vll ipfiuS *"'°*'**"

b^Fons velocuhis - ■ '

cCSepriniusindijnationis !ocus:faftum cnim crudele & ty
rannidemSc violentiamhotliumoftendit. ^Wox lynagog* veleccleiia vel grophet«,vcl ammx. d«r\l

ludit liteix.quEoculus dicitut. ^
, f Fontem lachrymafin. T

minusvirginifili^Iuda.Ain.tldcirco^egopIoraSjtSrocuIus

f laracletus! 's, «Ail bonum; - 5

meusdeducensaqua,c]uiaIongefad:uscfta mecofolator, ^

«Vaf.antem & crranu'ii,. a * -. J liteiam vel ad opera vel qui.-; pint ecclelia quoiidie. 7

tfemanferuiit. In t conucrtcns anima mcam . Fadlifunt filij mei pcrditi.qm \ "™ perfidiam ,;&
o?tiuitate.n. Baby - T durmamfpiciam*. ^

fynagogJB ploratis
inducitperfonam.
Idcirco ego florans , .
&c.Longefaausefl d ^^"'•'^^-
me conjbtator cotiuer-
tens , eJ^f. Hoc fa:pc
probamus,fiIudai

oica, Danidcm, & Ezcchielcm, & multos confolato-
t.hnbiicrunt:in hacautem omnes m.ignifici ablati sut
yod Samcch fignificat , quJE intcrprctatur adiutorium.
Vde Ifaias. ^nfcvan: a i: lufaUm validum c fortem & omne
iMpanis, & omne robtr aqus., principem & qutnqna^^cnariYt,
T_Yudint(m elonujfniyiiii i.CTi.W^VtC ipfos angdos in portis
lailaleclamafielegimus . Tranfeamuscx hisfedibus.

^6f7tt//>,ei''f.Scnfus virtutum.f.quos in feanima fentit
c: tiuosrvnde dominus contraeam tempus vindida; ad
dcit, cumdiuinum adiutoriuadducit,quooblato ini-
n.cusinconfiifionctncrroriscaptiuam ducit , &dum
Tidicatorimi do£trinamobliuifci facit, elcdos mcnris
.■.aatuscontciit, vtcam virtutibus fpoliatam facilius
-lafiinterraalicnapoffidcat, nepcr recordatione lani
c'*gmatis& mc!iorationevita:adprifiinum redcat ftatu

jlhiiuU!. Spiritualis lerufalem quoiics tribulationibus
catitur,quotiesperfccutionibusagiratur,velhxrctico-
nv ho(iibusimpugnatur,meritoplangitdicens. .Abji:-
/ijomiKay (->«««, o f.Sxpe.n.in tofoorbepaucircmanfcrc
lagnifici, quilanadodrinadcfendcrcntcaufam fidci.
hi4'.it idutvfurn mt /««//'«i.peccatis cxigentibus. Tempus
uidicl3eadducitdominus,vtcontcratelcdoseius:quia
;) ciiquidefendat , vcl murii ponat feprodomo Ilrael.
; ToniiUr laliafit dowinus virgiiiihiij: luda. ^. Thcodor.

:.rripediuina(c:riptura comparat fuppliciumgrauifii-
i u cum tofCL:lari,to quod in torcularib.omncs vuce c6
:rantiir, itavtneacinusquidemvnus , vtplurimum,
''.iig/at.

•: Hieronymus . luxtafcriptnr.-E fanftaeconfuetudi-
rim intcrdum pic vitioncacfupplicijs ponitur pcccato
rtn. Interdumin congregationenouoium frucluum
ppnenis poniturarq;tormcntis, vt Hicremias inprne-
foti lamentationc plangcnseucrfionem lerufalem lo-
qitur.

Pafchafius.Torcular vltionem fignificat,& pcccatoru

^\i\>\\iiA,Vn(it{(z\7L%,Qi4a>erubriim eh in(iumemum,i^ c.^^n-
gisqiuwntibusdominu refpondideinducit, Torc.catc.
/uj.Cf.iilud, fcilicct,quo malisfupplicia, bonisprie-
na calcanuir . Hoc folus dominus calcauit , quia nul-
Imadiutorcra habuit,ncquecnim Angclusncque Ar-
'^imgelus corpub humanum airumpCt,vt pro nobis mo

ricns

Metaphor.autem dickvir. To>cutarcalcar4it dominus virgi'
nifili^i iitda. Mctaphoricos vineam fiiamde Aegypto do- ifa;-_j.
minuseduxit, &interram promifiionisplantauit, qua: ' ' *
diu fterilis & infruftuofapcrmanfitfecundum illud, Ex-

petlauit vtfactret vuas, &fecit labtufcas . IdcO dominus tor- Moraliter,

cularcalcauit,vinnmfibi refcruauit, acinunrpcccatorii ;
perpetua captiuitatc preflit.

Torcular calcawt dominus . Stcr ili animcE virtutibus,& O-
peribus vacuJe dominus torcular calcat, quando ea qua
ii fterilem ,& otiofam affligitpoenacondigna, vndcair,
Idci.ego p/".quia fentit ie amififleconfolatorem, & impg
nitentem ruere,vbi erit flctus & ftridor dentiu m,vnde in
gcns animx flctus dcfcribitur,vt fibi fciat poft huias mu'
di vanam Istitiam omnemconfolationem defuturam.
Ibi filij perdentur, ouia frudus malorum opcrum difli- .
pabitur,& folus inualefcct inimicus.

AUegor.ror.frf/caHif.QLiando.f.ccclefiaeper pafilonem in, j^i.
fuamaereaspotefiatcs lubiccit. Ipfaverovereefi virgo
filia Iuda,quia de Sion exibii lex,& ve> bum din.ini ae lernfa-
/fw.cuicalcauitdominustorcular.i.opprcfiionisiugum,
vteflctlibera. Sed quiacalcantedomino multafuerat
amurca, idcirco dcplorans propheta , inquit, Ocutusmeus
dcducens aquas.Sc idco Ain interponitur,quod fons vel o- ro.i^.f,
culusintcrprctatur. Cum.n. pra;lumcrucisprefljt,de
Chrifti latere foiis emanauit , vnde , Etcotitimoexiuitfan-
guis&aqua. Hocfonte emitur&lauaturfponfafponfi
complcxibus focianda. Hoc dotatur vtgaudcat,vt fpon-
foIbliinh3Ercat,folumdiligat,quifetantumdilexit. Et
quia Ain etiam oculus intcrpretatur ,non immerito de J'''"^'
hoc fontcoculusincbriatus aquam deducitlachryma- *"
XVim,vndc.EX!tus aqujirum dtdux.&c.

U)gc htiiis t(i conlolatGr.Qaoucs ecclcfia tribulationib.af
ficit', quoticsdcfolatauxilioDei, ad lachrymasquafiad
afluetaarmarecurrit.duautdodlorccxtcriusmonetcno
adeft paiaclctus,qui cu inftruat, & crudiat intcrius.pgea
funt filij eius perditi,& inualefcit inimicus. Quifquis cr-
go do£toru ecclcfia fibi comiflam minuscouerti vidcrir,
defontcamorishauriatjVfilachrymas.pducat^donccco .
folatorcm,& conuertentcm paracletu reducat, alioquin
inualcfccnteinim;cofiuntfilijciuspcrditi, qni.fnondu
abladati,nondum in virum perfeaum funt produdi.

NICOLAVS DE LYRA.

• Abftulit omnes magnificos meos . regem & principes,

: phitas (^facerdutcs.

~ Vocauit ad me tcmpm. f.affliUionis & dcflruaionis.
3 Torcular calcauitdns.7i«<i/if«f intorculari de vuis expri
mmvinum, jic m aejiruiiione lerufalemfuit tjjufus fangms lu-

dxorum.

4 Idcirco cgo.tn cjuo tiotatur fletus,& dotorisaliundantia.

5 Quia lon t^.i.ipje Ueus ritralnni a me confdiition(.m fuam
licetjn vbm'41 pt.r potcnt.a':,elfc)itiam, & pr.cjentiam.

6 Facli iunt filij mc\.i.habi!.itores lerufatcm.

7 Vc\:diU-Jaific,murtuliiate,&gtadio.

•5« Expan-

t

M0R^.ALITEI{.
1 ^hHulitomnesmag.m'. idcft, fidclcsdcuotos,quorum
p:ccsnon valcnt danmatis, propter quod ablati dicun-
Vi abeis.

z yotauit aduir.me tcmpus.in quo malc opcratus fum,cu
t.Ticn mihi datum fuiflJct ad bcnc opcrandum.
t yt lonteret cltHus me i. fpcciaksfocios , vt focij fint in
Fcnahcutinculpa.

j /'o)-c'//^r(, t,6.j,tit (/(/wu«<f.i.locumperfc6l^deprcflionis
ficut fandis praeparauit locum cxaltationis-

4 Jdarco c^o depl.ruiti.n^m ibi eft flctus & ftridor dentitt
Matth.S.b.

5 Quia Itnge fa&us efi a me confolator.con.a.m^am.f.zd bon&
nam poenitentia fruduofa non habet ibi locum.

t Fadifnntfilij meipLrditi.i. imitaiores mei.
t QuQii.minudiiit 'wJm.'f«j.Inconfli(^umortis.
Tom.j. Gg 4

943

GIorord.&NicolaideLyra

94

a Expaniit ri»». Pafch.Dolorem fignificat quafi partung

^ lCS.vn alibi,?Ki*X expaniittuia n -id nMdndu munns j i<tt,lic cr

KJ. 40. b. j,5 tter angiiflUs. Et an,i(ufiia,ziUpofredit me/icut an^uflia panu

{?'.*'•''• r</'flftf.Anguftiacaquidcmcordis.quxincxpafioncma-

ioucai.^i.a. num„„primimr,plulquamincxclamationcotis.vndc

Phc pratlCriDltUr , »chiW«ti«.»d «.oimnm.dijbolu». k50rii. cf<^rtiii locujconqurftioni».

f Qiyfi pjrtuncnj.vcl quod non vilit ore.fignHiC.M inanuum rxpanfione,
<* 'Tiicni, vrl rrtlrlij.vrj inm. r f Afniflo vrro confolatnrc.

ogenuum.

X&.»»J*

Moralii

ter.

rc,vndc. t^tceditea,
me,amareflebot nolite
incumberef vt confo-
lemini mry&c.
* Thcodorctus .
Illxcnim quJC lu-
gcBtconfucucrunt
& cxtendcrc & c6
trahcre manus
fuas.Dicit itaq; illi

admittcrc non poflc confolationcm, pra:cipuecum pcr-
« miferit dominus hoftibus impetum facere in cain,& co
fccratampollucre.

b Mandauit domintis aducrfiim lacob.i. iufto Dei iuditio &
Chaldxi & Romani addui^i Uinr,non n.conlurgit gcns
aducrfusgcntem.nifiprxcipicntcdomiao. i>jijipui'uta
menflruis. Sicut abominabilis cll mulicrdum mcnllrua
patitur.fic ludsi vbiquc tcrrarum habcntur.

Expatidit . Anima qux fucrat Ipcculum Dci & vitioru

fupplantatrix,cum proptcr iniquitatcm traditur fpiritua

libusncquitijs,frulira quarit conlolatorcmextrinfecus

quae fpiritualcmconlblationcm pcrditintrinfecus.Mcri

toergo mandauitdominusaducrfumlacob,&c.i con-

traanimamquondam vitia fupplantantcm , nuncfolo

nomincgloriantcm . Vnde incircumitu fpiritualcsho-

ftcs obfidcnt cam , ne pofTircffugcrc , qux fjepe videns fc

vallatam,cxpandit manus fuas intcrcogitationum angu

flias,ncc eftci vox oris,ncc vlla exculatio fermonis,quia

mcnftruispoiluta.icrucntisopcribus maculata aquib.

Q lineconfolatorenunquam liberabitur, cum etprophe-

Ifa.«4.e. tatefletur, cpomncsiuflitia;nofti\Equas nobis afcribi-

Allcgonfc. mus,fic funt coram co,quafi pann u$ menftruatx.

ExpanditSioit.QyLoivzs ccclefia h^rcticorum vallatur e-
xercitu.dominus aduerfus lacob, ccclefiam.f qux debet
vitia fupplantare.contra eam mandat inimicorum excr
citus,quiaSpiritumfanctum confolatorem & dodorcm
amifit, finequonullusad fidcmcruditur, nullusavitijs
releuatur.Ideo expadit manus fuas inter dolores & pref-
furas , ncc cft ei vlla vox oris digna , qua poffit hoftiu m
dogmata vincere,& fua defendere,vnde fcpe fit polluta
foeditate camalium operum , & fanguine carnalium
defidcriorum intcr hoftes, quib. interius & exterius im-

pugna-

pugnatur,vndc. V^ t>rtznant''busy& tiutrientihus 11 dif n:
c luiius tfl dominus Pafcha.Sadequa:prxponitur,& in
tia; inrcrpretatur , fignificat quod iuftitix domiui rcci -
qijod bcnc his vcrbis oftenditur, iujius eli dommus.&c. (pn^
oi ctus ad irucuadiami r .q.d. oris cius iudicium iuflepcnu

lit, vndcconfitcn
quiaiuftus cft do
minusnondiftuli.
£tnotadura,quo^;
fupra tranfcunta
pcr via quafi pau-
ciorcs, nunc leri;
Icm vcl prophi.i,
cumitu cius hoftcs cius.Fada cll Icrufalc quafipolluta mc 4 ad ^ cqfi-.Icrandui

afluftitiz btDcpietatio ^v^afi , lufta fenientiaon; Uoinjni conitJine piolaca. a\ i .» m ^.,

f In oninibus vij» fais d Vcrbum patiis,vel pizdicatoies,
vel proj)hetjs,rrl inxfcntiam.

ftruis inter cos.Sidc.'uftus clldominu.s,quia os cius ad ira

HPeccando. blAurecoidn. c5Noii lunfeunici pri viaiii,vi lupia.

d «inilifiiicr conlHeiar-. »

cudiaprduocaui Auditcobfccrovniucrfipopulij&vidctc ^

a ^OAauut liicosindignationit fCMC intrntioncs. b ^ Fonci. ciBabylonit. 7

1Vin.,inr»rnim recaliumUdete, nec fedefrndete poflunt. 8 «aj, v%. ku.uu.wj.

doloie mcu.Viigincs me9,& iuuc^nes mei abieriitin capti t gctcaptiuos .num

robuftio

pratfcribimr
qucorisinrcrprcta

;^"'f.'.^ mSrfur«;^n . inualuitinimicus.PlK^t£xpanditSio'nm.inusluas,no'n t

nVeiin..- "»•»'""» ^ r «t*nim»m. b ^lulte -.lipjndo.al.as dipcnlando. ,

dlt intCr angUHiaS, cTAnlmim. ou«debr'»iti»fupplai.tiir. 55olo nominc gloriantem.

fignificatgjoreno b cflquiconfoIcturcam.Mandauitdnsaduersii !acob,Incir ^

ValCt CXprimcrC q* ^ ^Chaldxoi.velRon.anoi. b1 ^anagloiia.dum nobis atiiibuimutbon»,Sc ipfa va-

patiturin cordc.cu
fit finc conlolato-

nitaif •icui inen(liu's >]u'cquid tang.ir.m . polluiirius.

doloie luum on
ncs communitL.
inuitat, vt corun
fit vna paftio, quo
rum vnaeftnatur?
conditio. Supcri
.n virgines Iquu
das,& paruuloi;

etiam roouiiior
iuucncs & captiuatas virgines,& quanto malum cum,
latur,tant6ludius multiplicatur.<_^«</«e o^/c.T/»Wji;>or

l!,& vide .dolortmmtun-.Ma^no.n inmita & acutaconCa
rationc hxc difcernuntur.

luflfs eli domi'ius. Anima quai ex oris iuditio caftigati
merito confitctur, quia iuftus eftdominus, quiaprai.
dcliderijs os domini ad iracundiam prouocauit.vi du:
contra Icproferatfententiam ,quiaiufluseft domin.
inomnibus vijsfuis . Vndeconfufione fuaperfufanc
audetoculum ad irratum iudiccm Icuarc,fcd vniucru
inuitat,vt vidcant & audiant dolorem fuum.Talis qu;;
pc eft humana; naturae aifcflus, vt doloris noftri & ga
dij confortes qu£eramus,quorum participatione facil;.
feramus,vndc . CongraiuLminirnihi , quiainueniouem me:
qudmpn. Quxritergo anima multiplicesintcrceirort
quia ad iudiccm qucm offcndit,enam oculos leuareni
t\iit.yirgines mex & iumnes mei abivrunt. tunc.fcummui
danas cogitationes & affe^^usrobuftiorcsquafi fobolt
& fpem vteri fui dcperirc hofte vaflantcccrnit, & fpcr
futura: generationis amittit.

luflus t/j!rfo»»w«j.Palchafius.EccIefiaquaj fupcriusor
iuditium pertulit.quxosdominiin fcripturis fanctisa
iracundiam prouocauit, didicitconfitcri , luflus t ■ '
Nihil .n fine caufa fit fuper tcrram,& in magna Dc; :
publica nihil fine prouidcntia Dei fit , quia os cius c
iracundiam prouo.non quod humana mcmbrahabc
Dcus, fcdficuttropice alcribuntureihumaniaftefli;
ita & membra.Per os verbum dcorcpatrisprogcnitu
fignificatur,ac fi dicat flagitijs meis iuflum iwdiccm p
uocaui , & natura clemcntem compuli contra mc du
ferrc fententiam.^«d«c oi>(e.vtii.copui/. Calamitatelua
multiplice & inccftimabilc penfat , vndc ad cpndolcn

^ omncs

NICOLAVSDELYRA.

' I Expandit Sion manus fuas. Loquitur de Sionftcut de per
{ona mijera & abiecla,qu£ ex^.andit manusfuas omni tranfeuntiy
qu/tre>^do fiiffra^ium,& non inuenit.

2 Mandauit dominus aduerfum Izcob.i.populum Ifrael

3 In circumitu eius. i>uiupopuii qui habitabant in circumitu
luddSy-veneruut cum Chal Ixis ad dclirudionem lerufalem.

4 FadacftIerufaIcm.J.e« <i6oj»/n<jW/j.

5 luftus eft dominus.Hic Icremias in perfona Icrufalma
tetur diuinam iuftitiam ih difii rudione Itrufaiein propter diuin
cffcnfam,diceus.luQus eft dominus.''/ mea punitione.

6 Quia os eius ad iracundiam prouocaui.trd7j/g''f<''"
iegcm ix ore ipfius datanijExoi^.zo.

7 Audite obIecro,vniucrfi populi.co«/e^onfr» peccatiti.

8 Et videte dolorcm mcu m.nonfoium dc pana mihi ill'
fed etiam de ditiina offcnju -Je qua pLus dolebat leremas & dij '
fii,quam de pana.

^ Vocaui

MOn^.ALITE^^.
, I Expandit ^ion manusfuas.Hoc cxponi poteft de amiffio
• nc r^ni Icrofolymitani.In Sion namqi fuit fortalitium
Ierulalcm,qu3e mctropolis cft in rcgno lud^g.propter ^
pcrSion poteft intcUigi tcrra fandla , cuius habitatores
Chriftiani frccjucntcr pcticrunt auxilium ab alijs Chri-
flianis,idco di.Expandtt sion manusfim , pctcns auxilium.
t ?^one/<fl«/fon/o/£t«rea7M.quianonfuitciscxhibitum
ptoptcrquod ab inimicis circumftantibus fccutum eft
tcrr? totius cxcidium,ideo fubditur.
a 4iianca4t dominus m (inurrUtu eius , idcft» manda ri pcr-

mifit

mifit per Soldanum.

4 Fada rit lerulaiemquaft polluta menRrui intereos.q\M'
catur pcr Saracenos . Quia tamen hoc cx diuina iufti
permittitur ex peccatispopuIiChriftiani,fubditur.

5 luiius efl domitiUS,quia cs eius ad iracundtam prouocant •
quoniam fubtraftum videturabillatcrra diuinuBif '
fidium & humanunijcxclamat dicens.

7 .Audite obfecro vniucrfi pupiiii,& vtdete dolorem mtiM . ■
fubditur caufa cum dicitur. i

t yirgines mea & iuuenes mei abierunt.Jn captionc.D'lc '
falcm & Achon contigerunt illa mala.

9^J

Thren. CaD.L

^anc$ inuitat , vt multorii compaflione anxicws Icuior

A ft.Vjrgincs:dcquibiis dicitunor///»';!// vos pni. &i. juue-

i/A r.quos in fontc baptiCmi rcgcnerat matcr cccicfia . Hi

cni autfisrcticaprauitafecornimpuntur,aut vitijsco-

i prantur, non loco fed mcntc in Babyloncm.i. confu-

f-necaptiuantur.
'■'' iicnimaahxret mc-

r-rict, vnum orpus

efitur cum ea.lnde

nitu.s Uidus tan-

tiq;dolor cumii-

lair, vtvixabvni

urllsvcl videri vel

iiclligicredatur.

a ^OM«J amicos.Vn

uafddmuslocusindi

gationis. Abhis

rrfa£tumc(\, qui

filijfacercnt,dc-

bicntproiMberc.
^aichafius. Foca

afm.-f.CophjVocatio intcrprctatur. vndecontinuo fub-
B i\iiit: yocauiamicosmeos .^eyyptios.quomm ludxi frcti

utamicitia&auxilio. Sedip^ dcccpcrunt mc:quiain

eiporcprimas & vltima: capriuitatisnullum auxilium

pilbuerunt. vnde Ifaias: Ent tcrra luda. ^egypto in die vajii
U.' eorum tn formidine,&c. lurc aute dcccpti funtqui ma-
giin Ac2ypto,quam inDcofpcraueiutSaccrdotcs mci
&cncs,&c.h5cfub Romanisaccidiflcnuili dubiumcft.
'vcauiamuos wm.Dulcescarnis affedus,fed & ipfiani
rm fibi intcntam dccipiunt. Etquiain ca rcgalcpcrijt
a.-rdotium & fcnile maturitatisconfilium,vanis illefta
iiderijslaborat ad rcfociliandam concupifcentiam car
n. Acgyptusvancauxiliatur. Quia mundus tranfit «Sc
cocupiicentiacius quieftbaculusarundincus,quifu-
p< fe nitcnti pcrforat manus.

_ ^oiaui at/.icos me<s . Ecclcfia (xpc amicos vocat quos in
fic fociosputat, fcd ipfi dccipiunt qui fidcm corrupunt,
ac intus latendo , aut in hasrcfim apcrtam prorumpcn-
d. Maliquoquccatholiciin potcftatibusconftitutiin
qibusccclcfu f«epe confidit quafi amicis, fjcpc dccipiut
civquodquc peius eft, tunc crudelius fsuiunt, cum fa-
CQOtcs& lcnes fame vcrbiDei confumpti funt.qui (e-
^ qentcslucra carnalis vit£, magis quatruntcibumani-
nilisviti,quam celcfiem deSalomonis fcrculo vd cua

ap.

5^4*^

r

z

i

4
J

cftpro amaritudi-
netribulationis.

Moralitcr. Ani-
madolorib. varijs
vcxatavcntrc,i.m6
tcmturbatagcmit.
vn-.cucernadominijpi t,^a.J<i.i,. '
raculim hominis: qute
inuefligai omnia jecre
ta vtntris.i. mcntis. tp«>«citef
I^cnceftcrgo capi- xcfceilii lui;
tis ifte gemitus.

cruciatusflcaatad mifcricordiam pudor ad veni5 Con- D
m^.>r^,/ive«^<rr..«,.quafiparturicntis plcnafuminon
cx partc fc taftam . fcd amantudine doioris & moeroris
plenam fc fignificat. Subucrlum cft cormcumpondert:
tribulatioms. Giadiujpericcutonsforis intcrficit mc, &

. TVo«,io. b ,AeErp,io. v.l h.rccos vel ,fF.flus'c,rn;. *^°"^' "^°" ^^*"''*

^a 1 xrH cAtgypt„v,„e,uxiliatur. f q«ar„., I<x;w conqueflioni,.

uitatcm. Coph. Vocaui amicos meosSc^ipfidccepciunt

a tB.eS»lefj'«'aotiuni. b ^Maturitasconlilij. • ■'

_, , •„ r b « ^'«'"'•''^™>»rl«"'m«,vtl«cleli.,vfli«tnte.

mc. .^accrdotes mei & icncs mci in vrbe con/umpri /unt :

, ^l..crar.-..-^.vclv,na;dcfidr.i,. b r*n;mal^.nc,n. c f -ap.S.i.e ..- cn.i.'.

quia qu^lierut cibum libj,vt refocillarec animas fuas . Re s.

Vidediie,quoniam tribulontcontuibatuscftvenrer mcus. ^
Subucrfum cll cor mcu,in memctipfa,qmtamantudinc ple •

a iPeilccutorum. b 1 1n nienic. c ISiiggcm, iieui
/ . . Ml<ieMemjumvelpr«1lcat ..m, vMctgir.tmr.im. 9 H» lUC gCmitUS,

na lum.hons intcrhcitgiadius;8cdomi mdrsfimilis cft.Sin. ■'° ni<^ns.n.in capitc fi

u giiificatur.Vndcali

bi lercmiasait:^*» ^*'"*"'**''»
trrm meum doleo^yer.me.do.Si cxponcns adiunxit: ie^ijHi cor ^
d,s mei tMrbati (unt. Vcntcr.n.mcntcm fignificat,quia ficut *
m vcntrccibi conapiuntur& prolcsficin mcntcco-^ita
tioncs. Fidehs cnimanimatcntationibusfatigata,in^tuj
& toris tentationibus attritam fc depIorat,foris perfccu-
tionibus.intus doloribus.Cu m cnim flaj^elliscxterius at-
tcrimur,intuscarnisfuggcftionibus fatigamur.vtldc ad-
(kx:forisinttrfjcitgladiHt,ar Uumimorsjimilis tjt.pto amaritU
dinc tribulationis.

A^/rff rfc. Rcs,capitis interprctamr. Conturbatioenim AUe«,ric4l
ventrisvcllubucrfiocordiscftgemitusmetis,qucinca- '■

pite defignatur. lurc crgo conturbatiocapitis dicitur.da
ccclefia fuorum cafibus amaritudine replctur,qu.-E dolo-
rcm&tribulationem fuam quotidie clcmcntifilmo cx-
ponitiudici.Vcntcromnium cfcarum rcceptaculum eft
\a quo cxcoquuntur.Pcr qucm ifti inteliiguntur,qui pa
ncm qui de coclo defccndit.intus runiinarc & rcconderc
nonomittunt,ficutmundaanimalia hunc cibum reci-
piuntpcr fidcm.dccoquuntpcrcharitatc &: lcgis Dci mc
ditationcm.vndc Ilaias : ^ timore tuo d-imne concipimu^ & ^^'^•'^'^
ftpcmniisjfmtumjuiuus.Hunc vcntrcm ccdcfia conturba
tum lamcntatur.cum varijs tetationib. alliditur, & intus ^
atq; forisgrauafur.Subuerfum eftcor mcum:quia.f fu-

' j Vr'"- — • ""^ .-.— pcr'-'orfuunoupofuitDcifignacuIum.vnde-Po//ewe-pt*'"***^

vSin?nr-?'li P'^!l"r*'°""'"^''^'*'l"°'^°'""'""' y'^«''^"/"'^'/''';'f''"''^"'?.Si.n.fignatafuiflet,hoftisc5n6fub.
h .'2.?^ n'""^??' ""'"''• n- • , "«^"'^^•f-F^itcrgoforisgladioprecutorMnmsdoarina

b yidt dumine. Qaintuldccimus conqucftionis locus hercticoruautimprobitatcmorn.quefcireamariorasfit
Mpotiusquintus:qu.afin2ulacxoonitiud,ciincommo * Grcgorius. Foiisgladiusintcr^ cum ^^^^^ ,

fcriens vindiaaconfigit. Scd domi mors fimiliscft,quia c.!..*
& fiagcllaquidem fuftinuit, & tamen intusconfcicntia a
tentationislordibus munda non cft. Hinc Dauidait,
liaht tanquampuiuisamefaium ventt , dr anulus domm atfii-
gtns eos,

^ Audierunt

\\ potiusquintus:quia fingulacxponit iudici incommo

c,\ t quafi rcs ipfas vidcat,& non modo audiat,& ad mi

1 icordiam deiccndat.

yidedminecjuoniarn. Pafcha. Aliqfi Icrufalcm pudore
cnftinditur :aliqii dc Mifericordiapr^fumcns fublcua-
ti.vndcaitiA^ide uomine ^«o«Mwtr<6«ioi.vtpiumiudicem

cru-

~ NICOLAVS DE LYRA.
^ I Vocaui amicos mcos.i. Aegyptios mihi confccdcratos.
• -2 EtipfidccCpcrunt me. quia nbellain ha'.Jjiis ex eorim
t<"<icntia,ft ipl$ non tulerunt mihi atixilium ni meu mifricordia.

3 Sacerdotcsmci& fcnes mei./. i.«/i«j orrfinar^.

4 In vrhc. fcilicetlerufaltm.

5 Confumpti ([int.f.fame,& multoplus alijqmnon habeban
tm tanta authoritate.

6 Vidc domine quoniam tribulor. in mcnte.
^ 7 Con-

M 0 I^.A L 1 T EP^

\ i ''oMHidwicojwcM./fpgj.ideft.aliosChriftianos.
^ Etipft de.mc.nzm cx auxilij pcrmiiHone Saraccni gra
wsegeruntcrgamc.

3 Sacerdo.i.iWi quifueruntobfeffi.Etquoniam hxccft
tntena doIoris,exclamat dicens.
<5 ^'<iedu.Et(ubditurcaufacumdicitur.
7 Contur.efl ven.me.Ycntei: ccclefi? funt pr.xlati & alii dj-
Wi.s m ccclefia Dei , quia ficut vcntcr rccipit cibum pro
iccproalijsmembris, nam indcmittitur ad mcmbra
caera ntttrimentum,fic ipfis data funt bona tcmporalia
pr lepaupcribusqui funtecclcfi?membra/cdifte vcn-
tcconturbaiiiscft{orfionibus: nam illabona rctorquet
acumptus pompaticos faciendum, vcl ad araicos iuos
«nalcs mdcbUe promouendum.
» subuer.tji M. CoriUud poiTuftt dici rcligiofi , quia fi-

cut

7 Conturbatus cft vcntcr meus,&c.ejr redundantiamen^

ad co'p'<s.

8 Subucrfum cft cor raeura.i./e»/«f meus abforptus cfi pr*
umto dolore, ' « .

j> Foris intcrficitgladius.Er loquiturpro tempore obftdionis,
quo interficicbantur omnes qui cxtra lerufalcm inucniebantur.

I o Et dom i. idefiyintra ciuitatem.

I I Morsfimiliscft. quia aliqui moriibmurfamc,aliqmgU'-
dio,CS aliqui lapidibus proicHis per niachinas ab extra.

■^ Audic

cutcorcftlatum lupcrius & ftriftum infcrius, ficrellT
giofidcbentpcramorcmcoeleftium fupcrius dilatari&
mfcrius circa terrcnorum appctituin quantum bono
modo ficri potcft,rcftringi, diccntcscum Pauloin cpift.
l.T\moth..6.b.Habe),tesalmenta & quibus fganmy^hisconten

ij^/m«y.SedcorilIudcftfubucrfum,quiaiTiultifuntcirca
diuina multum rcftriai, & circa curam tcmporalium
dilatati.Bcrn.fupcr Mifluseft : Vidcas plerofqucpoft ag-
grcflam Chrifti militiamrurfusf^cularibus implicari nc
gotijs, rurlus cupiditatib. terrenisimmergi cum macna
cura erigcrc muros & ncgligcre mores,fub prctextu quo
que communis vtilitatis uerba vcndcre, diuitibus & ma
tromsfaIutationcs:cx quibusfcquitur bencconfideranti
bus amaritudinis plcnitudo, proptcr quod fubditur.

9 foris imcrfi. ^/a.f.infidclium ab cxtra Chriftianospcr-
fequentiiim. '^

1 0 £tdo. ijww.i. intra ccclcfia pcr gucrras Chriftianoru.

t ^udic-

947

Glof.ord&NicolaideLyra 94

Kiftorici.

^a ^udhrunt. Scamduslocusindignationis: Oftcnd.t
A Jnim adqucm rcs .fta prxcipuc pc> t.ucat .dcft.ad .plijm
&: qucm hoftcs in Ims dclpicmnt.vndc mgrcd.atur

^"j;:r«l:;.Pal?h\GcntcsIcrufalcmcircumfu^
uitatib.cius in(ul

Aifd^cruntquiaingemifco cgo:& non cft qui conlolecau r

.,l)xmo..>,.<rIh.rrtc..vcM.,al.ca.l>ol,ci ^ " V ? ""• • /> ^

me.Omnes inimici mci audicrunc malum mcu:l^tati lunt, 5

• ctludic.i. d TMcjnoni..oum. ^ tUr llCUt iofiustio

auoniamtu fccifti. t Adduxifti dicm conioladonisA ncnt ^ ratcOatur, & fio

* ,fCiitiu.aflni. btSign,. c tQ^mJ wdcmj !'.«• 7 apud Grxcos,», \

u fimilcsmel.Tau.lnffi-cdiaturomnemalumeorumcoram s nmr.rftiirrr, .

«Futu i^ bjii:

« rutu 14 njii!» L ...

te : & t vindemia cos , ficut vindemiafti me proptcr iniqui-

a «:lu.»etci;ieft b «CLiu muhifxcrnus.

tat& mcas.MuIti cnim gemitus mei,&;.cor meum mo^rens.

Moraliccr.

»ral.70.t».

talVcnocftquiam

bigat. Dcftituta.n.

Dciauxilio;?audc-

bant , cui intcr tot

proccllas rcfiftcnti

inuidcbar.Quonia
•» AdduxiBi tu fccift., Dci iudi-
i,em c[nem cio imputat, a quo
vwcM. jjIj ordinari non

ignorat . Mduxijii
t fic eis Ccot dim cofoUtionis.Vcr
fcciih njihi. baprophctaifunt,

qui cdrolationem

futurafquiacertif- ... f

rimcpreuidit)quafipraetcritam annuntiau.t in confo-

R lationcm captiuati popuU . Rhetor.corum more loqu.-
turqui ribiiudiccconcilianr,& inaducrlanos.acitant.
J»<ii ru»t . Deploratanima.quando audierunt inim.a
inalaqua;tolerat,non cft qui conlolctiircam. Anxiatx
anims doloriseft augmentum.quia in quo Iperat.dUtcrt
auxilium.Hocquoquc ineffabiiitcrdoler.gjirndcnt ho_
flcs inaifibilcsqui priusblandiebantur.Conlcicntiaautc
crauius infuitando accufat, & vitia, qux pr.us yidcban-
Fur dulcia, patcfcunt amara.quae autcm aute u.dcbantur
tmici qui dcbucrantcompati.fiforte nfafcdera tciunt,
irrident quafi inimici.vndc Dauid: 'j^t cutiodiehmc an.mom
tneam , conftlium faeruKt in vwm . Scdhabct aninia dcntes,
idcft, virtutcs, cogitationes,qux prolpcra & aciucrla no-
runt diuidcre. & confolantcm Ipiritum rcquircrc , & m
Dci mifcricordiafperarcvndc addit: ^dd.x^fii diem confo-
la Sciteuim fortis anima poft anguftias poenitentibus ve
niam dari,6c inlultantibus fupplicia retnbui.

\^«rfif,«-;/.Dcploratccclcfiafua& luorum malajvndc
prxponitur Sin litera,qu2edcntium fonat. Hiceftdentm
fictus,dequibus in Canticislcgitur:f)ef«fw funtnrcj't's ton
jaruw,&c.H'i lunt qui non lade infantia: indigcnt,fcd ma
ducantfoUdumpanem. vnde Pctrodiaumcft,Ai^f/je^

■ mandHca. Q.d. Non folum pancm tibi ad manducandum
■ prxpolui.fcd&reptilia. Talescnimdoiannsacumine
lciunt vitiu madare & reptilia in corpus Chriai ti-aijce
re.Dentium autcm diucrfum eft officium. Al;j diu.dunt,
alij minuunt,alij voces formant. Sic dentcs myftici. AUj
funt vt grcges tonfarum,qui vctuftate fpoliati,foetib.fuis
lac doarin.x & indumenta virtutum miniftrant. Alij la-

C aecandidiores,pulchritudineofficij fui decorati ad fub-
tiUtatem fummam vcrbum miniftrant.vnde Apoflolus.
Terfeiio um edjoltdus (ibns,qtn excitatos Ijabcnrfenjusi^udie-ut
ifuia in^emijio. Audiunt inimici fponfam plorantem,qu»
fcntitfponfumabfentem, qui etfi femperadcft per ma-
ieftatem.patitur tamen fponfamtentationibusconcuti,
vtfemper folicita fit& timida.nccorruptorisluggcftio-
nem fufcipiat.-^/W;er/.nt qui.tin^cmifco ego. <$ fempcr opta
uerunt, quod nunquam fufpicati iunt. Jsjj^-n tji cjm couj.me.
quia in libro Sapicntix,/^<»-««^ difiipUn^ eff'i<giet fiBum, &
quotidicmultiplicaturmalummeum. D?mones funt
cccfe inimici & h?retici & falfi Chiftiani. Q^Q.tu tectlii.etc.
Vndc.EfO dcjwnus Jacicns pac/m & creans w.t/!«m.ideft, iufto
iuditiopermittcns.Adduxifti in diemcofolationis: hoc

magis

ma?is ccdefiz cogruit.quiapoftyUimamcaptiuitatcn)
nuiraconfolatiorcftatUjdxis,indiciudicij rcdt.ictdomi
nusconfolationcm bonis,& fuppliciamalis.
b /n!;rHijf«»-»/ji.rft.Pafchafius. Tau,figna intcrpraatn •
pluraiiier,quia hoc figno monftratur illud ad quod mi

ta fignificantia rc
c tFii^«ofpiri.u. fcruntur. vndc i

Ezechielc.yi^narj

in fiontihus y>irnrk)
gtn.!iit<rr.,&c.\r\\\r

cruxChrifti fffi;n;
tur ficutipfius"ti2

K CASfentc fi'onf.>
b

iudui" prrmiliiti. b 1 1dcll.ad. ucc».

' tiudici. d f Mcf nonillo um.

frtjic.)

b IPer eM.

Allegbriee.

Can.4.b.
Aft.io.b.

Heb.t.d.

Sap.i.

Ea.ij.

NICOLAVS DE LYRA-

^ I Audknmt.f. Chdd<tirneobftdenles.

2 Qmz \ns<:m'upr4! fame & alijs miferijs. . .- -f .

j Et non crt qui confoletur me- veniendo ad auxiltu fnihi.

4 Omnes in imici mci.^w eram in cxercitu Chaldprum.

5 Audierunt cndL\\xmixiz\xn\,?x.ctde&tantHm,quodnon

poffum vttra reft§icre.

6 L?tati funt. Obfidcntes enim cimtatem diqua multii gaudenU
qHaiido audiunt quod illi quifunt 'tntra^ non poffunt tencre ctuitate.

7 Quo-

•j- I ^Hdicruntqutaingemifco^&c.SiCcquimT^Etlxta.funt.niL
fidelium ad inuiccm contuibatio eft infidciiii exuitatio.

8 Mdu-

8 tima cftiitcra,
t apud Hcb.Tau,\

9 de dominus ai

10 t.goJumaiphiCSu
itium&finis.Sm]
ter ergo Tau fign

ficatcrucem qua frontcs fign.intur , nc ab intcrfcifl' ;
interficiantur.Tau namquelignum cruciscft.imo ,>c:
ipla crux • In frontibus dolcntium pofitum cft,fed tiiti
crat fignum futurxcrucis,nunc ipfacrux . PrctcrcaT^
fin scftHcbraicarum litcrarum, qiietotidcm funtqui
libri ve.te.quorum ipla fignalunt.Sicutenim Tau cft
nisomnium elemcntorum, ficeorum libroruracti
Chrifti,qui eft finis legis ad iuftitiam:& omnia illalibi
rum fic.na dominicx incainationis & noftrg redempti
nis fuiu facramcnta.Ideo Tau iure interpretatur figna;
pcr cadem figna, hoc vnum annuntietur, in quo omr
rcfcruntur figna Nccnon figna lamcntationu.-n inqu
concurrunt figna iudiciorum Dei.Dignuseftfinis.vt
mcnt;bus& dolcntibus in quorumfrontibuscruxQ
fti fignatur: merces laborum a domino compcnfetur,
his qui tribulauerint eos, nec operis tanti figna uolua
agnolcere,digna vltio retribuatur.Hinccft quod dicit'
innediatur omnemalum. & adlitcram ficfaftumeft. Ix
prophctas,& omniacompleta inuenies.

i»oredwr«r.Anima in confpedu Dei expanfa.rogat:
^rediutur omne wa.quod.f.foris intufqueingcrunt. Ing
diacur coram te , vt euadam tuo auxilio , qui .n mc n
confido.Vindemia eos ab oibus fraudibus fuis,nc fru<
meum auferant mihi.Sicut vindemiafti me,cumtui'
tusdonatuafubtraxiftipropteriniquitatesmcas-.qua
Jufius es domine , & rccium tud'cium tuum . Et h?C funt fig
propter qu? ola fignorum fada funt miracuia.vnde:
difli metuentibuste ftgmjicationern.-vt fugiant afacic arcusy&
rentur dUedi r«:.Qui autcm nolucrunt precaucrcinctir
ea que minantur fcripturae.vnde: Excna Jurorcm & ^^'<
iram:tclii>ia ,empus,& trumentofnis.Q.d.l^C fempcraftli?
tur fanai, recipiat vnufquifque quod gefirit , & imm
mirabiUa,pro fignificantibus fignificata. Idco in fine I
iuslamentationis Tau literam,ideft,fignaprcnotauii;
verfibuslachrymabilibus futura prophctando coplc •

Ingrcdiatur vrnne maium eoinrn coram te,et vinutmia c s
vindemiajii we;>»o/>rcr,er-c.I'a(d-iafius. Quafid. Quan
non v!!:dicas fa'iguincmn3firur>.>Et a.\ib\:!^indica domiiic
nrmlfuoriimtuorum qui ({f')Ji<stJi.Et,''indemiaeos.l\OC m •
dicio complebitur quahdo mali rccipient quod mci
tur.Scdimpij hicaufcrunttcmpcnalia infuturoai •
tentJEterna. Et ficutlantlos Dcopcrmitrcntcoppn>
runt, ita Dco opprimcnte xtcrnas poenas luftuicbuni a
timens ecclcfiaadiungit: Multiemngcmtius mci. '

Q Ca]

7 Quoniam tu fe.^. d. boc non accidu clhUamum w> ''»
fed tx punittonc tuin iuHitia.

8 Addux'i(\'l.'.adduces.Loqu!turenim defiiluro permodui n
teriti propcer cmitudinem prophctix, videbut emtn piopl)tt.i .n-
ram Babylums dcflru£lwncm ad liidprum coiilotatiottent,fiH<^
hocljabutrunt licentiarn Hdmtdipiimoauuo Cyri.

o Ingrcdiatur omne ma. v£ pttHWwr.

10 Et vindemiacos ficut vindcmiafti,&c</f/?»-w«''«|"-

ros eorum & bona rapiendot & Ijoc dtcii proplnta non ^elo : ['"•

£i^,fcd diuime iujiitia. „^

44 t/«

8 .Adduxifii.i. fidclibus in tua pr.xfentia , quia dici
doaoribus quod fcfta Mahumeti ficutagladioint
fic eft per gladium terminanda,idcolubduur.
f £tyi.//.wei. Qu^patcntexdiclis.

ra

?'9

Ada

A A D D I T 1 O.

icipiunt additiones Tauli Burg.luper Librum Thren.'lere,

icap.l.vbi dicitur in poftiUa.Qnomodo fedct -

icetliberi/lecompeienter expoHuturad planum liter<e fenfum

g flil. tamen magifier Tetrus ^iireoli notabtUns vtdetur tUum

exfiere in quodam compendiufacrxfcriptur^ : & quia illud com-

ftrim non habetur commuaiter, ideo de hoc non me expedio,re~

rnbndo adipfim.-fedfuam expofttionem interpufuiinter additio-

nesicet non eam ponendo omnino fub proprijs verbis:fed quandO'

HUdUquid modicum mutando,addtndofeu diminuendo ,proutvi'.

furfuit . Et notandum , qtod in hac expcfitione non proceditur ad

finila verba litera (xponenda , fedfolum adprincipale intenttm

cuvtibtt vcrfits:relictis ali^s indufirix fiudentis . fum quia liber

ifimetrich procedit,vt pofiiLdicit & communiter teneturjn tro-

ctl autemmetrico nonfingula verba junt ponderanda,feph enim

tacn tepUcat autor vel alta mtroducit , prout meirico modo con-

.: pu '. fed iUa tantum Juni txponenda qiif principatiter intendun-

tur^um qm illaquainhat. expofitione retinquuntur,pvfiunt ha

berex pofiilla fua modo prottt ad propofitnm pertinet exponenda.

Trwergofecundumprtdiaumdoci. lib.ifle in quinque partes di-

aidiir. In quarttmprimapropheta principatiter lamentatur d'ftru

aiim ciMttatis lerufaiem: qua erat part regni, quf quidem pars

tonnetur tnprimo.c.alphai/ttico,qnod incipit : Quomodo fc-

_ dc&C. Infeeundalameniaturpnncipatiterdearuaionem totiut

P pofli Jfraelis, & totiht regm, /(// incipit infecundo.c. Quomo-

dcibtClit./n tertia verb more prophetico conuertitfe ad Chri0,

rrimmaturdefeipfo, quaft induent perfonam Chrifti,qna ratio-

ne item hocfu hic introduciu n diceiur in princterti^ partis: quK

mnt tettio cap,ibi:E^o vir vidcns. /« quarta autem parte U-

nu-aturprincipaliterdetieiiruciioiiejanfiuarif & templi:qu:e tn-

t'.p in ^.c.ibi.Q^omodo obfcuratum cft aurum. in quinu

iu.mpirtefttKduoratioHtm imploratiuam addiuinam mifericor-

i^ii prouocandam,qua incipit in J. c<:.:i/.Rccordare dominc.

fnmergoca.quodprincipaiiter refertur ad ciuitatem leru/ale:

querat caput regni,dtuiditur in duas partes principales . Trimb

naqutprophstaprincipaliter admirando lamentatur deftru£lio-

%eltrufdem,qi4aftloqtensadfeipfum. Secundo vero ipfamet ciui

talamentatur feipfam , quafi prouocando atios ad compatiendum

f^Secundaincipitin i i.verfu: vbi dicttur: O VOS Omncs,qui

tra.pcr viam,&c. Trimaparscontinet i i.verfus fecundu ii.

txiitnuas ciiiitatis lerufalem :fuper quarum amiffione leremias

dnkbiliteream lamentatur . Exceffit namque ciuitas lerufalem

at:s in authoritate: quia multis ciuitatibus & terris dominabatur,

fitmtempore Dauid& Satomonis, quod deplorat in primo verfi.

J.f»f.Quomodo fedct,&c,£?/f^«irtr.Princcps prouincia

nn fafta eft fub tributo.fijrco^f etiam m t^tttia & imundita.

timnximhempore prfdiilorum regum, quoddeplorat infecundo

*fi.(f'.Ploransplorauit,&c.e^/f^«««r:Non cft qui confo

l<ur eara.Tf f rio excfffit infecuritate,ita vt de attjs ttrrts ad eam

ciuemrtntpropterfecuritatem:qup cxcelletia videturtequi adpre

r ji j * ' ', -—-7;v -"-"—-••- ^."i.*«'/i:Y«»a«/7rf tnmmisacrxjcripturjeiocis.intertiaver(it}artflamPt,ta«,i\xt,,n

CaUsduas,qutquidemexcellentudeptoraturintertioverfi.J^ fitetur ifludprJuenieexreaitudinediu7JZZ.^^^^^^

f.'^M/2ramt ludas propter afflia onem.rir W;r„,.r>rr, t.,a.,c-aX>^;^.,c. .,..:-„. ''aiui».tiujtiti^dequo dtctt.

cir,MigT2mt ludaspropter affliaionem.dr/f^«««r;Om

n>per/ccutores eius apprchenderunt cnm.Exccffit quarto

mtenmtatibus e^ celebritattbus diuinis,quia ter in anno debebat

piulusconuenire in lerufatem adcelebranda diuinafefia, quoi de-

piat m quarto verfi.di. Vix Sion lugent.f o quod non ftnt qui

vitant ad fvlennitatem . Excefftt qumto in pacc (^ tranquitlitate,

qii licettantus populus ibi concurrcret prefertim inprediBis fe-

ftitmen erat inttr eos tranquillitaspacifica, vt patet tempore Sa

{oomf,qHoddeploratinquineo verfi.di. Fadi funthofteseius

in:apite. Excejfnfextd infortitudinemititurn & probitate,vt pa

^i*p'4frtimtemporeDauid: quodadmagnum dtcortm politia

pmet. Dccet enimfecundumlegifiasimperatoriammaieftatem

tliarmis dtcoratam.quod deplorat infexto verfi.di.Egrzffas cft a

"iiSion omnisdecoreiusrfafti hintprincipcs ciusvclut

' .'tcs &c.^/e<;/«f«r;Et abierunt abfquc fortitudinc. Ex-

t feptmo in multiplici profperitatc & diuitiarum copiofitate.

~<t enim tempore Saiomonis copia auri & argenti qudftferri , vt

' '';" l-Kez.quod deplorat in feptimo verf.di. Et rccordata cft

-lalemdierum afflidionis (vi<^inHeb.hahetur:Dicx\\m

ipertatis i\xx.& fequitur. Et omnium dcfidcrabiliu fuo-

[n,&c.£Arcf^)l 0^4«^ in Uudis pr^conio &famofitate,nomina

batur

ICIO. ^jo

haturenlmincuna:sregms,Itavtreg!naSah4ven}ret dc finihm D
terr.taudtrtfapienttam S.itcinonis,quod deploratin cfhtw verCdi
Peccatum peccauit Ieruialcm,dr fequitur ^Omncsoniko
rificabant eam,fpreuerunr cam.£Afe/At nond mpulLitudi
neaformohtatceratentn- puUherriml- idificata.-cidcplarat in no
novern.di.Sotdcs cius in pedibus cius.^/t<?«»«r;Dcpofita
eft vchcmzmcuid fi,dcfornma. Exzeljn dccimo in ceremoniuru
fanditate,ua vt nonpermittercturaliquis Gmilis ingredi infra te-
plum quod deptorat in decimo verfi. di. Manum fnam mifit
hoftis. &feqmt,ir: Vidit gcntcsingrefTas in fanftuarium
luum , dcquibus pr?cepcras , non intrare in ecclefiam
tuam. Excejpt v,.d<cimo m ccptapanis & faturitatcpront in mul
tis locisfacrxfcuptHr.€ dlaicrracommendatur , quod deplorat in
vndccmo verft.dt. Omnis populus eius gemens,& qucrens

P^nem. DeindetnctpultcM,dapa,spr:ncifatisiamtmattonishu-
t^spnm cap. in qua poHquam prcpfjeta iamentatus tft ciuitatim
deliruaam,introducit ciunaum ir.mentar,tcmfeipfam ,(S incipit
duodectmo tn verfifeq.tln: O vos omnes,&c. ibi enm toguitur
ctmtas tnuocans attos adfibi cmpaticndut,.: Ouepars diuidnur in
quatuorpartes principalcs. Vr.mo namque lamtntatur immenfitatS
fu* mifcrt£,&hocinqujtuorprimis verficutis fuh fimithudine
quatuor modorum hominum,rjui confueuerunt omniafpoliare Dicit
entm in pnmoverficulo,domimmfehabuiffead ipfaminfiar vinde
mtatorts,quimhU,nvineaTC>inq!,n, dequodicn. O vosomncs E
qui tranfitis,&c.eir/y«i,„r.. Qjioniam vindemiauit mc.
Vt lOCUtUS Cft dominus. mfccunao dicu Deumfe habwfie ad ip
fam ad infiar incendiartf & vet,atoris,Incendiarn(s enim confueuit
totum comburere, & venator quicqutd capit in reti,maaare fcu oc-
c'dere:& de hocdiCit infequeuti verfu:Dc cxcel fo mi fit iffncm
m offibus mcis:^ fic ince„diarim . Expandit retc pedibus
raeis,*5^ fic venator. In tertio dicit Dtumje habuiffe ad tpfam ad
iniUrligantiscaptum per mamm & collum,f,c qubd nulto modo
poffit euadcre . dequo dicit in fequenti verfu , Vigil au it iupu m
miquitatum mearum , in manu cius conuolute funt &:
impofit? collo meo.e^/f<?«««,;Dedit me dominus in ma
nu dequa non potcrofurgere./« quarto dicit Deumfcbabmf
fead tpfum ad modum calca.tis in lorcutari,qui nullum hnmorcm
telinquit in vua.de quo dicitinfequenti verfuulo , Abftulitom- '

nesmagnificosmcosdominus,&c.Torcularcalcauitdo
minus,&C.e2r y/c/«/» quatuormetaphonsprfdia.s tameniata efi
fu£ miftn^ magnitudinem . Infectmda verd partc lamcntaturfwer
tmplacabilitatediuin^iracundi^,& hocin duobus verficulis Inpri
monamque ofiendit, qubdipfa nonpoteft Oeum pUcarc iaclnymis
oculo' um dtcens,ldcitco ego plorans & oculus mcus dcdu-
cens aquas, &c. Infecundo verb ofiendit,qubd non poUfiDeum
placare gefiibus manuum, autfignis dcuotionis quorumcunque di-
«»r,Expandit manus fuasSion,& non eftquiconfolctur
tzm,&fic tamentaturfupcr tmplacabilttate diuinxirecudie cum
tamen confueuiffet alias fihi Deum placabilem inuenire,proutpatct
tn multisfacrxfcripturx iocis. In tertia verbparte lamentando pro F
f letur i/ludtroueniref yvfftifu/t;,!» j;..:.^^ :../!:.• . , >• ..

luftus cft dominus: quiaos cius ad iracundiam prouoca
Ul.e^ durat pars ifiaper trcs verficutos . In primo enimprcfitetur
Deum non fuiffe iniuftum in captiuitate quam inflixit ludfis a le-
rufalem exeuntibus,de quo ^««.luuencs mei & virgines mee
abieruntin CA^pimimcm.lnfecundoprofitetur^quodDcM non
fuit iniufiustnfamequam inftixit rmanentibus,de quo dicit:Vo
caui amicos meos,&c.Saccrdotcs mci & fcnes mei in vr
be confumpti funt,&c. m tertioprcfitttur,quod necfuit iniu.
(ttis tn morte & gtadw^qi^em inflixit omnibus tam iliis quum Hlis
dequo rf»7f,Vidcdorainequoniam tribulor.Cf/M«;>«/.Fo
ns interficitgladius & domi mors . In quarta verb parte&
vitimatamentandupr^siotatur duicortm diuinfclementie&rtme
diumconfotationisfuturf,& coniineturparsiUa in duobtts vcrfnu
Its vltimis. In primo namque aperit inimicorum compaftionem re-
fpeaufui, & prenuntiatfibi diuinam confolationem ex aduerfario-
rum atfiiaione futura. dc quo dicit , Audicruntquia ingcmi-
fco,&c.eir/f^«,>«r. Adduxifti,idcft,adduces, Dum co^oiaiio
ms.&fientftmiles mtht.lnfecundo verb petitfuturampunitionem
fuper tnimicos ex demeriiis eorum adfuam futuram confoiatiore.
dequo rfic«,Ingrcdiatur omnemalum corum coram te &
vindemia cos ficut vindcmiafti mc.

CAP.

Gioford, & Nicolai dcLy ra

n

C A P. IL

X» a i^ yomodo oirf«r.Pa(cha.Priocibusfingulis fapphy

Hi«o. yj ci mctriclaufulis tcrnorum vcrfuum , fmgulas

curnmtcrprctationibus fuwlitcras rcddidi,n6 9 prophc

taclc^antix fxculari aui racuo ludcrc ftuducrit:fcd fpo

teixcularisfapicn ^ 1 *^ «i

A P. H.

dnsfiliamSionrproiccitdc c^loinier-

• « Bomm priut qni affeiebat frufturo eu--*gelicum: St cjntem-
plauoncTidcbacDeuro. .

b tQui Hiii dtlertam patitiireuc.

ram inclita Ifrael , & no cft recordatus

t ^Aniinaiulli fedcjeliDei. b r ?»' l"lcl>at cvalnre.

b fcabclll pcdum (uorum in die furoris fui.Bcth.Pr^cipitauit

B

I£i.irc.

tia fcruit diuinac.

Scdqa ii.funtHc-

braica clcmcnta <j-

busomncquoddi

citur.initiatur &fi a

nitur:placuittoti_

dcm iniiia vcrfuu

clcmcntis cifdcm

cxordiri,vt&poc-

ticadcfcruirctdifci

plina.&diuinaful

gcrcnt myftcria.

Qiiiavcrolongum

cftfinPulis claufu- .•■/■••/- .

lisfingulaslitcrascumintcrpretationimisluisinlcrcrcec

cxponcrcdccrcuicarumconncxioncsinprincipiofccun
di alphabcti annotare,& lcaorisarbitrio rcliqui:quomo
dofingularumlitcrarum intclligcntia rcddat verfibus
fuis.Ert autcm primaconncxio quatuor lircraru, Alcph,
Bah,Gimcl,Dalcth.hoceft doarina.domus. plcnitudo,
tab'.ilarum:quarumfidnxinnganturcxrrcma-,c6ficient
doarinamtabularum.in quibusf.lex Dci digito fcripta
cft,& plcnitudodomuscft. Ex doarinaliluorumaiitta
bularumplcnitudodomusDcicfticitur.SinauteGimcI
& Dalcth iunxcris critfcnfusquodplcnitudotabularu.i.
fcripturarri,cftdo(arinadomus.f.Dci.Quiavcrodomns
Salomonisintrinfccu$tabularalcgitur,pcrtabulaspoflu
museos intcrprctari : quoru latitudinc charitatis domus
cmincntiora coniunfta ornantur, quoru dof" ^ - " ' -
nitudototius domus:quede fontetimorisDei nafcitur,
vt ad culmcn fapientix Dci pcrucniatur . vndc:.^ tmore
tuo domtne comtpmw & prperimus Ipv tt m faluris . Sccunda
conncxiocftHc,Zai,Bcth,hoccft ifta,& hxcvira • Haru
fi duascxtrcmitatc:iungas & duas mcdias,cxibit talis in-
tcliigcntia.Et hcBC,qua:premifimus.f.in ifta vita,ncccira-
ria lunt:fcripturarum.f fcicntia pcr qua Chriftus agno-

Exech.i.d. fcitur in hac vita & prxparatur fcmpircrna. Hictli liber in
quo conwentur lamentationes & laymin i& »j. lamentari cm
oportct pro pcccatis & pro dilationc boni, vt tandc Dco
laEticarminacanamus,ncvaepcrpctuumincurramus:&
in pracfcntiarum ifta cft vita corum,qui dc infantia abla-
dantur in virum pcrfcaum . Tcrtia connexiocft Teth,
lod.quod cft principium bonum:in quo cum doftrina a
timorc Dci concipimus lamentandi inftituta.donec pcr-

Mi«h. f .1. ucniamus ad fpQm falutis.vndc:SM« tjui lt,<jMonia ipft con-
/o.Sic ad c^leftis vitx caniicap€rucnitut,fi bonum princi
pium prxpon^ur.vn-.runc ahlier.Oim omnetn la.icrcScqui
a.ji.n. tur intcr fcptcfScpte funtconnexioncs) mcdiaconncxio
^ CophXamcdl manuscordis vcldifciplin?. Manus vt
cxtcndat ad opcracharitatis : Cordis.ludusfubaudis^vel
mcditatio difcipUn?,vt 0ia munda fint nobis:quod quin
ta litcraru oftcndn pcricopa.q cft Mcn,Nun,Samcch:hoc
cft cx ipfis fcmpiternu,adiutoriu:quod fic planu eft,vtcx
pofitione non egcat:cx duobus.n. mcdijstam fupcriora
compleftentur.q inferiora remuncrantur.Vn fexra con
ncxiofequitur,Ain,Phe.Sadc,quodeft fonsvel oculus,
oris,iuftiti?: quiaex gemitu cordis cmanat fons pietatis,
& oculus illuminatur quo Dcusuideatur.vfi:^e^« »'undo
orrft.^./p/i.rf.v/.Exmanu autcm &oriseloquiodiuiti? iu
ftitix conduntur in coclo.vn: Diuitiascoelo condidit orc

Pill III b nianu.q diuitixpfcft? vitx iuftitie intclliguntur:vii: lufti

' ' tia eius manet mCfiulu fecuti.Scqnil cxtrcma & fcptima CO-

ncxio,Coph,Res,SiniTau,qa cft interpretatij,vocatio,ca

pitis,

' NICOLAVS DE LYRA. CAP. IL ~7
jj l^ Vomodoob.Hic confcquenter dejcribiiur lere.lamentatl»
' S^ fub (ecundo alphabtto,et primo lamentaiur deflruciione ci-
uiuiis(tteinpli,dicensadmiratiuc: 1 Quomodo ob.c.pri/^M-
lationismaximf. 1 In fUTOTC (uo.utn cjfeiiu fux iusiiti^.

3 IiVumSion.idefltlerufalem.vtexportlumiftca.prMe.

4 rroiccit dccoclo in ter, ided, deftatu fHmtrtj honorjbili ad

" lM 0 ^^ L I TTliT

1 1 Quomodo ob.(^c.f.Si i.ccclcfiam In ccclcfianamnue cc
cidit caligo magna pocn^&ignoranti?: quia doftorcs
thcologi pro vanis curiofis falutaria dimilcrunt.
4 Troiect de cx.ia ttr.i.dc coiitcmplationcccvlcnium ad

■ TEfclamaiio idmititionii Sc dolotia plena.
beaeconueniunt hzc.

b *-ubito. c Errorii pcccati &ignoraniic.

b • I _• -furorcfuo

quetcrnariosapii
rcfcrtur.

Vdmodo obtcxit caligine 1 turorc

a i Quam taniuro diligebai.

b f Decarlefticomitrratione.
b

pitis,dctium,figna. Pcr dentcs,vox articulata intcUigitur
quia clemcnta qux prxmifl*a funt , figna funt omnmni
vocum fanftarum Icripturaru,& vocatiocapitis.LChr'
fti.pcr quem veniturad patrcm,nccdubium,quinSpiri.
tuiranausmyfticcinfcptcnaiiohospofuitintdlcaus.vn

demeliusadvtrol

ALEPH.

Quomodo ob. Pj

fchafius.NotandL
eft quod trib. lap
phyci metri alph;
bctis.vnumprinc
, 4 piumcftvnaq;cx
clamatioplcnadi
loris, admiraiio

5 nis&ftuporis.Vi

6 dc notandii quan

7 toaftcdu.quant
charitatcfandip,

trcs caufas omniu fuas faciunt:& quantislachrymis alic
nos riftis abluunt vndc lercmias totics ponitladirymai
lcprincipium : quo fedet,quomodoobrcxit,quomodc
obfcuratum eft: quafi tam improuisc,tam infpcrateoua
fibicxomnibusgcntibusclcgcrat&glorificauerat.oijtr
xitcaliginc.Eftcaiigobona.dequadicitur: MoyjesmtH:
ad cali^-'em in qua erac l>c'is . Et alibi : Cali^ofub pedihwstm
fcd Sion caligine turbinis & mtKroris tcgitur : proijcitu
dccoelo,dcaltitudincglori£e,dc Iblio rcgni,dctutdaDf
Et quia dicit domini noluit obfcruare,qucm -vidit Alir
ham & gauijus e]t,irt\pcs,\tin dicm furorisdominL

Qunmodoob. Anima lumen fcientiJE& fpcculumdiui

nac c6tcmplationishabuit:& nomcneiusantcquampc

carcr,incoelo fcriptum £iiit,fcd pcccato dciefta in tcrrar

naro7nVn7ur,'quorfrdoarina cft pic proftituitur & vitijs inquinatur , & pcdes diii , i. vcfti-

Apoa.

Matth.

^a.

prcccptoru cius dcrcliquit.cfi cflct tcmplum in quo ha.
tarct Dcus & dcambularct; idco in die furorisdiii abh
ftib.conculcatur,ncc dns rccordatur.Quia in dicdomin
& in luccftarenoIuit,tradiditcamindiefurorisfuLvii
dc alibi : MaUdi^a dies in tjua hatus jum , dies in qua peperitm
mater mea\n qua.f.animadccoclo cccidit,& tollens men
bra Chrifti fccit mcmbra mcretricis.i.Babylonis. Etide
dominusnon rccordatur,fcd iniuria fuam vlcifcitur.
Quomodo (.b. MyfticaSion caligine pcccati & crroriji
ignorantictcgitur.quaetantismuncribusantcafuofDOi
lo ditabatur.Terram inclytam Ifracl de coelo proicftar
coufpicimus,quando coelcftibusrclidis,ccclefiam terrc
na feftari videmus, cuiusvcraconucrfatio incoeliscfl
fcd abijcitur iufto Dei iudicio, ncc recordaturdorainr
fcabelli pedumfuorum.Quamuiscnim fucritSionD
habitatiopulchcrrima angclis miniftratibns,& Deiprc
tc£tionc honorata : multis miraculis& diuinis folai
cducata, vtfcabcllumDcipropterftatum diuinicir
meiitodiccretur,ccclcfiatainen predicaturgloiio : :
vndc Mo)'fcs ; yidtrunt oeum ifraet, &jubptdibus eius fi-
opus lapidis fappl}idui,& (]u:ifi roelum cum ferentm e^ .Hoci
COdum dcquo di(kum cR.Casli anarant ^lor/am Dti. ^ )

* Thcod.Hincclaru cft,DauidemfcabdIum pcducii
appcllaftctcmplum Dci. ./dorate.n.M,)cai)<ihmfdJirn
Sinedubioprophctacalamitatcm fimile fccitcaligini'
dicitciuitate decoclisin tcrraefleproicda,eoquodpi
uata fitflorcfccntcgratla, hoftib.cffcaaeftcaptu facil
b Vr.(ap!tAuit . Palcha. Hxc omnia Uidxis accidilh
manifeftum cft , dominus autcm h^c omnia olimfcc
fc dicitur , nonquodlcrufalcm pcccarccompulerit.li
iuflo iuditio pcccantem punicrit , & puniri perinil
rit fpcciofa lacob , famofum tcmplum , ccrcmon;
rumcultum,& huiufmodi.Scdiratusdominusoiapi
cipitauit ,vtintclligcrcs dominumnonproptcrh$cn

X^ ir.ines:

fummemijerabitem. 5 Inclytam IfracI././fr"/''^'''*^"*'
ntetropoiis & nobilijfima in ngnu luda.

6 Et non cft re. fca. pedum fuo. /. t: mpli quodinccnda >
Chaldxi,& dicitur jcahellt:m pc duvi Dti, qnia mtra ipfnm erat •
ca teflanienti cJ- propiiiatorn.m quoi erat quafijedis Dei, & ' |'
tjuajt fcabellum illiusJidis,fiCHt di8nm Juiiplcnius,EXod. 25 j

7 rrccipitzuit-Ocuulumviawiufliitafu^. __*_rl-L

occupationcm tcrrcftrium , qui funtparsindytapopj'
Chriftiani,ideolubditnr. .

6 £t non eii rr.J.p.luo.i.ccdcCiC militantis, que dicitur
bdlum domini . ficut ccdcfia tnumphans fcdcs c
Ifa.v66 z..Ccekm mihijedes efl,& ter.fca.pcdum mmum.

7 vr[cipnatHtdmirm.'pctaiii!!iVi\i' t 0"""

n

Tli

ren.

c

,0 mies.fcd pp hoics ha:c obreriia(Tc.Iiid;ti aut hxc pfcre-
A te^loriabaiurA in (alcribusluis voliitabantur.Scicn-

(jintn ha:coIafubRomanis plcniiiscncc6plefa,nepe

g;ucrutoIaiflalegalia , qiiall magnaqdaui prophctia,

vticnte veritatcola CDpieta runt.Wco prxcipitata lunt

oi, deftruda, dcie-

d,pphanata, neq;

vccrunt,vtfutura

vicant ,ppherare.

'rrfC'^'/ia'<./.Deii-

cViis Cpcciofa ale,
ne»arcit qn forni-

9H

ap.IL

re rcplcfiquis ipfa priushabuerit natural/fcrcocipiendi ^
gratia & nutri^di efficacia.-rcd & lc pdidit & natur^iiber
t.'itc,& idco q dcpeccatioriginciiafcunt , cofringuntur.
Cornua alia rorc diuinc grariarcrefcu nt & exaltant,fed'
ha;c fibi inuiceaducrfant.vndciCofrcgitdfisoIacornua

carnalislfracl ncfc

a IMorefuo. TOrnamenM t^mpli. fViftutes.

b ^ lacob doiiniens; afcendentes Sc dcfcendentes sngelos vldit.
Ideo qui«caj)ui,ideft,inentein fuper l»pidcm, ide(t Chriltuni.po-
liiit: alitei.n.& fi cellat quii a ttrepitumundi.anKclos non con-
fpicit.
. ^ , . c TQ:i' rnnfttuxe.-at d Qui natnra mitJs.

dns necpepcrcit.-ofa f fpeciola lacob dcftruxinn fiirorc

a «"l>a!iores,di)aor(.s. 1 Virtutes. b T Ecd.fii vel aiilmzprms cafti.
c fQ^IJeuabstincotlum. d TQ^i Tiundauerat. • Collutuin nftenH t.

T Vel aiiimam qux D.'i erat templuaj .
b '"^uijblidauerat.

r^ciilus.

ra-fiorauisdcfide r • -i «^ ''Q:'|;'e«b»tincotlum. d TQ^iTiundauerat. • Collutuin ..ftenH t.

xTfeK ar^ore ^"° ' munirioncs^ uirginis luda, & deiecic in terram:po1-

fp(i,cuidiauerat:

Obutfcere populu &

(loKipa,titi.(^ conc»,

rtxdtco.t. Deflruit

mriitiones , qn fi-

deinfirmatur.nec

va'tfuftinereteta-

tioes q infcrunf.

1 Saccrdotcs. • Qu^^is p.oaiouerat.
I . ' ^ u .. ..^ui loiiaaucrai.

lui t regiui & principcs eius.Gimel. Confregit in ira furoris

a iivegumi.riitudiiiem. «iVirrutu.-ji. b <i EccleGz vcl aniins.
^ . , "^ 1 ''''"''•■ Vtqi-i' ru.iiisininumtuain&detuam.ft infinem d ♦Defenfionem

iuiomnccornu IfraeJraucrtitretrorfum dcxterafuaafacie

. VpalHliinCpuentis , lTi,luxuria:,concupifcentia:.

inimici, 6(^lucccditin lacob quafi igne flammc deuoran

tlOeS q inrCrURr, . a «,• udiclun- b 1Nonndc..tiig.-nd.j,ii Q U,,,'C^r~.A- - *• u

galerdtdkip5m& b ^is mgyro.Daleth.Tetenditarcumfuum^qi^afi inimicus, l loedcuirJinat &

cu:hritudinc, qui- ■'• ' '^j^^^-ji-uiij^indrajoc

diuti^cftollat.Plo-

ratat Propheta,n6

gafrangunf,fcdqa

cu his I furore Dci ^ .

ala contcrif.de quo,!''^""'*""

dr: Domm',ne "i fu. tuo pfai.6,a.

ar^^.mc. Cotrahitat

diis , ^ auertit ma

nufuaafacieinimi

ci,alam infcquetis»

gaipfafc priusho-

flibus expoluit,&

aduiterurcccpit:qa

fo ris egrefla cfi Di-

na , vt vidcrer filias Gcn,j4. _

hui'feculi,adiabo-

pu:hritudinc, qui-

budclcdabaf fpofus.- (icdeflruunf muri virtutfi g fufti

^ncantviolcntiahoftin Proiic tur dc c^lo in rctr.i.qaco

L-iGcafli amoris violaiut, & lordjbu". vitiorti ic proili

j.,cui rede dr.rer.a rf,c m urra //'(j.Polluir rcgniim &

^n.e.ipfa.I.q fucrat Dei tcplum cum fcn fibus luis, g ei

. m e principantur .- dciccit in terra, perdidit crgo rct^nii

-& rincipatum ad quod in unda erat pcr baptifmii ru.

'w.Ad ccclcfia populo pcccatc h.xc iurc refcruntur,

g;iramis naturalibusno } cpercit Dcus.nccnobis q dc

oliftro pcifi lumus.etfi coru dcipexit ofhcia,Quatoma

!;k noftra polluunfpoUutametc & cofcicntia.Specio

ii.'MtC(ih(MC^.Vndt:.ylHititte:iiiiaadtxins u;u.Etalibi:

T^hraes amtca mea,&c.Sed multispcccantib. deiccit dtis

fpciofaeius^qohm virihtcrluaabaf, & tradunfhofti-
bii.Dei aiJt deijcere, cft iufto iudicio vnuaucmqj in de-
fimacordis (uipcrmittere. Deftruit autcugraticc iiix
. futrahitauxihu . Dcftruuntur munitionesccclcfi«,qii
ntcuhoresauxilio Dci nudanf,3c voluptatib.dcpra-
uiilf.Quiavcrofcdeftruclos& difllipatos minusintelU-
gnt,choruslanaorLicorupulchritudine,&:fortitudi.
ndepcriffedeplorar.Eft namq, ccclefiaChnfti krufa-
Uqedificatur vtciuitas,& ficutturris Dauidcu propu-
gacuiis .- mille clypci pendet ex ea,oIs armatura fortiu.
M cu muri i.paftores &: dodorcs deftruunf , hoftis in-
2;ditciuitate&populatur.vndefcquitur: Deie.m inttr.
c.l.tetrcnisaaibus & vitijs occupat.7\(^c'c e/i j/»y2<;.c.jrt5,
^ vl dottnnaE vcrbis vcl opcru exeplis. & idco diuina vl-
" ukquimv.Totluit reg.&prw.f. Dcus aut iUos poUuit,cu
ntepollutosofledit, q fe & alios cora Deocaftoscxhi-
b.-e&cuftodiredcbuerut&immaculatos,g faaierat
r^alefaccrdotiu.vndc: culpafacerdotu ruinae populi.
a Co»/ft^H.Paich.Inirafuroriscornu Ifracl confrcgit,
cm rcgnum ludsorum dcftruxit . Rctrorfum dcxtera
liim aucrtit,cum dcfcnfionem vrgetibns inimicisfub-
tixit; & lerram corum in manusinimici tradidit,cum
lyitiahoftium quafi flama voransomniacofumpfit.
Co/rf.Aiacornuafuahfcperhibef^dc gbus df . 0;j «r-
^peccatorucofiin.&cx.ior.iulii. Cornua naq; aiaru funt
i^ "^""'"^^f^ virtutu : gbus aducrfa qucq, rcpcrcu-
ti & quafi f^nuautpuiuerein aerevetilat& difpcrgit.
J-rnua_figdecu aialib. n5 liafcunf .incll th eis ca nalcc
flAcc aianatur^inftinau virtutib.amaf,fcd Dci mune

re

NICOLAVS D E L Y R A.

^^ I Necpeper.ejr/«« mjemo^dia, eo^hctjem^ luliitia annexj.
3 Jmnialpcciofa \:iCob.t.regnum &JacerdAium,ciuitaicm
Cfmplumy& ptr conjequeits alias ciuitates (& fortatitia .

i^o\[aittc^num.ideit,oJiendnpoUutummiiUiplicibuspecca
^itxrigorejuapunitionis.

4Confregitinira furoris fm.ideli,in ejftaufu^ iuflltix.

5Umnecor.If.i.oew^dt« d gnHatu,&funttudmedefeftoms.

*Auertit retror.dcxte.fua a facie ini. Ql pot duplicuer tn-

^tgLyno modo rtfenndo ad Im u.to f}, nd di ftndit populu Ijrflel
M 0 l{ .A L 1 r h1(.

lOmniafpeciofa iacoi;,idcft,fcicntias & virtutcs,qux con-
ti doemonum cxcrcitum funt munitioncs.
3 Po/^«» »-e^„Mr«.fcilicct pcrmilfiue tamcn.
T Etprimpes eiui.qui funt prselati.

'^'^^"Jrigninirafurorisjui.i.di^muicm ccclcnaflicam, &

t

. . ... ipfi Icorporata cft,

idcoauertitdns manu fua.S: fubtrahitauxiliu.ga illa fe
priiiscorruptoricxpofuit. HacdccaetIud^'Osin cxiUu E
mifit,ga crat leprofi no volatili lcpra,fed manenti.qd fi-
gnificabatMoyfes cu manu q lcprofa fucrat , extedcrat,
& miada,cu in finii reuocarct.vii Dauid^rr qdauer.m^utu, Pfal.7j.b.
C .Maimsextefa ludeosaDeocxiflc tignincabatextefos
ad praua opa,& idco optos lcpra.Reuocati vcrodcmen
ter.q. manusinfinueorCimudifiebat. VhDauidcernes
irreuocabilecaptiuitate & Dei indignatione, inqt: rt qi Pn.lr.ie
«j«cr.w.cJrc.q.d.Duaucrtis manutua, nifi remiferisca I fi-
ni3,ipGcxrefi Iter gctesimmudicrijt & leprofi. Sii^raia q
dcfinuDeiad fecularia defideria exierit, contaminata •
crit.Dfis.n.fouct&^tcgitquosIfinugcftatvclaliascbii
brat:cos vcro q exicrunt audi qctfcquitur; ^'^ccen. m u.q.
i.f.'l.in!(.Au-n. immudisfpiritibuspcrmifla fuccedirur,
\iexaf,& concupifccntiaru liamis deuoratur donec ad ii
nu reuocef. Hajccft fornax Babylonic^ , q fcptnplil fuc Dan.j.c.
cciiditur, &incenditquofcunque rcpcritdeChaldrcis.
Confrr. Noftra Icrufalg q cft fponfa Dci fummi , cu ab AUegorfrf;

eorcceflerit&tcclcrib.feruierit,cornuciusc6fringiriir:

qd crexit diis in domo Dauid pueri fui,ne poflic refi flc-

re inimicis. Manij aucrtit dhs retrorfum a facie in imici,

gextenta tcncbataddefenfione& vltione:Iedprius ipfa

auerlaeftrctrorfum.PerdexteraDeifiliusintclligitur, ^

Deivirtus&Dei!apietia,cuiusauxiliu fubtrahif cum '•^'"■•'■*'

fpofaamatorib.^ftituif.indccornu eius cofrcgiflc Deu p

lamcntatur prophcta: fucctn. m Li.<i.iifia.de.in;iy.Cum.n.

Dei gratia dcfolatur , & fuis viribus encruaf',accenditur »

ignclibidinis , cuius fiammis intus &? foris deuoratur.

b Tetendit ar. Pafchaf. Hxc ola diim fecifle conftat, qii ^'^*<'-

pugnanfibus vcl contra lerufale Chaldxis velRomanis

ludicia (uacxpleuit.Ipien arcusin manu dhi muUo an-

te advltioneextenfuserat.Scd garedirenoluitSion.cri

menlura tpis implcta ellmenfura peccati, vt tande fcri-

rct.Et quia noluerunt eflc amici,faaus cft diis cis inimi-

cus,iuxtaillud C/i'«;;'(r<iec/o/7(.»«me//i-. Firmauicdtxifrajui

q aji /;. .ga & ipfi hoftcs diuinjelcgis crant , vt vcl fic ad ^'"^'•^^ i

ciifccrent, qma xon tn ^Udio polieaciwtt terram , nei bra.e.f.c.

Quodganonintcllexcrunt,occidiiomnepulchrum vi-
fu.Occidendi.f hofti potcftatem dcdu: Non ftiHauit.fcd
eftuditquafi ignem in Sion. Quod lub Romanis vcrius
complctur,quando tota t Dci indignatio cffunditur .

^Tcten-

t die.

ajuis ininiuis,& jic autrtit dexiera f<4i virtutisab eis. Mio mo-
do reftredo adpopulu,d qw Deus jubtraxit virtutt & indujiriaje
defendendi,(S ftc aut/ tii dcxtera ludxorum dfacie Chaldteorum.

7 Et fuc.&C.fp Chaldps lerufale , & terra i circuitu incededo.

8 Tctcndit arcum (uum.tdtfi,variosmodosinuadend, cimta
tct,i per exaautm Chaldprum.yel ad lttera,UrCHm,qHia in Chal
dj;vrtm exeicitn erant multija^ittarij.

p Quafi inimicus. ■ttcut.n.idferendo beneficia ojiedit fe amicu,
iia infercdo ptnas iudicatur dfimpLicib. inimicus : ^uis hocfaciat
_ad purgatiore maiorum & extrtitm bonorumin virtute pati?n£.
fccularem , qux Deo permittentc ciipiditatls ponderc a
rcctitudine iuftitiae funt confraftz.

6 ^uer.re.no reprimcdo ipsu ab luafionc populiXpiani.

7 £f/«cccnc/«ri« ji/cot.permifliiue.
t /^«cr/i.carnaUtatis&auaritiae.

8 Teten. ar.fu.Q fcrit a l6gc,ideo fignatafpc^ia impudicu.

Sj^ GlGforJ.&NicoIaideLyra

8y(

^ Tetenditarcum. ContraddinqucntcmaTam dnsquafi
A inimicusarcum tcicndir.cum cam pcccani.m adpvni
Rofaliter. tcniia noncmollitlcd manu cxtcnta poacarnaliadtfi-
dcria irc pcrmiitit,ncc aucrtit.lcd occidit , qa pulchrum
crat vi(u,honcnatcm.f morum in conrcicntia cms.Pcn
mcrcaiitdnsdr.cQ

f *d pCTCu'irrdum

quia cu pcccarrix aTa relinqnirnr,priu<: ab ca dona vi:
lu q dau luntad manifcltationerpirit(isaufcrutur,o
Jndcfidci (pcuSc charitatis fundamcntacucrtfitur.H
oIapcrfidisIuda;isdnsabfiiili;,6c e;cnribiisconuilit.\:
dc; ^iuitre.ura vubisrc^nJi Dti,^t.^tdcv\ hisanntiacxp

liat,fitcidns, fic

^■fiftoro.^oftorei.honffl.ifm morum

firmauit dcxtcia fuam quafi hoftis;& occidit omnc quod

Albg'

t tnnAolit

pcrimi patiiur , &
tradii cam in pal-
fioncm ignomini^
&flammam libidi-
nis , vt dcfidcrijs
fuis acccnfa amaio
rcsfuosfcquatur.

Tittnnturiii.Cb'

tra ccclcfiam tcdit
dnsarcum iuuqua
ritnrmicus,quiaip-

fa inimicacft, ncc ,- . - ,.y,.- ^ ,

vultaudircclaman b lialudahumiliatLimSQiumiliatam. Vau. ht t diilipauit
tcm vt pocnitcat &

t

b1 C' "ftjtcm Jaiido. I

pulchru crat vifu in tabcrnaculofiha: Sion : cffudit quafi

< »lrr.conciii)ifccmix 8cliuiurini)di finimicu». b rNun vcre.

i<^n *m indienationcm fuam. HE. Fa6lus cfl dominus ve-
lut inimicus,pra:cipitauit ifraehPrxcipitauitomnia t m?

I <<yii lunioMiiiDrnti eii cli». .....

b ^D'fcnrionr»ecc!e;;i,veldora fiiir^-utranrti, in<iu!bu5cftfalu$. c trMultiplicjuit.

nii cius, difiipauit munitioncscius : ^f t rcpkuit in fi-

«iniflicaii pfMnitit.
b ~

PfiLio.

lob «1.

Pfj|.ir.t.

HJo.

Sap.eo.a.

klorjiiitcr.

rcdcat.Pcrarcuiu-
dicium intcllipitur quoquifq; nuncpcrcutitnr,vtcorri
gaturaut mirialitcrpuniatur autdiii tcnditurvtcCipcc-
cataconfummaia fucrint, adpumcndimigiauiu^ rcla
pXctur.Inarcudiuerfaifunifagittx.Alijemittunturadpc
rimcndum vctcicm hoicm cua(ftibu!, (uis. Aiia" ad fla
gdlandu.autcoronam autad corrcdioncm aut ad poe
na . Iliosafitgcmit ccclcfia & plangit, quos pcicuiit dns
quafi inimicus.aut pcr diabolum.aut pcr hxrcticos.dt q
h\\$6x:Ptctaioris mtti.detunt 'i' ti'.rn,ra> .i.la.ift.iCr ' .Yhuniv.^o
di.n.lagittxdcarcu dni.i.dciudiciodiuino vcniunt.vn-

dc: av,ii:t domini in nieftint.Et aiibi: -a^ittjc iiu mfixtf iunt mi

/>/.Quoldam aut non pcrcutit dfis vt corrigantur , qa ar-

cusin furorc tcndiiur, vt cordcindurati dunus fci atur,

Vndc: 'idiitirnuiithtibns ir.f.vt tu.a fj.a, . Firmauit diisdc.

• fu.quafi hofiiscontra ecclcfiam cum inccflantcr atfligit

vtcorrcOarcdt.at,aui mduratafualuat lupplicia Occi-

dit pulchra viiu, dum prctiola cius mcaibra pcrire pati

tur. htfniit q-iafi igiicm iiiiiion.tion' iiijuuiii. \'idcs oia dili:or

dizincediis.fic concupilccntiacflammiscrcman.Hccccr

tiusin nobifipfis lcgimus.qua in lcnpturarccordjmur.

a fd-^Kf r// riiiwin/(j. Palch Hx-coia Iuda:ishinorialitcr

C cucnifTcdubium nocftLachrymofacrgorclatio adco-

paiicndumcomouct.adlamcnia inclinat quafi.Diisdu

£lor Indxorum,5c cunosfuir.quibusquaiiamicusami

cisloqucbatur,fadus cl^ inimicus. vndc (upia df: VrAci-

piiauit dominus ntcpeptrtii ota Ipecioja laioby utjiruxit in futore

fkOTtiuiiiiioites vir^iiiis /«d.»,quodibidixrt iufnforejuo hicdl

C\tquj(i iniMicus,ib\ fpeiwfa,hi<^ ihu:ni.T,vt quafi alia diccrct.

Scd cadc rctcxes amplius ad lachrymas rcuocarct , vt ad

noua vcrba nouasciiundas lachrymas,& cade (^pifiHme

itcrans, nunq fafiidias, nc forte cum dfis nos pcr llaiam

vocctad flcium,ad planCtum,& ad caluitium,& ad cin-

gulum (acci, adgaudium,& ad vanam la:titiam cxcur-

ras.vodc: ^elius ejt iread dom~i ludus,qH im ad duniiitonutnii.

Faiius esl tlominus.Ha.hct3d3. virtutum moenia , ficutci-
nitas adornamcntum het moenia. Munuioncs vt (c dc-
fcndat.itafuntdonaq muniunt, aliaqu.'Eornani aiam.
iJimilitcr & ccclcfia.vt prophctix dona & gcnera hngua
rum,intcrprctationcsic;rmonu&huiufmodi.Hic(unt
mcrnia mcn tis q fi quis non het , ftarc tfi pcr fide & cha-
ritaicm & crtcras virtutcs potcfl', fincquibus ialuari no
pot.Cum dc ludasa prophetiam & dodrinam & mira-
culorum figna abftulitdominus.moeniacius prarcipita-
uit.Quando vcr6fpcm,fidcm,charitatem aufcrripcrmi
fit.mumtioncsdcllruxit . In his crgo rcftus ordo icruac,

quia

ludxis inimicu';
quidiccbat./iM»;:,
inis ero itiin.iius,
^^'.?,' 'vfl/.iprcinir
cafic afHigif.vmi
RcpUtincahun
liatus&humiljat
idc(\, (cnlus&co
tatioimmuiida,
initis& foriscot
mclijs .igatur, d
ncccofufaad pc
tcntiarcucrtatur
Fattiii ifl di,tuii
•pfluti imirus^ptti,

pi&r.Cum fponfa dni fpcciofa fcaucnii a complcxib;
fponfi, cotra pccpta cius agcndoinimicitia Dcicontn
hit , (cd tepcrat Dcus fnlam lcucritatis.qa nonablolii;
drinimicus,fcdquafi. Quamuis n aftligaiur &'pcniti
dcnituta vidcatur.tn vt rcdcai flagcUatur.Et noiandfi,
primum pcipitat Ilracl, qn mundjtiam cordis anfcn:c
indc moeniacius q ad pulchritiidincm & dccorempc
tinctrcligionis.Hcrmunitioncshxcciuiias, nchoftisi
jupat:hethoncfia <5c inhoncfla (cd quse inhoncdafun
abiindantiori honorc ciicudamus. Sunt in ccclcfia fin
pliccs.sutruftica vilitate abicc^^i^fcd vtriqj neccflarij &
frequcfcr diis aliqnos pcipitari pcrmittit, g vidcbanii
ornamciaccclcfixcfle autin hcrcfimaut inqlibctviti
Munitioncs quoq;difi^pat (;EpecudcfcnforescrrarcI
nit,& prauis adib difiipari . Rcplcr aut.i. multiplicatc
vtroq; fcxu humiliatu & humiiiatam,qi'i pafliim fraud
dcmonu plurimos tcrrcnis opibus hnmiliari pcrmitti;
b Et diiiipauit '//(.V/.Pafchaf. Notandum quanta vcrtjB
elegantia,quato carminisfplcndorcHcbraica vcrita»
gca t.qux translata lanta pollet elcgantia . PoflquaniJ
dixit: ■^icrnodo ob:ixit,iic pcr fingula gradatim dcfleuif,\
qijo poflitomnibusco3piari:fic quo proiccit, ({uotnodtj
tijJuauit,n''itmodo dtfiruxVyquomodo deiti u ,<fiwmodQ deiedi^
lu!t,&c. siccroo plangit fimul & dolci oia,vt fluporc,a
.niirationcjgcmim plcnalunt fingula, vt fic dicaturqii
diflipanit quafi honum tcniorium (uum ? Scicndii ai
tcm,g7 pro pcccatis Iuda:orum hoc dns difiipauit quid
fipandipotcftatcmdcdit.Santautetabcrnaculavbico
tinxfunibusdi(\cntaetabulis intcrftantibus appendui
tur,quibus tcntoria fuftincntur.Tentonum quoquci
quod crexit Moyfcs in dcfcrto. Tabcrnaculum cft icn
plum Salomonis,qua: propter fcelcra ludxoruin tradi
funtpoteflati inimicorum . Primum diis rcpulittn^^c
naculum Silo.vndc ; t^tium uomui ouic in qu.i iniwnii.
nornen jnium,& m tjua vos Ijjbttis tiducidm,fici't fecit Silo,

Etdifjip, HetaIatentorium& tabcrnaculu, inquoi,,
ci cu liDirituflando colloquiu. Scd diflipatur quafiho
tus i\ fc rcfolucrit in luxum & carnis obleclamcntuN
aut dillipatur vt hortus dclitiarum Dci icd (icut illc (u
qua Saigon dux AflyriorCi praicflb lcgitur , qui princcf
horioru intcrprctatur, quaii voluptatibus & hixuria:i
ditus:Achabquoqi rcx Uracl vinca Ni\borh in hoiti'
vcrtcrc voluit.qd illc intcUigcs jcgc troroicigia;; ni..
niori qconfentirc , v i hxrcditas patris 6c lania podcil
virtutiSjimpij regisdcfcruirctdclitijs. Scd gainfclixa

tcnto-

NICOLAVS DE LYRA.
* I Occidit omnc quod pul.crat vifu lr\ tabern.fi. Sion.
idefi in iLtnpU, domim q^odtrat tn monte Sion^jAUjuceniotts occi
fifuerunt ibi, w habitur infrd todcm cap. & omnia prctiofa inde
afportata.Cittcra patent ex ditiis vfqueibi.

i Et

2 ht rcplcuitin ti.luda.'.i«^e«£f /«■'••'i"-'^.

3 Humiliatum & hu. quta omnts vtrnijqucftxus bum:.
inleruitiitiih is taptinitatem redigenda.

4 Etdifiip.quafihortum . cuiusclaufv.rx difjipantur tol
JruMiis.

^ Tcnto-

M 0 I{_^ L 1 r £ l{.

t t Fn-ma«« rff.rffr<jro/«d»j.qua;fcritdcpropc. idcofignat
jllicitumtadum.

I tt otcidii i.omi\c honcflum . Efl tamcn hic hypcrbo-

lcquia non omniahoneflaecclcfisfuntdcftruaa .

t Pr.eap,uuit ifrad dc conucrfaiionc c?lcfti ad terrcna.

t T-icipiiauit omma mfnia Ciw.fcihcct vjrtutum.

Et

2 Et teplcuii infilia i/(c/^.idcft=ccclcfia.

3 HuTnili.ititm & humdtaiarn. i. dc llaru gratix dcic^lu
&dcic6iara,fic;.itdi6tum fuit.Tpnncipio. Illaqu«iii
portcnt culpam non cft intclligcndum.cp Dcuscafccci|
nifi pcrmifliue,& ficcftmtclligcndnmdc diclis&diCj
dis poftcrius,nc oportcat amplius i cplicarc. j

4 Et ailftpauu ith.ist. i.ccclcfiam miUtantcm.ficut ho:

flctilis ciaulura diflipatur.

t ohlium

.1

5)»7

Thren. Cap.lL

5)58

b T rabetr.aculuin.
d
1*

J{ept4l!t dcmlnus.Qviodiitciim Jli-^cordisnoftripropha D
natur,& mens & confcicntiaproftituta vitijspolliiitur, Moraliter.
ybi d nbbis acccptum Dco facrificium iure offertur, f m ^^*^' 5"'*'
illud: iavrificium oeojpintns conir/bniams.SanCtificztio ma-
ledicitur,cum anima maledidione profternitur.ga in fc

T In quibus quaf. in ecclefia yidebaturquiffcere. nOmCll Dci landl-

jff •ntdrinm fuum,i.carnem,qu:coflibus& ncruiscopin-
^ itiir.dcliiiofoluxu diilipari pcrmilit , & tabernaculu.i.

•ipfam in fiiis voluptatibus dcmoliri,vineam & heredi

[tcm fummi patris in hortum concupifccntiarum ne-

4in]morcc;i mutaricofcntit. Ideodiisfefliuitatcscius
■ Tfabbaiha"obUui
/ itur,quia temph'i

ilquovotadignc

(jferuntur.&fole

r$celebrantur,de

ipUtumeftillcce-

bbfis dehtiis,& dc

{^idumelUcnto-

im carqis varijs a tioiiem furoris fiii regem & facerdorem. ZAIN. °Re-

CMCCtametlS • ixeX a Itnlocaultorum.vel Chtirtumvelanimam.

AfaCerdOS dantUr ^ TS'CtificiJ5.Chiifto,in ononoltn (anfllficatiocflivel coniiitioni coidis& facrificio Tientis.

■lt5pprobrium,qa b pulic dommus alure fuum, f maledixit fandificatio-

h Officiis amiffis ' " fChaldii velRomanivel diaholivcl ha.ieiici.

.,..■ - (■-,{"., UJ- b- TApoft^los^elopera. c IFidelinm vel vinuiuin.

d-i^ibus impijs. ^^ ^^^ '■ tindidic in manus inimici muros turnum c-

"V^i g Azotios dc

a fCcncupif.cntiatuni.

d 5Deqnodtcilur: DominequishabiubiiiD rabcrnaiulo luo.

quafi hortum tentdiium fuum,demolitus dl t t^ernacu-

3 f >.i^'i violituin cft templuin.in quo celcbrabantur.

lum {iium . Obliuidni tradidit dominusin Sion fcftiuica-

tem 5(riabbachum ; & in opprobrium , & in indigna- ] blTaycelum' en>i

a 5De quibus dicitur: Efunt leges nutritij tui. x/ • i^ ^'

b TDequibusd c tur.Sacerdotesducitinglorios. " ~

ficarenoluitcudi- ^ r o. -
gno facnficio.Tur f„„^ .^nRrc
rcs animae (unt fi- gationcfua.
des,fpes,charitas,ct

rium fuum.

,1 ^
u^lac gcnerationi ac libidirffleruientes , quia Azotus
iais gcnerationis iritcrprctatur. ALteri qni florcntes
Crifti vincasin horto coricupifccnriarum defideratco
iritari.vnde fequitiir; n^pula d,rninns^ult rp (mm .

■tdiljipa. In ecclefia muhos diflipare vidcmus. q.hor-

tj[h(Qrtus hic eft ecclefia.de qua in canticis dr.Hortus con

H usjprormea. Ihi putcusaquarum viuentium.ibi ipirat

Baikr,&rcmouetur Aquilo,fluuntaromata fauum cu

nillecomedit fpofu^. Scd eft ahus hortus dclitiaru qua

fiaradifusDci dequo df.cpelcuauitoculos fuos Loih,

&;iditoemregionem lordanis quaiirrigabaf ficutpa-

nifusDei,& ficut Acgyptti.vtefletquafi hortus delitia

ik voluptatis. Ad hasdeUtias fufpirabant ludajiollas

.nium,coepas&pcpones& cucumcres Acgyptiorum

itldcrantes.q Qia in alo eorum funt qui tcrrenafapiut.

\ huius horti fimiUtudinem diflipat dns in ccclefia la-

aient^s.&adSodomorum & GomorrhEorum& ad

.^gyptioru defideria fufpirates ficutin fynagogaaberra

tc.Dcmolitur tabernaculum, cum quofdam in ecclcfia

dTcntes flagitijs exierminari & concremari vitijsper-

nttit.Non nhabitatin tabernaculo Dei,nifiqui ingrc-

cur fine macul3,& ope.i.Quibus pr^termifl[is obliuio^

riradiditdiisfcftiuitates& fabbathanoftra, nonqdei

nn plaCcant fcfla noftra; religionis , lcd qa in nobis ta-

brnaculu.i.teplum Dei violatur. No cft.n.in riobisvn-

cplaccanteiqua:oflerutur:vndc obliuifci diciturqu»

r'bisadiuftitiam,vioIatoDeitemplo, no imputantur.

Iderex&faccrdos opprobrio traduntur, quiccclefiae

iKtallaiam.quafinutriti) prxponuntur.vnde; truntre-

gnuiritif tui.Scd quia violant templu fpirituflandi, ma

gorice ,

tur.Muri gbus mu
nit',c3£terarfi virtu-

4 tumoperafunt.Hi
in manu hpftiii tra

5 diitur, quiaanima t proJem i

forisintusvelfuis'"''''^'^"^"*
adibus difl!ipatur.

6 Hoflcs dat vocem
in domo domini

flcut in die folenni , quando immundi fpiritus in porte-
ta vitiorum vitiato jemplo ipirituiranfti jnanimapcr-
ftrcpunt,qnp fpirituflandi organa & virtutum harmo-
riia refonare folcbant.

/^ep«^r<io>wintty.Eft VnuaUareinecclefiaDei.Chriftus, Allego
qui hoftia & facrificium , pontifcx & facerdos dr, in eo
olaiacrificiaioflerimus.Sedfuntianftialtariaabhocal- £
tari diai>ficut lux aluce,& motes a monte, paftores a pa
ftore. Altarc illud pater repiilit in paflione p ludaeis ora
tcm.Tater trarisfer calicem hunca we.Aquibus repuUuspa-
temo iudicio transfertur ad gcntcs. vnde Dauid; Tu verb Luciii.e.
reputijii c^ deftruxi/ii . Sicut.n.facrificiailla figura Chrifti PC>l-88-+''
gcrcbant , itaaltaredclapidibusimpolitisquosferru no "^^"^' *''"'*
tctigitjprxfignabatcorpusdtiicumnullohumano opere
contaminatum.Quia ergoChriftusad ccclefiain tranf-
fertur,in eo quafi in altari fidelium vota oflerimtur,pro
quibus quafi apoftolis compaiiens plangit ecclcfia , non
q? a fc translatum doleat,fedcu apoftolispro morteems
triftata eft,vt poft cum cifdem derefurrcdione gaudcat.
Vnde mos inoleuit in ccclcfia ab apoftolis traditus , vt Miflfe officiii
quo dicpafluseftChriftus,corporis& ianguinis Chrifti 'n<J'cpa"'«
co dic hoftianon oflijratur^tribus.f.de caufis . Vcl gain "um"quoHc»
veritate immolatur , cui ha:c caetcris diebus funt myftica & quare.
facramenta.Vel quia ipfc pontifex Chriftus,qui ca reftc
off(:rt,eo die per Icipfum ad mferos defcendit . Vel quia
tcmplo foluto & altari depulfo , non eft in quo corporis
& languinis domini viftima offeratur. Sequitur.
b Muledixit fanHtficationiJm. Chrifto.f. qui cum peccatii
non haberet, pro nobis pcccatum & maledidum fadus
eft.vnde t/\oyics: MalediEius omnis qut pendet in /igno.Hiccft Gil.j.d.

Cginecclefiaopprobriumfuntqnamdccus .dequibus. oIs!noftrafandificatio,qui jptiobiscrucifixuseft.Sicque ^

Deucjr. d.

Lni&.EtnuiicrtgesinieUigitey&c. Ex quibus vcrbis infi-
njtjquia regalc gcnus & facerdotiuiii fandtum fumus,
liilutares hoflias offerre Dco volumus, tabcrnaculunt .
f<.fti fpiritus fimus ; m quo dignse Dco hoftioE off^erun-
tt.Hocne vitijs demoliatur.dihgcntcr obferuemus.
a P^pulit dominus d/faye>ttfw.PaIchaf Altarc.f. in quo vi-
<!^na:offerebantur.Maledixitfan6tificationi,i.(acrificiis
lcs,populu & turrcs tradiditinimicis.vnde inimici ibi
iwefli magna vocc exultauerunt.vbi quondam diebus
li:;nnibusfaccrdotcs Dculaudabant.vnde Kaias:Df/b/<j-
i*tdmus{anii'ftcationii nofira, ybt laudaueriit tepatres nojiri.

l{epu-

li.C.

impktum cft. Tradidit doiriinus muros turri.eius iri manus mi
wiitl.Apoftplos.f.quifunt muricaeterorum fideliu. Tra-
didit intentationcm inimici,qui expetiuit cribrare eos ficut
triticum.l^ocem dederiint m domo dorrtini. Qiianta fuerit tunc
cofufio in domo diii.quanta in atrijs, quanta in plateis>
quata in ciuitate totacum eiret dies feftiiia, euangelium
declairat .,vndc Ifaias : .ExpUtaui, vtjacent mdkium.&ecct jfj.j.b.
clamor .'■

4« Theod.EtqdoTum molcftifllimu eft', yocgbclli de-
dcruntindomo domini.tanq pfalmuleuitaru in diefe-
fti loco pfaImodi.EfoIita:, rcionabant vlulatus hoftium.

<# Coii

NICOLAVS DE JLYRA.
.je I Tcntorium (ixnm.ideli,templum Sulomoms, quoderat di-
fpctum fitrd perfandum C fan^im Jan3orurn,ficui tabernacu-
iuiquod fecerat Moyfes in deferto.
» ObIiuioni,&c.((fef?,tr^(/i /ctir.

3 In Sion.^Kitf dejtrucio templo,& populo captiua(o,talia cef-
Jawunt quafi per annos feptuagtnta.

4 Rcpulitdominus.fcm/i/ten</oi//tt</^f^>-«j ptrChaUxos.

5 Ma-

5 MaledixU. idefl,teniplo in quo fan^ificabantiir hominesper
facrijttia er oblationcSyCui n'aledi.xit,i'iefi,maltfetit. Dicere enim
Dei,'flfacfre. 7y<!/.l48<7.Dixit,& fadtafunt . Licet aut Dcus
nvn fit autor malt iulp£,ejt tumtnautor mali pamc&Jic malcdi-
xit ttmplcjhiquantumpcr Chald^os ipjum combufjit lecundum or-
dinety fupiifinie.

6 Tradidit \n manus inimici mmos.prope enim templum
erant lutrcs rtoiabiliorts ad Ijci dcfenjiouem.

^Vocem

M O H^^ L I T E !{,.
2 Obliuionitradidit dominus in 5ion, Adofticiandam enim
ccefiam pauci veniunt & tarde,fcd ad recipiendum ibi
pcuniam multi veniunt & feftuic.
4 ^f«</«dtiffj»/j«^.propter malitiam faccrdotum.

5 Maledtxit fanSlificat:omfue. propter iniquitatcm bencdi
ccntium, hocn. non cft intelligendum in illis, quorum
affedus non depcndctcx bonitate facerdotum.

6 Tradidit in m^n<s mnros turriu.i. pra:Iatos & religiofos,
qui debenteireiurrcsaddcfenfione populi Chriftiani.

\ yocera

87t

Gloford&NicolaideLyra 81

tcsfacit.Chriftusihacciuirarc,&antcmuralecn«c ni c
rus cui mcmbrorumfuorum luftusalcribitur. Hicn
rusdiflipaturcumciiismunitioncccclcfiadefolatur
b Dcfixjifunu^y^PiCdMCPonxl tcrradcfigunt,vc>
pcrduntur Sc conicruntur.ciim do^orcs fynaijo^i, \

dcfcniorcs, mci

^ii

lurmcnfurapfn^,
fn\iUud.yidhHima
nns ctus cxtenta. HOC
<]uippcc(l> cpnon
aucrtit nuniiruaa
pcrditionccorum,
' ncc rcducit cos in

^ ^ pcnuiit.qui

n:uun<ii« r*icitibus aditum claLidu nt
e

Moraliter.

Alkf.

/^ t CoptmiUinml Pafchan Profundoconfilio dijpofuit,
A &ncvidcaturcogiiairc.& humanaiuftitiacxccflincad-

dif rticn .'if /i«./i<.idca,mcnfuram fuam pccne lccundum

«qualitatcm culpx ■ Coi?itarc auie mct.iphorice ad Dcu

transfcrtur Ab holbusnon aucrtit manum a percuflio-

nC,donCC.(.implca a *Hofto.vclJnrnionfi,vHvitij. b «tTfmplotrlfCC^elia vcl animi.

ius.Voc»cIcdcruntindoinoDci,{icucinclicroIeni. Hcth.

a *C«eit«ndifacult«c.i.«liqu.t. b fdel .Ch 'ftum c 1 EccicCx.-cianimx.

^ • d fV-^nih Itacntlitiem-nluii.

Co^ritauit dns didiparc mumm fili^Sionttcicndit funicu

^ a fN .'. iciiinitniiu 111. tl.ugo- ic.it.

lum fuu,& no aucitit manu fua a pditionc: t. luxittji an-

.. a 1Fid«,Chrirtu» INc dcf.-n.tat. ^ « Mcnte.

protc^ionisfucfi- b tcmuralc,&: niuruspariterdifiTipaiuscft.Tciii.Dcnxajlunt

nU.fcd intCr gCnrCS i^rerrcni». b IDoJ^orea. ^Seiilui. c ^Q^i Jiu.ni legis laiuam -

quafi man*Moyfi , ,,

cxtcnta & ita vfq;

hodiclcprofi&im

mudi manit. Antc

muralcluxiflc tro-

picidf,ga vidctcs

cosangclorucurto

dia dcfiitutos quafi antcmuralclugercfccit. Co^itaun do-
B mmus.Cii DcusaTamdcarcocontcplationisvidctadima

tcndcrc , cogitat muros ciosdifliparc, fcd aniefuniculu

tcndir.vt vidcatqua mcnlurapunienda fit.Primumqui

dcdclib^Tat.vtrcdeundi facultatccirclinquat, & vtipfa

rccogitct,cp pcccaucrit. Antcquam diflipct murii , fupcr

cumcxtenditfuniailum q.pcrpcndensquanta fintdcli-

da & qualia.vt fimilitcr ipfa perpcndat,& p6(lcorrigat;

alioquinfciat ga manum fua nonauenit.Scd gaillaco-

gitarcnoluit 9pcccaucrit, lcdfanguisfanguinetetigit,

jdcomurusdinjpatuscft,& ipfahoftibusfubicaa . Au-

di.u hxcq tcmcre ludicarc n6 mcruut , ncc caula.siufto

examinc pcrpcndunr, dfis nihil fine dclibcratione & me

furafacit,iu ftoexaminccunaapcrpcnditqui pcrfcd^

olanouir.Anrcmuralcfidcscft q diftipatomuroUigcrc

df,nonillaqucpcrdilcaioncmopcraiur,fcdquad?mo

ncs credcrc & cotremilccrc dicuntur : pcr quam aiitcq

murus difliparctur, viriutum f.caetcrarum conftruftio

cratci Chriftus murus & antcmuralc pcr candcm fide

in animxcoUoatus.Sedquianoluitper fidcm Chriftii,

cuftodcm & dcfcnforcm habcrc, diflipatur operatio vic

tutum & luact antcmurale fidcs.f ;qua iudicium credit

& contrcmifcit.Ita non potcft rcfifterc hoftibus, non qd
« pocnitcntixaufcraturlocus ,fcdquiaredirccontemnit.
' Co^itJMt rfo.AHcg.DnsfupcccIefiam funiculum pecca

toru noftrorum & normam diftrifti iudicij extendit, vt

ipfamafBigatfmdclidorumcrita. Murus difllpatur,f.

rcdorcs& dcfenforcs.cumaut immatura morte fubrra

huntur.aut ab hoftibusiupcrantur . Sed quia iufto Dci

iudiciofit,manumlUam dpcrditorumaffiictionenon

aucrtif.Vrbs n.noftrx fortitudinis. Sion non minus ab

inuifibilibus hoftibus intcrius , quam a vifibilibus cxte-

riusdcuaftatur.Lugctmurus.i.faluator,dum nos luge-

rcs

I

2

4

t
6

7

t

t
8

tcrrcnisapplicSt
Rcgcscius&p;
cipcsciusingcn;
idcm rcpctcrc \
tur.vt pcrport,i
tclliganturrcntv
p vcdcs princii
Hiingcntibusc
fradi & pcrdii:
inrcrradcfixi.n
dcant ad ciiai o
in lcgc proniini

in tcrra porta!eius,pdidit& cocriuit^vcdcs eius , t rcgcm

a 1 ftincipatus inan !Morjin l>ei. b ^Vitij» c f Opinionc .otum. ^

ciu.s,&: principes cius, ingetibus:non eft icx, & propheta: 9 fufcipcrc nolucr

a «iPeiue.ii J'>ftiiics,fpitiiinlcmintellu'cntiam pciJum. - Huniiliati. lO InO Clt lCX,C|UJl i.

ciusnoainuencruntvifionemadommo.Iod.Sederunt in n maraeftaChaldt

vcl Chrifto an.;
nuUalexcis eft.vndc iam apud ludgos nulla cft lctji^
fcraaric>*. Prophcrje non inucncrut vifioncm a dortn;
quia lcgiferum fuum,& dominum prophctaru prcli
tcin vitTcrunt,& contcmpfcrunt.

Df^x^x/i«'.r.Aiaplangitur,cuius fenfusfuntin tcrra
fixi,i.in fimo pcccari,& non cft virtutu fubftantiacu,
di: q quia noluit intrarc per anguftam portam.poru
fcnius fixit in terrcnis oblcaamentis , vcdlcs pcrdidi
fcras virtutu, ne immundis fpiritibus prohibcat ing
fum,ficprincipatusmandatoru Dci captiuatur.Nor
lex ci ncc vifio a domi no,vt audiat intus, quid loqua
Deus:fcdcfFrcnispoft vanarapiaturdcfideria.

DtfixxJunt.&i.Vonx ccclcfix dodorcs funt quid:
fcicntixgerunt.qiii intcrrafixi funt dumtcrrenisoci
pantur. Superius dixiiportasdeftrudas.hicquafial.
plus,finterradefixas.Quodinfixumeft,difticilcmou
p6t.vndc:£Wp(^ me do<nnie dc lucu,vc noh nfiiar.Ycf^i^ :
ti funr & contriti, qui.f.diuina: legis ianuas credcuiii
prius recluferut : vel qui m circulos aurcos ad portar
arcam mitti dcbucrunt . Hi ha;reticorum viribuscor
rutur.quiaperditisfuismoribusdeprauantur .Sicre
& principcs vitijs vitx carnalis quafi ingcntibus capt
tur . Non eft lcx quantum ad eos.f g quotidic fibi m
accumulant , & fine lcgis vindifta putant fc poflc pc<
rc.Talesdodorcscccicfiarii quafi prophcis ludascri
uinac infpirationis vifionem non mcrcnrur,vtredei
ccar de futuris,ga fe prauis & vanis implicat dcfidcrij
c Seiiruntinter.Pi(ch.?atcth[{\oni, quia morefuo
da:i tantistribulationib.opprelC, miierabili habituf .
gcbant: Nontamen finecaufailli pra:cipueploraii :
plangunt, in quibus & rcligionis autoritas & intcgi ■
tis honcrtas pra;dicatur.
iedcruu . Aia cu fpiritQ confillj mittit,quafi fenef ^'

NICOLAVS DE LYRA.
' I Voccm dc.in do.f.aduerjarij txultando de captione &fpo-
liationr loci,

2 Sicut in die fo. ideflf ficut in folennitatibus folebant cantare
Leuitit Ijkdes Dei.

3 Cogitauit.(/Mu ab ftemo prfuidit omnia in temporefiendx.

4 Tetcnditfuniculumluum. d<<rfe//>-«rM(i«>»/ec««rf«w/i-
neam (uc i [{itif.liio m&do dicitnr.i.l{e'i.8. u Mcnfus cft Da-
uidduos funiculos.vnum ad occidcndum,&c

5 Luxitqueantemuralc Antemuraicentmejiparuusmu-
tusante murum pnncipalem in claufuris ciuitatum: & vterq^fuit
diffipatus in lerufalem.

6 Dcfi.fun t. Hic Ipecialiter larnetatttr Itrcmias de^ru£lionem
perfonurum (S alfliHionem , tamen coniinuar.do fe adprfctdentia

^ \ , P^r

M O l{ ,4 L I t'e l{.
I yo-em dederunt k domo Dei . niercatorcs & homincs
garruli & mali.

j Cr,g.tai>it dominus diffipare murum . idcft , aufcrrc prxfi-
dium angclorum propter malitiam dcricorum.
J Luxitque <anff m«rj/f .idcftjtcligiofi.
t Elmuruspariter diffipata t/<.idcft,praElati , quifunt in
altiori ftatu,quam religiofi.
6 Defixejunt in tcrrapoitf ««f idcft.facerdotes curati ba-

ptifmum adminiftrantcs.qui cft ianua facramcntorum
dciixi funt m amorc tcrrcnorum.

t yclfet

pipniitit de iiuitat.s aeit>uiiioneydiiei:Dcfi.(unt in tcrraj •
tX c'\.US.'.tmotf\ie lutis fnis, & in ttrr^m proieHx.

7 Pcrdidit & contriuit,&c,regcm cius. sedechia,qui i
duBfs in 3ahyl'otitm,& plurts dupnncipibus fuis.

8 Non cft lcx i.doilor le^is,aafiienit occij.-.itarxpmt P^- '•
Totct txponidclegead literam,cj!'f ftitl tunccomhuJi.i,ytdh i
eji jucra cap.prtecedentiuamen pojitafuitper Efd-.m icpara <
5> Et prophctxcius. idefi, pyophctx lerujMrn , qutnont t
vcn^jru tutji frvfhii.i,idevf-bditur.

i o Non inucncrunt vifionem a domino .fcd magn > '
Ji^io' e vel dafn,oni<m illufiotic.
1 1 Scderunt in tcrra,conricuc.fcncs filix Sion.tt!<ji, ■
falem.tj.tf.iUi tjui pnns tiantibiinbonore& IvqutbanturtH <>
ritaic,lunt inhonorati & muiijttf confuftunc.

4«Cor

t ytiiesciHi idcfr,archidiaconi,qui per vifitaiionCij'
ta tcncrc debcnt laccrdotcs curaios honcftatc daufr !
t i{e^t tius & 1'riiiapts ««y.quafi dicat omncs dciixi I ■'
in amore tcrrcnoru m . {

8 T^onejilex. lciiicct diuina in orc dodorum,fed '"
gisinutilia&curiola.

9 iff/o^^/ym.idclr^prxdicatorcs. _ i.

10 Ti^oninucneruiit vilt.itnm d doinuio . quiamagisCurJi ''
ccrc placentia qudm falutaria .

I r stdcrHCinteira,coiituueruntjenes, f, mor bus & f»^!' \^
tangi abicdli,& pucri aetate , moribus & fcicntia pro >

t u^-r'^'

f In tftreni».
dirmm malorum.

b TAb «tate.

c tSoIo nomine.

fMentei.

capita

i;tolo nominc amil'|V> imore fponfi.

fiia vir^incs liida .

:i 1 inuirores,

9^1

'f2iuitatis& d'gnitatS inaturitatistcrrenisinhsrcnsin-

r jl.,at:qanullofalccondita tcrrenasfcftaturillcccbras.-

si/encs fcdcnt in iena,con(ili).( cogitatusA prudetix

adisinvoluptatib.quibuscumalaoccupaturjConticc-

fcnt apudDeum ocseius conatus,fm i\\\xd.i>uomum ta-

ifTiufteraiurur.tolaojJa tnea,

Qidumabeis qintussut

vc;ra(cunt,dum fedantur

veirishoislucrum.quafi

cuofi fcncs de fpecula cce

lcftvitxinterraprolapfia

bois c6ticefcut.Scd ad hu

iusrit? negotiatota diccla

mic non definunt, ita ca-

pur.mentepuluereafper- a

gui& vitiorum fetis & ca-

pr^pilis aiacircumami-

fta;loriam perdit qua ha-

bebt in c^lcftibus & in tcr-

la^lutatur.donecin pul-

uetmrcuertatur.

^di r«?if,Senes in ccclcfia

- Dd^erito, taccnt,quoaia

>. ffra fecicnr. Nec iam iu-

e -ncs di"ir,niil chorus fe-

nairum Deicumplange

tibs pati2tur,& pro hu mi

libjhumilietur, fi auc ta-

lcsi nobiscflent.non pla-

^eitur,fedplangcrcnteos. b

r:heta vero fuget eos

1 us Grarci vocant prc(by-

:crs ,nullo aetatisoperc decoratos, qui fatui'in terra fc-

vic!." dfi tcrrenis inhxrent,quia dr .- s^mci cha»aan & non

:: Et.Iiinetcrate dinnmrnjhrji^c^; .Viro\ncsluda 5c leril-

ilnidcmfignificant, qarcnatorumaix calertis Icru-

ilnfilix funt& Sion.Hae funt nli^ Iuds,i cofcflionis,

vicliiSioni.diuins cotemplatioiui quibusdf; -•■diuro

vohiiie le>iiialtni,li inutrurnis :liUcii-m wi/iWjCirt.Scd h^no

cicrecapitaafpergunt non cilicio fcinduunt.quxco-

pciti&ornat^fcliinant ad iponfiamplcxuni.Scdlunr

, fikSionlolonoIe& facramcto:quxcecidcruntin hx-

' r(inidcthrono regni.autprolapfz funt in puluereter-

na:3c\ionis,quibuseftopilatumos,necadDcum au-

ditlcuareoculos ,quarumcapita,i. mentcs, puluercis

C2ribusarperguntur,&faccociUcinove(tiuntur,peco-

ricontexiolctis & capraru pilis.Etquia (emcl capita in

itramdeicceruntnoluntfecrigcre, nolunt depulucrc

c :utere . Dchis forfitans illa eft quje alias adiurat, nec

ri(eadfp6rumecclcfi?vfurpat,(ed iamp^nite.s,iapcc-

caplangcns. KiasvocanturfilicT Icrufalem & luda, vt

iiio nominc (uo recordcnturcatholicae confcfilonis.

£>f/?(«)'«»(/.Pal"chafius. Q.d. Quo pcdore pati potero

n^arciturfexui ncc ztati : idco lachrymando dcficiut

ocli mci iucunditas vertitur in anxictatem cordisocci

diirnatioantiqua patriarcharum filia legibus erudita:

fctiucDei fui oblita,& ^p fcelera hoi^ibus tradita.Lau

dailis efi hic dcfeftus,no exinfirmitatecarnis.vndeDa

uidicit^Of/eio^^nf oculimei.i.e.i.&c. Oculi fanftorum cu

inirius&ardentiusinuifibiliaconcupifcunt, abintuitu

vibilium deficiunt. Defeierunt . Oculi alai deficiunt pra:

ia(irymisquandoamorclanguidavidct interiuscotur

ba vifcera (ua ncc mentis intctione ad ea dirigerc fuffi-

cituxoculusintcnditcuiusvifcera funt conceptiones

co.tationii:his turbatis non potcft liberecontueri q cu

piorjedoloris amaritudinc. tffufum eit m tena iecnr, volu

ptJum fcilicet& cocupifccntiarum luxus,quarCi collu-

uionc

Thren. Cap.lL

5)^2

IfC^busdicitur, Inueterats
d (Jorrnijilatiuniscliuiiiat.

tcrra,conucueiunt fcnes filirc Sion, confpcr

a Vreiicna voluptate. b fMcntes. fAbn.f. 1Vi!i<) cs.

fcrunt cinerc capita fua^ virgines lcrufalcm

T ' crrrra

f Alias fti tHabiiupoeiiicenti.T _

accindre funt t ciiicijs , abierunt in tcrra 2.

f Qnibus maxime condcilcn lum.

c TConfrfTionii.

Caph. Oefccc-
runt prs lachrymis oculi mei : t contur-

a ^■Conccjitiones cogitationum,vel multitudo infirmotuin,<]il; in ventie ec-
delia: toucntur.

bata funt vifcera mca, cffufum eft in tcrra

1 ^Luxuscuncupifcentiarum. ^Diuites cuns V »oluptatibus

fetmentibus. b TEcclefixranctoruiarilis.vtlaniniae.

t 5Vnde,ZeIauifuperiniquos, pac-nip.cci-r nun vidcns.

iccur mcum f fupcr contricionc fiJi^ pd-

a fSrnfOsextenuatus. b ffides. T Mens.

fTeriena dodirina. fParuulus & laftent quibuszusSc innocentia mifeti-
coidiam imp-ttat.

puli mci , cum deficeret paruulus & la-

a fC^afi.lpfa n«iuta dcbuerat cogere *Huius leculi vr>'nptjtibus.

ftcns in plateis oppidi. Lamed. Matribus

uionediuinus Ignis cxfinguitur Tgnis humani corporis D
(vtaiunt)in iccorepiKcipuehabitat.indeadccrebru fub
uolat,dcindcadoculosc?teroiq. fcnfus,&ficper me- fecurrn aai-
bradifFunditur.Cumergo mentisconcupifcentu prona '"i''.'>"*'i'"<
cft in malum, & ignis de iecore in terra cffufo ad oculos *^''""'

toUitur.rea^E inretionis dc
fcdiofequitur.vndeait: De
fei t rut iculi rriei prx lachrymis.
Ex dolore.n.quo lachrym^
nafcuntur defe(3:us diuin?
cotcmplationisgcncratur.
Notandum afit.q? talis effu
fio iecoris de cotritionc al?
cucnit,q fandtorufilia cfse
debuit fedhoftibusconcul
cata (liccubuit . vnde:Exte-
rior se(us vigoregrati? par
unlus& mcnsintror(usIa- Aileg.
flcns amiflfis virtutibus ,p
platcas huius feculidilabi- 1 intumue-
tur.ncceft quofe vertat.ni '""^
fi ad lachrymas , ex quibus
quamuis oculi graucntur,
tamcnilendoconfortatur. £

Dcfectrut prxlachiymisocu

li mei . Ecclefia cu leremia
ad lachrymasquafi addo- Sap.i.c
lorisrcmediarecurrit,&fe
pro mebris fuis in lachry-
mas profundit,dicens: Defe
cerunt oculi mei prelachrymis.
vifcera mca coturbata sut,
dc quibus dr: yenternteus conturb.uns tji. Hasclunt n.vifce-
raqdvcnter^pcrhocfvtdiaumcftjmultitudofidcliuin
accipitunqdiuinisalimetisquotidicinfraverumccclc-
fierep!etur,("cdpraj(rurarum tcntationeautmorum pra
uitate quafi ciare turbatur,^ quibus maiores quafi par-
turientcsfoliicti funt, vndedicitccclcfia.- Conturbatafunt
TVtfrawr-.Pcriecur locupIetcsintelliguntur,qinecclc-
fia curis & voluptatibus deferuiunt. Aiunt.n. phyfici . g>
in iecore voluptas & concupifcentia habeantur . Cu hi p
pcr varia defideria fe effundunt & laxant fi ena cocupi-
fcentiaru,iecur ecclcfia in tcrra cffunditur. Et notandu,
quia hepar fine fcUeno hf ,nec diuitiie terrena? fine ama
ritudine poflidcntur.Fcrtur aiit , 9 hepar fuccum cibo-
rum calorefuo contrahatad fe, & in fanguinem vcrtat,
&fingnlismcbrispartcsdiuidat,ficqui habet,fintqua(i
no habentcs,&infanguinem redeptionis fuc diuitias
vertant,& fingulisccdefia; mcbris quafi cx abundantia
ianguinispaftum&alimentuprebeant. iuperco/itntione tCiUri.»,
filitpopHii wf/.EccIefia rede vocatur fandoru filia , q tuc •,

conteritur & afficitur tcntationibus.qii iecur, i. potetcs
& diuitcsin terrenadefidcriaeffunduntur.Tuncparuu
liis&Ia<ffesdcficiuntinplateisoppidi,cutalcsoIfelicita
tc abundare videntur qui nifi paruuli & ladantes dodri
naChriftieflent &fidepro talibusinplateisnondcficc
ret.vnde Dauid: >/e/ aiit pene mo.l.p.pe.ef.j.g.m. Mouentur Hiflot "c^.
aut pedes cu fide paruuli,dodrina iniperfedi terrena fe- MuwUur.
licitatem zclantes, anguftam viam <^ux ducit ad vitam
relinquentcsjcxeunt in plateas vt effund3tdcfideria fua.
b (V; di nbiis fnis liixcrun:. Dccimus conqucftionis locus,
in quo infirmitas & inopia dcp^ontur. viairihtis juis dixe^
r«nr.Pafchafius. Hcc & pciora his accidiflc ludaeis deda-
ranthiftori^.

Manib.iu.s dixcrut.ldc pcne fcnfus moralitatis & tropi
cx & AUcg.cft.AIa rcdo itinere dereIido,cu cepcrit fc^
cxtcriora dilatare,& quafi pcr platcas voluptatis ambu-

t^lare

NICOLAVS DE LYRA.

I 'Onfpcrferunt cinere capita fua.J»//?««m triftitix. ■.Ali-
• '/«•i6i'< habent hic addnum:V irgin.cs Icruulem:/(?d »0« tfl m
itt'io,(itde6 h^c litera referturadjenes.
1 ^ccinftf funt cilicijs./n ftgnum pa ntentix,
i ibiecerutintcrracap.fua,virg.Iuda.P>-fBiw/(ia«g!«/ZM.
4 ^efeccruntprglachrymis oculi mei . Verba funt lere-

mia

t

M 0 l{ u^ L 1 J t H, .

uatur in ecdefia , & iic habens autoritatem loquendi,
J /ibieceruntm terracapttalua,virgines y«du.Pcr quas figna
tu boni cotcmplatiui, qui virgincs dicuntur pp intcgri
ta:m fidci.Per virgmes vcro Iuda,fignatur boni actiui,

qui

mi£ tomp.iticntis miferitspopulifui.

5 Conturbata fiint &c. Q^.d.intantum doleo^videtnrmihi,
qiiod umnia mtmbra meu Pttatia dcbeant cadcretu tcirafn .

6 Cu deficciet paruulus & ladcs I platcis oppidi. Ex defe
ilu nutrmeti.La'.-to,tas,tde tji qi lac txuibtre.Laiito l.ides liteeji
quod Lac jngcre,'S ii}dc dicitur l ilens.i.Lac fugenSfideo fubditur.

7 Matribus fuis dixeruut. Etpatet Litera.

«j« cui

quidolctde malis qfiuntinecclcfiaDci.idcofubdiiur.
4 De/eccfunc pi ^ Laihrymts vc li mci.Scc\iiit\it.

6 C'»n dtficerit paruului C laiie >sinpLateis (ppidi. Idcft, CC-

cleC^propterdcfcdumnutrimcntifacr^dodrinc:.

7 i/tatnbus fuis aixermt. ]dcft,paftoribus q dcbet iuDditos

Hh

Glof orcI.& Nicolai de Ly ra

^

85,3

hrc arripitlatS 8c fpatiofam viam,qiia: ducit ad mortc.

y

4

Ailcii

i/v..fqi}cxpofc; . .

tibus cu m quibus non cft panis , qui cofirmat cor hois,
idcrt , doarina fpfialis, ncc

• fSptiituatiidoAriaa»

Pto«.U«c

vinriqdlctificat.i.gratiaq
mcntc$incbriat:idc6cxha
larit aias 1 finu matri.s. Dti
caro g macrcm fibi crcdi-
dcrnnt in torrS rcdit.ipfi cx
halatur m finugchcnniq
ad morii gcnuir,vndc : Uy
wuitns eji ditr(,corruet in malh
Et Bttiis homo qui femper tH

ffjnidiit. Qpodquia Icrufa-
2 audircnoluit ,adipfam a
prophcta conucrtcns quc-

» ' -j ^ rclasdicit:.C/«fo»«^a>i^o'r.

tJT^ Mambusfuisdi.xerJit.QnU b

paruuUis & ladlcnscuitif-
cunc]j.f li:xus pplatcas hu-
B iusfcculiiuxurios^vagan-
tur,ficut^digusfilius,bo- c
nisfuis cxpoluntur , 6c fa-
mc pcriclitantur ; vndc in-
quiut matribus luis.vbi cft
triticu & vinum ? Scd funt d
mifcrzmatrcs, qadtatam

Nobjlium vi jnopiam filiosfuoslons^ci

rorum iudi- patribus adduxcrut. Nota-

dum aut quanti fint idolis , quant^nobilitatis, qui licct
inopcs non quirunt filiquas aut hordeiim 6c talia q fa-
mclicigratiflim^glutiunr, fcdtriticum& vinum,&no-
runt quamuis vitio fuo dcgetcs.qualescospatcr gcnuc-
rit,<?cqualitcrnutricrit: vnde : Prodigus filius g fiiiquas
ncc habebat.vyrtijn./^Inquit^wcc.ii df>.pa.r,iei.cr.^'.&c. Vndc
alibi:fr«rwe«.c7- vin.jtabiUm rum. Hisduobusliberipafcun
tur.pancconfirmatur cor hoIs,vino laftificafur . Hicclt
panisqui dc tritico conficitur, quod in tcrrani cccidit &
mortui'1 fuit,& decoclodefccntiit. Hoc vinum devinea
Sorcth,i dcvitcq cftChri(lusfuniitur.Hocpatuulus&
la^lens rcquirunt fcdinplateisnon inuenitur, necAvul
ncratis dign^accipitur , idcoin finu matru fuarum ani-
mascxhalant,qua:illosmalcnutriciant:&infinumpef-
fimaiobleaationisallcxcrunt.Sapietiorcncuangelicus
prodigus qui dicit ; SuYgam,& iho jdpatretnMeum &c.qua
ifii qui a voluptatibus carnis quafi & matribus rcquirOt
ca qu.E patcrna lunt l fla fi cu m patre cflcnt , vcl ad patre
Q rcdircnt, non famccxhalarcnt: fed carnis voluptatcdc-
cepticrant,non quiaqu^runthac.- fcdquiaquajruntd
carnc.Quiautcmincarnefunt,Dco placcrc nopoflunt:
hi autcm funt fili; patris;<?tt/ non ex volumate ca^nihniquc ex
yoluntate >hi,fed ex Deo natifutit.
a Cuicorripdfabo &c. Odtauus locus indignationis , quia
infolitum malum & finc comparatione .
Cutcon/fara.tc.VafchzCms. NuUi dubium cft,g5quant6

ludxa

f Nifi granum fnin^enti cadrin in terr» &c.

b *Quod laiificat corhoininit.

fuis dixcrunL-Vbi cft ciiticum & vinum?cum f

1 tAnipliaetl vij ijux

Ego doir.iiuis ciuitaicTi non iii"r <ior.

forati»incbii»t. fFamc. f A liiabolo.

iiucit ad m.ittcm. b f Dequa. Ego domi

dcficcrcnc quafivulncrati inplatcisciuica^is |

a TFaine b frFc(tim«obleftaiionij velgelicniif .ui{nutiit H mottem.

cuni exhalarencanimas fuas in finu matrum ^

• ^Opleb» iulra,velrcc'efu,velanima. b 'Idei aJBifti» tiia nulli

^ poiell compat.iri aftiiftio & ideo pio exaggrrat-onerepctit cut coiiipaia-
boic,& alIimilabote,&^x-iii»^K>,qu«oinn;.» itlem (ignificant.

fuarum. Mem. t Cui comparabo tc , vel cui i

fCoelellis. a INullifuiMiiclis.

afiimilabo tcfilia lerufalem ? Cui adgquabo

1 ^Id;ltcu'u>cjlu4 coinparationecon o abcrte. b 1 Kicbs luJia

qui: non tiduilti cotiumpiidololatria, quia Dee derponfataivcl ec-

clelia.vcl a"nna.

te&con{oIabortc,virgofiIiaSion' Magna *

a TS'nec|uie'- b i Aut nullus, lciticet 3'itratus.

cft cnim vclut marc contntio tua,quis medc- ^

a •Filli. b «rQ^jfi per vifioncm annun.;u'"es.

biturtui i Nun. tProplier^Etuividcrunttibi "^

a fbona fcilicet non veta. b fP.piilusmeus, oii betit.rt« t«dicune,

ipfi tL-deciriunt. c TTibi. d ^Qj^nm vidri^ant. 5

falfa , &C ftulta,nec apcriebant iniquitatc tua 6

IudjEagenscxtcrispraK:cUcbatgroriofior,tant6pca{ijr
cxii^cntibus nuUaefl modo inferi^^r.

Allcgor Mifticc hiflor.Sicut luua^acartcrisregti j|(J, ^
riofior,itaccclcfiaomnium noflrummatcr&filh^if.
ftis patriit fummi r<^is fponfa pr.« olbus cfl gloric l-fjc ?,

fidcliscftanima, cuicfti
incoelohxrcditas.Huftj^
iuflificatioinfolo Di fft i
& ex omnib* vna cc fu|
& vnumChrifticoriscii!
Capitcfuo fide&chaatc!
coniunguntur. Etfi.tcx
oibuseft vnaciuitasgffifti
ia.dcquadf: Glortoj.\iif
junt de te ci.Dci.itA vna li). i
laquein Babyloniaa hri l
fto fornicls degcncra /n- !
dc pro tzdio legcntir ,fa '\
pcrharumtriumcor.ni .
lesruinascontracon xo i
cxplanationisordinc loj ^
adhibcturluctus, vtd >m j

nibus&defingulisdit |
b Cuiad.i:(jualio &c.Sk n. *
illagloriofior eftoib ,qK
adfupcrnx brauium taf*
tionisperucnit,itani; co*'

parandaeftignomini iu j
qujctreccpit. Na& na j

Lbc tr.c.
Gca.if. {.

Io.i.a.

HiOo;

nce ,

NICOLAVS DE LYRA.
i|c I Cui coparabo tc^c.Subdii!ir:6c cofolabor tc . Solatiu
cuim mijeri tfl habere focium in pana :fed non inuenebant in pro*
pofito ided dicitprophrta. C\iitidxc\Uiho tcScC.Quaft dicerety
non inuenio alitjud ciuitatem ita afjt Ciam,quam tihipoffnn in txe
fluni prooonere pro alimiali tua co)ifolatione,ideb jubditur .
» Magnaeft. n.vclutmare contritio tua- idc(l,fic excedit
totritioiies aliarii ciuitatii > ftcut mare aquasfUminu,ideb feqtur,

3 Quis

M0I{ULITEI{.

fpiritualitcr nutrirc.

t ybirjl triticum . Dcbit? cruditionis , & vinum dcbitae

corrcflionis.

t Citm dfficerent qu<ft vulnerati.S^^itti diaboli.

t Ciim exhilartnt animas infi.ma. Ideft , paftorum proptcr

pictatisdcfcftum.

1 Cni c.mparabo te,vel cui affimiUbo te, 6f c. Hic ponitlir 1 a-

mcntatio cafus ccclefi^^quantum ad ciUs grauitatc cum

dicitur : Cut adxquabo te (<c. Qijafi diccrct, non inucnitur

limilis in gramtatc- quia quanto ftatus cft altior , tanto

cafusgrauior,ide6 lubditur.

3 Qitis

rcpetitio vcrbpru ful oa i
fignificatione harun B, j
vnamamentiJEcecitatemvideturcoUigercquxd id. a
todignitatisculminc,im6deitatisaltitudinc,adfa o i
mifcricprofunditatcm,im6infrabcluinamignot > i
tem feproiecerunt,vnde.-£^orf/.nrf?/e/2ij-,c^/7.f.v.onjfl «,
autcmjictithomo. Nuncautcmquia dc tanta.gloria o-
lapfa cft gcns illa vcl krufalem myftica, lugens pn «. i
ta vcl chorus clcdonim Dei,ait.- Cinadxquabo tc.Q^\ <
inuenitur tibi digna comparatio vel affimilatio ve! » :
quatio,vbi nec (pecies ncc forma inuenitur.Tota' ti
formis,totaeshorribilis,totam repofl^idct contrit li \
nonefl"ctendis.Ncfcioanpofiasrcuocari.Q.d.Cui iv /
paraboanimamlcprofam, velcGcIefiam a fponfc !»> .'
clanijVclgentemiUamdc foliogloricEdeicdamtm A 3
cuiuscafuvclruinaquxlibctcarumconfolariquc '
C M-ignatJlenim v Itrmre contritio tua. Contritio.n tf^
tJsillius.vel ecclcfi?corrupta:,veIcadctisaix,fi femi 10 p
ftibus fubiefta fuerit,quafi marc nunquam quicfcn ai l
quafi vndarum fluftibus fefe indcfincntcr collidit . a- !
ditx.n.in manibus inimicorum perfccutionibus & tt-
rationibusc6teruntur,vndefcquitur: Quis medeititu ii<a
Acfi dicat : nullus medebitur , nifi ad cum redcas,^ 16
rcceflcras.Quisfaut nullus/.aut rarus,vnde:^(c» cji », 1
quijaciat tibi bonttrn non eji vfqtie ad vmm.
d Vropheta f/«.Pafchafi*us. Allcg. mifta eft hift. H. lit I
Ieru{a!epreudo,fphctas.HetEcclefia hereticos & l il- i
iTiaticosjdodorcs prauos, quiliniunt ablq; teperai w ,

^ charitai l

j Qiiis medebitur tui Quaft diceret , ftidlus pofjit nifi. u- j

4 Prophctxtuividerunt&c.H/V/pr«d//«T/«af/;H»r'W i
fttlfos prophetas , qui regcm & populum induxerunt ai rebi ** j
dum regi Babylonis,'ded (//«'/. Prophetc tui vidcrunt& i* ;
ftiaconf^Bione.

5 Et ftulta. Quiaper hnc fecttta ifi deflrnBio ttia .

6 Nec apcricbant iniquiratcm tuam./V veracitert ih (

doyfeu magis palUabant feccata lua.

* Vidcru

., — — , . ■ ■ — -_ — ' ,

3 Qhis medebicur tin . Qiiafi diceret,(olusDcusho( > '

tcft & fubditur vna caula didi caf us ciim dicitur. '

5 'Propheii. tiiividerunt tibt falja &liulia&c.\QLi(\int:l' 1
latorespcflimi,quiafFcrunt cxccfTum in familijscq ta ;
turispompis,&;expenfis,&amiciscarnalibusvltra 1 '
dum&meritumfuumpromoucndis,dccercftatfi j?'
latoru , & hoc credere ad ecclefi? reuerentia & hon p- \
Sed hoc diau eft valde diflbnum a didtis & geftis far \0 5r|
ru j3ccdcntium,quideboniseccIefi? magnasclecm j»'-'^
nas pauperibus erogabant ; & ipfiquantfiporcrltbilOrti

modo ftridtc viueb"at:ide6 fubditur talib. adulatoril > r «

6 'Hecaperiebantiuiquitaterntuarn .SzdilX\.^g\SOCC\x\l'^ ;

& paliiabant^idco fubditur. i i

' t f^^^"'* ^

4^

Tliren. C

b fVanafpelaftantesvfl 'uftantes.

yCiharitatiSj&doIoflsargumetationibusvclfalfisopinfo
, A libus Aibuertunt corda fimpliciuivi a vcritaicrc6l2fi-
'. ci & ft3f " ^O"' operiSjVnde Petrus z\i:Vtie< urnpjeudopro

hctfHipopKloJicui&in nvbisfnnt r/uigj}iimenflaces.&c.]<lcc

ubiiiraquin culpamagiftroru & facerdotum ruinafit

^pulus Docentenim fal

&flulta, quafi Vidcrint » ^PceihsfuHir«pr«diceBdo.

ii>onem& popuhpaipat a ytte ad p^nitcmiamprouocarenc. Viderunt

* liquitatem.MultierqUX , lldcltinagnaScctiminslia peccatae.jcienda9uafico.uemnfndj,dicen.
■ ciCetVCrbismalisdcftruflt tesiquxomnupro fuoluctofaciunt.

^cmplis, vt mactrix qux autem tibi t aflumptionesfaIfasj& f eicdlio-
' ^ilans puerum Ia<^auit * fpjt^rsc^ndoientes.

'w.drmicnsextinxit. Hifa- b nes. Samcch. PlaLilerunt fupcr temanibus

" antOiaCaufa luCriaUt er « TfwKi^itudiiicm fidei incedcnic$,nonexotbitantcsaiuftitia,fed per viara

^' rrisaUtiaaantia: & iOCOr qu«Chriftuseltt.a«feu«t«,qaidici.:Egofum vl. vetitas & vit..

l*"""'- z f 1 Idcll conHi.Iuetunt.

omnes tranleuntcs per viam,fjbilauerunr,6c

a t^-^omp^ientis affeftu. o TMcntcs. c fludaicani pltbcm,

» b . /• r c »el ecclefiam vel ,nimam.

mouerunt capita lua lupcr hliam lerufalcm:

a 1Q___a:iamlubitodciantaglotiacortuit. b TGIoriofadiftafunt de
teciui. Dei. c f Pijjchnes Scdecora filia lerufalem.

h^ccinccflvrbs fdicentes)pcrfedli decdris

a 1 Mundl vel cotporis. ^b TAccufanics.vndeiDeus laudtm meam

gaudiu vniuerf? terr??Phe. Apcruerunt fuper

a fAd deuoiandum. b TChaldzi.Romani , darmones,quiIibet

, j, ptrfecuio.rs. c iqu^afi lcrpente».

te os luum omnes inimici tui : fibilauerut &

^66

ap.III.

gnationis,gahcflibusvclcxtrancisresmiferadaoncdit D

_ Vlaujauuijuper te n,nnih,<i ornncs 6^f .Pafchafius. Plaufc-

rut,alii Tuper tcalij fuper fynagogam /velccdcfiam,vel A"cg.

anmiam hxcinterprctantes.plaudentcs manibus inimi- MoraUter.

cos efle dixerunt,ex irrifione.fcilicet & gaudio infuUan-

tes Sed nos econtrario dici
m us fanftos patrcs & ami-
cos zelocharitatis affc^los,
hi cum quamlibet proie-
dam cognofcunt, plaudut
manibusnon ridentis, fcd

dolcntis afFeau.quiadeta- pi"*bfn''"

dc.dcquibusdicitur: i^ide
t^i autem tibi &c.Ybi.r\. in
IiiaHicronymus. Onus
Ibylonis traflulit, vclTy
rii^el Damarci.LXX.dixe-
rtit:Vifio vel vcrbu.Sym-
iichus& Theodotio afsu

3o intcrpretati funt.Qua-
.n.falfi prophets onus
' ppuli,i.afflidioncm vidct
iimmincn tia dclidoru m
foplicia falfisccnfolatio-
rouslcuigant, &deijcerc
a orfo peccatorum oncra
iimincntiacertant . Sed
vaq; funt falfa.aflTumptio
fdicct & dcicdio ga fepc
tlcuiorib*culpisgrauio-

5

a H^aC leo deuorare copiens. b TVel lerufalem lerienam.vel delin-

qu-ntcraecclefi.im.velanimam in fanguine peccatoium conculcatara.

frcmucruntdcntibus fuis,& dixcrunt:Deuo-

a T Quia oblato Dei aux liolerufaltm dcuoiatepofluinus.

rabimus . En , ifta cft dies quam cxpcda-

ronera vcl afiumptioncs

ppulopr2nuntiant,cxgrauidribuslcuioraquafidiui-

n autoritatc pcccantibus annunciant . Scd i'c iUis q'n d-

lit bonum malum , & malum bonuw, Ycilccandiim Aqui-

In.quidicunt malo bonus es;5c bono, qa maluscs. His

(joduabusUterisprauos doaorcs,& auditorcspphe

tplangit,ficutcarum intcrpretatio oftendit Mcn,' i^5un,

kft,cxiflis,fempiternum , fubaudis fupplicium.qui.f.

;1 malcdocent fubditos, vel maleaudiunt magirtros,

Pro/)/wi.ttnj,c5ri.Habetanimactia falfos prophetas ex-

|riusfcnfus,fcilicctC3rnis,qui prxfentianunciant, futu

i non curant.Habet interius prauos cogiratus quos pru

tnta carnisgignit.qiUB falfa & ftulta oftcndunt nobis.

..n.iudicantcfl"edamna,fiquid in pra:fcnti de volupta

jbusmenspiitermittat, iniquitatccflTenonputant vbi

iiquid acqu:ritur,aut talio inimicis redditur carni iudi
nt indulgendum, longiora tcmpora pronuttut nobis:
dic/a Dci futura vcl omnino ncgant vcl cxtcnuant vcl
^o modofuturaprophctant. Hoc lcuigant,Uludgra-
1 i|nt,(ua ieuiora putat,alicnicrimina ingrauant, vndc:
i^adei.tij ,u>,i.s w(/'if//.Hicogitatusvidctaflumptioncs
£ flfasaut dciedioncs &: fempcr uel cxaggcrant.uel aflu-
s nint.vd dcijcmnt,vel minuunt,ac ifiisfempitcrnu fibi
j ipplicium acquirunt.

r i ytderunt auiem &c. S\ quis non dcdcrit in orc corum

. aippiam fandificant fupcr eum pr^lium quafi magna

penam pro paruis peccatis imponetcs & aflumptiones,

Oafi magnum pondus iudicantes.

t ^/««/«w.Quartufdecimus locus conqftionis vcl indi

gnatio-

to culmine fynagoqa vcl me & i Tia
ccclefia vel ala prolapfa , ta mM.
fubifo ad tantam ruinam
peruenit, hivcretranfeun-
tcs funt fecundum illud:
Trarijibo,& wdebo yifionthac
magnam . Hi pcr viam tran ExoJ.3.a.
fcant , non hoflcs ccclefiae
qui viam pacis ncfcierunt:
fcd aberrantcs & tumultua
tesadimacorruunt, fibila-
uerunt & mouerunt capi- E
ta fua , &c. Sibilatio fubitCi
& improuifumdolentis3c
admirantis affcftum indi-
cat . Soletnamque motus
capitis Yel manuum ficut
fibilus, fignificarc diuerfos
affc6lus,vndefeqtur: «^m.
we </? vr^y.cj c.No hofles ani
ma; vel ecclefix putantea
cffe pfcdi decoris aut gau-
dium vniucrf?tcrrc:fcd foli fanfti & amici, qui quanto
glorioiiorcm & pulchriorcm vidcbant, tanto admiran-
tur,& lugcntjCU in manibus hoflium dciedam videant.
Sedquiagcmitum fanftorum fupeream propheta ctia
ipfe gcmensexhibuit,inimicorumgaudium &t in^ul ^ Exuluuo-
tationcm fubijcit,diccns. "*"•

c ^permrimfuper te . Pafchafius. Hicquoquchiftoric^
Allcgorice Moralitcr fimulcxponemus,quiaparQdif-
fcrrc aucrtimus & t^diolb \cCtor\ parcimus . Propheta
aflBcitur , vcl , quia amici gcmunt pro his tribus cx qui-
bus vna ciuitas colligitur, vclquia inimici infultant fi
qua profternitur vndc: Aperuerum (inquit)/«/5e»- te osfuuw. i„;^;^j g -
Inimici os apcriunt.cum quod accufcnt,mucniunt. Ali- periuat «. *
tcr tencnt os claufum contra lerufalcm deieaam,vel dc
linqucntem ccclcfiam,ucl animam in fanguinc pcccato •
rum conculcatam.cum quotidie uenatur quid accufan-
do obi jcianr,undc:ye«x Weiw weaw K.f.^c. Felix autem pjy
cui fi obijciuntur culp? , laudes e regione aflRflunt qu?
culpasrepellunt. Sibilaueruntut ferpentes,fremuerunt
dentibus fuis.ut leoncs ad dcuorandum rugicntes.Sic ut p
cnim boni charitatecompundi ftuporc pcrmoti dolen-
tesfibilat &caputagitant,ita irridentcs cum quemlibct
corruifle uidermt fibilant & frcmut,undefcquitur: ma
efi diesquam expeHabamus &c. Iflam die fcmperexpcdant
hoftcs qua liccat cis ucl cuiulq; animam , uel totam ec-
defiam deuorarc; fcd hoc non poteft fieri nifi exigenti-
bus peccatis, & iufto Deiiudicio pcrmiflum fuerit ficut Exod ji g.
terrenjlerufalcm iccidit.unde addit.

S' Fecit

NICOLAVS DE LYRA.

^i Videruntautcmtibiaffumptioncsfalfas. Inducendo
■ tm fdjas perjuafiones adfumendim bellum contra Chaldfos .
i Eteiciaioncs. Scilicetdeterratua per captiuhatem tuatttt

cgeiiadboc fccuto,

3 Plauferunt fupcr tc manibus. Deridendo fatuitattm tua
( cmamHatem tuam.

^ Hfccine cft urbs(diccntes)pcrfe(ai de.7t4 enim pukhrh

&

& mainifid fdtficauit eam Salomon,qu6d delcftabile eratom
nibus habitarc in ea.

5 Apcruerunt fuper te os fuum om. inim. &c. Salicet
Chald/t & alij , eis adiuruit conferendo ad inuicem de tua defiru'
Bione totali,idt 6 fubditur.

6 Deuorabimus. Et quia hoc fadebant tx magna volantatef
ideo lubdnur.

7 En ifta eft dies quam expedabaraus inucnimus.S«7»
cet cum magno deftderio»

-je Fcdt

, .... M0I{.^LITEI{.

\^nderunt autem tibi aQumpitones falfas \n exceflibusprx

in tcrra fanda & Arracnia , qu^fubicftiE funt Sarracc-

nis,ide6 fubditur.
2 liefiin AA • ^ 'PWf»'«»^y«per fc )B<i«/6«r ^c.Scilicct infidelcsdefidc

cicfl ft UTtutis: & timcndum nc fequatur lium fubicaioncSedquonjam hoc faftumeft proptec

KMio a itatu poteflatis & dj£niiaiis, ficut iam contigit pcccara noftra,ideo fcqui tur.

uj Tom.4, Hh a

Glof. ord. &Nicolai (3e Ly ra ^6^

^i^j Uloi. or

/X a F^^Viom.Wr-^fojj-Wr.Scptimiisindignationislo.
il cus quuncfariumfaaum&abomniiurcrcmotum.

uhsfuis dominumirritans , u.namproracruit pana^

(?d^£miVbon3iu iu iiinuit adpanitcnuam, lcd ga

fcclcribus fuis vicit Dci pa

ticntiam. tandcm fccundu

mcrita di?na (utUnuit poc

nam. Vndc Moyfi pro po- a

pulo ropitanti rcfponfum

dcbantur,non dc ifta,de qua Pctro dicitur:Port«rn/iri«o
prmali buntaduerfus in.Scd dcquibus diCitur; A mbis txi'
rufitfcdex uohis non eranc . Cornu hoftium cxaltatur, cum
Ecckfiamfirmatur,rc?num,fcilicct & potentia diaboli.
b cUunauu 4oreor«»/.Pali:hafius.Clamauiimagisintcn-

tioncquam vocc. Vifibi.

quis . DcUruxir, & non pcpcrcit:& la:tiiicauit

•^ •Exieriojem vd .nt«iorem. b <| Ex.uari permif.t. c 1 Potcltaie.
. ^^''«*°^""^f,^^,,^,^,^,„^„i Romanorum .^cl darmonum ve v.r^nrum_.

Aipcr tc inimicum, & exaltauitcornuholtiu

^ , ^ntrnnone. b ^Hoftiura. - ,Ideft con.u.

tuorum . Sade. Clamauit cor eorum ad do-

« «BlifDhcminduro. b f Diuinampotentiam

( ^Biaipnfinauuuu. 1 ^ ^E,it,„aquarjmdeduxcrunioculi mei

llanlhtr.
1 9 mart •

Lae.i«g.

lacMg.

Afif.

Cft: iJJm«i4 i-tf- W/^A*"» l""
ymmtsmtn i« rf« W/ioiiif w//
y^ (^ ho: p<ccatu;n6 9> dns

in die vltionis dcbucnt pu-
nire idcm pcccatum.ga no
iudicat bis in idipfum : fcd
c]uia pcccatnm idololatria
puri no dcrcUqucrunt.ncc
pcnitucrot,vndcait: Fccicdo
■nunusqud cogitauit&c. Pla-
gas.l.implcuit.quas in lcge
przdixcrat&prophcns. b

Fecitdutninus tju.tcogi .&c.
Anima quoq; ia poteftatc
hoftiu traditur, quia in dic c
bonoru fuii im mcmor ma
j lorum.Idcircovcnit dics q
cxpc^abant hoftcs , «ifi fc-
cit diis & coplcuit fcrmo-
ncm fuum in fcripturis pr?
didlum , vtdominus in ty-
po Icrufalcm pcritur.-Bvi-
dcns alam malishuiufmo-
di circumdaia flcuit, dices:

Qua ft cognouiffes & tu CTC. ^

Habct creo anima pcrucrfa hic dicm fuam, qustraiito-
rijs bonisfruitur.cuictiamcaadfunt qux adpaceiunt,
dum rcbus gaudct tcmporalibus, dum cxtollitur hono-
ribus:dum carnis voluptate rcfoluitur,nec ventura; for
midinc pocnx tcrrctur.Tat? habct m die //'<i,fed atcrna da-.
natio rcrtat in die aliena, in qua pro iniqtatibus fuis cru-
ciabitur attcrnis p^nis. Tunc q ad paccm modo lunt , in
amaritudinemcrunt,tunClixumrixariincipict,dicens:
Cur damnationenon praiuidi? Cur mentis oculos dau-
fi?Curhaspoenas non cxpaui^vnde.-T^ScaMffWJ^oHfi/ra
juta ab oeulis r«/j:Facit crgo fubito q dm cxpeaans d^libe
rauit , & complct diis fernioncs fuos quos proiccpit : dii
iubet vcnircq pra:dicit, Lie//i'«.r«e^«o« pf/5eraV,nefem-
pcr facuhatc habcat pcccandi,& quJE fibi parcerenegle-
xit,hoftibus diripiendam tradidit: quoru cornu cxaltat,
du potcftas dominandi tribuitur,& q fciugo inimicoru
crucrc noluit, fubiugatur,vndc addit: Clamuuit cor eorum.
Fecit do.qux cogit.& lotnv.fem.luit Cirt .Sicut inimici cor-
porcicontra IcrufalehaEcfeccrut,ficfpaalis ncquitis &
miniftriantiqui hoftiscontraccclcfia faciunt,qii (Deo
iufleiniquos vlcifccntcjfibi traditam,poenis & dolorib.
aflligunt.Hoc tanacn dc his dicitur qui in ccdefia cffe vi

debantur,

a »Eugeetige¥idtruntoruli«oflri. b^^^indem.

bamu.'5,inucnimu.svidimus:Ain. t Fcicitdo-

a ,Diu«xpeftauitiiibueo»(>at''"" ?«"'■"<'' \'^^".'' f

minus qux coeitauit , & compleuit lermo-

. ,NonbLmi.. ^ b i.A"-^p'„t;"';r5it;i:

ncm fuum qucm prxccpcrat adiebusanti-

a 1 Nif, dom.nus xd.Luerit domum &c. 1 Ne fempcr habeat faculu.

ndi. b IQuiatutibiparcerenolu.ft..

c fKxaliauit.

f Ecclefix vel anims.

in
d

minum, t fuper muros filias Si6.Dcduc quafi ^

i 1 Diuina.nlpiratione non liumana Holuntate infufa».
b tlnprofieris. c Tlnaduerfii.

torrcntem lachry mas pcr dicm & nd6le:non

a ,„„dun.lach,vmandide<erm.nat. b TCompunft.o rMioni». 7

d dcsrcquiem tibi,ncquc taceat pupilla ocu- 8

■* a fA torporr nrghgcntil. o lldcll aduerntate,

litui. "Coph. Cdiifurgc, f laudamnoctc 9

a f Ne in princip.o operis fomnus ob.epat deceptioni. . TPrzueneru.t

oJul.me,a.c.df- b f{.acluymaJCompunA.on.s.

^ in principid vlgiliarum : eftundcrc licut

lcs inimici aut inuifibilcs
fupcr muros filix Sioncu
mat, animacf.vdecclcfiz,
vcl ciuitatis tcrrciii.cfi po.
tcftatem quaeis dominaa-
tur.nodiuino iudicio.roi
fua; potentix afcribiit.Cli
mant aut contra dominu,
cuius potctia quall mutu:
protcgit & dcfcndit.Cii vf
roauxilium fuufubtrahit.
hoftcs fupcr muroseoruir
quos opprimunt.dicuntm
clamare cotra dominuni
cum.f.fibi attrahunt cjaic-
gdcontraeos pofluntquoi
Dciprius municbat auxi-
1. um, quafi libcrarc no poi
fit. Talis.n.oppccfliovenif
de aiquitatc iudicij, non d<
impotctia protegenii$:ho<
quoqj propheta inter czd
ra dcplorat.Et notandfi , i
hxc ad fupcriorc lcniai.

10 rcfpiciunt,qiiotics n.mcn .

1 1 ci vno verfu vel duob*len
fum cxplerc no polTunt,ii
principio vel in medioalii
rius diftindlioncm fadik

Vnde mox ad ipfam Icrufalem conucrtitur fcrmo.
C Deduc tjuafi torrentem lachrymas.ToncS no fempcr VDO
eodemq, impetueffluit,fed ficut inundatio de coeloo-
fluir,fic & lachryma: fecun dum quod diuina infpir»-
ne & compundiione cordis generantur.Nemo quidcpn
teft vt torrcntcm lachrymas deduccre, fed his verbism-
nuitur, a^ mens & oculi fempcr parati debent eftc &li
chrymas iuxta gratiamdiuinaiinfpirationiseffundat
& inprofpcris&inaduerfisnunquaquiefcerc, vtnaw
fibi parcatdum viuit, & nemo torpeatquafi iccuritat
acccpta.donecadillamrequiem perueniat,inquaal
get Dcus omnem lachrymam ab oculisfuis,vnde:£"'i'
thant & fiibant, &c. Hx lunt vcrxiuftitix animsE.quzp*
Sadc fignificStur: ^lecjue taceat pupill t oculi /<//.Pupillaoci
Iitui& orat& impetratcompun<Sa diuina infpiratii
ne.Ifta tacerenon debet,donecDcushis malis fincmit
ponat,& omncm lachrymam abiicrgat.
d I^eque taceat &c. Elt autcm ocuius intcrior, qui;.
Deum ftillat,vnde cxteriorconlachrymatur.& tuc,fi
minis impetus /e.c.d.^f.alioquin ftcrilis cft lachryina,qi'
tacet pupilla.

c Cdfur^c.la node cofurgit g dc tribulatione vfangul

^pra:fcatis

NICOLAV3 DE LYRA.

^ 1 Fccit dominus qux cogitauit. idefl, ab ^terno difpoftuf.

" 1 Complcuitfcrmoncmfuum,qu2pra:ceperatddie-
basMliqms.Uilicet in Dcut.n.C^ zS.vbi comminaturpanam
terribilei» ludxisdeclinantibus ad idololatriam .

3 Et litificauit fuper te iniraicum. Exfua viiioria & de-
ieHione tua.

4 Clamaui t /iic leremias inducit poputum ad querendam Dei
vtifericordiam , & quia ad hocfacit aduerfariorum fuperbia , ided
dicit:C\im;iukcoTcOTnm.idcHCl}aldforum.

5 Ad dominum . ldiJi,contra domimm cum blafphemando
tanquamimpotenum ad populifui dtfenfionem . Voteji etiam hoc

aliter

aliter expotii de 7«</;jr:Clamauit cor corum ad dominu
fupcr muros &C. Quia multt eorum videnti s, quud r.cnpott
yltra dcfendcre muros, clarmbant ad domirium qnfcndo cius>
xilium.

6 Deduc quafi torrcntcm lachrymas per diem &c
bundanter flendo.

7 Non des rcq .^A operibus panitetitie ceffando,

8 Ncque taceat.F/ef«w intetrumpendo.

9 Coniurgc.idcfl,ftmulfurge,corpore,fcilicet & menttttdt
nam laudcm vt poffis inuenire mifericordiam .

10 It) ]}r\ncip[ovig[\iarum. ldefi,celeriter&cxpedUi.

1 1 Effunde. ldefi,perfciit;ficut aqua cffunditur perfeHiHsa •
ris liquoi ibusi&talts effujio idem eii quod intenfa deuotio .

^cLeuJ;

MOn^^LlTEB,.

I Fecit doninus quf cogitauit & comphuh fer. &c. Vt dcdc-

cu5 culpx non rcmancret fine dccorc iuftitix.

4 Clamauit cor eorum ad donnnii &c.Hic ponitur dcprcca-

tio bonorum , qui funi dc ccdcfia nuracro & merito ^

diOi

difti cafus rcudationc,cum dicitur.- Clamauit cnr eorun f
dominum &c.Ei non ostantum,& maximc.quiaiion j-
paret modo humano remedium de propinquo. Et li |-
ditur ad idem popuh fidclis cxhortatio,cuni dicitur' i,
6 Deduc quafi torrcntem lachrymas . Ad Dd miferiCOI ,

prouocandara.Et patet fentcniia vfquc ibi .

fw

99

Th

ren.

Cap.II.

yfp ifentis vitx fpc eleuams.rorporcm negligetix cxcutit,
A !f indefcflus contra omnia aducrfa fc accingitin omni-
bs Deum laudet.vnde addit.f 0)«»^^,©^ lauaa m nnHc&c.
( lia calidus iioftis dum flagclla ingcrit, vt Deus blafphc
r^turintenditjVnde lob ait. SUut dommo placuit,na.f.ejt.Sit
n>icn dvniini ber.ediclum. In

970

pncipiovigiliarumlauda-
rdcbcmus, vtomnia qax
asmus aur patimur , ad glo
ri.ii & ad laudem eius refe
rs.nus, nc tor pentes in prin
ciio operis opprimamur
fcnno dcceptionis, vnde.

'^" OMai'1 gloria Deifacite. Mul
tanuidemfuntvigilia:, in
q:.bus laudandus cft dns,

j, &Tiaximc pra-cauendu cfl,
nijbinitio intetionisopus
cddemnetur.Cum autcm

cancps bene incipitur, reftat
anuc vigilia , quibus vfq;
ininem in gloria Dci con-
finmctur . Efjmde ftcut. lllc

„ fiotaquamcorfuu cifun-
diin confpcflu domini , g

«^IncaIoierfi!cftioni$Dei,Dilig«dominamDrum tuum.

aquam cor tuum anteconlpcdiim domini.

a «I Vox propheia: : lciulalcin Deuni laudare j t.i:cipitur, vt paxuuli eiuia fa-
mc Sc obfidione libcicntur. b tldeftopera.

, cfMaj^nienim nonpeieunt.

Lcua adeummanustuas protanimapaiuu »

afVcrbiDei. b Tsific non efler/, nonpenflcnt. t"

lorum tuor um, qui fame t pereunt in capitc ^

a TOciiliiinifeiicoidix. \

omnium compitoru. RES. Vide cIomine,&

a irDi ij^nter. b fExpoliaueritbonisfms.

Poftquam mifcram rcrufalcm vcl ccclcffam vcl cuiusli D
bctanimam adIachrymasprouoc3mt,ad ipfumDcum
vcrba fupplicationis conucrtit, fiquomodoa vindi^a
poflit reuocarcdicens. r»rfe domine . Notanda eft aut? pii
prophetsdaigcntia,<jui multiplici ardorc charitatis rapi

tur ad diucrfa

TQujfi; Qiiomodo i
, poteflhocfitri!

confideraquem t vindemiauerisita.Ergo ne 4

aTAnimrpeccaiorum. f Sicut Martha filiaEleazati. r

comedec mulieres frudum fiium , paruulos 6 nihiriatetlcuiidjrvidai

n fOpetum. fProquia. ' '

fad menfura palmjs.tSi occlditur in {ancflua

nunc mala
fusBgcntisrcplicat.nunc lu-
gctpcccatanuncpcrdita bo
na commemorat,n unc, of-
fcnfumDcum dolct: non
tamcn ccirat fundcre prc- tanioiabiir.
ccs,vndcaddit.

a yide domine & cofidera,&c. t^efweriwt.
Quartuslocus conqucftio»
nisRcs.n.turpcs& indignas
dcplangit,vnde fcquitur. £r
gonecomedentmulietes &c. U-
cuerunt in terraforis puer ^fc-
nex . f^idedomine.&c. Dcum tOccideDtat,

ne.

ro-c
gat tamcn vt videat , vt vcr-
bis & affeftib. ad mifericor

• j-r a j o 1 o.vT " . diamfleftat. Nouit.n.de-

rio clnuaccraos &^pnetas.SIN.IacueiUt m 8 mentcm Deum in natura:

.».,- : ::. b^Liebilit. cTFuetccDiumannoiuin. & idcO TOgat Vt mala fuX

^_.^.uipollcre. _ ^ eTForres^ gCntiS infpiciat. i^m V;Wc

ruiaueris ita. Q.d. nulli genti

» tTeiienis regoiiis

A f Qux vitglniiate viWrbantuipolicre.

cxntimoafFcducordisla- ^^ ~ r ■ h or" « • • d ',::,:

chymas producitcompu- b terral:orispucr&lcncx,virgmesme?6yuuc

£tinis , quia facrificiu Dc6

fpitus contri. Si tamen tantus lachrymarum imber no

afierit, noncft defpcrandum, vndcl^mnia rneafuut tena

/i;a^«a«A^Animamarentcm ficuttcrram fincaquap^

ni:nscoramdominocxpandit,vtirrigctimbribusfuis,

01 fiticntipopuloaquasdcpcrraproduxit. Corquoq,-

fcit aqua effunditur , quando liqucfadum amorc Dci,

&roximiquafiglacics calorcrelbkiitur.vndc fcquitur.

Ua dd eum manus luas . Pro paruulis ad Deum manus lc-

u .quioperamifcricordixpro humilibus mebrisChri

fl;xaltat,qiiifamc & fiti pcreunt, quiaterrcnisadhajfc

rnt. Ha;ceflautcm pcrfcdiacharitas,vtcorquafi, qua

fndaturadDeum, &manusleuenturadproximum.

S:utMoyfcsmanusleuafrelcgitur,nepopulusDci vin-

caur,fic5cnos vtparuuliccclefix vcltcners cogitatio

rs animiECOnfcrucntur,vndc. UquefaSa efl anima mea vt,

icHuslocutus ejf^on.n.cor vcl animarcfoluitur afrigo-

I infidclitatis, nifi calorc diuinx infpirationis . Et ideo

f nper orandum, vt refurgat Aquilo , veniat aufter , &

f.antaromataTuncn.fluuntaromataorationumcum

icns diuino fpiritu afflatur.Sed ne fola Dei dileclio fu f-
' l.cre videatur , Icuanda: funt manuspro paruulis,qui pe
iuntfameverbiincapircomnium compitorum. Nifi
.in vi;s & in capitc compitorum clTentinon famc vcr-
ivclfinlaborallentjfcdrcuocandifuntdc triuijs, dc
fueis,&decapitc omniumcompitorum,vt vcniantad
cminiprandium,nefamepercantin pcrpctuij. Lcuan-
dfuntmanus vt Amalcch vincatur,nc paruuli contcra
ttjVndc Paulus. \e alijsfortepradicaHS, ipje reprob. inueniar.

tania bcneficia contulifti ,
nulli tam iuftetatairrogatafuntfupDUcia:quiaprovuis
fecit labrufcas,(Sc pro frudu fpinas.Non eft qucm vinde
miaucrit dominus ita , nifi qui cius imitatur cxcmpla, 4
quib.abftulit lcgis & omnium cercmoniarum ornamg-
ta.Cum.n.cumquicundJaprajftitcratoccidcrunt,omnia
bona coelcftis & tcrrenaj vitx pariter amiferunt : qui dc
tanto amore mcrucrunt oftcnfam, dc tantaglona igno-
miniara.Ad hac videnda Dcum prouocat,vt ficaffliftis
quamuis immeritis parcat.£>-^o necomedent muUerts.Qaz-
fi.Quomodoifta facicnt^Hocn.in libro Rcgum mulie- ^ Bj. 5.fc.
rcs fecifle Icgimus,8c lofephus idem tcftatur. Taruulos ai '
men{uram. In alijs codicib. cxprcflius l^itur ad mcnfura
palma:,nccincrcdibile. Tanta.n. eratfamcs.vt nec fame
parccrent,nec natura.S'/ ocfan.fa. Quafi iufto Dd iuditio
puniuntur,qui fanftuarium domini poUucrunt fangui*
nc prophctarum.HocquoqiCCclcfiscChrifti5c animsfi
dcli timcndum cft.Si.n.diuinis mancipati oflScijs fimilia
committimus,fimiIitcr punicmur & noftra rcligio pro-
phanabitur. Mulieresquoquc,idcft,anima:pcccatorum -
ad mefuram palmae fiUos vtcri fuicomedent.quia quid*
quid vitiorum cx fe gignunt.ad mcnfuram operum reci
piunt.fuifq; faturantur frudib.vnde magis nobis lugen
dum eft.quam cxplanandum, nc cxaltati vfqj ad coelos, p
dcmcrgamur vfqi adAbyflbs,

b laiuerunt in rerr<i,e2rf.Populu bellatorcm cum rcgib. & HUJoricc.
principibus intcremptum gladio , rcliquam xtatem ca-
pta cflc demonftrat./af«f j-KBf. AUcgorice. Omnium ma- AUegorici.

^ laquafi

NICOLAVS DE LYRA.

1 Leua ad cum manus tuaspro ani. &c. /. pro anlmahus.

2 Paruuloru m. {>uod dupliciter poteii inteUigi.^no modo,vt
' w<e tlU nciptantur m [inu .Abraha.^lio modo,vt mors illorum
t>ocentttm inomionerecordetur anie dominum , adprouocan-
d.n Dei vindiQam contra Chald^os.

3 Vidcdomine&confidcra SccTercondefcenftonemtua

ptatis.

4 Qucm vindcmiaucris iti.'t.fpoUaueris omnibus bonis,in-

tnum quddfame moriuneur.

5Ergo ne comcdcnt muUcres.i>.<'./'c fa^um efl.Legitur.n.

^.v^g.6.

4.^g.6.f. f> in ohfidione SamariamuUerescomedertmt filiosfuor
pr£ famis magnitudine , & idim credibile eft accidiffe in obfidtone
lertifalem per Chaldxos^imb exprefsedicitur infrd 4.

6 Paruulos ad mcnfuram. MuUeres.n.pragnantes pr£ angu
Jiijs,& duloribus pariebant ante tempus fixt'*s imperfeBos : &jtc
ftatim moricbantur & a matribus comcdebantur , & h^c mJferia
prxdicitur ludais , Deut. 28. fi relinquerent Deum inclinantes ad
idololutriam, quod fccerunt, vtpatet m lihris ludicum & B^gum.

7 Si OCCiditur . .Accipitur hic fi,pro quia,quia Chaldict paffim
interficiebant jacerdotes in templo domini , vbi tamen parcere de-
bmffent pri fanHitate loci.

8 lacucrunt in tcrra foris pucr & (cncx.infepulti.

•jc I Percuflifti

H 0 II.A L I T E i{,

t J i«»fl<J(i£«»jM<i.Inorationedeuota.
T T^ro anima far.f fpirituali,quia non reficiuntur doftri
' 7" ^^emplan vitafupcriorum idco fubditur.
T incapiu.i. Ecclefiarumquaedicunturcompita , eo m
11 conueniuntfidclcsadaudicndum diuina, doaorcl
/nr^. iP^^^l^^^^^P^^^^^^thuiufmodi compitorum,
^ pro uU raifcria exdamat ccdcfia.

j Er^o ne comedent mulieres . Quod fit moralitcr,quando
fupcriores malis exemplis corrumpunt populum fibi
fubiedum,propter quod fequitur.

7 iioc«rf«Mri»/aw. Etaccipiturhicfi,proquia. Nam in
fanftuario faccrdos occiditur, quando ab eo indigne la*
cramentumEucharifti3ECclcbratur,&fimiliftTprophc-
ta , quando pracdicator prae qua:ftu diuitum pa iiat mala.

8 lac.inter.^c. Namcommunitcromncsillifuntinca
piditate terrcftrium dcfixi^idcofubditur.

Tom.4. Hh 3

8;.

Gloford&NicolaideLyra 8;

Tlnaiflbili

S\t qaaGfuaplangitprophcta.quivndiq; charitateocu^

^ btus% ois in omnib.in Gngulorii corporu Imguhs mJ

bris mala lua pcr(crutatur.& lamcntatur.S.c ^ 'l'bcr .n-

fufusd.lcaioncDci.&ptox.mi,ado.r.n.afcdcbetcfFun

dcrc . malaomnium quafi propria dcflcrc . vt vidcatur fi
qua mcora ccclcfia: iaccant
in tcrra foris .i. tcrrcnis oc-
Cupcntur ncgotijs , dcquib.
f.TiakJ.a. dicitur. "Slmo miluas Deo im.
/r.iif/f.Forisiacctqui cxcut
anobis» nccpcrmancnt in
opcribus fidci . Plurcsautc
corporc intus lunt, «5c apud
nosviuunt.fcdapud Deum
pcrditifunt. Pucrquia m
icrra,virtutc lcnumnon ro
boratur : & fcncx quia pucr
ccntum annorum cft malc
dicitur Virgincs & iuucncs
attasflorida.&iucunda gla-
dio aducrfariorum in ani-
mo fcrifitur , & quod pcius
R cft m dic furoris cius intcrfi
duntur. AUtcrpcrcutitur vctushomo vtcorruat,& no-
uus vt rcfurgat , aWtcr pcrcutiantur , & occiduntur qui
ftarc vidcbantur.quiin dic furoris finc milcricordia oc
ciduntur.IndcnafciturflctusirrcmediabiUs.quoplangu
tur, qui ncfciunt qui gladio furoris Dei iam intcrfcdi
funt actcrnae damnanoni dcputati.
a yoca.quaji ad dian,&(..'Ddcnbii vltima captiuitas om
TiB niudcaorii plantib.dcplorata. Tau litcra prsponitur.vt
in frontib. gcmcntium & dolentiu fignau inucniaturin
quibus autmucntanonfucriccxponetur mimicisfuis.

quafi ad dicm folcnncm vndique congregati$:qui fnprj )
dixcrunt- lOa cftdies aexpcdabanius,inuenimus,vidi
mus.Dies folennis df.non 9 Dco placcat, fed g» tunc m
proborum cxpcctatatlafciuiacompleatur: adcuiusfo b
lennitatis dicni,idcft,vltimicxaminis Iblucturfathanas

•5« Thcodorctus.QiUmetu
^ t bantincurfioncmhoftiuni

ncs mci ceciacrutin gladio: t interrc6tisut t lucconfugerunt.vclutad vi

in dicfuroris tui:pcullirti:ncc t mHermscs i bcmmunitam,vbinih.lo.r
.uol "vc. d..oL. ,cui „,mo «uait ^ nus omncs capti funt . Ccr

Vcumfoluto.fuMiitim«bunte.e;\i, flt frniii purgsbuntur. lUCUCrant .U. tCmpOrC teftc

TAV.Vdcafti quafi ad diem folcnnem,qui

a 1 f Hoftibu» non D«0. 1Quibu«nemo rehlHt.

V> f 111 ciicuiuuu imptj ambulaitt.

b tcrrcrct me de circumitu: &c non fuit iadic

a «Dillfftiiudicij W ♦inriircuflus.

furdris domini, qui ciFugcrct& rclinqucre

a^DirciplinatyrociBij. b 1 La.tcdoarin» vel cotpon: Choa»

c»Dijbolu$vH R.otianus . ^lnoregUdi).

1k.4iA.

tur. Quoscducaui,5cenucriui,inimicus "^

• fVilij» • iiol'iuit.

mcus cdnfumpfic eos.

rum illucomncsconcurrt
re,idcirc6comparat fcfto c.
ptiuitatcm, vndc addit.
D Qui Urrcrent me dc c;r. Vid.
bunt ctiam cledi dasnnon.
vndiquccogrcgatosvifuhc
rendos, ad dcuorandasan
mas effrcnatos, & cxicrn
purgabuntur.ncc erit qui c
5 fugiat,autquireUnquatun
dilicuffus. Indefandoruau
cio gcmebunda & plaftu cc
fona.adcpta fibi membra deplorans,dicit.
c CJhos e(/«ca. SciUcet Tyrocinij difcipUna. & enutrtMiA
aeadodlrina, quia non peruenerunt in virum perfcci ■
vt dimicarcnt contra exercitum hoftium . miTnicus n:
conlumpftt er>s,vition\m lciUcct dcUcijs.Idco.nemocftc
rum qui effugiat, nifi qui fignaquxTau fignat in frc
tc portat.vn. iiui vuU venire poji me^ibneget lLmetip}m,i.
ReUqui ooneffugicnt gladiumfuroris dniquamuis .„
Ecclcfia,cditi, cducati, nutriti, ga inimicuscosupfitcc

NICOLAVS DE LYRA.

j, 1 Pcrctffifti ncc mifcrtus cs. Diffi rendo illam paniani,cum
in omnihiis npetibus Deijemptrcum iuftiriacunit mijericordia .
a Vocafti quafi ad dicm folcnncm &cQ.rf. 'iicut adjolen
mtatem prompte & Ubenter confiuitnt homines,ficgetts in circuitu

ludx*

judxa habitantes , promfti & gaudtntes ventrunt cum Chalii
ad dellru8ionem vrbis.

j Quos cducaui & enutriui./. habitatoret lerufalem qm
ccbantur eius JiUj.

4 lnimic\ismeus.i.Chald£orumexercttus.

5 Confumpfit cos. Vartimfame, in longa obftdione, &pi
timgladio m vrbis captione.

•J* CAP.

I

1 1 Ceciderunt i/»^t«fio.Sci!icct diaboli.

t JntetfeSi funt in die fitroris. Vcrmi^mc.

^ A D D I T I O.

In cap.i.Quomodoobtcxit caliginc.

Jn hoc cap. Vropheta. lamentatur dejlruiitonem totius terne If-

rael,& totius regni.Et diuiditur in quatuor partcs . Tnmo namq^

lamentando loquitur ad jeipfum, Secundo vcro lame^tando dirigit

fermonem fiium ad terram Ifrael,& ad ipfum regnum,bi:Cui c6

parabo tc.Tertio datjuphocfalubre CPnftUTiyibi.Chmmit cov

eius ad d.'im . Quartd,texit deuotum oraculum ad Deiim,ibi.Yi

dc domine. Trima parsin qua tamentalur locjuendoadje diuidi-

tur in duodecim partes,ficundum duodecim infeiititatcs qute vene

Dnifi* runtjuper regnum illud oppofitas duodecim exceUentijs,quas prius

babucrat. Excejferat namj, illud regnum aUa regna.Vrimb infnbli

mitatt honoris,vnde Deut. ig.a.Faciet tcdominus Dcustuus

excclfiorem cunflis gcntibus tem tntidcw.Erit fcmpcr

fupt ^ & non fubter. supirhoc crgo m primo verficulo lamcnta

tur (//ccni. Quomodo obtcxit caliginc /• tribuiationis. FiUa

Sion.'.for<im tmam & re^num. Etjequtiur. Proiccit dccoclo

intcrram inclytam Uizd.Secundo verd cxcejjerat regnaaUa

* tjuantitm ad nobti taXtm & diinitatem principum , quiajiirps Da-

%id quit regnabat in IfracUfuit fanH''Jfitna-f'p^r quo infecundo ver

fulamentatur propheta,duens. Pra:cipitauit dominus nccpc

pcrcit.y«<jw>itr. Polluit regnum & principcs cius . Tertid^

yero exc(Jferat quantiim ai robur miiitum , & robur pugnatorum,

yndefuerat regnum fortijfimum ficut cornu ,fuper quo lamentatur

propheta in verfu tei tic, di. Cofrcgi t in i ra fuioris fui omne

cornu Ifracl. tiMdrro vcrd excijjcr&t quantim ad vmujlattm ar.

borum &pulchritudin(m tetrtinafccntium,vi:deeratterranemo-

rofa ad videndum pulcherrima, fuper quo lamentatur propheta in

^«arto »fr/tt.rfr.Tetcnditarcumfuumquafiinimicus,occi

dit omncquodpulthcrrimumeratvifu. i^mrocwi/erat

qudntum ad vrbes muniioi & multifUx JbrtaUtim,quod erat in

toto

MO\.A-

toto regno Ijrael,& in multis locis terrx prom!ffionis,vt patett
bris Varalipom.&. l{egum,fuper quo in vcrfu quinto iamentatu
cens. Faftuseftdiis vclutinimicus, pra:cipitauitoir
moeniaeius,difl[ipauit munitionescius. ic.xid,(xc(iit
(jnantum ad locumjatrkm & Dei t&bttnacuium^nuod futretu
Jo regno aUquando tn SHo: aiiquando in Mpjphat,& dtmum ,n
rufal'm,fuper quo infxto vetju lamtn:atur,diceiis.Et difllpa ;
quafi ortum tentorium fuum : demoUtus cft tabcrn:
lum fuum . Septtrno verb exctfjcrat quantum ad Det alux,
multipUxlairiJiciiini,per quodjilijljracl expra.epto diuwof "
habuerant furifjcart,fup£r quolamtntatur iii retju feptitio.L: ,
RcpuUtdiis tabernaculum fuum,malcdixitfandifica •
ni (ux.Oliaud excejkrat quatiitn ad vi bem principalem,qu£ i »
metropoUs & regni foUum , qux quidern ciuitas erat valdi nou •
Us in miiris (^ munitionibus,juptr quo lamentatur in o3»«o w *
t/icenj.Cogitauit dominus diffiparc rauros fili«SioD. •
^j«i(«r. Luxitq; antemuralc,& murusciusparitcrdifl|
tuscft. ^(o»o excejferatquantum ad ccetum homtnumjapienu l
uina & prophetia fr^ditum, riuUum euim aLud itgnum rtccp^ '
legem Dei aut habueratprophetds Dei vifiones vidcntes, fuper l
lamentatur in nono verju, dicens . Dcfixa: funt in tcrra po !
cius , quia in portis Jedebant iudiccs & legis doiiores, Dent. i : '
/f <j«irhr.Reges cius & principcs eius mter gentes. Non jt

lex nccprophctas^&C.Dccirwot.vCfjfJfror quaniHmadpopull*^
honorc & reuereniia dignum , qnia m nullo regno erant tMsji \
aut tales virgines in vtroque Jexu, & qub adjaaitatem & «"' j'
virtutem, & qub ad aUas condiiiones reu(reiJtia di^nas,^»^ [•
lamentatur i« vndecimo vetju , dicens . Sederunl in «cr |.
conticucrunt fencs , abiccerunt iu tcrra capka p
Virgincs luda . yndecimo vtro excejjerat fiamitiHM •:
mtrum paruulorum , & muUitudintm tnfaj.tium , ^«W i ^
muUipUcabat Jcmen JtUoTum IfradfUtfquamaUarum nauo'

m

n

Tl

A itie in Mgypto fuerunt fatls in brcui tempore vltri modumntul
lUcatijupcr boc viro prophcta in verjn vndecimo lanUmr plo
■,nS defedionetn pantnlorun! & laclantium,4'ceris. Dcfccerunt

jx lachrymis ocLili mei. Vf^rtjf;,)-. cuni dcficciet paruulus
i lad:ens in piatcis oppi di . Duodccmo vero excejjtrat c^tura
rnal" ahii-idantia viciualiun;: &■ boc quatitum att vitjm dinnu.
nn,vnde non ahbreniabantur homines p.iffirn in pucntia aut ado-
li^intiii.fed periteniebatit ad pof cl •■ni atatem & erat vna htnedi
^ inter filios Ijrael,fii vi^ebunt iilios filioru m fuo)um:fuper quo
bmtatitrprophetavcrf^.ii.d.lsi^mnbXms dixcrunt: vbi eft
vmm & triticum. Vf^wm.Cum cxhaiarcnt animas in fi
nm^iia^^^^^^^cnm.Dcindejeci.tnurparsfecHiidaprincipalis,
iiimpropheia lamtntim ff.um dirtgit ad taratn ijracl & ad rc-
^i m ad alloquendum ipfum ac poncndo pr^ oculis quinque. Etfc-
Ct4i*rn hoc pars ifta continet quinq^ verfus.Vrimo iiamqnc prjz ocu
limit ipfi rcgnoyvt conftdcret maiimtudinern fut pccnx & fuf mi
je£y& hoc in verf i ^ .dicens.Cui comparabo tc vel cui afli
nlabotefilialerufalem; magnaeft ve ut mare contri-
II tua,quis mcdebitur tui . iccundd pomt prx oculiSy^ fbi
ineritorigmemfu£ cuipa&Ju^e malitiji: q^x origofuerat ex hoc
t^YOpheu non aperuerumjilijs Jfraeifuam iniqintatcm, vt eos ad
B faitentiam prouocarent & hoc facit in verf 1 4. dicens. Prophe
tatui Viderunt tibi falfa. rcrtio vero pomturprj; ocuUsm co-
fdonmtctins vicinix (^ gtntiumpn,pinquarum :hj>cefl.>?. vna
virinacaufa doloris exiflcuti in mijeria, dnm non inucmtdiqnem
'ibi compatiatur & hocfacit in verfj^.dicens.P[:\ufciiit ftl-
pctc manib.fuis:omnes tranfeuntes per viam fibilaue-
ru t & mouerunt capita fua. Q»u,td vcrb pouu pnt ocUis e?
..ingerit exAtationem & gaudtuiH gentis aducrjau^ i(^ natto-
,11 ihi inimic<g,que efi magna caufa dJms,dum.f. alquis iwmicH
Vitingaudi'j,&hoc faiicm verf.iS.dicens. Apcruerunt fu-
Kte osfuum,omnesinimicituidixerunt. Dcuorabi-
r s.Enifteeft dies qucm cxpeclabamus. Quinio ponupr^
^ L is & ingerit hoc non ejjifaciurn a cafn, imbfe, undum prxftm-
tiim iuHx Deifevtcntie : & hoc in verf.xy.dicens . Fccit dns
-;is cogitauit,comp!euitfermonem fuum qucm pra;ce
^iLt^idicbus aatiquis. Dand': fiquitnr tertia pais II. q4.7 pro-

iren. Cap.Ilf.

P74

pheta pofi lamentum per faktare remediutn &faluhre confilnm. D
Docet.n.rtci.rnre ad Deum per.Jex.Ducer.n.primd.orare, & cla-
mare,fecundd,plorare,tertio,ploranch pcrjeuerare,quart6 in oratio
nc ettam innoHe vigilare,quintd,corJuum humiliare,&ficut aqua
tffundere, fextb, leuationem manmm &alrjsgejlibusipfumplaca-
re,& hocfacu in duobns verfibus.f 1 S.& ig.Troprimo namque
^c/r.Clamauit cor corum ad donMnnm.Vrofccundodicit.
Dcducquafi torrentcm lacluvmas . Tro tertio dicit. Non
des rcquicm.-PT-p q„ano. Confijrge & lauda in nofte. Vro
^wKio.Effunde ficutaquam cor tuum . Trofexio. Leua ad
eum manustuas. Dandejcquitur pars quarta,inqua propheta
fonit oraticms t(.xtum:& te.xit oraculum deuotum ad Deum. Mo
nuit enim flios Ifratlfcut defolatus ad Deum orandum:& ibi po -
mt orationem quam facere dehcnt , dicendo . Vide domine &
COnfidcra. Eft auiem ifia confideratio fumme pruuocatiua diuime
rnijmcordit,&trescQntinetvcrfus.f.io.& 21. &2Z. ^ittitur
enim protwcare Dei rnifiricordtam,altegandoJuam mavnficentia,
&ytiUtaum propriam,& Ijoc in principio f fc/wf.ao.' Videdo-
mine& confidcra,quem vindemiaucris /f^. q.d,nondecet
tuam magnificent/am & exielUmam, perjcqui meftc vilem & im
potentem . Secundo ver6,dlcgando mfwlicitatem multamiamper-
pcffam . Quodpatet in hoc qnod mater comedit filios,& quod pro-
phcta,& faccrdos occififunt infananario, & quod nulli ftati, pe-
percitgUdius,& hoc facit ah ipfo lo co.Ergo nc comcdct m u E
lieres fruaum fuum, v/^; ir.finem totius verf.20.& deinceps
m verf. II. Tertio vero allegando hofiium aduerfariorum immani-
tatem & maliii.mi,vtmagis Deus cornpatiatur,& hoc facit imz.
verficuloJbi.Vocidi quafi ad dicm folennem,qui terrerec
medecircumitu , &c. tt fic finiiur latnencatio juw.da , Circa
quain confi'.ie, andum fccundum pradi^um magifirum, q, licet hic
fiat hieutio dc ciuitate lerufalem , tamen omnia qua in hoc capite
conttnentur,rcftrendajunt ad deplorationem totius rcgni Ifrael in
cvmmuni,ita quod ornnia qu£ dicuntur de lerufalem dicuntur de
ea inquantum erat pars principalis vel metropolis regni . Et ided
in ifia lamentationefit mentio de terra Ifrael,&defpeciofts lacob,
& de ftliabus lerufalc.fde ciuitatibus regni,que crant ficut fiii<e,&
lerufalera ficut mater.

C A P. III.

Co vlr videns &i . Pafchafius.

Lamcntationib. deb cmus

inccflanter infiftere,fi forte

' in libroludicum kgitur: Ange-

i malancftra moncnte&anniin-

tintedeGalgalis.i.voluptatib afce-

dmusadlocumflcntium cum ip- ;

C (''vbi ctim loquerctur ad omncm

1 aclem ieuaucrunt vocem & flcue

rntvndevocatum cftnomenloci

il us flentium vel lachr}'marum.Scd quia flere pena cft

v:inueniturqui diligatlamcntationes. Nosautein his

qafiinquodamfpcculohuius mundi turbincs,&naa

frgianoftra cum gemitu & dolore confideremus Tcr-

iimigituraggiediamuralphabetum,trimctrocompo

fi(m,inquo tcrni verfus vnacademq;literaincipiunt

quntrib. alijsalphabctis Sapphico mctro copofitisno

incnitur H caut qua:da dcccclefia^quxda de paft^ione

Criftialtiori fcniu requirercdcbcmus.qd finePictib.no

pcrumus.Rogemuscrgo quafi fedetcs fupcr afina.i.fu-

P«lafciuam carne, vt irrigarc dignct Dcus arente alam:

&fi

CAPVT III.

&fin6irriguum fuperius, falterai
concedatinferius.
A L E P H. Pafchafius. Qiiam in funebri to-

1 Tchtiftus, vci cccie tiusjcorporis lamcntatione, profun p
bTvliiiitetagens. da dc Chfifto & ciuscorpore apcriii

c<rn-i.gentcr ^ I tur myftcria & nunc ad fvnagoga,
Gouirvidens nuncadecclefiamdcinde adChri-
aiTExqua omnesdi fti paflioncm luftuofa difcurrit ota

nannpri-Qr<i tio:nuncdcChnfto& eiuseorporc
pda^cii<iic agitur.vt prior huiusalphabetiinfi-
nuat vcrfus, nuncmoralitas pcrmi-
fcetur, fiquomodocordisnoftriduritiain lachrymas
foluaf ,aut pro his qui labunt de Chrifti corporcaiit pro
hisqua: Iudeisaccidcrutincaptiuitatc,aut prohisq fiut
in capite,vel pro hisqua mebrapatiunt>el quia bonis
priuamur . Vt aut melius difcernamusq pcrrinetad ca-
put,q ad corpns:prima rcgula tyconi) inlpiciat, q eft de
Chrifto&eiuscorpore. Qnacapitc finepermutatione
p^^rfon.'^ ad corpus,vel a corpore tranfit ad capur,vcl qii
vnaeadcm_q;fnTanon minuscapiti ^corporicongrue-
revr:ncctnabeademperfonareceditur ficut in hocver
lu . Ego vtr videns paupert. f-etiiflam fecitpelle m mcam , &c.

Vnura

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. III.
Go uir uidenSj&CHic d^^Jcnbitur lamentatio lere

^ ' mixfitb tertioalphabtto.EtdicithicB^. Salomo.^
\- ffP^ leremias fcripjittfiudcaput.pofiqua loachimfiiius
^!kH^ ^o/'f combufferat Ubruni fuum , in quo erantfcripta
alia tria capita.f.prtmum,fecundum & quartim,ji-
CKiiHum fiiit,fuprd iG.& propter hoc tnfine illiuscap.diiitur,(p
Jimias tultt uliuil voLumen, & dcdit Baruch qui fcripjit in eo om
rifnmones libri pnoris , & infuper additi fnntfermones plures
f m antefuerant , & ad hoc denotandum fub qualibet titera po-
Itttesvtrficulus in hoc capite.Sed iitud diclum videtur rcpugna
rt'lis qMjHpra dixi ./", quod lertmias hic Lamentaturdcfiiuftio-
tiii ctuitatis iarn ditlam,eiuia vtctit prophctiamjuamcumplctam,

quia

quia combiHio huius libri & reparatio fuit longe ante dcfiruciic-
ncm leruJalcm.fqnantoanHo loaclnm Htio Iofi£,vtibidem dicitut
Qui re^nauit vndetim annis,& pofi cum lechonias filius eius men
fibus trihus^^^Spofi eitm Sidcihtas vtidecim aniiis , ita quodin eius
anno vnaettmojuit lerufalim dtfiruaa . .Ad hoc diccndur,:,quod
Icrimtas vidit dcfiruBionem cmitatis dupliiiter. l'no modo vifio-
ue intclleiiuati& propbctna, & fic eam dcplorauii fcribendo ante
quam (utn'rct.,4liu modo vijione corporali quandofuit comidcta,
(Jficearn dcpiorauir, Ww.d quod pnus jcripftratpcr modurn iugu-
bns carmims oie proferendo . Igitur pr^jens caput in tris partes
fotefi dimdt,c]uia pnmo leremiasfuam miferiam tamentatnr & po
pul},fccundo Ddmifericordiim & iuflitiam fuam ainexam confite
lur,tbi. Milcncordix dnutrtio adtamentandu miferiamreuer-
titur^ib.. Opcruifti . Etp\imum dicit in perfonajua & lyopuli .

^ Ego

. M 0 It^^ L 1 T E 1\.

I Eg^virvidenspaupertitem meam.Hoc dict potcft In pcr
ioaCiuiftmdeiusmcarij bonicafum ccclcfiie lamcn-

lan-

tantis.E^o w videns paupertatem WMWj^jTf.Proptcrfpolia-
tionem fubditorum meorum,quantumad bonagratui
ta,& uulnaationcm.quantumadnaturalia.
,Toai.^. H h 4

97^ Glorord.&NicoIaideLyra

9-p

/f Vnum.nhorum.quamuisomnicorporicomicniat.ap-
A tiustnapraturcapiti. AUcrumvcronKmbns.vrpcrcac

ncm 4c pcUcm &. oiIj ilii accipiantur.qui m ccclclia ve-

tullatccontai-iomsaHkiunt, & prcfluristribularionum

ContcrunturNam quod dicit /•<<> ViV vtd.pM,p. quamuis

plasicnti prophctx conucuiat.tn ma

nitclhusChrifli vocclbnat,qu.\:in

nunib.prophccarumanimilatur,& a mcim in vlri^a indii^nationis '

ocsinfcpcrncncrationocolliuusvt ,^(i,,,i..,r?..(u,n.&.L h,m.

occurramus in vjru P_crfcau & rlc- b ^i^^^^ ^ £ p H.Mcminauir,&

• 1 CcliDmpam ia Jic'$ «f ui.i jietfons fua.
b«Non tuiuri^ Td cortciliorjj.
b

HiAonce.

Iju.i9.('

niiudincmcorpotisChrini- Gilbcr

tur.VniucriasfcrclamcntationcsIc

rcmixquintocoqucftionis locoin-

fiiniri dilii;cnri patctlcdori.Deplo-

rantur n. lingulaincommoda, antc c

oculosiudicisficdigcfta, vt vidca-

tur vidcrCjtSc rc ipfa ad mifcricordtam condcfcendere.

£>;o •.'<>• v/i/tHjpj«/)f<f.;»!M»w.icrcmias nou miniisdcplo
ratpopuliruinam,c|uamanguniampropriam,qiupaii
pcrtatcmcum cisrribulatur , indi?,n.uione Dci patitur,
in tcncbras addiicitur & uon in Iticcm.Supcr cum verti
tur & conucrtitur manus dni , vtcxpcriatur au Ide vclii:
fcqui.qiiib pcUis & carolcrcmiac allicifur fainc.quari ve
tullatc:& contcritur vi2;or populi, qiiafi mallco pcrcuf-
B forisA dcficit virtusbcllandi. Oblldioncm quoq^ plan-
^it,diccns.-^f</'.^"'"r m^}'ror//fo . Vndc. St loiiio^nHts & t".
tt ^o^^A\XCZ.Circud.ihunt tcinimici tin i^rJ^/rt.Populum quo
quefuumcircundatumamarirtidincm mircrianim. &
laborcangufliaru plangit,qd & in prima obfidionccoti
git, in qua Icrcmias a populo niniia cordis aniaritudinc
vcxatus, & p populo laborc tribulationisafflidus cil, i^

hoCC^ (J A\C\U^ ircndedit me f'Alc,& ir. une.fol CfUali mo> .'ti .

Hocapcrtc Icrc.coucnit qui rcclufuscH in tcnebriscarce
ris,vtpcne mortu' fit qiiafi ;p rcaiib.fiiis mori menicrit.
Moraliter. Ej^o vir vi.pj:i.meam.So\us (piritus hominis fcit qua; snt

hominis.quiquotics diiiino fpiriru tangitur, paupcrtare
fua intcliiuons alhcitur tlctib diccns. tgovJrv'.nj»r.nu.T.
quia cum Dd indignationc fl.igcllatur , vt flctib afficiaf,
fc nihil cfic cognofcit:cui nuUacflc opcratio virtutis, nc
dc fepr.Triimcrc polTit. Ncmo.nbcnegloriatur caflu fc
habcrccor.Idco humilis vcl laclirymoluscofitetur. £eo
yir vi.paup.rnean,. non-n dc fc prxfumi t corrcptus virga iii
dignarionis, vndcaddit. /Ufwi"u«'/.quia omnis aiacum
iram Dci rccordatur,& tcrrorcm iudicij di!cutir,& fada
fuaantcoculosfuosquafi inmoriisariiculoponitcrro
rib.fc infcdam,in tcncbris vcrlari v.idct,dum mcritoiii
fuoru paupcrtatcm agnofcit . m virgain^upia. eiu<;.\. Dci.
Vnde bcnc dicit . Me mi.& adduxit in tc. Et cum dc fc nihil
C nifi infirmum fcntit,fe addu£lam quafi in tencbras plan
gir. Talisauimadum virgamdi(cuflionisDci& minas
contcmplatur. & mala fua vndiq; pcr(crutatur,adduda
in tcncbras& non in luccm rct^ccrcditur,ncdefc praifu
mat.humilitatcm pcrdar.fuperbiam incurrat&quia';M
u pdnpir.s ipiritu. bcnefpiritus hols pauportatcm fuam vi
dcns contremi(cit,dum fc('c iiib virgaindignationiscon
ucrlarinonambipit &feadlioc minatam & addiicla
intclligit.Heccfl dc^^rina quaipcr Alcph fi.;nificatur,vt
fcfc lcmpcr anima infpiciat & omnia fua rctcxat , & lu-
gcatdonccilluminctcamorie.c.Kalto.quivcnitillumi-
narchis qui in tencbris & in vmbra mortisfcdcnt. Scd,
Tai.iumm >ne vir.&io.uer.ti,u.cj-c.M.itcrno aio Dcuscxpo
nitalam tcntationib.& abijcit:& aliqii ploranrcm &do
lcntcm in finum rccipit.lac dodnna: fuggdrit,blanditur.
hocctlquoddlcit.rwu«w /'/ me ver.& coninf.ma fna tot.die.
Ej^o vif V ^'.ir •. AUcgor.Pot olum fandorum vox ifta
CfCc quanru funt vniti in corpore Chrifli, quantQ eande
p3upertaiefucrintjmitati_,quantuin viru pcrfcaufide,
Vnrarotn di ^Op^-^r^^^ollciai.vU fev^uit li vttga indv^natwnis eits . Alia
Bcifiu». cflvir'Mluroris,aliaIdignationis,aliadirea:ionis,aIiarc-
gni.H(ln.virj;a fcrrca,qua cotcrunc vafa teflcal ira furo-

afT.WIationii.

aciduxit in tcncbras,iv: non in
luccm.A L E P H. tTantum in

3

4

|i(«t.j.a.

Luc.i.g.

ri^-.AIiaqincquitarercguntTancti.vtdirigantadbrauiO
fupcrnx vocation-s.Efl virgaindignationis,dcqua, "
ruValcm \n\dcdi'.. l nuign^txine »ica pcrculli f^eir jHrei,,,
n-»e mta mht<s fnm tw .H cc.n. virga pcrcutit vt niiferca
Hac virgaChriftuspcrcuifus cft.noq? in (c indignation
dignus cflct, fcd proprcr (cclus pop
ii percufliiscfl:hoccflquod diciti
virga indignationiscius.
i'^u vir i'/.p.Jtt,p.cv'c.Licerhocom'
bus conucnirc vidcat,cxcc'ilci;
Chriflointclligif. Inquo ficut^Ai.
lun t oIa,ita vt vifio ifla.Qmd.air,
rum i] paupcrtatcmluaquilibct\
dcar, quapcncols prcflus labori
fcd iicut cft gloriofior paupcrrl
Chrifti,&mirabiliorcflo'

tijs fxculi (qni nOitrapiri.im aib'tratui ell elle ic eq-

ita hxc vifio paupertatis profundior.Idco tota mcntis,i!l
corporis intcntionc confideranda,vndc. Dcctr.:
^!tfi4ijer c<^m'm e7'pj«''^'''e»i.Si.n.Chrifti paupcrt_. ..,
fct.fenfu difccrni poflTct.ncc folointcllcdui pateret:ii ::
aiJtbeatusprffidicaturquiintelligit.Bcnearit Chrill: .
pcrtas admiri^nda & inquircnda,& cum fanctorum
Apoftolum)altifl^ma fit paupcrtas qux a paucis intt
tur,tant6magisergoillaadmiranda,qnam &augo.
rantur,& dcquaintcllcdabcatitudonafcituf Suntq.
dcbcatipaupcrcs^irirujfd^eofpirituquoiih paupcn
intclligiturqucea Spiritufanflorcfcratur.Proptcrin-
vcrfuum principiaapudHcbr^os ab Alcph infiLT,
qux dodrina interprctatur.Multa n.doftrina^
fus,dequofummusautorgloriatur,& c '
fit,qui vidcat & qui intclligat,ait . t<j.o vr,
trni rncam. Q.d.Egocui adiunt omncs thcfauri lapicir
&fcientix, vidcopaup.mcam,quamfponre pioaliA
fccpi,quam mifcri nolunrintclligcrc,quinccomni:v:
dam miferiam fuam voluntaduerrere.
a in vir in.Qb indignationcm fcclcrum noflrorum ;
pcrtatcmfuam& paitioncmfuftinuir,vt liuorccn .
ncmur.HuiuspaupcrtatismyftcriumautnuUifanui
autpauci vidcntadplcnum: quantabonitasD- ~-
dilcftio (upcr filios irc.quanta mifcricordia in
ciliaiionis:idc6quafi (olus vidcat,dicit: fg' vn
per.meam. Vidct (liam, mirani & ineffabilem, ■
rum mcmbrorum paupcrtatcm , qua ipfi con;
fcientcs(/'0i/ pvientta pAi.'.tiofi.p.i.f.Kc£i.ccr^o vna vc
capitis & corporis £•.:'' vlr vK pa: tntam. liw/J f.t '
o.h.q. > e. Prolepfis in hoc loco, fcilicct prxfump ,
diccndarum notatur. Prsponit .n. cius,cua'' noiidiid
rit ad qucm rcferatiir: quia notu cficnon ambigii, f" ^
tcrfilium virgapaflaonispercuflcrit.Noncrgoniirt:.:
mcmbraeiusvirgaindignaiionis cus ad corrcdio
pcrcutiuntur, vt fit vnavox, vnusgcmitus, vnusp -
tus.in vallc lachryniarum.vndc:Mcminauit.
b Memi^ianit &c. Cum (cilicct & voUiitpatcr cont
filiu in infirmitarc lua , &rcpiiraruscftquafilcproii.
pcrcullusa Dco & humiliatusquafi in tcncbras & r
iucem duduscft, (cd tcncbri cum non apprc!
Ecclcfiam quoqiicminis& tcrroribusuibijCit .. ••
citin rcncbrasaffliclionis& nouialuccmprxfcnti^
lperitatis,undc fcquitur.

c Tan''im in rne vcrtt. Hoc quoquc ad cfaput & mcn
a:qucrefcruntur.£^'<ic««(/ac c"'»'/ v Lnntpiiv-uefeinCh
pcrjcL!4.p.tticn quorum uoxcft:Tantum in mc.aliosc
non corrigitled libcre vagari permittit . Ecclcfiam ;
tam dc ludxisquam dc gcntibusmultisdifciplin.i
affligit angoribus : manum ad cafligandum uci
fiigi i%tO'nnem Hlturn tftiin re.y clt-inin.cr co'iHi.iUC '•■
r«».Manum namq; conucrtimus,cum a fcriendorc:
mus. Conucrtit crgo nianum,paiccndo,au.<iliaiid:'
quos cmendat punicndo.Dc ali;S aut di:. m Uboichi'

ItO!

NICOLAVS DE LYRA.
Ego uiruidcns pdnip.mcnm. injpolnicmeciuitatts,& ca-
ptiuaiUKic.

l In uirga indignatio c\ns.i. vindiSix & correBionis Dei.
i M: minauit . 2'er cxtrcictm Cbaldxorum ia captiuit.item
tiuctndx.

? Et

3 Et adducit in tcne. /« locis tcncbrofis me redudendo, p •
etlatnhoc lUieltgide sedvchia,quieiat caput p.ipuU & cx^-
lusfitit du^tis tn Babyimem. . . , ,

4 Tantumin meucr. I.oquituradmodum hominis «»'''
affiicti,qin vidctui.tp nnUa affii^io alla ftlfua compjrandti,-
dicit lelolum afflittum. _ i

^ i Vctuftaff

t

M 0 P^.A L l T E l<^.
i In virga indignation . ei-is . Idcft.dxmonibus qui diui-
nx iufliti.T (unt cxccutorcs in pocnis mfcrnaUbus , idco
rnbditur.

2 MemitHiuii & ad.in ft .Culpx,& gehcnnx.

4 Tantum in me vertit, yc. Vidctur .n. miferOjg» non

beat focium in poena malo.

917

Thrcn.CaD. lll

mfiinti^irn^^jo.noufi'.'''^^ Quodbcnc ^ncfTcauir, cum

: cd ficarionctcmpIiSaloinomci maiiciis & fonitiis no

c atiditusiqui.i omiiia lic parata !unr Ck dol.itacxrcrius,

V!propri)siunifturarum locisaptctnr iiitcrius: vndedr.

>.»rws«"wy ''f»*',(-omniii limando doiando, planando,

vconneniantin a:diticio.Etconucr

timaniim iu.im iam.(".cc(rjndo,cri

uhhcatos proprijS dcpurat manlio

nHis , &• ordinibus ,quoriim cri»o

VI firiiduracft, vna mcmbrorum ,.,„,uu,.. ,.„,..•■. «p, n.„ a.c.m

conpagcscorum,vnayoxe(t vnus a fuam tota die. BETH. t Ve-

pJratUS . & VOX Chn U CCOCl].r (iC , ,:^,„ d.c. : (>,. t .n ,..l«o «o„ mife,„,ur.

vitjVtintcgcrcnrutusinucniatur. !j ■«iii"«<'''' ai» .i,c.in.ii.'t

a re;7'/;(<jw/fnf/><//fM.Animapccca tultam fccit pellem mcam 6c^

5,78

a INonalais c]ui inlahoreliominiini non fui-.t
b " ■miin Jo,c.T.(:?nd.Mi.i[i-cndo. c <|Oi..:ra<if.ii.H. .

mc vcrtit &conLiertit, miiiU

a Allij:ie: t To:a vita Ijndoimn .:li ci.ts viia.j:
Moftuuse'*- loblcn-.s &pl n.is Jic.im

n Tfe^s'" f.'i?ilem b IFoitiorct.

carne mcarcontriuitofla Beth.

a T'.'irciindedefuntCliitliuin cuii) Lnietnis dc tjci

htl- "v 3rni is

tiji vctuftatcm plangir,(5c non pcl-

lcfcd pcllcm vctuftatc infcclam ge

nt, quaprimi homincs induti a Pa

railbcxpulfilunt.Hxc vna mulro- x-j^c ^ ■ ■ ^

rm pcllis cft vctunarc fuCcara.qus b Adiiicjuitmgyro meo: &Ccir

pcprimi hominisprajiiaricatione

mrtalitatc, & pcccati horrorc om-

ncvCllluit, vndc Imieiei-auunter om-

nnnirmos mevs . Indcanimaucmit,

a ^\'i non policm fu^^ie. b f Ocdctunt in dcain
men.Ti ''.1.

cundedit me feJle &: laborc.

a Tinferni veHepulclin. b TPater tollocari
pciin.lit.

1 . ■ .^ II- • " T> j I \ 3r II b • rivJL vaiio circunccpta anali \Mp

dmcxcrtusquali pclhs inuctera- c Betll. Intencbrofis CoIIocauit 6 amaritudinisc^. laborc tnbulatiot^iis

in vctuaatcpcccati carncsefrcnf .cfca inimlcorum non D
ellenr Cumu.i oi,amea.^ Idcil, fortiorcs: quia in panfionc
Chrifticri.imapoaoli iunrconrrm, & timorcdilperir
HocDcuni tccilk dicit,..]aia iullo judicio pcrmiHt.
b ^ejiluakitcscir: nu.i., vjco.SicanimaquslibetdoIct Moralitcr.
fclle malitix coiiclura.labore fati-^a-
ta, ma.vimecumle vndiquc vrgeri
conipicir, & propri;s iniquitatib. re-
plcri. Hoc.n. immnndi (ijiritus tcn-
tanr, li quando , (i quomodo mifera

1 an;man)prauisoblcaamentis inuo ^ '"P''^*
luant, & pcflimis rcpleant defiderijs
quorum nouiiiiina fiunt omni fcUe
amanora.

^■'^■'iificanithi <i-yro ff/?o.AIIc^o Vox

2 ccdcfixgctncntis immoChniti in
merabns fnis, qu i in padiGnc dcpre-

l hcnlus inquit: Tradirus fum & noti

4 cgredicbar,quia a:difiGauerar,f.pater
ing>rooblidioncm,quando cum ac

5 mis&facib.circundcdcrunr,& vin-
gum ante pfsiidcm adduxernnt.
Hoc vallo circunccpta qnafi felle

Mjtth. if.t.

tuconfcicntia, & intcrnus decor

B qufi carocorrupta, tabe pcccati confumitur , vnde : vt

d\tcarnesnieas.\Ac(\, afTeduscarnalcs^adquosquafi ad

rximos diaboIusappropiar,vtco,s iii quibus (unt qua-

iincm in corpus fuutm traiiciat. Hisfinitiscarnibus

(ibitfpiritus, vtnihilquodcdat, iTperiat inimicus.

urr/«;«(//.>Mf.anima',(cilicetvirtures. Oifacnim funtfir-

mmcntumcorporis & virtutcs meniij,c|uibusconfra-

t,vclobIcaamcntis,vcltormeti.s,vci dolisantiqui ho-

itiredeanimaplang'to(falua contrira.

■iMijm latpcihmm am . Non veruflatcpcccari Chri-

fli, afficitur,fcd mcmbra cius viri;sinuctcrata corrum-

-iuur,quodcommuniterdcplor3tcaput &coipus,vn-

A.)atiid.//.A(fttr4/.. iiitcromnis '«/rr,<if j j/,eo5.Habct vir i(!e

'1 vidct paupcrtatcm fuam pellcm & carnem vetufta

affliClaefihumanitasChnni^ficetia t
vallatu,^adpaflioncmduauseft,&ibicibaiuse;l fGllc&
laborc, vnde. Dc<uy!a,t m cp ,nr.M. &t. In fdlc aiiiaritudo Pfal. a.e.
pafiionisin mentcdcCgnatur, In labore nibulatio in car
ne vcl intcgra Chrifti pafiio inteihgatur . Eafdeiii paffio-
ne.squo!idic inccclcfiapatiturChrifiusquiE cfidecarne
eius & de ofl:ibus'eius,utcompleat ca qucc dcfuntpafllo-
nibus Chrifti Indc dicit: Aunfnauh m ;^yn,7ntv. Ecclcfia n.
obtccfla oi«nib. malis intcr fcorpioncs ambula^ ubi' efi
fedcsfatanx':hxreticorum vallaturcxcrcitiia falhs iTatri
bus.q.d fcUc & labore potarur pcrfccurorum undiq; op
primiturtormcnris hincfcculi oblca.imcnta & carnis
blandiunrur dcfidcria ^hofiis antiquus undiquc rcndit
infidias,iindcrcdeclamat:^c(,7/;c<7/.ir/// rir.w.ft.undeali*
bi:C^.-iy d^hu rnhi peK.fuAO. & vc. & rc. His & huiufmodi P^-'l-f4-a.

bctpcksanetijm rubricatasadopericndum rabcrna in mentc quafi fcHcamaricafur.ln carnc uerc aborr fi

cmm, & hiacynthinasad decorem . Pauper in hisqua: tigattinHis tribusuerfibusBeth literaexplcmr ou^con!

viuftaic afhcHintur:Diues in his quxad decorem nomi fufic intcrpretatur.Qui cnim in uctuflatcm dccidir uiri

i^eiiisinpropnolanguinerubricantur.autccclicolori busfradtis^uallatP.robfidionc antiquiboflis fdlcini-iri

c3f '>"'""''■'""'"'■"'''■*""'"'■• ^^^'-■'^'^"'^ tudinisrcpletur,&locafurinrenebris.JdcflVincoSo-

<Tora fandoruiaa marryno coronanrur, vnde : J!'gerte nc . Quia ucro confufio plangitur humani '^cncris re

rf*<m../...Hiacynth r^x ya o Innt quos virginiras euchit fub hac lircra totius domus ruinam plan^ir & maculas

ir:celura, vbi ncquc nubcnt ncque nubentur.fcd funt fi

ctangehDei. In tabernaculoproximiorcs funtcoelo

lmpellesS3lomonis.Idcfl,Chrifli:cuuispdIesfuntoes

iacti^qui fecum Chriflo crucifigentcsjnorrificaucrunt

(^ca(cilicetcumvi.& cu quibus^tcgunrur viliacorporis

n-imbra,vtpoflmtimitariChnflipan]onem.Cuiusqui

ci|quepcilisfuerit,inrccc(fib.animo2contincbit,quafi

in^anaidanclorumdiuinamyflcria fummiregis. Sed

qiavaruiseftpdliscrteaus, inaliispcilchritudolauda-

'ii"^j r*'^'^°^^'"'''^^^"'^^'''^^'°''"'^ tc2,itur,in alijsec-
ci^a defcnditur,vnde:P. i^cw pn,p //, o^v„u,nfi qua. hahtt
J:" '''lP'o.a».fi,<. Conflat cnini fandos pan^onlbus tra-
clijscflc,vt iplorum & aliorum anim.x laluarcntur do-
«kia & cxcmpls informand.x. Q_d. Satan: Qnid iftum
mtii darc moraris,qui omncs fandfos paflionu->us tradrs
Prlanunabuslaluandis? Quiacrgotanta eflgloria pd-
liiJiigemKChriftus vd ccclefia,quia qufdam alficiruur
pcjati macula quafi pdlis inuctcrata . Pcccatum pcrti-
■n^ad vctuftatem,virtus ad nouitatem,vnde./:.r«f/-./y ve
«fj hommon cum aBibu^juis & vidumes mm,„ . Hac VCtU-
Itilrconfccfaefl ccdcfia.qu.-Ein pra:fcntinon potcflcf-
icnc macuia & ruga. Percirncm vniucrfa plebsin
cyoreChnlh, quiamollis& tcncrafignificatur, vn-
ae\UHmapp,opiant jupirme no. vt cduni ca,. meas. niii cnim

in

Mjraiiter.

uctuflatis.Bcth quippe domus iftterprctatur,qua: pro c6
fufioncfua A\c[t:f.^ttujia7hfecitptilemmearn,&-i. potefl C\-
quidcmad Chriftuni referri uctuftas pcliis fccundum

mortalitafcmcarnisquaminduit.Rcliquauerofubhac^
litera ipfi conucnicntius aprantur.

e m icehrofis c«Uocf.uit . In confufionc anima pofita
gradatimlugct. Primum,quia ucruft.ate pcccarorum
niaicida iacet. Dcimk quod inimici fraude nallara cxire
ad libcrtarcmnon ualct circundata concupifcentiarum
fclic & peccaronim labe.Tandem amiflb lumine in tene
briscollocatanccidpfam (quamfitmifera quam infe-
hx .quibus oppreifamalisautnudaranobis j uidcrepo-
tcfl. Hoccnim maximeconarur inimicus.utanima lu- ,
nicn amirrat nccamiO^um redpiat . Hinc Philiflhxi
Samfonioculos crucrunt, dcindc admolam mittunt,
• utambulansindi-cumirununqiiauiamuit.Tinucniant.'
HincScdcchia;Nabuchcdonofor oculoscfibdit, dein-
dc uin6tuin in caucam Babyionis ducit, ut in confu-
fioneconduiusluccmnon uidcrct amplius. Cumau- ». ^(,x.-
tcni tal is .inima adhuc in carne uida dcplorat, non cfl: "^" ^' "*"
ueie, lcd quafi mortu.-i : dum daturcilocuspaenircntic,
antcquam urgcat fupcr cam putcus os fuum . Quia (x-
pe mifcrantc Dco de profundo iniquiratis ad uitam re-
dit Gimcl litcra icquitur , qux rctributio ucl plcnitudo
interprctatur. . /a ^^

iiT.e.

*i V a ^^COL AVS DE LYRA:

, * 1 yctuttam tcdt pcHem. Lx jurne a- l^boie,qux accclerant
ji:fciuietn. '

2 Contriuit oK.Hefl.robw crporis tnei.
^ l ,^^'^'fica.in gy ro. HiHa Cha!d,eipofuc. unt tentoria ia civcim
'■erufaleTfi,>ie aliquis pofjit eg^cii ud fHgicndim, nec ingrcdi ad

auxi-

aitxit aniun.yiiei, jubcticHt.

4 Et drcund n\c.U\\c.id,fl,ccrdisamar,tttdinr.
j Et labo: c. m dc/c;^ji„ne ntnron-m, & ttiam in cpmbns labo
rivfis,crfiriii'ibi>sp'i{l riptionrm ciuit^tis.
6 \\\ tcacbrOfisCOllo.mc. f/oc dicititr c^uantimadHUs, qui
fueruni incaiiCiti l, BabyiouCjfiiut Scdeclnus &flur(s al^.

* I Circun-

. M 0 I^.A L I T E n.

T t ^■'"'/'«w/-fcj,ei7.r. Perpenem infdligitur conuerfatio
c:cnor,per carncm & offa difpolitio incntis intcrior.

3 ' Mdi-

S .AcdiHtauit j»/ ?y.»*e.Terationii laqireus undiq; rendedo
qui metis amariiudine ingcrunt & laboris , io fubditor.
4 Li circudeiit^ j^cEt Ck m"e collocauit I tcncbris miicrix.

w

Glof. ord. &Nicolai de Ly ra 980

Olc«. #j.c.
Hcb.io.

^ intenebrofiscolAa prophctis fignificatnr Chriftus. vn-
^ dC-.ln mjmbHsprophc'ar„m alJmdMus !ur,,.l.l:^Ui<hr,av, md

^i,«f ,»«Jir.<Jrr.I>affiocrgoIerciuix.ChriOi paffioncm fi-

Kn.ficat.vndc: mtn 6r./;jto/.Mf.Quodmagisadcaput

pcriincrcvidciur. Chrirtuscni.n pronobis mortuusctt,

mortuis Ixculi, qui mortcm in mcr

ccdcu» rccipiunt iniquiiatis & cx

propaginc pcccati.vndc: /.«.'/ w^r/wr

/t»«p.'r^'*-<.Liccrcnim vcrc mortu%

non rcpulit cum Dcus in lcmpjrcr-
nunvcoUocatus in tcncprisvcl ir.fc

cr a

Hiiiorioj.

I«re. 7.d.

ni.vd tcpulchri.vcl pafllonis. (cdno
mortuus icmpiicmus,ga intcr mor-
tuos lil'cr c]uia linc pccccai^ , vnde
citorciuncxit.

a L tt(Mti.je'lifitauU,&c. Pro fc & pro
populopUngcrc vidctur,qniain car
ccrccompcd^busaggrauatuscft ; &
cotrapopulum fuum & ciuuatcm,
xdificatam obfidioncm dolct , quia
pcccatis impcdicntibus, non poHc
cuadcrc prxuidct , cxclufit 01 atione
mcara.vndc: \f alJuimis pro iist:uU'm
cr oruticmni.Yix & fcmitatconclufac
funt lapidibus quadris,& fubucrlje,
quod pcraggrauationcmdicitur,ne
poflintcfFugcrcOmncscnimcxitus
milcrz ciuitatiscxclufit hoftis

a fNonvne.quiaurttadieierunexil inret moi.
hber.

me , quafi mortuos fcmpitcr-

.T ^Ci l.ots Ui.ixpfum.

nos . Gimcl.Circuma:dificauic

a ^OhtiJioncin. b fDeciuitacedemaoibusini-

aducrfum mc, vt no cgrcdiar:

a «lercinias in caiccte compcditus luit. Chriltus

li^llUS.^ tudjtis, »"11113» vitrjs.

aggrauauit copcdcm mcu. Gi-

a ■, V .1(1.:; i'aici li licn p..iiil, trjnl^at a mccalix lUe.
f Anim.i i)uo.uicpccca(i5obfifteniibus non audiiur

mcI.Scd cumtclamaucro & ro
exclufic orationcm

5Itin-r3Jciipturarum fanflaxuiii

compedibus,pium iudice roget,indcfinetcr inftct.vt fal-
tcm proptcrimprobitatemaccipiatquodpctit:quia/>ro.
pi isi Inmitit! ont' ibns ,mi(cant bus,&c. Alioquinadpatria
tranfirc non potcfl,Obftruxit ci viamcocupiiccntiaocu
lorum,voluptascarnis & fupcrbia vit;«.Qa6d fi ad fcri-
pturas fanftas quafiad pafcaaviw
leconucrtit.inquibusrcclanaviatn
inncnitcontinuooccurruntquadra
ti lapidcs hjercticorum quibus viati
dci obflruitur,& lcmitcefubucrtun-

1 tur, vndcdicatanimacu prophcta;
Quisdabit mihipcn. ficco. Etcum
Apoflolo: Jn/t/a- c^o hoino,&c. Ab hi;

." cnim omnibus fola gratia libcrat.
Ci'CUrn£dificauit aduerfuni. Ac fi Chr

2 ftus dicatcxcitauit aduerfum m;
tcr corda Iuda:orum:circundcii
hortcsutnon cgrcdiar deman:

3 eorum,donccimplcantiir(cilici,
t ticiniaprophctarum . Exclufitli

orationcm,fcilicct: Tuicr jt jierip,

gaiicro ,

mea.Gimcl.Coclufituiasmcas 4 r»-an/Mt a >wecfi/(Ari//e.Ecclcfiaquoqm
a 1 phJofojhorum cioquijs ncc lec^o irsmite coHcluditur dogmatlbus hairctico

iiamite
fidci ciiius ad ojjta-ain peiucniant paiiiam.
b T Hinc cui'iunt meimirri)iir do entque gta.
dci.f.Mic. c *Siiblilcs inlillciflus.

n

rum,vallatur fupplicijs pcccatoruir

( aliaspcrfccutorum) quod dcplo

Ia'pidib. quadris fcmi tas meas t rans toium Dcotribuit, cuiusiudi

i.^uu.i.flim siciiicct diuinatumicium imeiii- ciofit. .A^grauauit comptdemmem.\

Moraliter.

gcniiss farcuiaii, dogmatc lubticiti pcimilit.
fVndcA timotc tur doir.ineconccpimus & pe-
pfiimusfpiiitumfalutis. Et.Cum tiniorcactie-
ni"'e (a.vr.ope. S ^D'.iboliis in "■,<'i'ibris.

CirCiimMdificaut aduerjhtn mr. Ani-

. . ,,. , ni^^Tc la.vc.orc. " i i".il,uii'» ni "■''"•*'*•*.

macuiiamrctnbuuorquamOimel r u »>f jf nalcrh Vrsusinfi-
fignificatjprofalcribusluisimmi- b luDu.rciC. l^^aicai. visusinii

Pljl.i4i.a. nct,cxclamat:Orc»»»..d//;M«.«:.^c/«rr- j,-rT.,n.,,,la „,;!,; *l,?oinnhr
" /;.m me. Q, d. Circundederunt me do.m. O'-! ^^^^^^ ^^^ ^^^^^^) ^^O "^ 2D1-
Hiscompedibuspraegrauatane cua
dcrc non poflTu forraidat.cuius fuit corruercfcd mifera-
tis Dei cft crucre , cui hoc mifcrabile ert , quod conclufa
carccrc pcfllmaecaptiuiiatisnon poteft cgrcdi adliberta-
tcm bona:adionis aggrauaiurcompedibusdclidorum,
& carnalium voluptatum, aegiauatur dolis inimici , vt
libcrc ncquc.it hisconftriftai.iqueis^adcaquasno vidcn
tur properarc . Aggrauantur copcdcs ,quoties iniquitati
iniquitatcm apponimus,qus fupcr plumbu rcde fcdere

ZidL<.e. Tcribitur. txciur.t o»af.»rte.Lachrym.-c & prcces mifcncor-
diam mcrcnturiudicis: vndc valdcpotcftcotriflari cum
fic fibi offcnfum iudiccm fcutit, vtoratio non poflSt
tranfirc ad fontcm pieiatis : Quod fit ; quoties Dcus fic
nospcccarcpcrmittit,utflagitianoftra obtutent aurcs
pij iudicis:vndeefl.Quiclaulcritaurcsfuas,nc audiat le-
Q gcm oratio cius cftcxclufa. Cvnclnjit rifs meas,v^ c.Habcnt

Virgtliui f. pcccataquadraturamfuam.vndc dicit Virgilius.Hi^c inc-

Aeocid. rtt««/,c«^j«nfr/tfc</o/t/;r'/«f^<««^e«/^/ii.Hisquadranturitinera
noftrorumpeccatorum,vt tandcm ad l"c rcdcatinfclix
ala,&vctuftatcinfcda abinimicis circumfcflfa^fcUeini-
quitatis& mircrievallata, vanisfatigatalaboribus,cotra
quahoflcs intcriuse^ctcriufqjdcfaiuiunt. Hisaggrauata

compe-

immanitatcm tormcntorum vcld
ccptionum: quod frequcntcrcom
giflcncmodubitat . Suamquoqur
orationcmcxclufam gcmit,duma
probationem diuinum aii.riii^jr
5 difl^crtur,(cdnonaufcrtur '
ancoram . Idcft,fpcm fuani ni vui
fixam,nehuiufmodi fludibus fubmcrgatur.
b f^rf^is inftdiatts . Qmd tcrribilius qiiam authorcm n^
flrs falutis vr(um & icoiicm ficn nobis? Vrfus,fcra f
dulenta, & brachijs & lumbis fortiflJima. InNabuc
donolor auteni & Tyto & Vefpafiano,quialibi apak
fingularis fcrus dicuntur , dominus , urfus & lc^^ "'^'■'
tur,in quibus poteflas Dci inimicos vlcifciturl
ergo iufle, quod pius & clcmcns dominus pecc;
tibuslco fitvclurfus, utcius potentia hoiks i.v, ,.,,,.,
mosobfidcatfic aflligat, quafi fignum ad fagittanilcru
falem ponitur : quiacii;cunfufishoftibusundiqiieobi:
dctur, ut frequetcr quafi Jhgittis vulnerataad medicuD
rcdcat ucl coada . Has gcntes quafi arcu tcnlo(modcr;
to tamcn iudicio ) contralcrufalcm fxpc mifit ,utuel
Dcum timcrcdilccrct,ne hofliumfuorum fagitlisvulr
ratadcficerct , huiuskmitjefubuertunturabhoftibu!
& ipfa confringitur.

i-rf.s . Sub Dalcth litcraqua: timorem fonat,phi
anima timore percufl^a . yrjus mft. fa.cfl.quja & uir
gittarumin apcrto, & infidiarum in occulto exf ^
plangitquafi dcfolata.

Tetttviii

NICOLAVS DE LYRA.
4« I Circu mxdificauit aduerfum mc. Hoc poteji exponi de
obftdione cinitatis tn^yro , vt pradidum eji , & etiarn de illis qui
in Bibylone fuerunfrecluft in ergnliulis^ rnde non poterant
loredi.

2 Aggrauauit compedem mcum . Quia aliqui fuerunt
fofiu iii {OMptdibus lam pondaofis , ciuod vix poterant fe mo-
uere.

i ScdSccnmcVim^xiicto.ii^iafidicatficuteliexclttfumame

' ■ hutm-

humanum auxilium , ita etiam diuinum . yidibjt enim Jn
mias captinuatcm per longum tempus duraturam , & tdeofn
ditur.

4 Conclufit uias mcas lapidibus quadris. Qu^' ^'"'
lomodopronuncpofjum euadere, quianuUu claujurafortKiri^.
uiua fententia.

5 Vrfus infidians faftus eft mihi . nonperfe fedpcr f
dieos , qui ex ordtnatione diuina me ceperant per vias occuli^.

msniftjias»

-* I Tctfn'

C^t 0 l{^^ L I T E B^.

T I Circttmxdificauit aductfum me.ln confuctudincm pecca-
torum inducendo, qua: laqucus cft impcdicns cgrcfllim
apcccato: ficutfilumquotenctur auiculaperpedcmli-
gata impcdit cam, nc fimplicitcr auolet, idco fcqui-
tur. ^

X .Aggrauauit compedem meum. Pcr habitum vitiofum cx
confuetudinc acquifitum.

3 itd & cum (lamauero.l\t inftinaum fyndercfis rcmur

miiran-

murantis peccata.

t Exclufit oratiouem rtteam . Eius impedicns effcflum f

peccati recidiuum.

4 Conclufit vias mcas. Proccdcndi in bonum.

t Lapidibus cjuadris . Idcfl , pcccatis qua: quatuorfaabc
angulos, fcilicctDci otfenfam, obligationcni ad p'|
nam,gratuitorum fpoliationcm,& naturalium vulnc
tioncm. _

5 yrjus inftdiaiis fa^us. Hoc dicitur quia fallaciadiatx

non poteft vno norainc cxplicari.

^ ^ ^ Semitih

?^i

Thren.Cap.IlI.

982

' fU/fc Jdeft,iiTdicium,quod tamen differt qiiia mauult
itjcniicquosremuncrecquam quosdamnct.vnde:/)e-

' ^, maueiaih'is,&(.VoK(\ per arcu m facra lcnptura intel
lij.inquachordanouitclt.fledhcurduritiavcrciis Inde
Ij [[xmitiuntur quibuscordis duntia penetracur,6c ex
arJiudicij lagitts mittuntur adpe

inpopulofuo; quoddomini pracdixcrat comminatio, D
fcilicetcibabo populum idum abfinthio:& daboeis po-
tumaquam [cWis.vndc: Incbriauit me amaritudinr.B^cplcti Ictem./.b.
enmi fuit lerufalem & in prima captiuitatc & in fccun-
da:&: potataabfinthio,anguftiis,f. & nccelTitatibus . Per

, , ^ . . aquam fellis fignificatur malorum

Piiendavitia,&ahaqua:vulnerant a condlto.Daleth. Semitasmcas t magnitudo&fempitcrnumcaptiui
cbriratem.Aiaauteertquafir.gnu, f„huemt&COnfiecrirmr • nn ^ tat»siugum autignorantialegis,qua
vninc iulcipiatvulncrachantaiis, luDuemc<xconriegitmc. po- rcpletiamaritudinefeliis pro Chri-
in?rcpellatiaculainimici. r - «^^Xr>.Ui-,rv, rvJ-^U T- fto Antichriftum funt fufcepturi. .... ,

^ - " ruitmedelolatam.Dalcth.Tc- ^ Mirnmrembmmei^.Ammaanoq.m^''''^''^*

a f.udicium, V,. arcumfcr,p,urnum. his& huiufmodi amarimdinib ouo
tenditarcum luum, & polmt t tidieincbriatur, vtnihilcidulcein ^

prajfenti vid^tur : dum tantis maUs Aikgorui.;
mceuanter affligitur. Mifit m re. Hc,li
s Luxu,u.f,s veiinfidciibus. tcra.viuo vcl cftintcrpretatur.Aprin
He.t Mifitinrenibusmeisfi-

irjw5tuftdinns,&i.Qomvi\nn\ssox

eitapitis& corporis,qu6d vrfusin-

iids fattusfiteis, qui & aeternus eft

& )coiiimutabilis,nonqu6danatu

raiecatis& bonitatis immutctur,

icoropter efFedus.lllum cnim ccn

trailmm fuum erigi permifit , qui b
' vcit vrlusinfidians,rraudc,& forti
. iiunc perimcre & dccipcrc tenra-

uii,ficut& corpuscius aprincipio

vlcie adfineni leo ablcondito . His

dubus beftijs omnis diaboli laeuuia

m<iiftratur,& perleoncm ipfe dia
^ bois, per vrium vero mebra cius',

baEtici, fcilicet & falfi fratres . Vr-

iiij:nimlicetbrachijs & lumbis for c

titous , ramen capite eft infirmus ,

Cctiomnes mali caput infirmum

hacnt, idc(t,diabolum, qui vel in manifefto vtlco, vel

vt rfus in abfcondito.cjj^c«»«f quarens quem deuoret. vnde:

Duolus un/juam leo rugitns uaunut.&cVzlCt quia dc forti

tuincc6fidit,quirugiens & frendens circujmit.De cu-

iuaifidi)sdicitPfal. Iniidmur inaifconmiv quiijtleo mjpelun-

citji . Hisarmis contra mcmbra & caput pugnat, vnde

gciit propheta.mio Chriltus & ccclcfia.Vrlusinfidiafls

i laciseft. Hsfunt beftiae, quas contra Dauid paftorcm

imvcniunt,&grcgcm deuorare cupiunt .Sederuit

.iidouemdcoiclconis, &faucesvrfi &brachiadi-

icejjit. Hiceft Chriftus,qui oues fuas ducit ad pafcua vi
t*i cruit de ore leonis, & vrioru brachiac6fringir,nos
aiipopuluseius &ouespafcuaeeius.ToUit etiam ariete
denediogregis ficut ipfum Dauid,que fidiis non eruif-
fehon euahHct . Ha: beftiae auerfus Dauid confurgunt.
lda,contraip(um Chriftum.Dauid lcone & vrfum in-
teiecitqa fadu eft in morte Chrifti, qn oues liberauit.
a Smitai mfi?jy«Z;«f rw.Haec lugendo rcpctit.pojuit me defo

Q /dfw.Ierufalemjrcilicetquam lupr. prophetaplangebat.
lai fortaffis in (e reuerfa,immo Chrifti fponfa fanguine
eisdotatagemit fe de(blaum,& quafi adulteram a fpo
idereliaatD,quafi fignumadfagittam, &c. Chriftus
enn dc ecclefia,in titulum contra omnes aercas potefta-

,. re<& fallacias erigitur. vndc; spetiactium fatii jumu^ ange-
lis r hominibus. Chriftus in le & in omnibus mcmbris ia
cii^inimici opponitur.

b ^ijitinrembus. Dominusiufto iudicioquafi& arcu
diisxtenfo tandem mittit in renes fagit.fi.pha.vt eorum
libiinem puniat^dequibusdicitur:'^»"/'?'"^'/"^ ""^ vxorern
fromt fui binmtOat . Per pharetram occultum Dci iudi-
' ciui fignatur , quo Nabuchodonoior & alij contra k-
rulleni quafifagittse diriguntur , vtexpofita quafi fi-
gnm vulneretur , quam cum propheta iam obfef-
ianincreparetquafiillum nugacemirrifit, vndeaddit:
f^cs fum inde.o.p. Rele. m. a. In fecompletum dolet &

in

IVndiquc pcrcuticnjam. b TTimoiis
vcl anioris.vdcuiiislibetaifliftionis.

mc quafi figniim ad (agittam.

3 ISa^ittas occulti iudicij vel fciipturs.
b f Viuo vel eflfe. c fVox Chrifti, vel leie-
m;x , vtttque enim a popiil > e" derifus.

lus pharctrx Cux . He. Fadus
fum m dcrifij.m omni populo

5"in mt! pfallchant,9ui bibebant v;nu.n.

cipio.n.huius alphabeti cxinanitio

2 Chriftioftenditurfmillud Apofto-
li: tx/nanikitjefur.ferui.acc.&cproptcr PhtUp.iJU
quod opprobria,& paffiones & mor

3 tem(uftinuit.Sedtamenfempcr&
incommutabilitereft, & vcrc viuit
quafi reipodeat, deridcor & afiligor

mco:caticum eorum tota dic. 4 cruciormorior,fedtamen&veresil

TPaiTion.hus. vcrc viuo, & vitam pcccatoris nolo, E ,

He.repleuitmcamaritudinib. 5 quiavitanonvultmortcm.H?cna-
*■ quevoxfponfi & fponfjc commu-

nis eft, vt illa confiteatur , quia cft &
viuit:& ille refpodeat,fum & viuo,f m illnd:J{efurrexi,&
adhuc tecumfum. Hiccttcrgoqnic&Scqui viuit&prono-
bisplangit:& pro illis,M//;n« renibus mcis filias pharetr^ fux.
1 haretra Dei patriseft fcriptura,ex qua iudicij Dei.quafi
ex arcufagitras,corpusChrifti accepitquas&ipfepertu
lit por.Has fagittas ardentes facit aliquando,vtcorda fri
gida vulneret caiore charitatis.Hxreticiquoquefagittas
infidclitate aliquando intoxicatas ex hac pharetra pro-
ducunt,& corda innocentum fcriunt.Exhacpharetra vc
niuntfagittje,ex quibusexteriorhomotimorcconfigi
tur, & interior amore afficit.vnde:Co»^_ge timore tuo car.m. PC1I.1 x8.p.
Quod enim ait: W;y/n'n renibusmeisfilias,pharetr<t.ldcR,!^ffc
ftioncs diuini timoris vcl amoris. In renibus propagatio
carnalis,& in fide virtutum gcncratio fpiritualis . De his
rentbusgignit Chriftus,in vterocaft.Tmatris.Idcft^eccle-
fix mifit in renibusfiliaspharctrai.ideft, fagittas, quibus
adamoremvulnerentur ueladtimorem, vtvitiaperi-
inantur,virtutes propagetur.vn Dauid:^rf renesrneos.etc. p{^4*^*'*
Et alibi: iavht^ tua injixxfunt mihi.SznQx quoque prxdica- idJJ,^'
tores Dcidehacpharetraquafifagittaediriguntur. vnde: p '
Inpharetrafua abjionditme,ac fidicat:Chriftusquafi fagitta
clcdam abfcondit me,in pharetra fua.utoccultus caligi-
ne (cripturarum,& tandemex arcuemiirusprobemre-
ncs & cordaomnium.Fa(S«j/«»3.Cui fimilecft. Egofum PCilii.b.
vermis,& non bomo,&c.Qnod in pafiione declaratum eft. • Piai<?8.c.
C 1\epleuit me amaritud.pafine. Ideft, myrrhati, vini. vnde
'Pfa.l. Dederunt in elcam meam fil, & in fiti mea potaueruntmein
flc«o.Cumdicitfe inebriatum abfinthio.oftcndittam in-
terius quam exterius fe affcdum amaritud nepafilonis.
His &huiufmodidoIoribus totumChrifti corpusviq;
ad confumptionem cruciatur.

Greg.Ebrius quifq^ quod patitur ncfcit. Qui vcro ab-
finthioinebriatur,& hocquod (umpfit.amarueft, & tii
nonintelligiteandemamaritudinequarepIetur.Huma-
num igitur genusredo Dei iudicio in voluptatibus fuis

#fibi

NICOLAVS DE LYRA.

■5« I retendit arcum fuum. In exe) citu enim (.haldprum erat
mui jagittarij, qui ex omni lempo) e mi:tebantjagiitas,ad inierfi-
ciermm defenfores murorum, ideo fibdvur.
2, vlifitin renibus meis filias pharet. Ideli,fagittas qu£ di-
'un.Ypijaretr^Jecundum modum Loquendt Hebraicum.Et quiaft-
c t,ie a matre cuJtodiHntur,ftc Jagiil^ in plmctrapro ctiftodia re
ponttur.

5 TzCtns

M 0 B^.A L I T E l{.
\ t mitas mcas Jubuertit,&chonnvn propofitum fubucr.
teno.

t onfregit.me.ln pcccatum pr?cipitando,ad quod fcqui

turicfolatio.

i \undit ar.fuum. nouas tcntationes pr.tparando.

t £«

3 Fadlus fu m in deri.omnej enim nationes ludps deridebant
Jtciit deuicios tr cptiuatos.

4 Canticu m eoru m, & c. de talibus enim viclnrijs folent fie-
ri cantilenf ad laudem triumphantium & vituperium deui^oruwt
ideo fubditur.

5 Repleuit me amaritudinibus. Tana enimgraum nomi
nepotusamartde/igtiatur,ttiamJccundumcommunemmodum lo-
quendi.

* I Confregit

I Et pofuit , &c. nam eius exercitium eft me pcrcuterc

per culpam iteratam.

z Mtjit iu eJrci.tentationes luxurie,qu? in renib.viget.

j Fatlusfum in derifum. Nam pcccatum luxurix maioris

eftinfamia:.

5 i^d/jfcwfrMcawa. culpae &infamisc

\ Insbriauit

5,83 G\o(. ord. &NicoIai de Lyra

/f flbl dimiflrum , atquc pcr cafdcm voluptarcs fpontancis
A voluptatib.traditum,abfinthioclUbruim,quia& ama-

9h

tl.AMi<c. ra funt.quac pro huius vitac amorc to.crat,& tamcn can-
dcm amarimdincm caratatccupiditatis,auaa inlcnfibiU
tatccbrictatis ignorat.Mundi.n.glonamfuics, dum mul
ta$ .p ca tribulationcsrcpc-
rit>amarum cftquodbibit
a Cunfrtf^ttad tmmerumdev.
■if.Icrcmiam a popiilo affli
ftum, & populum ab hofti
busnuUiduliiumcft . Hic
enim pcnc famc pcrSptus
eft, illc omni gcncrc pocna-
nim dcpaHus eft vndcqua-
fj cincrc cibatus plangit, ut
■animacxpulfa dc corporc
ocdatur , vndc bonoru cft
oblitus, quorum mcmoria
intcr fupplicia cito clabitur.

f Mirihiti »cri. a •'Vt nfc»nu» trmanfat.

incbriauitmeabfiiithio.Vau.Cofiegittad nu f

t frtcd<caioi<!<vcl(enru<. b fCinciem canquira paiiL-ni mauducabam , &c. [
c tPcrnMfnti«,mo:tisinemoiia.

mcrumdcntcsmcositcibauitmecincrc.Vau. 2

a ^Amu radinepillioni». f Adeoopinione. b T Aff.aLS. c ^Ptsieiiio-
tum<elfjiuiottim,de|quibus diciiut.Credo adcrc bjnadamini iii leiiatri

transfudit Chriftus.C/td.we crwrf m Pfal.Cwr«» (anqut

pahtm mandutabatit, crr.quib. nialis rcpuUa^cft animac

hiquosplurimumdilcxit, & proptcr quosvcnitonv

odio pcr cqucbatur cum vndc:CffpK icjiis udere &ptutr \

Sub Vau vcro litcra iftacxaggcrantur.&pcrcaquid

da Uint , durius tcmpcrar

*

f«A

Dcot. t^A.

teoaisod.

Iob.4tA

MaRkio.c.

AUegoric».

Et rcpulfa cft anima mea; oblii' lum bonoru.

V"'<levirfciur.

Vau. Etdixi ,Pcrijttfinismcus, S^fjjcsmeaa

a ^Hic a petfoni fua mifera iudicis iiiileiicordiam toiiipaiai. 5 Ezpufitit
Cgillatim in commodis, bencuolenturo iudicis coirp tai .1 ff. luaa.lua,&
iudicis&adurilani.quod propiijs noiatutlocis. iDuftevelhuc.
b wPio noU; p;u?er taflus «ft Chnau» & ttanfgerflio,& malediftum Sc pec-
■ . L c ■" catum c T^tiumiix .

Lugct crgo prophcta hnc .- ^ain. Rcco"idaret paupertatis& trant
B populi fui, & fpcm conucr b ' r r ^ t Amar,.«>..ni..

tcndi dcpcrifle Impius n. grcflionis mcp,abrynthii&fclIis.Zain.Me-

CUm in profundum malO- b^ ,v,ix a.em.. , Ul J.U ... b 1 L-c^ in U.uia., .uo anima mea.

rumvcncrit.contcnjnit. • mcmor tcro^.SctabcYcctin meanima,

Confrt.adriu.den, Anima ' ^ '

faftidio fandlx fcriptura; af

fcQa frafturam dcntium plangit. quibus tcrcrc & riimi-
narcdcbuitvcrbumDci. Animal cnimquodnon rumi
nat,in lcgc rcprobatur. Vcrbum Dci fenlibusquafi dcn-
tibus molcre& ruminarcfanitas & vidus cft, vnde in
prxconiumdicitur.cpdentcs Moylinon fiicruntt com-
minati : quia verbum Dci fcmpcr cordc & orc rumina-
uit,& pancm angclorum indefincntcr comcdit Gui aute
dcntcsfranguntur,rc£lccincrccibatur,inquocordismg
flitia& poenitcntiadc(ignatur,undclobcumdominum
vidiftct & audiflet inquit:.^?'» pamter.mm inf.iuiUa & cine-
»f.quia fcilicctuifaDcipulchritudinc, &altitudincfauil
lam & cincrcm fc cognouit.Et alibi:0/jm m ctlic-u & cintre
paiitentiam e^iljeu. .Y)\Cit crgo:Cita«/i me iinen :Quafi dicat
quiaucrbumDci ruminarcdiftuli,ingcmifcocibatusci
ncrc mortalitatis. Kepulj^tfl anima nie : hitusjum Loiiorum.
Dolet fc a DeorcpuWam & tcntationibus cxpofitam,ne
ad bona qua: fentit , libcrc rcdirc poflit: qux opprcfla
acrcdinc doloris non potcftbonorum rccordari, unde
addit: Vertitfinis meHs,& fpesmeaa <io»«i«(/. Hxcbcnelitera
Vau fignificat, quje non cft illc fonat, pcrijt cnim & non
cft cum domino.qui ucrus finis eft & cofummatio idco
Ipcm fibi a domino pcrijflclugct,quiafc ad diimcrigcrc
non ualct. unde bcnc fcquitur : Zain , qua: intcrpretatur
duc tCkUcl huc tanquam uocc dodoris dicatur . Noli diu
inuolui in his malis, fcd duc tc, & tanquam qua:rat quo
dcbcat ire,& rclpondct demonftratiue:huc.f.in uiam pre
candi:& quid & quomodo prccari dcbcar,fubiungit: i\e-
cordarepjuperiaiis & tranfmi'^ruiio>usme.t,i!rc.

Covfngit ad numcrum dentes meos , &c. DcntCS Chrifli, i.
apoftoli&ali) difcipuliinpaflioneconfradi&diflipati
lunt, quibus quafi dcntibus ( credcntcs in corpus luum)

transfu-

6

7
8

t
9

lO

turqu.-Elonat: nonlicill

vclnon&ille.Licctcnii:
di xcrit : Pirr/ / finis mtu\ ,jp,
tiieaa rfom.-no.Non ficiljca.

bitrarusefl, &nonillcob
tuscftbonorum quictn

patrefcmpcrhabuit,autri
cundum humanitatcm n>
ccpit,dcquibus. Ciedutii
luna dutniniin terra viutnti»
Non ergo fic arbitrarusci
licct anima ipfius repul
fit duritia ludcorumacd
mium dolorcm anim.' /
moerorcm infinuat tanqi
incbriatusamaritudincp
fionis,non pofiit bonorur
rccordari,& cxaccrbatusi
CMiVerij: fiiiis mi'Hs.A\^\' "
mincsautcmpcrijflcv...
tur,quid\ccbant:Seipfumnonpoit(ifatuuMfacere.S\ccaic
hsrcticorum & pcrfccutorum malis rcpuiraprstcni
rum bonorum obliuifcitur,& nouisopprefladolorib
inquit : Terijt finis meus,&fpes mea a dommo. vndc Pfal.A
autem peni motijunt pe.penk ef. junt gref.m,
b I{ecordare paupertatis & tra>ifgrclJwnismeie,&r.Ahm
huius alphabcti dcfcribit miferias mifercciuitatis& p
fionesChrifti,&ccclcfi£laborantis,utctiamquafid
^crandodixcrit: Verjjtfinis meus,& fpcs mea a dommo ,^
utdiuinitus auditum cft, ductc:moxnouafpecrcaii
addominumconucrfusprccesamittit, & promittii
dcinccps mcliora fpcrare, praetcritorum oblitusdeli4)
rum. Vndc aducrtendum haecclemeta magno niyto
cflTc prxnotata, quibus magna; intelligenti^ facramcni
quafimctrot iuxitfpiritusm prophcta.Etquiafcnr
Deioccultus.hincindemyfterijsobumbratur ,qu
rcli:ratishumanis patcat fcnfibus,^rcgicSpirituiraD>
ha:c & huiulraodi intcrpofuit. ut faftidiu auferrctle?!
tium:& intcr lachrymas animas recrcaret intcllige.':r

I{eccrdare paupertatis & tran]grtffionis me(e,ahf\nihij ct f
Aia quoquc in hoc verbo viuificat ur & reducitur,c:.
citur: Duc te fjuc: q.d. ToUe grabatum tuum &ambuU. vo
fupplicans dicit : l{ecordare paupertatis & tranfmigtaiio f
nita,&c. Heccnimin Adamquafiinprimo florctra
grcflfa & paupcrtate nudata , Icd cum in haclitcra k'
duccrc iubetur:momoria mcmorarur & ficut filia .\
hecontrafpem in fpem crigitur: & vcnit ad litcr
Heth,qu^ intcrprctatur uita & pauor : ucl ut poftqm
moniarumlachrymastimoredominiconcipiatdeq
dicitur:/«i«!f» japientix titnor domini .- & guftetniliiir
nus Dei verbum,& voce confeflionis dicat: Mijcnc,

S dov.i

NICOLAVS DEJLYRA:

.}: I Confrcgitadnumcrumdcntcsmcos. i^.rf. firrmwa/"-
fliHiontm lultmui.ae Jt omnes dentes mei fuifjent ffgiUatitn confra-
{I''.l{.t.Sal.dicit ifuod h^c efi literasConfrcgit in arena dtntes meos,
qiua lud.ti ai lerra fua eietiifaciebant panfsfiihcinericios,:n (jui-
bus ci.mmijcebir.tur pulutres & areni€,fecundum quoddicitur ET^e
ch. ^.Siccomcdcnt filij Krad pancm fuum poUutum in-
tcrgcntcsadquascijciam cos: & ficcxarenacommifta
offcndcbantur dcntcs manducantium.
1 Cibauit mcci. Commilio tn pane.

3 Et rcpulla cft,&C. .Ab omni conjolatione.

4 Obliius liim bonorum. Idcfi , itadongattufum a bonis,

acfi

acji nunquam altqua habuijjem.

J Etdixi peri)t,&C.Z,o^«««>- inperfonainfirmoruni,tpii (ft
ladch.itit ni defperationetn txpondere malorum, &idcofupcr
prophcta deprecatur dominu in pcrfona popiili lam afjticii c:.

6 Recordare. Tu domine.

7 Paup Quam jufiinioinamoticneomniumbonorbtneor

8 Et tranfgrcflionis,&c. Et accipitur Inc traifg^tjfio />-,
idejifpajjionis rnex, quam Chaldei intulerunt mihi vliru koci

9 Mcmoria mcmor cro. SLilicetpeccatorum incorun., .
bus ijia merui. In Hebrp habttur : Memoria mcmorcri;
domincad punicndum.

I o Et tabcli:ct in. Depeccatis perpetratis conjufa, (J qi*o
lis confufto addncit gloriam,ideo Jubditur,

M 0 H .A L I T E l{.

1 1 Inebriauit.&c.Ex infliflionc poena:,cum dicitur.
I Confregitadnum. Idcft,mcditationcsmcasbonasquib.
mafticatur & incorporatur cibus ucrbi diuini: quo dcn-
tcsfranguntur, quando mcditationes maljcinerediun-
turidcofubditur.

Cibauit TOf.Idcft,iiili mcditationc.

Et repulfa eji anima. a mcditationc bonorum.

2

5 Etdixi , pe, Quia pr?di<fta inducunt aiiquando in de-
Ipaauoncm. ^

<5 ^CQt-

6 i^ecordarf. Wic ccclcfia cognofccns fuam mifcrian '
conucrtitad implorandamDci mifcricordiamdi.iv
darepau.cx gratuitorum fpoliationc.

7 £f tM»/. ex naturalium vulneratione.

t .Abfynt. Ex poenarum multiplici pcrpefl!ionc, &<! •
dc fcipia. . j

9 Mtmoria. Pr^didlorum frcquenti meditarionc. i< '
fubditur.

10 Etabef.Vxz confuCone, non tamen defpcrabc
Dci mifcratioiieadco fubditur. \

t ^i^

Thren. Cap.Iil,

9'T

% dSniffl: quia non fumus confnmpri.

t^ \ecordarepcr ci^f.SuBthxc vciba Chrifli, funt ecdcCix
pjf icipantis, CUi dicitur : Brati paupc > s ipiritu (juoniam ipjo-
ra «•/'•• rej^nnm Calornru. Chriftus tamcn ncc tranfgreflus
cfi nccaliquis fuam transgrcflionem iudici oiFcrt : fcd
vd^cunde profcrt uiuote fa

926

(ieUnamd peccatismeis. Scd
Qirtus tranfgrellio legis
prrtiobis faclus efl,(icut &
niicdidum peccatum vn-

^C.UU<i^^i<i omnis (^ui pf.ndtt _ ^ ' r T

in tno: & eum qui non no- b quia non t lumus coiumpri.quia non dcfe
ueit pcccatum, fccit ^ no- -- ^.. .- . ....

aTVif^tt. «ernam.

mea. Zain. H^crecolcnsin cordcmeo, in

aUVitavcI pauor. lj<^A pctfona ■iiHicis. efNon noOri nieriti.

Deo fpcrabo.Htth. Mifericordix ddmini ,

aTR.<:liquiaf faluac tient. liCTot inalis,

a^FonsviuiJS«ficcienefcit . blSccundumniuliiiudincni mifcrationuin
tuatani dcle iniquitatem.m.&c. cf Confe/Iioneni tuam & patieniia
tuam 1Di'<-si & te cojnofccre feci. dnQuandofjl iuftitia leftirrex t.

&:iaicdiduoi &tra_nrgref c ce'iutmiferationescius Heth.tNdui dilucu

af Fais mea qui moda dicebas:Feriit finis nieus. TDominuspars ha:re

ditaiis mejE, & calicis mei, &c. Pottio mea domine in tcrta riuentium.
Portiomeadomine.dixi ciiftodirc legem tuam

Io,muIta ellfides tua.Heth.Parsmcadii.<?,di-

a^Vnde: Expefta dominum,>iiilitcr age. bf Si moram fccerir.

xit aniina mea ,propterca expc6labo cum

a^Vnde:Krnitatcmfecuti cum ler.tdo. I^Q^im bonus ifiael Deus,his
quit:dolunccoide. fCumpeiueifo pciueite.

b fOptand" & diligendo.

Teth. Bdnus eft diis iperatib. in cum, anima:

liocm dcleret noftra. Ma-

gnm crgo efl quod dici-

l^Xl^ecerdare pauptrtas.Q\liz

prtnobis fadus eflpauper,

vtosditarct, & iungeret

cuj capite corpus: v t deprc

caone capitis purget.Cor-

puauteraquia in prxfcnti

vitfinc tranfgrelfione non

vii.t,muhis airumnis rcple

5 turk amaritudinc abfynthi),&: fcUis. vn laborib.& do-

lor). fatigat ecclefia, vt dccoda paflionibus fponfo (uo

fiaiicceptior. vndedicit.^fccirrfart/7.!«.Qn^afi dicaf.rccor

daiquxpro traigrcfl^onib. meis patior.Idcft,abfynthij

& fllis, mfwo«a numorircj&c. Acternx vita: lcihcet,6c

idc mox tabcfcct anima mca ad cam fufpirans, lccun-

du» iUud:Defccit in la.t.anima mca vndc addit. tixc re-

iolii mcordemeo,in Deojpera. Cumenimecclcfiaadeius

coicraplationemfedirigit,quafideficiensgemit,&qua

cxfclliuspoteft dicit: memoria mernor ero. Ex ea illa lcili-

cetnemoria xternae vita:,qu2interius afpirata viuifi-

cat t dilcant Chrifti mcmbra nihil aliud memorare co

|it;caut diligere,quam fe in nouitatem vita: reforma-

re,inotandusccclcfix fubitus profedus,qu2prius vf-

qiiaddclpcrationem vcnit.fed ex quo falutarem vocc,

(ij((f,audiuit , mox memoria intabuit, & recolensqua:

fuinuitin verbo illo longcadduda. In Deo,inqmt,lpera

^['^uafidicat. tn verbo tuo laxabo rete. Sic contra fpem iii

fpai conualefcit ieterna: vitse memoria recrcata.

a [//crjcordu dowi/n-.Pafchafius. Depofitislamentationu

qurimonijs incipit moralitcr viam reucrtendiadDeu

• cxianare, vt nemo audeat de fe prxfumcrc, quia no« eft

• •po\/Hisnt<\Hf!Cwrentis.\'rd Dei milercniis.vndc 3\t. Miferi.do.
Qa non fumuscofampti. Quia fcilicet reliquia; Ifrael
falifiet.Sic anima quxlibct, mifericordise domini tri
bu; quia non cft conlumpta flagitijs (uis in infirmiiatc

C camSjdeleiJatione fcculi hoftium infidi)s.
b Q^ia non dt.meius.Vndc dicit Dauid. Miferere mei Deus
ftchlnrnmjgnam mifericordtam . Q^?^ ^'^^^ ' M^S"'' ^^^^
dcltta & magna mifcricordia,multa£ iniquitatcs,fcd&
JintK miferationes Vnde nulli diffidcndum , non defi-
ciut mifcrationes- Vnde fons mifericordise non ficca-
tur nifi prius fucrit exficcatus Hoc cft initium noftrce
couerfationis, & Initiumvita:timordomini.vndc.Bc4
iHSHr quitimet duminum . Timentes cnim bcati funt ,

&

NICOLAVS DE LYRA.
l^ I laec reco. mmiluer.
i n Dco Ipe.D' confecwione diuine mifericordia finaliter,
} Ai\cticoidixdomini.Hic prophetaconfitetur diuinammi
ftriadiam qu^ftmper coniomitatur iuHitia juam, pp quod pcena
« 0( infiiBa di putientcr tokrai da.Et primu ponitur hutus confef
fiof.undo rtm<.uetur erroris occajio,ibi:^on enim. Dicitigit:
Mijicordiie dortiini jupple appartnt inpurmoiie nojira,
4 ^uia non,&C.Z.jc/t hoc merwfknt peccata nofira.
i ^uia non dcfcccrunt mifciationes dus.Dimittendo no

bis

&(apicntcs. vndc Beatusdiumtueyudteyisdomine, C^delege 15
twarfocwem^aw.Nam & fandorumcftpauor.vnde:fec/rf;r Pfiln.h
pauorfnper ^brai}am cum lacr^ficaret.er Dauid dixit: Ego di-
xiinpauore tneo omnis homomenddx. Quiliuncpauoremha G*"''r-e
bent,& vitamhabent. Quodquamacceptumfit,apcri- ^^^*"''*

tur cumdicitur.
C l^oui diluculo multa efi fides
f«.7.Q.d. Poftlachrymasq-
rimoniarum,poft tantura
fuppliciu,poft cofeflioncm
fcclerum.poft prece & con-
fcfl!ionem non diflera mifc
ratione. NouidiluculomuUa
(ft fides f «^.Noui fidei confta | ooujt.f.mi.

6 tiam dicenti.'; .- Non defecc fericordije
runt miferationcsdomini. quoiibetma-

Jiuui diluculo quiama. cfifiies nctmagnacft

7 tua. Ac fi dicat , approbaui If^^^^^^f,

8 qu^humilitcrgcmens cnugnjcil fidcli
nierafti , & nofccre te fcci, tas tua.

9 quia multa eft fides tua di-
luculo radio fidei exorto,
qn fcilicct Chriftus rcfurrc-

10 xitlnquodiluculoadomi
no commedatur,qu^ prius

infirmitatecarnisperiiflTe videbatur,fmillud. Teriftfinis^?^^*^»
m-us,&c. Morc fuo faepiusprophetje perfonas mutant & ^
tcmpora.Vndein Canticis canticorum,nunc fponfusad
fponfam nunc fponfa ad fJDOnfum.nunc ad fodalcs ami-
cos loquitur,muhoties abfens, multoties prajfens eft fpo
fus,vtfponfjBdefidcrium inflammctur.Hicquoqucfpo
fa: anguftias fuas plangenti.continuo adeft fpon fus & cd
folatur dicens.T^^""* dU .muLcH fides tua .Fidem tuam laudo
& prefcntem mccxhibeo,quem abfentem lugebas,quia
diluculo noui multa eilfides tua.vn.dc illa refpondet.
d Vars mea d.di.a.vj.pro.ex.eum. Foelix qui hecdiccrcpo-
teftalienus avitiis,f(^regatus abomni labc pcccati.Qcf
& Dauid fub cadc Utcra odauo loco pofuittPomo mea do „^..,
mincydtxt cmtodire legem fM.'i>w.H?c.n.folummodo vox cius
cft,qui de feptima tranfit ad odauam, ideft, de prazfenti,
&de veterivitaadfucuram,& ad nouam quiterrena
non concupifcit,foltim Deum expedat quem diligit, &
non fibi,fcd Deo viuit. Vnde adTcth literam perucnif,
qua: cxdufio vcl bonti interpretatur.Talis.n.fummo iti-
haerct bono,exclufus ab omni tcculari negotiomec mi-
nastimet,necoble(flamenta ampleditur,quia forasti-
mor a pcrfefta charitate excluditur.vnde fequitur.
C Bonuseftdominusfperantibusineum.&c.Vc\imi\ios: Bo-
num eftfuftinerc,& fperarc in falutare Dci. Qyisenim
vercfuftinetdominumnifi quicharitatis ftudioexclu-
fus cft ab omni labc vitiorurii? Quis fperat nifi qui vere F
diligit & optat ? Quod.n.fperamus per patientiam expc-
fliamus.Sic qui fperat,fuftinct : qui f uftinct per patientiS
cxcludit affeftuscarnales. Itaquefub hacUtera vtraquc
intcrpretatio quje difcordare vf , congruit , vt bonus fit
dns (perantib.ineu.Qui.n.fperant,n6deUnquunt. vnde Pra!.ti«.t
Dauid fub cadem litcra dicit:Bnnitatmfecilti cumjeruo tuo P^-7*»
rfow»'/f .Et aUbi. Quam bonus Ijrael Deus,his q<>i rcclo funt cordc.

Cum perucrfis autcm peruertitur,licet fit natura bonus.
Etnefpes fit otiofa . continuofubiungit: ...4««>««^«.6r«t

^ iilum.

bis reliquias populi quamuis non meruifftmus.

6 NouidilucuIo.i.<ip«£mM mta, qute dicitur diluculum vit*
fjiman^yfiLui Jene^us dicitur tefpera.Fuit enim leremias dpueri--
tia tlluiiraius cognitione diuma:vt habetur in pnncipio buius libri.

7 MuUa eft fides tua. ldejl,fideiitas. Et dirigit fermoncm ad
Beum,qui ejt fidehlfimus remunerator bonorum,idto Jubditur.

8 Pars mea dominus. quafi dtcat fufficit mihi pro omntbus.

9 Proptercaexpeftabo eum. ldejt,remunerationemeius.

10 Bonuseftdominusfperantibus in eum. i{epticatio
efi tiujdemfenieiui^ ad maiorem (onfirmatioriem.

* I Bonura

M 0 1{^^ L J T E I{.
ii i{crec.&c. ProptcrquodrccognofcitDeimifcricor
' diaidicens.

i dijer.dom. Supplc apparcnt in hoc.

t ^"'''«on/MjMwjtowyww/;. Licct mcruifTcmus.

J Si»» <<»^«<»i».ldc0,i aoKi teflamenti pdncipio , quod

dicitur dies, Ro. i ? .d . T^ox pr^cefftt dies autv appropinquabit.

6 Multa ejt,(:$(.ldc(\, fidelitas in fiipportatione peccato-
rum,& rcmuneratione bonorum,ideo fubditur.

7 Tars mea dominus, dixit antma mca,propterea expeHabo eu,
Bonum eil pra^otari cumftlentio. Idcft,patietcr.Etquiahoc

acquuitur pcr bonumcxctcitum/idco fcquitur.

' t Sonum

oS; GIoford.&NicoIaiJeLyra

9^

)

4

Ca&j.t.

rr4. 7f.«

fCun p3t eniia.

■IDo^iioa. iUtiar. ^Grcn n-^nbabcnigraue. blScilicet li fotuue-
i.t ifln qujCO.ri.»do.»ijiiifiiam.

viro, cum poi tauerit iiigum ab addlefccntia

•11'iincipiiiin vci iierol«tio. b^Qujdtci. %St^'V. u-rii uguji. »'iaJole-
rrniii, " Non in ftrcpiiu mundi. cfNon>rii cioyuscxcur ^ione.

fua lod.Scdcbit k»Iitarius taccbit.- quiii leua-

t^ Vliij viir* coiiupix n»> ic. b^ Alij li. Oabit in Irpuiuri vcl lu foirn-
11 rufuiun. 'Memijonjquapuluiscs.Scin puluerem tcufie

uitfcruper{c.lod Ponctinpuluercos fuum,

if Si qu ipciiufleiit lc in dcxicram in>xiU.iin,pizbc ci & aitciaiu.i Faij
tui lu inete.

d fi fortcfitfpcs. lod. Dabit pcrcucicnti fe ma-

af Audiielulripict vfqueadeomplct«ocm.fCalicem falutaiisaccipum.
bf Mo 115. tMa uis-ei imurua i-

xilla,faturabitiuopprobrijs.Caph.Quianon

^ 5 tt ii iJ li. .jiii.

f rcpcllet in fcmpitcrnum diis.Caph. Quiatfi

lugaai quo
tuplcs.

Muvii.i

p:>L>4-

loit.

.//«..quoniam quifpcrat.nondumhabet.fci fruiturin
fDcquod habcbit in TC.y/ndcinl-a^h m nod^ ,i,xriui,cii,fm
dtii .7, .n u.a mcc. Vbi quatuor omni quircnii ncccflariia
noiantur.vt fcilicctdclibcretquidquxratA vbi A: qn &
quandiu.donccfcilicct inucniat. Qui.n.inlcaoquictis,

&innoaCCICitati$DcUm .cnefiW. iU». fNc.c(»o.iolafpc..

quxrit.nullidub,umcft.<j qu^r^ntiiHuni. Tcth.Bonum eflpr^ltolari
inucnircnopcflit.fcdlcao ^ 1 ^ ,,, . ^- , , , • -r l u A

cxcataddicvcniat,quzrat b cumiilcntio! lalutaicUci. 1 cth.lionum clt
donicinucniat. Vbi autcm
quatrcndum fitMoyfcs in
tmV.Pfopc (fi vei bum iii ore t -o
& m (crde tw. Dc quo dicit.
Jn patc faaiis rfl loius t "i.Et g

fcilicct loquctur pacc in plc-
bcm fuam,& in cos qui con

ucrtuntur ad cor.Quia crgo
immcnfuscft fcmpcrqux-
rcndus & cxpcaandus.yndc
(cc^wiW.^i^fiMneit pTitttc.citm
Jfiloi.fjlu.Dti.

a Bon<m efl prdfle.cum filen.fa-
i^.Dfi.Nota quantum profc-
ccrit poftquam moralitcrvi
, rcs rcfumpfit , cxdudcs oia
aiix mundi funt vltra ange

licam di5nitatcmtranfit,vtinucniatqucmdili>,if, quod
fa cturquafifummumbonum furtincndum,& fpcran-
dum: Et vt lempcr inhzrcat, dicit.

b B 'iiwn eA vno cnm por.iu.dnm n: al> adol.rua.ScW icCT folita
rium fedcrc & taccrcHicbonacxclufiocfl.vtlrdeatlo-
his cQ Dco , qui fc fcntit portarcgrauciugum abadole-
fccntiafua.Scdquia inftitutiohscmoralitcrtantumdi-
citur.vidcamus dc quo iiigo dicatur.Efl.n.grauc iui^um
fiipcr filios Adat.Efl iugu inhdcl itatisEfl iugum dnilcuc
rdcuatum fpcrcmuncrationisxtcrnic, de quo dicitur.
T<.l!ite iu:;um mftn lurer vv<.Si quisautcm antcquamfarci
na pcccatorum oncrctur, hoc iugum tulcrit,(cdcbit fin-
gulariter cu Dco,f & cum co qut in iilo fingularitcr fpc-
rat. Hoc iugu proptcr aufleritatS corrcdJionis graue cft,
fcd fpc rcmuncrationis fuauc.Qui lioc lugum tulerit,cu
Dco folirariusfcdcbit.-non immiflusncgotiorumvelde-
ildcriorum turbis,taccbif ab omni flrcpitu l"cculi:vel cx-
cuiatio pcccati non crit ncccflaria illi. Magnumcft aute
iuucnibus fs: a virijs abflincre & lubricxfic pcrplcxxvig
Crrorc fugCfC \ndc Dauid : Dtii^a luucn.rtie^ 0 i^.mr.Cfc.
Hxc tnim x:as fragilis cft & labilis infcia & tcmcraria :
hoc grauc iiigum fi.per fc lcuat, quiaiuucntutc fcculo
rcnimtiat , 6c ad molcfliarum tumultus quafifurdus ta-
cct. Hoc ritc fuper fc dicitur tuliflc , quia vltra vires cor-
ruptfnaturxcflquicquidnouitatisimperatur.Scquitur.
c itd. Qnx principium vcl defolationcm fonat,fub qua
plagitur,qui ponit in pulucrcosluum. Vel iuxtaalios,
(jii- ujii- in ii:pi>tiuramfjji,r.e (sjuiii/tyCi tamcn cft fpcs paticn
tix. Vndc videndum cft, quomodo principium fit
qiiod in pulucrc proptcr fpcm osfuumponit, fedmo-
ralitcrpoftniilcriarum fupplicia, fidcrcddita.- princi
piumcflprofcfl^ioois noftrc.in pulucreosponcre,&mo
mcntis fingulisquod lumuspuluis,cogitare . Vndc fpcs
gcminatur,(5ccharitas diiatatur . Hcc ola fupcrius dida

de

dccapitc intclliguntufjcui ficompatimur&conrc?!
bimus. vndc fcquiiur.

d iJuhit^ erfKtieniijimaxillam^&c.CinCimilcdicitar.''!,:
te rercu/itrit in dext ram n^axill.imjVrAb" n cr «' e*a'//.Pofl"iii

dc terrcna Icrufalcm in captiuitare humiliata hsc inu

ligi :fcdmcliuscllChrift

i

& ccclcfix attribui.Ecdef
cnimbonum cft pnflob
cum filcntio falutaredon
ni, & maxiUam pra:bci.
cutienti.Hoc aurcm cft pr:
ccptum cuangelicum boi
fcilicct principiu m: cum (
uarcc.-cpcrimus& implci
quafidicamus: Hocrct.
bucmusdilopro onn.
quxrctnbuitnobis. c-
fatutaris accipictriuSySc fic ^
ticmus iugum captiui;,.
noflrx de ccruicc,ciim , ,
icrimus iugum domini .,
lcueeft.

c ^''^/«'■^'^'Wof. Nodidf.fi
ftincbit opprobria,fed u:.
r abitur opprobri js. Fac: :
eftvnum&alterumiii
re.Scdvtfaciliusmifericordiam iudicis moucat:ir:;
tudincm opprobnoru auidc (e fufcepiflc dcclarat ;
ab auiditatc furgit fatietas . Quod oftendit Dauid .
Semei opprobna&conuitia patientcr tolcrat diccn:
dominusiuflStillivt maledicatmihi: fi quomcKio
dcat humiluatem mcam:& rctribuat mihi bona pro ;
lcdido,fecundum illud Ifaix: nimiffa iji inicjuitai lUiiiuif
jiilcepn at niuuu doT/,itti aupitcia . Foelix crgo demonftr ■
dcfolatio fubhaclitera:quia vbi dcfolatio,ibi humi:. .
quamcomitaturpaticntia,& illam probatio, & iilai
fpcsquxnon confundit pcr ,Spiritumfanttum:qiiid»
nobischaritatediflufa:quicft vcrusconfolator. Bonti
eftcrgo viro iugum portare,folitarium fedcre:vtfir-
laiitcrconftituaturin fpe;quoniam numcroDcusi;
ri gaudet.vnde Pfalm. taBusp^tnjicut p^ficrjnhtariuir. ^
Secundum alios dabit in fepultura vel in fofluracslu
In quopatientix virtusoftenditur:i't fcilicctqiiodam;
gerc virtutum obftrufus non loquatur: ncc qucrinion
dolor extorqueat,vt quodam tu mulo fpcs f uturi voa
doloris obruat,quam nullafulcitct iniuria,(ccundiiaj
lud: Qiiafi ouis ad occifioncm dudus eft.
f Caph.Minnsvci incuruatusintcrprctatur.Quicunq
cnim rcdte fcntiunt, fub manu domini curuantur,qi
aut punit, aut corrigit . Ideo uir tantus, humiliat(
prxlTuris , corredus difciplinis,gaudctcuruarc ccruicc
fubmanu domini, mcntis fcilicet& cordis, (pcm
Dcum dirigens qui in (cmpiternum non rcpellit :
abiecit, er ttiijeiebuur , &c. Ipfevcrfuum fcnlus dcc!..;
qvid fit fub manu domini curuari, paticnicr fc;
omnia fuftincre, quia in fempiternum non repc
vnde fub hac litcra inquit Dauid : Tuuiommus lonjn
tnauerutit tnein tirra. Abiedlum cnim fenticbat fcini
ccrtamma , vnde mentis ccruiccm ad dominuni i
dcbat^dc qua.

NIGOLAVS DE LYRA.

1 Bonum cft prxftolari filcntio. Idefl,patienter, & abfque
tKMrmurt irbulatiuiiis tcmpne . Et quia hocfacit exerdtium pa-
tientix ,i o/ntrf/t.r.Bo.cft vi. cumpor.iugumabadolc-
fccntia lua.

2 Scdcbit folitarius & taccbit. yirinpatiemiafM exerciU'
tus.

j Quia lcuabit fc fuper fc. .Afpiranda ad bona caleftia , &
COntenmcn io tcrnjlr.a.

4 Ponct in pul ncrc os fuum. Humiliterlotjuendo.

5 Sifotic Cn(pcs.Qu.erfirxpeiiuio futurA beatitudinis . Et
duittorti:non p.opier muiab.Ltaitmaparte Dei,fed aparie liberi

arbi-

arbitrij,<juia homo i{Uintumchnq'ie exercitJtus in virtutcfiii"
per defi hibititatem liberi arbmij pottfi ab ea caderc,&fic /'■
ri lemuneratione. Etquoniam homoperfcdus in virtntepitu
ncnfolum fufiinet aduerfa pattcnter,ftd niam f^audenier^fuunii
ilhd Ml$.<^. Ibantapoftoli gaudcntcs aconfpcducor
li/.quoniam digni habiti lunt pro nominc Iclu coni .
liam pati, ideojcquuur.

6 D3.bitpcraiucnti,Scc. Iniurijsfeoffirendo.

7 Saturabitur opprobrijs. in ipfisgaudendu.Et ^«iu #"
mtuitu fuiurte mtrctd'S,tdeoJubditur.

8 Qu ia non repcl.&c. scilicet iuflos tribulari permitiend

o Quiafiabiccit.inprf/f«« W/«.

^ ^" * I Etmife

t

I Bomm efl vi.cum por.;;/.<jrf.Et quoniam homo fcrcna-
lus pcr virtutcm paticntix , difpofiiuscft adcontcmpla-
tioncm coclcftis glonj.fcquitur.

1 iedd nfcliianus & lactbit . Et quia quanto quis in Deu
clcuaiur,tant6 vcnu6humUiatur,cogitans fuam fragili.

tatcm

tatcm iuxu diuinara maieftatem, idco fubditur.
4 Tonet inpulutre (;r/««»/.Etquia ad vcram huiniliMtt
fcquitur patientia, fubditur.

6 Datnt pitcutienti fe maxiUa,&r. Et fubditur caufa: y
non rcpcllctin fcmpitcrnum dns,f humiliter paiicnt
o Umafiabiectt. Humiiesineonfpc^uhominuni-

'^ -f 0fcrebtw

,i'

Thren.Cap.IlI.

95)0

' jlificH f^itsvtcirculumcollumtHu^n.Qui.n.non flcditad
hH^iiUanclfi& miferendumcor fuum: fruflracxteriiis
^ ccticemfLiam curuatad fupplicandum.Hic aiu appro-
hnlan-itiis.lpenngularitcr eredusconfidcnier ait.

nbiecitmifc.&c. Ad hoc.n abijcit vt niifercatur.Etad-
Jlit' Tion enim humi. cx corde
luo^TU Vt.f.fatieturpoenis
nolisjcdvultvthumilic-
mu (Sccurucmur vt milo-
reasr, vnde fupra fub eadc
litei ait;Ojj popuius eius ■^f . et
qut. dfderunt defiderabilia jiia
ia'e(t*H- yide domine ijiiofacl-t
fmn 'iis. Qui ergo quasrit a-
nin:: ere£lione,iure cu rua-
turlimilitate,qiia poflitad
Deinifericordia alcenderc
&f(itiredednoinbonita-
tc:qia fi abiecit, & miferc-
bit,ndetanqua curuatus
corpre & mente ad multi
tudie mifcricordiaru Dci
conjgiat. Non.n.humilia-
uit squc abiecit cx cordc
fuo lios hominu vt hu mi
liet.n pcrnitie.fcd vtrclc-
uct i falutem. Hui' fenfus
con quentiam fub Lamed
litcrprolequitur.

LMd. yt contereret fub ps-

quai i domino inferuntur,ant fupp] jcia mcritorum autD
caufa futurorum bonorum. Om'ts.n.v <eeii<s mijencordia,
e^rmwf.Ergofm difciplinamChrifli profiteturcordis
innocentiam, (Scdicitvir vidensDeum, feruo praeceptu
diuinum. Benecontrahacreticos,quiDcuma|prmant

affecic.
Pral.ii8.t.

a

dibu.momnesvinHos. Mirum immodu poctarum more

cuatresab vna litera verfus incipiant,vna dictionc vna

dauilaterminantur.vtfit fcnfus: Dominus vtcontere-

retibpedibusfuis.omncs vin(flosterrje ignorauit.Etvt

decharct iudicium viri,dominus ignorauit: Vt pcrucr

tcre?oniincm in iudicio fuo,hoc quoqucignorauit: qa

malit ieruarequam damnare , & hsceft magna dilci-

plmvelcordisconfclTio.Lamed quippe vtrumqj figni-

ticai/cl fcruo,quibusfenfibus magna (declaraturobliru-

litavtitelligamus fub difcipHna Chrifti & puritatc cor

dis iruada eifc qua: dicit.Qui.n.habct difciplinaai Chri

fti,(:uareprofitctur prxccptafalutiscum puritatecor-

dis ]uia nonficabiccit vindostcrrx, ideft,tcrr:ecrimi-

nib5obligatos,vtcontereret : Dominuscontererenon

nou,quiaficnon abiecit vt repclleret,fed vt redire com

pellret,dequodi(flum cA.OmmafulHecifii fub p^^.cius. Qms.

conitutuscftomniumiudcx fidenter fubdit: DetU.iu.

;; vn Dominus ignorauit , qui iufte iudicarc nouit,& vt

pcrerterct hommem in iudiciofuo ignorauit , quod

vcl eprxfcnti vci dc futuro potcft accipi . Mala cnim

qux

animas crudciitcr affiigerc,
corporcis traditas crgaftu-
lis,(Sc in ve.tcmultos punif-
fcindifcretis prdudicijs: vic
ifte flagellis eruditus, f m il-
iud:^/r^ia cafligaberis filia Sio,
Cordis pu riratc confitctur ,
g? ola iufto Dei iudicio agu- t^oloren
tur vtfahuemomnibustri ''^'"'
buatinveritateinuocantib.
& fmintcrpretationcmli-
tcraEclamat: Seruodifcipli-.
nacafligationis,(eruopro-
fcfl^onispuritatCjferuoin-
tcr ha;rcticos inuiolatam fi-
dem.Magnus animxprofe- Aniinjtpro-
dus,qu£Eintertotdifcrimi- feaus.
na a charitarc Chrifti nS le- P^ii.i".a
parat,fcd dicit: Ot«/? n<firiad
rf"W>/« .'Jr««o//r/y. Poftiftius ^

iftequidixict vtiieierjclominonoiubente? 9 fideiconftantiavenitadMe ^

aTQunfiTm-p-i j:fp...i,tioncfluau3ntomniamortaiia lo litcta procin(Sa ad dofcndc- 1 "* uf^^

Mcm.Exorealdfliminocgi^dietnecbona ^^ da iuftitiam contra Epicu- f, nerar« do

reos,& contra eos qui dicut minus.
Dcum mortalia no curare :

a*Non ir. perpetuiini irafcetur. b«iNon obliMifcetutmifereii Deu,.

abitcit & mirercbitur/ecundum multitudi ,

.-■«N lei.sf tiirari p.rn s noilris.Non viilt moitem pecoatonj. t

nem mifericordiarufuaru.Caph.Nonenim $

IPeniius.

thumiliauitexcordefuo, &t abiecit filios

i^Mita citeicgjntiahu us li;era:,dircipl:Da velcorjis confedio velfciuo. A
b«tCruJc;l;ter f Doiniuus ignotauit. cf De quo.Omnia fubiecifti fub
peJibus eius

hominum.Lamcd. Vc coiitereret fub pedib. 5

alTerren $ Lt>.»peJibus. bV'iui eft iudex viuomm & moituoium , ic

r.ddet vnicui(;ue uixta oi>fra fuas ,

fui.s omnes vindos terrc-e Lamed. Vt dcchna 6

a ^Etfi non in confyeduhominnm.

retiudicium virijin conljjeduvultusaltiiri
mi.Lamcd.^Vcperuerterethominem in iudi

afPixlenti vel luturo bf C^i omnia iulle agit. cTQuam ftultus,t)uam
audax cuin "'t puluis Sc cinis. ^A peifona aduerrariorum.

cid fuojtdominus ifrnorauic.Mem.Quiseft 7

a S Alit;uid-

b^CJ' 0 lu te difpr^nenteomnia fiunt

contra quos Pfal.Ille dirigitur, in quo dicitur : Q^omodo
fiit Dcusy ©• fi difcitntia in exceifo, quos etiani vir tantus in- Pfal.ri.b
crepat his vcrbis. Qut\ ejl ijie (jui di.&c.
h Affw.Exintimis,vel,exipfis: vcl, ignis ex vltimisin-
terpretur . Magni cnimardoriseftpro fidetam fiddi-
ter certarc , vnde irriforie dicit. Qms efl ifle (i-m . ( cum fit
cinis & puluis inflatus fpiritu fuo) dc immenfo,& dc m-
circumfcriptibiliaudct difputare, &nos ( qui tanquam
filij flagellamur, nccum hoc mundodamnemur) fub-
fannaic, acfi patienter dicat. Omnia fiunt tufto 6c vero
iudicio Dei, & cjuaECunquefuperiuslachrymando pro-
tuli: magiscxfontepietatis quamex prsiudicij qycri-
moniadixi,quodex intimisvifceribus fluxit,quiaignis
charitatis ex intimis medullis exarfit,de quo fupra . De
alto mifitigneminofiibus meis,quemfcilicetvenitmii:
tere in tcrram, & vult vt ardcat,& noftra peccata conlii-
niat,&intimisvifceribus, fuf cognitionisardoremin- „
fundat, vt citiflimecornoftrumfcriptura: facra: fontem ^
hauriat, qui falit in vitam asternam, vnde. T\ionne cor no-
sirum ardens erat in mbis^ Hoc igne cxuritur foen u m lignu

# ftipu-

NIC OLAVS DE LYRA.

I Imifercbitur. infutkra.

1 Scun(iumultitudincm,&c.Q2</<ir7o/?<nt codi%nxpaffiO'

m h us tepuris ad fuiura gloriam (jua ieuelxhitur in nobis l\p. 8 .

3 lon.n. Hicrcmouetur cuoris occaftiU& dviiditur in duas
parttjecundii duplice crrorem,fecnnda ibi. Quis cd.Circa pdmti
fiiencm,^ aliquiacceperunt occafioneerrandi,ed 3, videbai iuflos
infrknti vita,vt communiter tribulari credentes,rp iflud tfiet Deo
ferf(idire8ipiacitum,<p non efl verum,ftcut amaritudo mcdici-
Mnofi accepta medico per fe^fed folum ratione fanitatis confcque
dxi^iceHdepaenis prxfentis vita,qu£ funt quxdam medicin^ >e
fpeciiDtiiquieii medicus animarum^& hoceliquoddicitur: No
tn\vh.\xm.i\iz\x\u'Pocnis&affli3ionibusvittpr^f:ntis.

4 E corde [\io.ldefl,&per{e & ex direBa eleHione,fed vtper
exeniiim paiiemix jequaiur prxmium glorix.

J t contc.fub pedibus fuisomnes vinflos terrae. i\efu-
maiu. ^on enim ex corde fuo.Jdefl,ex tleciione diretia hoc non fe
cit. Iflmiliter quod fubdttur.

^ tdecUnaretiudiciumviri. Termittendo euminiufle

trtiiit-

tribulari , Ideofubditur.

7 Dominusignorauit. Idefl ,rmnapprobauitmalitiam fa^
cicntiim .

8 Qu i s cft. Hic remomtur fecimdus error. Ex hoc enim,^ iufli

inprxfentivita.vt freqw nt*r tribuiantur & impijprofptrantur,
crcdidcrunt aiiqui j, Deus noti Ijuberet notitiam de lois quxfiifnt in
terra.fx quorum pcrlona dicitur Joh.Z2.h,CitCH cardincs C(Xli
pcrambulat,nccnoftraconfiderar. Sed hoc tfl erroneum,no
folum fecundum fan^os ,fed etum jecundumphilofoplm Thiiofo-
phiis emm. i.de .Anima , argtiens contra Empi'iboclem,ducit ipfum
ad iflud iiiconueniens, qudd Deus alicfuid ignora'et , fcilicet difcor-
diatk quod nos cognofceremus ,propitr quod dicit leremias: Quis
eft iftc qui dixit Vt ficret. .AliqHidfcilicet in trrra.

9 Domino non iuben.irfey?, Deo non prmtidente & ordinan'
te,& firnditer quottfcquitur.

1 0 Ex ore al. ideji,ex eius difpofitione.

1 1 Non egre. nec. Qu^ ftmiiiter ftunt in tcrra quaft dicat ifla
funt tnonea, & ideo conflqutnter itiducit adtoieraniiam aduerjo-
rum iiua: a Deoordinamur ad meritum, & pr^mium elc^jrum di.

■Je I Qui

MOIl^LJTE\.

\ I A^wtJtxrjeSrc.Sufcipicnscoshonorificcinconfortio
angorum .

8 itis (fi tflt qui fir. Hic rcmouctur crror corum qui
dixeint diuinam proiAidcntia fe non cxtcndac ad haec

inferiora,& ficdicebantquod fequitur.
10 Exvredtiffminen egredientur. Quod falfumeftNam
cx eius prouidentia & ordinationc procedfitomnia bo-
na & etiam mala poens, & fic dicitur Amos. j.b l^on efl
malum in ciuitate quod noii fecerit domitms.fidco contrapraedi*
(Xos fubditur. o

991

Glorord. & Nicolai de Ly ra

?s.

ifContta r>f"m. b^H-musptfrJro'.

nccmala Mcm. t Quid murmurauit homo

gcftM»

ilfidc.
c«'eiT>pi

S fliDula & plambum iniquitatis. Hoc !gnc inardcfcimus,
A viprofidcccnantcsdicamuj. Quisefiift^fudjcit.vtficn
dommo non lubcnu i Etdomini milcricordia prxftantur
(alias pairantur ) bona . & cx Dci iudiao fiunt mala , vt
ncc m^s iusqucrclchabcat, vndcfcquitur .
j Qaafiiit a QuidmunnuraMilhomo.ld--
homo »i»cnt j.Q^ pcccatorum , vcl vir vi-
A>eMUf i«i« ucns.Idcft.iuftusdequodi-
«tp«au» j.,j|yQuscxfidcviuit.Hinc

Pauiait.;0 bxmo tu tfu s cs,q t
tffpcmdtji yr',<3-f.q.d.qddi
flurus cfl homo pro pccca-
tis fuis, cumomncos ob-
ftruatur. Non potcsdiccrc
Dcum non curarc morra-
lia. cum ab ipfo funt vcl bo
na vcl mala, omnis iniqui-
tasoppilabit osfuum.Harc
confcftiocftcxintimis, vcl rcrimiis . & ad iracundiam prouocaui-

incordr,atiendetihiy no diuitiis tuis. n6ponc{lionibus
viribus,fcd animo & mcnti,vndc fada &: confilia&
gitationcs.ibi tcattcndc,vbi potiores.HocApoUinis.;
gnatfabulaGcntilisquafihuius fcntcnria: autorfucri ^
qua dicitur : citu tapj^m, cum de Moyfc rranslata fit o:

prior fuitHinc quoquc

btSonfocinim.difactusgrjiia. clPcfemlcndis. d^txle.
c« >eiT>piirniim .tl princl^ u.tcI pjfcua.vcUnicii?. <Ta piopiii ;• rlon».

viucns,iiir propcccatisfuis? Nun. Scrutcmur

1Dili»f»t«ficitote.fruini«cn(le tibi. tfAftion.j. bTnilnje.iief.
^ ' ctCotn.trndu.

lomon.ii ig^ntras tevpnk
inti r muliercs, egredere , z,-
poft vctiioia •ircji^im tHoru».,
Notandriquantumvir
dcnspaupcrtatcm fuan

gclliseruditusi)fucrit,r
quam ad Zain litcra vt:
& diic tcaudiuit,&"i

f non peper-

vi.is noftras,& quarramus & rcucrtamur ac

j«Aquoteccniinus pcrpccMtuui. t<1A:imoio.rxc11r.tegi<ati!iiei.

ddminum.Nun. Lcucmus cdrda cum mani s ;!>p"i fupcr fctui^u.&k

a«Opetibm. b.Qu.r.,Coipjnoftraeftnoniu3 c«Contra ru.ximum. O lOlltariUS , Vbl altO filn:

c busaddommum inccclos.NLin.Nosiniquc vidcnscognouu.cpnia,

a5Q_....p,iu,efi.^ 7 fit vtfcrutcmur viasnra

ceimus , & ad iracundiam pro*uocaui- quia lubric2,& tc-

V* .^..« — - ^„i.,o I.nti.pcccMis. b1Audi.clfirmaM,cntu.r, ve; adM„o:iun,. IUntma.Xime in aOt

ditigniscxintimis mcdul^ d j^^,^ iadrcotu f ine.dnbilis es. SaWch. ^'«^rS^rS^^^

lis:Nonhabctvirviucns.Id ^ correcnoncannosii

Tru

gcft.uiftuscx fidcquiddicat,
jnulto minus pcccator & impius. Vndcvigilantcrait.

K/r;iro/jft<fl'«y/<Jr.Virindicat fexum homocommu-
ncm naturam.Aliud cft cx natui-a,aliud cx gratia.vt ncc
homoqui cx propagincprimx naturx fl.igcllatur ,ncq;
vir quigratia difccrnitur, habcatcontrafiguluni quid
quxratur, vnde lob ait(licct cxcruciatustormcnti *J/i no
mcn d<.mini be)iedttium,ficut p'a(iiti dnmino, tt.^ f.^8iini tji.
h >(«'.Sempitcrnuvclpafcuaqua:cftChiiftiis, dcquo
dicitur. in loco Tafcux,ibi mc coUocaiut.lpCc nos rcficit boni.s
del»cm* psfcuxfua:, & diuinis facramcntisex \ bcrtatcagri plc-
ficete. ni.cui bcncdixit dominus.In hac palcua fcripturaru funt
lob.fcd niyftica facramenta, proquibusdicitur. Scrutemnr v/.
Tto.&c. Tria faccrcdcbcmus,fcrnrari,quxrcre,rcuerti.
Qua;ramus quid fafli fumus, quid fuerimus , quid dc-
, bcamuseftc, vtpcrfpcdishiscompulfi addominum rc-

ucrtamur, ad quod nos litcra N'.in inuirat , qux princi-
pium intcrprctatur, vnde vnicuspatrisait: E\(opriu!pium
i}ui & loquor vi bis . Hxc cnim litcra etiam vnicus inter-
prctatur, qui verum principium <Sc verum pabulu.Sunt
quoq,- fcripturx pafcua,quibus pafcimur & inftruimur:
Tcd vnicus , pafcua fpiritualis,ad quem leuarc dcbemus
corda noftra cu manibus in coelum vbi vcraad pafcua.
Etnotandum, quodcordafinemanibus nonleuantur,
nequcmanus finccordibus, vtintcgritasfidei noscom-
mendctDeo& operatio.Vcra cnimfidcseftquxpcrdi-
lcdioncm operatur, ficquerccolcntcspaupertatcmno-
ftram dicamus Dco.

C lips inicjue egimits,^ (quod peiuseft) ad iracundia prouoca-
C uimus,idcirco tu inexora.es. Omnis fcripturaru m dodtrina
horum trium vcrfuum intclligcntia rcdditur , vt fcru-
tcmur vias,idcft,a^iones: & quxramus quid fucrimus,
&quid fimus.reuertamuraddominupoenitcntesaquo
difcefitramuspeccates,niagnumcftvnicuiquefeipfum
Dcat. JO.C nofccrc.vndc Moyfcs .- .Atiende tii/i nefiat verbH abjconditum

in coY-

tis diccn tes: Oomint f
() iuuefite mefyC^iihil mihi dcerir.i loco pajiha ihi n.ec
Hxc funt vtcra pafcua vitc,vbi vnicus patrispalc; ,;
lili.i,doncc afpirct dics,& inclincnt* vmbr.t.Hocarii r
bis(ubfidiumeft.Lcucmusadcucordanoftracr'
bus,dicentes:Dt/'t'^'i iuumtutis mcf,& ig.me.ne.ym .Q
uiora funt fcncftutis q iuucntutis vulnera,vndc . .
eji vtro cum portauerit tngum ab adidefcentiafua.ScmbniK
dium cftpeccaredcfincre,fcd ftimulanteos pcccata.c
gitatconfcicntia, & confuetudopcccatiinftabilc::.
Lcuemusergocordanoftracum manibadD
DcLi adiracund.r^rouo. Quia prxtcritaabundant,
pcccatanonceflant,alitcr.n.incxorabiliscft,non9vci
claudaturianua.nifi noftraclaudaturmaliria.vndcrc
Samcch fcquitur, qux aadi, vcl firmamcntum,veU..
torium intcrprctatur,quod ipfc tcxtus indicat
d Samtcb.K\xiM\t\. firniamentum,vcladiutorii
minus deftruxit rcgna diaboli quc in monte fil
& aduerfariaspotelbtcs perdidit,& aquibufdaqi
bra funt huius capitis abftulifti aduitorium & i
&prxdeflinatosadvitamftatuitchaosinagnu,quiiu
Dciiiiditio prxordinati funt ad fuppliciu.vnde. inia
& vos magnii chavsfiiriiatii eii.Sccundu hoca quibufv'
litera intcrpretatur firmamcntu:quia non otiosc - .
audi. Hoc cnim audiendu eft aure audiendi, non k:
comuni.Hicquoquc notandu cft poft moralem fcnii
quid fcquat eos.qui peccandi fincm nefciut. Oppvf^^ilU
betibi,ae tran.ora.Ei\ nubcs lcuisiupra quam alccnditc
Eft nubes lucida.Eft tencbrofa,fcd quia oppofita plar
tur,denfitatcmpcccatorufignificat.Columnaiiubisi
cxcludcbat Aegyptios,claudebat Hcbrxos : h is lux c
illis cxcitas . Nubes quoque corporis Chrifti : lux(
dcntibus, c.xcitasnon crcdentibus: & pctra fcand
& lapis offcnfionis , vt opcrirct in furore- Idcft.Dc
in homine iatcntem occultarct : pcrcuffifti t vulr

(^infidt

a^^l

intcrf^

NICOLAVS DE LYRA.
I Quidmurmur.homovi. .Ajfii^itsinprxftnttfecunium
dijpolttionem Dei.
a Vir pro pcccatis fuis.'Per peenam expiandit.

3 Scrutcmur vias noftras qu^ramus.(7«<j/J dicat /i diUgen
terfct mamur conlcientias nojlras ,ihutnicmus plura peccata.

4 Et rcuertamur ad dominum. Verpanitcntiam.

5 Lcucmus corda no.;« oratione deuota,<iu* eft afccnfus w?

tis

tis in Deum,fecundum Damafcenum,

6 Cum manibus ad Dominum in cccXos.vtftmdci

ttiur inciite & corporc.

7 Nos iniquecgimus & ad iracundiam prouocauiir
Lictichim leremt.iS efjit innoctns ^ Jancins^tamcn cjiuimtt t
ludt(ispeccantibus,tji4iaeratde populo illo.

8 Idcircotuinexorabiliscs. i^nex dtfcciuVifp^i'^" ^
ex adu noftra ini.^uitutis.

* I Opcruift

W 0 I{ .^ L I T E !{.

t Qfiid murmurauit lomo fiitens pro peccatisfuis. DctrahcnS
T prouidentiidiuinx,nam& Philofophusi.de animaha
bctproinconucnicnti,quodDcusaliqmdignoret,quod
nos fciamus,idco fcquitur.
i Sirut(.mnorias mfiras & cjHArmus. Quafi dicat fl bcne

confidercmus fadla noftra , inucniemus quod mala
nx infliaa funt nobis a Dco & iuftc. Esquia vcxatic 'i
intcUcdum fubditur.
' Et veuertamufiid domlnim . Nos iniquc ^iniuscoi I

tcdominc.

8 idcirco inexorahilis es. Non fimpl icitcr,fcd ad tcmi j>

quoufqucapparcat iuftitixdecus.

t (?/•;<

95?

Thren. CaD.lIL

0 iniclitatis fcilicef.occidifti, ideft, impoenitcnresfccifti :
i^ nepepercidi, ideft. (eucritatcm iudici; exercuifli. Hxc

niiesoppofjtaeftrhancno potefttranfireratio,dum ca:
c- ci!seft in Ifraei Idcirco Chriftus.eradicatio 5c indigna-

iicoiitus eft.fccundum illud: Tropterea Dens dtjiruei le ia

//?:■) f.t^c.Ideohec

a fCicitite. b fplagadifptiConis.

9P4

i.

Jit% interprctatur
aui.Quiaincopre-
hefibiiiafuntiudi-
ci^ius, vtomnes,f.
co'eaudiant& in-
relgat, vnde: fuprd
fufcadem litera.-ia
cun lalcauit aominus
iii^m iilix /«(/j.quan
docilicetrlacusfa-
di eft ludsis paf-

_ Opermfli m fu. Plangitreanima peccatorum calioinc & D
iniqu.ratisoperiri,& percufram,;& occifam iudrcioDci Mor.l;ter.
prseuntc\ ulnereprauitatisiNubes deliaorum oppofira
plangirur,quc magis contra nos orare quam DeuiM exo
rare CKdltm.vndf.FoxJinguiniiirutristm ^bdclamutad me ^««^.b.

</efmtf,quamfcihc.

TSpiritualemleEisinttlleflumabftHlifti. ' COgitatio terrCna.Et

rs * -n- ' r « ii/-i-,-.. << fomnibusbonisipotiafti. 2 dcli£lorumimmani

Opcruifti in furoic , & peicu^iTifti : occid/fti , nec p^- 3 tasfacit,nepXnQ

perciiti. SAMECH. Oppo/uiftinubem tibi, ne tran- 5 tranfirc ne ipfc ora-

aJNoft.a b lDercrramen,,u,,.. c ,Comra .ndignos d TCJ,„<fum. <S tibUSparCerCt ,quia

ieatorario.SAMECH.Eradicationem6^abiedioncm po 7 clamorterrenusop-

r -n. . «/'n»>anifcflo. ^Fons v.loculus. -^ 8 pOnitUr.VfqUC ad fi

luilti me in medio popuiorum. AIN. Oculus meus t nemhuiusalphabe-

tilucedariusrefer-

fioaluatoris &'gentibusportusfalutis. Cruxenimdo- quidAinet^oIitcrafignificet,videamus^^^'' ^omi^v,
miiinfideiibusicopulus, nddiv.isportus.Ideoprxmit c ^;«. Fonsvelocululdr 011;-,«^,;»^ r a • /-
tit. Audivrfurura cognoicas,quia torcularvWus devifioneoculorbona v^^n^^ltg n^^^^^^^^

Sf ''r ^ '""''"f " ^"^ -ala,aSrAd^^^^^^^^^ ^"P- ^-^
funt.Fons (Scongo malorri,vn:fupra fub eade litera. Oc«. p
ius meus deduac,qu>along.f.eH d m- co«r,.eir< . Vbi patet.quod ^
non fecaptiuu deplorat,fed populfl de confolationeDei
derchau.q.d.veredo lenda eftcaptiuitaslndequoq; niic

?n1mnnf;i'^""'*"?V"''"'' ^^^"'«'^'nec requieuiffe. Ibi
enim nulla quies,vbi fpintus fandli confolat-o deeft. Vn
dequi ab eiusfanaificationerecefterunt.nullamfabba-
thi requiem muerierunt,in quo rcquieuitDeus . Hanc
captiuitateinprophetapr?uidensluget.Sed quia afHidus

o!fIt"'i'^ P"'euerauit,refpexitdominils deccx^lis. Mat«o.c
Qm entm perjeuerauent yjqueinfinem,faluuserit.

Oculusme.depr,e.cfiani.Enidcmcrfntum iudicium enun
tiat,& praeuidensqus futura funt ciuitatibus lud», im.
ber lachrymaru manat.Prauidet.n.obftinatam plebem,
qua:negaturaeratp_ropriumautorem:Oculusauteam'
mam dcpr«datur,qn omnis doloris affeauseffundimr,
& languor &ardor animi in lachrymas liquatur quado
quicquid eft in anima ficut de fonte riuus effluit, vnde:

qiivTi calcauit dominus:ideo calcatus cft,vt ex paffionis
n prao fidesgcntium darcfcerct, & fex infidclitatis in a-
mijcam tranfirct .

iyftice. Samech,audi, vel firmamentum, velad-

iutrium intcrpretatur, quifcnlus verbis kquentibus

ccaratur .

a Jppojuifii «uhemtihi,c!rc.Qin ehim prxtcrita non plan-

cuti& nouis peccatis prouocant Deum,quotidicdelin

aidoincxorabilcm rcddunt. Quod fuperius fub cade

; tca plangitur : Abjiulit do'/iinus omnesfortes meas dt rnedio

■'wyc. Nonenimtuncabftulitomncsfortcs, quando

pojlusin Babyloncm dudus cft, fcd quando Chriftus

.':r,& tcmpus vifitationis fua;IudcEanonnouit,& no-

i :aptiuam crigere ccruicem, & fidei fuicipeic luccm,

ie Chriftus cradicatio & indignatiopofitus eft in me-

OOpulorum, vndc : Ego vem, n videntes non videant,^

■t ium , ceti fia a. Et Ecce ijic pofttus eH in ruinam , & in re.

<• & infjgnum cui contradicttur . MeritO crgo fublatum

ae,itur adiutorium,quod indurato corde relinquitur,

1: : rede dicitur : Ecce conjiitui te liodieftpet gen.^/uper

. euei.& rfe.Quatuor triftibusduo la:ta oppofuit, non

an iditicantur bona,fi non dcftruantur mala,

Gregonus. Oppofutlii,&c. Hxcnon tantum infideles
-carnaliter viuentes prcmit ac fi apcrte dicant. Menti
. clr.^ terrenis voluptatibus afllictz.curaru fuaru phan-
taliata iufto ludicio obijcis, quibus eam in ipia oratio-
iii.^ua; intcntione confundis , & quam dcfiderijs infir-
m deditam non ignoras.rcde cajcatam ab intuenda lu
cisu;5pcrlpicuitate rcucrberas .

^'^..r/;tM:/.EtindignationcmpIangunt,fcilicct,feponi
mediopopulorum. QiiialudiEiqui in Chriftipaffio-
' Jjebcrrauerunt, indignatione pcrpetua digni funt erra-
dicri de terra vmentium . Ideo propheta quatuor in-
du« ; Operuifli in furore, pcrcufl[ifti,occidifti,ncc peper
aft In furore enim fuo , vdamento caecitatis faciem
luctorum operuit, ne agnofccretur : quia velaraentum
polumcfl fuperfadem. Moyfi vlque hodie,dum lcgi-
tur crcuflit eos plaga difperfionis,nec fcnferunt,occidi
iti.]eft,fpiritum vits abflulifti,quem in lege non intelli
gur^. Necpeperdfti,quia a gratia.a tcmplo.a lce^ca folo
patio,& abomnibus expulitfacramentis , vnde : nubes
pcQtorum oppofitaplangitur, ncoratioad Dcum in-
groatnr. Hicnimirum locus& de perfona Chrifti legi
tur c de Ieremia,qui cxcdfus domini fonat.
„. Operuijli

LJeJecitmJalutarituoanmarnea. Defeceruntoculirneiin cloquiu P^"^'-"»-!.
/««»». Animaenim dcpra:datur ab ocuIos,vt fuo creatori ^''''"™-
hxreatdefediffifa,milloc6fifa.Deficit vt in fpiritu tran
leat , & fit vnus fpiritus cum Dco , ideo didtur oculus
lingulariter,nonoculi: vtcumDcovnianmr,'- ^dc: yuL ^
nerajii cormeurn m vnooculorum tuorum. Chriftus cnim in £,„ ^ c
vnooculo videtur.Alij funtoculi carnis qui aperiuntur **
ad malum: Ahj metisqui tranfeuntin vnum, vt fitvna
menscum Dco. Alij oculi ecdcfix, qujE habct duos ocu-
los,moralem & myfticum.Myfticus acutior,moralis dul
cior:ita oculus Chrifti amorc rcplctus , animam dcpr^-
datur m cunais filiabus vrbis mca: pcr fingulas ddidtora
afflidioncs & a:ternx vita: cogitationcs fdlicet,deprxda-
tur.Idcoautemhxcliterafonsvdoculusintcrpretatur, '
ga nec oculus fine fonte, nec fons fine oculo dilcdionis
manat. Debcr.n.quifque peccator fontelachrymaru re-
bapnzari:qui nutritur oculo fandaE contemplationis.

.^in.Fons veloculus interprctatur, vndc
d 0c4usmeus,&c. Cuius^i^ofl^ciumeftquod videritnun Lucj.c.
tiare. Chriftusquoq/alijsinruina pofitus eft,ali;s in re
furrcttioncm. In hac litera oculoru dedarantur oflicia
vtficfcihcetdefleant pio pcccatis vd defiderio coelcflis
granx.Hi fuauibus ddcaantur,afperisoffcnduntur vn-
de.Ennon oculusfupplicioru didtur:vel tcntationis,' vel
hsdi,vd vitula:, vel gcnerationis , vd fonsgencrationis

.^vbi, '

NICOLAVS DE LYRA.

^ I Jperui fti. nic reuertitur lcremias ad Umentandum fui &
pop'i rniimam, dicens. Opcruifti, fcilicct,nos multitudine
aQirlariorum.Infurorc.«<ie«,w«rfjci« w* lujiitu,
^ "'tpercuftrifli.A(pj/dTOe.
3 -)ccidi^i. Gladto aduerfarionm ,

4 Nec

4 Nce pcpercifti. Vropter defidium mmtorum nojtroril^
i Oppoluifli nubem tihUde^,peccatorum nojirorum cali-
ginem confiderafii.

6 Netran.ora. q»afidicat,exhocmflraoratiofitinexaud:bi'
lis coram te.

Eradicationem. ,yi ludaa.

Etabicdioncm./» terraaliena .

9 Pofuifli me in mtdio.fecundHm ordincm tux iuftiti^.

* i Apcrue-

7
8

. -^^ , . MOl{_.ALITE]l.
1 1,, rP°J"'^' n»bem tibi. fcilicet, pcccatorum noftrorum

^JSirunfeatoratio,&c.(.nonrz ad habcndum effeaum
^'.c iiat mftuia: tua; complcmcntum, idco fubditur.

7 Erradica. (3 indi.i.vnc eradicatam , & tua mifcricordia
indignam oftendifti.Etfequitur poilca: uonecrejpiceret &
yideretao. idcft,donectu domine velles exaudirc,
t Oculus mcusy&c. Hoc cxponi poccft de infolcntia clcri-
coium vt dicat ecdefia.

Tom. 4. li

95>y

Gloford.&NicoIaideLyra c)c;

vbi,fcilicct,Toanncsbaptizabat:vtcorum aifliaionc pcr
fontctn gcncrationis rcnati tranfircnt in adoptioncm fi
liorum Dci <5c hoc cRiOculus mtHs af.est doloribut,ide{i,Sifiii
aus fum:ncc tacui.laclirymz enim a maxilla afcendunt
in coclu.Oculus dicitur:quia pcr cura lempcr tcaiamur.
Vndc: Ci«i vidcnt tcn-

tattonis mtUUtem »dto
cnpifcendum eam , dc.
f dfflutit, & Non dixit fimplici-

Maccibc

«froloieciptiuitati». bf Lachrjrmx jpud Deumpondtw vofishabcnt.

elQuia Deum aiuilnunt.qui in £ibbato|tequituit. d^Qiii peifeuetauetit

vTquein tir.cm fluus ent

tafflidus cft, nec tacuit,co qc! non efTct requics.Ain. Do-

a "lOculismilcriciid .r.

nccrcrpiccrct,& vidcrctdomlnusclecoeli.s. Ain. Oculus t

itSinRuHuier quiiad vnu.ntcndit. b-.^Omnia cntiahendu inDeum. <f Affiiaionibus 3

tdo!*rcafrc
•t.

IHiLir.e

duxit oculus mcus

Lib.Jt. fflor.
cap.a.

Hiflou

7iU.io.ll

tcr :qui vidcrit mu
Jicrcm:fcdaddidit,
adcocu.&c.vbiocu
lumabfoluit, men-
fcmligauit. Nccdi-
xir,ma:chatus cft in
oculo, fed in cordc.
Oculusvcro cfthx
di:qui,fcilicct ad fi-
nirtiacfl. Pcccator
cnim q«xa dcxtris
ftintjvidcrcnon po
tcfl.Vndc.Prc«»<ffi5
dominm in confpiBu
meofemper. Et ocul'
vitulx quando afli-
B duo loro vitulcpec
catorcsiniquitates trahunt. EtociiIusgcncrationis,aut
fonsgcncrationis quia cx confpctlu oculorum aut bo-
na aut mala gcncratur. Et cft ocuhas f upphciorum,quia
rcnatus peccatorum fuorii lupplicia corde pauidopcr-
horrcfcit.IdcircoAinoculusvclfonsdicitur.

* Gregorius. Subludxa; voccquxexterioravidcn-
do concupifi;cns,bona intcriora terdidcrat,propheta di-
cit,OcWHj»«fwj,^t.Concupilccaciocnim vifibiha inuifl-
biles virtutcsamifit. Quxergointeriorem frudum per
cxteriorcm vif um prodidit, pcr oculum corporis pcrtu-
lit prxdam cordis. Vndc uobis adcullodiendam cordis
inunditiam,cxtcriorum quoque fcnfuum difciplina fer-
uandaefl. NamquantaHbet virtuic mens polleat,quan-
taUbctgrauitatc vigcat , carnalcs tti fenluspucrile quid-
damcxtrinlccuspcrfirepunt.

Hif\oricc. Phc,orisinterpretatur,vcl crraui vel osapc
ruicui alludcnsprophcti ait.

a .Aperuerunt (HpranoSy&(. Sic quoqucin pluribush'tcra
intcrprctationibus alludit. vt literx verborum , & verba
fcnlum litcrx cxpediant. Vnde fe crraflb fccundum fen-
fumlitcrxoflendit diccns.

b Fonn do cr laqueus fa8a ffl ncbis,&c. Errorjs autcm fuit,
vaticinationcmprophctaruin, & contritioncmcordis
C corum qux poenitentiam fuadebant,non errore refpue-
re:vnde formidoinfanabilis& laqucus accidit,Propheta
quidcm non errauif,fed populi voce gcmit,cuic6tritio,
& vaticiniumlaqucus& formido fuit. vnde ait.
c Z)i«r/("!fj w^«.ded«.oc. Aliaverocflconiritio propheta-
rum dcuoratione diuinx infpirationis,alia corum qui ^
peccarisaffiidi fpiritu vcxantur erroris.Dcus.n.corptn-
tu &humiliatumnonfpernit,nifi prius vaticinium ,&

con-

contritione prophctarum pro ipfisgcmentiimi,Sc ir
rcntiii m fprcuifkt.ideo vaticiniiim cis laqucusell.qi.,
inpaflioncdominiciaccidifreiiullidubiumcfi.

^pcnnTurtfiprr. Chrifii & mcmbrorumcius vox i
micisformido,factacQvaticinatioprophciarum,(ji.:.

timcbantne in.
rcturinChrifto
quoquc paflio ,
contriuo& hu:
litas Chrifii.fuii
fidclibusriuna,
de:Dauid(qua
rt- ri-ci fiushtcixfono

mcus t dcprardatus cft animam mcam in CLinCfis hliabus 4 Os mcum apcr

1Ccgiiaiionibu»«'ttnxvin. af A pctlonaaduerlarioium. 1 Vox pi> phet* Scpopuli. *' --

f Quali leo, bf Oejuiandoi. cfSanguis eius fupei nos & fuper (ilios nollios

^ fvilibiles & inuifibiln.

a vrbismcT. Phe. Aperueruntfuper nos ds fuum omncs

afVoxfoiiut populi. f Neimpleietui.inChrillo. bf Caufa captiuitatis.
cftiuaocbu.' uuate. fChiifti llPcophetiMim.

b inimici. Phe. Fdrmido&^^laqueusfadaen: nobist va-

afEorum. bf A ptopiia peifoua. cf Ad abluendaciimina velainoiis

v.Incra niiticanda.

^l ticmatio,6c contritio. Phe. Diuiliones aquarumTae- ^ q^^^,

di-^ii^VorMin.

a<S irituali raptiuitatc

in cdntricione filix

&at.

d Diuiftonri ar
runi,6-c. Vndc:
Euangcl. Stnunt

tiiji-.m, &l f ••■
non fuijim, : .
nonhabcrcndmtii
tt iuexcujM"
aqu^

)uU

NICOLAVS DE LYRA.

, I Nec ta. Idtji^ere non cejiauit,ed quod non efjet requies,fci-
licet,nob'.s,fcdUbor <& miferia.

2 Doncc. Uuafi dicat, requiem non expe8o via humana , fed
tamen diaina,

3 Ocul us meus. idcfl.cx ni.nioflttu abfiulit fihi confoUtione.

4 In cun. idiii , pra dtflruHione ckndanm ciuitatum Iud^a
HUMdutbantur fili<evtb's lerofolyrnitan£,qud erat metropoUs.In
htbr4:ofic-habetur.Ocnlas mcus fordidauitanimam mea,
ide(i,txfl(tu conlinuo fordidauii (atiem mcam , in qua rclncct vis
animx magis quam in ateris corporis partibus , eb qubd omnes
/enfi>s iimt in fadfuxtcraficut prius cxponantur.

5 Apcrucrunt fuper nos &C Matedicendo & conuitiando.

For-

cfi cis vatA
popull mel. 8 vnde:tupi..i.

fub hac litcra
chrymabilis qucrimonfa exponitur. Expandtt Sir
quafi dignarcmunerationeerrorisaccepit,quia
te manus in crucc ncglexit audire, & alis ciusfi"
* Gregor. Diuifascxoculis 3quasdeducimtis,(
tis fingulis difpcrtitaslacrhymas damus. Neq; .
dcmquc tcmporcxque mcnsdeomnibusdolet:icd
nunc huius, nunc illius culpx mcmoria acrius taiig;!:
fimul deomnibus infinguliscommotapurgatur.
c In contritione fiiu porulimti. QuamuisC halUxorum>
ptiuitatem defl[erevideatur,propheticotamcnrp
ritualcm captiuitatcm dcplorat qua, veriisChal
vincula erroris captiuat.In hac pcregrinationc
flra fidcs cft, quxde longeadduxit,& fupcrn«_
re addudos ciues ordinauit.vndc: lam nb ejiis iiof.
Sedquia afolo patrio & a Dco,idefi fidc, & teflamc!;
difpcrfierant,rc£lefubditur: Et cinnfwnes aqui.dc.
Optat.n.cum Paulo anathema cffe profra.lu.vni..,;
quanta fit paflio charitaris,& hortus dcliciarum . Hi
omniagcnera virtutumnutriuturcxquoa'
quikrigatoia gcnera virtutu.Primu attoUci
tuor capita virtutum dcindc pcr omncs d uifioncsaq
rum,vt incbriet germinafidei & morum.Gencralitci
afFcftumpoenitcntisautdiligcntisamorcmcxpreffit.
diuifioncsaquarumpeccataabluuntdcliciarum.arec
infunduntjVtfiuantomnia gcnera aromatum. H -
fionesquaficum impctu dcducitccclefialibanoi ..
abluendo. Hxcenim gratia fan£h fpiritus, aiijstons
alijsputeus,alijshortusconclufus,fonsfignatus,aliisl
torumriuus :quxquafidiuifioncs nunicrantur. D
fioncs autcni aquarum dcducit,qui fingirlacrim
ablucndo pcrfundit vcl amorisvulncra linit, vndc:

^ ruLtui

6 Formido & laqueus fada cfl nobis vaticinatio 5:
vaticinaiio lcremid:0' uiiorum prophetarumcuinon cn
deiccit nos in formiditn m laq-'eum & contritionem. In H.
hic : Vaftatio & contritio : idto videtur quod vitiojir.
fofita jtt hic vna didio pro alta.fcHuet vaticmatioprn tj
ftmititudine literartm.(5' ftc eflfenfis:Vormido & laq.
formidme fugientes vnum periculnm ctcidiinus in aliiid,'(
enimformidas feruitute rebtllauit regt Babytonis :aiqi

efl eiuscaptio & exuculatio , vaflati-j terr^ & Itrufalttaco-i ■

7 Diuifio.ptr quo d defignatur niagnitudo fietus.

8 Oculus. Sicordinatur ifleverJi4SpoJi pr.i:ccdcntetnpro "
Hcbrao habetur,quarnuis in atiqvtbus libris no(irisfit icmutr ii
cit ergo: Oculus mcus. d magnitudmeftetus.

* i Vcflii

MOV,^LITEI{,
j t Oculus meus deprcdatus efi an .Oculus ccdefix debet cfrc
dcrus qui tamcn dcprxdaturcafUtatem mulicrum qua-
fi vbicunquc cft habitatio clcricorum : Et qiua inde fur-
gituitamiaclericorum,(ubditur.
5 .^pcrue.Ju.Kim indc infamatur ecdeCa,ideo fubditur.

I

6 Formido & laqueus fa8a efl ncbis vatkinatio,&c.(cilicc ^
bitatiO mulierum cum clcricis.

t ^«y^ijfio. icilicet:Omnis boni.

7 DiHifioncsaquarum dcd'ixitoculusmeus,&c. HocdlCt
in pcrfona cuiuslibet fidelis de diffamatione ccclcfia: ^
Icntis. V

^M

Thren. Cap.III.

(% ynaitclcy^iintdtetiottim. Deducebat illa diuifiohes aqua
A rfiuxpcdcs dfii lachrimis irrigauit. Deduxit & Dauid

d irioncsaquariifm multitudinemdclidorum luoru,
8 &'ctrusfleuit amare.Hinc Dauid ait: Lauabo per Imgulas

BfVj/f.wc.Etquafi vocc lcicm[t:txiti*saquarutnde.ocu.m.
' ElTubdit quare -.qa

" ' ' af ConfoUtio vcl iullitlz. fiApctfai» aduerfaiioruin.

nole.mn>. AcG di-
ca^cadcploroqua:
peoculosconrraxi
&dmifi.Fietenim
'"\ fatlis tnagis culpa

. _ fcfDeceptlone.

eTDequatSemitamignorauitauis. dfludii. eTSinecanfa. ♦ Res turpes & fca

inilej & indignT,

Corfolamimpopulemei-s.Etpofl pauca: DmlJtdtniuiciuitH 'r D
ruf.il(m puia fi f-epH dr manu domini dupUcia pro omni .p.f.Et »"■ I^iat-^oJi

fidcsdccflct pecna fatisfaccret.Firconfolatio in varijs t5-
tationibus quiawcntatio paticntiam opcratur:& illa pro-
bationem,probatio verolpcm.Lachrymz quoque coni- R»» r » ^

folantur,quibuscri-

Sadc. Venationeceperutmcquafiauc inimicimcigrads.

,.-._T 1. . /- . b1Q_jaduoltttuf

H I orculii pafnoiii;,.le quo: Totculai calcaui folai

"qymarumna. Et, c Sade.tlapiacltmlacu vitamca,&poruerurlapideru|? me.

' leimiaSaUOq,nOn d IPcfuli. alCaputenijnlmnecclcfiz b «iln n emtnsddpcraniibus.

^ . .^ ' , ^irVocrtcvel .onclufio.velafrice.

pfcS" ';," e Sadc. Inudaucrut aque fuper capi5t mea:dixi.Pe,ij,CopL

qum poenastcrni '"'.! ■> - . ,

fuplicij, quia videt populi fui impoenitentiam.FIet po-

pu srumnas &excidiumpatrrx,ledma?isquiacontra

Dtimosaperuerunt , & maledicentes blafphemauerut.

Flflit Chriftus in paflione, quando fraftus agonia pro

lixisorabat. Fleuit fuper Ieru(alem &fuperLazaruiii:

& \v\Ci\. flent euntes & mittcntes femina fua:& deducuc

diiifiones aquarum,vt vberius accipiant fruftum.

a ^dA-.ConfoIatiO vcl Wi^lUX-.f^eriattone cepcrunt wr.Poft

taraslachrymas , & tantum doiorcm , poft difcriminis

foinidinem & contritioncm: poft infultarioneiTl inimi

coi.m , congruenter confolatio quam Sade fonat inter-

f?ct:vtquitantumpuniti funt,fpercnt indulgentiaiu-

ite, confolationem mifericordije : q<ii lachrymi.*i4ais

ifunf.a fordibus fuis. Scdquiarcquiesex foIaChrifti

aionedatur,voccrcdcmptorispro nobisplangitur.

enatiotie lepe. His verbisexpaiTionedomini cofolatio

jicis oftenditur, & iuftitia: indulgcntia , quibus efficia-

mr iuftilicctperfidorum impictas fquafi venantesaue)

.iigladijs& fuflibus Chriftum apprchenderit gratis.

imias quoq; gratis captus eft,in lacu pofitus eft,& inu-

cvrruntficut aquarum fluftusperfcquentes fupcrca-

tueius. Sed dc Chrifto haec manifeftius dnr,g vt auis ca

ti plansitur.Vnde^Iob.i^ewi/faw ignorauitams. Wxc auis

jaffiseft aquila , quasprouocatad volandum puUos

i5,ideft,Iudeostexpandcnsalasfuasfupereos,quidum

V ait eos fub alas fuas congrcgare,quafi gallina infirma

tuE{\,8capprehenfus,vnde.

c apiA ffl in (irt.Hunc lacum folus calcauit dominus,dii
mrte moricndoperemit , & vita refurgendo reparauit.
d 'ofueruntla.fu. Quidapertius:Lapiscnim pofitus eft&
figatus,& poft refurrcdioncm ab angelo reuolutus , &
tjdimatus eft Chriftus oim dcfcendentibus in lacum >
Ji» ejt juut iiomo ftut adiu.SiA:inuKius cfi,iuter mortuos liber.
jnnprma(jH<e. Idcft, murtitudopopuIifupcrChriftum
qiicftcaputnoftrum.

enuimc,&c. Pafchafius. Voxccclcfix,ideft,corporis
luprcuiuscaput inundauerunt aqux,ideft,populi,vteii
2r;Jsperimerent,vnde:vocem ecclefiac quafi fpe fua fru
frsa;fubditur:Pf>^.Qaia difcipuli ctiam relifto eofugc
rui,ncgaucrunr,dubitauerur,vnde:rede prccponitur Sa
dc,Uc-econfolatiointerpretatur: quianifi confolatio pij
pabns adcflet, nulla ouium falua cflTet . Vnde patct,q3
temtio paftaonis non fuit fineconfolationc fpiritus fan
^iui defpcrantesconfortaret, fidem reintegraret vel fu
«CEarct.vnde: Egu rogai^i pro teTetrc;vt non defi.fi.t. quantu
tniipfofuitncgauir,fediiiDcofideseiusmanfit. Sic
ergvoccecdefixconucnicntcr dicitur: 't tf.kd prxfcie
|ia: promiflione pij magiftnfides inuiclafuit. Confo-
lati autem fit muUls modis: Cofolatur enim fcnptura,
& idicis mifcricordia:& delidti pcrfoluta poena, vnde :

niinaabluunrur.vn ^^*'**'*
dc: Exaudiuit dominHS

1 vocemfletusmei.
Dccurfis itaq; fup-

plicijs quae pro pcc-

2 catisfuftincmus.de
vcniacertifumus:

3 Inhiscnimnondc-

4 eftconfoiatio fpiri-
■ tusfandijfinoadeft

duritia cordis.Phefunt,r«^/«* rfo.>-.?.c.Sade.enimconfola pcji ,j ,,

tio^vcliuftitiaintcrpretatur. Expaflioneenimdominimci'. ■ '
multimodam confolationem accepimus, cui coformes
inflagellis& paffionibus iuftificamur,vnde:F;7<rfcor.?<r
rece.bo.itiv!.t. & If^d.fi. tlidlarturic autem htc confolatur, tu vero Lue.i6.i
cru. lam poft paflGlonem, poft tcHtationem,poft confola-
tioncmquid fequaturvideamus, ideft, vocatio vcl con-
clufio vel afpice,vndc:alludendodicitur: /n«oc<i«i»o. w. '

domine &Iupra.inea.litera.^06««j amicos,&c. Sijpri,i.f

e Copb.Jnuocaui no.tuum dnmine. Vox Chrifti fccundii hu-
manitatem.Qiiafi dicat. Qiiamui^inlacum lapfa fitvita
mea,cgotamendenouiflimolaqueoinuocauificurIo- „/
nasde-ventre cetLCui fimile dicit{Iob:S"< defcendero in pto- ^
fundum inferniyinde me liberakis. Vnde:|& caput fiden ter di-
cit: In diequa inuocauero te domine,dixiftt .; T^oli timere. Vndc
hicquoque. vocemmeamtmdifli^zs-chppvopinqnz^ilVtn- lo",^;'*
re r»o,n poteft,cui pater prxfto cft,cuius vocem audierat, * '
dubiure non poterat . Sed quia Coph etiam conclufio
intcrpj?ctatur:iure qui perijt^gemensorat. Ne auertas au
rem tuam,&c. Incarnatusenim ad extrema montiii ve^
ncratterrae vc£IibuscGncIufus,fedfiducialiterfciebar,g> Ionai.a
liberarct patcr vita eius de corruptionc,quapreflrus nobi
fcu pro nobis dolens dicebat. inuocaui %ome)i tuum dmine,
Quod lonas in vcntrc ccti prsBfigurauerat.Ideo Coph rc
dedf conclufio.quia conclufit Deus omnia fub peccato, Gal.j.i
vt apcriat nobis ianua vite,per eti qui in corruptione car
nis vcnit vfque ad nouifl!ima laci:fed inuocandoexaudi
tus eft pro lua reuercntia.Nos quoq; corruptione & pec
cato conclufi,& idc nobisaffiituru credimus.propterea. ^^^•^■^
.Appropinqua inquit,&c.vt nos quoque fiducialiter ide dica
mus & fpercmus.Qui aut fic condufi fumus,afpiccre,&
circufpiccre nos debemus,vnde:Coph afpice intcrpretaf.
Q.d.afpicc quod mortalitas & corruptio ad nouiflSma la
ci me perduxit. Afpice quo laqueo fum conclufus , noli
infirmitatcm & penculum diflimularc;c6cluditur vnuf jf^ ^
gfq; innumeris laqueis.Coph quoq;vocatio df,vt pclufi uili.c
iugiter inuocemusillii qui de ccelo veniens, languores
noftros tulit,qui ait: "Non efi opus /anis medicus,fed ma.ha.Hi.
bes vulnera medicinam no differas: Afpice fprritualibus p
oculisquomodo conclufus fis, vnde: Leuaui oculosmeos in PfaLiio.»
montes,irc.Et alibi. Ocdi noltri aidominum Deum nofiru.Viinc
quoquefuprafubeademlitera: Effunde ficut aquam cor.t.an Pfal.«i».a
te.con. dom. Ideo fub hac litera redemptoris noftri forma
proponitur , qui delacu nouiffimo inuocat , & fidcnter
orat,& gcmtt & clamat,n6 voce,fed mentcvbiquediim Thrcno i.f
prsfentem fcntit,& fibi appropinquantcm indieinuoca
tionis,& Dcu dicete.Nc timeas^qui dicit. Confidice ego vici pj-^
mlt'iu,vndc: Dominus iLluminatio mea , &Jalusmea quem time-
Z>(/?i^t.Talisvoxcordis,taIilq;fides,magn'cIamoreft.Eft

cnim

.in. t6 g
Pfal.t6.a

NICOLAVS DE LYRA.

^ /cnationeceperuntmc,&c. Quia exercitus Chaldaoru
t>'ff*endo Sedecljiamcomprehenditeum,&multosalios. ^.\egii

Lapfaeft in lacum vita mea,&c.'^a.S',T. dicit,quod lere-
prophctahit Jjoc de Daniele , qut fuit de tranfmigratione in

Baby-

1
mi

M 0 B^^ L 1 T E R^.

t ' ^enatione.fcilicctfpiritus maligni , & dicitur hoc in
pciona ccdcfiae pro adhuc viucntibus peccatoribu« , &

Babylonem,&fuitproteHusinlacumleonum, & lapis pofttus fu-

peroslact,vtbahetur Danielis.6,^ 14.

} Inundauerut aqux.i-multitudo aduerfariorum , eo modo lo-

qutdtquo diutur ija «./'.Adducctdominus fupcr eosaquas

fluminis fortcs & multas,r^em AflTyriorum: &c.

4 Dixi,Perij . ldeJi,non imbens remedium via bumana.Et quia

non remanet niji via diuitja,ided fubditur .

* 1 Inuo-

pro defundlis quod fequitur.

2 Lapfa ejl m lai.it vita m€a,&c,Scq\litnt:Inundaueruntaqii.t

Juper caput meum , Scilicetpcccatoium & iribulationum

quia tn non aufertur totaliter fpes mifcricordia: lubdit.

Tom. ^. li *

999

Glof.ord.&NicolaidcLyra looc

Ibidem.

Genef j. b
PraJ.7l-a

hominis , morccrgo rcthorico apcrfonaiudiciscaptai)
iuftuni ludiccm coUaudat , deindccamam anima:!,tar
dem cur vencrit,*idcft, rcdcmptioncm oilenduEftcni'
rcdcmptio vita: noftra: , quam lliam circ proptcr chjcii
tcmdcclaratjVtnosiniUofic ipfcinnobisviaat. Tai

dcm pcr 'jndr^n

«tVo» ChriftKecundum h«inanif»teni. «A petfona iudieif. bTC^ui libetafli.
Dciiiclein-deliculeonam. «jfConunionii. ^Deinferlio.

Inuocaui nomcntuumdominc dc t lacis nouilTimis.

a^A rerlonalua.quoJ humili e & ruppliciietorat. bTExaudiHi pctitionein mea Q^iijfi:
Quiaudifti eviudifti. f Fi>tinj otindi Stjpetandi proponitur nobis: Mifeii eftoie & m.

^ enim vox cordis & clamor, & vox fanguin is qu ar ad do •

A minumpcrucnit. Hxcvoxexaltatur lubHmitatc,5cco-

ccptu virtutum, fcd non intcntioncfonorum. Grandis

damor fidci .pcrquamdamamusAbba patcr. Spintus

quoqucclamatpronobisgcmitibusxncnartabilibus.Ma

tnacft voxiuOitix
: charitatis , pcr 5
mortui non modo
ioquuntur.fcdcla-
matficutAbcl. Ma

Kitt.i. e

enaeft voxapofto^
lOTUmquu. inttnne
ttrtavi exiiiH fotius ro-
tum. Hacvoccda-
jnatcaputnoftrum

Copfi. Voccm'mcamaudifti,ncaucrtas aurcmtuama

a<:Cotdis. bfAdieftcilli apptopinquaie. T

s1leg.T.a
Muiii.ia.d

tioncm adiicrfar
rum iniquitaien-
& furorem c6;:
morat.vtiudicci"
in(c mirericordci
in adiicrfariojin
gnanrcm rcddat
Qiiafi . dicat , lic
probarcscaufani
nimar mcac, vd
tamcn furorcm
rumaducrfumr
Ifdkacr.in. Inq
patct,qu6dinivi
tatcm rcproban
puniat,a:quitai-:
diligat.&fingu,
rum cogitationw
difcutiat^quifqu: ■
LoqucbaturAnna.q caputmembraregit&viuificat) &omniaiuftcdirpe

ringultumeo&cIamoribus.Coph.Appropinquafl:iindie

a^Dominusilluuuiiatio mcaSifamea ^uemti- blCapui,vc*^piiii,ve) ptimaius.

dlmi?n^tT&"mcm" b quado inuocaui te dixifti, Nc limcas.Res.Iudicafti domi-

bra* Clamat Rachcl alluflitiam. bfVoxmcmbioiumq'* venundata fubpecc.t.., fQncm nihi; latet.

plo.fi.fudiccns : Nc c nc caufam animx mcac, redemptor vira: mcx.Rcs.Vidifti

aucrtas aurcm tua

afingultu meo,&

damoribus . Cla-

mat Moyfescuidi-

citur : Quid clamas

admc?Scdfcicndu:

quia in corde da-

mant alij:alij in cordc loquuntur

a^Ailueifiiioium,fcilicci. bTQui omniaiufteiudicas.

f lecundum onod audifli.

dominc t iniquitatcm illorum aduerfum mc: iudicaiudi

f In ac1ii. 'Noniaiionem f In aAu.

cium mcum.Rcr Vidiftiomnemtfurore, vniucrfas cogi-

5

fxoLi^A

Iac4.c.

^ pToMbatVopriuatisidcftjfiliis.Clamabat Moyfcs ardo- fat . Eft autcm hsec vox cledtorum^ideft^corpori
rccharitatis. Sub hac crgolitcra conclufionoftra: de- fti,quiprimatumbcncdi(aionisadepti funt. lli

merfionisexprimitur , & inuocatio vt amplius ciamc-
mus agnofcitur , & fingulis didtur : .Ajpice tfuomodojis co.

tlufus.' lama ad Deum <\i*i yrxliu eli.^eanertas aurem tuam,&c.
Quiacodufit Dcusomniafubpcccato vt omnium mi-
fcrcatur.vnde:Mi/<rrjc/(otff/owfr-. Quafi dicat afpicitccon
dufioncmveftraminuocatcdelacn nouilTinK>. -

Gilbcrtus.Non loquaci,fcd dicaciinon ftudofSNfcd p-
fpicaci rcthorica fcmina iacimus,vtquod aliquibu.s in io
cis lamentationum facimus,faciat ipfe in omnibu>.Hoc
tamcn gcncralitcr notandum,qu6d ficutiudicis miieri-
cordiamcomparandoqiiintoconqueftionis vtitur lo-
co.incommodalua figillatim cxponcndo: fic in aducrfa
rios indignationcm excitando duodecimum indignatio
nisponit locum ,colligcnsquxin ncgotio adafunt vcl
fccuta,cum vniufcuiulcunqucindignatione & crimina-
tionc rem verbisanteoculosiudiciscxponesvt indigne
tur.ac fi mtcrfucrit & vidcrit, vndc if^^idtfli domineomncm
furortm,vniuerJas iogitationes,&c,
a i{ts. Caput.vel capitis vel primatus. Caput nobis eft,
vel formacapitis,vt cofidcrcmus authorcm vita;,quicft
caput noftrumomnia fouens,omniaregens, & fenfibus
implens. Scnfiiscnim fapientisin capite, fublato capite
non agnolciturcorpusnccfupereftcaufa viucndi. Quid
crgo caput dc (e fcntiat audiamus.

b l'"iicafii domine caufam anim^ . Hacc VOX tS capitis , eft g[
corporis,vt nec capu t fine corpore, nec corp* fine capi te.
Caufaan:mseiuftitia,qua:capiticoaptatur,redeptiocor-
poriseft:redimitur.n.qui vcnundatur. Sub peccatocor-
pus no confidit luis viribus , nifi iuftitiacapitis fuffrage-
tur . lufUtia crgo Chrifti iudidum patris redcmptio

homi-

fonat primafum . Alius cft enim populus,quU
mogcnita vendidit, aliusqui cmir.Singulaera
ris mcmbracapitisgratiam participant,primatu|
vcndicant.vt vigor capitis ad fingula mcmbraj
In capitcvigor vita:,& pnmatusnoftr^harrcditij
omnicorpore cxpofito cuftodire debcmusfic
caputcuftodit,exponitcorpus,quafiincovitat
ucrit. Sinehoc capite non viuimus. Hisitaqt
verfibus clcdi per caput ( quod cft Chriftus ) pat
mcndantur,eiufqueiudicioiuftificati,&rcdemptirf
runtur, & iniquitas& furoraduerfariorum, &c(^r
tioncs condcmnantiir,& miracapitis & corporisvnii
declaratur.

C i{edcmftoryi'£meie. Alij Defenfor. Redcmptiorac
brorum , dcfenfio vero capitis , & corporis eft. Redc
ptio ergo , & dcfcnfio totius noftrx faluationis Chnf
offcrtur patri,vt pei^fimplicem cius mortem, noftra:(
plaEredcmptiocxhibcatur. Rcftatcigovt in capitc)
jnatum fcruemus, qui auferrinonpoteft, finon ai;
raturChriflo. Sitergocaputfcruandi|fummani '
operis. Summaipci, & virrutis, vt fimusin vnitj .
poris. Chrifti coniundi noftro capiti, vnde : Ifaias:.
firam ^ lud^a caput (^ caudam . Ideft,initium & fincm.
putludaiaamifit, quandoChhftum nonacccpitqti
principium ecclcfix , & primatus , & primogenitu
mortuis . Ipfe eft finis lcgis ad iuftitiam omni crc'^
perquem iniquitasdamnatur , xquitascoronr.;
ror & cogitationes aduerfariorum reprobantur. lan
ro quid Sin litera contra eos afFerat,vidcamus.

a Si

NICOLAVS DE LYRA:

-j 1 Inuocauino.tpum domine dela. no. Jdifi , deextre-

' ma vujeria . Vel ifludpotefi exponi ad literam de leremia , qui

fuit pojitus in lacu , in qiio non erat aqua , fd luium , vt habetwr

fuprt. ) 8. &ibi orauit dormnum , & exauditus fuit , & de lactt

edu8us,ide6 fubditur.

z Appropinquaftiindicquandoinuoc&c Me affecu-

tando .

3 ludicafti do.caufam,&c. liberando me d praparata mihi
morte.R^b.Sd.vero exponit hoc didumeffeinperjonapopuli di,

quod

quodifludreferturad priiiina tempora^ in quibusDeusfuo t
iudicio liberabat populum Ifraelabaduerfarijs , vtinrxitude. ■
gypto & in miiliis alijs : vt patet in bbro ludicum , & i!:
gum & eftfenfus : ludicafti dominc, &C. Ideli , confu, .
domine ab antiquo liberareab affiigentibus me miu/i^ , iitofu •
cias modd,oropter qnodfubditur .
4 Vidiftidominciniquitatem.yc//;Ve£rMrf.<orirw.
y Aduerfum me. Quia crudeliter , & imqua voluntaiei (i
funt vi3oria habita de lud^is.

6 ludicaiuditium meum. Liberando me ficut confml
facere .

* I Audi

M 0 I{ .A L I T E !(.
X 1 Inuocamnom. tuumdominedela.no. Perhocnon cft in-
tclligcndum , quod orct ccdcfia pro damnatis , fcd pro
cxiftcntibus in purgatorio quod eft qua:dam inferni
portio .

t yoccin^eam audiiii , ne au(rias,&c. Quia Dcus fcmpcr
cft paratus auditc voccm humilitcr deprccantis: Ucei no

femper exaudiat in afFeftu ftatim , fed tcmporc coa •
tenti,idco fubditur.

3 ludicafii domine caufam anim* mea. Me liberandoci ^
petcnti tcmpore.

4 Fidiftt domine iniquitatem illorum. Idcft, dsmonum C
obftinatorum hominum in peccato : qui Uuitiueff j»
corum de quibus fubditur.

1C31

Thrcn. CapiiL

10C2

fT

L;„ pafcha Dcntiiim vcl fuper vnlnus dcntium Ad-

A ueus Chfiftiim opprobria pUnguntur.De quibus dici-

tu. Of„«i£.v.«wa^w.',(j7-^j;j.twi£7-t.quorunilabiainlur-

Jf contra vcritatem.Q d- Lahm doLfa ui coidt ^ corde b.

1 .^^ut, hac cadcm litera inquit Dauid . Vrincipes perfecuti

j/7ffe.,?r.«-'x,&<^-E£ alibi qua

fihiusliteremterpretatio
ncDCxponensait. w.per<fo- a

luri rul.e. ad. Quafl dcme- b

dicia mortem fumpferut.

Vnc. jippofe iri.f^per. in eo-

fHWjTf .Interpretatur . n • h?c

litci.vtdiximus.fuper vul

nuyndeprophetalamen-

tati-,quia (cum hac medi-

cin vulnera curencur ) his c

fupraddidorunt, qui mala

proonisreddiderunt , &

perdiam & fide prophcta

rurmeffuerunt, & perfi-
; diaomicidiaaddetes, hec

makonfumata iuftusar- d

bit(iiuftopatrisiuditio of e

fcrt)unienda,quorumin- f

crcjlitas vulnus fuper vul

nudominiintcrfcdiofuif.Supervulnusrcftemedica-

metum apponitur , quo vulneris f- afperitas mitigctur,

Su':fvulnusoleuminfunditur vtmoliatur : hi autem

rei^o medicamcnto , fuper vulnus infidcl itatis pcrfidia

adidcrunt & mortcm.ficut omncs rcprobi ex patientia
"^ Dcquiadpoenitentiamnosadducit. Sicuitdamdunttam

tur.s irimilnfdunT^am \ib! omnes C(JgitJtioy es eorum ,\&c, Dcii
xiprasfentem infinuat, cui pra^fio funtomncscogita-

uocs,& corda

b /£H#;(/f.Hocefteiaudircquod videre &vidcre9

ir,quem nulla latcnr, cui omnia patent, reprobi aute

i\\ luper vulnuspcccati ira thefaurizat fibi.Vn addit.

kffiomn ec.i:^ re.eo. Infultando n. & fubfanando non

Muscontracaput fseuiuntquam contra corpus,quafi

t tDominusnouitcogintinneshominutn. bf Innocentem.

c1sin,dcn!:uin,v-l!uper vulnus.deq jibus dicitur. Dcntcs eorum
arnu if la^itta:, 5c fupcr dulorem vujnetum eorum addiderunt.

tationcs eoru aduerfum me. Siii . Audifti op-

a ^Vt; Dimoiiium habes.Schuiulmodi. b ^^Vt quid cogititis luala

incor.veltris.

prdbria eorum dominc-omnes cogitationcs

afLabi» dolofa in cor.Sccor.Io.lcilicet.

eorum aduerfum me. Sin . Labia infurgcn- ^
tium mihi,& mcditationes eorum aduerfum

•r^liijie. j IQusii ni.i,;ilhorum. ^

mc totadie . Sin. Seflionem eoium & refur-

a f Exaltationein. b ^ln mepfalleb^ntqui bibe.vmum. "

rcdioncm eorum vide : ego flim pfalmus eo-

a ISigna vtlerrauitvel conlumauit. boVtpro infidclitate

ampUustepeilantur aiide. c fQuiteddisvnicuiquefecundum
o ei') iua.

rum.Tau Reddeseistvicemdneiuxtaopera 4

a «iNepenetieniur i.TcuJopndicationis.

manuufuarii Tau. Dabiscistfciitumcordis ^

dit.qui cordc obdurati,& pcrfidia caicatira fide 5r ver/ra I>
teamplius repulfifunt, nepofltntintrareiniuftitia Dei
& viam falutis. Qui.n.vitam pcremcrunt.moi tempro-
merucrunt,errauerunt.n.fecundum quod.Tau.interpre '
tatur, errauit . EratautemcScomnisreprobusquicordc

impoenitenti obduratur .
Ideo& dominus confum-
mauitiuditiamfuaquodfi
gnatur per Tau. litera qua:
iuftitia fonajL Vn fequitur.
f Dubiscis lm.c<ir.&i..Qw\i.
dum laborem palfionis dc-
rifcrunt , eodcm cor fuum
texerunt,ncc prajdicationis
iaculis penetrari permife-
runt.Sic ergo reprobi,quos
inuitat ad posnitentiam pa
tientiaDei, candemoppo-
nunt fibi quafi fcutum cor
dis,vtnon videantquid fu-
ftinens Iaboraret,& fic the-
faurizantiram Tcnditurar
cusiuditi) dum (iiftinetpa
tientia Dci, fed hi duritiam E
Gordis 6c excufationesobie tetributiong
(ftantneuerbavitaefufcipiant. Hincprophctadicit. ^a ^^[^'f"^:
borauififtmens. cum pcrfidi Dci filium' laborantem in paf jjj," maildl-
fione viderunt.Quia,ergo fignificationeni,vt fugerent a aionem tua.
facie arcusc6temp(erunt,rede Ccqainn. Perieqnt> is m fu- Pul i.a.
rore,&i. .Vtquia obdurati & fedentes in cathedra peftilen '^*"^»- '■i'^-
tiaj,& furgentes contra dominum.tanquam puluis a fa-
cic terrx fubcoelis conterantur:quia ncccoelum efTenec
cocleftib.difciplinis voluerunt inhxrere . Qji n.Chriftii,
& mebraeius perfecuti funt, iure in furonsperiecutio- c ^ , -
ne COtriti funt,Vt audiant. Dijceute a m^^rnulg.tn i^nem at r "P" '"S*
n«nj,eirf.Ha:cfunt.n. fignaqujBprmcurrcruntvt fugerent jupra
a fac ar. & noIuerunt:vndcrctr6 fub hacIitera,voceec-
clcfia; prCEmiffumeft : Ingrediatur oninemali\ii tornrnoram
te,& deyindemia eos propinfie.&cEt in alio alphabeto. T^o

i.g.

ccs & dodores in cathedra peftilentiac fcdentes. quO fuit in die furoris d.qui ejfugeret & relinquerctur er Refte ergo

innuUusfoucturmcdicamine: quiaomne caputhngin-
m: , & tmne cor niaiins a platit^i pcdts vfcj;ad ver. rion eji in eo
jits vbivniuerfitaspericIitatur,<Sc totum corpusconfu-
nlur.iam non cft malagma imponere Eft autem men •
C tivulnusquodoIcoSpirituflandifouetur: & pacificis
fcnonibus quibus expellitur nequitis virus . Sunt .n.
viborumfomcnta,& medicamenta Suntlegis vincu-
laqiubusalligati loluuntur, confradi folidantur . Sub
h.itaqi verfibusirreuocabilis malorum infania plangi-
tii qui omnem mcdicinam repellunt quam quafi fuper
vtnusChriflusattuIit,quivinum&oIeuminfemiui

Tau confummationem fonat,quia fubipfa finem & con p
fumationemaccipit,quieftChriftus:impictasvcr6con-
fummationem damnationis & fine ne vlrra pofl!it cxal-
tari. In vtrifq-, praecedentia figna yeritatem exhibent (ux
fignificationis . Nam diis oftendit populo fuo dura in fi-
gno crucis,vt liberentur diledi.IUos ver6 qui figno cru-
cis noluerunt fignari, conlequetur veritas fignorum , &
contritio ^terni fuplicij,qui contra miracula fcutum per
fidix obiecerunt. Eledli ver6 habent fcuium bon» volu-
tatis quo coronatur:quiaquos Deus protegens adiuuat,
remunerans coronat Dc fcuto reproborum dicitur. Cor lob.^iji.

uididi vlnera eff"udit & alligauit, & ftabulario qui cu pus tllius quaCt (cutafufilia . Corpus n. diaboli fiint reprobi

ra» illius haberctcommifit,qui dc Icrufalem defcaide
bain lericho.Caueamusergo ne ablcrufalem delceda-
niK.peccando.Icd alccndamus,bencfaciendo.Si tamen
pctauerimus ne defperemus , quia medicum habemus
quilligaturamcasleftium verborum fupervulnus im-
foit di.Pceniteittiam a^ite,a.e.r.c.hic vulneracurar, & con
lra;a folidat idco defperare planguntur qui cOtra Chri-
flu) & ccclefiam inccflantcr debacchantur , dcridentcs,
& )bfannantes,qui fecundum opera fua iudicabuntur,
vnc^fequitur^/^cf/t/tj eis victm &c.
d ^ati, ugna.vd errauit,veI,confummauit.Qu^.n.hic di
curur,fignafuntfuturorum, vnde: pfal. Osfe. dfiipopulo
tuu ura.dedijii metuentibus te tig.vt f.a.f,ar . Sed quia noluc-
rur aucrtere.

c •^ddes eis vi.domi.iu.ope.fua.Hznc primii Iuda:is reddi-
dit,

(quafifcutafufilia) fragiles& infirmiScutaquidem fufi
lia contra fagittas robufta,cafu fragilia,fic & rcprobi per
obftinationem duri funt,per vitam fragiles, nullo pracdi
cationis iaculo pcnctrantur,quia fcuto praua: dcfcnlio-
nisproteguntur. Detalibusergoredeplangit. Oahiseis
fcu. &c. Abutcntesenim Dei patientia cogttant Dcum
non curare talia.aut non videre aut conditorem in cau-
fa eiTe ficut Adam qui ait. Mulicr quam dedijti mhiptrjuaia Gen-3-««
& comedi . Mulicr quoque culpam retorquens in ferpcn-
tem,obIiquat in autorem. Hoc fcuto protettus Cain ait ^ ^
fuperbe &contumeliose.A(e/«orft??2i»f.frauduIcnrahii- *■ •'^' *
militas& {2}i{znt^Zt\0-Ht*nquidcuiiosfrat>tsmci crc. con-
tumax contraDeumobiurgatio. Sicquifque dum Dci
patientiaabutitur, &fignaiuditij metuere dcdignatur,
nec fignohuiusIiterEE munit', muldatur iufta danationis

^ vindicta:

NICOLAVS DE LYRa.

: 1 \udiftioppro.&c. nonfolumprolatacontrapopulumtuv
fed intrautplum,qma Deum Ijratl reputabant impotentem adtal
uaim.

^- Ubia infur.mifti & mcdlScc,i{eplicatio eSl eiufdtmfen
itn^ad maiorem txaggerationem.

3 Seftao corum &g vide Saci.tn domine qm vidt s omnia,tu
vides quod ChaldpJcdenUo &jiando deriforic cantant & hquun-
turdeme.

4 Reddcs eis vicem domine . quando tibi placcbit fecundu
ordinem tua: lujtttiie.

Dabis cis fcutumcordis. i. obdurationem inpeccatis vnde

babeturin w^^^rco.obdurationem.

•J« 6 Laborcm

i ti ^"<''n«o/>proiWf<»ieora>». nami»fideIesquaficonti-
nublafphcmantChnftum.

5 Seffionem eorum ^ rtfurreBio.vide &c. q.d. fedcndo , &
flando dcriforieloquuntur de me.

4 i^ccit/erfif w.i.poenamdebitam.

5 Dabis eisfcutum cordis laborern f««w.i.dimittes COS in ob
duratione ad moleftandum tc in membris tuis.

Toni,4. li 5

lOOj

GIoford&NicoIaideLyra 1004

t f Fjflionein,««<Tm,niomm.
iafutLtjuciUDicp rfecuti fuBt.

b<;Ergo. f Hic vel

c f Ilc inalcdiAi in ijjucm

Xteiniiin

^ indi<aa- qui no folum crra-
Aoit.vcrumctiamconrum- r, r ' • • r «

mauit&implcuit mcniu- laborcm tuum . Tau . Pcrleqiiaismtuiorc

ram pcccatorum fuorum,

xndc.T^ondnm.n.compieta sTu

pcccata ^»norr/)<«ortt»n.Quib.

complctis mox promiffio,

& vindi£la vcnit. Quodhicoftenditurpcrlircramquae

conltimmauit intcrprctatnr:pcccatum confumrnatum,

gcncrat mortcm corporum impocnitcnscftconrumma

tio . Cum gctmtu crgo <5c lachrymis orcmus , vtcor no-

ftrum

a fVndeduplici cuniiiiitmc con c.do

b IQu -cotlciifsedciiolueium.

tLio,& contcrcs cos,* fubcoelis dominc.

ftrum cmolliat dominu 0
vt Ijgnaeius mctiiamus,
potati vino compunfti
nis tugiamus a facic ar.
Gilbcr. Ingrauiflyloi
mcntationcs cflc compc •,
tas manifcftuni cft. Pom

tiir cnim cuiufquc rci verba ornata,vcl piopria.vcl ix;

latx fcntcntia: graucs,cum amplificationc, & mifcrati

nc,& cum fcntcntixornatx cum vcrborumgrauita:

CUt h.ic.Quomodo objcu.est au.&c.

NICOLAVS DE LYkA.

^ l Laborcm tuum i.Uboremferuorum tHQruniyifui dicitnr ta

bor tuus,ej moio lo<)i*endi quo dicitur, ^8.9. Uulr, Sautc, quid me

perfequeris^Perfecutionem.ri.fttorumfiddiumfuiim dicit . Vropter

laborem .n.&dolorem quemfecerum Cbald^i ludxis iuftis ; quO'

rum

rum plures trant inter captiuos,qui mtruerunt vt D; us fubtrjlx
ah eis fuum auxiiiitni,& graiiani:&fic in niatis obdurarcmu
a CUaedis,& Verfisincerficerentur,idcofithditur.
2 Pcrfcqucris in furorc tuo. '. J» vindida tux iuHhis.
j Et contcres cos.l^f <- Cyrum & Darium , n Imbetur a

t

fi

MOI{oiLlTEl\.

Verfeq»tris i»/Hrorf.Finalis iuditij.

Cm-

3 Cvntereseosjub calis domt.i.in infcrno,quicftinn,,
diprofundo.

A D D I T I O.
Incapitctcrtio.Ego vir videns.

In Im capite efi tcrtia limentatio, vbipropheta poflquam deplo
rauit defiruiiionem lerufalem qu£ erat folium regni inprimo capi
U,& deinde defiru^ionem totius regni IfraelinfecunHocapite.TsiuC
in tertio incipit tamentari affii3iontmfiiipfius in carcerepofiti,&
in lacu coniiituti,ftcut habeiur Ieremi^.2o.& 28. yelpotius , &
magis proprie ad Itteram deplorat pjffionem Ctni^i cuius memo-
riahic introducitur,eo ^ ficut inter omnia mcritoria qutg in lerufa'
Um fuerunt a8j,fuitfummum paffto Chriiii,fic inter omnia pecca-
ta qu* fuerunt in lerufatem materiali commiffa propterqu.eirrepa
rabilittrfuit defiru8a,occifio Chrifti fummum tetiet locum,vnde in
finehuius terti^ lamentationis concluditpunitlonem lud^orum fi-
natemiqvteetiam hodie durat dicens in fine . Profcqueris in fu-
lorc,&C. Quam quidem paffionemin perfona ClniHi deplorat in
tnuttis verficutis . Infrimo.n.tamentaturdcfuaexpoliaiione,qua
txueruntcum veiiimenta fua,& nudauerunt ficut pauperem.ynde
incipit.Ego vir vidcnspaupertatcm meam.^^ecunddverdla
mentatur de fua captione , & altigacione quf fuit faUa no6le a co-
horte& trilmnis,vnde fubditur. Mc minauit & adduxitin te
ncbris & non in \wCcm.Tertio vero tamen/atur dejua vexatio
_ ne , quapcr totam nodcm in domo Caiplig. & .Anna fuit a lud^is
^ vexarus.yndefibdit.TAntum in me vertit.& conuertit raa
numfuam. Subdiiettam. VctuftamfecitpcUemmeam.ae-
dificauit in gy ro meo,in tcncbrofis coliocauit me. L>u^r-
to iam ntJtur d f-u aaijuatio>i>: quj fuit lo cLanatus in CiHi e,vn
defub^^i . Circumacdificauitaducrfum mc,vt no cgrediar,
aggrauauit compcdem meum . Uuinto vcro lamoitatw de
Jua Ui.umrM •>ic quj cLar>:auit in cruce,& ahfrr, ■:xauditiune vt vi
debatw,cum f bdit. Sed & cum clamaucro,cxchidet oratio
ncm meam:conclufitviasmcas 'apidibusquadris. itxto
inncntatu, d^ fua iliufione & btafphemati»nc dc qi' f npttim cft.
PrJEtcrcuntcsblafphemabanteum mouenres capitafua;
CrhocfacitcutHfiibdit . Vrfusinfidians faduscft mihi: po-
fuit mc quafi fignum ad fagittam,faaus fum in derilum

CAP IV. C A P.

o mni populo,canticum eorum tota dic. Stpcimoimn
tur defua cibatione , & potatione ex vino myrrhato , & mific i
fctle,vas .n. fuit ei impofitum plenum aceto:& hoc facit curr,
Rep4euitmcamaritudinibus,incbriauitmcabfinthi(
cordarc abfinthij mci & fellis.Oi?ii«o lamentatur it jut
tudine in cruce,& om>ri deferttone txctpto tatroneide cuius cc
fioneagitcum d/c/f.Memoria mcmor cro,& tabefcet in
anima mca,& feq<t<r vtrbum Chrifii ad /arrowew/.Noui 1
CUlo,multa eft fides tU2.,& fubdiiur : vcrbum latroms. ]
mca dominus prDptcrea expedabo cum.Hono l^n'.:
de muttiptici cotaph::^atione cum .7<7.Dabit percutientilci
xillam,faturabitur opprobrijs. Duimo iamtntJtur ■ '•
marum ejjufioncin cruc ,it qua dicn jlpoftotus ab Heh.
cumlachrymis& clamorcvalido prcccsobruliiD.
hocfacit cuni lubdiuQculus mcusafflidus cft.cryf^^H
uifioncs aquarum dcduxerunt oculi mci.t^ndeff^^
tatur de morte & fepultura & Lapid<s otuolutione ad ofiiittlhi
menticumait. Venatiouccepcrunt mcquafi auterali
eft in lacum vita mea,& poluerunt lapidcm fupcrm
Duudetnno tamtniati<r di muiiirum fietu & vlulatione, fni:
Inundaucruntaquajfupercaputmcum.DfcimofiDw:
agii defua dif enfionead Iinibun,'un2 dicir. Inuocaui nOD
tuum de lacu nouilfimo, voccm mcam audifti . Cw
quarto agit dejua rejurr Hi >ie,tb . Appropinquafti in dici
do inuocauite,iudicaftidominecaufam animacmc;
Decimoquinto agit de ludMrim matttwfa machinatiunt .
rtfurrcHionem dederunt pecuniam milit.bus,vt dicereiitj^ ;
It eius ipfis dormientib.fuerunt eius corpus turatiyideo jubiti.
difti domineiniquitatemillorum labiainfurgcir'
& meditationes aduerfum me . Decmolexto veio ^
agitde congrua lua^orum pitnitione propter illudpeccntitmy
rum delirutiione & perfecutione qtiam hcdie patiutiturcvndc
ditur in finetamentattoiiis.PcTfcqucrisinfurorc,5cconi
COS fub COelis domme./« boc lamentaUo tcniafinitur.

QVomodo 0/'. Aleph.Vox

.dolcntis&increpantis a
ficut & illa.^/" »flo<<oyt(/«/t- b
U ««iMf.Dcplagitur ludco-
rumduritia, quoria patrcs
rcfuUcrut quaGaurum& lapidcspretiofi, in fanftuario
Dci,

IV.
ALEPH.

Dciinfidc&opcrib.pi
ri. poftcrioru Chfovc
tc ad pcrfidiJi couerfi : >'■
b ^«r/<»^;.Quialidcsiio
bis rcmancr, & baptii
cramcnrum aurum \
mur , & iapidcs lantli ■
fcdobfcurarifuligincf^
torum & difpcrfi pcr diuerfa gcncra t ncgotiorun

S a ti

■ f Attentos facttdicendo tem magnam, no-
uam,incredibitcm.

bf^Fidesludaoium. TVitafacerdotum.
Tleniium Dei verbum.

Vomodo obfcuratum eft auru

NICOLAVS DE LYRA.

C A P. IV.
^ Vomodo.«/c defcribitur tamentatiojub qndrto al-
phabtto,& dicit hic f{a.Sa.^ lenmias fcripfit iftiid
qnartum caput Imentando mortem regis Iofif,fecH
dum quoddicitur.z.Vara.^^.d. Vniucrfusluda,
& icrufalem luxcruntcum ; Icrcmias maxi-
micuius omncs cantores & cantatriccs vfque in prefcn-

tcm dicm lamentationes fuperlofiam replicant,& ' »"
lex &C. crgo cum in trtbis capitibus pr.tcedtniibus nov ti<" ■'
tio de lamentatione Lfia , oportct dutre vt vidtu-.r , q^i '^'
mias l}ic eum tamentatur , vel quod lamentationes de lofti '
nos non hahcntur , sequendoergo fenfum iflum qui viilet.l''
tis rationabilis:prsfens caput in duas partes diuiditur , qul" "
ponitur Imufrnodi tamentatio . Secundd contra aduerfart J*^
ueflio,ibi:GAudc & lactare • Circaprimum fctendutn,(i«o •■"'

\ I Qucmodo obfcuratum tfi eurum,&r. per aurum quod cft
intcrmctallaprctiofius.charitas fignificatur , qustama

fuii in ecclcfia
cratcor vnum

primitiua , quodmultitudiniscrcde ";

, & anima vna lcd quantum fit imni j^-"

pcr guerras mortales intcr Chnftianorum princip

monftratur.

f I Wir

liC)

Thren. Cap.lIII.

lOO^

/^g Lapides fan. Virtmes animx fidclis. Notandum quan-
A tfitvishuiiislamcnti, quant^ prophera charitatis ad
cnniafeextendit, plangitcccitatcm ludasorum, diipcr-
lineniecckfiarum.nuditatemanimarum

pvanitatisnego
'ff^ ti:fedinnationes
'"'cjicras, qui pruis
dberfi erant in ca
pi; oranium pla-
te.um,latam.f.&

- a

gantesplanguntur.Noncfifecularisvita:aftio.quam no D
adminiitrant faccrdotes,& miniftri altaris; monachi im

pUcanturfecularibusnegotijs. virginumcaftitasmultis
exponitur illeccbris . PlateaGrajcealatitudincdicitur..M»tth.7',fc.
nuo.ob.e>i aurum,&c.Fidd.C.8c innocenti^ fplendor qu^ Lata ejt.v.& ipatiofa vUqujeduciiad mmem . Difperguntur

omclarnerunt in aTs,nftiutish»bitu5,charitati5.orn«as. bfAfanftuorioDci. crgo Upidcs, no fo

il) pOpulO; difpCr cfViui. «lPatii.-,rcha:&prdphetx. fSaccrdoies Cbrilli niotiachi, lumin platcis , fcd

,-..„__ r.-.|,,rn virp/nes.virtuies. d fOui in hAn-.rcenb vr)1uni,quamu's fecul.rin ouTrant. ,

lunt non loium ^ n. \ ^ i-r ^ r 'i-ic -rvd ••*

t mutatus elt color optimus : dilperli suc lapicies sadu arij ^

afLatxfic rpatiolx vitzqusaucunt ad niortciu. b <rOomus.

cTUidasi vcljfideles.

in capiteomnium platearum . Beth. Filij Sion f inclyti,6c '^

alGene.j & dudrina bl^Orntti. c TCaelcltifapisntia. rf l^v^ifi; Q__uin adini- ^

t3nda& quain mfperata mutatio c «iReliftis coelel^ibus curantes tetrena.

a midti auro primo': quomodo reputati func in vafa teftca, 5r

fpdofam viam in 6 quterunt.Horula-

cecntes . lude.n.qui de fanduario Dci fe ad negotia f^- pidum ordinem dominus promittit dictns.stemamper or

dinemUpideituos&fi4ndaboteiifipn!)vdi,&ponamiafpidem
propitgnacuU tna , &c. Sternit Chrifius in ccclefia eledoril

incapitc omnium
p'atearum,dijper
defiderium opera
huiusmundi a^Qt +f'''^"°'''*

&dcrdigiofoha.r„';r"*-
bitu.demde culme ifa.j4.e.
honoris vel laudis

cii expulcrunr, a fide in pcrfidiam cxpelluntur , deindc
^ catiuantur.

£^o.o/).Plangit fe anima in baptifmo niue dealbata in-

fuoncSpirituflandiauropulchrecolorata: fed poQea

ai hsrefib.infe<5ta,aut vitijs obfufcata.cuius fapietia au

; rclarius fulgebat.eloquentite colorib.diftinfta . Sed dii

Bcocupifcentijs oble(ftatur, aurum obfcuratur , & color

daigraturvitijs . Habct anima verbumdiuinumauro

l;idiustqu3echaritate interioricolorarur . Sedcum

.:cnisapplicatur,aurumob(curatur &color mutaiur

5C.cuterrenisapplicatur,aurumobfcuratur , & color

mtaturinamorem.f.mundanorumabamoreccleftiii,

.a.pH.i.animxvirtutesdifpergunc in.cap.n.p. Quiaamif

aharitate cxterse dilToluuntur, & ad concupifcentiam

rndanxvit.tinclinant quafi incap.o.r.Etlapidesquos

u rationale iudicij annexos , in pedoreportaredcbuit,

nloriam k laudem Dei & fui decorisVcolorc dileclio

uDei in deterius commutato , difperfi iacent in capite

licarumiquiatamen verbi Di;i lubftantia innobis ma

;dncorrupta,quamuis peccatistobfcurata.non natura

iiillanticEperempta.fcdobfcurataplangitur: etfin. Itje-

leci integntaccm ndei corrumpere videantur , vis ver-

bik natura non foluitur ,obfcuraturquidem , fed non

ccrumpitur. Itaergo obfcuratur aurum.t/n^Mi^w.f.

UigmMii & prjcceptum dointni lutidum i'.oculus,^i.d.Qno ob

- fcraturmihi quod lucet ali)s,& transfugasconuertit.

ltiomod:icbj.u.&c. Vox ccclcfi3e,aurumfuerunt inno-

c(uiaDei,& prsrogatiua patriarcharum; fed obfcurati

tutfordib. delidorum , vcl aurfiob(J:uratum reproba

«niftrorura Dei,fordib.fnii:ata:quondam virtutib.glo

tiia,nijcper ncgotia feculi oblcurata. Coloroptimus,

fsiditatishabituspcr terrena& abied^a mutatus. Dijpcrft

lt.t tapides iiii.&c. Qui fcilicctintrinfecus feruabantuc

immifacerdotis vfib. cumad fanda fanftorum ingre-

dcntur.Lapidcsquoq;fan£tuarij,faccrdotesChrifti&

aniilrialtarismonachorii & virginu chori , qui fcm-

/icdeiJCHtt affifteteconfpedibusDei; quinondebcnt

foras ; ncc occupari circa fecularia , kd dum foras

■u^ inquietudine fpargijiur,mre in capitc platcarij va

animas meritorum varietate diftin£las,fundauit eam in
fapphiris qui funt aerij colons.i animab. c^leftia petenti E ^ •
bus. lafpidem pofuitpropngnacula (qui eft viridiscolo
ris) illo f. qui in virore fidei contra aridos & marcentcs Huini. n. m
ecclcfiam defendunt. Euangciu.

•jc Grcgor.Aurnmobfcnratumeft,quiafacerdotiavita
quondam pergloriam virtutumclara^nuncperadiones
infimasoflendic reproba . Color optimusmutatusquia
ille fanditatis habitus, p terrena & abieda opera ad igno
miniamdefpeclionis venit. Lapidesverofandtuarij-in-
trinfecushabebantur, necfumebanturinfummi facer-
dotiscorpore, nifi cum fanda fandorum ingrcdiens, iii
fccreto fui conditoris apparebat.

•5« Hieronymus.Et notandum quod non hos difpcrfos ^''^*'*
in platcisjfed incapite platearum dicit quia cum terrena
agunt, fummi videri appetunt , vt & lata itinera teneant p
exvoluptatedeledationis, &tamcnin platcarumfuntp . .,

capite ex honore lanftitatis.Sccularia itaq; negotia, ali- ™" * '*" •-
quandoex compaffionetoleranda funtnunquamvero
ex amorerequirenda, nccum mentem diligcnris aggra- Prou.j.t;
uant,hanc fuo vi»^a podere, ad ima dec?lcftib. mergant.
b Fiiu yMn.Iud^orupr^rogatiuaoftendit^quinonfoliim
terrenxSion fili;,fed cglcftis,gcncre & dodrina /"c/^.pri .MlegoHce,
uilcgiogratiae.adoptati prx cu6lis filijs Dci. & amici vo
cati,quorum patriarchae,& prophetx(ex quib. Chfscft)

^miHtauropiii Dei fapientia,vnde . Thefanrusdefidsrabiln
requiefdt in ore fapientis. Hocaviro amidi fulgebant, quafi
luminaria in mundo,auro primo i . fapientia cglefti, no
fecundo.i.feculari fecundum illud. Pnmi & punl/imi fru-^^^-^-^
8<seius. Cum.n.radix fapicntiefittimereDeum,frudus
cius eft vidcre ipfum.

Hoc auro ecdcfia quoq; amidtagloriatur, fed & lud^i
mutati reputanf in vafa teftca,& ccclcfiK mcmbra.Ecclc
fi2B.n.filij,fapietia diledlionis Dei & ^ximi amidi, ad fia
gilia,& tcrrena labunf opa,& fiut vafa teftea q dcbuerut
vafalcorruptibilia ee& c^lcflia.Hoc auro amida ceclii
^ pulchra

NICOLAVS DE LYRA.

■p 'Mtdicit i^'.?ij. leremias lamentando lofiam immifcuit populi
n rtam-.quia lofias erat caput populi,& ideo de vno tranfit ad a-
iitpiopter connexionem capitis ad membra & econuerfo;& fecu
diahoc diuidttur in trespartes: quiaprimo leremias lamentatur
ff.umiitationemyfecundd poputi deftru&ione,ibi.Scd8c lamix.
te-io loftxoccifionem ibi.SpiritVLS.CircaprimumfciendumtC^uod
fict lofus fuit fan8iffimus,vt patet 4.l{eg.& z.Vara.ficfiltj eius
fttedentes eifuerunt peffimi.f.Ioacha:!^, loachim& Sedechias,vt
Po't^.l\eg,2j,i^ i^,Etideoper mortem lofu fuit mutatus re-
'ivfiatus a bono in malum,& hoc e(i quod dicit leremias admirati
««'C^iomodo obfcuratum cft aurum. Terqmd inteUtgitur
Uitisoptimusregnifub iofia propier auri clarimtem & pr^ttoft-
larr,

1 lutatus eft co.op Quia t^e loftie riguit diuinus cultus (^fub
mlms idololatria.In Hebrao habctur. Mutata esl maffa bona,f
qi intelligitur Iopas,exqud tanquam ex maffa optimaproceffcrut
f^pfffimijquod cii magn.e admirationis materta, ideo Jequitur.

2 Difpcrfi funt lapides fanftuari;./. lofiafilij,qm dicuntur
lapides propter ohditrationem in rnalo. Dicuntur tamin lapidcsfxn
£iuarij,cb^ procefferunt de patre fan£i:J]fmo: & hitc cji mttaphorl
ca locutio ficutfrequenier fit inprophetis , & isiitresfilij lofiafic
fucfunt difperft , quia loacha^i vinflus duSiusfuit in .Aegyptum^
& ibifuit morturs , loachim iiiterfetius proieBusfuit extrapc--
t.is Ierufalem,vt diBu efl fuprd.iz.Sedechias verb exoculatus fuit
dufltts in B.ihyionem,& ibi mortuus.

5 Fili) Sion . Hoc dicitur dc fHijs lof/a qtd fnerunt nutriti tn
monie Sioii,vbi trat domus regia.

4 lnc\yn.qi4antmi ad gcnus,vel quia fecundum pr<eceptum pa-
tris nutricbantur in moribus: quamuis exfua malititi fuerint per-
uerfi.

5 Amidi auro primo . Quia ad Iram filij regum aurifrigia-
tis veiiibus vttbai.tur.

6 Quo.rcputa.&c./.vi/jVer ahie8i,vt patet per pnedi^aiCuut
fragmenta vajorum tesieorum proijciuntnr in locum immun-
dum.

4« I Sed

M 0 H^^ L 1 T E l{.

I Mutatus efi.ro. optimus.i. cxtcrioris conucrfationls , in-
^li rduccbat maruritas & honcftas.fcd nunc fcre in om
" latu apparetdiftolutio & inhoncftas.
^ f^ifperiijuntiaptdes fn.lu.ni^in capite omnium platcarum.
^JJ uligiofi quiinclauftro debcnteffcclaufi, cxpofiti

funttumultibusfccularium negotiorum, de quibus ad

hucfubditur.

} eilij Sion inclyti & ami£ii auro primb.i. fandifllm^ con-

uerfationis.

6 Qunmodo reputati funt in vaftt tellea.i. depiitati ad opera

vilia. Etquiapcrhocimpediti funtabona comriiione

fpirituaU nouitiorum.Scquitur.

Tom.-^. li 4

1007 Gloford&NicoiaideLyra

roc!

^pulchra vt laha.dcaa vt Co\,8c fill) cius inclyti, auro pri
A mo ami(ai:in qiiorum nouiratc nihil cft fordidu his qui
rcformanturin aradumprimn^dignitatis, quscflpa-
ma ftola.i.immortahtas,vndc.F/iH uonindyti&sn'tUau.
ro primu Eft auru m Arabicum punffimum.cp de Sabaof
fcrturdomino. Eft
practiofilGmum.g»

dcOphir offcrtur.
Ophir.n. rifus , vcl
hcrboius intcrprc-
tatur, dc illo.f. rifu
inquo omniagau
dni, vbianimarlan
floruin hcrbisvi-
rcntib.rcquicfcunt
Hoc iurcprimum
dicitur. H.xcn.fa-

tfQ^i poteOdeeoJtm Incoaliud vii faccre in honorem,aILd in contumeliam
b fHi-efici^ hvp-^rrit». c^Aperuerunt prauamdo^fltinam.

opus manuum figuIi.Gimcl Scd & t lamix nudauerut ma r

a TDifcipuloj vclaftusluosprauos. b «Sygmgogj rcl peccitiix 2

aninia vcl ccclcfia cfSanAoiun. d «fixlcntia tantumco-

gitaninihi! dcfutriio curans,

ma,la(flaucruntcatulos fuos.Filia^popuIi mei ciudelis qua '

i^lB diKiiaiiaic •■\ir.ii.-. b^Incpincis. '

fi llruthio idefcrto.Daleth.Ad h^.sitlingua Is^dcntis ad pa

afCui fiinilc.Nobilc^jnteiieruiii fame:&mu!titudoeiusfiti atuit. blQiij poteianr fuinere

folidum cibuin.

••.tVerb Dc
n

d TEipnfCt.int^gtum.n paruul' non coircduni

latum ciusinfiri,paruuli pctierutpancm,&:n6eratg.fran

a f fiimut cuDqueliioDii locus.

f In patribus

b Yiaciamcntislciiftuix.

7
8

Proa.j.b.
lob.jo.c

Eccle.i7.a.
Xoin.^.c.

Hiftoriee.
Luaia.

picntia& immor- c • t ii /^ • br i ""' i' ^ ^- ^ • -9

talitasprctiofiorcft gcrctcis.H .Qui velccbantur voluptuosemtericruntm ,0

cuni^isopibus : rc-

putati funt in vafa tcftca,vnde ]ohCoparat:ts fum ln!o,&c.

vndc & alibi.^^r lntHtnplat.arum deUbo ens. De luto .n. funt

vafa tcftca,fed aliain honorc aliain cotumdiam, dc qui

B bus,dicitur.^j/<i h^uU probatfomax.ldco fequitur.Opj ma

nuum figidi.c\niz ficut figulus habct poteftarcm de eadem

maflTa aliud vas faccrc in honorem aliud in contumclia

SicChrifluspotcftfaccrcdciuto vafa aurca tribulatio-

ncexcocia.&aliarelinquereinconfufionefua.

Tcrtiufdccimusconqueftionislocus.Conqneritur.n.

cum indignationc;, g>ab his maic tradtatur , qui dcbuc-

runtadiuuarc.

a ^ei & bmne &c. Scribarum Pharifa:orum duritia cx-

probratur qui lamijs duriores , lac dodrina* paruulis nc-

gauerunt. Lamiaautcrudeliorfuisfoetibusquam cxtc-

r^befti^dicitur.Vndc lamiaquafiiania appellatur,quia

catuios fuos laniare crcditur.Sic Pharilii populo dodn

namnegauerunt,& infuperlaniauerunt,ft:iithionibus

fimiles.-quxouafua vbiponunt exponunt,ncc in foetu

calofaciunt.Lamia Hebraiccii/«/j.nominatur. Qua qui-

dam HebrjEorum vnam dc furijs infernalibus fufpican-

nir,qus parc-E dicuntur,c6 cp nulli parcant.Quib.fimiles

funt fcribi & Pharifxi, qui ctiam manus miferunt in fi-

Itum Dci. Plangitur ergofynagogaqusequafi ftruthio

nullam fibi fpcmaut poftcris relinquit in pofterum .

C ied Cf laTMify&< . Per lamiam prudentia carnis defigna

Monlltcr. tur qu^catulos.i.adlus fuos quosgenuit quafi facuifiima

bcftia laiae mortis nutrit.fed (iepe m melius commutata

cfficiturprudcntia fpiritus,&dctegitcrudeliaflagitia, &

ladi doarina» , & pietatis vberc ladat , Sc nutrit catulos,

morcs.f &adus fuos : vt deferitatc ad manfuetudincm

tranfeant.Scdprudentiacarnis i.filia popuii meiqu^dm

obduruit, crudeliscftquafi flruiio qua:ouafinccalorc

amoris& fomentopictatis& finefpe prolisdcrelinquit

iwprudcntiacarnisomniaoperafuaoroprasfcntibusfa

AUegonce . (.jt fj^g cuf j futuri.

mHu.'"' ^'^'^ ^ ''">'' ■Pcr lamias hypocritaru & hsreticorii calli
da perucrfitas dcfignat: quifaciehumana/edcorda bcl-

luinageflat. Mammam nudant,quandocrrorcmfmin)
libercpraedicant,catuloslaclant,quandofcquaccspen:-
fadoftrinaobledant , & adimpictatcmmalcnutricnj
confirmant.

FilUpo.mei &c. Ecclcfia.f. delinqucntis plebis qur fiii

fanctorumdcitii
pcrquosinChri
renaicitur.fcdqu,
fi beftia inuolm-
confuetudinc pc
candi fimilis ft:
thioni pr^fcnti.:
tumcogitanti.i
nihil in futurin
fpcranti , t parti '^
luosfinccalorci
riratis cxponitr
lamfuiura:vitt.
ram gcrit.

b ^dh*fit. Ext;

£tis matribus laftentes fiti cruciabantur.Paruuli f & -
diores panem petcntes matrib.non crantpancs.halaa
tcs fine ladie,paruuli finecibo pcricre.

.yfdhelit lin Sincladc blandjBpcrfuafionis&rorcSpir ^
tuflancti.fitibundalinguaprolationis: adh.xren>>
carnis , obmutcfcere facitinfantiam mentis , & iu;;„.
glsdioinfidelitatiscordisnoftriconccptus, ncadlucc ;,,
mittantur.vnde. Coyrfe creditur ad lullmam'. ireautcm corj.-
Quidn.valctbonum mente concipcre, nifinutriatur
iXc doftrinac,& vbcrtate gratiae? ?aruuli petie.pa paruul,
cogitatus , cum de Ch rifto & vita sterna concipiunti
mox panem requiruntqui decoelo delccndit : fedra:
deprcfla ignauiac fua: tor*pore , & curis prasfentis vitzn
fcit eispanem frangereintelligcndo , neq;comminuc
ruminando: neqj eos fatiare difpenfando.vndc plansc
do iddituv.^oneratfrangerec m.quia & fidiuinitus ali'
pus infpirata intus animatur,foriscxinanitaconcupii:
tijs tabefadla.viribus vacuatur.

./f rf/j*/?f eiTf. Alleg.quianon habuitlacdodrina;nq:
gcnte do£torc , quaGftruthionc,quidebuitlac<'
miniftrare,dequo dicitm-.Lacdedt vobispotum,&^,
pe.pa.&c.Qui poflTcnt.f. folidum capcrccibummyfic
.f intclligere,fi efletqui frangcrct i.exponeret:fed 1
gunt magiftrijlamijs crudeliorcs foetibus fuis.Sc; ., ;.
.n.facraaliquandoeftcibus: aliquandopotus. Poms
apertis.cibus in occultis,vnde.O 7/?;t^/?f;t~tex vciiteadif^
.i.fcripturas,f»i«e & comedite.vitxcihum:vitium& ia,
infantia:,vinuna ebrietatis.

c Qui. vcliebaritur &i .Lucc clarius ludxoru pcrfidiari
raf,quorumobfcuratumcflauru,mutatuscftcolorc
mus quc habucrut in patriarchis & in proph.& difpi
funt (ficut hodie ccrniniusj in capiteolum platcarO
quauis incly ti & amifti auro primo/m prirogatiu.
patrum. rcputati tfi funt in vafa teflea lamiis faiiorc
ftrutionib.quoru pfidia lactetes fiti defeccrut, & paru
famepierut, vt vefccbant voluptuosein vijsDditcn
famcquiaoiafcripturarilmyftcria, in quib.vefceb

VOlll

Ditufi^

NICOLAVS DE LYRA;

I Sed & lamias. Hic confequenter leremias Uwntatur populi

S« miferiam,&jccundo fubiungit miferi^ cau/um,ibi. Propter pcc-

cata . Vrimii m iuas-.quia primo Umentatur miferiafamiSjjecun-

d>drfiruciionisvrbis,ib!.Comp\cuit.Ci,caprinmmfciendum,^

btflu tjuantuncunq; crudeles naiuraliter diliguntfuetusfuos,& ali

^uando cxponuntje mortiad dcjendmdum tos. In obftdionc vero

lerufalemper Chaldxos tant i fuit fames 3, viri & vxores ahfcoK-

debant ctburn,&ctlabant adimticem,fian fuitpr^dicUm pcr Moy

fen D,ut i8./.Homodclicatusin teinuidebitfratri fuo,&

vxon qux cubat in finu fuo , ne det eis de carnib filioru

luorum,&c dr eot/em modo dmittcbunt fiUos &tiliasmorif*

me.u U.tcs cibum ad mortemproprtam d,jj(rendum,& iieo plan-

l>t lcremias irudelitatm populi juimaiorcm qudm befiiarum di-

««r.Scd&lamise. Beftncjmt habentesfaciemmulicnjit!,..

2 Nudaucrunt mammam./iarat* nutrirej^tusfuQS,

j Filiapopuli meicrudclis.i.cMi^t/jo''»;'/'^.

4 Quafi ftruthio in dcfer, Quji: ponit oua & abfconiii /1 •

na,&fic dimittit, ncc eflfolliut^ de f(tu ouorum, nec ietdoB. '■

pullorum:& ftc erant matresm obfiiione lerufalem nfpeSuji ■

rum,ideofubditur.

j Adhzfit lingua ladentis^r.^ac fugentis,ficut didm if ■

pra.zxap.

6 Adpalammciusinfiti./. ex nmia ftti qus defuctt ■
guam.

7 Paruuli petierunt pz.i patrihus & matribns.

8 'EtuoncttitSiCC.ex caufaprxdiLla.

9 Qui vcfccbantur voluptuosc. -nte obfidionem.
I o Interierunt in vi.fame dum qa^terentpanem.

■5*

Q?

t {.^'^^'^""^«"^'"'frunt mamm.im. Inter n.aliasbeflias
ioTiJ^ u" ""'.^'"';"°'=^ f?tib.fuis, & tamennutriut
tin;.?r!! i' ^"«•■cligiofi (untfblicitidercceptionenoui-
i fir n.n, r"f' ",?" 5"''""' ^'^^«"^» nutritionceorum
?i,.r^l'"'/'"i""''^' quib.dicitur,Matth.2j.A'* vob,s
tcribts & Vhar,j4,s hypocritf qu, crcum.tis mare & aridm , vt

/■''••"'f^'»<r>'pro/elytum:&cumfaausfueritJacitiseum}ilium

gehcnn^fidco.icquitur. ,.

3 Ttlia po. Qux ponit oua & ablcondit fub fabulo, 1 ,-
fouetea. ' .

5 ^dh^fit linguaJa.&c. Ideft.nouitij cx defcdu bom
trimenti.Etquianon folumnouitij maliscxoiiplis'' ^
pereunt, rcdctiam aliquando iuucne^ piofcmquiP' *
fucrant bcnc nutriti.Scquitur.
9 fiui ve/cebantur voLuptuosK&c.Scc^uituv.

t »

Ampl'

10)9

Thren. CaD. IIII.

ioio

Clfl

nii.vT

ap.

munduscxieritabhomine, nrcuerfusfuerircum fpiri- D
tibus nequioribus.fiun t nouiflima hominis illius peiora
prioribus. Spiritus abhominc cgrcdictur, quandoin
Chrifto renarcitur.Rcgrcditur,quando inuenuanimam
a bono opere vacuam pcr hypocrifim a fordibus munda

tam,&fimulationi

In

f vo«ptuoseprophetx&: patriarchx obflinanter eicce-
i rai-,& negaueruntChnltum circDd filiu,qui eft prin-
' imomnium viirum : & ideo in vijs la:culi intcric-
ndefeQuitunUw ««'• eianti/icro e Syampli.xJ-nc litr-
eofCrocciis color cft igneus quo dcfignatur ignis Spi-
nftran^fti , corda

a fSjcuIi. tOijiiChtiftumcontenipferunt, quieft via,vejitas & vita.

b f Doni<Spiriiull4ii<fli. c «lCarinlia lf«;.i inflituM.

uis, (^uiniitricbanturintcroceis, amplexatifuntfterco- ^

n T Qi'i iiotiiism hab nt rei Sccoiitenipfit.ieruusrtiens voluntatnn dominifui.ff non Ki pla va.
nuii. IQ^iaiuitusiiominiisinoinnibui vijs.fuis. b f Peccan is. c t.Sanftorum patrum.

ra . Vau . Et miior effeda eft iniquitas filj':^ populi ?

a iCiiij tineleije^ notitia Eei. b lioJonia.

r Gaudiiim hypociiiiv.id inflar punftt.

nici peccaco Sodomdrum , qua: fubuerlaeftin momen- 4

a ^ Ali(;uidboni. _b I^Quianianu. nonct ndita

, ., _ — . .,, ..»1... . pauperes.

to, &ft non cepaunt in ca manus. Zain . t Candi-

a »i'riinu9Ccnqu^ltioiis loi,.> . Indignaiio iudit;s con'i i adueifjrios excitatur, cuiusNazciii atfi!-
juntur. " Flnfentfs»el finrti. 'i f Coniem, 1 niuis. c rAftiuis.

didres Nazar^iciusniuc , nitidioresladc, rubicundiores

intamanrui-
crcr^ishinui"ni<".U
lani patres enu
tricanturfacrame
pisfiatiaruui.fcd fi
hi Oininum abne-
gares amplcxati
iun.lcrcoradequi
buApc'flolus;Ow-
^■nia6-imtntum feci,

- r.antrof vtfiercora:

' icnim,fcilicct, Ic-
gisicralcmquem
catblici abijdunt,
vtlcrifaciantChrifiumvolcntes haberc iuflitiam,qu2
cftefidclcfu Chrifli; cui ludxinon funtfijbiedi qui
iuftiamfuamvoluntconflituere& literam lcgisdcfcn
dcrdn obfidione quoqueprocioo amplcxatiVunt flcr-
convtprctiodiflrahercnturflercora columbina, necta
jnciad dominum redicrunt.

Qvifctbmur, &c. Virtutcs anima: voluptuose vefci,
& iicfoceis nutriri vidcnrur,cum dileftione Dci & pro-
jmalfedxlatiantur & illuminantur.Color cnim cro-
ceudaritatem dileftionisdefignat. Cu autcm charitas
am;:itur, rcliquae virtutcsamplexanrur flercora : quia
dc bncDci&proximiodore diledionis tranfcuntad
foetcem prauitatis.vnde Paulus: Ji cbaruatem mnhjbuero,
■.ifum vdut asfo>iatis,&(,

Qj. vefcehantur, &c. Dclinqucntes dcplorat ecclcfia qui

chatatcm,&c2tcrasvirtutes,inquibusquafi incroceis

nutebantur.derelinquentes ftercora delidorum ample

xinn vndciComputinerunt iumenta lu fier.f.ln ftercorc qua

fiiinenta computrefcunt qui in foctore luxuria: fux fe

cunumdcGdcnacordis flagitijsdeferuiunt .Qiiia vero

funpleriquequiadpoenitcntiamnonredeunt, plangit

:: corcclefia, quia plangere ncfciunt&amorepeccandi

' flcioraamplexarinondefinunt.

a .1 maior tfftc.sTc. Per exaggcrationem fi:clcra fynago-

ga;Jc mifcria: deplorantur,lecundum illud : ^ pianta pi.

■ dii '(jtieadverticimiioneii /«fo/d«;r<2i.PeccatumSodomo
• rurfccundumEzechielem,fuperbiafuitabundantia fa

turas panis& otium quia & egeno & pauperi non por

- rcxrunt manum,vnde hic quoque. Et non cepc. in ei ma^
,.;. »KJ;liquidbonifubaudi,adcomparationem.fcilicet,ma
'/' Ij qodgeflitjCui dicitur : IuUifi.at.i tfl Sodory,a loror tua (X

■ U. «ux fcilicet , mandataDciaccepifti , & facereiuflTa
' Deioepiflijfcdpofteacontempfifti, vt vincercs Sodo-

xnai peccatis tuis,qu? iubuerla eft in momento, quato
ergcynagogs poenagrauiorquae fcelerofior.

t^aior tjt. Scclera anims planguntur,quf in hipocri
fimbitur, cuiusmaioreft miquitaspcccato Sodomo-
ruttqu^ mala deaurando tegit,bona fraudulenter facit:
' Vnd!; maior efftHaiJt i itqnitas fiii^e populi meipeccatojo. St-
' cutppulusinfefeerigitur,ita mores , & adlus hypo-
critiumcontrafeconfligunt, & bonaqu? agunt, pe-
ioraunt vitijs Sodomorum : quia cum fpiritus im-

mundus

niiculo.

busornatam, tunc

populo immundo- "tcccino yet

rumlpintuum :&

turbavitiorumani

ma rcpletur, & ma

ior eius iniquitas

pcccato Sodomo-

rum efficitur. imciui

tas fili£ f.opuli. vitiO'

rum,fcilicet,& opc

rum, &nonmitti-

tur manus ad fru-

flumooni operis.

tMunJiorcs.

cxtcriusornatafal-
fis bonis,intusrepleta viti;s,vnde fequitur; Candidions l{a Alleg.

:^ariti,tius iitue,&c,

Mavir elf,&c.Tzn%h ccclefia peccata populi quafi maio Mundial/s
rapcccatisSodomorum. Vidcmusenim, quodfides& peruerfitas
iuftitia terram reliquerit,humanitas & benignitas nulla ^"**'""''*
fit,difcordia & concupifcentia orbcm inccndunt, & irae
inuidi flamma vorax.rapinis & fraudibusecclefia popu-
larur :pauperesexofl[antur, ianrlacetterrarum orbis in
vcprib. incultus. lcgum iuraprofabulishabentur, diui-
na & humana fafque ncfafqueconfunduntur.- quotidic
innumera malacumulantur .Maiorergoiniquitasnfa, ojomentum.
quam eon"i qui viam veritatisnon agnouerunt, & ideo
minorafupplicia meruerunt,qua:inmomcntofubuerfa Rom.i.a.
efl.Momen tum eft omne quod viuimus,& quotidic pec
cando quafi in mometoad poenafubuertimur,quidete
riora meremur,g thefaurizamus nobis irain dic iudicij.
b C^««/irftorcj Tya^ar^;;. Secundumlircram pukhritudo Hifto.

Nazareorum defcribitur , qui abflinentia candidi, carne
nitidi , faciei rubore iucundi : qui pcr cxaggerationem,
laudantur vteorum foeditas maior oflcndatur,quorum
facies fame confeda fuper carbones dcnigrata plangi- AUegoncj.
tur,qu3e dcformata non agnofcitur.

Caiididiores T^a^^arct citis niue , nitidiores lacie , rttbicvndio-
rcs,&c. HabetecclcfiaNazareosfuosniuecandidiorcs&
laftenitidioresper quosabftincntium vitafignaturnix
enim de fupernis lac de carne quafi dc imis • Pcr niuem
crgo candor vitaecalcftisper lactemporalium difpenfa
tio dcmonftratur. Habet ergo ecclefia Nazarcos, que per
contcmplationem vitam coeleftem ducunt: & per aftua ^
lis vitae difpenfationem ladte candidius ad laudem crea-
torisnitentjutplerumquecosquicoeleftemuitamtcnuc
rant, uel terrena bene difpenfaucranr, uirtucum operib.
tranfcendant. Quia ueroperfcruoremfpiritusantiquo
rum patrum & fortiorum uitam fuperare videntur , re-
fteadiungiturrubicundiorcseboreantiquo,Du.n.rubo j. ..
ris pulchntudo laudatur flamma defiderij f qui exprimi ' *
turiEbur aiit elcphantos eflTc non ignoraturSapphiro pul
criores.Sapphirus ^thcrei coloris eft.vbi brcuiter tota Na
zareoru vita cxprcflTa cft: quiaper adione ad fuperna ten
dcntes& percontemplationem prxcellentes,patresiu-
pcrarc videntur : Sed quia plerumque inopcm copia fe-
cit; & felicior homo eft qua expedit mens fspe de fe prs.

fumens.

NICOLAVS DE LYRA.

.y, I tul nutriebantur croceis. Idejl , in veiUbtu fuauibm &

pMts vnietnHebrp habeturdnfcarleto.

* .mplexati funt ftercora. in mbrp habetur, Vimos,ftcut

faufes tn byemtqni vejiimtnta non habent, inuoluuntfejimo.

i mzior cSc. Quia idololatria(]u^ vigebatin Iud^a,cum

I" ^'■<^icontia Deum grauius peccatum ejt, quam Sodomia l{ab,
4 ^"['■ponit hoc de grauitaf punttionis,vi fitfenfus:Et effcda cft

iniOltas./df//,^rj«i«f ^«?) ta cjuam iniquiias Sodomorum.Etfnb

'^'""'dhoc duplex rattotpnma cum dicitur.

4 ^u? fubuerfa c&.ldefi,»on habens longum cruciatum,ft(Ht

ludd

ludxiin Ierufalemobfeifi.Sec,<ttdacum dicitur.

5 Etnonceperunt in ea manus. Scilicetiaduerfariorurn.so-
doma enim fuitfubuerfaper augdum, & ftc bona ciuitatis non ra-
fueruntftbiaduerjaiij .- jed bvna lcrujakm raputruntfibi Chatdai
totiliter , & h^c fuit vna pcena ludprum , fcilicct quodaducrfarif
Jui gai^dtnnt de bonis eorum,

6 Candidiorcs Nazarci. Idefl , facerdotes & Leuita diuino
cultw, deputati,e]iii erant induiitineis vifiimentis & atbis .

7 Niue. Emphatica efi locutio , ad exprimendum iutenftonem
alb(d ns,C^ aiidemfacit quodfubditur,

8 Niti.laftcrubicundioreseborcantiquo.Hci*-^; dkunt.
Rubicundioresauro.

* 1 Sapphiro

MOR^.AlITEI{.

■ii j a implexaiifuntfier.&c. Idcft.aliorum mala cxempla.

4 i •""""»' ftfe.f/JjBioMi.c^c.Inquantumdircftiusoppo-
niti:charitati. ^

6 Candi-

6 Candid.ores J^a^^^rxi eius niue. Scilicet, fucrtmt pcr cafti-

tatcm.

8 A(/i;d/»r«/a.perhoneftatem.

f [{ubicuiidiorcs.pei charitatem.

1011

Glof. ord. &NicoIai de Lyra lo

mis rubc 5 , corporis, poft can tfupcr carboncs facies corum,& non func cognitiin plateis.

«fc;"**°':f'"''"^'?'r ^ . .nd.m.us,u.o.ua,. . ,Fo»uud.ncv,n«u.n . , ^,., , / , .^.,

l^ w " _ KrcdinCni adula- ^ lAndiiminfenfibilrs. ftfnlr, uiflcxibilc.

Adhxfit cutis corum ofIibus,aruit,& fadla eliquafilignum.

nigredo,
tlBdit.j.c

a «Vftbo Dci.

H ^E u..icin vctbi.

^fuTiens, & vanofauori acquierccnsfufcatur, 8c c\nx al-
A bcJccrc vjdcbatur,dcnigrata rordcfcif.vndefeqmtur : Ot-
AUegorice. mgruta iji fuper Car .

a /JeTji^w/affl .Nigripoftcandorem fiunt.quiaamina
Dci luftitia fuam laudcm quacrunt : quia dclc prxfu-
niuntvndc ncfcic- ... ...

t« riinnrinnrrra , f Antiquo um p^trum fortituaine &rp.ntuali feniore. ...

ICS rUUnrinpCtCa- j^ CAminjcandotc ,-.) i,p,. fuinttderc.vndeNcIifllcn.miumiuftuj, quupriusininguftavi»,

tUm:5cpoft i?,ncm .pxdutuad viiJin,nanclunt:iiampl«'ni.i<iuciiadmoitcin b i

tcrporegemcntis ad frigus a tcboreaniiquo,lapphiropulchriores. Heth. Oenigrata clt i

' •'" . !_■:.».;>•. .riM, ...,,« u «Fotiituainc viiioiyn.

t fMcAUtn ?>^^^. , . ..

• * tionis vanc dclccn
dit, vndccxtindlis
carbonibus , fimi- b Xhet. t Melius fuit occifis gladio,(]ua interfc*5tis fame: quo-

ICS fiunt prOptCr ^p^nur;, ^ccienjrUiKn piiJicatiocefTai.eccleCanoniFnjaificat.

quod dicitur:Noli c j^[^ j(^j cxtabucrunt cofumpti a ftcrilitate tcrra:.Iod.tManus

cflcnimiiiiuftus. d ^

Ec non jHtit cogmti

in pbteis.in latitudinc fcilicet vitx fxcularis . Nihil cnini

humani menti anguftius, quam proprias volunta-

tcs abncgarccarnisdcfidcria frangcrc 8c huiufmodi : &

indc intrarc pcr anguftam portam . Nihil aut latius qiia
B proprijs (cruirc voluptatib. nullis lubcflc legibus & hu

iufmodi.In platcis autcm funt qui fua quxrunt.vnde: U
MatJ».?. b. tJ cU eiiim i$ umpla v;a qut ducit ad >n rten. Scd in platcis no

cognofcunturquinonfuntquodvidcbantur, quialmd

erant,& aliud oftcndebant,vnde fequitur: Adhejit at.e.of.

Pcroflafortitudo.pcrcutcm infirmitasfiguratur. Cutis

crgoadha:rctolTibus,quandomfirmitasvitiorum puta-

turfortitudovirtutum. Heretcutis oflibus.dumadula-

tio pro benegeftis extcrius & intus vinutibus fociatur,

quibus coniundis mcrccs amittitur: & quia dccepti adu

lationibusde (c magna (entiunr.cmendari contemnunt,

vndc : ir*ii &fdci.i csi quaji lig Culpa namque inlinfibi-

lior rcdditur , quanto quafi vera virtus ) laudatur , vndc

& arefcit,quianuUaintusgratiavircfcit :quia mulri du

corriguntur quafi lignum infenfibilcs funt, & a rore gra

tiae alicni a. andi funt:hoc eis contingit,qui altiora fe ap-

petunt & fandi videri cupiunt : iedoccuhe vitijsdefer-

uiunt.hiin plateis cogniti funt.Noruntenim viri fpiri

tualcs,quia aUud fun t & aliud fingunt Candens cxtcrius

niuc pulchriu.s,la£tenitidius,ebore rubicundius:fed qua

fi lignum aridum inrenfibiles funt interius : vnde fxpe

ncc blanditijs nec minis emcndantur.
pjn^ b Me//«f/iK;t. -.5: Hieronymus.Quantumadcompendiu

mortis refpicit , brcuior fuit poena fubito gladio occifo-
Q rum, quam famc & fiti diu cxcruciatorum.

Hocin vltima captiuitateludii paflifunt,quandolc-

uius fuit (ubito occifis quam lentis & diuturnis aftiidis

cruciatibUs: qui fame & fiti & cxteris miferijspaulatim

confumpti lunt.
Moraliter. Melius/Kit . Melius cft fenfibus gladio verbi Dei occifis

cxtcrius, viuentib. interius,quamexaggeratis virtutibus

fincpabulocharitatis quafi fame & fiti deperire. Steriii-

tas.n.virtutu,abfcetiacharitatis,qua abfentc virtutesani-

mxquafi inopiaveri panis tabefcunt, ideo fcptcm filij

\ lob

lob trcs fororcs fuasvocantpcrconuiuia. Ca;'crici!
tutcs finc fidclpc & chantarenon fatiantur: vndc;

aiiipe 'O' pngnedine rci>Le.,tur aii ma,iTc.

Mtlius f^ t, &(. Gladio verbi Dci quam intcrfcdi^
meciufdcm verbi.Hicnimocciduntur.vtviuaat: il

terficiunturv!
rcant.vndc.^
tegiadiuni i-
efi ve-hir,ii ,, ,
aute gladius ,
mors pcr -
vt vita I .
turcius.Elhli
pracfciditvitair,
cidit aninuni ,
quo: Gladimi
deuor ibitmm! .
gladius flamn
atquc vcr'
cuftodicndam viam ligni vitas-Eftgladius limatu:, .^
tus,cuidicitur:'^e<f«trf <'d7a^jni:r//.Maricquoq;atiir:
gladius pcrtrafiuit dolof, lcilicct,dc pafllone Chtifti
ecclefia dc his gauder qui gladio verbi occiduniut .
his dolct quiciufdcm famc intcrficiuntur. Illosl:
quos famc vel fifi pro ftcrilitate terrx confum
Uit, vnde : Mucam in ets non famem pjnis wqi^cfuih
andiendi verhum Dei. Hac famequi pcremptus fiu
nx morti fubiacebit:quia noninfolopane viuithji
Sicut cnimcx duabusfubftantijshomoconftat, itac
bus vitamconferuat : caro fuftcntaturcorporalicib,
animaverbodiuino,vnde: Vancmnoflnm quot^
«o/>jy/;)(i(e.Vtrumqucenimpctimus qui vtrc
die indigcmus. Sterilitasterra:,pcnuriaccclefii|
do (magiftrisdeficientib.)diuini verbiimbribu
funditur.Culpamenimfacerdotura,iSc in fcicn
ncgligentiam docendi confumptio fequitur pU
c /0 /.Principium vcl defolatio. iTincipium >
nis immincbat ludaiis , quando vxorcseorum 1
fame & fiti confumptos(quafi per milericordia
langucrent,(5c matrcsa morte rcdimcrcnt)coxc
in cibos. Lcge hiftorias,ncc dubitabis hxc ludfl
giflc.Romanis circumfcrentibus obfcfla ciuitatc,
d Maius muUerum . Hypocritxconccptusanimi ' ■
coquunt& comedunt:du fimularc (quafi pcr nii .
diam; laudis vclfauorisgratia uirtutcsnouitercocc
pcnmunt,& in cibos decoquunt:qui non futiira,(ed
lcntialucraquxrunt:& duiii uirtutum parcuntiui»
bus.quafipropriosnatosfauorisadulationedccodc
medunt . Qui bcne mulieres fuifle & talia geffifTc"
bcntur , nificnimmuliebriafimulata; uirtutisi;, .
fedarentur , conceptus animi ad uitam forniati, u
noncxponerentur fauoribus.

Manus mulietum . In ecclcfia quafipermifericorc
filios fuosdccoquunt, quiculminercgiminisli.
ignczcliuclinuidix inflammantanimas fubd;
dumnimis iufti uid«ri cupiut,& tyrannicapoic
primuntqui forfitam habcnt Dci zclum,fcdnon li

^'du

NICOLAVS DE LYRA.
t^ X Sapphiro pulchriores . In hoc denotatur pulcbritudo orna-
mentorum ma.xime (acei doturr.

X Dcnigrata cft, &C. prx fame &. mlfcriaf & fmiliter efl hic
eniphaiica locutto ad expre/lionem nigredinis.
3 Et non funt cogniti in plateis. idcflydifiinlU ah alijscom
munibus perjonu.

4 Adhxfit

4 Adhafitcutis eorumcflibus. Trcpter diftHm
menti.

5 Melius fuit occifisgladio. Ideflt ninusmaltp
uivrem cruciatum, vnde lua.y.d. dicitur .- Sitfinis ncfii.
ore gladiiyCjui longior cfficitur in.ariditateftcis.

6 Manus muHcmxn. Idtji, qum ratwnefexus folatttffi !>■
ricordes.

* Coxcjt

tM 0 l{ ^ L I T E I{.
I Sapphiro pu. Per Gontcmplationera , c6 quod fapphi-
T ruscft coelcftis coloris.
» Denigra.tfl. Icilicct modo pcr infamiam.
) Et nonfuni cognitiinplaieis. Nam cffigicspatrum dcleta
cft in cis.

\t^'!l*^'^ "'" '^'"''"" ''^'^'"' "^^''^ autcm adliaifio fit per
abftraaioncmcarnis,quxcftin mcdio: propterquodfi-
gnat obdurationcm mcntis, pcr hoc quod deficit tcncri-
tudo pietatis.

^ruit

t ^'■«ir /j, perdeuotionisdcfcdura.

5 Meliusfuic occifisgladio.i. minus malc. occiGocrti'-
dio dicuntur qui peccato mortali ftan tc tamcn fioci Jf
mi daemonisgladio feriuntunmortui uerofamc.qi !|!

defcdtum fpiritualis nutrimcnti in fidc pcriclitanii

6 Mauus r««/«.EccIcfie paftorcs debcntcflTe matrcs ■ •_
lios ecclefie ucrbo & excmplo in fide & moribus:<S j^^
tcmporali fubfidio quantum ad paupcres nuu:icntc >-
aliqui per contrariumcoquuntcosanxictatisignc, '«•
tescorumbona,&indeuiuentesnimislaute. i

t 2. Coroplc

[o'5

Thren. Cap. III L

1014

% dui fcientiam . Irta aiifteritatedominationisquafi pro
\ iiiltiaadiirunr,(5c infirmam &carnalem corum vitam

jj-,[is&incrcparionibusqiiafidentibusrodnnt.H?com

ni^ii contntione ecclefix; qux eft filia populi Doi Apo-

flo»rutn (dlicet,& fucceirorum abcis fiunt,qui(eculari

aufcclefiaftica poteHate ty

nnice animas eXUrnnt,du ,^ TPndicatorutn fauore vano cffaminatomm. b rOpinioue fna.

COfUpilCentia innammati d c^ubditpsv 1 foetiisnnimiifneros.

filic quos lade dodrinx mulicriitn mifcricordiu cdxeriic liliosfiios :

iiucre dcbiierant, aduftiQ-
neaii(3ionisvexant.
a ^mpleuiidiimiiHS. Qiiia
coipletacftmalitia lerufa
len, compleuitdiis fupcr
canfurorem fufi, Ccut c6-
pk< erant Amorrhasorum
pccita,quando dcleti funt.
£jjuttramindi.fu£. Quia &
ipfafcdera & ipfa fceicra
fuaftudit. Deuoratitfu. eiHS.
Qai non i;ccepit fundamc

b T<ioncYed-derunt. Sccundum ffteramrQuamdiu lerufa D
lem aijxilioDci valiata, & prxfidio an^clorum munita, Hift<
iudicium & iuftitiani fccuta clhncc rcges terrs.nechabi
tatores orbis credere poterant , quod in cam ingrcderc-
turholtis: cuiusicrasportarum dominuscofortauerat,

&finescius pace pofucrar.

Sedquia auerfae(>a domi-

^^Dum carnalem \itam fubditorum affligunt.reprehendunt, detrahunt.
b lEcclefii. T Ar°"o'"'""i *;'ucctfl'or'im.

facli funtt cibus earum in conrritionefilise

a Tlniplctlspeccatis. nQua''' CeWf iam ira cui latisfccit pana.

populi mci. Caph. Complcuit dominus fu- z

a 1 Honiinibus pct vitia effufis.

rorcm fuum,efFuditiram indignacionis {119.

a llQui puero.! lobconfuniplit.

Et fuccendic ignem in Sion,& deudrauit fun 3

a f Vera uae delltuiia. A

damentaeius. Lamed.Non credidcruntre- 5

a fDzmoacs vel quilibet. h f Non trantitotes.

tunquodeftChriftus.Vn- b gesterra?,&vniucrfihabitatorcsorbiSjqu6d t

d£:(imvidiljtt}erufalem,fieuit a iDiaboIos&meHibtaeius. b fVnde:Confoitauitdominusfeias

f Pratdicatotes vel viitutes.

poi.iu.itum.
j .1 art' f, . . . - h c>.v.iciiair

mgrederetur holtis & mimicus per portas | ho Dci firmatam , non crc-

af..cMi«. - , T^ , duatquod inercdiatur ho-

lerulalem. Mcm.Propter peccata prophc- 6 -

a f Hrilatorum.

c taium eius & iniquitates faccrdotum eius ,

a «iFr.fti velexemplo. b f Pi>blicfe.

qui cfFuderunt in medio cius fanguinem t

a f Q^! lulli effe poffcnt.ii doftores docuiffent. b f DoAores.

c ^Sinelumine Chrifti. d «rA via vetitatis.

j luftdrum.Nun.tErraueruntcarciinplateis: ^

JKpeeam , dicens, quuficogno-

mi}e& tu,i]uia non relintfuetitf

in tijpis juper la.

Cmpleuit duminus. Funda-

mctahypocritarum & he

rctlDrum dcuorantur ab

ignfurorisdominijin quo

^ rurmctc dominatur ignis

ind;nationis eius, & fuper

. cosompletuseft furor do-

ttiii. vnde lob: i^idi HJtum

firmtadiie,ti nuiedixi pnlchri

iMdfi eius ftatim . Quamuiscnim videantur operibus fir-

xna & radicati, ftatim coram Dco funr maledidli , quo-

rurcordavanis laudib.&fauonbusinflammantur,vn-

de lquitur.7\(o» crf ci.rfp.re.cJrc.

C/«p/fMii.Siiperecclcfiam completuseft furor domini:
qu menfurampeccatorum fuorum impleuit,vndc:£/-
fufiliconteiuio Jiiper primipei:& e<.fee.&c. Etalibi. Q^uiin
forSnstflforMhnc. Eff"uditiram indignationis : quiapec-

jCaiiofumusefTufi. Succendit igncminSion. nonqui
luprApoftolosdecoelodefcendit, (edqui pueros lob
cofumpfit.Habetenim Dcus ignes varios,Guos emittit
dehcfauris fuis.Cuius ignis in Sion & caminus in leru
falti.alicsinfiammat.vt erudiat.alios vi exurat:quibus
fu<enfisomnefundamentum deftruit,fidcm.f. intcgrl
& ;ramomnin6fubuertipcrmittit. Vndemagisno-
.. litjquam lud^orum miferiasdebcmusplangere,in qui
bujgnisconcupifccntiifuccenfuseft,&ca;terorum yi-
tioim flamma vorax vniuerfos pofl^dct,& oUa fucccn-
fa aacie Aquilonis feruet,& fornax Chaldsorum quof

j curque rcperit de Chaldaeis inccndit.

b T^on

no Dco fuo,cuius munieba
tur bcneficio.rcccflitomnc
prjdidi u m .& fafta eft prjc-
dahoflium.

2y on crcdiderunt reges lerra. 0,-]]^^,**'
de quibus dicitur: .Afliterunt Epbe' '
re^cs tcrrf,f:t prin.Cotiut .in vnu:
vcl dasmones.fecundumil-
lud : A^o« eii nobis cvlluciatiQ
(tduerjus carnem & fanguinenif
fcd aducrfus principes & potrfia
m,C<<.Habitatorcsorbisqui ^^*'' ^*'*'
nefciunt dicere : .Adutna ego
Jum, & pen gYinus apuitr^ &c.
fcd audiunt : y^ fuper omnts . .,
haii Aiorcs terne. Hi vidcntcs P • ' '
ccclefiam munitam, & auxi

ftisperportas Ierufalem,de
(^xxihnsdxcitnv.Quicxuitasme
de por. mor. rt an.o. Uu.t,in
por.fi. fi.

C Troptcr peccata prophrtaru. ^
Secundum litcrampropec
catisfacerdotum& pfcudo
prophetarum,qui fanguine
innoccntcm in mcdio ciuscftuderunt , quse difta & di-
ccnda funtciuitati contigcrunt.

Allegorice. autcm proptcr iniquitatesfacerdotum &
Principum EcdcficE mala crebrcfcunt , qui lcgem in pu
blico pcruertunt.iudiciainuertunt & fanguincm fangui '
ni addunt,repleti dolis iuftosopprimentcs,& fanguinem
innoccntemcffundentes. Noneft hic exponendilabor
confumendus,vel feni"ustripliciterexponcndus,& in tcr
rcna lerufalem & in ecclefia , vt vniufcuiufque anima
ifta communis cft ruina.

d Erraucrunt ceci in plaieis. Scribx & Pharifaei cfFufio fan '
guinepolluti:abintroitu tempU (e abftinebant,crrantes
in plateis non lugentcs pcccata, fed in plateis lalciuictes.
Errabant autem vt ca;ci,putantesquod talitcr purgaren-
tur,fcilicetfitcmplumficabftincntesnoningredirentur,
cum fuperbiam iadarent;& humilitatem fingerent. Te-
w«t-./i;./iiflj.Laciniofis:fcilicet,induti vcftibus& fciflis qua
fi ca»ci viciffim fefe tcncntes : fequebantur vt fub hac hu-
militate populus placarctur.

Erraue unt c^u.Ambulatvani appctitus,vtc^ci in platcis Moraliter.

0 luce f

Hiftoricc.

NICOLAVS DE LYRA.

^ l !^OXerunt fillOS fuos. Vr,» mmia anxietuns fame.

1 -ompleuit dominus furorem fuum . Hic confequcnter
^ Jereamentatur mifertampopuiex deflrutiioneciuitatis cudici-
^«''^^ompleuitdfisfurorem fuum.-. vind^S^fu^effeHunt.

3 uccendit ignem in Sion. ^^i erat tenplum & regis do-
tnicium.

4 "^euorauit fundamenta eius idefl,ipfms ';ion,ijuia nonfo
Imdificta qnt erant in monte Sion,fuerunt cvmhufia; fed etiam
mwalia, cjua erant inpede montis & circa momem, vi habctur
fupr.U.

5 Jon crediderunt regcs terras. Quia :>domon potcntijfmus
Ittit km mutauit , C" tarn Jortitcr rnnniuit, quod inexpugnabiiis
yidiuur.

6 Proptcr

6 Proptcr pcccata prophetarum eius.Htt cotijeqienter lan
g'ttir ir^diih miferi^ cuuja,et tjidnplex. Secunda ponituribi. Cii
adhucrna efi occilio innoctntum tn leruJalePi,C^ maxme timpo
re Manaffe,vt habetur :j.f^g.2^.& hoc fiebat ad intlinclnm & ex
hortatiunem &falforum ptophtt«rum & facerdoium,vnde & rnor
tirn ipftus lertmia quarebant.vt habeturfup. 26. ideo dtcitur hii:
Proptcr peccata prophetarum.Er patet liiera.

7 Errauerunt ceci in plateis. Litera ifia eft obfcura & inuo-
luta,& multiplicitertxporiitur..AccipiaM tameniltum modim qui
mihi vidtnr magis liter^ conjonare , fc ilicet vt contiuuttur literf
immediatc pr^cederiti,quj; loquitur de punitione iniquaiiimtituri ,
quorum aliqui occidtbantur,quidam excj:cabantur,& quantum ad
ifios diciiur.

EfraneruntcjEci./</e^,j«/li nequiter exc^cati.

•^ I Pollii-

M 0 I{,a L I T E l{.

t i 'ompleuit dominus . Hoc rcferri pofeft ad perfecutione
•A.richrifti,quaipofteriorerit,&decadicitur : CompUuit
'ior.i.us furorern Juum . Erit cnim illagrauior ca£tcris,pro-
ptcquod furor nominatur.

4 ^-ideuurauit fundamtiitaeius. Nam plurimi deillisqui
fu(:ntarc deberent ccclefiam cadcnt per incoftantiam ,
qu d vidctur incrcdibilc multis,ideo fubditur.
\oiredidetunt rcges tcr-^rf. & fubditur.
t ii^dd ingnderem holiis & intnuiiUi. i. Antichriftus.

t Ter

t Tcpurtas i^rulalcn/, Ideft,ecclefis militantis,vel ad lite
ramciuitatislerufalem : nam ibi ledebitin templo Dei
tanquam fit Deus,vt dicitur 2.ad Thefl^.z.

6 Vropft peccatJprofhetarum eius & iniquitatts facrrdotum
eius. ideft,proptcr pcccata prxccdcntium & aliorum ec-
clcfiae miniftrorum falutem animarum non quaercn-
tium,fedqua:ftum.

t Q.ui tfuderunt . ipfos malis excmplis fpiritualltcr occi-
dendo,ideofubditur.

7 Errauerunt c^ci. ideft, fimpliccs Chriftiani ex ignoran-
tialcgis.

t Cumque

loi^ Gloford.&NicoIaidcLyra lo

f i»4]iiiMci.

^ Vninoncl) pix fcl concbi^ia.
tlle m<>diai iii i(',nem zteinum.

b vltravc habitecincis. Plie t Facies domini

a f \ pczdciiiniiis. b f M.ifciind.>.
^VnJc: Rcfpcvit dominus Pi-triyrn.

diuifit eosrnon addet, vt rcfpiciat eos . Facics

B

^lucc carcntcs, qux Chifhiscft. & dum ipfum qui via cft

A rciincrc ncqucunr.quia extra fc vani fauorisgratiam ef-

fundunt.tcncntcslatinias vciullatis kix- cxplcrcnon va-

lcntcsviasvitjc, quia vcftiuntiir vitiorumvctulUcc,cIc

quibusbcnc (ubditur: Rtcrd.tepopu it&c.

Eit tnerunt ixi I .'« olaieis. Itt

ccclcfia faccrdotcs & dodo

rcs fanguincm iuftorum cf

fundunt ,qui iufli cflcpof-

fcnt ,nifi corum ncglig€tia

dcpcrifl"cnt,vndc: >'< /-« <»'»»««

tiamris inifij niiuttMes fxas a

fanguincm e<«5 de ma>iu tua re-

quiram. Quia fcilicctfan^ulj

cius , idcft , pcccatum culpa

Jaccrdotum vfqucad mor

tcm ctfunditur:Etf2pcqui

vidcbantur iufli cxcmplis

prxlatorum & doarinapra

uitatispcrucrtuntur& pcc-

cati fanguinc polkiti mo-

riuntur. Indcfacerdotcsdc

prophetx caeci crant in pla-

tcis , dum latam , & fpatiofam viam qux ducit ad mor-

tcm apprchcndunt:& anguftam qu.x ducit ad vitam non

introcunr, ncc aliosintroircpcrmittmu, 6: hoccll, fan-

guincm ijflorum cfFudcrunt in mcdioeius,ideft, cccic

Matth.xj. •. jj^ quajcft Icrufalcm vcra & matcr noftra. Hi cum tcm-
plum Deifanguincfuopolluti ingrcdincqucant,tcnent
laciniasluas,idcft difciflam vetuftatisfux vitam.Tcncnt
aut inuiccm lacinias fuas.vt cum < tms cxco duca^um prxbcat,
atnbo in foiifan. cadunt. Hocdcplorat prophcta,im6elcdto-
rumconciototacpin fpatiofa via ambulaiucs, &vitam
vctcrcm duccntcs vias vitx non apprehendcrunt & fuis
fcanfraclibusimpcdiunt,c^ci fcfcfcquuntur, qui Chri-
flura vcram luccm fuam fequi dedignantur.

M/ftiei. Errjunimt acii p/<i<ai.Hxrcticorum c^citatem deplo

ratqui rectum fcripturarum tramitem rclinqucntes, &
catholiccfidei rcgulam afpernantcs.latitudincm erroris
' eIcgeruntpoIlutifanguine,quorumanimasdeccpcrunt>
& cum caiholicam ccclefiam intrarc dedignantur , laci-
nias luas vjciflim ampleduntur,l'cripturaruni fd.fciflSo-
ncs. quarum fraudulcntcrpanniculos furati funt.

Hiflib a ^e Ciue. Dcflct prophetafcclcra lud^orum quibus
etiam hoftcsinfultantciuitatcm ingrefli clamantes: lie-
cediie, criminibuspollutia fanduarioDi.:i;./iAjc, jnca-
ptiuitatem : A^o/.tf f<»n^t)-e,rcligioncm ,undc prophcta
C fubdit, /«r^fl«7«<wr.fcilicct.inimici,& vtnquecowTwot/.ilU
ad iurgia , ifti ad lachrymas , D.xerunt inier gmtes , &(.

Vcl

Vd luda;! hccdixcrunt,vel d;: gentibu"; aliqui.Intc;
tcs cnim Dcum vcrunrrcliqucrunt, & idolacoluctiu
vcl ipfi fortaftis intor gentes iurgati ruiit,(Sc fanguincp
lurialijsclamaucrunt: «fCfe/tf^Qiiiatanquamiufiial ■
afpcrnati luntivndcintcrcosiurgia & ("cdirioncs. [

\.cf(/(rf.Hxrcticico"

■ fVpl •■t>t»'«''tit. b TP-cotij fubditorum, •Qjianolrbjnt.

polluti funt ranguinc:t cumqucno poflent,
tcnuciuntt laciiiias fuas. .Samech. Rcce-

I ^A'">l'i'. l' 'N- nospolluaii». c 5 ^d con.imilc5.

dite polluti, clamauerunteis, recedite, abitc

a 1 jjui«men;al>ei. ^rrotali correikioie. b fideo.

nolite tatigcrc:t iuigati quippe funr, a com- 6

1Gciiiil.-s imerquo.,. i i^'cs numcuUoibUf^hemadi

fidcm catholicam,& n
mcDonatiftc, >5cquic,-
roslcvocantclamant.
(i«f fl «oirt.Quia nos nv
vosimmundi. >((,/(>' t,,
ncinquinctisnos. Hi
fe iurgantundiucrfisc

bUS.Co/n»«ct/j;;n',qui3i!

flarenoluciunt, mou.

moti: ciixcrunc intergcntes: Non t addet 7 aboricntepedesfuos,

b uaveivindiaa. 8 nctunt iu Babylo

conftrucntcs lup^,
rmilinguis diucrlisd;
fi funt vnde fcquitur:
domiiii diuiftt.

8
9

lO

1 1

12

Mattli.t;.b.

l{eiedite . Sxpeinect
cxci &pollutinco
grcditcmplum Dciviui & facrisparticiparcii
quosalij (quamuis& ipfipolIuti)quafizcIoDd d
ciunt, qui iufti vidcricupiunt , quia nondiim nun
funt.VndccrcdofupcruiIioobiurgantcsdicunt.Rc
tc a nobis & a facramentis Dei. Ite ad eos quorumi
forteseftis. Nolitctangcre, (acrofanctaqmbusinJ
cftis.His & huiufmodi alioscrimmandoiuftos.ciM
dcreconantur . Inde fxpe Utcsgcncrantur quia nor
cundum Dcumcorrigunt, fcdalijsopprcflisfanclM
videri appctunt.vndefubdit : i'tna'i fuu qwppe ^ o,.
/•><•. Priusenimcommotiiurgantur,dcindeacriusc(
moucntur, quia non ftant in eoqui id,;m cft,& cum
qucruntqui pax vcraeft, proprcrcafubditur: ■./(? j
hon addit vlna.&c. quia vbi pax & croncordia n<
eftc non potcft-^«w m pa ef.iHns tli loc tse n<y&c.l
tcs namquc pcr tales nomcn Domini blafphcc
b Fiicies domini diuifit eoi.Q.d.quia facics faccrd'
erubucrunt,im6Deum in ciscontempferunr,nc...
in fuisSaccrdotibus reucriti funt:idc6diuifi (untal
Domini,quia cxtcnditmanumfuaminretribu; ■
uififlmt, quiaalijspcr orbcm difperd (unt, alija.:..
conucrfi f"unt,ncc Deus miferctur corum,qui lcnui
fcrti non funt: prophetarum fciliccr& ("accrdo* ;

Facies d:rrini diuijii eus . Hcreticoru diuerfiiasa.. .
quidiucrfispugnanterroribus necrccipiutdoftrinij
iholic^ fidci,qui nec fibi coueniunt, ncc Catholicis

<^fac

NICOLAVS DE LYRA.

^ I PoUuti fu nt fanguinc Scilicetyaliorum iuflorum occiJorurHf
qitianon ndentes poncbant pedes fuos ita in fanguine ftiut in alijs
locis.

3 Cumquc non poflcnt./.rfflc incedere. .Aliqui libri hahcnt
hicadditumilnirare fe.d non eji in Hebrxo nec in libris correciis.

3 Tci\\lCT\int\acim3iS.fdeJi,apprehenderettritaueruntorasue
flimentorum videnttum, vtftc exirent dc locis fanguine repletis,&

ipft Tidcntes&maxim^prdphettefjlfi&faccrdotcs non permitte-
bant dicentet.

4 Rcccditc polluti. Quia quamuis fecundum veritatem ejfent
iufti,tjmen a matis rfpuiabai.turinKjui.

5 Nolitctangcrc./'.«or,nenjj/«twvf^ra/n<;(«nfW«f . Etper
bunc nnidam de taiibus dicitur J/d.65 .a.quia dicunt:RcccditC

a mc.

amc, non appropinquesmihi,quiaimmundusc$.
6 lurgati quippe funt . 7\((»? emm fujfciebai f.iljis

6 JaccrUoiib. mjius afjligere faHiSffed etiam affiigebani
iurir)(is. Etquia tale facinus trat c.vecrabtlc et apud C(
(juorvm notitiam dewtii: huc execrabiU fiHutti, ideo fubd.iu.

7 Dixerunt intcrgcntes. Diiium irimm dtteliavtes.

8 Non addetvltra.yt.//"f Omj/«<ii^o(-«w.

y Vt habitct in eis. propter malitiam ipfoiim, idr.n

10 Facics domini. /« Hebruo babetur. ira domini.',
eadem fententia.

1 1 Diuifitcos. Idfji,in diuerfis terris d/fperfit.

1 2 Non addct vt rcipiciat eos. reducendo eusadtcrrm f ■

1 3 Facies facerdotum./.^o«o»«OT de quorum mmtro en "
cuiu^ verba inaepatiua tioii receperunt.ftd midla opprobrii ^''
tupcriaeiiutulviunt t vt putetptr Jupradici^ inplmbus^oci CT

0\i 0 ^ .A L I T E f{^.

3 Cumquenon poffent. Idcftingrcdi in viam falutis pcr
fcipfos.

} Tenuerunt lacinias fuas. Qiia;rcnfcs a praedidis faccrdoti
bus & prophctisdirigi, ficutcaecuscorporalitcr tcnet la-
cin iam dudor is fui. Scd quoniam inter ignorantes funt
niul ti panpcres a quibus non fpcratur tcmporale lucria ,
idconon habcnt a diftis faccrdotibus & prophetis confi-
lium.fcdmagisrcpulfioncm & vitupcriu,idco flibditur.

4 {'neditepoUiiti.Vi fint verba rcpcllentium diftos pau-
pcrcS;c6qu6dnon(pcrantindc temporalc lucrum . Scd

quo-

quoniam indealiquidiuitcsfcandalizantur,idc6l^' -^
cxcuiando dicuntquod fcquitur.

5 7N(o« a'.ldet vltra vt habittt in eis. Scilicet Dcus . D nj
enim, quod non rcpeUuntcos propter pau pcrtatcn | w
proptcr obftinationcm eorum in maloidcolubditii

6 Facies domini diuilit eos. pcr rcprobationcm:& fic ji"'
tcremusnoftrumlaborcm. , |

1 3 Faciesfao rdoium non eruhuerunt. Scilicct dcUOte f jJP*
ribusconfuIentium,im6 fatuosrcputantcos,c6qci' '
borantcircatalcs perlbnasa quibusnonhabcnitc !•*>•
ralclucrunj.

1017

Thren. Cap.lIII.

1018

% fa(;;scathoIicorum facerdotumnoncrubucrunt.nec
\ ad't vltradominuSjVtrefpiciatlicut nonrelpcxit ad

Oi necad muncracuis. lurgijs crgo comoti lunt d fta-

ticcreds iidci, vnde iubditur .- Cum alhuc fihftiiertmus.
■cies domini . Qiudam in ccclcfia Dci timorc abiefto

facs facerdotum

iioKrubuerunt, c^

afaedomini , &

ab a vultus cius

diui funt ab his,

jcili;t,qui vocati

funadvitam.Nc-

qu£ enum miferti

funi praeiatorum,

fcilicf,quiinomni

bus is codolcntes

a fQtiorumdign tasrcuffendi. «Quibus ptzrentibus 8c corrigentibut peccauerunt.

b « DicePt]Ui":Quis inffinutur.St ego non in 8cc c f Cum lit miferand.i foncftus.

facerddtunoerubLicrunt,nequelcnum m/ierti funt. Ain.

k Tln carnejin fidt. b ^A veto lumme c ^lnceniionibus lerrenisinlixtenies.

d TQuodin vanum fp-rsuimus. ^Exa^gcratianf

Cu adhuctfubfifteremus.Dcfecerutdculinoftriadauxiliu 2

i f ;^iui'Cs,jiotentct, vel hircticoramj^rincipes. ,

noftrum vanum,cum rcfpiceremus attcnti adgcntem^qu? 4

" ■ ■- - ■ ' ....... ... ^

ylulate miferi , Cf plorate fnper miferrh qUitadfienient Dobir. hf
nccfenecaliospofsutfaluare.Imo malediausols homo
quiconfiditinhom.&c.PoiTunt hacc&de hareticisco-
uenienteraccipij&dchisquiineorumconfiduntauxi'.
iijs, quoruni oculi dum falfa in Icripturis perfcrutaturj

a veritatc deficiunc
adquoseorum au
ditores.quosfalua-
rc non polTuntjiii
vanumoculos dc-
ficientes dirigunt.
Vndc cx pcrfona
gcmcntium fequi-
tur; Lubricauermt ve
iiigia nofira . &c.
b Lubricautrunt yt'

D

t
t

< ^Q^afl;Turo!usl.iluadomine,quia alius Bon potelt, fed.iuxilium noittumadomino
q'iit'ecit coctum dc terrain,Stc.vnde : Malediftusquiconfidilinhominc, Scponn carnem
oiadiium Cuum. b ^''■ai via illotumceneb.Sclub c l^ Non h.vafapra petram.

coo^fcendunt.No b /alulrc nos non potcrat. Sade. t Lubricauerunt veftlgia J'' .^',?ww^M.Cogruit

tS (lam terriDllC j Tvoliipuium. b ^Duaircelencoai[>lentur,dumlccutis "" """■"•••"••■•'^

fit f:Crd0teS COn- , adr,.d^ccmarbor.^i..,nitur.

tcmcrc, necfacies noitra in itinereplatearum noltraru,appropmquauit hnis

COrlTl Crubefi^ere, t Retiibutii n s a 1 KutcoinpleiisAmorih.rorumpeccaiisveniieorumnnis.

jdcfliilismoncnti- c noftcr,cdmpIctifunt dicsnoltri, quia vcnit finis nofter.

busi: videntibusa

fcclabus non cct-
farc Dc his enim

donnus dicit: Q»i vos audit,yne audit^qui vcsfpernity mefper-

.nUi\.dc{abdillir:t{pn'addet vt rtfpi(.i^teuS,vcno<t lonui.rtan-

tur i: fduentur,qi4ia facies domiiu diuilit eus d fan^is.Hxc fa

cies;fpexit Petrum , & conuerfusaraarefieuit & recc-

. ptu;.n corporc mcruit audire : Vetie amas me , pafce euet

wfaHarcautem diuifioplene fict in iudicio diccntc do

miri://e malediHim ignem ^iernum, tunc facies Dei ira fci-

.vel vindida in igncm aeternum diuideteos quia fa

..i..sicerdotum cotempferunt , ncc fenum miferti funt.

Etntandu,qu6dI'uprafacerdotcs quafi homicidasplan

xit.chicfeparantur a facicdominiquinon detulerut

cis.aamuisenim mali fint,non funt conftcmnendi, fed

illeiillis colendus & honorandusaquomifli funt.

•a «m adhucjub/i^ietcmifs. Luget crrorem mifcra; gentis

quanagisfperauit auxilium Aegypti&Pharaonis qua

De cuiusoculi profpiciendo dcfeccrant , dumgentcm

qucTiec ie nec aUos faluarc poterat,cxpcdabat: quod fu

praxpofuitlatius lcdhicdeploratamarius .

im adhuc jubfistetemns , &c. Vox cft in ecclefia plan-
gcriumqui fevana fpc ladauerunt fecularibus nego-
ii]S)Ccup3ti , fed mortis mfirmitate aut qualibet tenta

hxclamcntatiolu

d.Tis,qui fub articu

lo mortis fcelcra

fuareuoluunt.Scd

prophetaomnes in

fe transfigurat.om-

nium lcelcra tan-

quam fua deplorat

ga tam amara & infpcrata captiuitas defsuitin gete fua.

Lubricaueruiit vejiigia nofira lu itinere. Vox cft harcticoru

fcro plangentium , quia vcftigia eorum in fcripturis fa-

crislubricaucrunt, & quialatam viamarripucrunt,dii

catholicorum patrum rcgulas tencrcnoluerunt, nec

viam quae eft Chriftus: fed vnufquifque a rc(!lo tramite

defiexit,fecutuslatitudincm fuscperucrfitatis, Philofo-

phorum etiam rcgulas ingcnioli fui igniculo tentans,&

impudcntcr vituperans.idco lubricatescadunt in mor-

tem,& fceleribus complctis vcnit finis damnationis.

Lubricautrunt vefiigia nostra.HxC quoque in CCClefia iu-
rc planglmus , dum cos qui fpleadide & voluptuosc vi-
uunt,refpicimus:PlagimuseorumIafciuiam,quiIubri-
cam fcdantur viam:quia non funt fundati fupra firma
petram,vndeplangcntcsdicimus: Lubricaueruritveliigia no
jira . Nifi enim in plateaspcdcsexifrcnt , a rcfto tramitc
non lubricafrent,vnde:£jr/ citd inplateas.Qni enim latam
& ipatiofam tcncnt viam,antcoculosfummi iudicis ex-
tra lunt, gcorporc in ccclefia funt. Lubrica funt platca-
rum itincra & procliuia . Hxc fc euafifTc Dauid gaude-
bat,diccns: Statuit juprd pe.pi . me.& di.gr. w.& alibi: Qut per

t expeftare-
mus.

Hlftorlce.
1 Veftigi/s no
lirijita infi-
diabantur ii<
non amt>ul.i-
remus in pla
teu noitris.

E

Moralitcr.

Allcgoric^

Lucr^.e.
^ . .... _ . . Pfal.j9-a«

tiocprauenti,inueniunt,fenon folumdcccptos, led Jecn pe.rn.tanquam,&c. Vnaeftplatcarum via&Iutulen- Ibid.i7.e.

erim ca:cos. Cum adhnc fubfijieremus . Subfiftil quifquc
qodum viuitin carne, redam fidem tenet: & fi operi-

']bujiOHimplet,fcdaliquatadusmoIeftia, inucnitocu-
ios josdefecifre,quos ad caduca & labcntia intenderat,

^ vanmquarensauxiUum. Qiiantomagiscnimintctio
coris in rebus figitur terrenis,tant6 ab intcrnoluminc
& pigucdine gratiae marccfcit, vndc bcne reuerfus plo-
rat,<cens.- Defccerunt oculi noiin ad auxilium, &c. Cu rclpi-
ccraiusattcntiadgcntcm , &c. Szpecnim in diuitibus
& ptentibus fpem ponimus,quibus lacobus apoftolus,

^lulate

ta in qua non ambulatur finc ruina:ideo congruc anne

&.il\lI:appropinquauit fiiiis,(!^c.

c Completifunt di. Completio enim non fempcr in bo-
noaccipitur,fccundum {[[iid^tipndum funt compteta pecca-
ta .Amonb<eorum, quorum complctio finis fuiteorum &
exterminium.ficut hiC dicituv.CompletiJuntdies nofiri,eiuia
>e»«:DiescompIentur,dum fcclera& menfura patrum
cumulantur,& vcnitfinis, qui priusappropinquauitil-
lis completis.Appropmquabat autem dum complercn»
tur,& fccurisadradiccm arborisponerctur.

a Felociores

F
Gcn./j. 4.

NICOLAVS DE LYRA.

■ wwp-M ei intu lerunt,vt pattt per jupradiHa mpluribus locis: &
idtmacicbant de alijs iufiis , potejt ctiam h^c litera aliter exponi
ftfcrjdo eam ad Chald^os, qui propter malitiam ludforum ah eis
tognam , vtpr^diHum ejl,jic tontcmpferunt totum poputii, quod
10« tferebam a^cui ratione ordinis aut ftatis.
^ *Um zdhucHic ponitur fecunda caufa prfdiHe miferi^ lu-
^.f°''*i'.<juefuitvanaconfidentiainauxilio ^egyptiorum, vtfre-
9*Jr diaum eil iuprd,& hoc eji quod dicitur : Cum adhuc.
'^(lintequam ctuitas efjet capta.

^ ^efcceruntoculi noRn. ExpeHandocu magno deftierio.
i -d auxilium noftrum vanum. idefl, ad exerdtii Mgy-

ptiorum.

MO[{.ALITEI{.

t '>?«f/fn«»».fcilicet,pauperum.

T ''/'««/«nt.Quibus tamen proptcr a:tatcm cfTct mife-

ranum.

I madhuc. Ideft,adhucefIemusinaliquafpebona

ae (ttis pradicatoribus & prxl atis.

i ^ffcjrmc ocuLi noyfrj.QuianuUiiauxilium habuimus

«>c,jdeofHbduur.

6 Lubti-

ptierum,

4 Curefpiccremusattcnti. .Advidendumftveniretadle'
uandutn obiidioncm Chjlaprum.

5 Ad gentem quac falua.nos non potc.Quiaftcut diHum
efifuprd 3 y.b.ium exeicttus .Atgypii ejjet tn via veniendi in attxi
Itum ludprum: redijt in ^e^yptum timore Chaldprum fibi oc-
currentium.

6 Lubricaucruntvcftigianoftra. Tartimtimore,partim
fame: quiatimidiorfame conjumpti noninceduntfirmtterjedlu-
bricando.

7 Appropinquauit finis noftcr.7de/t,morr, quia multifuc-
runt occtJi,& retiqui cafUuati,quf capttuitas tft mors ciuilis .

it 1 Vclociorcs

6 Lubricaueruntveftigia no/rra. Vtfint vcrba illorumqui
nonpoffunt habcrc confilium & auxilium a prjedidfis.
Etquoniain hocapparct magnusdefc£tuscharitatis&
abundantia iniquitatis, fignu cft appropinquationis ad-
ucntus Antichrifti.ficutdicitur Matth.z^a.idcofubdic.

7 .4ppropin^auit ftnts nojter . Quia finis mundi fcquitur
aducntum Antichrifti. Etquoniamfub Antichrifto crit
ir.axima pcrfccutio.Scquitur.

t » f^tlocio'

loio Gloford&NicoIaideLyra

iczc

A

KAoiKt;.

BUralim.

% f^elockrtt fufruTit Ylxc hyrcrbolic^dcIiidjBoriim ini-
ir.icis diQa funt.ficut Saul & lonathas in thrcniy Dauid
vclociorcsaquilisfuiflc laudatur.Forfitan regcs&: prin-
Cipespopuli qulobfidione Chald^orum cualcrat maio
fi vclocitate ab his quos fugicbat,captos cllc Cgnificat.
. Velociotts. Hacrc-

» f A petfon' aduftrstiorum.

tvukiK&iia
ris.

fo<lcrunt.

Caph.Vclocioicsfucrunt pcrfecutorcs noftri aquilis coeli

a tlnfpeculaiegiiniiiispoliios. b fQuiapejcutilmpaf'.& iiil|ict oucs gteg.

c «Moiiacliis& rrrniiiis.

fuper montcs pcrfccuci funtnoSiin defcrto infidiati sut nd

a fDcquo:Spiriiuin teduin ipno;4(C. . b ICordecicdicuc ad iuni.orcauie» titcunfcflio
adfiluiem. c^neiriliui. flofiis. d fCiuafi loiius milciiilol»-

tium,in.Chiiftorpeteir.us:iltum imiiemur,c]ui captiis c!i pio [>ecciiis noliris.

e fQut peccaiuo^on trcit.

bis.Rcs Spiritus t oris f nofti i Chriftus dns captus cft f in 6

a f K.cti:gciaiionis,vnde:Sub rmbiaalarumtuarum fiic. b fAdunati gCMib'Js,)vi iiai vnum

ouile & vnus palint. f^An^e moitir.

^ccqatis noftris : t cui diximus , in umbra tua viucmus in

Iiatt.r4.e.
AUegor.

M3tt.»4-<-

ticifcpc indifputa-
do vclociorcs funt
aquilis cocli, i. do- a
florib. plcbis.quos
pcrfcquijfur fupcr
montcs fcripturam
fdhccr.&dodrina
apodoloru & fan-
florum patru, crc-
mitisifidianc frau- b
dibus & mcllifluis
fcrmonibus. c

Nota quantisvr
gcmurmalis. Inoc

cultoinftantinfidix.In apcrtofupcr montes fasuitper-
fccutor.vt paftorcs dcijciat , oucs ftcrnat. fecundu illud:
Tmuriam paslorem,& dijpergtniur oues j^regts.lndc fequitur:
Spiritusoris,&c.

^e/ofiorej.Quiaprophcta oTum lamcntationes & pcr-
fonas & proprietates in fe transformat(omnibus fadus
oia)plangit perlccutiones ecclefia.cuiuspcrlccutores
aquilis vefociorcs funt. Immundi fiquidcm fpiritus ve-
iocioresfuntncquitia.fraude & agilitatenaturaiadlace
randum & dcuorandum quam aquilxcoeli, i prjedica-
torcsad eripiendum,de qu.\biis:f^lfici4nque fuei u corpus.ibi
cogr>.n.ib:intui & aquiLt.Qaiivhi mcmoria paflionis Chri
flicclcbratur,&panis& vinum per myftcriumfandK
orationis in corpus & ianguinem Chriili trasfiguraiur,
aduolant aquilaceoeli quafiadefcam > vtde monte cius
vitampcrcipiarir. S:d velociorcs funt aci-e« potcfiatcs,
quia non cft fuper terra potc(hs,quac compju^^tur eis,hg
f ugiunt & quairunt qucm dcuorent;. ir.niy. ,
•je Grcgorius Aquilarum noic infidiatores fpiritusex-
primuntur Icrcmia attefiantequiait.^^e/ociony.^r^.perfe
cutorcs.n.noftri aquilis cceli velociores funt, cii:m tanta
contra nos maligni hominesfaciunt,vt ipfas ctiaaereas
potcflatesinucntionibusmaliti.xpra^ire videantur.

y </7 mu>i perfe. (unt yios. Quia dum ad ecclcfia: resjimi-
naextollimur ,acriuscosadpcrfcqaendum cxcitamus,
ncc in (pccula apoftolici; fcdispofiti fecurifunt:quia
quos fuper montes eleuatos videnr,vtc^terosdiligetius
in(picicndoconfcruent,5c adculmina virtutum prouo
ccnt,tant6 audacius (Scardentius infeftant.

/». atjerto inftpaiijnnt in nohis. Per deiertum vita mona-
flicaaut crcmiticafquxindefcrtis & in folirudinibus,
agiturj dcfignatur/iontraquosquafi athletas fortiores,

inui-

inuifibilcs faiuiunt hoftes. Sed quia fccularibuscn
pcditijContra hoftcstaium folicitifunt & circum
idcooccultius infidiantur illis quos vident latcrc
culris.Scdqui (upcr montcscxaltaticniincnt,cxr,
manifcftis viribuscrebrisinluhibus fuftingr Hisa

c?li fgpehof:

fDocmoneshiretici. b 'DY^^T-busplcb;.. loClOrCS futlt

cipicndum,
adcauendun
aquila;cdi c
nicntcrdicin
dclpcdis tcrr
calcftibus l'p
tur. Notadui
g7 0uibus&'.
vclcquisvcl'
ribus velqii!
bct auibusn
cuntur veloi.

oc.

fcdaquiliscc
dc ilihiiOrexperditns fa&us e(lpopuh>smcus,p4ion
eos , fecerurrtijue vagar^ in montibus : q ui fcilicct dc ii.„
collem tranficrunt obliti cubilis fui.
b spiritus oru.Sicut ex hoc aere fpiritum ducimi:
adipfum rcducimus& indeviuimus ,ira homc
•rior,pcr fidcm fpiritum Dci attraxit;& inde viuit:
fus ei,quod viuit quod bene facit.quod orat.quo
tatdcnique omnia bona fibi afcribcndo rcddit .

spiritus oris nofiri.Hxc ludxi de lofia dida putan
iuftus rex non pro fuis , fed pro populi pcccatis c
fit,in quo (pem pofuerat.cuius alas vbiquc gcntib
poncbant.Sed veriflfime Chriftushic intelligitur,q
peccatis.humanigcncris, non pro fuis , a lud
6c occifus eft;cuius diuinitas notatur cum dic,

Spiriius owna/in.Spiritus enitfl dicitur fihus (ecu
illud : SpiritumreBum innoua in vifceribus meis . H ■ "
infinuatur,cu:tnfubiungitur; Chniitis dominu:,
enim vna perfona cft homo & Deus , vbi Chrilk
tur jDcuscapi.dicitur : spmtus oris miiri . Chrifl
nedicitur , quia quem corde credimus,orcconfiu
fecundum illud; Corde creditur aitniJhtiam,ore .:
Oriseft afpirarc,& quod infufionegrati^afpiian
cipimus,refpirando confitemur.Scd eorum propt
vox cft , qui ita habent in ore verbum veritatis qu ci
Chriftus,ficut & in cordc: quiacx abundantiacot ^"
loquitur.Hiccaptuscftinpcccatisnoftris, vt&nc -
pcccata dclerct,non pro fuis: quia qux no rapuit,: Jit
cui diximus.

C In vmbra tm vi.in gen.^a ipfc eft cxpcdatiogetii fr
men Abrahse.In quobencdicetur gentes terr«,in ^
phcta cordc crcdcbat & ore ^^fcrebat . ln vmbra ti
^c«.Veturus.ncrat,vt cugcnubusludxosfaluarei

*

NICOLAVS DE LYRA.

1 Vdociores fucrunt pcrfccutorcs noftri aquilis. Quafi
dicat pa>t(t aut nulli poterant e^u^tre ab eis.

2 Supcr montcs pcrfecuti funt nos . vbi credibamus cjfe
tuti prortn inacccllihditaiem loci. '

3 In dcfcrto infidiati funt no. Quafi dicat nSpatehat nobis
tlicjuis lo(Ms fugicndi.

4 Spiritus oris noftri Chriftus . Hic confequenter leremias
lam'otMur lufixmortem . Circa quod Jcicndum quodfecundTi He-
brxosidaefilitera; Spiritusnaris noftrx Chriftusdnica-
ptuscft in fofiseorum.f/«o(y/icc.voon»«^:Spiritusnarisiio
flrx Chriftiis,&C.f'£tt in bominihus refpiratio fiatper os &per
rMris:.umen dla iju^fitper nares,efi melior fecundum Vbilojophii.
Ulis auicm rejptratio ejt vitf human^faluatio, quia ipfo deficien-
U,defictt vita.Dicit ergo leremias inperfona populi ludx : Spiri-

tus

M0\UL1TE\.

A \ ^e/of/orfjfwfrMntpcr/fCHrorerffo/i.EtloquiturfcriptUra

' dcfuturopcr modumpracteriti.
4 vfM/Kf orjr no/m.Hocliieralitcr cxponitur de mortc
C hrifti Moralitcr autcm potcft cxponi de paftorc bono
Chndivicano, quiciuscxcmploinperfccutionibusno
fugif ti d conflantcr cxponit (c propopufi fuifalute, &
pro ptxcatis populi patitur pcrfccuiionem, quod maxi-

me

tusnarisnoftrx,&c.J<if/f,rt.v/o/;<jf cv tuabonitate& ■

tia coi.itruatorvirc mftra.

5 Chriftus dm.ldejt,vn£lus in regcm cx ordinationc d. »

6 CaptUS eft. In folfis eorumfcilicet .Aeg yptmrum. Dii a»
R^a. ?a. quod cim lofias iret ad pugnandtim contra regH ^i 1l»t

6 noUct a pugna requiefccre^vt habetur.^.I{e. 13.^^ Z.Vi J}-
.Aegypivj fccerunt fofjas propefuum excrcituWf^^bi liideidi i^
eos aggredi qug erant operte de(uper . & ideo exercitus lo i'M
veniens per fojfas ilLs dcceptus fiiit ftatim debellatits , « ''.
letbaliter vuLneratus:& ex vulnere pojtca mortuus.

7 Cui di.ideftide quo viuente diximus,

8 Invmb tua.idelt,fub protf^ione.

9 Viuc.in gcn.idiftffecuri ab impugnatione gentiu q c <««
habitant.kxpojitores vero Latini dicuntcoiter qi leremi^ ^■f
pht tauit de morte domini noftri lefu Chtifti , &fccHnduni !•¥
e/t/<>er<;:Spiritusorisnoftri Chriftus dominus,& "*'

mecontingettcmporibus Antichrifti idco dicitu
tus oris «oyfJi.Nam ad vitam fpiritualem fui popul
rat fidcliter vcrbo & cxcmplo.

5 chriftus domi.Qnn gcrit vices dni noftri lefu C

6 Captuscfi Hocdebentdiccre fubditiquandopi
catis habet pati.

7 Cui. Ideft,debentcnim bonifuLd-ti c6fiteri,qi
uunt ex meritis boni prxlati.

jiX)-

jifii.

011

Thren. Cap. JIII.

1022

Dcr ituru dixi : yi'Cf»"^ ' (juipeccaus mortui eramus.lnvm-
i 'a dequa 'licitnr: ttb vmbra alarumtMym po.n. Chri
fliisaptuscft & cnicifixusfub vmbra padionis nos pro-
tcxi g3 3^'^ '" crucc cx tefis, caro cius nobis rmbra fuir,
qiidcitus metis nollrce refrigerauit , & varias xftuu paf-
fjoris tempcrauir

l^Sed. «rltonice loquitur

Gaudc & Utare . Edom & Babylonia idem ngnificant. D
DucE.n.ciuitates ab initio fcculi fignanturalteralerufa Allcgoticc.
lem.altera Edom.q 8c BabylonrAltera cu prophetaplan
git&parturit, altera curplangaturnefcit: AlteraChri-
ftus ffidificat, alteram diabolus, gper Nabuchodonofor

fignatur, Babylon

eft ciuitas perdito-

ru,q inebriatoem

gentibus.Sin. Gaude & Ixtarefilia Edom q habitas in ter ' *"'^™ vinoiniqui

a ^Coni.rutor.s.iJeit,d„bol.. b TSicut ad leruf=l«m,vndc, ^ *-^"^' , ,^ ' . * """ !-„ , i a

CVjn^ccpeiiigiadium sladioperibit c • Babylonis.qui inebriat omnes gfntes. 5 rCHS Babylon iri matlU '^

ra Hus . Ad tc quoque perueniet caliXj inebriaberis atque 4 dominjde vim furoris

j lVi'tuiibu=. b fF nu.,vnoc;Oi,ri;, .elt iniquitas illius. cTEcclefia. d ISpecul.nionibus 5 etUS biberUKt OeS gen-

t nudabciis.Tau.Completa cll iniquitas tua filia Sion:no ^ '" • Q^° Edom &

inebriata -'-":-'-

jgatl&apoftolorii

vnil'a fanabat in-

irmb. Caro eius

juall vmbra fuit a

[uialidimuscum,

ioa!abentcm(pe-

iemicque de. Dc
fCnnr.Jjiende b
,1 ji,per nnkm c

mmai^zredietHT

mti . Hxccftnubeslucida fupcrapoftolos, nc eos

ratis cxurcrct ardor;quod propheta pra:diccbat:l3

jbratu.vi.ingen. Nam & prophctacum in vmbra

iceht,quicifafiinfpcculomcntis,diuinoilluminatus

)irit futura prguidebat.nunc autcm tocum illuminat

lunum, quamuisadhucpcr vmbram fui corporis,i.

-'ea vidcamus cum non facic ad facem . In hac vm-

rfrii^crati fpeviuimus.NotanJum, q?omnislamen

oisintcntioad huncfinem tcndit,in quo ois mole

f iitiir:poftca vero quafi biu lum dcmoftratu r, quia

s edatenet dexteram.rcproba peccatis polluta,am

.iurlcuam.Vndceidamnationetcrna. alij vita.xter-

: « abjicr.Det<i omnem la.ab vLults. Quod crux Dommi

iltribunal ludicis praefignauit , vbi per fide altcr eo-

nuihincindedepcndcbantaflimiptuseft , alterpcr

fiemiamdamnatuseft,quiapcndentecoram ocu-

.1 vitamcontcmpfit.Eftquoquediligcntidifcretio-

irandum quod fandlorum lu£tus terminatur, &

dim poft tnftitiam incipitur . In duobus fequenti-

\lrfibus, agaudio vt vltimum inchoatur : quod

i(riolonsremcdioterminatur,vndeadditur ; Gaude

.ife filia Eaom .

Gudc & itiarc filia Erfow.Idumseos femper ludceis ini-

cUuiflc& CKterasgcntespercircumitum hiftorise

:a&propheta::&quiadcmaliscorum Ixtatifunt,

;n uindicladomini inebriantur, undefubiungitur.

:d tc ciuoqut peruetiiet catix. Hxc omn ia com pleta funt

.oionijsludsos captiuantibus,qui & ipfi captiuati

unfcrfis& iMoedis uaftantibus: ledmeliush^cdeul-

!m<iudicio accipiuntur.

Gaude

c Terrena »el fanguinea.quia ficut io Chiifto fpes
aiiftoiuu) & txultatid.ita U malorum confufio & damnatio.

Pfitinac: Itudio rl «Noninr,~'o.

plagitur.
Ideo ei ironicedf:
Cauie & l^tare.Edom fanguineus vcl rubeus interpretaf :
hiceftpopulusquicarnisvitiafcdatur,quideprimoge
nitis pra;fentisvit2 voluptates nundinantur.vndefcqui
tuv.^^i^ babi.in fer.Hw.Nifi.n.in terrenismentempofuif- q, ,
fet inebriari,vel uirtutibus fpoliari non poflet . lerufale Apo^s.d.
aut furfum eft,cuiusconuerfatio in coels.f *.w.A«6/rflw«-
hus in tfri-fl.Edom vero q in terra habitat licet gaudere & £
Istari uidcatur,aurco tii poculo incbriatur,& in furore
dni nu.datur.ga decrcuit non in tcrra fimpliciter conuer
fari,fediuxtaalioscodicesintcraues,i confiliatoris, dia-
bolijf qui peruerfa fuggerit cofiliacontra angelum ma-
gnic6filij.Nam&Edomterrenusintcrpretatur:inquo
fignant. g terrena fedantur diaboli deccpti confilio, un-
de ad cos perucnit aureus calix, & nudantur gratia Dci.

Lonpitta tfl iniquitas . Nota 9 in claufula ultimi uerfus
attribuitunicuiqjpartiqiJc6ucnit,utSion,f.afflidan6
dcfperet,& fiiia Edom affligenda non infultct.
c Complera tft. Abfolutis peccatis populo Ifrael reditus HiflorlcJ «'
jnterra fua,& quia fccurapromittitur. In cos ueroqui
cum perfecuti funt,i. filiosEdom futura uinditla decla-
ratur . Hsciuxta literam utrifquecontigiflc manifeftii
eft,fcd generaliter de omnibus accipicndum eft, quibus
in ultimo examine fecundum opera fua fentcntia dan-
da eft:ut Sion de mcerore tranfcat ad lsEtitiam,Edom dc
laztitia ad triftitiam fempiternam.

Norandumaximeadmirandu,adquataaItitudineIe- Nota excel-
rcmiasc6fcedcrit,undequafide fpeculo dilatatocordc lentiam lc-
agoncs huius feculi cofiderat.nunc fimul oes nuc fingu- ">'*•
los,nuc ludaroru cafus deplorat, nuc ecclefix luget detri F
menta,moru perturbatione dolet.niic reftauratione le-

t^ rufalcm

NICOLAVS DE LYRA {iruxeritteplumz^captiuauitpoputa ludxorum temporeTiti &

yejpafiani & /ic per filiam Edorn hicintdligitur Edom feupopu
'wdiendum,<iuod vbi habemns hic dominus:in lleb. habctur,no lus B^manus cum dtcitur: gaude &C. Edom q.d. gaudium ijiud

•: mini Tetragramrfiaton,quod non potefl dici de aliquo in no

.S140 cafu,nifi de Deo , vermtamen quia illud nomcn efi inde-

.•l!e,ftcut & alia ncmina Htbraicn, indiffcrentcr acctpitur in

I imnatiup,& getiititw,& reliquis ,/nuthiCC noia cornu &

.' iLatino: & icled fccundum quod iflcpajfus exponitur de lo-

. ijul^uit bomo purus,non pottji dici de eo m nominattuo cafw.fed

itnejtefiyfrouttxponnur de Chrifio,qi<i efi verus homo & verus

^eus vno fuppofito,& fic efl fenfis:Chriflus dorninus,'. lefus re

us heo & verus Deus.Qui efljpiritus oris noflri,i. nos viuificas

quod habmfli de de^ruclione duitatis & templi.in trifiitiam tuam
conuertetur. ^d te quoq; perueniet calix vindi£ia diuina .Sed ifta
expofttio non videtur rbnabilis, quia Edom alio rtomine diBus ejl
Efau.Gen.z^ .& fic Edom defcendit de.Semfilio KJoe ptr lfaac,cH
ius filius fuit Efau.Tota aute Europa in qua eft l{gma , diciturpo-
pulatafuijfe dfilijs laphet : fp ^ non videtur ronabititerdtfinm^
quudper Edomfignifiietur l{omanum imperiim,^f quod dicut do
ilores no(iri,quod per filiam Edom intclligitur ipja Idumxa ab ipfo
Efau prout diHus efl Edom dtnominata: & inueljitur hic propheta

nTcfpationeJux ^Mliit.CaptUSeft in peccatis noftris,'</e//, ipectaliter contra Idumaos, q;:i debuerant diligerefilios Ijraci , to

.'Jld^i^jTaditus propter peccata nvjira detida.Cuid ximus: In vm
itHviuemus ingcntibus.Loquebatur.n.Ieremiasin perjonapo
ii vprxdiHurn tfl.Fidit auttm lercmias aliqiws de tudaisfidc
nlirtctpturos,C;pcr conjcquens Jub vmbra cius vtciuros cum
■''■itsfidem Chrijti rapientibus fub nomine ChriflianQ.fidit tt
;(;oJ iinfidetitate permanfuros, & iTlos,etiam vidit viHuros in-
er ChfiiaiiOs temporaliter fub vmbra Cbrilii . l^na enim caufa
]Hare c permittuntur viuerc eft , vt Chrifliani per pr^fentiam lit-
Uorw. magis haheaht memoriam Chrilti,jicut diffufius diBufnit
fupcr \ud pfal. 5 8. c. Dcus oftcndit mihi fupcr inimicos
niconcoccidaseos',nc qh obliuilcantur populi mei .
I Ciudc. Tojiquum pojita e[i lcremix tamentutio , hic in fine
fonit; contra aducrfartos inucCiio . Et dicit hic I{a.Sa.quod lere-
tnm i( profheti\at de dejtrucitone I\pmani imperij, eo quod de-

ftruxcrit

^defcenderut d duobus fratribus vtcrinis,f.Iacob & Efau,& ipfi
niatis i conuerfo habucrunt eos odio, & in dejiru^ione Jcrufalcm
fueruni cum Chaldais gaudcntcs dc illa deflruBione:ided dicitur
fcic.Gaude & Ia:ta.Edom,5«j/« dicat^fia latitia tanquam iniu-
fla in tnliitiam conuertetur.

2 Qnx habitas in terra Hus. ifla Hus noefl illa de qua natus
fuit lol',vt habeiur loh.i,fedalia eiufde nois exiflens in rtgno Idii-
mei€.F>equcnter.n. infcriptura reperitur, qSdu^ cinitates vcl loca
in diuerfis regnis pofitit., eodem nomiue aquiuoce nomineniur.

3 Adtequoque perueni./i/f^.po-na diuine vttioms.

4 IndDTiihc. !dcst,adplcnurnpunicris.

5 Atqucnudaberis.Ho/wreeJ^fl/f/^^ow/r.

6 Completa eft iniqnius.i.complebitur infine. yo.annoru
quia tuiic reuerteris ad tcrratuam completa captiuitatis tu^pena

^quie

M 0 l{_^ L 1 T £ li.

I CudcHic ad litcram df fcribitur dcftrudio Idumex,

qU2 ait multum molcfta ludaeis, & quoniam intcrprc

, ;tatutcrrena fignat populum terrenis cupiditatibus im-

•mcrlm,cui dicuurironicc. Cauds &litarc. Qiiafidi-

cat,

cat , magis debcre triftari & plorare . Et fubditur caufa
ciim dicitur.

3 ^//eperca.Ideftpunitiodiuina.

4 inebriaberis &i,. in quodefignatp6dustribulationis.
6 Completa eft iniquitas tua fi. nam in tribulatione Anti-
chtifti purgabuntur elefli.

t ^o»

10Z3

GIorord.&NicolaideLyra lo

4

S rufalcm 3c gloriam iniiictur,& ecdefiam cxaltanda glo
A riaturcum viaoribussatidctcum vidi.sluiz;ct. dcniquc
omncm rexum.omncm .ttatcm.prxlaios & lubditos ta
quam vnus fit in omnibus fi malc cxcvdat, deplorat, &
ad plorandum inuitat.fingulis pcrfoms propnaiaracta
impcrtitur, &rcm-

tPljnmi indomodomini.i»! leriisdo. Dei «,

«:l'unirniiLi

B

1^4.40.3.
P£d.j \A.

Minb.a^

addct vltra,vt trafmigret tc Vifitauit iniquitatetuam hlia

a 'Tctirin N 1 rnuinc- I. iQ^i» toiiliieiinoluUli.

Edt)m, difcoopcrict peccata tua.

pnouaslachrvmas
fundit.Vndccum
altcrnatim nouas
plonasinducic^ ad
vlimium dominu
noOru klumChri
hum cflc captulc-
flatur pro pcccatis noftris:non tamcn omncs a morte rc
dcmitrc propc fincm ingcmilcit. Et corum qui conucrfi
(unt,finiram cflc malitiam gaudct, vt vltraeosdominus
non trilmigrct, ouia plantati funt in domo Dci & crut
iicutangcliincoelo.i.rcgnabuntcum Chrifto. Eos vcro
g fandos pcrfccun iunt pro miquitatibus p.inicndos ef-
fcatfirmatcum corumdetegcnturpcccata.H nc intcUij
gendum cll, quod in fcriptui^is landisnihil aliud cfl qua
lametationcs,q frequcntande fu ntinhoc lcculo,& car-
men quod cum angclis cantabimus in coeio & vx quod
filij Edom vlulabunt in inferno.Lugcamuscrgo cu lere
niia in'hoc (cculo.ne vlulcmus cum filijs Edom in infcr
no. Fugiamus gaudium prasfentis vit3E& inania carmi-
na, vtcuangeliscantarc poffimusperpctuumhalleluia.
Con.pUu »y;.Hx lunt(vt diximus)duacciuitatcs,quaj ab
initioc6ftruuntur.sion qua:& krufalcm pcr Ifaiam di-
cirur, quodcopleta fit malitia cius , & dimifla iniquitas
iIIlUS,kcudum illud : beatiqiwru riniiji£ii>ritinicfi<iUt'S,u-v.
Cui fimile cft iftud Cow/j/fw eji iniqki.is fUia tuu Sio>..Com
pleta ci^,quia rcmiflra,& finitarquia fulcrpit de manu do
mini du.pro o.pcccatisfuis.vnde Ixu promifiio fubiun-
gitur: Vo'. uddt' vhra VI vai.fm.xt et tt .Cum cnim faflo iu-
dicio iniquitas ccn*auerit,& pkna rcquics affuerit, nuUa
amplius mutatio fuerit.

a tiinaun iiiKfuttdtcm.Kon vtremittat fed vtpuniat, di-
ccns ; Iiemalediili in ij^n^m tiernum, Crc. Difcooperiet ptccata.

tQji immutabili immutibilitetadhxrebis,

d 'Non rr'3'uijm fj "1 ■ 'l'ii niquj

Qux

NICOLAVS DE LYRA.

C

qu£ pro iniauitatib.is tuis efi tibi inftiHi.

1 Non addet -c licet dutninus.

2 Vt tranlmigr.De tena tua eijdendo : fubintelligitur tamen
conduiojLtiuet , // adh£reas & feruias fiJeliter domino Deo tuo:
ijuiaijiti prutnifjiones diuin-t inteUigantur jub coiidicione,ficut di-
iium cjtjuprd i S.& itafaHttm eft,quiafili^ ifrael non fuerunt eie-

m

Qnx tc<^a fucrunt , & iniquitafcs , quia tuncitia:
Cruntabfcondiiacordis noitri.quando: lliumth4:
riusuhi'0'iuiiMit>:f^o>aruiii,QuxhiC cclandoicgimus
icgctDcus,& qnx lachrymis ab!uimi)s,attribuii(
dis&corporisoblitcramus.Hxcquidemfuntli::

turi cxamin.
pcr Tau lite
gnificatur:q

1 ixpc dixim:

2 gna intcipi\

3 vndc & ia;

4 tioncs fub ca
tcra tcrmin.

vndc: Oedifli rmtuei^t'butte fj<i. v.f.a f.arcus.

Rccapitulat tanquam rhetor diuinus omniafn
afpcftu colligcns morc ihctorico conqucllioni.ii,
dignationcm altcrnationcm pcrmilccns.Conquv
in Ic & in fuos clcmcntiam iudicis allicicns.liidii
nc in aducrfariosiram compcUens. Conqucrcno
cxponit quibusin bonis fucrunt , &quibusi!
fint,diccns.

l\ecotUare quidacci.*!nbis.Yc\ fecundlim alic
mire quid acce.nc.&t.lDcplotzt igiturantc iu<
tifliimum quam turpes rcs & humilcs paflri fint.l
crgofi bcnc perpcndisctiam loqucndiarics.^
philofophos tranfiflc , non ab illis ad noftrcv . .
quod plcnc pcrcipics fi per fingula intcntioncm pi
tx & aftcdum & vcrba confidcrcs.Ipfccft.n.fratr
tor, qui multum orat pro populo ,pro omnibusl.
tans & omncs ad lamcntandum inuitans.

Hxc lamcntatio aquibufda canticum appcl'ir:
&lamentaredecanticadicuntur&econuerk j
inprafentifinemiferijsnulla Ihntgaiidia,ita llnc
tisaut pauca.aut nulla fiintcantica. Monachi •' ■
Pialmum dccantant.Vcraaijt caniicaincocL::. ,
ccntlamentationcsinexilio. lurctnantequamadf
vcniatur ad quam properatur,quafi in mcdituli:c.
naflctibus& econuerfb permilcetur,dumpra;.c:
laplanguntur;& gaudia futura Iperantur.

£ii deterra illa, donec nezaueru>t dominum juum hfjr: <>•
coram Vilato.dicentes : Non habemus rcgcm nifi C :.
loh. i g.c.eius mortem iMquhprocuranus: prupter quua\ni
nos fiierunt partim occifi,& partm captiuati,
j Vifitauit.£am lulie pumendo.
4 Difcooperict peccata tu:x.Vcenam mawfejlam -
ferendo:^ Loquicur defuturopcr modum pr^teritipiopU' ■
dinempropbeia:.

*c

M 0 Il^ L I T E l{.

l 7{pn addet vltrd . Nam elc^i immutabilitcr rccipicn-

tur

turin gloria coclcfti.

3 /^iy«<j«;r.grauitcr puniendo.

4 Difcoopcriei.m finali iudicio.

t MOl.

A D D I T I O.

In cap.4.Quomodoobrcuratum,&c.

Setjurur qnai ta lamentaiio qua inctpit.Qaomodo obfcura-
tumcft 3\.\r\xm,vbi pofiquam prcpbeta deplorauii deJiruHionem
ltrHfalen:,qu£ erat caputregem,nunc deplorat deJlruBionem tem-
pU & cultus dtuim janHuarij . eH tamen notandum, quod licet itt
qualibct lamentatione tangatur aliquid de^ruBione ijionm qua-
tuor tamcnprincipaliter intendit prtma lumentalio deprimo, &fe
tunda,de(ecMndo, (iftc de alijs . Diniditnt ergo hac lamcntatio in
tres partes principales . Trimo namqiie propheta deplorat templi
CHttiif diumi dilolationc.Secundo vcrd ir.fen dtfolationis caujam,
&inquirtt & inuefitgat ratione in verf 1 1 .qui incipit. ]<ion Crc-
didcrunt rcgcs tcrrx. Tertid verb cum ga-idio predicit & afpi-
€it Hturamconf dationcm in verju ii.quiincipit : Gaude& Lu-
UTC.V rima atitem parsin qua deplorat propheta dejiruHionem te
pU dmiditur in quatuor partes , {ccundiim quatuor qux confidcran-
dafMnt cirra templum. Votefi enim prtmb confiderari eius appara
tus quo vcfiiebatur.Xam J.l{cg.7.dicitur,quod nihil erat tn tem-
plo , quod non tcgeretur auro, vbt erant laptdes faltem in rationali
& vcflibus faterdotutn.Hunc apparatim deptorat propl^eta in pri
mo verfufiicensiQuomodo obfcuratum cft aurum,& nm
tatuseft color optimus . Seitmdo vero poteji conjtderanarca
ttmplum comii^tus & tcetus qui ingrediebatur ipfutn, & per quos
frequcntabatur, 7\(am ingrcdtcbantur ipjum inclyti homines^qucs
dtploratinfccundo vcrju p>ophcta,diccns: Filu Sion inclyti Sc

ami<f>t'

amii^izaropULO.alias prnnn, Ingrcdiebaiiiui iplumfi.

uot<e mulieres , Juper quibus deplorat in tcnio verju pr

verf<e funt ad fimditudincm lamiarum qux f.lios Ijti-

rnilitudmem crtideliim firtitkionum ,quia mulieies d>:

legunmr comediffefilios fnos tcmpore cbftdionis,'

& lamia: nudauerunt mammas fuas- liig>- ■

pueri &injantes quos defiirat m quarto verfu, dictnsiA -

lingula laftantis ad palatum cius in Cni.iir

dcdiiiofi iuuenes & adolejcer.tcs,qiws deplorat in ,

ccns,Qw\ vcfcebantur voIuptuose,interieruntin s

grcdtcbantur quandoque diucrjiflatus humines & co'1 1-

omnesfub vna claufulageucrali per comparationcm a^

nem Sodotnorum propheta deplorat infexio verfii,dicim "

ior efftdacftiniquitaspopulimci pcccatoSodo^-

Terubpotefl conjtderaricirca tempium 'h{a7^atccriimfitK:'^''

libatus quo obleciabatur: Uut quidem 7>{a>^a>ei delnibmH' ' l^

fiina digniuite verfu feplimo,qui i»f /f/tjCandidiorcs > 3^"

cius niuc: quos depLrai in verfu cflatto , qni incipii. Di I

ta cft fuper carbones . Deinde verb cor.clwdiiiir '.vf w i" "'

lamitate quxdam generalis fententia ir\ <).vcrfu; McllUS i ,

cifis gladio,quam interfc<flis fame . Dani.e vtro dl^ '^^^

tia appyobatur exfatii euidcnia & per locim a tninori tr. •■

vcrfu . Manus mulicrum milcricordium ^°^^'^^'' j^^^
inoS.Exquointe'.titproplHta,l>bare,q^miliusJiiitotctlif^

quam mterjeclis fame. Quaito verb polejt confiJeraii d"
conftru£iura& totius Jabricieflatus } qu^ in fublnne ij^

ia5

Thr en. Cap. V.

102^

. ^i^., combstJHonem & defi.udioTiemvfiJ; ad fundameta deplorat

i,: i,verlu,dicens:Compkmt dns fuTorcm fuumrfuccea-

(jjjtTnctn in Sion,& dcuorabit fundamenta dus-.&Jicfi-

yiirprma p^rs prinupuits qnaru lamentatmii.Eft aut fciendUy

mI ticet ali^uaiiter poffit exponi,quodin iHa lamtntatione prxdi-

fjp efi de cotnbuHione tetnpli qm fa8a eji per Cbaldeos & per

'K''uVirdixn principe miiitie Tslabuchodortojbr imperant , magii

tai:n clare (3 literaliter exponi habetde dclirudione fa8a f f{p.

tnccsjub Tito & l^cfpafiauo : quia in obfidione B^manorutri le-

fuur tnulieres tnifericordcs coxifie filios fuos , & Ijommes exta<

buiepriefame^iSrc.qux hic dicutur,qu£ tamen non leguntur fuifje

/jji ,„ ohfidicttc ivrufalem per ChaLdxos.Deinde fequitur pars je-

cuiatrincipalisytn qua p) opheta inutfiigat & narrat defolationis

tenlt caufam & ratiomm , qu£ incipH verju 1 1 . Non credide-

rut regCS tcrra: . vbiprophcta ofienditbanc dejolationem ante-

Mcifiert t,fi'fe -vniuerjis genitb::s incredibilem:& hoc verfu i z.

aitioa crcdidcrunt vrtiuerfi habitatorcs orbis, quonia

iflfcderetur hoftis per portas lerufalem.yaSt/o vcro ofie-

dit indem dejolationem pojimodum vijam eifdcm,gentibus iujiam

&monabilem propter tres caufas.Vrima tffi^fiofangninis innoce

tis r iujli : quia facerdotes & falji propheig ititerfecerunt Zacha-

nar,ljaiam,& muUos alios prophetas lfi\tel:& hanccaufam le-

7cm defcribit in verf.i ; .qui tncipu : Proptcr pcccata ^phe-

tarfn &iniquitatesfacerdotum,e5"/« verj. i^.qui ir:cipit:

ErrucruntC£ci,polluti lunt fanguinc:5e>- quam caufam in

troaitclamorem otnniim geritium <T nationcm contr*. habirato-

■ riifalem verfu i s.Reccdite polluti, clamauerunt cis:

tcc8cc.& inveifu i6. Facics diii diuifiteos. i^ecK^ciawra

Ciu quare rationabilis Juit templi defulatio ,fiiitpra:fiolatioalte-

!s:nxilif qudm Dei. Cum enim 'bfjibucl^odonoforobfideretciuitct

tttiiedechias & populus ad auxilium dumini dcbuifjent recurrif-

fe,eootiusrecurrerunt adauxilium rtgis Tharaonisipropter quod

laus tradidit eos m manus J^abuchodonofor qui templum de-

:i.i.Et htiiufmodi caufa tangiturm virf.ij.qui incipit: Cum

lhcfubfiftcremus,defccerunt oculi noftri adauxihu

^tura vanum,cum rcfpiccrcm.us attcnii ad gcntcm q

Mt nOS non potcrat./'< kt/« i 8. dejtnbuur quaiittr ipfts

. ft:ltolantibus .At^yptijS non vementibus firiisvcnit obfidionis

eorii,& capti fuut.vnde tncipit verfus ille: Lubricauerunt Vc

Aisa noftra./« ve»/« verd i^.ofienditur, quod nec potuerunt fit- '

'.ets deciuttatcperuenire vjquetn .Aegyptum.vnde fubdit: Vc

>ores facrunt pcrfecutores noftri aquilis coeii . Tertm

e^caufadejoiaiiotiisttmpltfuttmors &interfe3io lefu Chrifii,

<.!iiuur verfu zo.qui incipi :.Spiritusorisnoflri Chriftiis

dcninus captus eft in pcccatis noftris. Quamuis.n.aitqut lu

dAufn inieliiguht hunc verfitulnm de lojta , cpii interfecius eji d

Thauie \echao.alij vcrb de Scdechiaqui egreffus de ciuitate vo

luit

luitfugere in .Ae^yptutti:i]Hem perfecutus e/J Chatdeorum excrci- D
tus,& coprehendit indefcno hriihu: tamen nonpdtintelligiadli-
terain de iUis.cittn quilibct ijioru captusfuerit inptccatifjuis . lo-
ftas quidem qnia no obediuit verbo prophete cx ore domini, vt dici
tur in z.lib. Efir^ i. Scdechias aut quia non obediuit vcrbis lere-
mix,nec ftruauit turamttmm quuje ajirin.xerat cum rege Chald^o
runt. Et idcirco dicitur literalittr oon pojje ifia intelligi, niji de do-
mino lefu Chrifio.ynde quii dicunilir d 1 2. verfu. &• dcinceps ha--
bent referri ad mortem ciiis,in quem conjpirauerut,f.facerdorts i&
propl)ette:hoc e/i legis doHores &fcrib^:vnde ttiam de ludfis ve-
rificatur pofi mortem Chrinipr.ffat'4S verfus,qui dicif.Fnciesdiii
diuifit eos : non addct vt relpiciateos • Toficapmitatem.n.
Chaldforum Deus refpe.ut eo^, & in terram fuam reduxit : fed pofi
ntortem Chrifiidejpexit eosficut eji hodie.Uemft beneattendantur
pr^diaa verbafcilicet : SpiritUS oris noftri Chriftus .- proprii
intelliguntur de ChriHo, qm Jvcundum diuinam naturam infpira-
uit in fstcicmprimihominis fpiracuUim vitx, Cen.z. b. quod
pertinet ad ejfe natura: hotiinif. Dt iplo etiarn kgitur. loan. 20. c.
Inlufflauitineosdicens:AccipitcSpiritum fandum, qi
pertinet ad ejfe grati.£ : & fic Jtcundum p<x<ttctas conli derwiones
propriedicitur de Chrijio Deo & /;«»»J«c,Spiritus oris noftri,»»
aiit de aliquo alio puro hoie. !tem quodjcquitut : Gaude & Ifleta-
rc fiiia Edom,propjie vidctur iiitelltgendum de illa Idum^a, qua
efifynagoga ludieorii procurantium mortem Chrifii, proutfuit de-
claratum in additionefuprd.lfa.^/^.De illa.n. pote/i intelligi quod E
in litera dicitur:Quq habitas in terra Hvis,Scc,Hus.n.interpre
tatur confiUum:vnde de ijia Iduti/aa dicitur fuprd, Ija. 3 4 Quod
confilium iniuit contra Chriftum. si.n.in hocioco idim<ea
intcUigerttnr de iUa qux defcendit ah Efau fectindum carnem , &
Hns de illa natione qux defcedit d ^achor ; ftcfalfum cffet dicere,^
Idumtea habitarct in terra Hus. nam Idum^a & Hus funt diuerfa
tiationes in diuerfts regionibus habiiantes . Deinde fequitur ttrtia
pars & vltima ifiius lamentationis , in quampropheta ajpicit &
prxdicitfuturam confolationem de cottuerfione ludeorum: pcfiqua
introibitgentium plenitudo , vel de reditu eorum de captiuitatt Ui-
hylonica. Etprimb ironic^ loquitur contra nationes vicinas &' Idu
maas diccns verfu.z i. Gaude & laitare fiiia Edom , quJE ha-
bitasin tcnz.\\\xs:q$ intelligitur per antiphrafim & quandam
ironiam. Secundb verb confolatur Iudeos,vel de regreffione dt capti
uitate Babylonis , velpotius & literdlius de conuerftone eorum ad
fidtm lefu Chrifiiiqug erit in fine feculi:& hoc in verf. ^z.& vlt,
Complcta eft iniquitas tua fiha Sion: non addet vltra vt
tranimigrct tc.Confiat.n.quod ad literam Ijoc inttUigi nou pottfi
de capttuitate Babylonica.7{am poflquaWHde capttuitaie Babyloni-
ca ludfifunt reuerft , captiuati funt per l{pmanos & tranfmigrati
& dilperft^ propter hoc referende funt hxc adfinemj£culi,ficut
diHum eli.Et in hoc lamentatio quartafinitnr.

e;

c A P. V.

\Etordare. CaptiuitatC

'<3c mifcriam ihx getis
inaritocuUscrcatoris.No

) tanumtamen quod iudi-

' ccrinaducrfariosnoexa-
fpeitjfedgenti fuidcplo- a
tano vcniam orat-Nd di-
citi^cmento dne injmico
m noftroru.qd.tollc do
niie mala qua: patimur,
fcdgnofce fadonbus qd
acdcrit nobis. Ma!a enim qusdam funt nobis quafi na
tutlia.fcd alia accidcntaiia,qu? fponte & aduaUtcr pec
carfo adijcimus. Intuerc & tefpicc idem efttfcd itcratio
affthonis indicium eft,hoc.n. pcr affcdum dolcntis le-
gcdum cIl.Opprobrium.n. cratgcntem fandlam mira-

cuUs

Oratio leremia prophetx ,
C A P. V.

» f A peifona iudicis , cuius mireriroidiam humilitei im-
ploiat. ^ Voxmartyrum. fQ^ii oblitusvidciii, dum
nou vlCcitceiis IQiiammagnum, quamcrudele.

Ecordare doinine quid acciderit

a flmmciius^ ^ Aptuoiia gio^tii cuius expo-

nitui mileiia.
b *Vnde: Faflifumus opprobiium vicir.is noftris

ndbis : intuere&; rcfpice opprobrium noftru.

culis praiditam Dci prafca
tia iUuftratam intantfi pcc-
caflc,vtiufto Dci iudicio
tam immani mulftaretur
captiuitate. p

^ Hicrony.Vifusprophe-
tarueft frcquetcrphuma-
nascofuctudincs dnm lup
pIiGarc:recordare.n vcl mc
mentoiUidr, qui nuUius
aliquado potuit obliuifci.
a i\ttoniare. Vox martyru AUeg,

eft.qui tormcntisaf^idiclamant.xMcmeto dominc.q.d.

cum cnim iri pra;fentia non vlcifcatur, oblitus vidctur.

Vndc:(^ Iqutquu domtne obli.infintm.Et 2.\ihi:0bUuiJceris inc.n. Pfafi» a.

& t.n. Opprobrium enim & contumciias martyribuscf ^''"••■♦i'<i«

fc ilIatas,nemo eft qui ambigat.

^ Hereditas

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. V.

•}« T Ecordarc.Poy/^i lamentatione leremit,hic vltimb ponitur
-l< iMi oratio,in qua explicat multiplicem populifut mijtriam
M 'uuocandum diuinam mtjericordiam.Et diuiditur m duas par-
teshiiaprimb explicat mifetiam expariecaptiuaiionispopuii.se

cundo

tundb expartc aciiniHwnts regiu (^ itmpii , ibi: Cccidlt coro-
nH.Circa primnni dicit.

1 Rccordarc domme quid.?rfey?,p.r tua pietate noflr^ mife
rifcondtjctnuc. i\on enim obUuio & rccoidnto habet ptopri^ ic-
cum in Deo , fed ad modum recordanus alt uius miftrt Je habct
quando et auxtiiabiiur.

■ •}«Hxreditas

M 0 [{ ^ L 1 T E r^. '

i i{ecofdare domine. Poft lamcntationcm leremi? dc po-
pu & ciuitatis dcftruaione, hicconil-qucntcr ponitur
ciu orauo pro vtiiufquc rcparatione.

Mo-

Moraiucr autcm poteft cftc oratio ccclcfia; vcl cuiuf-
libct fidclis pro relcuationc tcrrs fan6I?,& popuU Chri-
ftianiabcadciedidicendo: l{ecordure dum. tuncenim di-
citur rccordari Deus alicuius mifcri^ , quando mcipic
cam rclcuarc.

Tom. 4. Kk

1027 GIof.ord&NicolaideLyra loj

Kftor.

A

4

a HiTeditas . Mala particulatim cnumcraf. Iudxis.n. in
capriuitatc translatis,h?rcditatc eorum poiTcdcriinr alic
ni.Tangit ct patrum prarrogatiuam, & largitatcm diui-
nam,c]ualargicntc hoftiu haercditasad patrcs tranfiuit,
quadiu poflcdcrunt protcdionc Dci. Ad alicnos a Dco/.
non ad fupcriorcs
vcl ad parcs, (cd ad • ^5010111«. » »Dofmon«.

c Matrts w.Matrcs olnm virtutum.fidcs, rpcs.charit. D

cxquibusDconafcimur, &cctcrivirtutcsgcneranti 11
Scd cum fcculi vanitatibus vitiaiuur,&charitasqua\

rumrcruaturc6nubium,adaliadeflcditur,quafividi
non tti abiblute viduac dcploratur: quia ctfi in quibm

cxtcrioribusCh

b «•^criptnrarura incelligcntiz rel mente».

Allegor.

infcriorcs.quod ift a Hacrcdltas nodra vcrfa cft ad alicnos:ddmus nortr^ ad ex
digniflSmum c(f.

pcccaiis noDiis oftrnCo
es eire sHiutor.vnde: Pupillo lu

1 A foriuni.

rs adiutor.

(j fi vidu?.Aquam nollra pecunia biblmusj ligtia noftra pre-

a f Symoniacii faceidotibut.

rctici hsrcditatcm

ccclclixauc d^mo

nibus aut prauis in

niiutionibustradi-

daut. Vnde alia in

tcrprctatio; Utredi-

tas nojlra conuer/a tfi

alienis , ^ domns no-

Hra rxtraneis.Qi.n.

conucrtitur,cratq-

dcm lcd in aliud mutatur.Scriptura.n.hacrcditascft fidc

lium.hanc autcm coucrtuntqui a Dco alicni funt,Alie-

niscft fc.fcriptura ad mortem quse conucrtitur catholi-

cis ad falutcm,quia immutata feruatur. Domus noftrx

cxtrancis.Quicquid.n interiusextcrius ve habuitpopu-

lusabhoftibus(fecunduliteram) pofienumcftvcl tranf-

latumcft.Tropologicevcrodomus, fcripturasdiuinasfi

gnificanr,in quibus metis intentioncs habitant tanq ia-

nuis patcfadisfenfibus.fcd cas hicrctici ad (ux prauiraris

intcntioncmconuertunt. Docmoncsquoqucextranci

intclliguntur,qui (cnfum cxtrancum fcripturis infcrut:

Domus ctiam noftr3c,i.menrcs h umanx ad extraneos,i.

_ fpiritus immundospcccandotranfcunt.

" b rtt/j/W/rtflj.Qnintiisdccimuslocus coqueftionis. per
quem eorum qui chari cflc debcnt, magisqudm ^prias
plagimus fortunas.Pa/)////. Alia intcrprctatio h^bct^Orpha
ni facii fumis vvitt non hnbttes patnm. Dcus.n. ludxos ado-
ptauit fibi in filios.vndc .- FiUusmeus pnmoge 'itus ifracl: fcd
failifuntvclutnon habcntcspatrcm.qucquamuisha-
bcntcs iniquitatibus fuis irritauerunr. w^t^a no.q^ta.vi. fe-
ptcm.f fynagoga: in montcoliucti conftitutx , q tanqua
matreshUosdebcbantladlarcfubditos educarc,q Chal-
da:a captiuitate derola,t£e & crematx funt.P«p/W. Eadcm
ccclc(ia voccgcmit ilom opprefla anguftijs,minus fcntit
auxilium patcrnae pictatis & cofolationis. Aluus vcro in-

tcrprCSdixit,non hahcntes patrem:3\[us,i>elut rtonhabctes. AU

qfi.ngrauioribus delitijs offenfus,omnino patcr amitti-
tur.AUqnautcm auxUium diffcrt.fcd non mfen.Matres
nofirx quafi W£/M^,ccclcfijc.(.qua:nos nutriunt fuo lafte:vi
duata» , apaftoribusfugientibus vel negligentibus , non
pofTuntfilios Deogcncrarerquianonhabentqui polfit
faecundare:Non tamenabfolutedicuntur vidua:,fcd qua
fj v/rf'/*, quia vidcntur viros haberc . Hxreticorum aute
iureftcrilirasplangitur :quoruniecclefixre6lequafivi-
C du2 dicuntur:quia ctfi vero fpofo in quibufdam facra-
mcntis iungiitur , Deo tamcn frudum nonconcipiunt.
Hanc figntficantconcubinJB Dauid, qui ad cas prius in-
i.Rc2 16 L tr^uit fcdnon fibiplcnoc6iugiocopulauit:quaspoftca
Abfalom tanqua fatanasinceriauit,& Dauideas in a:tcr
na damnationc in tenebris redufit.

C Matres

Eccl^fix.vel 6des, rpcSjcharitas.

a f Dco i<io pci
YQuibus dcbe'

b traneos.Pupilli fadli rumusabfqjpatre.-matresnoftr^qua

C a fForiun». b tRcs lurpes & iiuiniles. ^DoMiii.jiu.

c «Conira illud Ouiiionliale Aareentom.crnit'- d ^Scripturarum rpiritualium donorum.
I .■< A b /1 " • c ■ " " ■ '

b 1 Perculiis. c 1 A perrccuioribus

d 5Qu|> defocoinlocum fugere compellnntur.

fluamplcdivi.
tur ,viiiuiiraii(
prolis gencran
amiicrut intc:
il^od.n.noneiti
de pcuaiitmei':^
line charitatc.
^dcfle non po

d .Aqi4anin(j.(_

Hiaor.
Exod.4<f.

Allegor.

tio comparauimus.Ccruicibus noftrisf minabamurjaflis ^ri''^'^ !|^^"'

a TPotcrtii.ti(msc]uicurisdiuitiaMjmobrcurantur. b f Q^.ali vinfti. ^ airllCtlOnClUOri

non dabatur rcquics..f gyptd dcdimus manum , & Afly- ^ ^^^J^P'.^^'^ ^f

tio cmerent.cii
bcat efle vfus communis aquarum.

^ffuam n(/. Aquam pccunia bibunt, qui lachrynia: '.
quoribus gcmedo incbriantur,pccunia.f. fcripturan
dum in cisartcmx vita: prxmia perpendur & fupp!,.
quarum mcditationc charitatem nutriunt & timorc
& vtroquemodontanimuspronioraddolendiii"
dciCibabts nos pa.la.Li%n3. quoq; ad nutriendum :
mini emimus,cum fpiritualia pofthabitis tcrrcnisui
paramus.Hancquoque aquampecuniabibcrc,cl1ia
tiam& fcientiam fecularium prolpiritualibusdarc,,
ccrtc virtutibus animi poft habitis vitia admittcrc.

.Aqiiam wt.Contra faccrdotcs dicithoc,qui faciunt
mum Dei domuncgotiationis, quidodrinamDci
facramcnta &fpirituflandi donapccuniadiftrahum
Ifaiasdicat.Ownej/;f<-c«rfr venite ad aqMs,&'c.& bibiitt
rlla con.&c.Kcc\t ergo hic voce plebis plangitur, cui :
pturarumligna&ipirituflandi donaquibusignisqij
tidie in altari nutritur , pretio comparantur .
e CerMJc/^wj. Contemptum captiuorum , & vcxaticr
pioiudiciinfinuar,gDotetcsdeponit,&humilese.xi;
Ccruicibus.n.percufiis minabamur & copellcbamur
laffaticurrercnt,& finerequielaboreoperis perfcrrc

Ceruicibus. Ticplorzi ecclefia.q? martyrcs a pcrrccij'
bus colaphizantur , ligatisccruicibus trahuntur,i.ic >
in locum fine rcquiefugcrccompelluntur.quodlig

fiCZtCum dicitnr: Lalfis nvti dabatnr tetittta.Omniszmi

dlio & dcfpedioin pcrcufl^sceruicibus moftratur, q
tamen diftu eft 5 si qHis\te paculferit in vnam maxtUam,f
fceeieJra/M»;.meliusperceruicemfuperbiamaccipim
qua ferimur & fugamur,cum ex confcientia reanis'
timefcimus,quiaDeus& humiliarefpicir,& altaali ••
cognofcit:Q.uo confiderato no cft rcquies.quia vita
nalis labonola,(piritualis quicta.
f .//fgjyp/o.Plangitqinobilitati progatiua prophcr
& patriarcharu , Aegyptocui antefcruieriit famcco.
^panib.dederut manu. vnde: i{epkti pnuspro pambvi
caueriit. AfCydis quoq,- vrgerc fame feruicriit gbiisD
olim mana plueiar,&cos miraculis muitis cxtulcrat
aut alia traslatio het.-Acgyptus dedir manu Allyriis ii •
tietate ipfis: fignat Aegyptios Affyriosqjad ludxor \

NICOLAVSDELYRA
•Jt I Haercditasnoftraverfacft adalie.ii^c>-drc<j/?«W;j7M<i.
gna pa:na,maxtmt qa illa terrafuerat patnb. eoru d Deo coceffa.
2 Pupilli fa^i fufnus abfqj patre . (^iri.n. bellalores mortui
fuerat & occtfi f maiori pa^ U:&ficfilij remaferat pupilli, & ma
ttes vidug. Sciedum tamen ^ pnpillus proprie efi qui caret matre:
Orphanus vtrb patre : vnum tamcn frequenter accipilur pro alio.
3_Aquam noftra pccuniabibimus,ligna noftraprctio
COparauimus. Quiaexiflcniesin tena Babylonis ndptrmitteba
tnr vu communibusiVt aquis cjr nemoribusUbcri, ficut Dabylonif,
fed

fcd emebant talia juut jtrui.

4 Ccruicibus noftris minabamur./t/f/^.e/e ampntmnt ■
pitumiiojlrorurn,

5 Laflisnondabaturrequies. Quia Babylonij cogebant ■
adlaborem vlcrar/todum.Confequenttrexplicatmtferiamijni '•
ante ciuitatis de^lruEiioriern,aim dicitiir.

6 Acgyptodcdimusmaiium,& Afl}'riisvtfaturar. •
nt.quia uLquundo conjadirnutjrunt fe cmniits altquaidocui •
liSfVtpofjent tutari contrainfititum re^is Bibyt«nis : i^ficpot '
colere terram juam acth^bendum vitium dt tcrrx nafcentibiis

^c Patrc

t

M 0 l{ ^ L 1 T E l{.

Jnfwmeir rf.eJ-c. Ma^num.n.opprobriumcfttotiChri
ftianitari , & potiflTmie principibus Chriftianis,g> infide-
lcspoflidcntlocanoftrzfalutis,dcquibusfubdItur.

1 HxreditJS nOyVeucfl ad a/.c.idcft,SarraccnoS,

2 TupilU faHi. principcs ad quos fpcdat dcfenderc po-

fiulum Chriftianum.dcbcntgcrcrc vicespatrum:& prc
aci qui dcbcnt eum nutrire vcrbo & cxcmplo.vices ma
trum , fcdtam ifli qudmilli parum aut nullum circa

proB-

prxdifta ponuntrcmcdium.

5 .Aqiiarn nofiiamptcun'a htbimus. Nam iHa quat funt i'
delibuscommunia.iChriftianisinter eos habitantil »
fub tributoemuntur pecunia.

4 Ccruicibui nofirts mtitabamur.^i^am Chriftiatii intcr 1 j;
deles habitantcsjde vita fua non funt fccuri. nccctia!'
quifunttcrriseorum propinqui.Vndcmododicitu ,'
fc pra'parant ad inuadendum lululam Cypri. |

6 ^evypto d<. dmus nianm,& .Afiyri^s.idcil, uifidclibt

■[ ytfatiai

109

Thren. Cap.V.

1030

poriatesintelligiintur q Aflyrijs,i.potentibus adiungu

iur,t per eos elcdos Dci pcricquantur . Hoc aiu faciut,

vt npieratefuala

tiencrudelitate pe

narm- Aegyptus

quoidatmanuAf a

fvrif in fatietatem

ipfigqiihsreticifo

ciatr h?reticis , vt

quid noui adijciens,quauis cade rcuolucns 5c nouos rc D
fert cruciatus , vt pius index ad mifericordiam moueat.
Sem rfo.fQuafi dicat.Tu hberaftinosin brachioextc
to,&: exaltafti in regno.nunc et ferui dominanf noflri,&
non cft qui redimat.Quafi dicat,Cur obiiuifccris cofuc-

ta beneficia refjjice

a fDirigentibus feadlacrarsculi. b fCaducis rebus ttanfitorijs.

c 1iE(.clefiafiici,velAdamS£ Eua. d ^•(^ia mortui.

tPattes noCri comedcrunt vuim acetSam, & dentes filiorum obftnpferunt.

riis vt faturaremur paiie.Patres noftri peccauerunt, & non

a 10rizinalepeccatum,velpacna.i.culpafacerdoium. b fAtonuna c <Q^i debue.unt feruite.
5Vcrba vidcntuc obliquare iniuiliceji,vtimraciitus vltetiusnon affligai.

f Dcemonc5,ve!hirerci,veImaU praslati.

fefacntacquifitio b runt:& nos tmiquitateseoru portauimus.Seruidomina-

ePti POpUli. a tSi r>cusnon vult.alius n a putelt. b 1N n Chriitus.qui feiplum dedit in prctium. c «f i'otclt3te

t

I
2

3

4

ne CCepti pOpUli. a tSir>cusnonvult,aIiusn.aputelt. b 1N nChriitus.quifeiplumdeditinprctium. c«fi'otclt3te. 4 pCrdldcrUt libcrta-

Sedixta Hebraica c ti funt noftri : non fuit qui rcdimeretde manu eorum . In t tem dominatur no

in nobis opera tua,
nonnoftra.

Stmi dominati funt Allegor «?.
Ko/?»-/. Ploratgesfaii
fta.populus acqui-
fitionis, (jjfpiritua-
lesnequiti«e, qfua
pcrdidcrut liberta-

^Delidctio aninioium. b f Qm de coelo defcendit

c f Ab impugnationeinfidiantisdiaboliquicecidit depatadilo , vt habitaret indefetto.
fQuifi;Qusroi digna ;a ittiar.quam cruJelia.quam mifcrinda. TScripturaruin virrutuin

animabusnoftrisafferebamuspanem nobisa faciegladij

3 «iMnrtalitatls. b fniabolus. c t^^latu diaboli,

in deferto Pcllis nollira quafi clibanus exiifta eft t ^ f^cie te

a Spintuaiisciui qUJli tutbo tcmpeftatis A linam concutit. b ^^Ecclelias. c THacietici.

T Adufilarioc in odium inducit,quoium fjftum.fpurcum.fupetbum &crudele oftendit . Et a perfo-
na eorum brneuolcniiam iibi acqi"iiit.

peftatum famis.Mulieres in Sion thumiliauerunt , & vir-

vcriiteecclefiala
mer3tur,quod et
niiniki altaris pro
tcrreis rebus dant
mans potcntiori-
bus Iqui diuitiaru d
vd diftorutene-
brisofcuratur.Ae e
oypts.n.tenebrel-
" otatur.VeUAf

ij i.dirigctibus,qui fe. f ad omnia mundana dirigut,

d.itijs affluant honoribus cxcellant,quibus (eruiunt

minlriChnftipro caducis& trdnfitorijs; & fic lumina

ria lundi tenebras fiunt qui manus adfanfta dcbent le-

uart, & cum Moyfe ad coelum tendcre, ne fiant graues.

-d iniiodibus extol.maiius v((iyasinjanda iy bene.dm.

■jtra noihi mcauerunt. Pafch. ludxi iniquis patribus

ics maledida lcgis in fc traxerunt,quafi importabile

.arnoknresChriftumrecipcre, qui iugumlegisve-

Liaut'erre:quibus df ; • t venutjuper vos oninisjanguis iu-

),]; tf.eitjuper tfr.&c.Et alibi:/»wp/f tf menfuram patru ve-

ii/.Quibus verbis oftenditur,g> imitatorcs praEcede-

[Tiatrum in ledelictatrahunt,qui fuaportare non

+iunt.Quia crgo xmulatorcs patru hsereditaria im-

picceDcum cflendcrunt , quafi de radice in ramos &

pcc«a & vindifta peruenerunt,quafi patribus noftris fi

ils & iniquitatem eorum & vltioncm portamus .

-"(5); .Vox eflChnflianipopuli,qui faccrdotum&

icipu peccat.i' fiagcllatur,diccntis: T^atres nojiri pec. &c.

funt qui debuerant , & nos iniquitatis

iii. vinvii.iainfuflinemus:non tn populusdefe pra:-

iat,quia pro nicrito plebis efl eleftio pafloris: ncque

iiaioribuscuipa minuitur,fedaugetur vnde:Cain fc-

,:utpunitur,LamechIcptuagicsfeptics.Poftpraeceptu

: cnii <Sr exemplu maior cft peccantis poena ficut & pec-

catii Potaiiocreferriadoriginale peccatu, cuiustabcs

:, in d,s tran iit lcd qui gratia funt liberati , non portat ini-

quijtcmpatris.P.v.« ,t.ptc.Pcccatum.n.nihilcfl,& gpec

cat ihil eft.quia rcii£l:o vero efle.voluit noncfle, i.pec-

car6Ion dixit.patres peccauerunt,(5c non eft pcccatii eo

runjlllis.n.defun<^is,manetpcccatum & poenapcccati:

Scdbfig peccatu in baptifmo remiflum eft.vnufquifq;

profi)spunitur malis aut rcmuncratur probonis.

b irui dom.Eafdem texit & retexit miferias,fempcr ali-

1 quid

ftri,&aifligntferui
tutcpeccati. Vel fer
ui peccatoru inec-
clefiaru rcgimine
c6ftituti,ieosquos^ P™P'"
diisredcmit,lupo. """'""«•
P ruvtuturrabie,n6
caniimdefenfione.
10 Ludlus ergoiftepc tafflixerunt
nitetium cfl, quila
qucos fatanae euadere cupiiit, cuius diiio fubiugati funt.
Hsereticiquoqj ferui peccatorum.dominantur eis quos
dcceperiic,& fcruos faciunt vitiorum, & interdu nemo
efl qui ab(oluateos,qui eoru dogmaribus irretiti funt . E
c m anima.&i:. ImmeCi laboris vexario defcribit'.cutam „.,
aia qudm corpus laborare oftendirur. Erat.n.cxterius.la-
bor quotidianu vidlum acquiredi , interius labor a facic
gladij quafi cum periculo vitae acquirebatur panis .

lnan!ma.noflr!s,&c.tdixal3,qux tam ardcntcrpctitpa Alleg.
■ncm vit£E,fcripturarum,f. & virtutum,qucm acquirita
faciegladij folitudinis,i. timcndo & cauendo ab infidijs
diaboli . Contra huncgladium opponendo fcutu fidci, Eph.^.c.
vt laluctur a facie perculforisjdc quo df : ^ntefaaem eius
fuit faradijuSy& pofi eumfolitudu deferti, quiz antcquam fide- ^''''•*'**
lemanimamirrumpat.virtutibus floret quafi paradi-
fus:fcdeiusafflatu ficcatur, & indcfertumredigitur.Re
linquiturenim aDcoqui fupplantaturadiabolo.
d VtU/s iwfira.ln exuftionc pcllis.magnitudo famis,q C\ Hlftorice.

gs nofle defiderat(g matres filios deuorafle affirmat; lo f "ffP''",' ^^
lcphu legat,& deuorantiii fauces latrunculos prefocafle, ,,^.7^6 ,, '*
& pencdcipfis vifccribus cibosdeuoratosabftraxifle.

"PeUtsnofiraf&c. Plangitur pcUis noftra,quafi clibanus
exufta.qua primi paretes induti de paradifo funteieai: Gcn.3.d,.
vndefingulariter pellis non pelles dixit , qa ex ipfis om-
nes vnam c6traximus pellem mortalitatis , hscfada eft
quaficlibanusardens.i.diabolus qcft fornax vitiorum,
quemquotidicnouisconcupilccntiaruminccnditvftio
nibus.Hac aduftionctempeftate famis ;affligimur,g cter
na vit^Ecpulisnon reficimur. Aliaver6«anslatiohet,
plagarii famis, cum vna plaga fit vel tempeflas corpora-
lisfamis,ga famesfpiiituaiis vulncratoes fonfusmcntisF
& corporis.Hacquafi tempeflatum turbincanimaia^ta
ta rapratur Vndc lcquimr-.Mul.e-es in \ion,&c.
e MuUeres.Hoc ad Jitcra ludgis accidifl!enemo dubitar,&

i^Chrifli

NICOLAVS DE LYRA.

Ptres noftri peccauerunt. peccato multiplmsidololatri<s.
a "^"^onCnnt.iuperterYaviviuentes.

3 Enos iniquitatcs,&c. Vropter.n.miquitittes fa£las tempore
Manlje regisfnit defiruHa ciuitas , & populus ciuitatis captiua-
tiis,rhabetur.^. }ie.2^.qui longe ante captiuitatem mortuus fuit,
& aieiufiem temporis:bene tamen puniuntur filij,pro parentibus
ffnpraliter,^ maxime quandofunt imitatores paternorum fceie-
rm.cut fuit in propofito.

4 erui dominati./.iW qnipriusfclebant feruire nobis.Tepo
te.n.iamd & Salomonis ldum<ci,& alij pof u i circa ludaa habita

tes

tes erat trioutarij regt ludf, jedcaptaciuuuietnuUiae lud^.s iocii
funt eis ferui^quia tn Ula captioncfuerunt curn BabyUnis, ^sfic ha
buerurit parti m aUquam de captiuis.

5 In animabusnoflris.'^t//,!«pew«/o vitfnoflr^ .

6 Affcrcbamus panem. i. vi^um noftrH.Cuius canfa fubditur,

7 A faciegladii in deferto. vbi ponebantur infidi^ ad nosfpo
iiandum & niteifiaendnm.

8 Pellisnoftraquaficli.&c.jrff/?,e'A7Vcd/<iCf? denigrata.

9 A facie tQ.ex i-tcfeHu.v.nutrinieti cutis deficcatur et nigratur.

1 0 Mulicrcs I Sio /. Chaldxi & alij aduerfarij nofiri eis abuleio
it / locofacro,& muUofortius in aliis,ideo yejf»»: Virgines &C.

•>« Principcs

MOIl.JLITEI{.
T tfatmremurpa.tiim habitantesintcrcospro vidu
nccflario funt in graui feruitute.

1 '"tresnoHri peccauenit^&c.Kam p|? pcccata fua deftru
"1 Intper Saladinum & aliosSoldanospoft ipfum .

3 'noj«w<yi«farfj.ingtumacccfrulibcroad locafandla
pruiti fumus , & fuppofiti fcruituti gtum ad fidelcscu
inhidibushabitantcs , idco lubditur in corum pcrfona,

4 erui domi. jdeft , infidclcs qui econtraiio dei!)ercnt fi-
dchusfcriurc.

t ^*'»

t JXo« fuii cf'i ndr.de ma.eorum.Nzm principes Chriftiani
pcrguerrascorumadinuicemfuntimpediti.

5 jn animabns «ofic«.ideft,in periculo vita noftrx.

6 ^ferebamus panern.i acquirebanuis vidumnoftrum.
Chriftiani namq;,qui iunt inter infidcles , multas molc-
ftias fuftinent ab cis finc cau(a,idco fubditur.

8 Tels noiirjy&c.mm propterdcfcdum nutrimeti ca-
lot naturalispropriam (ubftantiam confumit.
10 Mideiesm sion /;'<r/'J/.Captanamqiicciu!tate lerufalc
per Sarraccnos,probabile eft quod talia mala feccriu ibL
Tom. 4. Kk i

1021 GloforcI.&NicolaideLyra

10

^ Chrini ccdcfias fame & fiti vcrbi Dciamiaas, & hxrcti
A coru prauuate corruptdS.vndc:r/i»« ueconumpjturjenfus
l. Cor.TM. vejtri i Lollit^te^HM eil n Cbriflo lefu.l.X:De(pondh>. ws vm w-
ro . w.ca.fxhibere Chrifl» . Talcs virgines corruptas fuino
mcrito ,pphcta lugct,q fi muliercsno fuiircnt,muiicbria
no admiriircnt h?re

Ibidca.

M >raliter.

ticoru fraudib-dccc
ptx,5c aduUcrino
huuuliat^conubio.

Mulirrts,i^c. Quo

tics ptccatoru fcedi
tatcgrauamur, &
de Sion altitudinc
tsionficuc^dhumiiiacorruj
runc. AWc- miis,mulicrcs.i. aic
fcccnad mo noftra; , inSion.i.in
lcodum tulc culminc ccclefia; le
ruat.

f Diuunt gradibu».

f Non furtim fe^ puSliri.

circumitu vertetcs perpctua cascitate damnati funt: fi
Samfon criitis ociilis molam circumuchit.vtfccxpl
rc non poflir,fcd in cifdcm obcrrct vcftigijs.

^doltjcenitbuifiy-t .Sunt potcntcs fccularibusdiujti
honoribus, lunt & fpiritualib. Ilhquiin fcculi pert:

cia &c6cupik

, _ «fSicut Antinchm Jcfocijeias.

elncs in ciuitatibus luda.Principes manufLifpefi lunt ; fa-

j ifvVjji holtium iruJclitas ucc zt»ti i>epercit ncc digiutati.

b ^Q;iaitusconqueltioni»locus Hfcrnim fortuna 8£priftino honore indigna funt.

c IMaiculi in matculos tuipitudinem opetanics.
cF'ftiim fpurcum,nrfariuni,vnde hortes indiicuntu' in odium.

^ cics feniinoterubucrunt.AdoIefctntibusimpudiceabufi

a ^StuIt'. «Qnibus necstasfubuenit b ^Ciucefcilicct contempta. i ^iaie indigna.
c ^frimuslocusconqueflionis. IConfiliaiij. f ludices.

d fAreritcmihi por.iuftitix.^c.

d funt,&: pucri in ligno corrueiut . Senes defecerunt de por-

a ICJ^u dicunt;lfallamlpiiitu,piallam &mtn'e: b fStTftoium. c f Impocnitfnt bu»

f *uiti tuiiueodabis gaudiiim,&c. d ^Contriti & hu"iili.Tti.

tisjiuucncs dechoropfallcntium. Defecit gaudiumcordis

a Armoniain '^gcudi. f bVi'tutum. c] t H,^neftiin ecclefia vei tulgiJi vtl voluntas bona.

r noftri, verfus ell in ludu chorus nofter. Cecidit cordna ca-

uata: hiimiliantur.

AliudcftvcroISo

humiliari.i.in cccle

Ha cordc cotrito &

hnmiliato peccata

cofitcri.&fpcrarede mifcricordia iudicis.AlIud extra i.

ab altitudine virtutu corruilTc,<5c p vitioru humilitatcm

lerc.y.f. aberrailc. vndc fupra: Ooctv jiiias vciiras Utr.e «> & vnuqux-
tfuep'oximaiujmpUridum. Monct.n.afFcdioncs aiarum la
chrymisablucre,& quafi filias vt pocTitcntes plangat do-
ccrc,& operationcs corporis noflri quafi ^ximas lamc-
tationibus cmundare Fidcliiim.n. mcntcs quafi Dco di-
^ cata: virgincslunt Ciuitatcs in quibus humiliant' diucr-
fi dnr gradus Alia eft.n.profclTio (acerdotum.alia Lcui-
tarum, alia monachorum,alia virginum.alia viduaru,
aliaconiugatoru.In fingulisfunt alique virgincs,alique

Supti i.f. no .ppofitu fcruantcs dcuirginantur. Vnde: mucnes mci (^

rir^iues ifu.t ahterioinn capciuitaic.Vcrc n- oes virginCSSUt,

quaccorpore & fpiritu incorrupro Dco feruiunt. luue-
ne.sqii.tnouitatcm vit2E& fortitudineminducrunt: fcd
multihoUiuminfidijs& fcclcrum flagitijs corruerunt.

Wfior. a T>rinc/p«»>w»j«/H//"'«/i/«»jr,crf. Principcs ludLEorUjfuis
ipfotu manibus aut hofliij cculco,vc!cxrcris tormcntis
iufpeloscx aliisgrauionbusmanifeflucft.Scnibusquo-
quc rcucrcpdis facic & astatc rcueretia nuUa impela cft.

^^**^* Vriiicipes,o:c. doftorcs fanda; ccclcfice hoftiu manibus

adaltafufpcndutur, qiiintcntioneboniopcrisdcfcretcs
ad voluntate hofliu diftrahiitur, & fuaiu manuu dcuin-
diopcribus^quafiin cculcodiftcndutur. vndefequitur.

Wioj^ b tacics fenum non erub. Nulli.n..'Ktati paicitur, quia fcr-
pcns callidiffimus nccpucris mifcretur , ncc iuucncs re-
ucretur.ncc parcit fcnibus:oem xtatcm & dignitate vna
tcmpcftatcinuoluit.Sa:pcautem pr iucipcs ccclefia:,& lc
niorcscontumclijsaftcdi,manibusfufpcnfifunt.

Ilifior. c ^ lijklcentib:is,iirc.h\iz intcrprctatio. 'otivjrf j molis mc~
C lcbarit,& iuueus Ug-w co'^jfi/<«i.Sfdcchiam fccundum hi
floriam plangcrc vidctur, cui oculorrcx Babylonis cuul
fit.cumq, molcre fecit,& iuuencslignocrucifixit. Scd le
cundumnoftram intcrprctationem Romanorumtagit
flagitium,quim3(culisimpudice abufi funt.vnde;Aia/c«

Rom luL '' '" ^"■'l'-''^"' turpuudincm o/)ecij«fti,Pucri.n.in ligno corrue
runt ,qui in Chriftum in ligno pcndcntem crcdcrc no-
lucrunt.Potcntcs quoq; in ligno (crandalizati funr,quafi
pucri,& molis molcbant , dum icge ad literam infinito

cir

voluuntur, hi
ptursniclami
gunt &tcrunt
luut, & rcuoli!
Hacmolamol
milagincpanis
c^lo dci"cedit,&:
lcnta intdlcau
Dci facrificiun
fcruorc fpint
iuuctutis inni.
rio vicerunt li
crucisfidcifirir
tc cofixi,quorr
^W.Mihiab.
ifi in criicc c.

r:

d Sencs defecerunt de portis . Vcteran i & fcn io confcc
ipfisportis fameconfumpti funt,dumtremulis&cr
disartubus ad vi£lualia quercndacgredi nitcrc:v
ccrteab hoftibus difperfi funtconfiliarij & iudi.. : .
tatis.vt morc folito confidcret in portis . luucnesqu
pcrterritiofticijsabrcnuntiantesfugcrmitdcplatcis.

Senesdcfccerunt c/e/Jorm.ScncSjf quoru fcnfusfuntc
manfucti,&quieti.ScdfiDeumoffcndunt,dcporfis
ciiJt.dcquibus di-..Apcrite mihiportas iufiiti^,& clnhi
ficiunt du fcandalisfatigati.iter rcdij dcft;tuunt./Af«
dcficiuntji/ec/joro p/a/.in eis fpuale canticu dcficit,&ai
ro fandorum alieni obliuifcuntur canticum domin
e Defecit gaudium cordis,&c.Scxms locus conqucftic
Pra:ter fpcm.n.in mifcrijs fccftcdemonftrant.&cun
pcdarentbonum,in fummas dcucniflemifcrias.

Defecic gaudium cordis noliri.qniz. ludxi ad iraciini
Dcum piouocauerunt, defccit omne gaudium
choriquosinfolennitatib.ducebant, in luftu vi

Z)f/ef jr,eirc. Vox eft p^nitcntiu.gcorcontritii .
liatii Dcooffcrunt.Et qa abeftfp6fus,oegaudiiiinii
conucrtunt.qd Dauidrccuperarc defiderans air : ?
meo dabis gaudili:l{edde mihi Uti. Quia fpiritali con: .;
copundus contritionis t medela continuis orabat i
bus.Vll Ifaias .• m die qm alliguuerit duminus vttlnus popku
&percuffuraptagieeiusfanautrit,inqno.Cvu\aus&.\im
plaua tumcns. Quotics.n. ala fagitta pcccati vulncra
gaudiu cius diflbluit,cu ad con fcientia reucrtit. Chf
virtutii in ludu comutatur, qd in Azacl rc£le figura
qui tanq caprea curfor erat velocifiSmus. Vnde diin
caute,& pcipitatem hoftcm iniequcrctur, idusinir.
ne pcrijt.Sicaius qui vclocifilmos motus (iios pati^
& grauitate no moderat, faspein fornicationc me:
corporisprxcipitaf.ChorusvcrtiturinludiJ.qiiinp
tcntibus, virtutuchorusquafiharmonialugcndidv
rat,qd amifit,& intentum fcruat poenitcndi, vt po(l
ftus & lachrymas rcdeat chorus idcm ad gaudia.
f acid«,2^c.Dciedion e rcgni lud^oru dcfignat,qi;
& honor pcrijt & gloria.vii fup. Dic regi&d^minatn.
miliamini &fedete , quoma. eecidit de capite veflro corona s;:

NICOLAVS DE LYRA

, I PrinQ\pesm3n\X.riuia aliqui dc princip4ibus popidi, ex quo
rum conjilio nbdlaw Scdechias,in deuflMionem fatit fuerunt pa-
tibuisper manus eorum affixi.

3 Facics {znn.ib parcentes eis rone fue£l^ etatis. In Hcbrco.ha-
betur: Molaoncrati funt facics fcnu &c. qSexpones i\a.sa.
dicity^cuducetoitur captiuiia Bibylone, dltqui ducebat eos, co-
gebmt eos ad poitandZ molas ad terendum blada & fmilia,quibus
tndiget exercituSy nec in hoc d(fertbantalicuiptoptcrfenetiutem.
j Adolcfccntibus impudice,&c.wf.o sodomitico.
4Et

4 Et pucri,&C 9iJ aliqut toru fueritnt jufpenji,vt dichali]
Heb.jtc habeiur : Et pucri in ligno debilitati funt; 7^"
I\a. Sa.de iuuenibus quipotcrat aUqi po/idns portare, & Hlii •
nebatur ligna pottanda in itincre,licutyirisgrauiora,vtdi(ii»

5 Scnes defcceru n t,&C /. lerufale & altanm ludit ciui <»
vbi avtc deflruHionernftdebantfencs autcnticeadiudicandm

6 luucnes dc cho. pfal. qa partim erat trucidaii & piri^' *
ptiuuti,^j) qS jubditur:De(c-gm.cor.no[l. Scc.&p<Jftt[i'it

7 Cecidit COrona,&C.Hi<. conjequcnter expLicat miferia i*
ftruHione regni,Lum dicitur : Cccidit COr. & fubditur C'"'

i^i u H^ .A L I T E t{.
i Vrincipes manu,&c.t\inc n.Guido rex Icrufale & magi
flcr militix tcpli capti fucrunt viui , & fic corti fufpcfio
fuit in potcftatc Soldani,Ucct non fucrit fadum, talis.n.
potjftas manus vocatur,ficut vulgariter dicitur: Talis ci
uitas cft in manu rcgis,i.in cius potcftate.
a Faciesfenum,&c.cos turpiter tradando.
3 Molejccntibus /fw;«d.talc namqj vitium fatts coc cft in-
tcr SarraccnoSjVt dicit epifcopus Acon.in li.fuo de gcftis

iranf-

tranfmarinis . . |

4 £fp«m,e27-c. idcft,pueriincunabulis ligncisiace*
quianullia;tati parccbatur. ^

5 <^eiies defe.dc pui. vhi prius fcdcbant ad iudicandun j»
ad Sarraccnos translata eft potcftas iudicandi. . 1

6 luuenes dc choro pjallcnttum. C[Ui3. fubtrada cftoBJni
tcriagaudij.

7 Cecidit corona capi. Non.n. eft hodie rcx lerofoiyt
nus nifi folo nomine.C«Etera patent vfque ibi. j

ICU

Thren. CaD.V.

^fciin alla inferprctationchabctur,defcedir.Regnu.n.Iu-
A clori)rovfq;ad loachim paulatimdeicedit, inSedechia

oiocecidit.Vii vox captiuoru ludluofa addic. ^.e no.^j.
ecidit. Corcnacapitisaoltribonavoluntaseft.fmil-

lu. ^cvto bcijne vc4u' .tnx coronajii nos. Tunc crgo mens no-

/itCOrOnavirtlltU ,^^^^^_ _ TAmifi-a corona

dcorat,cumfcuto - -

bosvolfltatisor-

nair,fcdcunivo-

lutas mutatur/,

co5na amittitur,

vne fequitur y<e

nob ia fec. Fruftra

.n.i caiterislabo-

I0j4

ap,

Etfi f m holem inducaf ur,regnum tn eius cO in cternum !>
d Qjiareinperpetuum.PoW omnimodas lamcntationis fpe
cies,ad cu folu preccsconucrtir, qui folus por confolari
Quarempeypetmw.Hoc: nobis afiidue exorandu.ne obli
uiIcaturnoftn,ne derdinquat nos inpcrpctuu .qd bcne

vocib. oramus, fQ<\
I

pitis noltri:ua;nobis,quia peccauimus. Propccrca mcftum

r n. ^^°; """'";'" '''^"'""-'""r^.usn.^ndcfpicies. aTCor,„pti,.ne ,cca-,.

taaumeitindolorccdrnoltrum, ideocontenebritifunt ""

» ilBtcriores. ^Quj <)cbucrui.t afiHccte in Dciiiii. «rProuifotcs in ecclciia
bTDec.mjsIocusconqucltionis pcrqucn folitudodemonftiatur
cCCht.lhm:. |d^Eccl.fix ^eTl-^xjmni.nsfe fot rer.ac. f Pe,fecutoresl,:.tetici.

oculi noltri.Propter monte Sion quia difperjjtjVuIpes am

,VLacctando,deChrnlomalcfentiendo. I, ,.. pe.fon. mdicis.cui,^ fci.ud.ncm, L»En,tudi

neinfiridicat fineadeittatione.

rarus,ficoronam b i ja . -_b ^ , "''nptid.cat (ineanenta.ione.- °— 4

nohabcmusvolu c Duiauerunrineo.Tu autemdominem^ternumpermanc ^
tat. Ita.n.nonfo- d Dis,loliumtuumingeneratione&generatione . Quarein ^

lurpereXCeflum, a,Nonu.perpetuu,n itafcctur,n.-^a.- nx!cr.com:.,,.Non fecu,.dum pccca.anoftra fao^in^b.s

fed:tiam per vo- «..„»...- i i- -r • n • , bTP-monibusrub.acere.
luratispcfHm^de e perpetuuobliuilceris noftri, derelinquesnosinloiidtu

fidcium delinqUi J- j.''"* <f'"^;» butn.l.tcratiupplicter obfecrat °

niLj. f "^"^ai^rum.Conucrtenosdomineadte,&conuertemur: ^

ccidit cor. Sacer

do»s ecdefis , & g
virinesquaficoro
na .:coris,fed hi f? h
peudunt vitijsta-
bcfc^i. Fidesquoquediim intcgritatcmamittit, quafi
connadecapitecadit.Ipfeautdfisfm Ifaiam ecclefieco
roii eftjVnde. Em dominus '"xi.rcit.co.ii^lo.o-c.Winc corona
ecciiaperdit,dumfidcsChrifticorrumpiturin quibuf-
idarmembriscorona cadentc. Vaeimminetpeccantib.
quivbinoneftgubernator,ibi ruitpopulus.
a T9pwf,7,^(.CorIadsoruinvtraqjcaptiuitatc meftu
fuiC&oculoslachrymis &do!oreptenebratosomnib.
patcVoxeftpenitentium.Duplcxautm?nitix&: dolo-

ns fbcies cft.vn Icre.Oo/or meHifAper ■iolorem,&c.c^\X\z pcc

catcumdoloridoloraddiccopunaionis. Eftdolorma
lusequodr.Indolorepariesfilios Eft&bonus,fm il-
lud m<» weus renowus 'f? . Itaq; poft pcccatu m mcftitia

conumiiiat,vthui»dolorismcdicinaifirmirasabfccdat
(.ntmbymUntocu.m^MtiA f- pcccatoru infe<ai & ceca

ti,vChrifti lumen vidcre no po(Tint,qui eft mons abfci-

luscmontefmc manib & m monte magnucxaltatus.
-•'j'.'a;/pe-f,.-.i.cum cflet squalis patri.fcmetipfum cxi

natuit ,vtqui non vidcnt videant , & qui vidcnt, coeci

:. nai- Weoobtcnebratisoculishuncmontem non videt
; perdi,quia dilperijt.

; '^•pesambula-.er.weo pcrfecutorcs.f.vel hgretici,qui ma
. 'c'«icriintdaincarnationedni,ecclcfiamlaccrantcs,&
catbicamfidem fraudulentercorrumpcntes. Ideopar
tes vipuim erunt. Vulpes fuitHcrodes perfccutor Chri
iti flloannis.Vn.D/cHf vnlpi iUi.Sum & hxrctici vulpcs,
|CCl)dum iWad.Captte rwbs vidpefyfju^ dcmoUuntur vineas.
; ° ''«""'"w.Idcm diccndnm.TH memdomincinatcrmm
petn.nes.Et alibi.r« autem idem ipfe es,&r.

T-^manebis.Jsioncti tcmporalis manfio.nec localis, nec
rj-^9"?|"'P<e,fed ipfavna& indiuidua & permanens
«11-fia.Q.d.quamuisfilius feexinaniuerit, formam fer
uiacipiens,manet tamcn in ajternum.
C Sim tum,&c.itcieftHi Deus in i^culm ftcuU^t z\[hi.J{e
^'w>j«Mw,rfir„«3joI«m/ic«/or«m.Dum foUQ audis:intelli-
ge ii3icem,& time.Q,d. Deum time,& mandaia eius ubjerua.

a •"Vnde.tircHuscius ticuta piincipio.

,. ^ -_■-.«• i-4'>:i>u>c.u5 ncuta pimcpio. bfA tea.iivbiqu-ei

innoua dies noltro^ ficut a principio . Sed proijcie^is f rc-

a «quafi pollutos. b f Peccatis nofttis. f V. pa.ere, non itafcctis vt iuSex.
.11 ./l- i 1> c 1 ' TConuat.os tibi.

puUiti aoS:,iratus es contra nos vehementer.

''t -^.I-^^^^^"^^ ^^ LYRA.
fodaHr^r^ Pec.^.rf./;<,c malum & alu propter peccata

"fe"I'fl?5'''^'' '"^ T'""" ^<^'"><=Hequenter explicat
jm f.v destrufiione temph^cum dicitur.

i r Pf " mon .Sion. i. ^p tcmplum in monte Sion ^dificatum

i^li^dc^yT eo.u«r«i«V tcmpli, quiafoknthabitare

fdimZTr''? l"''- P'<'P'''^^orium,tamen remanetfirrnn
we aHj^^^^jilfrJeremu, ad tmptorandum Dei miferirordtam dt.

bTConceffio . c TP?n!fent!a conttltnm . -

melius reb. exora-

mus. Simusergo

mcmorescius, nc

obliuifcat' noftri :

quia non obliuifci

tur mifereri Deus,

nifi nos obliuiica-

mur,etfioblitifuc

rimus, ipfcgratia

infpirat, obliuione

fugat, vr\dc i{emtni- PfJLix.f.

/cc- tHr& conuertentur

ad dominum vniuerfe

fines terne.

7 e Obliuifceiis. Cui G
mileeftillud; f^Jque P^^L/i.a.

8 quo domineobli.mein ,.„.

9 ^.f.Non^obliui-f"?"''"'-
fcat mifereri Deus

10 fedcum diffcrtau
xiIiari,videturobli

tus,vtficaccendatdefidcnum,& dulcius fit folatium,& ,

ipfeintenmrideatdepoenisinnocentum. Sicutfigulus , ,
vafa fua probat,vt vafa in ho. fa.quia va.fi. for. Rom./c.

f j:o/j«mf,^f.c6uertendoquiac6uerfioreparationisini E
tiu eft dierii £Bternitatis:innouatio aeternitatis perccptio.

Couene nos domine.At^cvCiones noftrx multa; funt. Vh ali rcre.t^.a.
bi.Conuerte nos Deusjal itaris no//er.conucrteper gram,& p- P'"al 8-»" a.
uertcmur quantueftin nobis arbitriolibertatis^vii.Gr* '-Cw.if.b.
tta Detfum id quodfum,&gratia eius in me V:icua non fut . Gra
Ji.vocantis pr«cedit,& cxcitat libcrtate voluntatis. No nr t _.
ftrum eft cp decidimus.Dci,qj refurgimus . Homincs.n. Rom Jic. -
caro funt.Ipintus vadens & non reuertens. ^on eli.n.volc
trs neque cutrentis,fed miferentts Det . Notandum tfl, 9 gratia
Dci non cpnuertimur,nifi &noftra voluntateconucrta
mur.Eft aut quoddam velamcn noftrx infirmitatisfenli
busnoftrisobieaum , quod nifiilluminatione Dei fue-
ntremotij,c6uertin6valemus:libertasergo ggram red lc-e.ji.d.
ditur.Sempcrergo nobisorandueft. Conuerte >ws dominr.
g !'tnouj.Ad hoc principifi rcuocamur cfi puertimur:cu
ad illud pcruenerimus,innouabimur.Inueterati.n.& cor ''^^'•94.b.
rupti fumus,& dies aEternitatisperdidimus,quos ppuer «.,
fione rccipimus,vii alibi. Co«frre me domine,& i ouertarad tt £.'"'• ^?-'^'
h iratus cx.Prima repulfio eft, qua tentatori tradimur .
Secunda cfi tentati fuccumbimus ad tentandum fine ira
Dci repellimur.de qua df . \on repuUt Ueus plebem fmm qua Exo r c
pr.tfcinn.Qn autem vincimur fed poftea non p^nitemus, MacthV» j.j,
irafcitur Deus vehementer, vnde . Quts nom miHatem j>*
/«^.i-c.Aliquando.nirafcitur.vt pater,qii vcrbisincrepat
ddinqucntem,&faeitp?nitentem.Iralciturautvtdomi
nus, quando corripit vt durus & ftatim vlcilcitur, vnde

Moylcs.l^e irafcaturfuror tuus contra popitlumtimm.Vtindcx

iraicctur,cum dicet./;e mdediiliy&c. cum iam necpaenir
tentis ncc vcnix locus erit.

GilberSuflicianthxc adexpofitionemlamcntationii '
leremisB: quaedepatrumfontibushaufi egoGilbcrtus
Antifiodoicnlisecclefis diaconus.

CAP.

5 zt^rt^'- •^''■''^"'^'^"^°'^"«^'^u'P'""^doIofi.

bcr.eriedf.m;""" *'?"'" ^"^'«-''•^f.idcopotes adhi-
^ i<femcdmmprovoluntatctua.
-^rctnperpetmm obii. nofirti. pcr tam longum tempo .

6 Quare in perpetuum,&c^.rf.no« decettuam clernemiam

ideo f'<Oditur. *

7 Con uerte,&C.(7«w debita conucrfto liberi arbitrjj ^d Deum
praiuppnnit tniiinaum diuini:m,qui diciturgratiaprjcucniens. 1 '

8 Innoua dies noftros, ficur a prin. quia in mtrabdib.'tuit
introduXifti nos in terram promifftonts.

9 Sed proijciens repulifti nos.in captiuitatem cijr.iendo.

1 o Iratus es contra nos.pu)uendo vltra id quod poffun, usfusii
nere,licet l)xc posna non excedat ordinem iufiiti^ . q.J. refpice nos
oculo pietatis & mifericer^dia , quia tibiproprium rji mijcreri &
parcere,qui viuis & rrgnas Deus infaciUafaculorum, Mn.

•« C A P.

ris fpatium.Etquoniam defedusnon cftex partcfua (cd
noftra,idco(ubditur, '

7 Conuene nos domine ad te,&c.iwioua dics nofl'os ftcut a princ ■.
.i. qn terra fanda cratlberein manib. corum fidelium.
9 iedproijcieus repuUlti nos. & maximc a t^c Saladini, &c!
Tom.4. Kk s

lo^y

Glof! ord. &Nicolai de Ly ra

A A D D I T I O.

IntMp.K .rki ditit»rmpofiilla.KccOTdirC. ,

ybmd feitmtm ormo letemid prophct^propypulo tra ^fmtgra

Wofio ««- U txtuniiryO- diHidttur in oflo purusprinapalei.ln pnm^ namqi

uomi !«€«. «<«,orf«iif bcneor^ntis.cr deuoti tnuocot ad fe,& exatat diuivam

miferatitmm&pi^uuem.dicens.Kccoiditc dncquid accidc

rit nobis. ^ecmido vtro narrat & rtfiratfuam viiliiaiem,i^ '«-

iehcituem & affiiaioner,, ,(^ quanium ad amiffionem pofJ,fJto»um

dtc<nf. H«rcdjtasnoQra vcr(acn adcxtrancos,6- ';«<'^«'

tmtl/ionemamicotHmfnbdens . Pupillifaaifumusab(q-,pa-

trc & </"<' '"^ amiffiokem cibariorum addens. Aqua nram pccu

nia bibimus.cr^ ad miijfiovelibertatis /u6r/^5.Ccruicib.no

ftris n-.inabamur . & (\uo ad parentcs fubdens . Patrcs nodri

liCCCi\iCT\int,6cnonCunt.&i;unadamffi'>ntmpotefiatis,&

iMiontatttfHbdis.Scini dominati funt nonri.er q-w ad amif
fionempacis&fecuritatis addcs In manibusnoflns.Cr < uoad
amiifwncfH pdchritudinis &fanitatn condudens . PclllS no(tra
quafl clibanuscxufta cft. Tcrtio vero recitat adutr-umrumul
uplUcm iniquttJtem (3 abufionem, qua ah:,fi juut in capUuatis,vt
tx hec Deus »iw?ij ad mtfericordiam prcuoL<xreti>\& hoc f^:cit ibi.
MulicrcsinSionhumiliaucrunt&virgincsmciuitatib.

\\xdz.Dcinde vero malitiam (J crudetitateminbdem. Principcs

103^

inanu fufpenfi funt.facics fenum non crubuerunt.^r»>rf- 1
yero iDfor:.m neijutttam & feditatem^fubdtns . Adolclcentulis
impudiceabufi funt . Quartb re>d propheta dipioratpn^mm
difnitaicm &prijiinjm confolat'u>tt:myq»t^ C? de/ecit fap:entia,&
fc'^-tia,& l'Ctuia,& excdlentia qu£ conf<twrant effe in I r.filf.
ijt niiu >i adfapienttam dicit.Scncs dcfcccrunt dcportis 91«
titm ad Ixtitiamfubdit.liiucncs de choro pfallcntium. ^im».
tnm adcxrellentiam concludit.Cccidn coronacapitis noftri.
Quinlo verbprophcta explicat fuarn intfiicatem & lonfitttHriu.
iiam punit!onem,ibi. Vx nobis.quia pcccauimus.proptcrea
moertum faiSum eftcor noflrum. sexto vcrduudat &pra
dicat diuinum duraiioncm, ibi . Tu autcm domincin a:tcrnii
pcrmancbis. Seplimovero imploratDeibetagnitatem,&piUt
Jui reditus& fux conuerfionis acceltrationem : reditus tfuidem tkI
de Bibylonica captiiutate in hrufalein , vi l potius & melius dc in-
crediditate ad lefu ChriHi fiden. :& Imfacit ib'. Qnarcin pcT-
pctuum obliuifccris nof^ri.ye.y«/f/<r. Conucrtenosdomi- '
nc ad tc,& conucrrcmur.Oi^.ittodr Wr/mo mtuetur cr cemt
diuinumfeueriiatem,& per confequens aliqualm ddationem «««
ditionis de hoc qund petit ita ccleritrr impUri,cdcludens.Scd proij
cicns rcpulifti nos.iratus cs contra nos vehememcr: iSi»
hoc Threni lcrcmiit Hniunt.

Incipitprxfatiotnlilfri4m ^aruch prapheta.
Ibcr iltc qui Barucli nomine pr^-
Bn^^S^ nocatur,inHcbr?ocanonenonha
bccur: fci tantum m vulgata cdl-

tione, fimilitcr Sc^piftola Tcremia: . Proprcr
notitiam autem legcntium hic fcripra (unt,
quia multade Chnlto nouiilimii^uc tempo
ribus indicant.

Vulgatacditio dc qua fit mcntio in prologo fupcr Baruch , cxponitur in prologo fupcr Ezcch.Cxtcra planafunt

^ a TP Thjt'. verb.&c.
E -5« Thcodo-
rctus-Admirandus
Baruch difccffit v-
nacumluda:isqui
aufugcrant in Ac-
gyptum. Vcrunta
mcnpoft quinque
annoscxquocapta
cftvrbspucnitBa

Incipit Baruch propheta.
C A P. I.

fet modicotctnpo
rc fadlus eft 1
uus. Necal
afcopo.quiaj
illosin(enfur
catorum priftino-
rum,vtctiamcala-
mitatis cauiain»-
gnolccrcnt, mnlti!
ctiam lachrymiJ

:otcmpo
cftc|^
abera|

ifuifiP

Thxcvcibalibriquxfcripfit Baruch filiusNe- ^
ri2,fiIijMaafi2e,filijSedcchi:c,filijScdei,filij Hcl 2

»«yvcy *^'^ inBabylonm,in anno 5.&L7-^ie»"^"^^^^i^ \
tcmporc quo ceperunt ChaldiEi leruialem , & fuccende- j
cft vrbs puenit Ba- runt eam igni . Et legit Baruch veiba Iibri huius ad aurcs 6 Fof»fis^>^^n^^^
bylonem.Omnem i^^\^q^^^ (^ljj loachim rcgis luda, & ad aures vnmcrli ^ quas mittebantfa-
KnVpiTtaram populi venicntcs ad librum , & ad aures potentium fi- 9 [^f^^^jf^S^^J^Ji^^

?tlfirmos &Td^ vcritatem dcduccrcnt. Cum ergo peruc- parandas vidimas quas immolarcnt, vt dommu ffl Def

niftct Babyloncm recitauit leremiae prophctiam cun- Iibi propitmm rcdderent.

aiscaptiuis, & potiflimum Icchonia:, qui cum regnaf- _^_I_____-

Diulfia libri

Incipit poftilla venerabihs patris fratris
NicoIaidcLyrafiipcrBaruch.

* I C T hxc vcrbalibri.Toy^ tibnm Tohiu fccundim ordintm
XI' tcmpi. r sfequitur liber Bartnh inimcdiathynatn htsloria To-
biJtivntigit temporibus ^■^{cchix regis luda, vt rficnjum tfljuprd.
inpnncipioltbn Tobts.Baruchautemfuit notarius leremi<e a tem
fore loachimfitij lofu, vtliabctur lere.i,6. & difirudta lerujalem
per Cbalda:os tum lertmia dtfcenatt in ^egyptumpiji interftciio-
titmCodvlit,I(re.^S. ($ pojiea fcripfit librum iHumquantumad
illam partm,imusfuit a^^tor, qnantH autcm adcpi{iij'am lertmi^
(qu{ pohitur m hoc libro,cuiustamen non fuitauior Jed tuntti Jtri-
ftor)Jcripleratunte deHruciicnem ciuitaiis, vt vidibitur infrd do
mino conctdente . Igitur liber iile in duas diuiditnr partes ./. in li-
brum Baruchfcrib{,& in epijlulam leremif^qu^ inapit cup.6. Tri
mad utditur in tres parus : quia primd circa libium Baruch poni-
tur dtjcriptionis aUus. Secundo legendi modus,ibi . Et lcgit Ba-
rwch. rtrtio libn procejfus ibi. Et dicctis . Ctrca primim piimo
foi.iiurfctiptorisgcnus , titm dicitur . Et hxc vcrba libri qux
fcripfcrat Baruch filius Ncria:,&c. &fecundum regulam He
brforum patci B*ruch&auus, C c^teri qutponuntur hic habue-
tunifpintum propheff ficul & ipfc.Dicunt.n.^ qiiando in princi'
fio aiicuius prophitfpoaitur nomen patris eius & aui,& fic afcen
dendo , perboc datur intctligi quodjpiritum propljeticum habue-
runt.Siienduri, et,<^ diHio copulatiux citm dicitur.Et hjEC vcrba
libn.Copulat adverba lcremi^ , quje Buruchjcripjciat ante.itcim
do,ponitur defriptionis tocus,cum dicitur,
% In Babylonia.5"fd /;oc videtur alicui falfiim,quia /frf.^j.fii
(iturf^ CHtn Utemfa& alij ludei qui rmanjtrant in lud^a , dt-

fcendit in jltgyptum,& non init in Babyloniam ciim alijs taftiii
tis. Dicendum,^ morluo leremia in .Atijpto, Baruch iuit in But
loiiiam adcapituorum conjolationem , & ma.ximhqiiiz lertma
prophetauerat.AegypcumcitQ dedrucndum ptr ^ub^chodonoj
regtm B.ibyloais ^lcrem. ^i.Tertioponilur dtfcrip.ionts temp
ciirn ditttur.

3 In anno quin.f.adefiruaione lerufakmper Chutdfosjic.ii
numerabant ludp a ttmpore captiwtaiis B.ibytonicc , jicut luod
computant a itmporc captiiiitatis fu^ per l{urnanos , iniipenito
dcjii uHio e lerufdem fa(ia per Titim & yejpajianuni.

4 Et in feptimo dic mcnfis. Hpn dicitin Inc quis menfisji
rit,& ideovidetur,(j)fneritprtmusrrunfis.

5 In temporequo Chald.xi ceperunt Icrufalem.J.j 'f
poreillo indeincipubat Jii(t^ori.mni<rritratio, vtaiciume\t.

6 Et legit . Htc cohfequenterponitur circa iibum iflum tcgfn
modus,& pnmb in Baby,onta,Jtcwid6 in lertfu tyitia,ibiiSC COlii
PCtunt. Circaprimunidiiitur.

7 Et legit Baruch vcrba libri huius ad aurcs Icchonu
&C. Scdiontrahoc vidttur , ^ lechonias ifit cratin caHtrtit^
Bubylonis.DicendumSfr.Ofieratincarceteclaufusfaltcmcotinn,

eb ^ ejjct nobitis & rex I^da,vtt ji erat ctaujus.non tamen talne
qum Buruchpofjtt ad eum acccdert,tdis.n.acnf}us frequtmtn'
ctditiir dettntis in carccre.

8 Et ad aurcs vniucrfi popuU vcnientis ad hbrum./.
daici in Babyionem diS\ -

9 Et ad aurcs potentium filiorum re.^«w d^cli fu(r^\
aiiqui dejemine regio, vi Ijabciur Dunu .i.S l"Cr'itii i» Tna^"-'
tejtate,ftct*t patet ex todem libro cte DanitU &Jociji cius . Q"
patentvfqiitibi. ^ ^^

037

liorum regum,5c ad aures presbyceroriim,&
ad aures populi a minimo vfc]ue ad maximu
eorum,omnium habitanrium inBabylonia
adHumen^odi. QuiaudientespIorabant<S.: ^
ieiunabanr^&orabancinconfpeclu domini. j

ronrpe£tcoIle(Terunt pecuniam t fecundum quod 4

omioj. ■ ■ r ■ r r ■r •

potuitvniulcumlquemanus.Etmileruntm

Icrufalem ad loachim filium Helchi^filij Sa

lom facerdotem, Sc^d reIic|uos facerdotes,&

adomnempopulum qui inueciluntcum eo

inlerufalem,cum acciperent vafa templi do- ^

nini,cjua:ablatafuerantdetempIo,reuocarc^

ntcrram ludajdecimadie mcniisSiban,va{a ?

irgentea qus fecit Scdechias filius 'ofia: rex ^

udapofteaquam ccpifict Nabucho Jonofor

exBabylonis Iechonia,& principes, &;cun-

" B;toypotentes,8^populum tcrrg ab ieruialcni:

)C duxic eos vindlos in Babylonem . Et dixc-

unt. Ecce mifimus ad vos peccunias,de qul-

^ Etfacitemana,&c. bus emitc holocauftoma-

; , Theodoretus . ta & thus,& facite manna:
[a»brxi manna vo a- rr ,

mfacrificium. ^ ottcrrc pro peccato ad

Barueh Cap.L

lOjg

ro

aram domini Dei noflri,

Etorate pro vita Nabu-b NabuchodonofS

chodonofor regis Babylo- ^Balthafar fiiioc-

ni.A pro vitaBaithafir fi- i^^o^^.t^J™*

lij cmSjVt hntdics ipforum candumpro regib.

„ ficut dies ccch fupcr tcr- ^ leligione adh.ic

o/' 1 1 • impugnanr,& pro

i2ram,6^vtdetdommusvu- hisqui in fublimi-

^ ^ tutem nobis, 8c,illuminet tatcfuntconftituti,

oclos no.lros , vt viua- 7^^^^^.

muslub vmbraNabucho fonantiaprccantur

donofor reds Babylonis , «ipfi vt feruiant, •

H,rr L T-. 1 I /- r &vehnuiriiiluilra

&iub vmbra Bahhafar fi- tos habeat oculos,

H lij eius, & feruiamus eis
J^ multis diebus , & inuenia-

musgraciam in confpeau corum. Et pro no

bis ipfis oratead dominum Dcum nolhum,

quia peccauimus domino Deo noftro, & no E

cit auerfusfuror eius anobis vfquc in hunc

17 diem. Ec legite librum iflum, qucm mifimus "

j8 ad vos rccitari in tcmplo dommi in dic fo-

20 ^^""N ^" <iie oppoituno . Ec dicetis Dno

j I Dco noflro iuflitia, nobis aut conf ufio facici

ne quempiam er-
rorem pa^iantur.

NICOLAVS DE LYRA.
_ l|( Adilumen Sodi.?. iuxtaftumcn fic vocatum , ficut dicitur
rmi^.^S.c.Ad flumen Euphratcm vidli [um.i.iuxtaflu-
;en Eupbratem,

Quiaudientesplorabant. vt pxnitentes di peccatis, pro

ubusciiptiuaii erunt.

Etieiunabant & orabant in confpedlu domini:3/i?/^?
norpus, 'Jfpiritum ojferendo, vific eorum ajtiiffionem Deus re
)kent,o~ capt'i!tatem relaxaret.

Et C0U<^erunt . Hu confequenter defcribitur Uaio libri hu-

isiiilmltlem. 2^(am ludai habitantes inBabylone feceruntli-

Q imBuuchtranfcrib!,& miferuntin leritjalemyVt legeretur ibi:

'■cmboc mifernnt pecuniam , vt inde emerenturnecefjaria pro

. . ' ?cvf & oblationib.ibidem fiendis,& hoc cji qitod dicitur,

Etcollcgerunt pecuniam.Ef patet litera vfq; ibi.

Cum accipercnt. ^cienium tamen j, hoc viietur alicuifal-

.'« f 'urf ou diil4m cslifiia omnes luip qui erant in lud^a inter

:rio G'}'Mia,i(fcenderuntin.Acgyptum,i>t diHum eflfupra , (&

'.eo noH videtu',^ tunc in lerufalem fuerupopulus ludiicus , nec

ftrdnes facrifiua ufferentes,& maximh quia i.Efd-S, dicitur,fp

.'rnbabel , & dlt qm redierut de captiuitate Babylonica erexerut

^arefuper bafes fuas,& obtuleruc fuper illud holocauRum domi-

t qun i fuit per lonTum tcmpus pofi ifia;propter quad videtur,^ a

Afncitoneciuitatis , & templiper Chddxos vfq; adrcditum ca-

puitatis Bahylonice non fuit in lerufalem altare holucaufli ere-

im,necfacerdotesofferentesfacrificia:propter qu<e &conftmilia

l'eri(ieapud Hebrieos apocryphus reputatur. VoteH tame dici,(p li

it mterfedo Godolia, quem rex Babylonisprxfecerat tcrrf luda,

tuspopulus hidaicus quiemanferatin lud^a.fugerit in .Aegyptu

•nens, j, rex B,.byIonts mitteret contra eum exercitti «d vindtcan

m mortem Codoli^, vidcns tamen poflea j, non mitteret ,&au-

'Cns leremiam prophetantem,^ rex Babylonis .Aegyptum inua-

trctfpro mjgnaparte reditin Jerufaitm^propter locifanaitatem:

< inter redtuntes futrunt aliquifacerdotes, qmru principais fuit

Mhmi hic nominatur,non tamenf<itfiliusfummifacerdot!s : qa

4(iuhfummusfacerdos lu Sedechia rege fuit dudns i» Babylone

*tinfnmmolacer/dotio fucceffit lefus fiLiuseiusin reditucaptiui.

■t>s Rabyknic<e,vt pattt.i.Efdr^ 3 . & Zach.3. loachim autfi-

« !fl us Iifi (ecundumhijioriographos pofieafuitfummus facer-

■!, "J non ijie loachim, de quo fit hic mcntio, vnde dicitur hic ad

'i^hmfiiium HcUhi^,ad diflinciionem alterius . jldillud aut ^

<^itiir de erea-.one altaris pofl rcditum captiuitatis Babylonic^,di

naum ^fcriptura loquitur ibi de folemni ereclione poH reditum

'P''^'tatisprad/ciomodoredeuntef crexerant altare paruumad

jrificandum dominoproutpoterant bono modo,ftcut patriarch^t

( pyh^4: frcquenter lcguntur altaria ercxiffe ad facnficandum

<-mino.Q\x\ accipcrcnt vafa.HJc efi confiruaiofufpenfiua,&

' ^tcatafententiai: pro luius intelleBufcicndum , 3. cum Icchonia

' :« ludain Biibylonem duHo fuerlit vafa templi domini aitrea tra

mata ;pro quib.rex Sedechias in regno Iudffuccedens,fecit va-

^'^''^^''tea^quianonpoteratfacereaureacfmtBfibijamfiliiisSalo-

rn-jnis piu jcutis aureis que abliulit Sefach.rex jlegypti, fecitjcu-
ta frea.^ . I{eg.i4..& illa vafa argentea captiuato Stdechiafuerunt
in Babylonem portata-.quffaltem pro parte redemerunt ludei in Bz
bylonem duBi , & miferunt inlerufalem pro cultu Dei curn pecu-
nia pra lacrificijs coUeHa^vt ditium efi, & Iwc eji qaod dicitur .
Cu m acciperet. f.diBus loachim facerdos.

6 Vafa templi domini qux ablata fuerunt de t eraplo ,
Sedechia rege capto.

7 Rcuocare in tcrra luda .i, vt remitterentur in lerufdem ,
qu^eH metropdlis in terra luda.

8 Decima dic mcnfis Siban.f«/ correfpondet panim Maio,
&partimIuntoapudnos, confequenter ofiendit que fuerintiHa va
fa,cum dicit.

9 VafaargcnteaqusBfccitSc. Etpatetex diais litera vf-
queihi.

10 Et oratcpro vita Nabuchodonof Ex eius.v.pacificofia n
tu dependebat pax t erre Babylomce, & per confequens pax lidfo-
iH:propter ^petebant orari pro vita regis & Hlij eiusfecundii moni
tionem leremie 29. b. Oratcpro ciuitate ad quam tranfmi-
grati e{lis,quia in pacc illius erit pax veilra.

n Vt dct dominus virtutem nobis. Vrimb petierunt orari
pro honofiatu regni,qu)d eH magis commune^pofieapro bonofuQ
quod erat magisfpeciale.

1 2 Et illuminet oculos noftros , in veritatis cognitione.
I ^ Vt viuamus fub vmbra.cv quo D, us ordinauit nos in eius
femtu:cm rcdigire.

14 Et feruiam US eis./. hu wtiter obteperantes volutati diuinf.
iS Etinueniamusgratiam in confpcdu corum.vf nonco
gant nos idololatrare.feipertnittant nos Deo pacifrch dcjeruire.

16 Etpronobisipfisoratcaddominum Deum noftrii.
J.oratc, vtdimittat nobis peccata nifira Conlequenter Jubditur de
teaione limBaxucb,cum <//c««>-.Etlegitelibrum iftum,quc
mifimusadvos.

17 Recitari in templo domini Licet.n.templum effet comhu-
fium, remahferat tatnen platea atrij , in qua conuemtbant Itdci ad
orandum & audiendum verbum Dei,

18 Indic Colcani.i.indiebusjolennibus,in quihusmans conue
nicbat populus. ^

19 Et diCctis.Tnflquam defcriptus eflcirca librum Baruch legen
di modus,hic confequenter defcribitur libri proceJJus,in quo primo
ponitur humilis dipretatio,ftcundd vtilis informatio j.c.ibi. All-
di Ifrael. v^Ji«cip« tenium cap. fecundumjignificatiur.em Hitro.
Trimain tresinam ficut dicitur Eccl.^^.cap] Oratio humilian
tisfe nubcspcnctr^hit. &ideopritn6pomturoyan[is humUia-
tiOyfecundo humtLiamis Je deprecatio,ibi. Et nunc diic Dcus ter
tib deprecantis conclujio, ibi . Et nunc domineomnipotcns.
Circaprimumponitur orantis humiliatio m duobns:prmo cu/fitS
do propria culpam, fecundo confitedo pcend iufic illata in princippo
frcundt c.Circaprimii dicitur. Et dicetis. verba Earuch recitando.

20 DominoDeo noftro iu&itii.Eft.n.iuftitif regul».

% I Nobis autcm confu.&c.i» peccatoru noftroru confeffwne.

i

Gloford.&NicolaideLyra 1040

i^39

A noftrx, {icutcftdlcshjcc^omniruda&habi- x
tantibus Icruralcm,rcgibus nottris& prmci- ^
pibus noftris , & faccrdotibus noftris, &^pio- 4
phctis nolhis,8^patrib.noftris . Pcccauimus J
antc domin um Dcum noftrum , ScjiOn crc- ^
didimusdiffidcntcsincum , & non fuimu*»
fbaadiui- fubicaibilcsilli , &non t audiuimus voccm ^
dominiDci noftri ,vtambularcmusin man- 1
datis cius qux dcdit nobis . A die qua cduxit ' ^
patrcs noftros de tcira JE-

^ l. V7^ gyP" vfq^ ad <!,£ hanc Era-

,11$ . ^Jiifrx^i*- amus incrcdibilcs ad dnm

^. lcucs cramus Qju noftrum : 6c diftipatl '*
pofuit *

■na

lO
ll

I rcccflimus , ne audircmus pofuit protWVv,!
I i< * • /' r- - ji r '.. hoccftexcoeiiaba

'%oceip(ms.Et.adh?rcrut.no ,„„3 peccatorum '

'^'^ bismultamala & maledi- gcnera. Talesvo-
(5tiones,qucconftituit dns "^ <^tiam bcatus
^7 Moyfi lcruo luo : cj. eduxit /0^«^.

patrcs ijoftros de terra JE-
18 gvpti,dare nobis terra flucntcm lac, &: mclXi
'^ cuthodicrnadie. Etnonaudiuimus vocem
dominiDci noftri, fecundum omniaverba
prophetarij , cjuos mifit ad nos & ad iudiccs
II noftros, &abiuimusvnu(qui{cjucinlcnlum
22 cordisnoftrimalignijoperaridijs alicnis,fa-
^^ cientcs mala anteoculos domini Dci noftii.

9

20

IICaeL

N 1 C O L AVS D E LY RA.

* 1 Sicat c({dicshxchocfipplemM,ifeft.tininfiiaionepccM.
a Omni luda.'.'-»»»» Iudjeo dengno ludt.B^gnim autem if-
rMelcaptiuaium fuerat prrlonf^um tempusantK
7 Et habitantibus in Ierufalcm.w«/mt ,«<»»» illam cbfede
runt Cbttldxi & combufferwit,populumpartim occidentes,& par-
timcapiiujntef. r rLi-

4 Rcgibus noftris.trey .n. regesfuccegiukfuerant confulibili.
ter traiHati.liam loachim fUtus lofufuitinterfeBus,& extra por

B tas lerufahm prciefius:ftcut prddixerat leretnias zif.ScpultU-
ra afini fcpclictur,&C-«^ lechonias filius eius in Bzbylvnem du
fius & iacgrceratus, & ^edechiaseisf-ccedens exociUatus, & in
Bdbylonem duBus , &ibidtm tgnminiosemortuus ,ficutdi£ium

fuit jibacuch.z. . ., ■ n. -t

y Et principibus noftrls & faccrdotibus noll-jw fuerunt

pjtnm ocafi QS partim capti.

6 Et prophctis noftris,&C././4'y»^eJr aprentibus len^fald a
lhalaMs,non r//e capiendam . Totefi hocetiam cxponi depropl)e-
tii vtris.cjuipopulifuiconffftowrt^fur.m reputabjnt.

7 Pcccauimusantedominum Dcum no{\.Licetautem
Baruch iljet iuflus & bonus,tamett connumerat fe peccatoribus,e6
ijudd trat de eodtm pi-pulo.

8 Et non crcHidimus.p>'o/>k«V ipfius.

9 Diffidcntcs in cum.'.rfe proteffione eius.

I c Et non f uim us i\\h\c(Xi\>lhumtUter ei obediendo.

11 Et non audiui.Tfr&a eii4s refouendo.
u Vt ambularemus in niand. Mhoc.n. datafuitlexindt-
ferto.Exod, 20.

I j Eramus incredibilcs ad dominutn. Moyten&aliosfer.
uos eius exafperando.

1+ Et diflipati receftimusAc.Howim.». mali funtin feipfit
diffipaii,quia ratio trabit ad bonum,&fetifualitas C^ cofuetudnfcc
candi ad oppofttum:fccundum qtoddedncit Thilofophus.%. Etbico,

1 5 Et adhxfcrunt nobis multa mala.ci</p< & p«nx.

16 Etmalediaioncs, qusconftituitdominusMoyfi.
Deut.zj.& 28.

j 7 Qui cduxit patres noftros de tcrra Aegypti . Earcrf.4j.

18 Darcnobis terram flucntcm lac,& mdjMdandum»
bis terram bmam & ftrtilem.

1 9 Sicut hodierna dicfupple apparetfuper nos mdedtaidfia
qui eieBi fnmus inde.

20 Etnon audiuimus voccm domini Dci noftri.^ep/ii.
tio tfi eius t{Uodfi,prddr8hm cn,ficut in oratwnib.foletidnyiflt.
ries replicariadmaiorem affcHus expreffionem : &idtmfu . v,
in fequfntibus.

21 Opcraridijsalicnis.J./tfcni?ffl«e/V.

»2 Facicntesmalaante oculos domini Dci noft. ?«ii«

cmnta nudajunt cr aperta,Heb.^.d.Vtl dicit.

2? Anteoculosdomini. qutatcmporeManafferegisiuitH

templodominifueruntidolapofita,fiib.idololatrafacrificabint.

CAP. II.

a jy '{cprer quod fla a

l iHlt. &C.

•Jc Thcodorctus.

Rcferuntqiiomo-
do afpcrnabantur
prophctas . qui a
Dco mittcbantur

C A P. II.

Roptcrqdftatuit ^
dfis Dcus nofter
vcrbum fiium,
qd locutus cft ad 3
nos,& ad iudices noftros,^ 4
iudicauerut in tlerurale&:

ad illos.cum tame
complctafint,qua;
pratdiaa funt ab ad rcges noftros, & ad prin

*P^- yo; cipesnoftLos,& adomncm

^^^' Ifiael& iuda:& adduce^^

rct dominiis fuper nos mala magna, qua:

non funt fada fub coelo, quemadmodumB
dafunt in Ieiufalem,fecundum ea qu^efcri-

\ pta fiint in lege M oy fi,vt manducarec homc

' carnes filij fui,6^carnes fili? fus. Et dediteos
fubmanuicgum omnium, oui funtincir-

* cumitu noftrojin improperium &in ddok-
tionem , &c in omnibus populis in cjuib.noc
difpeifit dns. Etfa«5li fumus lubms,&cnonfu
pra : quia peccauimusdno Deo noftro, noii

o obaudiendo voci ipfius.tDno Deo noitroiu
ftitia, nobis autem&patnbusnoftriscofu-

NICOLAVS DELYRA.

C A P. II

<|e i"p Roptcr quod ftatuit dominns.Hic confcquenter pomtur
L orantis humdiatio,cjnfitciido panam iiLjtam effe iufiam,cu
in.it.ir.

Proptcrquod ftatuitdominusi.^r/wite»- difpofuit,
» Vcrbum iw.im. le lufia pi^mtionepeccatorum.

3 Qiiod locutuscft.&fr /vtoyfen & alios propljetas.

4 Ad nos & ad iudiccs noft.&CKa ^ nullus cxcufarefe po
tefi de igiiorantia.

Et adduccrct dominus rupernos.i«W.
6 Mala magnaq isnon funt,&c.ma//<»^f«w . Quantd.n.
peccatumtfigrauius,'iXntoe. grauior debet effe pxna.Topuliis aut
Jfrael propter lege a Deo fibi datam & atia benefiiia fuit inaltiori

flatu,qMam ceteripopuli/tcut dicitur Vfal. t ^j.b. Non fccit tali
tcr omni nationi,&C./>nf fer quod eiuspeccatimfuitgrauiui:
quia quantofiatus aUior,tantocafus grauior: idcofuit maioripcf
nadignum.

7 Vt manducarcthomo carnes filij fui. licethocnonltgi'
tnreffefadum.^.B^ji^.&i.Tar.inobfidionelerufaleperChaLdm

tamcn crcdendum efi hocfuiffefadH, vt diUt hic propheta Barucb,
quia non ommafunt in il is libris fcripta,& maxime qxia idemlc
giturfaaum.^. I\e.6.in obftdione Samarne, & in obltdi-jne Itruft
le per l{pmflnos,fecudu quod refert lofephus & altf hiHoriogfnpb

8 Et dcdit cos fub manu rcgum omnium,&c. /«"';"»'<
li,{{e\!_um& ludicumin pluribus Loiis.

9 in improperium & in defoladonem.Mw multa infei
bantur conmtiu er 01 auia ludxis inter GentUcs trpore cJptiuitatii

10 Domino Deonoftro iuftitia,£Ar/>o«<i;«i' vtfnprd: ?«'
repetitio efi eiufdem ai mmrcm atfettus cxptejjionem.

jff. Ec

1)4'

^' Idetn. Euigila-

oncm Dei vocat

indiaam.Narcri-

ursdiuinxmos

l.lonsranimitate

uisappcllarclom

lum.Rurfumita

, ne mcmoria rc-

■ dlcntcsruppliciu,

i dminum iuftum

cledicunt, vtqui

nnrgreflbres &

iaati nolentcspu

itrit . Dcindccu

cteftatione ilip-

pcant,&memo-

r rcpetunt anti-

qam libcrtatem ,

<iamadcpti funt

prreseorum afpe

Br; Aci>'p''orum

fiuitutc libcrati.

bftjciat omnis ttr-

npia tu es dcmitim

Lia nofier , & <iHia

.i, »'R<» tuum inuoiat u

e/uper Ifraeltt? fu. d
'i-fi^eniisiplins,&c, c
*Thcod. Malorti
eim nonrorum
rJtatio alijs da-
b occafiofiem rc
"*• liionis & pictatis.
Frfpicient enim
tncDei noftripo
titiam.

c De domo fanQa
ti,&c. * Idem.
lomum fanftam
Mcat,eaqua:erat
]:ofolymis.In illj
(lirn fui pra;fenf»
; ^ tim ahibcbat.
';■ d jvcri-

Baruch. Cap. II.

fio facici,{iicut ell: dics h?c. Qoia loquutus eft dominiis fup
nos oia mala ha:c qua; venerunt fiiper nos,8^non fumus de j
precati faciem domini Dei noftii. vt reuerteiemur vnufquif
qucnoftruavijsnoltrispellimis. Et vigilauitdominusin ^
malisj&c^adduxit ea ii p noi,quiaiuftus eft dominus in om-
nibus operibus{uis,cju^ mandauitnobis:6^n6audiuimus
vocem ipliLiSjVt iremus in prreceptis domini, qu^ dedit an-
te faciem noftram.tEtnunc dominc Dcus l{racl,qui eduxi- 4
fti populum tuam dc tcrra y£gypti in manu vaHda, & in fi- ^
gnis, & m piodigijs, & in vittute tua magna, & in brachio 7
cxcellb , & fecilti tibi nomcn (icut eft dies ifte : peccauimus, 8
impieegimus,iniqucgeftuTiusdomineDciisnoli:erinom- ^q
nibusiultitijsruis. Auertaturiratuaanobis:c[uiadere]i6U n
iumus pauci intergetes, vbi di{perfifti nos. Exaudi domine J*
precesnoltras,&orationcsnoftras: &educnosproptertc, 14
6c da nobis mucnire gratiam ante facicm eorii, qui nos ab- ^ ^
duxcruntiVtfciatomnis tcna,quiatu esdominus Deus no- 17
ftcr,8^quia nomen tuum inuocatu eft {uper Ifracl, 8<ffuper 1 8
gcnus ipfius.t Refpice dominc dc domo sada tua in nos,& ^^
mcUna aurem tua &^cxaudi nos. Aperi oculos tuos fi^vidc: 2 1
quia t non mortui qui funt in infcrno, quoru fpiritus acce- ^*
ptus cft a vifccrib. fuis dabunt honorem & iuftificationcm 24
domino.fed anima qua: triftis cft,fuper magnitudinem ma 25
li,&inceditcurua& tinfirma,&ocuIidcficicntcs,&ani- *^
ma cfuriens dat tibi gloriam, & iuftitiam dominc: quia no 28
fecundum iurtitias patrum noftrorum nos fundimus pre- ^^
ccs, & pctitnus mifcricordiam ante confpcdum tuum do- j^
minc Deus nofter . Scdquia mififti iiam tuam & furo-
rctn tuum fupcr nos, ficutlocutuscsln manu pucrorum
tuorum prophctarura , dfcens : Sic dicit dominus: 'ncH-
natc humcrum vcftrum,& ccrulccm vcftram,& opcra facitc ^'^

1042

c b

32

33

d .Aperl ecufot tuos D
eirr.-tc Idcm Solcnt
moleftia aliqua af
fcfti claudcrcocu
los, ftatimvtcon-
Ijjcdi fuerintilli,
quiiniuriamfece-
rut.&pupillasoca
lorum auertcrc,
dumijquimiuria
affecerunt,prccan-
turcos.Hxcigitur
pofucrunt,huma- '
no morc loquen-
tes.

c Quia non mortui
qui funt in inferno ,
quoium ffitiiu^ acct-
fim fiia vifcenLus
fuis, dabunt hononifi g
& iufiif cotionem do-
r»mo:(tdaiiimay e^c.
*: Idem. \on mor-
tui telauJare (olent.
Scd hoc eft pro-
priumviuemium.
.Artima enim anxia
furfurn ajccndit. Spiri
tus lurum <&. infir-
r,us, oculi dcficcentcf
V aruma cfuriens da
biint ttbi glofiam &
iffiiiiam durrun . JSJa
qui in grauiftimas
calamitatesdclapfi
funt, & in dclpcra
tione melioris for
tun^coftitutijde-
inde rautationem
quandam adepti,
tuamingcnuecol
laudant clemen-
tiam.

^ Infame

NICOLAVS DE LYRA.

^ ' Etnonfumus dcprecati , &c. Frcquemer enim legitur in
ixiiHis Uhris,qu6d ludai pro peccatis jiiis a Deo pcrcufji per fa-
>m non teuertcbantur ad Deumperpasnitentiam.

2 Etvigi!auit,&C./!/»af»* iufil- fupemos adducendis.

3 Qui dcdit ante facicm noftram.u/a>-e & manifcflejtti
({■'d nonpoffumus ms excujare per ignorantiam.

^ Et nunc domine.Voflquampofttacfi oramis humiliatiOjhic

ojeciuenter ponitur humiliantisfe deprecatio.Et diuiditur in tres

f tesyciuiaprimd in oratione alk^atur Dei magnificentia. Secundo

omtispopulipaimie tia,ibi:KcCpicc dominc.rmio diuini cul

tiignomima,ibi:Et pofuifti tcmplnm.Circaprimumfciendum

i'cut diiitur 4.£f/;/. Magmficus inclinatur ad dandum 5, petitur

qmdo heneficiaprius pr^litta per eum aUegantur,& ideohicalle

guur beneficia a Den priflita populo Ifrael in exitu de jlegypto,

«•Jdidtttr.EtnuncdiicDeus \ira.cUicet.n.'ffet Deusomnium

p creationem,dicebatur tamen Deus Ijracl per cultum fpecialem.

5 Qyi eduxifti populum,&c.t<e quaperfe nofotetat egredi.

^ In Tai.n\x\z\\<iiZ..t.inpottiiattrnagna.

7 Et in fignis. quantum ad minora miracula.

S Et in prodigijs.^Hd;M»i ad maiora,ynde dicitur prodigiu,tjua

ProcuiaaigitocHiuJmodi tHmiraculum rarb vifum,

9 Et in virtutc tua magna. ficut patet in diuifione rubri ma-

f ,& I» muttis attjs populo Ijrael exbibitis.

* Et fccifti ti. per boc entm diuulgatum fuit nomen domini fer

oitm.

' Sicut cft dies iftc.i./icttr pr^fens tempus mamfefiat,fer fcri-

f^ras canonkas de iftis memoriam facientes.

i Pccciviimus. innofmetipfos.

1 Inipiccgimus. er^a />f«»7.

i Iniqahgcttimus. ergaproximum.

' Auertatur ira tuaanobis./.p«»ii nobis a tt infiiHa.

^ Quia dcreli£ti fumus pauci. .\<iw multi dc ludxis fuerattt

^•dio&Jamemortui.

I Exaudi domine prcces noftras. fa£ias verbaliter.

1 Et orationcs t\oi\r2S.faHas mtntalittr. namfecundum Da-

Wi.cnum,Qiatio efi ajienjus mentis in Deum.

19 Et

19 EtcdiLCnos.decaptiuitateBabytonis.

20 Proptcr te.i.extua bonttate,& non exnteritis noflris.

21 Et da nobis inucnirc gra.i.vt Jciant Centilesjquia tu es do
minus Deus nofier, per hoc qujd inuenicmus gratiam frincifum in
terra aliena.

i 2 Rcfpicc dominc. Uic confequcnter ponitur populi depre.can
tis panuentia,ex qua mauetur Deus ai exaudiendum orationem de
frecantium,cum dicitur : Refpice dominc, &.c.i.de calo, quod
dicitur eius domus,quia licet fit vbique per potentiam,el]entiam,et
frttfentiam: lamen ibijpeciatiter relut et eius maiejlas &gtoria.
2j Quia non mortui qui funtin infcrno.i. reconditi infe-
putchro:velininferno,quantum ad animas, quia tuncomnes ibide-
jcendibant,d^bunt honorem £? iuftitiam domtno-.quiafunt exttafta
tum merendi.

24 Sed anima quac trift^s eft. per conttitionem veram.

25 Pcr magnitudincm mali.& ince.curua. per veram hu-
miliatiotiem.

26 Inlirma. per propria fragilitatis confiderationtm.

2 7 Et oculi dc(\ciitcs.<yroprios defeBus et noaticnos attedetes.

28 Et znim7ic{iiricns.!.iuftificaridefiderans.Matth.$.a.Bc3iti
quicfuriunt& fitiuntiuftitiam.

29 Dat tibi gloriam. Pfal. so.rf.Sacrificium Dco fpiritus
contribulatus.

5 o Quia non fccundum iuftitias,&c.^tt(<i non fuerunt fec-

catores ficut&nos,

3 1 Nos fundimus,&c mifcricordiam. idefl, freces miferi-

cordiam poliulantes.

3 2 Sed quia mififti iram taAm.iden,punitioiiem iuflam.T^oa

euim ira & aliie faffiones funt in Deo,fed quando furnt ad mitdum

iratife habit.

i} Sicut locutus cs in manu pucrorum tuorum prophc

tzram.i.per prophetas tuos .^er manum enim jigiuii»' , hic Itu-

gua,eo quod manus efi organum organorum,vt dicicur 5 .de .Aia.

34 Indinatc humcrum vcftrum , &c. lloc enim frequenter

dtxit Ieremias,fciticet,qiidd ciuitas deHrucretur,& populus capiiua

retur,nififefubijieret regi BabyloniSf&fimiliteraltf prophetje.C*-

tera fatent vfque ibi.

•» Vt transfcr-

1043 Gloford.&NicoIaideLyra

!l

104-

A regi Babylonis, & fcdebitis in terra qiiam dcdi parri-
bus vcftris . Qupd ii non feccritis nec audicritis vo-
c«n domini Dci veftri opcrari regi Babylonix. dcfc-
^ioncinveftramfaciaiTidcciuiratibusIuda,& a fo-
rislcrufalemr&auferama vobis vocem iucundira-
tis,& voccm gaudij,& voccm fponfi,& uoccra fpon-
ff : & crit omnis tcrra fine ucftiijio ab inhabitanribus
cam . Er non audicrunt uoccm tuam , utopcrarcntur
rcgi Babylonis ; & ftatuifti ucrba tua qua: locutus cs
in manibus pucrorum tuorum prophcrarum, ut tranf-
fcrrcnrur ofl*a regum noftrorum , & offa parrum no- i
ftrorum de loco fuo.Er cccc funt proicda in calorc fo
lis , & jn gclu nodis , & mortui funt in doloribus pcf-
jf a 1* fcfne gkdio & emif- a fimis , in famc & in gla- *
'^ fione. * Idcm. At vcro non ^][q & ii) cmiirionc.Et po
modo rradidifti nos in fa^- f^j^j templum in quo in- ,
mcm.oEdcm, & feruirme ^^ noraetuum 1

i,fnamTU*TJs-oAicu,i.emiflio ... ,^ , ,■ ^

^ncm.captiuitatcm appd- miplohcuth.Tcdics,pro
lar) fcd & rcmplum fan- ptcriniqmratem domus 5
€tum tuum prcdarum fc Ifracl & domus luda. Et "
ciftidcfcrtum. fecifti in nobis domine

t ixmgniu- Dcusnoftcrfecundum omnemt bonirarem tuam , 7
tcin>

& fccundum omncm miferationem tuamillamma-
gnam : iicut locutus cs in nianu pueri tui Moyfi , i^
^ dicquaprcccpifti ci fcribcrelcgcmtuam coramffl
lijs Ifrael , dkcns : Si non audicriris uocem meam,
p muitirudo harc magna conucrtcrur in ininimam ocn
tcm , quoniam ego cos difpergam : quia fcio , quod

10 mcnonaudictpopulus. Populuscftcniraduracer.

11 uicc, Etconucrtcturad corfuum intcrracaptiuita-
I '^ tisfua', & fcicnr quia cgo fum dominus Deus co-
• j| rum. Erdabc«e!scor,&inreIligcnr:&aurcs,&au-

ij dienr. Etlaudabunt mcintcrracapriuirarisfuf,&

1 6 memorcs erunr nominis mci . Er auerrenr fe a dorfo

1 7 fuo duro, & a malignitanbus fuis : quia rcminifccn-
I ^ rur uiam parrumfuorum, qui pcccaucrunt in me..
"^ Et reuocabo illos in tcriam quam iuraui patribus

corum, Abrahamjfaac, & lacob, & dominabunrur
eius.Er inu!riplicabocos,&nonminorabunrur. £t
ftaruamillis reftamenrura alrerum fcmpircrnuiii.ut
_ . fira jllis in Deum,& ipfi erunt mihi in populum . Ec
22 nonmouebo ampliuspopulum meum filium filios
^i Ifraclarcrraquamdediillis.

i

20

21

Dnt.xj.e.

tcit.b.

PCOC 9.C.

&ii.b.

NICOLAVS DE LYRA.

*, I Vttransfcrrenturoflar^um no(\tot\im,iHdpnam(]tte

^ fepelitbant potentes cum fumpttbua ntignis ponentes pretiofa in eo

rum ftpuUhris,& ideo ChalW' qui erant ctipidi captJ ciuitate leru

filem^ fodii:bant ialia{eputchra,pretiofa rapientes, & ofja mortuo-

rum etfcient/f.

a Et mortui funt in doloribus. in obftdione enm captiuita-
tis muUifuir^nt tnortui^aUqutaerts C0Truptione,aUq4 gludiOy &
MUtjui fami .

3 Et in cmiflionc.(j«w mfiki de his qui miitebantur in Babyh
ncmi<iDiiiii,fiierunt invia mortui.

4 Er polui. Hif conlequemer allegatur diiiini cultus ignominia,
cum dUttui: Et pofuifll templum./iJ/'C« dtjolationtm,

Q 5 \vi<\\xo\nno.c^no.X.n.antedeflrutiii>nemeius.

6 S\Ci\thxc dics.fupplemanifedatpeTreieuideitiam.

7 Et fccifti in nobis dominc Dc\xs,Sx.c.i.fecmduTn magni-
tudintm boimum, quxfecifli nobis ex tua bonitate in datione Ugis,
C aiijs brnetjcifi infli.viflinobis dominepanxme.xtua infiitia, eo
tjuod fuimus ingr^ti & tranfgredientcs tua mandata,

8 In dic flua prxcepifti ei fcribcre,&c.'.De««roH(5J«i«»7.
p M ultitudo hzc,&C.'. ornaiHS & puUhritudo populi Ifrael.
j o Conucrrctur in minimam.pcr gUdium & captiuitatem,
II Quiafcio,9>, Dcuser.imitacogno{citfutura,ftcutpr{fentia,
1 a Popu 1 us cft cnim dura ccruicc. vt patet tx decurju vete-
ris teliamei .

1 J Et conucrte. ad cor fuum. recognofcenio proprium deU-
iium,

14 In

1 4 ln terra ca^tiuitatis fux. vexatione ei intelleUum dante. \

15 Etdaboeiscor&inrelligcnr.AcoBmtwfw.

16 EtiurcsSc zudicnt.DcivcrbHm.

1 7 £t laudabun t mc in tcrfa captiuitatis fuae. pcut difbm I
eftfupra de Tobia,Tob.i^.b.Et idemfuitin alijs multis /«H/f,K« i
Daniele C^focijs eius, & confimilibns, 1

18 Etiucnentkadodo.i.abinobedientidfuadura. ^. ,. 1

19 Quia reminifcentur vi. pa. fu. qui fimiUter pro pj^i^
fuis murtui fuerunnt incaptiuitate. '

20 Et reuocabo illos in tcrram quam iuraui. Hocfim' j
pletum aliqiiaUter, quando Cyrus dedit ludxis Ucentiam redaidi} \
in ludicamjbd plenius per Chnfiim aperientem cdi ianuam qiioi4 i i
tcrra viuentium,per terrampromilftcnis figurata. Vr^umaml *
virtutis a Deo principaliter promiffum, non potefl inteiUgi btnm \
terrenum , quod efl minus qnam virtutis bonum: & ideo qHaniam
firtptura jacra pro viriuofts operibus promittuntur bona corptrt-
Ua & terrenna,fub illis inteUiguntur principaUter promittibmtH
etcma,ficut dixit plenius, Gen. i^.&in pluribus alijs locis,&hmi
fenfui concordat litera fequens cutri dicitur.

21 Et flatuam illis, 6cc.i.legem nouamper Chriflum,

2 2 Sempitcrnum , Tum quia legi noute iex aUera nonfusceiet
Tum quta habct effetium ferrtpilcrnum introducendo slatim adglo
riam fempiternum , quod lex vetus facere non poterat ,fecimiM
quod deducit .ApofioUts fatis diffush in epijiola ad lUbrrtos idt
fubditur.

2 3 Et non mouebo, &c. quia rnanfto calefiis flabilis & M
naijt.

Cap. ili.

a T^ T nunc domi-
JD ne.^ThcO.
Exccflum , inquit,
vidco calamitate ,
& magnitudincm
dcfpcrationis.
b lu ftdes in ater-
num. rfcldcm.Tu,
inquitcsa:tcrnus,
nosautcm tempo
ranci: Tulcmpi-
tcrnus,& interitui
minim^obnoxi',

duntimraortalit
tcm aniinae.A.fyi'1
rum qui peccanem)
ante te. Tu,inqui
dixifti, dcntcscc
nicdetium vuar
accrbam.obftupi
fccnt. IntucrcJg
turinadolefccni
los expcrtcs pcc<
_ ri : & ne mcmin

audi nuc orationem m Jrtuom Ifracl , Sc^filioru ipfoi u, qui ^ JXSrunt^p

tcesnoftri.Wrtt
dare manus tua & nominis r«;.Vtere,inquit,folita miracul"
rum cffeaionc, & c|uemadmodum cduxifliab Aeg
ptOjitaliberaa Babylonc. ^ .,

C A P. IIL

Tnunc domine omnipotcns Deus if- j
raei, animain anguftijs &fjiiritus an- 2
xius clamat ad te. Audi domine 5: mife ^
rere,quia Dcus es miiericors:6<f mifere j
re nollri,qa peccauimus ante te . Quia
tu fedes in icmpiterniij& nos peribim"
in ?uu?Domine omniporesDeus Ifrael

vitaautcm noflra cxigux mcnfura! dimcnfione conti-
nctur.

c ^udiotationimmortuorMm. -jc Idcm, Vcrbahxcoflen-

dunt

NICOLAVSDE J.YRA. CAP. IIi:

I C Tnuncdomincomnipotcns . Voitquam pofita efl
l^ orariiis aUegatiu,bic tonjcqueritcr ponitur deprecantis co-

cbtfio,cumdicitur.

2 Anima in zn^.poftta,

j Et fpiritus anx. ex afftiflicne dura

4. Clama

4 Clama ad te. vt pojjit aUquamtum rcfpirare.

5 Audi doniine. condefcendendv.Cftera patent rfqueibi.

6 Audi nunc orationcm mortuorum Ifracl.'./<J»^<"''
patriarcharum & prophetarum , qui viueiites orauti unt ad tCl j
bonofiatu pojlerorum. \

7 Et filior um ipforum qiii pcccauerunt,;. vof f«» "<'"''

* audi,

A cccaueruntanrerc:6cjion audiemnt vocem
omini Dci fui, & agglutinata funt nobis ma
..Noli meminille iniquiratis patrum noltro 2
jjmtfed memcnto manus tu^,6<fnominis tui
j tempore illo:quia tu cs dominus Deus no 4
|-r, & laudabimus tc dominc, quia propter
bcdcdifti timoiem tuii in cordibus nolhis,
^;^?tinuocemusnomeruum,&]audemus te
ji capriuitate noIl:ra:(]uia coucrtcm ur ab ini ^
aitatcpatriinortrorumquipeccaueruntan
t tc Erccccnosincapriuitatcnoitrafumus
bdic,quo nos difperfiltl in improperium, Sc
i malcdi(^umj6(f in peccatum (ccundum 7

^ainesiniquiratcspatrum nortroium,quidi
{^frcruntatcdomme Deusnolter . Audilf- 8
rclmandara vitx,auribus pcrcipe, vt fcias 9

^ a Qi^id eft irrael. * Idem. a ptudentia Quid clt "^
^ Oid hocnoui.inquit? Qiii i{lael,qu6d in terra
ppulusmeusvocabatUMl- • .^ m it

fcolumorecclebris.fer mimicorum CS?In-

uspro Iibcro,alienigenaru uctcrafti in tctra a-

voru&inripioruconmuia, jj^na, comqumat'"
pEmaloru excelm accedit * .

a mortuoru fimilituduie. « cum mortuis. De , j

Barucli Cap.IIL

104^^

14

16

17
18

19

20
21
22
23
24
25
26

'7
28

29

30

31

3i

33

34
35
36

37

58
39
40

putatuscscum dc/cendentibus in infernurD

dereliquiftifontemfapicntia.Namfiin via
Dei ambulaflcSjliabifafTes vtiquc in pacctfu tfcmpitema.
per tcrram.Dilce vbi fit prudcntia.vbi fit vir
tus, vbifttintcliedlus: vtfciasfimul vbific
longiturnitas vita: & vidlus : vbi fit lumcn
ocuioium & pax. Quis inuenit locum cius?
Etquisintrabitinthcfauros eius? Vbifunt
principcs genrium , &c qui domlnantur fu-
per beftias, quxiuntfupertcrram ? Quiin
auibus cceli iudunt,qui argcntum thefauri-
zant,& aurum in quo cofidunt homines : &f
non eft finis acquifitionis corum. 'J^i argc
tumfabiicat&folicirifunt, ncccftinuenrio
operum illorum.Exrcrminati Iunr,& ad infe E
rosdcfcenderunr, & alij loco eorum exurre-
xcrunt . luuencs viderunt lumen, & habita-
ucruntfuper terram.- viam autem difcipli-
nxignorauerunr, ncque intcllexeruntfemi-
tas eius,ncc{- filij eorum fufceperunt eam. A
facicipfbrum longefaCta ciV Noncftaudita
in tcrra Chanaan,neque vifa eit in Theman.

;ifi(

NICOLAVS DE LYRA.

;j{ c(i(,(|iM inet peccauc imus tibi,tamen pfnitentes clamamm ad te.
ixasg\\itinn^iiintnohis ma\i. idell,p2;itamultiptexefl
ibiswjiiCid.
Q Nolimcminifleiniquitat.pat.p)-oi>/IrnoxpM>jirnc/o,nfl»»
ic^UAndofiltj lujttpro patrions puntuntur pctna tempoyali;quia fi-
junt (juedam res patium.
Scdmemento vmn.Kpotentije tuxpro nofira liberationf.
Etnominis tui. cums proprium efiparcere & mijereri.dete
ipatcmvj^ue tbt.

Quia conucrtcmur ab iniquitatc patrum noflrora.
bonumper poenltenciam noJiram,<iui fumus juuejjorcs eurum.

In impropcrium & in malcdi.'<a»i muLta conuttia & ma
diHainfetebantur eis in aliena terra.

Etin ptCCimm.i.peccatores reputati,C$ pro peccatis puniti.
■ Audi irraci . Toltquam prxmija efi Ijumilis deprecatio , hic
infcqueuia juhditur vtitis informaiio . Et prtmo Baruch populum
i'atladbonumbortitur . Secundo eummultipliciter confJatur
jixap.ibi: Animaequiorefto. Vrima m duas,n3mpnmb popu-
im adfitpientta defidenum inuitat. ?ecundd qu^ ftt ilta fapientia,
tdarat inpnnctpio jcefuentis capttis . Vrima in tres:cjuia primo
* qu^rtndum japientiam inducit.Secundo ab ea infiddt s cxi ludit,
'•■Quisinuenit. Tctidquih. c<mceditur,ofiendit,'h:0 ifracl.
ircaprtrnum dttit: Audi Ifracl mandata vitJB i.niaruijta Dtiy
torum obferuatio inducit m vitam xternam, Matth. i^. Si vis ad
tam ingrcdijfcrua mandata.
^ ; Auribuspcrcipe,vtlcias prudcntiam.wwfcKW4Mdn7,c«
<i finis estfelicitaspdiiicajcd diuinam & inftfjam,cuius finis e(i
initas fuperna.

3 Qiiid cft Ifracl. detentns in captiuitate.
I Inuctcrafti in terra alicna. ibt exiflens iam a longo tempc-
: quia regnum Ifraelfutt captiuatum anm 6. E^^echitt, & lecljo-
'os rex luda cum nobtlibus & poteniibns regni fui anno primo Se
echi<i:& Seutchias cum reliquis anno vndccimo regnifui.
1 Coinquinatuses cum mortuis.'. cum infidelibus qui di-
uniMmrtui, Mat.h.S. lap. Dimittcmortuofcpclirc mor.
^OS.Filtjemm Ifraelinter eos captiuati communitcr tnqutnaban.
nr cibis totum.vt diaum efifupra Tob. i.
5 ^cputatuscscumdeiccndcntibusin infcr.i.c«m i(io/o-
«risintercos commorando.Vrxmijit ergo:Qaidc(\ l(TZcl.i.:}U£
I caufa iftorum malorum fuper le venientiimi& rejpondit.
-? Dereliquifti fontcm fapicntie.'.7«ia dereliquifli Dcutuu.

5 Nam fi in via Dei.tibi ojtenja per legem &prophetas.

6 Habitalfcs vttquc in pacc.a Deo tibi concefia. Vatet enim
t decurju veteris tcstumenti, qubd quandtu in via Dei ambulaue-
'^''hinterrapronilfionis pacifice habitaueruntt

7 Difcc vbi fitprudcntia. infufa.

iS Vbi

i8 Vbi fit virtus. Ctmiliter infufa , nam ficnt rirtutes politicx
ex aciibiis ai qutficx conneHtinttir prudenti^ politictt , vt habetur.
6.Ethic.fic virtHtes moralesinfufjtconncSimtur prudetiti* diuinit
vel infufa.

19 Vbi fit intclleftus . Efl autem intelUflm proprie habittts
prtncip.-orurti: Art CKliveroJidei funt principia omniim credibiliiiy F
et iderifides qux efl virtus intelledualts,cii huiufmodi i-:tulle£ius.

20 Vt fcias C\m\xi.i.per ipfamfidem qu^ efi lubflantia tcrumfpe
randa'im,ar^umentum,idefi,ccrtitudo non appattiitiurn.

21 Vbifitlongiturnitasvitx.f.viwrfiirrwa.

2 2 Et vi£t^i$.'defi fruitio benti.

a l Vbi lit lumen oculoru-.pf»' apcrtapvime vetitatis vifionf.

24 Et pax. Vax dicit omnimodam appetitus quietationem,ptr fi~
dem enim cognofcimus certitudinaliier ,q\i6d tfla funl in Dco obie-
iiiui::& in beatis fpiritibus (ubieHiue.

25 Quisinuenitlocumeius? Hic confequSter infidelesab hac
fapientia excludit,dicens : Quis inucnitlocum. q.d. nullusde
infidelthus quantumcunqut pottns & magntis, ideofubditur.

z6 Vbi funt principes gcntiura. Tempore namque Burncb cd
ptiuatis rtgtbiM Ifratl & luda, omnes terr^ principes erantidolo-
latre & infidtlis.

27 Qui dottiinaturfuperbcftias qu? funt fupcr tcrram.
pervcnatioiiis exercuiuni.

28 Qui in auibus coeli ludunt. per aucupium.

29 Qui argcntum thefaurizant, & auruminquo confi-
dant.per b^c cnim Ipeiant oh'ine>c juper alia regna dumimum.
jo Etnoneft finisacquifitionis eorum. quia quanto piurtt
acquirHnt,tanto adalia acquiretida ardenttus anhelant.

3 1 Qui argcntu m fabri. inde faciendo monttam,vel idola.

3 2 Et foliciti funt. de obttnendo quod capiunt.

5 j Ncceftinuentiooperum iWonnw.quiafrequcmerpreue

niuntur mt.rte,antequam pnffint opus lutenium perfit erc. idco dici-

twr.Exterminati (unt,&c.

34 \u\itncs.nioribus & etate,

3 5 Viderunt Iumcn.i« bofisfcnfibilil: fuumponentcs finim.

36 Viamautcm difciplina: ignoraucrunt. DeitiUttones
entm lcnlib tcs lianc nocitiam imptdiunt.

37 Neque intciIcxeruntfemi.eius./.wo</of «««/MWWififaw-
j8 Ncquc filijcorum fulcepcrunteam. mclh nutrtti,& in
fenfibdihus deleiiationib'<s <ici.upaii,liiut patrtseoruni.

3 9 Non eft audita in tcrra Chanaan. i» qua ante filios ifrael
habiiaueruitt idoUlatix pifjimi ,vt patct in libris T>{um.& Dtu-
teronom.

40 Ncque vi. eft inThem. «owcn efiterrede qua fuit Eli-
pha7Themanites, qut non ponebat niji prxftntem vitam, vt diciu
futtjuperlibrum lob, &idem videturfuiffe dealijs habitatonbm
iliius terr^.nam tflefuit demaiortbus (3 prudentioribus:proptcrea
extlufi erant afapientia diuina qu^ ftlicitatem fonit in vita futura.

* Filij

1047 GlorGrcl.& NlcoIaideLyra

104

A FibjquoqueAgar, qui t cxquificruntpru

101 c*.

|co"nEu: dcntiam.qua: dc tcrra cll,ncgotiatorcs tcn?
& Thcman, & t fabulatorcs,&: cxquiiitorcs 3
prudcntiar&intcliigcntix: viam autcm fa- J
picntix ncfcicrimr , nequc commemorati
iuntlcmitas cius . O Ifiacl quam magna d\ ^
domusi;ci& ingcnslocuspoacilionisdus. ^
Ma<^nus clt , &c non liabcc hncm,cxcclius &^9^
immcnius. lbifucrunt|rigantesnominatj, [°
illi qui ab initio fuciuntltatura magna lcie- 12
tcsbcilum. Non hosclcgitdominusncquc |^
viamdilciplinxinuencrunt: proptcrca pc- ^j
licrunt.Et quoniam non habuerunt iapicn-
liam, intcricrunt propter iuam iniipictiam.
Quis afccnditln ccelum, & acccpic eam , Sc
cduxitcam dcnubibus? Quis transfrerauit
marc, &f mucnit illam,8c attulit illam liipcr
aurum clcd:um?Non d\ qui pollit iarc vias
B ciu.s,ncqucquicxquirati'cmitaseius. Scd ^^
quifcit vniucria, nouitcam : & adinucnit lo
camprudcntlaiiia. Quipiieparauittenam *'

16

17

19

NICOLAVS DE LYRA.

4e I Filij quoquc Agar. ^g^neni, quimodo dkmtur Saraceni,
vfyrpa.irs (ihi nomen a Sara libera , lum tamen defccnderint ab
»/tg<ir a cilla ^brahe.

X Qui cxquifierunt prudentiam. funt enim afiuti in terre-
nisiu r i.

3 Et fihuhtOTCS. ad decipkndum in mercatiomhushmines.

4 Et acquifitoresprudentiai. ^«/ prbprii efi de frafentibm
tanttrt.

5 Viam autcmfapientiinefciunt, <j«rf »w«^/ra«f«</«io-
nafuiHtj.t^flcurunt,

-,6 O Ifracl.H/c lonfequfttteroflenditurquib. conceditur fapien-
^ tia diuina,i:um dicitur^O Krachconftdera.

7 Quam magna cft domus Dei.»- ca^lum empyreum , quod
efl locut beatoru>u:eJi inim calum [upiemum,et per conftquns ma
ximi r.xie'fuTH,qua)it6 ma<iis diflat a crnrro mundi.

8 Magnus eft,& non habet imem.i.terminationemfiuefini
tionrm a parte poff.nam i(l incorruptibiUs.

j Excelfus. qiia eft locus fupremus,vt diBum eff.

10 Etimmcnfus. mnftmpiuitir,quianuUiXcreaturaftceftim
Vteuja,(fd ptr comparationtm ad nos , qui quantitatem eius metiri
non polifmiis,

1 1 Ibi fuerunt gigantCS.feoc non refntur adUteram immedia-
ti prxctdentim,>am in cflo cmpyreo non fucrunt gigantcs,qui [unt
hnmtncs iniompofiti muribus,led refcrtur ad hoc quodprfdicitur,
Non cft audita in tcr.Cha. in q-ia hubitauevuntgigantts^vt ha
bctur t^um. 10. i- ibi vid<mus monflra qu^dam fiUorum Enach de
genere giganten, cjubus comparati quaft locu^lx ridcbamur.

12 ScictMcshclhim.i.arumbellandi.

1 3 Non hos elcgit dommns^inpopulum fibi pecnliarem ficut
tlcgit Ifyaclitn,

* 14 Ncquc viam difciplin. inue. nam immpofiti moributfue
tunt.

1 5 Proptcrca pcricrunt. filij enim Ifrael cos interfecerunt , vt
t babetnr in libris lofue & ludicum.

16 Quisafccnditin ccdnm.quafi dicat,nullus hominum,fcili
ttt^nic ihrijti aduentun^cr p>o tcmpore illo loquitur Batuch.

17 Quis transfrctauit marc & inucnitillam.7.</.n«//w/)fr
taltm trjnsfriiatwntm p"tuit inuvmrt japtcvtiam diuinam.

18 Noncft quipoflit fcirc vias. mturali virtute,ficut inuen
ta tjifjpient aoiulvfophica,

19 Scd qui (cit vniucrfa/u/'Vfr,Df«r.

30 Et admucnit cam. ideil, habet eam perfeipfum, & nonper
dcilonm aiiH)/i.

X I Qui praeparauit tcr. nam in xternum durabit a parte pofi,
ficut Cr alu rnundt pai tcs principalestmeliorabumur tamen mfnis
qualttatibus in mi ndi innouatione.

iz Et

2J

15

i6

17

22 ina:ternotcmporc,&:repicuitcambipcdil> {

^quadrupcdibus.Quiemittitlumcn8^v. i

dit: & vocauit illud , 6i obedit illi in trcmo !
re.Stclle autcm dede

, /1 aa SteUxautfmdederunt,tt( ,

runtlumeninculto .{«Thcod.Cunaa.inquit 1

dijs iuis, & lactata: parcntfaaori.Qaicquu

liinr Vorara'funr& faaumcft .cuftoditpro •

lunr.VOcatazlunt,&. prJostcrminos.Cuaodia 1

dixcrunt: Adiumus. aut flcUaru vocat»4pp»:^ ;

Etluxciunreicuiu- .i tempora & opportum ]
,. r ■ tates. Nam vnaquiqm

cunditatc, quitecit definitioorimrtcmporc ,

i8 illabtHiccIlDcu.snO hVoiihxcinttrnsvijHtai i

n»,- fi.r,^;^^atr^^^Uit^ '.'.■Idcm.Scrmoiftcnobr i

,^ ler,&noxitimabit daucidcoflcnJit.vnigcn' 1
50 aliusaducrius eum. tumnaturamhumanan

Hic adinuenit om- aflumpfifle, iplumc^vn 1

,./-. ,. ucrforum cflc opificcn '

ncm viam dilcipii- &fapicnti=Bfontem:illio l

^^ na;,&tradidit iilam ctiam ipfum cfle fafton |

T ^ U.,..^,.^r^ Aj- &dominum. Etdcipli 1

Iacobpueroiuo,& aitinproucrbijs,D.«l '

liiael dlledlo fuo. creauit me iniuum vimti •*'

Polt hec in tcrris vi- b ^«^!''"'' '" "/'*'"' ^"^ • ^? ^

P ... *■_ 1 . cnim Deus vcrbum ill 1
ius cltj& cum liomi- dicit,fcd Dci vcrbi ab ip

nib. conueilatus cll. fo pr^parata fapientia. ;

^ Cap. ,

32

2 2 Et rcplcuiteam bipcd. & qnidr.i.auibus, hominiktjii
a.uvialihi sMc.tenim aitcs habitent « aere,communius tnmniL
mentnm accipiuri'. :n terra,

23 Qiiicmittit [[imcn.namfecundumeiasordinationcnhim
Jotis & lii''e d:ffu;ditur per aeterr:.

24 Et vocau it iilud,&c. nam fecundum tius ordinatiomL-
mcn foiis & lunp quodammodo reuocatur,quando ceriis ttr
iclypfa>ifur.

25 Stclla: dcderuntlumcn.rcc«»«^«'» ^" ordinationem,

26 Et Istatae funt. Locuiio ejl metaphorica ftcut cum didtia
Pratu ni ridct.^wM corpora c^lejiia non funt animata fecurt& D
najcehuni.

27 Vocat3efunt&dixerunt:adfumus. llluddicerenm.
aliud, qtum curfum fuum Itcundum ordinationem Deiperficerc,
2.8 HiC cft DcUS noftcr. cui obediunt corpora caUflia & w
reflrta.

29 EtnonKftimabituraliusaducrfuscum.w'"» litjh
dii f<ilft,

30 Hicadinucnit omncm vi:^m,Sic.ducentemadviti
glorix,

5 1 Et tradiditillam lacob. lacob autem (3 ifrael idem hot
fuittftd primo vocatus eft lacob, idefl, fupplantator : poliea ifra
idtli,vidcns Deum,vd direauscum Ueo, Gcn.s 2.f.perquodde
gnatur,qudd tn via perfcciior.is oportet hominem pnus ludan "
fajjionibiis ipjasfuhvicicndo per cxcn itium vinutis, poficaptifi
tncontcmplaiionevcritatis.vnde dicit Greg.fupcr E^ech.Qtitct
Kmplationis arcem tenere defidcrant,prius ncceffe eii,vt in catn
aClionis fe per exercitiaprobetit.Et Vhilof.-j.Thyficorum.Scda
& quiejc etido,ide(i, fedatis pafjionibus fit animajcicns & prude
& idto bcne dicitur , quod fapichtiam diuinam dedit Deus Ui
& Ifrael,quia pafjionibiis Jupplantatis datur homini contcTiifi-
vmtatis.

M Poft hxc in tcrris vifus cft.cum hominibusconui
fatUS C&,Qufid pottfl dupluiier intelligi. ^no mud, , vc jit >eU
prueriti: quiapoft iUuminationim lacob patrtarchf ,Cdation
legis,defccndentibus txfuofemine Exod.zo-Deus apparuitWl
pulo Exod. 24.C. Afccnderuntq; Movlcs& Aaron.Nad
& Abiu,& (eptuaginta cx fcnioribus Ifracl ,& videru
dominum T>cnm.Ec fubditunbidem. Necnolupereosq
procul reccflerant dc filijs Ifracl mifit manum luam, \
deruntque Dcum &C.CM>wi///x«ww conuerfatuseflqua»
ginta aniiis , pr^btns eis manna & aUa beneficia muiia, fecum
quod aicitur Tfg^.b.fecundirn translationem LXX.interpretii
Qiiadraginta annis proximus fuigcncrationihuic,*
^lio modo vtflt prophetia de futuro^quiapofl tempus BariuhC
fius Deus & homo cum hommibus comerfatns efi, loan.i.a.y
bum caro faaumcft, & habitauit in nobis, &c. i'¥
perJeHior expofitio,quia conuerjatto pnmajutt huius figura.

iM?

Barueh. Cap.lV.

C A P.

A yiktfiliher manda

II II.

^KsIc libcr manda-
'TJieod.Vtpote,da a^ ^^3 |, tommDd, bC

irs aflumptionem ^^^J) ^«^xqucdtin ?-
ligcnitifilijDfi, £f ternu. Omnes

v aux eft in 4:'eriium- . - .

•c?us enim teftamg ^"1 fenent ea , peruenicnt
1 m fincni accepit. ad vitamiqui autcm dere-
,ms f iterient caper- ijq^eiut eam.in moitem.

jmetit cdvttam,quiau "1 '

tn dmhquerunt eawy Conucrterc lacob , &^ap-

< monm. vtriufque prehcnde eam , ambula

iiemoftendir. ^ j / i j _

per viam ad Iplendorem

<us contra lumen eius. Ne tradas altei i glo-
iamtuam,& dignitatem tuam gend alienaf.
. - • / ,r v^ K Beati fumus ilrael , quia

VBnti jumus lfr.&c. b r>. i •

• ]dcm.Nullum,in- quasDco placcntj mani-

i babcmus ^nora- f^fta f^nt nobis . Animx-

t)nispra:textum,ga ,, i r-» •

ctiorcsnosfeciteo q^ior dto popuius Dei

r cn qu? placentilli. memorabilis Ifrael . Ve-
rmdati eftis gentibuSi non in perditionem :
^ (<I propter quod in ira ad iracundiam prouo
cftisdominum jtraditique cftis adueriarijs.
I.acerbaftis enim eum qui fecu vos Dcum
aernum,imm6Iantes diEmonijs& nonDeo.
CDliti .n. eftis eum qui nutriuit vos, 8c contrl
Etis nutriceveftralcrufale. Vidit.n.iracun-

6

7
8

9
IC

n

13

13,
!•+

'5
16

lii

20

21

22

lOJO

23 diam a Deo vcnientem vo c ^dd'ixit. m Idcm. D

\\ bis,& dixit: Auditet confi ^XZFr-'''^''^^'^'

26nes Mon.Adduxit.n.mihi liquisfibifubditisci- 1 cofufioncs.

Deus luaa macrnum.Vidi "'f^f'bus cQ ludu di

. .^ V ,. centcm profedolu-

enim captiuitate populi ftumacerbumaddii

mei, filiorum meorum & ^if i"ihi dominus^

filiaru,quamruperduxitil ^^^^. .

27 lisartanus.Nutriui.n illos liosin molcftamfcr-

cu iucunditate, dimifi aut "''"tcm rcda<aos.Ne

•II n o 1 o. V, rno cogratuleturmi

zSilloscumiletu&ludu.Nc hividui.Seipfumap

mo gaudeat fuper me vi- pcllat viduam , tan-
='dua,n&clefolaram,imul ^^^^^^'

tis derdicta lum propter
^°peccata filiorum meorum, quia declinauc-

runt a lege Dei . luftitias autem ipfius nefcic-
^' runt, nec ambulaueiunt pervias mandato-

rum Dei, neque pcr^fcmitas vcritatis eius cu
i2 iurtltia ingrefli funt . Veniant confines Sion,
^l&memorenturcapriuitatem filiorum, &fi-g

liarummearum^quamfuperduxit illisjeter-
?5 nus . Adduxit enim fuper ilios ^entem de
^7 longinquo, gentcm improbam, &c alterius
38 linguiE, qui non funt reueritifenem ,neque
5P puerorum miferti ftm t : Et adduxerunt dilc-

dos vidu:e,&afilijsvnicamdcrolauerunt.

ve-

NICOLAVS DE LYRA.

C A P. iin.

Hlc libcr mandatorum. Toftquam Baruch Induxlt ad fa-
pientitedtjideriHm,& oftendii quib.datur & a q:w,hic con
jiuentn o{lendit,qUit /it illafapiecia.f.lcx d Deo data dihlic lib.
j,and.Dei/«/>p/e ifljapicmia pr^dUiapropter quod dicitur Dtu.
.a.HjiccHftipientia ve^ra & intelkclm coram popuUs.
; Etlcxqua: eft in xtcrnnm.\on.n.lexvetus per nouam efi
(olita,fedmagis perjcdia fecundum quod dicit faluator Matt. 5.6.
:o« venifolueye hgem,fed adimptere,vt tbidemfuit declaratum.
■- Omnes qui tencnt cam. obferuando.
Q ^ Perueniet.ad \'\.f.gratic inpr£Jenti,^glorix in futuro,licet
,rpatiesve.te[ia. duedcntcs, nonftatim admitteretur ad gloriam,
e nt tame admittendi fuo tepore.f.amoio impedimeto per Cbriflii.

5 Qui autemdcreliquerunteam inmortem. tranfgre'
d>!do,quia decedentcs fiatm defiendebant in gehennam.

6 Conuerterelacob. idcslypopule dejcendens d lacob.

7 Et apprehende cam. per iugemmemoriam.

8 Ambula per viam. mon'm.

e Ad fplendorem cius. oculos conuertendo. ideo fabditur,

1 Contra lumeneius.ta/ej cnim non babent antefevmbram

iiorantu vel culpx : auertentes autemfe d lumine habent vmbra

ipte& ignorantije anteje.

i Ne tradas al.gl.tuam, legem diuinitus datam dimittendo ,

dmus acceptione poterat populus Jfraelpne cxterispopulisglo-

rii,fecundum quod dicitur Tfal. 1 47.i.Non fccit taliter omni

n i.Scc.ideo fubditur.

1 Beati fumus Ifrael./?oc dicit Btruch,eo q, erat depopulo illo.

1 QuiaqusDeoplacent. ideU,mandataUgis &propheta-

nr oracuh .

I Manifefta funt nobis.in Uge & prophetis .

1 Animsquior. Tofttapopuli exhortatione,hic confequenter

pitureiui conjolatio,& primo inpcrfona Baruc loqucntis,fecun

t m perfona lerufalem metropolts,tbi : Et dixit; tertio in perfona

' iionfolantis, ibi:Animxquior efto lerufalcm.C/Vca primft

'■/""'•■AnimaEquior. ideJt,conftantior & hilanor.

"'. Eftopopulus Dei. idefl, populus Ijrail Detcultor, cxteris

aidotulatriam dalinantibus .

' Mcmora.hi[isKT:ic\.coram Deo,licet oblitus videaris. ideo

f''diiur .

^ Vcnundatienisgcntibusnon in pcrditio. /crf vM/]?i-

i^idetvobis intclUHum ad veiirarn emendationcm,ideo fubUitur,

^ Sed propter quod in ira. i(ksi,inpcccatisvefiris iraDei
<inn.

20 Adiracundiampro.do.tra.cftis,&c. &patetl!ter4vf-
queibi .

2 1 Contriftatis nutricem veftram lerufalem. <?«.< nutriuit
vos corporaliter bonis tetnporalibus ibidcm abundantivus, &fpiri
tualite'- ditirina prophetanm ibidtm babitant!um,ideo Jubdttur.

22 Viditcnim iracundiam. ideft,p(snam.

2 3 A Deo Venientem .hoc enim prfuidit len mias & alif pro
phetx,qui locutifunt de Eabylcnica captiuitate , vt patmtfupra in
libris eorum.

24 Et dixit. Hic confequenter pcnitur populi confolatio in perfc-
na lerujalem,& vt oppofita luxtafepoftta magis elucefcat.Trimo F
rccitatur materia defolationis. Secundo confolaiionis,ihi.E^O au-
tcm. Circaprimu dicitur. Et (iixit.fcilicet,per propljetas & atios
fanclos defoiationem lerufaUm lament.v tes, eo modo loquendi quo
Tarijius dtcitur facrre & dicere , quod populus ciiis facit & dicit.

25 Audite confincs S[on.idcJi ciuitates affinitatcm cum leru-
falem habtntes.

26 Adduxit cnim mihi Deusludum magnum. idcfl,ma
teriam magnam lugendi,per ixercittm Chald^orum populim mtu
captiuantium.

27 Nutriui cnim illoscum iucunditatc. temporibus Dauid
& Salomon!S,quia tunc erant in magna bonorum tcmporaliurn (^
ffiritualium profpcritate,

28 Dimifi autcmillos cum fleilu & \uik\i.cum ducerentur
in Bibylonem ttmporibiis leccionia & Sedechia.

29 Ncmogaudeatfuper me vid. qu>e magis indigeo compaf
jioue .

30 AmrAtis.defilijsmeis incaptiuitatemduBis.

3 £ luftitias autem ipfius nc{cicrunt.pra8'-cc,licetaliqHifci-
ueriritfptculatii4h,fctlicct,facerdotes & Ltgifpcntt viuentcs malt.
52 Nequeper femitas. (^uantum ad cotifiUa,

3^ Cum iuftitiaingrelli [unt.fcilicet.peenapcr Dei iu^lttiam
ir,flSa,vnde & peccaniiurn punitio communi modo loqucndi tujii-
tia norninatur .

34 Vcniat cofincs Sion. de hoc enim ciuitates in circtmitu Ih
d-i(^ exiiiemrs frtqucnter lvqutbantur,ficutfoletfieride tali cafu,

35 Adduxitcnimfupcrillosdelonginquo./ci//c«,rfeC/?<2/
d-> a C5 alijs regnis exiflentibus fuh Chaldxis.

3<5 Gcnrcm ixn^prob^m.ideft^bonisrnoribus carentcm.

37 Etaltcnus lingux. p>optcrquodminusmiferebantur,quia
non intdtigcbant vtrba depncantium,ideo fubditur.

38 Quinon iunt rcucriti Ccncm,Scc. qmbus tamen rjjht ma
ximb cornpaiiendum,fed ubjque difcreiione ictatis , conditivries , &
fexus populum crudeitter affiixerunt .

39 Et adduxerunt dilcdlos vidux.i.^7^.f eius in captiuitate
duxerunti& ftc eam vniiam (^ dcjoiatam dimijerurit.

* EgO

Glof. ord. &NicoIai dc Ly ra

1051

A Egoautquidponiimadiuuarcvos ? Qui.n. '
adduxu lupcr vos mala,ipfc vos cripict de ma ^
lubus immicoru velhoium. Ambulatcfilij
ambulatctcgo cmm dciclida fum ibla . Exui +
i«c ftola pacis, mdui autcm mclacco obfccra ^
tionis,&c.clamabo adaltiilimum I dicb. mcis. 7
Animxquiorcs cftotcfilij , clamatc ad domi- ^
num,&cripictvosdc manu principum inimi
corum. Ego.n.(j^craui in a:tcrnum falurem ve 10
ftram , &c vcnit mihi gaudium afando liiper 1 1

mifcricoidia, qua: venict

KLisj*

B

iTCrita*.

noltro.Emili.n. voscum
ludu & ploratLi : icducct 15
autcm vos mihi dominus

(um cxulutione.

• ldcm.SimiliarimtaVobisaba:[crno ialutari

hxc corimi quaE di-
tlafuatabcato Daui
dc, Euutes iba>u &fii-
biht miteifsliminajua.
l^tnimcsautnu v.ment ^^^ gaudlO, &lUCUndi-

tate m fcmpitcrnum. Si- '4
cutcnimvidcruntvicina: Sion captiuitaievc '5
IhamaDco^licvidebunt & in ccleritatefalu-
tcm veltram in Dco, quac iuperueniet vohis 17
cum honore magno 6c Iplendoie ictcrno . Fi-
lijpatientcrluftinete iram,qua: fuperucniet
b .Jctnatihniun.huL, vobis.Per(ccutuseftenim '^

♦ Thcodoretus-Dcli
catos vocat cos g opi

tcinimicus tuus,lcdcit6 '9

bus ac rcbus omnib. vidcbis pcrditionem ip-

abundant.vf —■■-•■' - '

Ucxpcriant

abundant, vtqui nul- finc ^uVcrt ceruices ip-
ic aducrfa. b ,, '\^ ^, .- 1 '•

Tum iius alcendes . Uelicati 20

NICOLAVS DE LYRA.

I ]^0 aurcm. Hcconfe^jucnicrponiturmauriaconfolationisy
•¥ cumduuw: Ego autcm.^.r/. nmtfivMs petendum humatium

aHxiliun',feU dti4tiiurr,,idio fiCjuitur .
C 2 Qui cnim ad Juxit,&C. po'".t ad venram corrcBiouem.

3 Iplc voaeripictdcmanibus,(5cc. ad nomini fui laudem,
pr£cipiens Cyro xdjicare teWiplum in Ierujdlem:propter quod dedit
fopulo ludjc rediundi liccntiam,vt habttur t.Efdrx l.

4 Ambulate filij. rfeWr/tt<ei« vinutem.

5 Ego cnim dcrclida fum fola./ii «r lamentabatur leremias
frophcia diccns r/j«n. i.tf.Quomodo fedctfola ciuitasplc-
ra populo.

6 Exui mc ftola pacis. idefl,vtflibus iucunditatis.

7 Indui autcm mc facco obfecrationis. Antiquitus enim
aifitdionis tcmporc otabani bommes infacco & cinere,vi patet de
7{tntiitis,\olu€ ^.cap.

8 Et clamabo ad al tiffimum,&cco«^</c»f ({ubd acquiefcat
piccibus meis,:dto lubditur.

9 Animiquiorcseftotcfilij. co«yiffm« deauxilioUei.

10 Ego cnim fperaui in aeternum,&c. idcfi, quod det vobis
tionfolum lidutcm nmporalemj^d ttiam fccrnam .

j I Et vcn it,&C. a fanflo. idrd, d Deo qui efi fatiBuffatiBorum.

I I Supcr mifcricordia, &c. ab aEtcrno falutari noftro./.
a Chritto qui fecundnm diuinitatem tji ab nterno : &fic uelibera-
tione populi faHaper Cyrum tratifit ad toquendum de liberatione
faHaper Chrifium tanq^am defiguraad figuratum,ftcut Ifai.i^.
loquendo de cafu regis Babylouis Jub ecdem contextu litertt tranfit
ad loqntndum de cafu djemonis, vt ibidern pleniusfuit ditium , &
adidimfacit qw.dfequttur.

13 Rcducctautcm vosmihidominuscugaudio. Topu-
lus tnim pofi B..bylonicM capuuitatis rcditum quaji continuh fuit
inaffi'£lioni:profterquoi videtur h^c fcripturaloqui fdtcm prin
dpaiiter de libtratione faBaper Chri/ium.

14 Sicut cnim vid.vicSion.i. ciuitates circa lud^am poptif.

1 5 Captiuitatcm a Dco.vobis ii ftilfii propter pec^ata vcflra.

16 Sic vidcbunt & in cckrimc.idc/i,citd.

17 Salutem Vcftramj&C.Si referaturadliberationem dcBaby
lone tft hyptrboU; fi auum adltberationcmper Chrifiigratlam efi
locutio clara.

18 Pcrfccutus cft enim tcinimrcus mm.!. Chaldxorum po-
fulus fecundum primum intcUciiura.Oiabolus autem vel quilibet
tyranus perfcqucns eccUftam quantum adfuundum.

19 Scdcito videbisperd.&c. ^aCyrusdefiruxitpopuluChd

lOj:

mci ambulauerunt vias Tum hortatuscos,vt
r ] JTL- r pcrpoenitentiam fibi

2 1 afpcras ; dudi lunt enim ^ompatcntfalutcm.

22 vtgicx diicptusabinimi

j^cis- Amma^quioreseftotefilij, S^proclamatc

25 ad dominum: eritenim memoria vcftraab

^^ co qui ducit vos . Sicut cnim fuit fcnfus ve-

28 fter, vt crrarctis a Dco : dccics tantum itc-

*9 rum conuertentcsrequirctis eum. Qui cnim

induxit vobi*mala, ipfenufum adducctvo-

bis fcmpitcrnam lucunditatem cum falutc

^' veftia. Animisquiorefto IcrufaIem:cxhorta-

^~ tur enim te,qui te nominauit. Noccntes pe-

ribunt, quiteuexauerunt : &: qui gratulati

lunt in tua ruina , punientur.Ciuitates quib.

lcruieiunt filij tui, punientur: 8^qua: acccpit

34 filios tuos:Sicut cnim gauifa elt in tua ruina,

&la:tata clUn cafu tuo : ficcontriflabitur in

fua delolatione . Et amputabitur cxultatic

multitudinis eius , & ^audimonium ciuscrit

56 in ludum. Jgnis enim 1 liperueniet ei ab jcter-

i7noinIongIturnisdiebus:&.habitabituradi-

monijs inf multitudinetemporis. Circum-

fpice lerufalem ad Orientem , Scuidciucun-

diratcm a Deo tibi venientem. Ecce cnimvc-

58 niuntfilij tui quosdimififtidifperibsrvcnJDtt

S^ colledi abOriente vfquead Occidenrenvitt

vcrbo t fandigaudcntes in honorem DcL

diorvm,& ChriHus diaboli potentia confregit,&etiam tyraikl^ {

20 Dei icati mei am Sic.i.grauiter funt af/idli ab aduerfgjiu I

2 1 Dudli funt enim. in captimtatem & mortem.
2z Vt grcx direptus idefl,rapfus perpr^dam.

23 Animxquiorcs c(\otc fiUj.fufiincndopatienter.

24 Et ^clamate addo. (ji^iliberabit vospoteier, idcofnh&li.'

2 5 Erit enim memoria vcftra. in bonum.

16 Ab eo qui,&C.f. a Dco qm permifit vos in captiuitatHnu

27 Sicut enim.vi errarctis d Deo ptr multiplicem idololatrim
ficut vatet 5 . \eg.& z.Varalip, ^

28 Dccicstantum,&c.requiretiseum. ToH reditumetih
captiuitatis Bahylomcicnonkgnniur ludpfuiffe idololatr[,tiifii
quipaucitcmpore .yintiochi Epiphanis, dutii ttiamadhocmi
ttmore,quaminftdtlitate:vt habetur 1. Machabe.& i.ifiatawi
requifttio Dei magis impkta fuit in apoflolis , & alijs credtntil»
de litdaifmo,vt patet ^dum 2.& 4.

29 Q n i c n i m i n du X i t vob I s m al a, fciUcet,pcene.

30 Ipicrurfum adducct.^ttc.//^(/«i/»>«^iTO/;/«'<>w r/? in<tfe
tione tatiuf < flrfiis per Chrisium.

j I Animxquior efto. llic confequenter ponitur cofolatit ini
tia ex petjuna Oei,(^ primo fit mentio de captiuitatis Babylonict
beratione,feciido de pupidi fidelis exultationc, j/>:.Exui tc fcru
le.OVca primum ponitur primo aduerfariorum punitio, ut dtiiiK

3 1 NoccntCS.tibi,idefi,Cl}aldei.

i i Pcnhnnt.fubiet{i & <iepreljt, Cftera patent vfque ibi.
34 Sicut enim gauifa cft in tua ruina./..i?c77j cijaldnica. S
cotriftabit in fua dcfolatione. per Cyrum & Danu, vt ly-^^
turDan.^, _J5 lgnis.ti.&.C.f.dijpofitus aDeoquiefitterttUS,il
etia omnia futura pieuidit ab fcrno.B.ibylon enim que erat nict
folis Chaldpru,fu.t incenfa pro magna parie ptr Cyrit (^ Dai

36 In logiturnis dichns,quiaiio fuii reedtficau^ledtnagisf
jteahominibus ittljabitabi!isfatlaffatiimalia vencnofa & tno \
firuofa.ftcut prfdixit Ifa. i ? .Secudo ponitur captiuitatis liberati

37 Circunfpice Jerufale,&c.w<fee«/wj venitCyrusaddeflti
dTt Babylontam,& ad dandum populo ludaico redtwidilicetataf
idco fuhditur.Eccccnim veniuntfilij t\xi-& jcquitur.

38 Ab Oricntc vfque in Occidcn.?,«^ omtiitoco vbifutt
difperfi,quia Cytus qutfuit monarcha, publicauit dtciam Ucentu
per totum impcrturn fuum,vt habetui i.Efqr.i-

3 p In verbo fandi.'. ?'« vcrbo Dei, qui efifantlujprcioritm.
per Ijaiam lercmiam & alios prophttas prgdixtrai Imtic rtditu
40 In honorcm Dci. Quiaredeuntes ^dificautrunt templi

in Jerujalcm ad honorem diuinum .

*CAP.

l^B

Baruch Cap.V. & VL

iGy4

C A P. V.

'Xuctclcrufalemftolaludliis i

& vexationjs tua:, 6<findue
te decoic & honore, t qux
a Deo eft tibi lcmpiterna -
gloria. CirciidabictcDeus 3
diploideiuftitia; , & impo-
ji: mitram capiri tuo honoris aecerni . Deus
cimoftendet {plcdorcm fuum in te, c]ui (ub 5

cqlo cft.Nominabitur

a ax tuflitie,& honor,&c. ^-i • ' " - ^

$\ rheodor. H?cnomi ^"»"1 ^^^1 nome tuum
naiunchabet,proptcrca aDco in rcmpitcrnii,

adamconcurriintcun- iult,tijE, &i honor

diSaluatorisennTi paf- ar . ^

iiccddiditillam fplendi pictatis. Exuigc krula 7
dal&illuftrem. iem^&J^la in excciro,&

^cirumrpiceadOricntcm,5;.vidc collcclosfi 8
lic tuos ab Oricntc fole vlquc ad Occidente:
inerboIandigaudcntcsDci mcmoria.Exie- 10

b Ohumbrauerunt aute^&c,
^ Theod. Hxc accedcrc
videntur adeaquxdixit
Dauid, M'jines exultaueriit Pfal.ni.
rtcinetes^& colles ftcut agni

1' runt.n.abs tepedib. dudi ab inimicisraddu- ^
, cet aiitillosdfisad teportatosin honorcmfi

14 cut fihos rcgni.Confticuic .n. Dcus humiliare

1 5 ocm monte cxcelfiim,

i<5 & rupes pcrcnncs, &

J7 conuallcs rcplcre in x-

jg c|uaUtatcm tcrrre > vt

ambulct ifracl dilieen oHiu.Sy\uzs crgo figurate
10 -1 FA ■ vocatgetcs interiaceres.

.9 tcr in honorem Dci. ^ - „on fcrcbat Deo cuhu

Obumbrauerunt aute ^ pietatis: Ifraele tii redcii-

fylux , & omnc lignO '^cu omni obfcquio ho

luauitatis Ilrael man-
dato Dci. Adducec cih
Dcus Ifi-acl cum iucun
ditateinlumine maie
ftatis [uXy cum mifcri-

20

21

22

norificeprofecuti funt.
c (umrmjiricord.^f^ldcm.
Mifericordia quidem v-
fus eft erga populum:iu-
ftitia verocontra Babylo
nios, Illi n.peccantcs per
caftigationem cmolnme

. .,. . *^ tumadeptifuntjliosve-

cordia&iultltia, quas roviaoriareddiditdemcE

cft cx iplb. tiores & magis impios.

P NICOLAVS DE LYRA.
C A P. V.

1 TXuc te Icrufalc. Hic yliimof^b novme lerufalerrt hduci-
l,'urpopulks adgaudium & exaltattonem,cum dicitur.Exac

(Clruf.ftola ludus 5c Vcxationis. Mcs enim erat antiquitusy
o ' huc eji m aliquibus terris,adue'ftiat:s tcmpore vefies liigubres
Acc>ere,& redeurite profptrttate ilhs atportere. Etfi in hac parte
dir atnr ftrmo adfynagogam pro tempore reditus captiuitatis Ba
bfhiCit , efifermo hyperbolicus. ft autim ad ecciefiam ffl magis
plais,propter quod intendo literamfequi ifio modo referendo par-
imdtempus gratix,& partim ad tempus glorix,ideo fubditur.

2 vDcotibifemper cftfempitcrna. ^onz.Qii^fer gratia.
'mcboatnr, & inpatria confummaiur.

? Circundabit tc Deus diploide.^«* efl vcfiis militarls. Et
airurdduflo duplas , qnafi duplex vcfiis : per quam intclUgitur
!{uex^otaglori£,fiilicet,a»irnie C? corpons.
I Imponct mitram capiti tuo honoris xtcrni.quod vide
mi implctum in pontifictbus loid tejtamentt'

5 Dcusenim o^ct\(}iCi,S<.C.per agmtione veritatis euagelice.

6 Nominabiturcnim tibi nomcn tuum. '« fempitcrnum

poiuHitis:vndedc Chrifiire^no d citur If .9.^. MultipHcabi-

tueiusimpcrium.&pacis non eritfinis.
2 7 Exurgeleruf.& i\!i'mexci:\(o.i'i'ft,in ci^lmine virtutis.
^ Etcircijrpice ad Oriente,& vidccollcaos filios./rfff?,
ChHum,de(jitoditit'r z,mc.i.sj. Vifitauitnosoricnscxalto.
^ fn vcrbo fanfti.i. Chrifi',qui eli favchffaifiorum,Dati.^.
loGaudetes Dci memoria. ipoiioli.n.o- alfj cr. d^ ntes in ec
ileiprin,itiua t.am in tormi ntis politi , owidebarrt ex memoria

CMi wiS.^.^.lbantapoftoli gaudentesdconfpeftu con-

ciUj,

cilij.qm digni habitifunt^ nominelcfucotumeliapati*
11 Exierunt cnimabste.<^<fi7,rtrc.
'12 Pedibus dudliab inimicis.n<jj«/»^e^«f»rfr«i«ce^<:««>-a(<
mortem nudis pedibus vt condtmnati.
15 Adducetautillosdominusadteportatosinhonore.
nam animte eorum portabaniur honorificc ab angelis ad gl..ria. Di
citautem:idte. eo ^efi vnaecclefiamilitans ^triumphansfeiJi
dum dupicem fiatum,fi ilicet vite & patria: &ftc de vnofiatu ec-
clefix rapti crudeliter , portabaniur ad aliumfiatum ecclcfiie ab an-
gelis honorifice. Votttl eiiam totum exponi de ^atu viafecundim
tepora diuerfa. T^ epifcopi qui tepore primitiua eccleficc , primi de
ecclefus ad tormeta raptebatur, modo adfuas ecclcfias d militibus,
& ffons notabilib. in prirtcipio honorifick deportatur, iofubditur.

14 ConftituitcnimDeus, i</fi?, rf/j^jo/iwjf.

15 Humiliarcomnemmontemexcclfum./rf^^^.tfwpora/e
dominum. l^ndt & Conjtantuuts imperator txhibuit beato Sylut- Coftantinus
firofl'at(>ris officium. bcati Svlue-

1 6 Et rupes perenus.i.reges,quorum regna diu duraucrunt. ^'■' 'tfacot.

17 Etconualles. 'rfc//,zr^woj/7r.f»iBCf. E

18 Replcrcina:qualitatcmtcrra:.u« »»<!»» «f/(_/M?wfo»«e
nire,i'i quanon efi acceptio perfonarum.

1 9 Vt ambulct Ifrael. id^flyfidelis populus.

20 Diligetcrinhonor£Dei...'<rf/'anc.w-t/i/i^f»^'Swo«£'yec/c
bet nequahtas di3a,qa magnusfu ut paruus ,fficere pot in Dei via.

2 1 Obubrauerunt aut iylux.i.angelijanai & eccltft.e mini-
firiffua prxftdentia confortant , ^ dirigunt populnm in via Dci vt
fii ptriieniat ad lumen gloriiC cum iucunditate. ideofubditur.

22 Adducet enimDeus Ifrael.cww »2«/m'co)'<//a c^jV^mV,
qu^ftm^ir yc ccntcmnantur in omriibus openbus Dei.Cui efi Ijonor
& gloriu in feculafecubrum .Amcn,

y

Incipit epiJioU qmmmijit krerniasad lud^os ^ quicaptiui erant in^^abylonetCuius epi^oU
JcnptorfuitBaruchipropterquodadiungitureiusltbro.
C A P. V I.

Ropter peccata qua: peccaftis antc i
Dcum,abduccminiin Babylonia *
captiui a Nabuchodonofor rcge

Babyloniorum . Ingrcfli itaquc in Babylo-
nem eritis ibi annis plurimis , & tcmporibus
5 longis , vfque ad gcneraciones ieptcm;

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. VI.

TRopterpeccata,&C.H^c tfifeclidapars principalis huius U
■f-Jri,in qui ponitur epifiola lerenM ad ludxos , qui captiui erat
'" ^"y^o^ff^^ms fcriptor fuit Barut h, fp quod adiungitur tius li-
brci.tdiuidiiurin tres partes, naprimopnniturcaptiuitatis buius
tau.fecundo prohibetur idololatria,ihi:]<iiinc zmcm.tertiofub
!!' ""^ fi^tltiplex ignominia, ibi: Nam ligna. Circa pnmum

j roptcrpcccata qux pcccaftis./.?« lerufalcm qu<e trat ele-
" ^ ttiuinum culiurn^iO' tuarn in ternplo:nam in plateis lerufale
^ ^trijstempli fucnmt ardt cdiix: vt patet ^.l{eg.& 2. Varal.
^ .dduccmini in Baby.Ca. ex quo vidctur , quod hfc epifiola
'""■fiptafertTanfmij^ranuncm louib.m &toium qi» cum eo du-

{iifi*erunt in Bahylonem 4. '{eg.t^. (^ ante captiuitatrm general^
fub rege Sedt cha fada,&fic Icremias in hac epijiola loquitur huic
captiiiitati per rnodum f turi,ftcut in epiiiola niiffa tranfmigratis ?

cum loachtrn,qn£ hab< tur Iercm.19. loquitur per modiim pra:ttri-
ti,veruntamtn h.tc epifioli fecunda nonfuitin Bahylonem miffado
nccpofi mortcm leremi.t Ba>uchillarnportauit ih'd'jm: &eamle-
git traufrnigratis cum leconia & captiuatis cum Sedechia.
3 Vfque ad generat.fc. idefl,vfque adfepttm dccades annorii,
vtdicunt altqiii qu£ faciuntjo.annos. Tatitum entm temporis fe-
Ci4ndum comuniore opinionc fiuxit d tranfmigraiione loachtm vfq;
ad rcditu de Bjbylonc,fccundum tamen Heb.dtfictunt quatuor anni
vel quinque,vtinfra videbitur. fcc/ /;0f di^um videtur tteficere pri- 5,. ^^
tno in hoc quod tempus decem aimorum computant pro vnagene- tixioati.
ratione , quiapuer decem aimorum generare non pottfi fecundum

* commu-

Glorord.&NicolaideLyra

lojy

A noft hoc autcm cducam vos inde ciim pacc i
Nunc autcm vidtbitis in Babylonia deos au- ^
rcos,&argcntcos,&lapidcos, &: ligncos , in
luimciis portaii oltctantesmctumgennbus. j
Vidcfccrgo nc, & vosfimilcscfHciaminifa-4
dis alicni5, & mctuatis , &: mctus vos capiac J
jnipfis . Vilairaqucturbadcrctro&abantc
adorantcs , dicite m coidibus vclhis . Tc o- ^
porict adorari domme . Angclus autcm^^
mcusvobilcum cft Iple autcm c.v.quiiamani 9
mas vcrtras. Nam ligna iplbrum polita d fa- |°
bro, ipfactiaminaurata C$<:inaigcntata faila ,2
funr, Scnon poffunt locjui. Etllcutvirgini n
amantiornamcnta, ita acccpto auro fabrica- |j
tafunt. Coronas ccrte aurcas h ibenc lupcr 16
capicafuadij iUorumrvndefubtrahunt facer- J7
dotcsabcisaurum &^argcntum , & erogaut 19
illud in femccipfis. Dac autcm & cx iplo pro-

B ftitutis, & merctriccs ornant: & iccrumcum
i-ccepcrincillud a mcrctricibusjornant deos

10

!>

20 fuos.Hi autcm non Iibcrantur ab arruginc
^l tinca, Opcrtis autem illls vcllcpurpurea,;

tcrgcnc facicm iplorum proptci- pulucr^

domus, qui ci\ plurimus intcr cos. Sccpcrui:

autem habccvc homo, ficuciudcxrcgiori:
^J cmi in fe peccanccm no incerfecic. Habctc
24 in manu gladium fi^fccurim : (cautcm>
II bcllo & latronibusnonhbcrac. Vndpvo

nocum fic , quia non fcmt dij: non ergo rc
^7 remini eos . Sicuc enim vas hominis con!

dum inuclle cfKcicur,caIesfunt6(: dijilloru.

Conlbturisillisindomo oculi corum plc
jg func pulucrc a pedibus inciocuntium . t:

cut alicui qui rcgem ofFcndic circumffj
^' funcianux, aucficut ad fepulchruaddud
jo mortuum, ica cucanrur facerdoces oitia da
j i furis &c ferrs, nc a latronibus cxpolientur. I
i2 ccrnas accendunc illisj&: quidem raultas :

quibusnullamvidcrepoflunc.Suntau'
j3 cuctrabesindomo. CordavcrocoruuiG.i

» NICOLAVS DE LYRA;

communnncurjumnatiirf. Smptura vero Ivjuitur de gcneratione
ftcundum modum naturf confueium. Stcundo quia nonfuerunt ibi
fcptm dtcades compte:f , rtdiBurn efi Jecundim lomputatioticm
iicbrtorum,quam communiusfcutusfum. Etidco ridctur mihi qi
tempus ftptem gcntrationum mchoandum ftt d trafmgratione le-
chonie & tcrmmandum in reditu populi de Babylone fa8a per Ef-
dram,yt habetur i.Efdr.y. & 8. quf fa^iaffit /eptimo annoDa-
ttjfecundum computdtionem quaminprfcedenttbus lihis fecuius
fum ttnquam vcriorem,Dan.cf.& in principio libri Eflher,hoc au-
ttm timpus fuil centum triginta annorum , vel adniinus ccntum
viginti,nim a tranfmigratione lechonif vfque ad captiuitatem Sc-
ttecbif regisfiuxerut 1 1 .annij&inde vfque ad i.annum mouarchif
Cyri $z. & inde vfque ad Cambyfi m tiusfilium tres anni fet ut-^dii
-, UebtfosJetudumaUosautembtfloriographos iz.poft Cyrum C>vn
^ byfrs regnauit %.annis,& pofl ipfum ^ffuerus ^o. & poii eum fi-
lius cius Darius alio ncmine .Artaxcrxts diUus 7. annis vjque ad
miljionm Efirp cum populo in ludpm redeuntis, ^nni vcro diili
fimul iunHi faciunt annoiiO. computatis tamen tribus annis mo-
fiarchLt Cyri,iomputatis vero 12.faciuntannosiio.vel l ig.ln t'd
to rero itmpore bene complcntur Jepttm generatwnes fccundum
turfum naturdyiuuenis cnim lo.&y. annorum vel 1 6 .potefl naiu-
ralitrr gcmrare .

I Poft hoc aurcm cducam,&c.c«7» Efdm facerdotc.
Z Nunc autcm Hic < ojc qutntn anctiir populus ab idololntria,
lum du/fur.Nunc zuKmy&c.diiosaineoSiidfJiMol^i^^C'
i In humcris. lacerdotum.
4 Porrari oflcnrantcs mcrii m gcntibus. idfflyidincutkn-

Pro<f (nonet dum eis timorem.^d cuius intelieciu m fciendurn,>-^u6 ijicut r . l{eg.

pio rilute ^^arca domini per facerdotesfuit pnrtata ad exeratum adincutie-
dum ferroremVhilifiheis,^ fnut regcFrancite in exercituexilien
te fiunt protijjioncs Varifiis &aitbiyin quibus cx deuotioneporta-
turfantiorum ttUquia,vt orationibus eorum rex & Juus extrcitus
adiuuinti'r,(j: adntrfarij confundaniur:& ftcprofAute re^is Baby
loiiis idola portabantur infacerdocum humeris,idecfubditur.

5 yi(z'HiC\{ictinhz. BabyloHiorum. .'

6 Dc rctro & ab antc. nam m tali deportatione aliqui prfccde
bant & aliquijequtbanturidola,ficiit in pr-icfjfwnibus Chrijtiano'
rum aliqui pr^crdtint, & aliqui ftquimtur janciorum corpora.

7 Adorantcs. Dcum verum.

8 Dicitcincordibusveftris.//iflpa/.iwrf/«reao«<j«<ifrw,
qtaf* aiitre propter inhrmos.

9 Tc oportct adorari dominc.e^ non idola vana.

10 Angclusautemmeusvobil".cft./;oc dicitur in pcrfona do
mim. \f-t iiciipirio de hxid.j 3.

11 Ipfe autcm exqu'nzm,Sic.dcmanuillorum q'ii vos oppri-
rnunr iniuiid.Er accipitur Im verbum domini de CeneJ.^.

12 Namligna. Hicconfequenter ponitur idololatriamultipkx
igncminia , qve multis deduHionibus concluditur,C^ patcbunt par-
tes projequtndo . Ergo prima dedufho accipitur cx eorum fabrita-
tione & Qtnamento,(um dicitur . Namlignaipfo. aliqui dicunt

exctCitut.

Diiiilio.

Ungua,eb quodpoftfubditur.^Et non pof. ftd hoc noni^^^M
hi verum,nam imagincs Jahrtcaniur & fomantur orewtf^^
fic non apparet lin^iua necfit in eis , & quia confiruclio plcaiv
cH dicitur. Nam ligna ipforum.t.//g«d ex quibus fimiiik
ij Polira. 'iuppLtfnnt.
J4 A {zbTO.fcilKetJignaric.

1 s Ipfa etiam inaurata & inargentara.^e/«pe>'.

1 6 Falfa funt./(f c? emm lignum, aurum, & argentum&k.
piodi quxfuHt mattria idoli,fint res vere natutales , tamen ^:
ad id quodfignat idolum exeis faBiimfalJa funtjdco dicitjf:
lusi.ad Cor.%.a.quod idolum nihil cft in mundo.pcrk.'
^Hod rficftwK.Falfa funr. in plurali patet,qu6d in principiow
r.on efl lingua in fingtdari.

1 7 Et non poflun t loqui. quafi dicat,fi ejjent veri dii,ftj
loqui .

18 Etficutvirginiamanti./;c/rfo/?V^M«o)-«j»KfnMflfji:
gant talia,cum i(*i' tn nihd pofjint diUgerc, idtojubdim.

19 Vndcfubtrahunt faccrdotcs.// emm tjjent dij vere, di
tes talia non pttmntercnt Jibi Jubtrabi.

20 Noo liberanrur ab ^xu^mej.ruhigine quantum ad ~
& argentur/.\,& aiia metalla, cx quibus fiuntidola.

2t Et tinca. quancum ad i.gna tx quibusfiunt , & rtfies (j-
op€rinntu>,ij''£ d vermibnj torroduntur.
22 Extergent facicm iplbrum.^MM idola nonpofjuntjct
gert. Cttcra pannt vjqiie ibi.

2 j Habct ctiam./t7i;ce/,''c/o/"w.

24. In manugladium & fccurim.//c enimfoymabamr

Mart'S,qui d.ccOatur Deus bcili.

2 5 Se autcm de heWo.Frequenter enim in veteri tcjlmti

gitur,quoddeuiH:s idoLoiatris rapiebantur d vtcioribus eorun,

la. Et ex prxdidis concl".ditur.

25 Vnde vobis notu m Cn.f quoi in eis nihil eft nummis

cis iji aliqua reutrentia 1 xhibenda.

27 Sicut Cnim. /i/cpoH//«r ffci'ndadrdt<dio ad candemco n-
fionem, ($ accipiturex dcfcHu vtHitatis,cum dicitiir. SiCUt
inutile i.fftciumprfipriuiii^matcria tamen aliqitando vaiel, vt v
mcnta cyphi argentti vel aurei.-fimiliter idola quandiujijnti
priajorma , nihil valcnt : materia autem vt aurum, & ar^C'
Valet a-i aliquos vjus.

2 8 Et Gcat.Circumfeptiefunt i.mu.t, ne poffit exire de carcet

29 Aut licut ad fepul.adduaium mor. .Antiquitusen]»
fepulchnspotinturn pontbantur pretioja: propttr quod ilaud "'
turfortiter, & cum diligentia,nc d Latronibus cxiraherentur
50 Ita tuiantur faccrdotes oftiaclaufuris templorm.
31 Nc a latronibus cxpolicntur./ci<«cf,.'</o.'ij ab ornat' '
fuisprtiiofis. ^ r n

1 2 Luccrnas acccBdunt. q. d. hoc fit inutdtter &fr'i"
5 3 Coida vcro eoril. .Ai^fl^a entrn idola erant interitus . '^^
CS exterms frea vel huii>jModi,& ftcfcrpenies qui tttra c(>m '
{Cen.3.c.l. erra comcdcs cundis dicbus vita: tus.)""'
idolorum,qui erant quaji corda ipjorum lonjumtbaiit.

m

1CJ7

A cngerc fcrpentcs, qui dc tcrra funt: dum
cmedunc eos^ &^veltimentum ipfbrum, &
nmfentiunt. Nigrxiiuntfacieseorumafu- ^
uD,quiindomofir. Supracorpuseorum, *
&.'upracaput eorum volant no<fluas, &:lii-
indincs, & aues, etiam fimiliter & catcE.Vn-
dfciatis, quia non {ixnt dij. ne ergo timucri
tir;os. Aurum etiam quod habent,adt fpe- 3
ciicncftrnifi aliquis cxterferita^ruginem, "^
n^n fulgcbunt . nequc cnim dum conflaren- 6
tijfenriebant . Ex omni pretio empta funt, 7
iiquibus fpiritus non cfl: in ipfis . f Sine pe-
diiusinhumerisportantur,oftentantcs igno 9
bitatcm iuam hominibus . Confundantur
ctim , qui colunt ca . Piopterea fi ceciderint 1 1
irtcrram,afcmetip{isnon confurgunt: ne- '^
qcfi quis cum i-fatuerit redum, pcr femetip- 1^
finftabit,fedficut mortuishumeii corum ,j
ils apponcntur . Hoftias illorum vendunt t<J
faerdotcs ipforum & abutuntur , fimilitcr, '7
&iiulicrcs corum dcccrpcntes,nequeinfir-
n") , neque mcndicanti aliquid impertiunt : ,0
d^facrificijs eorum foeta:, & menftruata: con- 21
tigunt . Scientes itaque ex his, quia non ^^
fntdij 5 ne timcatls cos . Vndc cnim vocan- 23

Barach Cap.VI.

ioj8

10

H tur dij? Quia mullercs apponunt dijs argcn- O

26 teis & auicis 6^1igneis, &: m domibus corum

27 f accrdotes fcdent habsntes tunicas fciffas , &:
^^ capita&^arbam rafam, quorum capita nu-
jodafunt. Rugiunc autcm clamantes contra
3 1 deos fuoS;, ficut in coena mortui. Vcftimen-
3^ ta eorum aufcruntiacerdotcs , & vcftiunc v-
^^ xoresfuasj&filiosfiios. Nequefiquid ma-

li patiuntur ab aIiquo,nequefi quid boni,
poterimtrctribucre, ncqucregem conftituc-
repoffunt, nec|uc auferrc. Smiiliter ncqjc
diuitiasdarepofsunt, nequc maium retribuc
re. Si quis iWb votum vouerit , & non rcd- /
diderit, ncque hoc rcquirunt Hominem a
mortcnoniiberantanequemfirmum a po-
tentioreeripiunt. Hominumcarcumadvi-^
fiimnonrcftituunt,dencceflitatchominem
non liberabunt. ViduiEnon miferebuntur,
neque orphanis benefacient . Lapidibus de
montefimiles funtdij illorum lignei, & lapi-
dei, &aurci, &:argentei . Qui autem co-
Juntca,confundentur. Quomodo ergo^-
ftimandum eft aut dicendum illos cfse deos ?

^6 AdhucenimipfisChald^isnonhonoiantib.

^7 ca,qui cum audicrintmutum nopofscioqui.

34

35

I

NICOLAVS DE LYRA.

I Nign fiunt fncics.comburcbMtur.n.ihithura in veneratio

m ittulorum, cr ex fnmo afcendcnte demgrabantur fjcies corum,

^ 2 Supra,&c-noduz & hirundincs. /«« imniufJiiiasihi'

^ mfncuntcs . Extjuihus iMcluftiur Jicui priHs. Vnde fciatis,

cianon funt dij,&c.

■ Aurum ctiam . Hic confe/juenterponitur trrtia dedu&io ad
im:& ircifiii a (Irtiirpationc ju£ fpecinlitatis, cii >n dicttur;A\l

im etiamquod habentad (pcc\mcn.idffl,'itcorem.
4 Nifialiquiscxterreritzruginem./«perfjtcre/cf»tcwj.
y Non fulgebunt.yct^ mriis oufcura erunt.

6 Ncque enim dumconflarcntur. in fornacr.

7 Scmkbint-quianihilhabtnt viti:,& ide<)fubiittir.

8 Ex omni pretio empta.&coftentantcs. idcfl, manifefih
oSniente^.

9 Ignobilitatemfuamhominibus.pei-fcocenJWjijBodpor-
tctur, patct cjnod non habtnt virtutim gre(fiuam.

I Confundantur etiam,qui colunt ea. idell , debent cor-

fidi infmetipfiscolentes , ftcut deos taliu nullam virtutem ha'

btia.

i Propterea {{cKxictmtmtcmm.exponderemateri^.

I A femetipfis non confurgunt. titH, propiia vinute non

pfuns (utgerr.

I Nequefiquiscum.irff^,/cfo/tt»i.

X Statuerit reftu m pcr fcmetipfum ftabit. (fnod e/l minus.

l Sed (lCUtmortuis.((if^.''«//a»J virtuttm habentibus.

» Humcrieorum illisapponentur.(df/?,/«i«VweflW a/ien<

tihus fuitentantur .

f Hoftias illoru m vcndunt facerdotes, nam idola comedere

^poffmftbioblata.

■' Et ihmuntar.ideflthojliarum pretio ad illicitos vfut vtutur.

? Similiter & mulicrcscorumdeccrpcntcs. ideii,fibira-

i^^f^fs dt talibus hoRijS iS earum prctijs . x

^ Ncqueinfirmo,ncquc,&c.impertiunt. ideft,de huiuf-

'Odi ht,Utjsidolaindigentibus nihil largiri pofiunt.

•' De facrificijs corum foeta: & mcnflruataj. idcfi, mulic-

f-immund.c.

'■ Contingunt.(7«o«/ mn psrmitterent ,fi ejfent veri dij , idea

iidudit: Scientcsitaquc,<Scc.

' Vndc cn im. /i(c cor,fcquentcr ponitur quarta deduHio ad ea-

*» (oncluJtontm,& incipitafaierdotum cupiditatc, cum dicitur

per mo'!um,quie^ionis :Vndc cnim vocantucdij,r(/e^,rfp«r<Hi

tur^EC rtfpondet dicens ,

z4 Quia mulicres. defacili deceptibilcs. ^

25 Apponuntdijsargentcis5caur. oblatlones & munera,

qu<e cediit in vfus facerdotum.&Jic afferunt idola deo^ejfe proptet

lucrum.ideo fubditur.

z6 Etin domihus corum.idefi,indelubrisidolorum.

27 Saccrdotcs fcdcnt. /rfcft,W(inenf,/?cMt £)f«fe>-.i.(/. Scdiflis
in Cadcs multo temporc, idefl,manJtUis. Sicfacerdotcsin te-
plisidolorum maneba''t,ad coUigendum pecuniam & ohlationes.

28 Habentes tunicas fciflas , & capita & barbam rafam
quorum capita. in jignum maroris ar tnjittia , quafi lugcrent
pro rxpiaiijue peccatorum offnentium idolis,&idco fubditur.

29 Rugiunt autem clamantes contra deos fuos. idesi,co'
ram idolis .

30 Sicut in ccenamortui./</(?/?,p^<i/>ro?worfKo. ^ntiquitiif
enm fuptr Jcpulchra de nouo mortinrum comedebant lautt & bi'
bebant : & poflea exclamabant,quafi lugentts mortuos . Sicfacer-
dotcs idolorum defacnfii ijs & oblatiombus laute viuebant,& eiu-
lantcsexcLamabant cora»t idolis,quafifatisfacientes pro offcrentiu
peccatis .

3 1 Vcftimenta eorum aufcrunt facerdotes.v( midieres de
ceptte de nouo off rant nouas vejies : & hoc adfacerdotum lucrum.
ideofubditur.

5 2 Et veftiunt vxores fuas & filios fuos. \de veftibus amotis
ab idolis . Conjcquenter ojienditur idolorum impotenlia in multis
cxempin, cum dii itur.

3 1 Neque fi quid mah' patiuntur ab aliquo.neque fi gd
bont potcruntrctribuerc,nequcr^cmconftitucrepol-
fnnt nequc :iufcnc.&patet litera vfque ib'.

34 Lapidibus dc monre fimiles fint dij illorum Iignci,&

lapidci,& ^mci.Sc ZigiMtCi, qui indeje mouere non ptfjunt^ne
que aliquidagcrc. tdeocontluditurinfine:Q_UOmodocrgo sfti
mandum.

35 Adhuc cnim ipfis Chaldaeis#on honorantibus ca.

Hicpoiitturdedu^io <iu'iniaadtdtm,& incipit d Chsidxorum v>li-
pcnfiot:e,quicuiu ifient cuUoresiliorum idolorum ,tamcn quando
non habebant intanium,vilipendebant ea. & hoc eH quod dnnur:

Adhuc cnim ipfis Chaldxis non honorantjbus ca, idejt,
vilipeodentibus rriinus enim diceruLo plus fignificat.
3(5 Q\.\\.fcilicct,Chald<£i.

37 Cumaudierint mutumnonpofleloqni,«.feMi/) m'./J-
Tom.4. Ll vii

loyp Gloford.&NicolaideLyra lodc

A afrruntillumadBel.poftulantcs abcoIoqui,(]ua/i i
polTint fcntirc , qui non habcnt niotum . Er ipfi cum '
lotellcxcrint , rclinqueni ca, rcnfum enim non ha- ^
bcnt ipli dij illorum. Mulicrcs cutcm circundatre fu- 1
nibnsmuijs fedent, fuccendenres ofTaoliuanim. 5
Cum autcm ahqua ex ip/is abfb-adla ab aliquo tran- 7
fcunte dorra/crit cum eo , proxima? fux cxprobrat , 8
quoilca nonlit dignahabitaiicut ipfa , ncquc funis 9
eius dJniptusfit. Omniaautcm.qufilJisHunr^falfa '®
funt . Quomodo «ftimandum aut diccndum cft illos
cflc dcos ? A fabris autctn & ab aurificibus fafta funr, j ,
Nihilaliudcrunt, nididquod uolunt (flc faccrdo- 12
tfs. Aurificcs etiamipli.qui ea/aciunr, non funt "^
multi temporis . Nunquid ergo pc/Ibnrea, qi;a: ab ' *
ipds fabricara funr,cflc dij ? Kcliqut-runr aurcm fal- '^, '
fa , & opprobrium poftca futuris . Nam cum fupcr-
uencrir illis pr^lium, &mala, cogirant faccrdotcs
p6flc,ubifc abfcondanrcumillis. Quomodocrgo
fcnriri debcant quoniam di j funr , qui nec dc bcllo fc
liberant » nequc dc malis fc cripiunt ? Nam cum
fintlignea & inaurata & inargcnrara, fcicrurpoftca , ^^
_ c|uia falfa funr ab uniucrfis gcntibus & rcgibus , qure
Y^g^ manifefta funt : quia non funr d i j , fed opcra mahuiim
bominum,& nullum opus Dei f cum ilhs . Vndc cr-
gonotumeft, quia nonfuntdij.fcd .opcra maniium
hominum, & nuJlum opus Dci in ipCis cft. Rcgcm rc- '^

20

21 gioninonfufcitanr, ncque pfuuia hominibus dabur Q
ludiciuni quoquc non difccrncnr , ncquc rcgiones

*~ bcrabunt ab iiuuria , quia nihil poiTunr,ficut comici

2, la? intcr mcdium cneli & tcrr^. Et cnfm cum incidcr

ignis in domum dcorum ligncorutr, argcnrcorum,

aurcf nmi , faccrdorcsquidcmipforurn fugicnt &!

bcrabunrur.-ipfi ucro ficur rrabcs in medio^con-.bur,

24 tur: rcgi aurcm & bdlo non rcfiftcnr. Quomodocr;

2 5 a;ftjmandumcft,autrccipicndum,quiadij funt? N'
26 afuribus ncquca latronibusfc iibcrabunrdijliom
^7 & lapidci,& inaiirari,& inargcnrari,quibus iniqui f,
*^ riorcsfunr. Auruin&argcnrum&ucftimcnrui7i(]i
,0 ^P^"^ funr,aufcrcnr illis & abibunr, ncc fibi auxiliu;
j, fcrcnt. IraqucmcJiuscftcflercgem oftcnrantcmn
j2 turcmfuam, auruasindomo urilc,inquo glcrial-

3 i rur , qui pofljdctilJud 5 ucJ oftium m domo qur '
^4 ftodif, qua- in paccfunr, quam falfi dij. SoJ qui
^^ & luna ac iydcra,cum fint fprendida,& cmiflli ..

j ^ litates,obaudiunt: fimiJircr & fulgur cum appanicr:
jgpcrfpicuumcft. Idipfimi autcm , &fpiritusinn-
^grcgione fpirat , &nubcs, quibuscum impcr ,
40fucrit a Dco pcrambularc in uniucrfum cil ;:
4-^ perficiunr quod imperarum eft cis . Ignis ctiai
^^ miflus dcfupcr , ut confumat monres & fylua»
^., facit quod prcccptum cft ci . Hcec aurcm nc-
45 quc fpccicbus , ncqueuirturibus uni eorum

NICOLAVS DE LYRA.

« cnt ^xod.70.c. Populusvidcbar voces. ibi cnim autphur vi.
it'e,pra audiTubic icjfoterjo judire, pru vidm: Coguojcitur cnim
homo effe mttms per nutns &(ig/ia ijuxfaut. ToieU ettatn hic ac
cipi audire propri^, qtianiultinlit^uaHo profount voctsinurticnla
tas tar{nm,Cffit per auditumpcrcipitur, qucd fi/it mittu

1 OfFcrunt illud ad Bcl. quod cft luolutn Bubylomrnm, Da-
niel. 14.,

2 Po(\nhntcsihco.i4cli,al>id(lc.

9 LoC\l\i..!'!f/f,qHn(l mittlis po/Jit lotjiii.

4 Quafi pofllint fcntire. idefl , pulthUtiones eorttm percipere.

5 Qui non habcnt motum./n//«/,</;/ iilorum vd idcla.

6 Etipti.f.!llC(C,Chatditi.

7 Cum intcllcxcrint. idcla nihilpoffe.

8 Rclinquent ea, &c. ipfa vilipendendo,quafi dicat multofor
tiMsftltf IfraeU quibusjpeciatutrprchibitac/i idolvlattia.dcbentea

^ conten.nere .

p Muliercs ZUtcm.Hic potiitur quidam luxuria modus,rxtjuo
coiitemmndajunt idola.Mulieres cnimfune cmgebant fe Jupcnus,
quaft ligatxatiquo tnagnocrimii,e,fLdehtcsi'i viaper quum tranji-
bai.ihtmines proadfitcsad idola. ^ tjuatido alitjuis eorum tran-
fieiis trahtbat vnam tltarum cxira viam, CH prafcindens eiusjuhd
carnalitercognojcebat eam, iUa rcputabatjeiiberam a crirruncio-
tnifjoxredens ijnod idUum mifijjct illnm virum in fignum libcra-
tmisfite: & ,edie>is adjociam cxprobrabai ci,quodr,on fuerai di-
gnafic ab tdolo vifitjri,& hoc cfl qtiuddiiiiurMulictCS au. Et
patet ex diBsin l itcra hoc c.xcepto.

40 Succcdcntcs ofla oliua. lccundTt illius idoU ritum, proptcr
tjuodtn fi„e comli4diiur.Quomodox(\imandiim.S<.c.

11 Afabrisautem. Hu ponuurdtd^^tUofexta^ q»<e accipitur
ab idolvrumimp'.tehtia : i am (fie corum ab Ix^mtnibus dcpendet,
tdeodicitur: A fabris autcm & abaurificibusfa^fta funt.

tanquaalitjuid mmi.s ipfts.-quia lauja tfjlcin.apctwrtH luo cficciu.

1 2 Nihil aliud crunt.nifi id quod volu nt cflc facerdotcs
qut firmut' (i ft^uram idoli ficndi tradunt arttfict.

15 Aurificcs. no,iJuntmultitcmporis,iden cxpertiinfapientia.
J««e«a .,.,w autttus v.dtnus, ^ a^i^us opcrames , taljp.nunt
tncliitsfabricarecjudmffnes. ■'^ ^ f JJ "■

14 Rcliqucruntautcmfalfa. idtflarttficcsidolorumnliquc.
runtpo/lem idola,t,u^jHntfalJa:quia tiihiljunt quanium adid ai
tcprtfcntant,vtdHumefiJupia. 'naaiaqa

15 Et oppr<>brium. quia cum pccipitur falfttas idolerum , im-
propraiuriolimibuscultuscsrum. "rum^im

16 Nam cum fupcrucncrit. iilis prslium. ab aducrfart^s.

17 ^Og.tan t. aojcondunt cum iitis,^ Jic confitcntur faii.,a:wd
^^^^^^''^^^n.pote.^^^

1 8 Scietnr poflca,&c. Im videtur effe prophetia dt 1
Cfjrifiiytn quo utbem dac^lafunt tdola pcr prxdicationcmi
rim & aliorum Chridi dijcipuloruni, ideo concluditur :
tioiur'^.,&c.

19 Rcgcm ,&C Hicponitiir deduaiofeptimaadidem,\
pitur txoptribus diHinis,qu.t non apparentin idotis,fedt
irarium.ideo dicit. Rcgem Rcgioni non fufcitant.
prtpnum Dei, a quo ejlomntspotellaslmena.

20 Ncqueplu.&c.'/w/dc/t oeUs.

a t ludicium quo.&c.<ji«M dijcteuor.em non habent: &ttnm
hcciH LJciproprm,cum iicverusiudexcm',ium.

22 Quia nihilpof.&c./wo minus:quiacor„icul£po(JHntfm-
rc pe. Hi.tim imminens, nonjic idcla.tdcofuiditur. "

23 Etcnim cum,&.c.& patetlitera,prcpterquodconcUditiir.

24 Qiiomodocrgo.^.c/.W/oTOorft?.

2 5 Non ifuri.Htc ponitur dcduaio-oaana,qiM dcripitw tx tM
potcmia nfifiendi itiiu>ijs,cum dicitur ^fsion a foribus. qnialit-
naiapiuf.tin ociulto.

26 Noquc a la tronibus. qui hocfuciunt in ' manifeiT.

27 SclibcrihuntyScccx quopateteorumimpcietitia.iitc '.
ttitur . ■■ ... . '

28 Quibus iniqui.j./mx & latmves.

■29 foniorcs lunt.fitra:toi&txp,>l,adoid<.la,&ic '
io Aurum argcnrum & vcfti.&c. Covjequcnta

crtaCM.a>,qu.£nd r^f-utmtur t.if,i„ntMclior!S idUitiohi^

•?i itaquemelius,&c.rer <j^;(3«ww/«^rf;j« /,.«.

52 Aut vas in domo Vtilc. ad aliquod opus,vt patdla,qph

& huiijmodi.

J? In quogloriabitur c[ui,8(.c.hibens inde al,quam vul
J4 Vcl oflium,&c. -.iu quicie vtlmjomno , quia luni cL:
eji ad cu.andum quufu ntrs ,

55 Solquide&luna,&c./«oy53/f«rfo*(!y;i«rJ[>oTOi«/i/«Wi/<.j
j6 Eremiira. doco.

37 Ad vtiliratcs,&c quia fuos curfus fecumium ordinatiouem
Oei pcrlHi,<ii!,cr vtiiicatrs Imni^.b s itide proiHiiiunt.
58 Idipfum autcm,&c. idfi vcmus.

39 Inomni rcgioncfpirat. idefi,petjiat.

40 Et nubcs,Scc.jimiUter perficiunt cmjum fuum,per ammit-
cuiidiitnDeiordmationem.

4t Ignis ctiam miflus defupcr.i« imprejionibus ligneis,fiit

tiCityin idolis JubdtJunJU ZTin fulgurc.

4i Facitquodpra:ccptumcflei. quiatotumprocedit txot'

dinattone Dti.

4? Hic au tcm,ra7/cer idola.

44 Nequc (pecicbus,'^^//, formis vifMibus.

45 ^'^'^uc \ niutibus- ad aliquid agendum. Vnieorumfi*
uiiliafunt. idto conUudiiur : Vnde ncque ^ihmandum
cft,&c.

•it i Quando

1C(3l

Barueli Cap. VI.

10^2

A fiailia fant.Vndc ncq; seftimandu eft, ncquc
cjzendum eft ilJos efle deos: quando non pofi
fiatfleqi iudicium iudicare , neq; quicquam 2
f^erchominibus. Scientesitaquc, quianon
fntdij, ncergotimuericis cos. Nequeenim^
j-eibusmalediccntjncqucbencdiccnt. Signa ^
etim in CQelogentibus no oftendent, ncquc^
vtblluccbunc,ncqueilluminabuntvtluna. ^
Bdi^meliorcsfuntilJis, c^ux pofluntfugcjc l^
fu tedum, acprodefle flbi.Nuilo iraque mo
dciobis elt manifeftu,quia func dij : proptcr
qudnctimeatis eos. Nam ficutin cucumc- u

J2 rario formidothihilcuftodiUta funtdij iilo- D
' rum lignei & argcntci & inaurati. Eode mo- ^ „,„ ^„„4
do &in horto fpina alba fupra quam omnis '^ '^^ ''^'^™-
^^ auis fedct.Similitcr & moituo proicdo in tc- ''" *""'

1 5 ncbris, fimilcs func dij illorum lignei & inau

16 rati & inargcntati. A purpura quoque &<;,tmHri««.
17 1 marmore, qu^ fupra illud tcneant , fcictis /

l^ icaque quia non funt dij . Ipfi ctiam poftrc-
20 mo comcduntur , ct crit opprobiium in rc-
^^gione. MeIiorefthomotiu(tus,quinonha.ii„;„(|^.
2j bct fimulachra : namcdc longe ab oppro-
brijs.

NICOLAVS DE LYRA.

I ^uandonppofluntneq; iuciiciuiiidicarc.'/«/"«j'flcio.
i z (^equc quicquam fzceveJ»ferendo vdfententiando,

\ 1 icientesitaque,quianonruntdii.(7.vw»io»dpj0ami««f
yirtfaliqu^,icc per confequens in ai^quojunt timendi.
^ 'Jeque enim regibus. Hic ponnur deduciin nona^qux accl-
pituex deftiin diuinje proprietaiis,cum dicitur^zc\nc cnim re
gibsmaledicent, fcilicct,malis.
j ^equc benedicent./>o«/j fiod ed propritm Dei.
6 iigna etiam in coelo vt itationem folis fuh lofue,& retrO'
eelfnemeius kT^cloix tempore.

j jentibus non oftendunt. ftcut Deus legitur feciffe. & nS
folw dcficiunt ab openbus Dei,fed etiam cnatur^. ideo fubditur.

^eque vt fol luce. per diem.

Jeque illu minabunt vt luna.pe»- no&em:& non fol» defi-

mib operib.cr^atur^ fuperioris.fed etia inferioris,ideofubditur,

XO icR\x,8cc.{u^.{\lb te. propter immiuens tempeliatis peri-

ailu:q odnoi pofjunt facei e dij gentium.ideo concluditur. Nul-

loiique modo.

I I ^am ficut. Hic ponitur deduHio decima.& accipitur in com
ftrione idolorum rehus ntdlum habentihus effc8um,cum dicitur.
Na» ficut in aicumcrario for. Callici efpouuenrail.

1 i :^ihil CU ftodi t. nam aues videnirs qubd nulliim habeat mo-
tKit(eientji'pcr cjput eius abfque timore^.tafmt dijiltorum nulla
fenus ix^entes vinuttm.

PROLOGVS S. HIERONYMI

/'» Ezfchielem Prophetam.

Zechiel propheta cu loachim
rcge luda capriuus dudus cft
in Babyloncm, ibiqj cis, qui
cum co captiui fuerant,pro-
phetauit p^nicencibus,qu6d
adlcrcmias vaticiniu fc vltro
aderiarijs tradidiflcnt: S^viderentadhuc vrbc
Icrfolymam ftare , & quam illc cafuram cflc
praiixerat.Triccfimo autea:tatisfua:anno, &:
pjiuitatisquinto cxorfus elt ad concaptiuos
loui.Et codem tcmporc, licct poftcrior , hlc in
ChldaEa,Ieremias in ludxa prophetaucrunt.
Scmo ciusncc fatisdifcrtus, ncc admodum ru-

Lyrani Prafatio in ET^chielem.

^?\^i/ ^^"^^' ^""^ coeli,& vidi vifioncs Dei. ET^chle-
^'hW' '" ^'^-in verbopropoftto ab E^^^thiele diHo pofiut
^ notari quAtuor caufjc iibri Ev^chielis prophet^e in

({»tmpriemanibus habemus,fcilicet, efficiens,formu

lihmaterialisi&finalis.Efficiens verocaufadi4p(ex
fft>Mtcet,principalis & inflrumcntalis. Trincipalis vero eH ipfe
SpitiiffanHus re(erans myfleria in hoc libro defcripta, qui defigna
t"^ nmtitctur. Apcni funt Cq\i,idefi,fecreta cMeJlia,)eu diuina
P^pmtumfanilum. propter quod dicitur .Apoc.-^.b. Hxc di-
cit uihabct claucm Dauid.qui apcrit,<Sc nemoclaudit,
^""pirituijancit opcrationemnuUtis potiflimpedtre. Cauja vero
^titinfirumentalis tfl ipfe ET^ethicl propheta , q'4 Spiritujan-

I j Eodcm modo & in horto fpina al. nihilfacit ad cuUo^

diam horti.

14 Similiter & mortuo prole<ao in tcnebrls.f.»n&«»f«c.

1 5 Simiies funt dij illorum. quia nihil plus pofjunt quatn cor-
pus mortutim in terra fepultum.

1 6 A purpu ra quoque. qua induuntur idota.

1 7 Et m^rmorc.fctlicet,fimiti illi vndefiunt idola.ex eodt enlm
marmore aliquando dt vna parte fit idolum,& de altafiernilur pla E
teapropter lutum euitandum.

1 8 Qu? fupra illos tcaant. fupple non apparet,ideJi,non appa
retaliqua ratio,quare idola ftnt Juperiora vel melmis conditionis
quanipurpura,qua vejiiuntur,vel marmor vnde formantur.ex qu9
concluditur. Scietis vtique, quia non funtdi;.

19 Ipdctlzm.fcilicetfdijidoloiatrarum.

»0 ?o(\rcmocomcdiintut.i>uodduplicierintel!igitur.T>n9
modo quia d iatronious , feu raptoribus venduntur, &fic pretium
eorum comeditur. .Alio modo quiapoH longam durationem d ver.
mibus corroduntur,fi ftnt lignea,& d rubigtne c<mjumuntur,fifint
metaUica,& ab hojiibus confringuntur Jilapidea.

21 Eteruntin oppiobrium.co/e««^«j/p/4.co»c/«(/« ergo.

22 Melior eft igif homo iu. qua colentes idola.Et fuhditur rS.
25 Na erit longe ab opprobrijs.^«<e/«nr infereda idolotat) is.
Et minus dicendo jignificat maius.na homo iufius nofolu debet iffe
longi ab opprobrijs, fei etiam honorabitis coram Deo , & angelis^
qui in trinitate perfeHa viuit ^ regnat in fecuta feculorii. .Amen .

flicUs cft,fed cx vtroq; riicdic tcmpcratus.Saccr- «
dos& ipfcfuitficut lcicmixs,principia volumi-
nis &:fincm magnis habcnsobfcuritatibusin*
uoluta. Scd & vulgata cius cditio non multum
diftat abHcbraico. Vndcfatis miror quid cau-
f? cxtiterit,vt fi cofdem in vniuerfis libris habe-
musintcrprctes,inalijs cadem ,in alijsdiuerfa
tranftuierint. Legitc igitur & hunc iuxta tranf
lationcmnoftram, quoniampcr colalcriptus
& commata,manifcfiiorem Icgehtibusfenfum
tribuit. Siautemamicimci,&;huncfubfanna-
ucrint:dicitccis,qjncmocoscompeIIat , vtjfcri-
bant.Sed vcrcor nc illud eis eueniat,quod Gra:-
ce fignificantius dicitur,vt vocentur,phagoloe-
dori,hoc efl: manducantes fannas.

Bo referante vidit contenta in hoc libro, {^fidetiter conf ripftt, fe~
cundum quod fribitur .y^ooc. i.«.Quodvides,fcribein libro
& mitte feptem CCc\cfl)S,idffl,vniuerfitattfidclturti,aa quonm
infirutiionern Junt dejlinataea , quxjuntin Ijoc libro di fcripta.

Circa caufam formalem fciendum eft , quod duplex efi forma li'
briffiilicet ,forma traiiatus,^ forma traHandi. Forma traHatus
rfl diuiftolibri inpartes^ lapitajdequavtdcbituradiiteramac- Q r f -,»
cedcndo . Forma verb traciandi , idem eH, quod modus a^cndi , 1,».
qui in hoc libro non eji per rationem difquifitiuus , /( d prcpheiicus.
Et ideo notatur cum dicitur : Vifioncs. In hoc entm Itb.oplu- '
res viftones prophetic<e contiruntur , vt patebit rrofequendo : de
quo potefi exponi,quod dicitur Ofete i%.c. Ego vifioncm multi-
plicaui,& in manu prophetarQ aflimilatus fum. Etpt, ma

ms hicintdl gHtur opera,fa prvphctit jar.Hi aliquiiUo fputtabkl.

Tom. 4. Ll 2.

o -

10^3

Prafa.de propK.muItipIic.

lo^.

A NTCOtAVSDELYRA.

yfrbh & MliaHundoIcnfibilihHtf^ais,!,cut otHum ejl inUbro Ure
wv/: fl«o<f ipje c4ptiuatio»cm popnii frc:,ufntCT prMi^utt ver-
bis, J oUqLndofacHis , [cUuet , pcrtanio caicms bgncAs m coUo
W. EtfimiUtcrE7Ccbicl,qui wuttas vifioncs prophct,cashM,H,t,
aliauandoeas fxpluauit vcrbis, & a!i.'ina„dofcnJ,bil,busfua:s,vt
patcbitinfraprolequendoDcoconcedcnte.

CauUyabmaterialif&finatistangunturcum dtatur.Dc. Et
cuantLrcrtinetaicaufammaterUlcmfiucfub,dUuurr,^^^^^^
I ficut innafirahfiientiu, corfus nMe efljubic^umjub rationc
mb(alMtM,& in tibris parnaUb. fub ratione contraiiu,vt in Ubn> ccr-
U & mundi^corpus mobile adfitum,&fic de altjs; ftc in totafacru
fcripturafubicHum cfl ipfc Drusjub ratione abjoluia. proptcr quod
dttttur theoli>gia,quafi[ermo dc beo,& in libns panidib. fub ra-
tionccontraiia. Dicil autem I{ab. Sal.qxoioespropbttx nonjimt
locuti nifi ai dies M(iri£: Idejl, prfnuntiando tcmpora (^ myUca
Chrii\i,quia Chriflusapud nos iitm fignificat quod Mfjfias apiid He
br£os.<:bTiftusautcrfl nomcn diuinifuppo{iti,babcntis dininam na
turam & humanam . Et fcSm boc Dens humanandus eflfubieaum
B generalitcr in libris prophetalibus,& fub ratiune magis contrahen
teittlibtisfta^ularibus.ftcnt inUb.de ^nima, qui e>t pars nainra-
iis philofophlt,corpus mobile animaturn,eflfubietium:ctjub ratio
nib.aihucmagiscontrabentib. in libris Jequcntib.ad ipfi*m,v: cor-
pus mobile animatum a'ia regctatiua m libro de vegctabilious &
flantis. Et corpus mobile animatum rejpiris m lib.ae refpiratione.
De rationc vcrb contrahcntc ad bunc libru^n illud quod eft gencrale
cmnib.prophctis. ridetur mihi,qu6d probabiUtcr potefi dici, q-wd
bdc tft ratio pcfidenti£ creaturis , ita quod Deus bumanandus Jub
roneptxfidemic.Vel vt prcfidcns crcaturis eftfubiecium in hoc ii-
brOtficMtplenius videbitur profiquendo.lfta tamcn pr ^fidentia ali-

HoaiLi.tn
Ezechiclcffl

Oencf.J?.

Ibi.4t.t.

FfaLjo.c

S.Cor.if.e
Gead^j.

IntroduSHones tn librum EzechielispropheU.

Rigcncs. Non omnis captiuus propter pcccatum
luumcaptiuus. Populus pro pcccatotraditur
Nabuchodonoror,iu Babyloneducitur:& pro-
phctx cfi cis & viri ran£li,vt in cis captiui cofo-
lationcm& admonitioncm habcrent,& cortcdi qnquc
in patria rcdirent:aUtcr.n.n5 pcnitercnt Excruciat Deus
noccntcsjlcd vt pater tormcntis clementia mifcet. in Ae-
gyptijs quoquc hoc attcndc : voluit cos punirc, fcd iram
.a fuaicperauit.VndcIofcph in Acgyptu dcfccndit,Pharao
fomniQ viditj&muhahuiufmodi pra:mifit, vtprouidc-
C rent fibi. Amat nos Dcusctia iratus.Sed paruuU non pnt
cucmolumcnto fcirc,gj amcntura patrc.vndc: '^iam ma-
^«4 multitudo dulcedmis tuxdomine, qita abjcddiflitimcndhus te.
Non amantibus.Cu crgo audicrisdcpopuli captiuitatc,
crcdequidcm fm fidcmhiftorix, fcdin fignificationera
rci altcrius praiceffifle.Tu.n.qui fidclis vocaris,qui in Ic
rufalcm comoraris,fipcccaueris,Nabuchodono(or.i.dia
bolo iraditus in Babylonc.i.in c6fufioncduccris.Si pcni
tcntia cgcris.miitctur tibi.Efdras.i.adiutor.f.vcrbu iuuas
quitcrcducat &Ierufale jedificarc faciat:In Ada.n.oes
moriuntur,in Chriflo oes viuificantur. Fuit aut Ada in
paradilo , fcdferpcns cap£iuauitcu,& de paradifo eiccit,
& vcnitinloculachrymaru.Serpcnshoftiscontrariiisve
ritati,n6 tii aprincipio,ncq,- flatim fuprapeftiis & vetre
fuuambulauit.Sicut Ada & Euanon ftatim pcccaucrur,
ita & ferpens aUqn n5 ferpens,cu in paradifo dcUcinrum
vnoizxcl.Oens qnippc mouvui.nfccit, ncqj maUria crpcratus
cft, Uberu arbitriu & homini & angclo ad vniuerfa pmi'
fit. AU| crgo p arbitrij Ubcrtate ad bonoru alccndcrunt
fummitatC^aU) inmaUiix.pfunducorrucrfu. McUusaut
fuitvnQqueq',dcrcU£tuproprio arbitrio nitilaborarc &'
pcr bona opcra cflc fibi cam fahitis, qua dormicntcm,&
otiofum in tcrrcna profpcritatc quicfccrc.Ezcchiil hUus
hominis figura Chrifti,qui pdicat captiuis rcmiHionem.
Grcg. Prophctia: tcmporatria funt,prsetcritu,pra;fcns
Homil.iin & futuru . Scd in duobusprophctia ety mologia pcrdit,
Ezechiclcm. quj prophctiadida, cp fnturapra'dicat,cu depn^terito
tlTKmloti vcldcpra:fcntiagitnominis(ui roncmamittit, quia ca
irj.7c * dnr.quasprxtcrita vcIpra;fcntia(unt.Prophetiadcfutu-
<jcsc.i.a tO.Ecce virgoconciput,Qr parict bhu- Dc praitcrito. In princi-
pio creauit Deus celii & terta. Dc pra;fcn ti qua Paulus dicit:
Si aiit ocs prophciint intret aut qms mfidelii.aut i:tiora,&c.\-iq;
ad hoc occuita cordis eius manifcfla fiunt:in quo notan
turprx(cntiaprophctari.Vndc animaducrtiturtquia^-
phcta df ,non quia pracdicit futiira.fcd quia prodit occul
la. Requippcficutinfuturoaboculisnoflrisdibtrahut
t^a, ita in prx-fcnti fubtrahit caula . Pr.t(cns.n.cogitatio
abfconditur in latcnti corde.Aliqn aut rcs per ablcntem
tcgituf locri,q nudatur pcr fpiritum,& ibi eft prsfcns ^-

Sap.i

i.Cora^.c

ter eotiurnit ei ftim humanam naturam & dminmfnuia Jecundi<-
diuiiia competit fibi a princpio creatur^.ichn humanavcro aprn
cipiofute incarnatioms, autoritatiuc tamcnjed exccutiu^ cor.neiui
tiatempO'cfu<e'ilor'ol'trefurre(iioiiis,propterqmdtiincdixitln-i
th.vU.d. Datacft mihi ols potcflas in coelo & in tcrra. s
ergo caiifu rnatirialis vcljnhicciiua hui.is Itbr: eli [)ci'S fub rair
prfdicia,p'Optcr quod dUitur infra 40.3. Fada cft fuper mc n:
nus domini, & adduxit mc illuc in vifionibus Dei.

Circa caufam ftnakinfiicnduih,^ Dcus cft pnncipm ir /rmi o
niumjccundum quod dicitiir^pOi. i .b. EgO fum « & «»,pfinc
pium & finis.£^ hoc loqucnio dcfine exi-inl,cojeu ob.i\'i; .
iiis aute lutrinfccus Jeu JubnBiuus intelUci-'aUs natur.t dutl
Vnus cH propit'quus4*cognitio Dci,irpottlj.mc habita via fupai.
turali,cum anipn.UF tame,& vt habct dHedionem aiimiijtn. ..
hic eftfinis propinquus huius Ubri,quifcripiui cft ad habi.nium 1,
titiam&diukionem Dciin prtfenti.Dc qna dicitur ijr.ij.». Va
ni luntoeshomines.in quib. nonfubcftfcicntiaDci.r
ttnm aut dicitut iilud quod non dtiingiljtncm debinim, /icnr mtr
cina dicitutvana, qff non inducU fanitatcm ad qu.irn rft cr
Ocs autlmiincs inqitantumfumfadi ad imaginem Dti,a'i
dinem fupernaiitialt- fmt finalitcr ordinati,ad quam honi..
twgereftne ijia Jcientia,<jua tft itlius b^atUttims ojlofiua..
.n.totaltterincognitumniiilus poteH dirigefe acUs }uos .- t^
meritb dicuntitr vani Imescarentesjcientia Dei . Mm vo
intclli ciuaUs natur.c eii remotus,f.vilio Dci cla>a p;v
tiam JruitioncperfeHam. Et Inc eSifinis ttmotus hui
& tonusftcrefcripturx. De quo fme dicit Saluifor.Joa.x-j.a. Hz
cft vita xterna, vt co<2;nofeant te folum Dcu vciu, & qu
mififti lefum Chriftu . ^d quam vUam Kospcrducat,qmtin.
patre & Spiritufjcintio viuit & rcgnat infixi-la J.iCulotii , jlmi

phctantis animus,vbi n5cftcorpuS;Vn ad GicziEHfcus
2\(one cor mcu crat in pJenti,"tiado rcuerf\s cft hb in oiciirtii ubt:
Scicndumquoque, quiaprophetiKtemporainiiicci
fibiconcinimt ad probatione,vtex futurisprxtcn:
pr.Ttcritis futura probcntur. Cu.ndc prxtcrito d
M.OYics:!n priiicipio crcauit Dtus calnrr: & terran.Dcimiso
qudquc in fine libri in pcrfona lacob permifcuitj*
7^0!. a ifcivturjcept^u dc Iui.t,&c. Qui ctia pcr fcmf
ait:Prophetam fufcitauit vobis dns Dcus vcfteri^
bus vcltris:tanqua mcipfum audictis. Vt du imp
quaefutura pra:dixit,dcpra:tcrito vera dixilfc cre
Ex prstcrito quoquc futura probantur. Vndetfi
lonisamai^is & ariolisfuisnon foluintcrprcta
fomnii.lcdetia ipfum (bmniu qusfiuit f.vtexpi
coUigcrct,quidcertu defuturotcncrct Daniclau
dixit,& ex prxtcritis quam vcra dc futmo dicer
dit. Prophetia autprslcntis ncc futuri attcftat
gct,nccprjetcriti.E)cmodisquoq;&qualitatib.
tix diflcramus. Spiritus quippc.f phctiar nccfci
codcmodoanimumprophctxtangit.Aliqncx,
tangit,& n5exfuturo,aUqiicx futiuo &n5exL
aliqfiex prsfcnti & cx futuro:aliqn cx prxtcrito .
ti,& futuro : aliqncx prxtcrito,& noncxfutiuo: il
cx futuro,& non ex prxterito:aIiqf) in prxfcnti cx pa;
tangir,&cxpartcnon tangit:& in fu lurofimilitcr.cx
fcntl tangit,& non cx futifro Vndc loann.vcnicntedi.
vidcns,ait:f ccea^n'ij Deu&i. Scd cu morituriis circi,n"
fis difcipulis requifiuit dices : r«t.« qui ventmnjs,(,nai.
cxpcthtiniis.ln quibus vcrbis oflcnditur,q'uia dnm vcr.i
nouerat,fcd an pcr femctipfum ad apcrieda infcrnidJ
flra dcfccndcrct,dubitabat.Aliqn vcrocx futurotanu
& noncx priClenti.Vndc l!hac,qua;tilio iiio lacoblor
poflfuturaerantnuntiauit,quisautcflct,l'circn6poiL

Aliqii ex prxfcnti paritcr & futuro. Viidc Iacob,quic
gantibusoculisncpotcsdignofccrcno potcrat.quistr ^ .^
iorcftct,quifveminor,ducl:isin obliqiiu brachiisacx
ra minorijfiniftramaioriimpofuit.vndc pofl ait : w"

mi,&c.Etijie q:>ideeriti7!povulo,&c.Sicpwp\Kl3£A.b\Z.

mucx pre(cntiparitcr & futuroprophctisfpiritustct
rat cu caligantib.oculis ca ,qux fe cflcalia fimulabat
vxore loroboam eflc cognouit,& quod tuiurameici

apcruitdiCens:/«^'Wt»e vx>.r icicb^jamtqHure le '/jcJi

tas^cffc.K\\<\x\ autexprxtcrito & prxfcnti & fiitiU'
Elifabcth adfc vcmrcMaria confpiacns, tj incarn.".:! 1
vcrbu in vtero gcftarct agnouit,camquc dni (uinii!: '
vocaiut diccns : fiuie h(cmihi,v'. vcn ai rn.utrdiWjni i''-
mt} dccuiuscoceptioncpcrangcluad lolcphdr: i^' •
c.V ta natn iJi,(icjpirnuJancio eji. CnU.f Elizabcih dicit. «< ,^
q credidijti quonia pcrfcietur ca,qua diiUijiiit im <J '''■"'' "' i"*

apcrte oftendit, quiaqnacSngclusadMariamdixcii ..

Ipiritum agnouit,& qax in futuro fcqucreturpta:" ^-

^ ^ ^ Ahquaii

\H

./:

Vb<)

in proplieciam Ezecliielis,

1066

>.c.

^ .liquandoex prxtcrito tangit,& non cx futuro . Vnde Scicndum q-ioo; cll , q> prophcfcccx nia^no rfn nro D

/^ juius. xtv.mw, v; ycuci.:[io,um ntum ?,iihi fai^-um cjljjcrjmen phctatidi qua-daiu cx luo (pintu profcrunf& fcc^ «Jnlri

j.d.

.a.

,b.

jw.Qtii tanicn hoc ipfum cuangelium prffdicaturus,cQ
rccndercr leruialcm.aic.iitif t_^o uiUgaiui ipuitu valo in le-
fili)n.i]i:j:i't i-aiN nru mihijunt ignoram . Koc.n.CU3ngeh'j
jcramcntum cil , quia vnigcnitus patrisincarnatus cit,
fifct^^us houio faduscft,crucifixus,mortuu,s, & fcpul-
is.dictcrtia rcfurrexit.dicquadragefima iu ceUim afcc
c,c^lcdctindexterampatris.Euangeiiurnir.i:,];cogno-
iKlcdij pro^o pa(Turascflet,ignorauit . Vndeaic. h{ijt
du Spir;iii!jii-'d:ii p<'y omacs ciuitaUs pfousl •Vit m'h> , d'ce':s.
itiii<smv-':i'-di :■;■ tribuhztioncs mcm.we/H.ybi apcrte ofte-
cur,qjc.i,qu£ ipfi futura cflent vcl crant,aiij reuclataef
fttt,iioa autcm ipfi.Vnde ait Agabus . i-iruatiiis^s^omhec
CHJdlligr,-! cp'yrt':tui /<?j7</z^f,'M.Aiiquando ex futuro tan
g rpiritus & nou cx pra:tcrJto, licurci cui dc manubrio
cciiflinn ferrum cccideratinquirEliuEus yh: itcid;'} Et
rbnrtratoloco immiiit hgnum Gc narauit fcrriii. Aliqn
^{ro in pr.elcr'?.! cx parte tang!r,& cx parte no !a!>;it . Vii
iiliiaCornclion)ilitcs,Pctro(untf}lpirituuunfiati,ga
Untus dixir ci. £<" c tra viri q.ixr^int ic . Ad quos dcfcen-
t|ns ait. >^.j((;j«/ij esi.propter ^uart vztiijl.s ^ Vndc apcritur,
cia caufatn a fpiriru non audicrat . Aliquando in fum-
r ex partc tangir,& ex parte non tSgit. J^icut l^Jij prophe
lu deauferendo Eiiam ad Ehteum.dicunr. ^{uu.-iuHt m-

iquid hidie tuUat doif.inus domii/um tuu>n a t-: < Qno f amen

ilatoin rupibus& vallibus quasrentesciifedjfpergunt.
iicbaut.n.quodtolii pofl^et.fednefcicbantquodinucni
non poflet. Vndc idcm Eliieusdixit regi iMacl . 7-\-a ute
R i.ulo itnum . Et cum pt rcul/iljtt tribus vuibns &"" {i uljct i'atus
CJtra e«w/.ait. U pirchljijfct (juiri(}uies,aiujv.Yiesliuefeptics , &
pculjiffes Syn.m vffic nd confismfLitioncm nunc anceni trbus
vibusperiuiieseam. Noucrat n.quia toticspcrcuteretSy-
rm,quoticstcrram.fcdnonquotiespercuterctterram.
S:Sainucl vngcndum noucrat Dauid,fed tame dicebat
.Adiet to.'d^/.((>/;tiu//j:.Dauidquidemvnxit, & occi-
fsnoncflj&c.

Scicndumquoque quodalijprophetcEex proximota
r,ntiir,& non cx longinquo ; aiij cx longinquo, & non
( pro.ximo .- alij ex vtroqucNon de longinquo , lcd de
]oximoSamucI tactusa(inasinucntasnuntiab.u,SauIe
•gempra;dixitfuturum,qucd Dauidci fuccedat.pra;di
(t.Sedquod patcr stcrn i rcgis futurus fit.non pra:dicif .
"tudam aiucm dc longinquo & non de proximo tangri
irprophetixfpiritu , ficut Dauidincarnandum djlu-
<ea verbum Dci noucrat,dicens.H owo f.uius eji in eu,;j) ip
ffuiidaiiu -am aliii-nrins- tamcn multa e vicino non iatelle
*,ficiitleruum Miphibofeth fioi conrra dominum luu
«cnticntem Et A mai.-e promittcns,ait. tucj-tcui ,ntiy. </•.-
vms & bxc addat , /; r,on nui^ilic;- /miitijt: fitcris coram me omti
mnorepto loab.Qnxd fequerctur ignorans. Ama(>..n.nec

'^pnccpsniiliti3Efuit,& proIoabVitam finiuit. Etcum
itnplum Deocon!h-ucrc voluit,prophctam alium con-
(luit . Q lidam vcio & ex longinquo tanguntur , & ex
pximoivt Ilaias.longe.n.poft futura pra;nunnat . t.cce

i, Tfg / cu'iapitt,&c.Et A\\:)Ul\xruliis.r.,Matiis (]i uuO!s,&i . Idem

ficinofpiritu prophetiaj deEzcchia rcgcait , quod dc

ifirmitatcfua lurgoret,& quotannis pollca viucrct Ali

aando prophctix fpiritusprophetis dccil , q iaienus cu

hncnon habcnt , agnolcant (iiex dono habcrccum ha-

tnt. VndeElifcuscumflcntcm Sunamitcmapcdibus

iispetGieriaucUiprohiberc,dixit.o/«;uff//^j»/ •.anmi

Hs inamauuiifte esl, & ctomtnus celauita nic, & mn indicwnc

»''!.Sicquoq;cumIo(aphatcumdefuturisrequirerct,

«prophctia; fpiritusei dL'e!fet,p(altem fccit applicari,vt

•<ilcpcrlauJempralmodia;delcenderct,& fede ventu-

Rrcpleret.Cum.n.vox plalmodiae pcrintcnuoncm cor

«saguur,per hancomnipotcnn Dcoad cor itcr pra;pa-

"ur,v[ intenta: raenti vcl prophctii myilcria velcom-

unclionisgratiam infundat.Vnde. '^achfiuumlaudis ho-

t'itii,auu iH ySi .Et alibi. Cn.tJtc dumirWjOfalmim dicue vorai

I (!Mi,2*r£,QLiia aut propheti.i: fpiritus non femper adcfl,

rophetisvirDciindicat quicontra Samariam milfus,

nalaqux ventura crant nuntiauit.Sed prohibitu, a dno

u via comcdere , falfi ^phctx pcriuafionc deccptus cft.

jucmfallajclermonondeccptifa, fifpiritum pra;fcn-
t-iu habui(ret.

).j.

sx

ij.c.

\iem .
DifFcretfa io
ter veros , &

... ■ ■ . Spi

tuiancfo proicno (ufpicautur . Scd quia fandt; (unt per
fpiritum citius cor.rcai , & ab co,qui- vcra (unt audiunt, r.Reg.ii.a.
& lcmctiplosqui fa!iadixcrunr,rcprchcndunr. Nathan
..n.vir (anctus, Dauid rcgem apcrte de culpa rcprchcdit,
& qua; ci vcntura cfl"cntnuntianit,6v' de templo ardifica
dorcquifiais,a!t. 0'> nc quod est i-icrde tuo va'Je&f.ic, ciuia
dvmi ins ttatm t/i^.Sed poflea audiuit a <io{mno.vadc,lo-jue-
readferuum m-im D.uid. Hec diat d.ymiuus Dcus . T^unquii tu ^^^^-
xdihc.il:ii mi<v 'li,-,niim,(jrc,

Inter proplictas veros & falfos h.-ccefldifFcrentia. Vc-
ri Ci aiiquando pcr fpiritum fuum dicunt, perSpiritum-

fanaiimcrudiri, abauditorummcntibuscitiuscuellut. „
f alfi in tu.r fa! firatc perdurant.

otani.1um autcm , quomodo dominusadprofc<a(i falfos pro{.h.
hominum \rq ihx moderaminadifperat.Ifraciiticuspo-
pulus conditori fuodcliquerat , idco in captiuitatc rcgi
Babylonio lcruiebat, cum quo Ezcchicl prophcra in ca-
ptiuitnrcmmitiirur,qucmdiuinagiT;riaita fibipl.acabr-
lcm rcddidit , vtpercum vcntura pra;dicarct , & afi^ictis
confolationem daret. Confidcremuscrgofipoflumus,
quanta cft diipcn fario fupcrnsE pietatis . Sic iratus cf\ do-
niinus populo fuo , vt non omnino irafcerctur ; ideo ia
captiuitntcmpopulumtr.adidit, fcd quianon omnino
clea:osfuoscumiIiomifit,vtcxvnaeademquere,&car
naUbusdarcrpurgationisfiagcllum&fpiritualib.virtu.
ris incrcmen lu m,& fic iniu flls irafccrctur,vt per osiuflo
rumconfortiumconfolaretur, ncfiomninoddt-rcrct.
nuIIuspoflculpamadveniamrcdircr.Sicquoqucpopii
lo cui piopter defpcrationcm iratus fucrat per Moylen
dicit.TV(pi.'r(.' afcendoe neque pugtietis,non. n.lum vohifcum,',e ca E
datiscoram in:mic''s veflrs. O incfFabilia diuinac pietafis vi-
fccra.cum ci.s non erat, vt vinccrcnt : & cum eis ciar rie
perirent. Sicparuulodelinqucnti irata mater, fi in pnB-
ces ire refpexerit,accurrit,manum tcndit,ir2oblita,pie-
tateplcna.

Grcgorius.VfusprophedcKlocutioniseft,vtpriusper
fonam:rcmpus locumque defcribat.vt ad veritatera (bli
diusoflendendamantcradicemhilttftix figat. & ppd Prf<J'"t;oni's
fruaus (nirirnsper iigna &allcgoriam profcrat.Hoc fa- qi',','""'^

Cit E;:cch 1 cl.diccns. Et fudu.n eli m anno tricffimn. qnando fub-

Scicndum autem, g? vifioniintimc verba,que protu cundcmeft.
lircopulauit.fic incipiens. EtfaBmi f//.Yubiungif.n.quod
cxrcriusloqui inchoat,ac fi illud foris fit, quod intusvi
dcbat.ldcm in trigefimo anno.quia fcrnK) doflrincnon
fuppetit ni fi in etate perfeda.Vnde & faluator in duodc
cimoanno in temploinfcrrogat,non docet,vt non prse-
fumant homines infirmaxtate prxdicarc . Difcit in tcr-
ra,qui fcmper angclos docetin coeio.Vnde Moyfes.7v(D?; Deut.ii.b.
arabis inpritnoinnito bouts.i. in bona opcratione primaj aJta ■^
tis, nonprxfuniasoflitiumprfdicanonis, necvomcre
nouClla;lingu3E prolcindcrc rerram alieni cordis. lcre-
miasramen&Daniclproplietia: (piritum pucri acccpe-
ruirt : fed miracula ad cxemplum opcrationis trahenda
non funt. Aliud.n.crt quod doctrinic v(u & difciplina di
fciraus.aliud cll quo.I dc miraculo fcimus . Idem . Iiixia
fluuium Chobar,&c. Ezechicl .i. fortitudoDci .f filius,
qui virtu^ & (apicntia Dei £t fifius Buzi.i. de populo lu-
d.toruni pro pcccato contempto, natus venit iuxta llu -
, uiumChobari Incarnatus.n. pcccatoribus propinquare
dignatusefl.qui iniquitategrauati ad coeleflia lion pctc
rantfublcuiri.Chobarnaraquegraucinrerprctatur. Ge
tius vcrohumanum&graueeflpcriniquitatem &fluit
pcr mutabiluatcm.in tcrraChaIda:orumqui capiiuan-
tcs, velquafidxtnones: peccatoresautemquafi da-mo-
ncs,& fe & alios captiuant,cum natura homincs & ratio
nabilcsciVc dcbeant.

Hieronymus. J-zcchiehs difficuhatem Hebrcorum
m onflrat traditio. Nifi.n.quis apudcos faccrdotalis mi-
nii'tcri/,ct.atcm.i.tri^infaannosimpleuerit,ncc principia iip!>r,ro-iwi
Genclcos»nccCjntjca canticorum,ncccxordium Eze t-.i.<;tio qtii'^.
chicls vel Hncm lcgerepcriTiittitur,vtadplenam fcicn ^ n"^ '«■•■
tiam & myaicosinteilcdlus, plcnum liumanx naturx '*^ «^""ef"-":
tcnipus acccdat.

Tom^.

Ll i

Glof.ord.&NicolaideLyra io6

C A P V T I. ^ •

TfiH-im etl e^i.Hicro.In trigdlmo anno non x-
tatisprophctx.vtpuianr.ncciubilciquicOan-
i^ nusrcmillionis.lcd a uigdimolcciido anno lo-
fis icgis Iiid.i.quandoinucntus clllibcr Dcut.in tcmplo
».Pjr»Li4. vl'i; ad quintum captiuitaiis
annum loacliim cognomcn-
to lcchoni.r , qui cum matrc
diiauscUin Babyloncm, 6c
cum Daniclc &tribuspucris,
& Ezcditcl ,quxc(hribus lu-
dacpriniacapriuitas .quando a
flillauitira Dcifupcr Icrulale.
4« Thcod. Cu m con lldcraf-
fcm lcptuaginta annis Dcum,
Itidajcjptiuitatcm dcriniflc,&
qiiadra^inta annos ipfis fc
ptu.igintadcc(Tc,cog;noui pro b
phctam capriuitatis tcmpus
jo.annum cflTc dixilTc,& rctro
numcrans compcrio non an-
tCi0.annos fcdante i <.captiuitarcmfuiflc. Bonusenim
Dcus alualcntcntianonarcrum cucntu , di(ciplin?te-
pusnumerarc conrucuit.lta crga Abraham fccit,cmn6

B dixiflet.!'errsjn«'.»i enticrr^en tuutn iu ierivtn>' /^a.C?" lubmtH
Genef /y eos ler:tuuti,& affiigrnt ft.idrinaeutis a-iitis, ucn pci mifif COS
hoctcmpusdegcreapud Acgyptios, vcrumafcntentia
liia quadraginta annos cnunictat . Et Nocitcm cum ad
poenitcntiam cciuum viginii annos pr.clini)fla,conlpe-
fto iniquitatisincremcnto, haudexpcdauit fcntcntiarfi
ncin.vtpcccatiprogrcflloncmcomprimcrct.Itahicquo
quccompcrimus tngintaannorum numcrum , fi a Dei
icntcntia numcrandi initium fcccrimus . Condcmnauit
autcm IudsosDcuscaptiuitate&: lcruittuciS. anno lo
fi.trc2,ni . Namcum Chalcias princcps faccrdoium, de-
foflaiiicomperiflctMofaicamlcgem.tantum n. ludxo-
rum iniquita'! fulccpcrat incicmcuti, vt omnia diuina
obliuionitraditacflcntdcinde cam rcx lcgilTct,animad-
ucrtiflctq; ea.qua-populus auderct.apcrte legi contraria,
& idcirco haud nfkdiocri tcrrore aftcdus , laccrdotum
principcm infl[iiTctoperam darc,vt Dcusplacarctur, con
fcrt fc princcps facerdotu, ad Aldan vate piam mulicre,
quceq; diuinas lcgcs ob eruaret.que diuino inflruftu pci

3 tata,diuiniq,fpiritusplenadixitadeii.W4Tau«dn{ Utus

Incipit poftilla fratiis Nicolai de Ly ra
fupcr Ezechielem.
C A P. I.

1 rj" T fa£lum cft. Hic ajtif^^ftetuet auedeiidtm efl adformam
* llf traiUt-^SjijUxeHdiuijioibrf.^uiinduaspattesdiittdiciir .f.
inp'oa;miuM&tra{iatum,quiincipnibi.Et vidi li proamio ve-
rb prinio pnmur tenipus reuelatiouisf^Hje E^^cineli prophet.t,cTt
rfajr«i.Etfadum cft./.-cidm ET^echiUis, vc duu Hiero.inprolo
go.Hic ii.tcmuustli coiiueniens r^imini& prxdicanoni^ vndc &
loJephintrigifimoJuoannojaHus tH pr^poiitus Acgypti, Cencf.
i^i.EtChriHiisijaptf^atus,Luc.i.Et ex tuiic ChriHm capu pra:di
Dioifio careinpuhlico. ScdcM.tra hoc videtur qiulam glofi faper Locum
ifium.qnjc didtfic.lnannotrigcfim)ii(inxtatis,Vc. Atquod due
diim,^ i!b;llo.iicitur tff: Hic'o»y.& idco non eft abfolnic mtMi.
gcnd',iitercu>it'adiceretfibi,q'.mdicitcontrariuniinprologo^vt
alltgatum eiU Et ideo intelligenda eft cum ijia f^ppletione. In trige
/imo anno non £tatis,fupplc tantummodo,fed cum hoc in trigtft mo
anno aUeriiis enutncrationis. Qua autem ftt liia Htvro. prolequitur
in illa glo.dicens;^ i^cipit a deci*nootiauo awo lofia tcgis .

jld cuius iutcUeflumfcieiidum, <}> l tixi aliqiiJ<idi> in iibris, &
chartit numerabantatinos a iiibiito immcdiateprxcedente, &ftc
tionaccipiturhic fecundum Hicro.aUquando vcro numcrabant ab
aliquofa^o notabiii emergenti, ficut afundatione tcinplt per Sdo-
mmem & tranfmigratione I jaihini,vt i^abeiur tn hui pru«mio,ip
fceft annus quintus tranfmigratmiis loachim, .Anno aiitcm lojia

Incipit Ezj^Jtel propheta.
C A P Y T I.

fTcmpu».

T fadlum clt in trigcfimo

i ^ .lubaudi menlepeodenic lc.ii^niu , luod
Ix f.aadiiicrcvc iran l'c;tiut.(.rct.

bi^Sub:iilJ> '.c.

anno in qulrto , S^cjuinta
menfis 3 ciim eflem in me-

a r^^nJr.Sucerflumina Ba3>lonit illicrediinu-, ,*< fleiiin.is.duin rccor-
dairii.iiiiu .Tanquain Ligoumquodpisniatuaieil fccus dccudus
ac,u'iu n ^oo.

dio captiuorum iuxcatfluuium Cliobar,

Jfrafl virc,qui mifit vos ad mc, ecce ezo adducn m.tli fuper locuir h.
iftum,Cfi. Hxc autgefta funt.vt diftum cfl, anno 18. lofi
regni.qui vnum&io regnauitannos.Ab iS.igiturvi
ad ii.anniintcrfunt i^Porthuncregnauitloachamn-
fcs3. quicumhisannisconiungcndifunt,proptcteaqc

0(5tauomefe iS.anni.hoccd
tnmefta propheta oraculu
Dcinde coniun^iscum prio
ribus ii.Ioachim annis,:^
compcricmus . Trcs vero !
chonia: menfes & dies rurlu
paucos pro his mcnfibus,Qii
decrant iS.anno.computah
miis,&ipfis2).captiuitatisli
chonia: ,quinquc additis, ;o
annorum numcrum dcprc
hcndcmus.

Allego. Dominusin }0..v
no a:tatis fux ad baptiO-
pcrucnitin 4. mcnrc.i.L.,,.
rio.f anni principio fniR.
inanos. HebrsiycroNifan .i. Aprilcm mcnfcmnouo:.
prnnumfaciunt,in quopafchacclcbrant. GriciMj:
tium • Apud Orientales.n. poft collediones frugura.v
torcularia, quandodecimaiolferebanturin tcmploO
£i:obcr,cratprifnus, lanuanusquartus. Quintamdicn
nienfis addit.vt fignificet baptifmum in quo aperti fun
Chrifto cceli : & Epiphaniorum dies ex hoc vcnerabil;
eft.nonvtquidamputant.natalisincarnctuncn. ajiO
ditus eft,nuncapparuit.Quod huictpi congcuit,quodd
£tum eft. Htc esiftliusmeuf dUecins,in quo mihi bene compl^ick.
Hiero.FiguraturChriftus,qui jo.anno natusvcnitac
baptifmum,qu£ein homineperfefta a:taseft.Vndeinli
bro Nuincri fecundum Hcbrxos,non fccundum Lv-
vigclimoquintoannogtatis, fcd a trigefimoinci:
faccrdotcsin tabeinaculo iiiiniftrare. In cuius fi!:;:
prccefllt loleph in Acgypro, & cfurienti populo ti .
ta largiturus eft.Etloanncs ad fluenta lordanis bapi. .: .
poenitenn? pr^dicauit.

b iuxt4 ftuiiiurH chobar. Hieto. Chobar proprium nomt
fluminis . Vcl quia graue ,interprctatur Tigrim vclEu-
phratem .- & omnia magna & grauiflimaflumina.quc
in tcrra Chaldgorum eflfc perhibentur,fignjficatur.

a .Aperti

decimoo^atto reperius fuit liber De teronomij in tem: io,vt lialit-

tiir.i. l\ig.^.inquo continenturmaiedi8iones terribiics vetitmi

fiiper iegis traufgrefforcs,& maximhper idolotatriam.Ouibusui

tis loftasfciens tranfgrcffiones pradectfjorum fuorum,fcidit v^ii-

tnentafuapra horrore mjlifuper pupuium vcnturi,& qujefmitto-'

ftliurn adpiacandum iram Dci, & ideo ab ifto faBinotabiiicaft

runt anni pr^edtBo modo numerariia quo vfquc ad quintum anm

tr.wfmigratioms loacly.m in quo facii cH reuelatio Ei^echit^, >

in Im prologo dicitur ,fiuxer unt anni iriginia,^ fic pattt.hliis r

gnaHil amis Ji.^.l^cg.zz.&fu de regno eiuspoftinueniionemi

ifrip'\ediiiirtmafient i^.anni.Item vndecimo de regno loailmi

Itj eius ^f\cg.zi.}tcm jcx m.injes in quibus regnauerunt loicbx{

ZTlo.t(bitn ^.i\eg.zi.& z^.qinfexmenjescumparte iS.antiil

fi£ remaneiite poH inueniionem iibrt pro vno anno computantur .

Itcm qumque detrunfrrngratione Ioachim,qui fmul lunHiftciun

annos jo. <jr idem annus fuit 3 o. ,etatis E^^^chiclis & imientiow

libri Dciiteronomij,& quintus tranfmigrationis loachim. Secuni

notatur locus ciim diciiur.

2 Cu cflTera in mcciuxta fluuium Cho.Et hic flurM efl >
terra Chaldeorii,vt pofted fubJunr.Ezcch n.cum loachimiri
migraucrat.O;iv<'/j aut liic aliq, i,fp Chobar (finomtii appeiki
uum,vt litfenjus.laxu flu.Chobar./. iuxtjfluuiumgriuemt
magnitudine aquju & etus impttti. -ied hoc d'.ilum proctdit ix y»
rantia idiomatis Htbrxi . Si.n.hoc cfftt vcrum,fcriberetur per iitt
ram Daleth infine,ftc Chobad.nunc autem in Hcbr^ofcribiturp
literam I{es infinf,& io dicr.nduw ,^ tii nomen propnum untm

M01{.AL!T9l{.
* 1 EtfaBumrft , eJrcIniftaprima vifioncEzcch.fmfcn-
fum literale pcr quatuor facics animaliii fignantur qua-
tuor regna, q fucccflSuepopulfi ludaicQ afffixerunt.f Ba
byloniofu,Pcrlarum.Graecorum,&Romanrum.Sccun
dumfcnfum myfticupcr populCi Iudaicum,Chriftianus
populusfiguratur,ficutdr i.Cor. lO.C Ominainliguracor-
tir.gebant ///;f,pg qiiod & nomcn ludaicum f m rcm traf-
latum cft ad populum Chri flianum,ficut dicitur, Rom.
a.C l^n enim,qui tn manifejio lud^us, neque,que in manijcfto in
carne cH circunii[to,fcd qui in abjcondito luicus eft,& circuncifto

cordis in fpirit.t,.,un aicra^cui.is iaus ejt nnn rx hominihus, ftd e :
Deo . Etidcoperquatuor rcgna pr^didta&quatuorfa
cicsmyfticefignanturquatuorhominumgcnera.quJ
fuccerfiue populum catholicum afflixerunt . Prim
fueruntprincipes lud?orum vt patet Ad. oCtauo,*
nono , & in pluribus alijs locis. Er fignantur pcr h
ciemhominis,c6qu6dhabncruntnoritiamdiuinflc?i|
licctin eisobfcurata fucrit pcr rcbellioncmadChriftii ;

flCUt dicnm,Kom.l I .C.Cari itjs cx pa. te niiitigtt in ifrarLSii

cundifueruntlmpcratorcsRoman.quicriidclitcr&loj
go tcmporc pcrfecuti fnnt fidc Chrifti, utpatctcxmar

v69

Ezechielis Cap.F.

1070

^

b 5^Nonmodo Tnam,vnde:Egovifione$ muliiplica
t1 contexit. THoc quoque ad tempus.

tu.

- jTnifmt f«?''.Hieronymus.Non diuifione firmame
^ Ved fidccredentis,cui reuelatafunt fecreta coele(tia,fi-
* IX in baptil mo taluatoris, cum Spirituflanaus iii fpccic

Miimbsdefccndit. . r r ^ r- ■ ,-

Theodoretus. ^perttfnnt ca-/f,non rcipfa,(ea Ipintah

OtemplatlOne • t.t ^ ^Secundum Oiiginem oculis carnis.

Vii,inquit,vifio- ^ bo,puas.rE«< ^ . , ^_.

rm Dci,non efTen a apcrti t lunt coeli, Scj^idiuihoncsDei. Inquintamcn

tira Deijfed vifio TNon captiuiuns.

rm. reuelatione b fis, ipfecfl: annusquintustranfrnigradonisloachimregis

Candam & VelUti TPe^lon^. aTlieft.robot.inisaDco, ■CluiftujqupqjDeivrus. , ^

f preiTam cffigicm c luda/aclumeft verbumdominiadEzcchielem fihumBu 4 qusefuturaeft, per
dxabhumanana d aicaptiuanii. n.fciiicet. bTinfimiiitudinem hominumfaaus. 5 aqux r^encratio»

tra comprehendi e zi faccrdotemin tcrra Chaldxorum , lecus flumcnCho- nem , piorum Dei

pflet, & ea in me- alifeicamsm.iain Ueum hominem cogaofcitpropheta. TAliternon intelliguntut vifiones. COgnitiOnCm dccia

■ itatis,pi' f , n /: rL» n r -i • bj^ff-iusperquemomniafartafunt. <$ raus. Ita ctiam Da-

js, cum g bar. Lttacta eltiupcreum ibit manusdomini. Etvidi 7 niel prcpter aquas

facerdotio & prophctia , vtraq; autefunt fpiritusdona. D
Et mentionem facit regionis & loci,vbi diuinam reueia-

tionemconrpcxit,multaperha;cfignificans.Pnmumnu
men eiufmodi cfTequod non in folis lerofolymis potc-
ftatem haberet,nequefoiisIudsisdominaretur, fcdom

nium cfFeftoreflct
acmodcrator. Ad
aquas vero cu hac
vifione dignatur,
omnium falutem
prxfignificans &ea

I

2
3

co captiuitatis,pr

cm impijsj

i.uftisiuftus.Tan

t;n. domini benignitaseft vt peccatorum caufa fuos fa,

mlos liipplicijs,& calamitatibus aflSciat.

h Tranjmigracionis. Hieionymus Non captiuitatis,quia

ufj&tejfetradensduduseftin Babylonem.-igitur loachim

a.kchoniaediciturprima tranlmigratio.Sedechix vero

fcunda vel extrema captiuitas.

C FaHmiedverbum </o>wwj.Greg.Notandura,q> Ezechicl

n)d6 ipfe de fe,mod6 quafi aliusde le loquitur. Loqui

ti.n.pereum fpiritus.quiprsBfidetquafialiusloquitur.
, jfequafiprofequiprajfidentiparet. Vnde in Moyfc.

Et.n. Moyfes mitijjmus juperomnes homines . hinc loannes

zit^iditillumdifcipulum qutm diUgebat lefas, Et Paulus . ^»

txtrimentum quentis eius,qui in mc loquitur Chi ifins^KzQ.h. er

giquafi de alio ait. FaEia eflfuper eum ibi tna. do. ScdcfcSc

lila.Etecce ventus tur.

d to:^'. Hierony mus.i. fpretus atq; contcmptus , pater

qoqiChiifliabomnibuscontcmnitur hcereticis, qui

v:usnon fufcipiuntteftamentum.

* Theodoictus . Fiiim B«^/ . Duobus donis gloriatur,

.1.

diuinasilias vifio-
nes confpcxit,& Moyfes ad ripam proieCIus.per aquam
falutemeftconfecutus,ita rurfusipfiputeus&aqua nu
ptiasconciliauit, quodetiam lacob & Ifaacvfuuenit.
c Chobar. Hicronymus. Danieli quoque, qui & ipfe fn
Babyloneeratiuxtafluuium futurorum facramentapaE
duntur fupcr aquas:im6 in aquis puriflimis, vt baptifmi
potentiamonftraretur. Paulusquoquccum abAnania
indominoiotuseft , tegentibus prius oculos fquamis, ^*-'-^*
caruitca£citate.InGcnc.quoque>qua!primaviuerent,de "'•*•''"
aquisegrcflafunt.

f Manus . Hiero.i. fortitudo in qua Ifrael eduftus eft de 5^^ , ^
Aegypto,cuius partcm intelligunt magi Pharapnis, dice Luc.it.e.
tcs, Uignitas Dei eii.Vtxdc ii ergo m di.Dti eii. Pro quo in a- Matth, n.c.'
lio euangelio.5'; ergo m fpiritu Dei eijcio deemonia,
g Et w:<;.Hicro.In confolationem tranfmigrati populi
reuclationcm fententijE Dei prophctauit, & hanc vifio-
nem , & templi dedicationem , in quorum expofitionc
omnes Iuda;i uniti funtfupraomnem hominem cfle di
centes,nos magis fufpicari quam explanare pofllimus .

^ a £f

NICOLAVS DE LYRA.
j{ i \^ttni^untcodi.\onfecundumexiiientiam,fedfecundutn
inafeiiUM,prouc in corufcationibus videntur aperiri,

2 Etyiii.l^! ftone imaginaria & iitelleEiuali.

3 Vifiones Dei.«. a Deo mihi faiias , & diuinafecretafignifi-
cms.Tertib m buc prologo notificatur author minifierialis buius
iii. Et prmb ex nomine cum dtcicur.

4 FaaumeftverbumdominiadEzechielem. Secundo,
t gu,en\< um tHcttur.

jFiliii Buzi facerdotem . Ex q»o patet quod ET^echielfuit de
t')ufaceraucali,& per conjequens de regia quia ifla dux trib.erat
c(^miJla.Futt ec pater eius propheta fecundum regulam Ilebr.toru
y eUcei,^ quandn in pri ncipio libri alicutus prophetjt exprimitur
. C nni^npatnsjUi, dafir tntdUgi , quodfuit propheta, fictit i^Jilius
frnw no habeatur prophetia eius, ficut nec aliorum muUorum.
6 Et fada cft fupcr . Eleuans mentem eius ad cognittonem fe-
cvorum Dci.

jEt vidi. H/c confcquenter ponitur traBatus.Et quia liber ifle efl

dOi-u creituris pfidete,vt fuprd diHu efi.lo diuidttur in dnas: par

t>(}aprimb ponitur huiuspftdetie fupcremines modus. Stcudo mul

tlexeius affeHus,c,z.(^ Jeq.proptcr ^ dicuntaliqui expofttores,

[orimu caput virtualiter continet fententiam fequtntiu:prout tfft'

bsin ciuja efjiciente virtualitcr cotinetur.I t hoc autem capiie de-

fihitur qu£damimaginaria vifio ad figniticandum diuina prafi-

«t« modu, cuius fignificattontm E-^^echiel intellrxit , aliter non

fj]elpropheta,fecundu g> rfw>«r,D(i». lo.a.Intelligcntia opus

C in vifione:pt dijfujtus pcrtradaui in prtncipiu iibri TjalmurH

htut primo exponetur litera huius capitis applicando ca ad appre

htftone imaginari^ viftonis , pofied dicetur quidper illa viftonem

va;^inaria tntelligatur. Htec aut vifio imaginaria het tres partes .

''irMcontinet antmalia apparentia.Secunda rotas apparentes iux

ta ea,qu£ incipitibi.Camqi ViCpKetC.Tcrtiafirmametum appa
rensfuper capita animaUum:& defuper effigiem hominis fedetis fi»
per thromm,qu£ incipit ibi.Et fimilitudo fup caput aialiii.

.AdinielleHu ver6prim^partis,qu£fatis traditur inuolite,cofi

derandtm,^ propbeta videbat imaginaiit nubemmagna ah ^qui

lone venientem igneinuolutam eo modo quo apparct in corufcatione i

Etf apertura illtus nubis videbat quatuor animalia in omnib. fmi

lia, licet aliqui dicant , 5» apparcbat tanttm vnum animal habent

quatuorfacies,fed litera magis videtur cocordare,q> efjent quatuor

animalia , ficut apparebit magis infrd lO.a.Et fic erant ibifex-

decimficies.Et idem dicit T{a.ia.quantumadnumerumfacierum»

tamen aliter exponit difpoftttonem earum.Et quia iUa quatuorani

malia ab omnibus ponuntur ftmilia in omnibus,habita dtfcriptione

vnius tbabetur defcriptio omnium. Dicunt ergo doHores nofiri,^ cor

pus animalis erat ereHum fuperpedes,& in fuperiori parte quadra

tum,vclfecundttm alios rotundum : nontamen quantum ad hoc eH

magna differentia,qma fecundum vtrofque facies difponebantur fe- p

cundum quatuor partcs oppofttas^ita q^facies hvminis erat in par-

te animilis oppofna direlie afpeHuiprophtta. Et ditiiurpars ante

rior.in parte vcrb oppnftta feu pofieriori facies .Aquile, & in alifs

duabus partibusfibi oppofitisfaciesleoms,&facies bomsvta quod

facies leoms eratin dcxtera parte refpeHu faciei hominis,& facies

bouisinfinijita . f{a. Sa.altter exPonit dicens:qubd quatuor facies

vnius animalis apparebant in direHo afpeilu prophet<e,ita^facies

leonis eratprima:hominis,fecunda:bouis,tertia:.Aquile qu irta.Et

ita intelligendunt in alifstribus partib. qnadrati.Et in qnolibet ani

mali erant ftmiliter quatuor al^,quarum erant duf dem:Jf( ad cor*

pus tegendum,& duffuperius erede advotandum . Etper exten-

ftonem alarum erant ijia antmalia adinuiccmiuniia ficut homines

in choreis,& in quelibet crat qttatuor manus Jimiles manib.homi-

4< nis,&

MOll.ALJTEl{.

Tum gcRis, & fignantur pcr facicm Aquilac , eo quod

j ^quila fignum cft impcrij Romani . Tcrtij fucrunt h^-

^tici, & fignatur per faciem bouis, c6 quod bos eft ani-

liWaboriofum : ipfi vero laborem poemtcntiae pr^ten-

<:ntes in multis locis decepcrunt fimplices Chriftianos.

<tiartivcr6funtSaraceni, & maximeatempore Sal»-

^i,quifuitanimofus&inrebusbellicispcruigil&ftrc

nus , proptcr quod fignificatur pcr facicm leonis . Pcr

alasautem animalium per quas eleuabantur in altum
fignatur fuperbia pr^didorum . Per pedes autcm eorum
affcdioncs ad nocendum . Pcr mahus vcr6opera mala,
eo quod manus eft organum organorum, vt dicitur tcr
tiode Anima . Per rotas fequcntesanimalia, fignantur
corum miniftri in malitia cxercenda . Per hoc autem,
qu6d animalia & roix pcr quatuor partes ibant, fignifi-
caturperfccutioChriftianorumapraediaisperquatuor
orbis partcs,& maximeJabImpcratoribusRoraanis,qui
dominabanturineis.

Tom..f Ll 4

GlorGrc!.& NicoIaideLyra

1071

^ a Bt ecce vrntuf turhinis . Vcrbum Hcbrium rucha pro

A qualitatc locorumvcl fpiritum fignificat.vt. Emittc jpiw

ff»U„,.d. ?«,«««^;,^aM.eff.Vclanimam,vndc Egredittur jpmtus

It.id.14ra. eius,& rtxttttturin ttrramfuam.Vcl ficut ibi. Infpmtuvehc-

PliL47.b. tnn,ticoticns naues Tbarfis. Quia vcntum & flatum tcmpc

107:

Tta in Chrifto.quafi dum pallefcit anriim,ftilget argcntij.
Elcttrum crgo in ignc Dcus homo in pcrfccutionc . In
mcdio ciuscleftri.f.vcl ignis,quatuor n.nnimalia.i au-
gcliftxdomini incarnationc adlincm folidati funt, dc
igne perfccutionis afflidi.

ftatishicintcllignt,
dicuntiram, & fu-
rorcm Dcivcnirca
Babylonci.a Nabu
chodonofor , & Ic-
rulalc poft fcx an-
nosvifionis huius
dfc capiedam.Ccr
nitur .n. h.TC vifio
quinto anno tranl-
misrationis loa-

a fMibuchodonoror.

b fTempeftatit.

e 5 Ex qno extrdelcit malam fuper tetram.

rf TChriftuj.Et quij tiophctl n ibcs.ff I ifta maiot.

&ccceventus turbinis vcnicbatab AqiiiIonc,8cnubesma

»1I>eu$iioflef 'gniseft. b^Nubem vel nrunquc ventus inuoliens. clBonus. dT>li«eoiu.

ena,8?igni's inuolucnsj & fplenddr in circumitu cius . Et

a ^"Icilicct vcn(i&ignislimilitudocleari,quod elt cumpolitum cx auio & argcnto. hf Alias eorum.
( «QMon vcnli vl fpiritus. d f Grcgoriuslgnis rl>,qui crcHeniibus jumen.inrrcdulisfupplitium.

de medio eius quafi fpccies elc<5lri,ideft, dc mt^io ignis .

aiNonHaiura b troft.quadtiforjna . c I^Fuangcliftatum. y

Et in mcdio corum fimflitudo quatuor animaliumj 8^8

a «ii^htifti. o

I

2

4
S
6

Et ri-ce yntus tur-
h'nis. Hicronymiu.
Lxx. Spiritusafic-
rensfiue attollcn';.
Syiiimachus , &;
Thcodotio.Ratus,
& ipiritus tempe-
ftatis. Qiiidam,(pi-
ritumaiifcrcnicra
fiuc attollentcm,
Spiritumfanauni

chrmrcgisluda, q c hica(pe(5tuseorum:iimilitudohdminis incis.Et quatuor 10 intelUguntur, qu

Hom.s.

Uust^'

Lncii.r.
Hcb.io.c.

Icre.T.e.

iTim.t.b.

& Scdcchix rcgna d ,
ti in Icrufaiemquintuscrat:quipoftfexannos.i.in vndc
cimo anno impcri j fui vrbe capta,in Babylonem dudus
cft. Hisergoqui habitabantiuxtafluuiumChobar, &
fpontefetradiderant,reuelatur, q?bene fecerunt fentcn-
tisDciobedientcs lnbreui.n.(5c ludasaprouintia & leru
falemeftcapienda.Nubcsmagna,qujB fupcr ludaeam im
bres pluuiafque deportat,& ignis inuolucns monftrat fu
tura fupplitia & captiuitatis mala.fplendor in circumitu
B apcrta Dci iuditia.
* Thcodoretus SignificatventivisBabylonis impetiJ:
& maximanubes, haftarum & iaculorum,omnifqjge-
neristclorum copiam quafi inundationem : ignis vcro
fulguransnonloluminculTum terrorcm,(cd etiamvr
bisdemolitioncm ab igncprofeftam: fplcndorq-,per cir
cumitum, Dei gloriam,qua; le per fupplitium oftendct.
£refcevewf«f tJ<r.Grcgor.Vcntusturbinis,tentatiomen
tis , qu2 Tudaicum populum vndiq; concufl^r , venit ab
Aquilone qui dicit . tcdvbo in montt itHarnenti, in Lattribus
^qulonis . Montcm.n.tcftamentitcnuit, cumpop.ulum,
qui lcgcm accepcrat.fibi iubiugauit, & dodlorum corda
quafimontem teftamenti & mSes wd^»j<7,qnant6 n^con-
tra dominumcxarfitjtantoexcjecari mcruit.Quem.n.in
icge & prophetis cxpe^tant,videntes pra:rentencgabant.
Et ignis.i.perignem aliquando Spirituflandus, aliquan-
do malitia defignatur . Vnde . Igntm vcnimmere interram.
De malo dicitur. Et nunc aduerfarios confumit . ludsa vero
maliti? fu? ignc feipfam implicauit.Hec omnia ab Aqui
loncquia corporis fui frigorc ad ignorantix caliginem
perdudavfq,- ad malitiamperfecutionis erupit.Vnde.o/
lamfuccenfam ego vidcOy^iJ-faciem eius a facie./tquilonis.H[C^\l
tem ignis alibi arfit,alibi fplenduit,vnde . ^p^endor igms in
cir.e. Dum perfecutio in ludxa agitur. apoftolorqm pras
dicatio fpargiturin mundo,fecundum illud.(i{<;a vos m-
dignos iudicafi'.s,ccce conuertimttr adgtntes. Dc crudelitate er-
eomalitix, qus ludaes mcntem cremauit , omnipptens
Deus lumen gcntib. fpargit . Ignis qui Apoftolos fpargit
in ipfo humani gcnens redemptore , prius fe exercuit.
Vnde fequitur.

b Et de mtdio eius quafi fpe.eleHri. ElcQxi fpccics Chriftus,
mcdiator Dei & hominu fignatunquia clcdrum cx au-
rocft & argcnto Dum aut mifcetur argcntum,crefcit in
claritatcm:aurum a fulgore fuopallefcit.Sic dum huma
nitasiii maieftatis gloriam excreuit , diuinitasapioprij
fulgoris potentia fe humanis oculis tcmpcrauit .

NICOLAVS DELYRA.

,* nistCi fimtlittr quatuor pedes,qnorumtibii£ tales erant,g>flexura
g4nu x(jualiler fi: Hcbttur ad quatuor partes oppofitas : &fimili-
$er planta pcdis <equaliter appiicabilis procedendo ad quatuor par
tes oppofttas abfq; corporis conuerfione , (icutfiljQmo haberet ocu-
tos m pofitriori parte capitis ficut in anteriori . Etfiniiliter fuper
ytrarnqueaurtm 6^genua cqualiterfiexibilia ad partes quatuor ,
«Jr plantas aqualiter applicabiles ad ditlas partes poffet ambulare
cd qmuor partts oppofttas finecorporis conuerfione.

Sciendmn etiam,^ cuiltbet faciei correfpondebat vnus pes in par
U wferion in rcclalineafubfacic.Alx veroftccratfituatx,^ vna
erat tnter duasfacies & econuerfn.fvnafacies inter duas alas . Et
btttc fenicntia potefi de facili litera applicari,cum dicitur.Et vidi.
Imagiiiarta vifionc & inteUeauaii.
I El cccc vcnt us turbinis. Ouifacit reuolutioncs in aere.
1 Vcnicbat ab Aquilonc. <;ecundum fttum lerufaltm.

3 ttnubcs n-i3gn3.Ex!enCiue,& intenftuL

4 EiJSniiinuolucns.J'««( apparetincorufcatiouib. magnis.

ab hominibus vi-
tia auferat , iacentes attoUat, & ab Aquilone vcn-
to frigidiftinrLO aquo exardefcunt mala fuperterram
recedcrefaciat.a cuius faciein leremiaoUa terribilis ac
ccnditur.Nubem, Chrifti perfonam,qua; venit in Act-v-
ptum huius fajculi fuper nubem lcuem.Qiix magn,
pric.ad comparationem minorum.f.prophctaruni
ftolorum,fandorum ohinium,de quibus.^f maj t-
ad nubcs.Et. Mandabo nubibusmeis,ne pluant fuper Ifracii)
Et zMhi.Klubes puluis pednm eius.Et. Tsliibes & caligo in t
itu eit^s. Igneni micatem ^ fplcndore in circumitu l;.
luxta illud.Deus nofier ignis confumens efi.Yh.Ignem vtnimit-
tere in terram ,& quid volo nifi vtardtat ? Qal Clim tcrroren'
peccatoribus infcratatqj fupplitia , fplendorc tamcn rut
let, & lumine & fulgore plenus fit ; ideo nos excoqnens
vt puris atquc purgatis tribuat Istiora.

Et dcmedio. Hieronymus.In medio ignis & tormento-
rum clcdri fimilitudo quod eft aiiro vUius,& argentop
tiofius,vtintertormcnta,qua;patientib.vidcntcflctri(!ii
& dura.pretiofiorclcdri.fulgor apparcat,du prouidc,'!
Dci omniagubcrnantjquaeputaturpoena, medicinif!:
c ■ Similitudo hominis in eis. Sancla.n.hxc animalia nc^
fcnt, nifi Chrifti fimilitudinem habuiffcnt . Vndc.u
i^o\us.Imi(atorcs mei ffiote,ftcut & cgo Chrisii.

Hiero.Vtomnia inmundo rationabniademonftreivi
tur.Vnde. Faciarnus hominem adimtgmcm & fimiiit»dintm*i ^^y^
fli-/7B-.Imagoaut & fimilitudo Dei non eft corporis for
ma,fed metisad fimilitudine vcrximaginisChrifti gd
imago Dci inuifibilis.RationabUesquoqiCreaturflqu
tuor vcrfantur locis/iue pp. quatuor cardines muncli,c
busorbisincUiditur,fiueppquatuorloca,c^leftium,tc
rcflrium'& infernorum,& fup.crceleflium: quoru Ap
ftolus triaponit,W in nominc lifu omne gentiftc3atur,ca.eilu
tertejirium & mfernorum.Et D&uid.^qii^ qite fupcr f '-f '""•
laudant nomcn domini.Et Apoft. .Alia CLtlesiia,dia (ii\
•J< Thco.Quispoflltrcuclationem apertedcclararci.
ipfc prophcta in eius enarrationc dcfatigatiis fiicrii?2N~- .
.n.fimplicitcrquatuoranimaliafecon(pcxincdixit,nc( 1.

itcm fimilitudineanimaliij,(edtanquamfimilituiJ; ■
quatuoranimalium itavtpcrfpicuum fit.noipfisv.-
le diuinos prophetas.corii qui ccrni ncqucfu naturas. 1
fimilitudines,& formas ad vnuqueq; vsfi a DcoofiC
d <^ii't>i r faiits v>j'.Grcg.Quod Matth.n.dc incarnati '
domini fcntit, hocidcm Marcus, Lucas,Ioanncs.Sic
omnibus.Hoccrgototum invno,qdfimulinquatu(

yj, ^ Theo-

f)*

5 Et fplendor in circumitu eius . Sicut corufcationcs cmit'
fpiendortm.

6 Et de medioeiusquafifpecies.?.//»w//i.'«(/(j.

7 Elcftri.tyi autcm eleiirum clarius reliuens auro &argeto.
niedio .n. ignis videbatur egrcdi talis refulgentia fiuc colorJtt i
brxo habetur.Quafifpccics chafmal. Et dicit hic I{a.Sa.qHodi.
nefcit propiic quid fignificat chafmal. Et ideo ntkio quare Hierc !•
tranflulit tle8rum,non.n.muitum videtiir prooabiie, $ «tetius
tcllexerit Hebraicum qudm doBor ilie.

8 Et in mcdio corum fimilitudo.^.rf.«o» erant animali' r
cundum veritat<m,fcd fecundum apparentiam. .;.

9 Similitudo homiT\is.lftafactcsprim6ponitttr,quiaeratii'

re&o afpe^i' prophct<e,non autem aiitc tm fecundum it»^^\'.
nem Latinorum,fccundum Hebrxos vcrb omnes quatuoret«m\'
rcBo afpc8u,faiies tami hominis exprimiturpnmd, quiatflf j*
amimalis nobilioris .f.rationalis , in eadem tamen lineafactes *
nis erat prima,hominis fecunda,bouis tertia,.Aquil£ quatta.

10 Etquatuorfaciesvni.i.«»i»?«j/{ wo</o/'r'fi/;i3D.

^ i l

I

iqz

Ezechielis. Cap. I.

1074

b fQuiaaddiuinitatem Chrifti omnes fimul
c TGrelTus aftuu tn. T G«i;or.Quia fineoperibus
iides& contemplatio non valent.
, £*■ tNon adpraua dillbrti.

f acies vni,& quatuor pcnn^e vni.Et pcdes eoriim pedes re-

a <r TFottitudo,fcilicet in eis ell anjue dlfctetio:per boucs cuim ptadicatores. Vndc: Non alligabis

os bcuis tritutantis.

b TGteg. Quia matute inceduni fottefojue & difcieti funt, quod in pede fiflb fignatur.

c «fGregjr.Veiba flammantia quiad audieaiesptodeunt, & acceduot & fubtilia&tenuit,t]uia p!us

atdent deliderio quaro piofcrant vetbo.

<ai,& planta pedis eorum quafi planta pedis vituli,et fcin-

a IGieg.Quodett valdc lonoium,& in omneiii tcitam exiuit fonus eotmn.
b ^Quia ptxdicatores ardent defidciio,ronant vetbo.

till^E quafi a{pe£lus ^'ristcandentis.Etnianus hominis fiib

<[ viitusopciis lub volaiu,contcmplationis.
a cContemplatiua. b ^Greg.Iuftitii,teinperanti3,fortitudo,prudontia. fAliaspartes

A^H Theod.Dcclamtper quatuorfacies&:alas,earum po
/i ((atumqii^ diuinam v;hunt figuram Dciquocunqiie
n tin^^enrcm prouidcntiam. Qtiod autem penniseft prc
diiin^aniramipfarum iigniticatacumen ,& rcintilL-E
/■jenciidiflimo fimiles sri/plendorem & mcntis indicat
pritarcm , manus

^.r.-iIicahrrodit£B * TNotitiafideiquacognofcunturaDeo.

V,0aUSaDICOUlia;, pennacomplaiionisoculosleuant.

e^qiisvidcrene-
q,t &variamiudi
catefficacitatem.
^ Rupcrtus. Qua-
/«/.iWj.Acfidicat,
vit®quidem erat
Ciilitudoliominis
)ci Chrifti filij Dei
fi.iilitudo. inqua,
&iondumres:n6
i» dm enim natura
eitfilius hominis,
fehuicvniqiiatu ^ penniseoruminquatuorpartibus,&facicsSc,pennasper

OudClCb j W. ^ «(Gicg Q_Ma pndicafuum vlrtusSc fpjen ia charitatis & concordij-pace lociantur.

Ijvrquamorpenn?^, ^ quatuoipartes habebant: iuniffceque eiancpcnn^eorum

tJUS 1*4 a 1 Ad tertcna animaUafcUicct. vnde: Nemo mittens niaiiuin ad ara. b fM.eniisvia.

&ienniS VillOnem ^ Gteg.adcoeleftia. T Ante nos funiajierna, poft nos temporalia. Viide: Quaretrofunt

'n rnpranti nefcire oblluifcens, adeaqiiaeantcinerunt ex.

nolicet.Primaeft c alterius ad alterum.tNon reuertebanturcumincederent,

a. inirnatio vel nati d {^^ vnumquodquct antefaciem fuam Siadiebatur.
«-uiisChrifti.Secun ^ ^ °

''^dnaffio.Tertiare-

iireftio . Quarta afcenfio vel fcflio ad dexteram patris,

rncs.quiaperfidemcognofci poflrunt& cognitr. ne-

ofarise lunt. Pennx autcm quia ratione humana com-

D:hcndinonpofliint. ■Pec(fjeor«w pedtir,£l',qu\3. vide-

iic:t proceflTus eorum iuftiiia funt Dei,& ad iuftitiam va

ictomni crcdenti.Quid enim redius quam obedietem

fifle Chriflum patri in omnibus his. Idcirco continuo

(viamit.Vian aptci'! eornm quaji plarit.t pidis vitul:. Vitulus

eprsccpto lcgisfolcbat ofFerri propcccatomultitudi-

r.fmefacerdotis&multitudinisfimul. «Ergo plantape-

c mm quafi piantaptdis v.tmi.i. finalis vtilitas ecrum re-

habercnifi crcdas & alterum.Quid prodcft credere Chri D
flumpa(Ium,nificrcdas dcvirgmcnatum? - 1.19. mor. c.

* Greg. I'cnna:quippcanima!iumalterius adalterum ^'^'
iunftxfunt,quiactfidifljmiliafint,qu£agunt,vnotame
eodemqjfcniulibi fandorum vocesvirtutefquefocian-

tur.Etquamuisali'

rationabiliter cun-

fta agedo fit homo

aliusinpaflionibus

1 fortisaduerfa mun
di non timendo fit
leo,aliirsperabfti-
nentiam femetip-

2 fum viuam hoftia
} ofFerendo fit vitu-

tulus, alius fe in al-
ta rapiendo cotem- E

4 plationis volatu fit
aquilarpennisfeta-

j men dum volant,
tangunt: quia & c6
feflione vocum &

6 virtutum fibi vna-
nimitate iungutur.
C TslnnreuertebantuY, t><Iircad

7 ^ Theod.HomoP'"°«***=''*^
enim adBorealem
partem incedens ,
deindecum vultad

Auftralem redire necelTario conuertitur , vnam tantuni

faciem fortitus.Sed cui tot funrnumero facies,quot par

tcsorbis terras , huic Auftrale nihil eft , fed vbique facies

ilUusomnia intuetur, & quocunquc velitinccdit,neque

indigetconucrfione.

d Sed vnnrruiuodq:, antefackm fuam grad. Smilltud. Quidam

putantquatuor euangelia horumaniroaliumnominib.

defignari.Matthc^i quiholem defcripfit.dicesiii&erj^enei-d

tioms Itfii Cbrifti filij Dauidfilif .yihraha.^ncks lconiscft Mar M»tth. i.a. ,

ci,qui ait: ^oxclumantii h deferto,para'e viam domini .VituVi ^"•^'*-

rcfcrtur ad Lucae cuangeliuni,qui a facerdotio Zachari?

liffioeft peccatorum totius mundi. EtlantdU cjuajiafper incipit . Aquila ad loanncm ,{ qui ad excelfa volans , ait:

iis .<ri5Cd'ide'/f'j.Rccolamusquiarcdcmptornofterincar
iitus & pafliis, poftquam rcfurrexi t & afcendit in coelu ,
lagnahonoinibusdonalcintillauit in die rentccoftcs.
^ j in quatuorpaaibuj. Hicron.Quia pr^dicatio in Oricn-
^ itn Occidentem, Mcridicm^Septcntrionemegreflaeft-
•uia in omnibus mundi partibus , quid de humanitatc,
uiddediuinitatedominifentiant, monftrant:dumquc
tim vnum eflfe cum patre & Spirituflancto annuntiant,
^iquepennacontemplationisvolanr.
1 i«nfl.t^«cf>-anf.Hier.Iunfta funt fibieuangelia& inlto
t orbe volitantia huc illucq; difcurrunt,ncc (cparantur

Luc.i.a.

]n prir.cipio erat vt rhum , & virbum erat apud Deim , &c. Ali; ro.,r! i a.
qui philofophorum ftultam fequuntur fapientiam,duo rkiiofophic»
licmifpheria in duobus templi cherubin nos & antipo- rapientia tle
das quafifapinos& cadentes hominesfufpicantur.pleri- q"«uoratti-
que iuxta Platoncm rationabilitatcm animie & irafcen '"^"''"*'
tiam & concupifcentiam , 9 ille logicon & dymicon &
epithymicon vocat, adhominem & leoncm & vitulum '
rcferunt rationem & cogitationem & mentcm & confi
lium:eademquc vittutem atque fapientiam in cerebri ar
ce poncntcs,feritateni veroatque iracundiam & violen
tiam in leonc.quaj confiftit in felle:libidinem,luxuriara.

rc recedunt^fed fempcr in anteriora proccdunt.hoc ide & oiuni voluptatum cupidinem,in iecorci. in vitulo.g

c virtutibus animi , & de volatu tcmporum diccre pof
(mus.&elemcntorum commiftione, quje prstcrita rc-
hquunt,ad priora fcftinant. Quod tcmpora labantur,
hcbreuivcrficulodcmonftratur.yf(i/«^(t iiuerea^fu^^it ir-
r}arabUet:mfui.EtmCiLrmii\c\yt'ico.Hcuh'.ufugaceipofil}u-
v,po^humtlabuntur anni.

■ imHi(\ue. f< Rupert.Iunftaicrantpcnnxeorum alte-
us ad altcrum, quia vidclicct fic fibi coniundta illa qua-
loreuangclioru l"acramcnta,vt nihil profitfide altcrius

habcre,

terra: openbus h.rrct Quartam fupra hfC &cxtra hxc
tria ponunt,quam Graci vocantfyndcrefin^qu^ fcintil-
laconfcientias in Cainquoque non extinguitur, quafi vi
di voluptafibus vcl furore:& ipfa interduni rationis de-
ceptifimilitudine nospeccarefentimus, qproprie aqui-
lce dcputant non femifccntg tribus,fed ipla errantiacor-
rigcnte,hic cft fpiritus,qui interpellar pro nobisgemitib.
inenarrabilibus. Nemoenimfciteaquazhominisfunt,
nifi ipiritus hominis , qiti eft in eo. vndePaulus : mger

fpiritus

juJ.:-

NICOLAVS DE LYRA.

Etpcdeseor.pe.rccL Ide[l,noa habentes aliquamextentio-
'mextratibiam, vt fic effent ^qualiter appticabiles advmnem
ntem.

Etplantapcdiseorumquafiplantapedis. Vlantaautem

ituli Itcet habcat extinfionem vltra t<biarn in parte anteriori,tame
^J^ejlmodica.Et propter hoc dicitur hic,ni{aft,nuia non eratin toto
'■milis, cjuia planta animalium hic defcriptornm nullam hahebat
xtejionern ad altquam partem, & propter hoc Hebrxi dicunt,quhd
^ceHhtera: Et plantapcdiscorum quafi planta pcdis ro-

Undi, ficut & tibia . Et ratto hmuf diuerfitatis eliy cjuia ditlio
kbraica.qu^ ponitur hic,fcilicet, cgcl xquiuoca tji ad vitulum ^
otundum. HebraiifequuntHr vnarn fign!ficatiuncm,& iranslatio

mjlra

noflra aliam . H^hrxitamen videntur melius dicere,quia expofitio

translationis nofif^^ reducitur addt^um eorum , vt patetper prg-

diBa.

} Etfcintillequafi zC.yidebantur egredideoculis animalium.

4 'Etmmn^\\Omn\\s.i.ftmil(smanibushominis.

j Sub pennis corum. quia videbantur aliquantulumprogrc-

di de (uhtus.

6 Iunda:queeran'tpcnna: coruni. ^«/rf extremitas vnius
tangih n extumituti m olierius.

7 Nonrcueftcbanturcumincedercnt.IfVetfn/wJncftie-
rent ad (juatuor partis,vihabetur infrauamen hoc erat fmc conuer
fione corpons : vt pr^diHum efl, & ifiud vocatm hic,non reucrti.
Et fubditur depofitio facierum,cum dicitur.

* i Facies

107^ GIoford.&NicoIaideLyra ro;^

Ipiritus vepcr, & antma, & corrusfine ep>fre. &c. Hanc tatncn
A confcicntiam,ficui in Prouer.dicitur: 'rnpins cHmvmen, 1 1

t. Ttieff f .
Ffouer.

'li. profHn-Umprccan, cctcmnit :fxpcprxapMciri v.ciemiis& plans lcnpmmeprolpic.tfu

>8-«- fuum locum amittcrc,cum quidam fmcpudorcpcccant: Gr.g Matthxus qui aic:L'i

Quibusmcritodicitur:i'-4H«wtr«nt«/ut'?4f/<«^/,no/«//Z* cus qui licincipit:^ar t/awa«)

rtzcmi. b. ^\^i,f,^tre, quadriga
quafi auriga Dcus
rcgit, & incompofi a
tis currcntcm gra-
dibusfuoparcrcco
giiimrcno.

Hicronym.Sunt
qui pcrhocinvno
hominequiminor b

aquil.i prophetiad-xlaratur. Eftcnim animal in fublim )
volans & prophefa huiufmodi cft,qua fublimia cotci
plans longi(Timepro(picitfutura.

be-g>:ncraUonisle[uClm(ii,\

lamantis in dejerto,&c.lpkq[ioc

Chriftus, cuiuv

a f friini vr I ptinfipilif. TMatth rcilicet.qui i't: Lib»r Erner9t'oni8 leTu Chtifli.

Similicudo autcm vultus eoru facics hominis &cfacies leo-

^Lu ' s oui 3ir; tuit faccrJos quidaiu.iVc.

nis a dextris ipforu quatuor.-facies aiit bouis a (Inifttis ipfo

a fioannetqui ait:ln ytincipioeraivetbura. T Qii* enim dc <|uamoi animalibus dituutur,

adomnrs pcrtciios rcducuntur.
b *Grcg.Q_iii intentio8( contempljtiofjnrtorum fuperre frn<<ii, vt l-onumcoeU'liepo(ret.in«qui

lu quatuor: 8^facics aquil? defup ipforu quatiior: & facics

TExienti.f.

funtmebra, na:
eftvthomo, papi
vtvitulus, rcriir
xitvtleo. a(ccdi:
aquila.Vnufqii:
etpcrfci^us.ho
cft in rationqg^ ;
lusiniacrificio, i

niudusdicitur,iux c eoru& penccoruextetedcfupcr. Due penefini^uloruiuffc 4 jnfortitudine.ao
ta Hipocratis fcnt5 ^ x r o o lain contcmplai

ncQux.n.dequ

tuor animalib. dicuntur ad omnes pcrfcftos reducutu'

Hicro.FaciesdicitDrincipaleeuan»eliorum,e qiiib h

Gcor.

_ipocratis
"'P~""*-„tiamquatuorarbi

eUfflwttt » trantur demcnta monftrari,i?ncm,rcilicct,aquam,aere,
hoouM. tcrram. quxquomodo (ibi niilccantur , & cum fingula
fint>iunftafibi videantur, inuicemqucfctangant, & m
vnaperfonaanimantium & inanimaniium quatuor fpe
cies habcantacliguras, noncrthuiusopcns. Quatuor
quoqucrotasdeterrcnisad(ubliiniaconfurgentcsfingu
B lis & v]uadriformibus iunftas animalibus,vel eorundem
clementorumcommiftioncmcftimant,velquatuortem
porumcirculum,quitcrnisconficitur mcnfibus , & an-
nus vertens ab co quod (cmper vertatur , 6c in fe rcdeat

JKrgiliat ia yocatur. Vnde:'-'^, i/i«,a«'«'«'"<<^.'^F'«^C' W n;ts,& annus .

Quod autem diciturcrat rota in rota.annum in anno fi-
gnificari putant. Vndeaiiuspoeta:.^t(/ 'f i" f^p''* pfr vifi:-
^ia pcriiii aT/K^^.Firmamcntietiam fimilitudincm qua:
cryftallo comparatur, coelum quod fufcipimus, dicunt,
fub quo voluuntur & tranfeunt quatuor animantia.
Throniimcolorisfapphiri, & (cdcntem dcfuperhomi-
ncmfubhumanafimilitudinc perimpcriumcuncla re-
gcntis 5c omnia lub pcdibus habentibus . Vndead extrc-
mum dicitur : Hxc vtiii, fimiiii ^f.tite Dei , per quam quafi
pcrpiduram quandam&imagincm, prudentiam Dei
aiunt dcmonftrari: pcdcs rcdi & planta pedis vituli, fiue
rotunda,quod fignificat tcrrcna qusquc ad caele(^ia fub
uolare,&omnibusangulisamputatisrotundiratem fe-
qui qujcpulcherrimac(t omnium figurarum : fcintillx
rutilantcs cundla plcna luminis indicat manus hominis
fubpennis,tam ipfiushominis,gileonis,& vituli, & aqui
lae: vt ratio falicctcundla (uflentct, & dehumo ad ccelu
lcuct.hoc & ad euangelia & ad cunda qu.r fupra pofifi-
nius,referrcpo(fumus.Alij dicuntquatuor pcrturbatio-
ncs gaudij igriiudinis.cupidinis, & timoris: quoru duo
prxlcntia duofuturafunt, perquatuoranimaliafignifi-
cari vnde Virgil. Hi ic met tu'j,cupiuntqne dnleht^gaHdentque.
Quasrcgidcbcnt ratione& potentiaDci,quibuspertur-
bationibusimpofitxfuntquatuorvirtutcs.prudcntia.iu
flitia.fortitudo tcmperantia,quarumgubernaniurarbi-
trio.Ali) putantordinemcaftrorumduodecimtribuum
ddcribi in (blitudincad orientcm & occidentem, & fe-
ptcntrioncm & meridicm,qus fibi inuiccm & charitarc
fanguincfociantur. Ethocerrcrotaminrota qua:ducan
tura(piritu,&nubctcganturincrcmo,&columnaignis
Cillumincniurinnode, ncc reuertantur in Acgyptum,
fed (empcr ad tcrram promi/Iionis irc feftinenr . Elcftri
iimiiitudincm dicuntfan£l:afandorum,& facicm homi
nis ad toium Ifracl refcrunt , lconis ad regalcm ludce tri-
bum.vituli ad (acerdotalemideftLeuit. extra cft aquila
.fvindidaDcidecoelocunda prolpiaens, <\nx parata
cftlaniare peccantem.Vndc: ncut aqndafuptr dornum domi
m.idcft,templum,fuper huiufccmodi quadrigam auriga:
inflar dominus fedct.facicnda precipit.vitanda vctat. hic
vtputantpopulodicunturquiinBabyloniacft.quificol
la Dco fubmifcrit , & cius rctinaculis paruerit, cius auxi-
lio tcrram amiflam recupcrabit.
a F.uits 'jom/');r,crc. •Tlicod.Leoregnumfnamanimal
rcgium cft ) fignificat : per vitulum , facerdotium ( nam
pro principc laccrdotu, vitulus vnusotfercbatur ) & pcr

aqui'

4firKiliiu

Ore«.l.a.

mo & lco , fcilicet Chrifti natiuitas & prophctii
partcs tcnent: vituli autem, ideft,vi6Iimarum & i.,^^
tij lud^orum in finiftriscft, quod aboliiu tranfit in Ik
dotiu Ipirituale. dequo: ru esfucerd'>s in xtemii fiimor:. ;
Mtlchifedech. Ita duntaxat, vtomnia fibi hxrcant.vnoq
corporecenfcantur. AquilaautcmqiirE&fupcrnam:
tcm & prophetiam eft, quae domini explctur aducntu
fupcr facerdotium quod preterijt,& extra hec omnia
dc natiuitatc referens fpirituali. quomodo patcrin fil
& filius in patrc fit. Vnde : Gfneraiionem eim quis f
Haec funt iuxta Apocalypfim quatuor animal.„ ^,.
oculisante& retrovnumfimileleoni, fecundumfim
vitulo.tertium fimilehomini,quartum aquilajvolani
* Rupcr. Hoc eft quod fupra diximus. Cutn credim
lefum de Maria Virgine natum.facicm intucmur ho
nis. Cumautcmpafrum,crucifixum,mortuiim,fcpul
ad infernum defcendifTe confitemur, faciem vituli co
tcmplamur. Cumcrcdiinusquiatcrtia dicrcfurrcii
moriuis , cum fidei trcmorc, facicm lconis fum
de quo patriarcha lacob , Cati.lHshnis luda ,ad pr
ntt aicendisii. Ad fummuni cum credimus quia a(ccndit
coelum fcdet ad dcxteram patris,ccccnobis facies aqui
quam nubesfufcepitaboculishumanis.

Grcgo.Homo & lcoadcxtris.quiaChrifti natinitas
rcfurrcdioomniugencraliscftla;titia:vitulusa finifti
quiamorsChrifti Apoftolistriftisfuit. vnde: Fosaut ,_
contrt(iabimini,ftdtriJlit'.a vefira vertriurin gaudium.Adcxi
enim lxta,a finiftris habemus triftia. Siniftrum cnim
bis dicimus,quod aduerfum deputamur, lure aqiiila
iuxta,fed fuper eflredefcribitur,quia alccnfioncm li^jn
cat, & vcrbum patris dominiapud patrempronunti
Cum autcm quatuorfunt animalia, fuperomnia
aquila : quia loannes pcr hocquod in principio vid
etiam fcipfum tranfi) t.

b txtentx de. Hicrony. Supra diximus iuncla fibi i
cuangelia,tcmpora,onine(~qi rationalcs crcaturas, & t •
tuor virtutes,itavtqui vnacarucrit,oibuscareat.Q: •
dua:penncecxtenicluntj& inaltum icclcuant.coelelt i;
prjedicationcm fignificat,& omnia ad D>:i tendcren -■
ftatcm . Du£ tegunt corpora , quia humana excludi :
Icicntia,necpcrfedtusdatur intuitus.vudc Apoftoius:
pane cognofciniU'S,& cxparte propbetamus : Cum autem vt'
quod perfeiHum cji,euacuabitur qnodexparteefi.
c Dtnepen.Amor.i.Sc fpes fanfl:orum,qu^ omncpei a
tum animal ad Dcu lcuanr,quebene iunguntur: Am t
cnimqu? fperant,& (perant.qusamant-
■X- Theodoretus.His declaratncadiuinisqmdcmi: c
ftatibus omniacomprehendi poflc, fed alia ipiuispcr i-
cua , alia ignota elfe quf fibi pofitos tcrminos haiidc i-
quamtranigrediuntur: fedduasalas conccflbfibi c>
tcmplandi muncrccxultantcsextcnduni, & dujbus^ r-
puscontcgunt,corumqueoccultafunt,ignoiatione ft

tcnicE,ncque contendentcs vt ea pcrcipiant qux pert ;s-
re nefas eft.

NICOLAVS DE LYRA.

. 1 Et{<iCieszq\li\x.Qt*iafca4ndumdefcrtptionem Utinoruv.*-

: I FaCics hominis,&c i>uiajccundum defc. iptionem Latino- cies aquiU trat tn parte pulieriori.Quia tamen atjuila habtta «

rum fac ics hvminis uatin latere oppoftto afpdlui prophet^ . Fa- tongum,facies aquiU eleuabatur fuper alias trcs. Seiudm Ho j"

cies atattn leonts m latere dextro ipfius animalts : & facies bouis verd non plw eknabatur quam alix.vnde et in Hebr£o,fic hal i^-

m Utere finiflro. Secudum vrd defcrtptionem Hcbrxorum quatuor Et facics aquilx in ipfis quaiuor vel ad ipfam quat ^,

facu s huius animalis erant in latere oppofito afpeBui prophet.vfic idefi,exificns tn eadem linea cum alijs tribus,tarnea vhm*.

tamenquodfatieslronis erat pnma,hommisfecunda, bouis tertia, j Et facics corum. Quiafacies videbantur rejpio rrfupeiK

yt diiium cfi, & fic faiies hominis habebat, ad dexteram fuam fa- penne extctte ad volandli fimHit^r extendebantur verfusfupt

.ttmieonis,&adf,msiramfacirmbouif. ^ Da^pennq. inextremnotibus,vtpr{diamcfl. " '

* I

»77

Ezccliielis.

c

/fa Etvnimrnodtjue . Hicron.Qui ftiiiam aratritcnet.non

IO78

ap.I.

quod parum abfcoderuntjVt confcruis cibaria fn tcmno D
re tribuant:nc (anaura canib. ncc margaritas dent por- M«.7.a.
cis.Vndc: Lacpotum dedi vobis,no>i efcam. i.Cor.j.a.

f Cumque afpi. Hicro- Hucufque quatuoranimaIia,qu»
quatuor facies habent,de(cripta funt:quae fcquuntu'r fpe

cicm & nube qujc

. nirem. Qupd fecu
^'''dcdicitur non re-

\ 5 iciatrctro.nccimitetur vxorem Loth, nc pcrcatficut
E.quifiliorumvitioDeumoffcndit. Quanto magiscr-
ganiuialiaquaifuntplenaUimincatquepennata, qu3
ftuuntur prxcedcntcm Spiritumfandum , quse fic pcr
o5em volat, & ad

fVlla refuftollut, • TCregor. Timor&pcrniifnriaquxabomnipotentii.

,~ Dci uculi» nula praiiciiti aiilcunduni,

v:oiporafuapro-

teant pcnnis hifto a bantur,&du:E tegebft corporaeomm. Etvnumquodque

ri , neC nOblS alpe- , ,5^01?« libl przkns,fc!i.li-. J iiidicaiis,qma bom.quid mali.in quocrefcat.in quo dectelcat
(Xm. tribuant ple- ^ ^'^"% I" n\'l'S elt imreius canis.

corum coram facieilia ambulabat.t Vbi eratimpetus ipi-

b a ^Spintuin rcHiientes. b 1 A,t iiula: Qui enim peifeuetaueiit vfque in finem.hic laluus erit

*(^i ad ch.iriuKii) incciuiu & alias vittutes. TAdbona.

ritusjillucgraclicbatur, necreuertebanturcum ambularet.
Etfimilitudo animalium,& afpedus eorum,quafi carbo-

ISi caibon;:in tciig^is, accen.iciis,& cum lanao fanCius eris. fGteg. Opinionem bonani .id lumen

aliorumlongelateqiiefpargu t

numignis ardentium,&: quafiaipe<auslampadarum.H^c

a «Weit.li cuangclia libi collidis.in mcdio l.teix vilis liilloria: Spiritullanfti laciamenta videbis.

b I^Dequoilgnem veniraitteieinte.ram.

^ erat vifio dilcurrens in medio animaliu fpleudor ignis : dc

a «Splendoi lanc^otuiu. b ^Gteg |tn contemplationcm. -c ^tion ibi diuelTc valente».

, , . c^ ^ j- T- • I- -1 b ^*'l:'^'°"'"'c , vtvnarotavci

a de ignetulgur egrediens.Et animalia ibant,6g:euerteban- 8 mecrederetur,

... .,,•,-,,„, ? -'tppaiuitrotavna.

a Hiiii^ipfrn^sairontemplationemafcendentescoelefte lomennobisafpeteitur. ?'_„J[ c n. r • ■,-. ;

tur i„ fimilitu Jin^m fuIguris^corufcantis.Cumqi afpicere" , ^t^^L^^t^^ "°"''-

'" lo torcs omni parte

^ 1»— r V

animalia, apparuitrotavnaiupcrterramiuxra animalia ^^ •—• ' ""»•" p<»iit

5m!t"StmS h habcnsquatuorfaciesEtafpedusrotarum&opuscarum [[ folf ?cil£?ffi*

:... .v,.'.,:^»^..^!.... a 10''" infcriptunsmaenavoluminafentejitiaiumfunt. & ciinfirminr..rn.,r.- ".f »*-l'lV.C[ OC dU

,. uttebatur cumin-
ccerent, vtriufque
teamenti fignifi-
camy(Jpriu,quod,
fcicet m quatuor
annalibus & lex
eungelium adfu-
tul feflinet,& nun
qiJra retro mouca

tul

b rbi erat impetm.
^ Thcod.Potefta e
tui illarum quae
B ceui nequeunt in f
oraibus obedjcn
nai
jctim _ ^ _

- vi:nminimerchn

- qubant.Ethocip- i
' fuidiuinusDauid k

ait Benedicite Deurrt
oirp.s angcli eius po- 1
irrrs rirtutc facien-
ffsmbum illius ad
auenditm yocem fetmonum eitis.

c igms . De quo: SariHificabn eos in igneardente.Et Pfalm,
Cxmf^pereoicarboties ignis.^t aUbi: -um carbonibus d^lulatt-
rij. Et in alio loco . habts carbones ignis, fedebisfupcr eos, hi
aitttbiinadiutorium,

d Etdei^nefut. Quacunq; creaturarum afpicimus, Dei
ndtiamfulgurat , du in crcaturis fe creator manifcftat.
e £f4wm. Sicut aEfhercrcbrisignibusraicat,& iniftu
OQliatquemomentodifcurrunt& reucrtuntur fulgu
raicc amittunt matnccm , & quafi fontcm ignis atquc
mteriam ,ita hxc animaliacumin oftcnfo pede per-
gut.ad propria feftinant. Si autcm conatui fuo aliquid
opofitum vidcrint, non tain reuertuntur quamicfe
-f,fu'uin cxtcndcndo contrahunt lumen pra:bitura,

quod

4
5
6

eratinmcdiofpiri-
tus:nuncperfingu
laanimaliafingoljB
ponunturrotJC, &
nonconiundsani-
malibusqujcfeque
banturca, fcd vna
rotaapparuitfuper
terram,qua;diuifa
perquatuor totha
bebat facies quot
animaliafcqueban
tur:fanraquefimili
tudo erat rotarum
quatuor fequcntiii
quatuoranimalia,
vtvna rota vcrifli-

1 Q\ni in fcripturis magna volumina feDtentiatum funt, 8c cunfiimaniut facta-
menio b.n>tifmi.

./- a '"""""•''"""' ^^ uerfavna,quiaan-

t quafi vifio maris , & vna fimilitudo ipfarum quatuor, ''q"o populo fo- tapp,rehatfi

*■ , lummodovCtUS tCcuclapistluii:

afVM.onvnamro„mcredere,,re<laI,eramaltenropula,am. ^ ftamcn tUm datum f«.

Scalpeausearum&opera, quali litrotainmcdio rota:. 14 cft.quodadcrudie-

dam illius ignoran

, tiam, quafi rota vo

lucrctur.

h Super terram iuxta. Grcgorius. Cui fcihcet didum cft:

Terra es,& m tcrram /^jV.Omnipotcs cnim Dcus fupcr cor ^^' ^"P''-

dapcccantiumlegempofuif. Gcn.j.d.

i iyiotr.ans&c. Lxx.fharfis,Aquila,hiacynthi,qui coe-
lihabctfimiUtudincm.

k £f >'«'r/iw/to«<i/... Quodpr?dicatlex,hocetiampro-
phet£E annuntiant.hoccxibct cuangeIium,hoc & apofto
li prxdicant pcr mundum : Diuina enim eloquia , & fi
tcmporibus difiunfta funt, fenfibus funt vnita.
^ . 'S°f/!»»'^^io rotx.&c. * Theodoretus.Hoc facilc potc-
nt jnlpici.fi quis duos circulos ratione fumptos,altcrum
m altcro crucis inftar interferat.

^Talis p

NICOLAVS DE LYRA.

U I Et duas texorpora eorum. tt tflx non erant extenttc ad vo
latiumjea dmifix tnferius ad tegendum corpus.

2 Et vnumquodque eorum coram facic fua ambula-
ba,&c. Idffifftne conuerfione corporis modo pfxdiHo.

3 Vbi eratimpaus fpiritus illucgradicbantur./. venti
tuiinis fupradtdi.

4 Ncc reuertebantur, &c. idefi, corpora eorum non connerte'
ba^ur.

; ' J \C\imzmhii[ziu\t,8ccadpartesoppofitas,nonfimiilfed

■ futfliui.

6 Et fimilitudo animalium,& afpcdus cot\xn\.i.corpora

'^"^aliurnvidebantur fulgeniiajicutig'iis &lampades accenfx.

7 Haec erai vifio difcurrcns. qma ignis , &fulgur videban-
t»progtedi ab es.

°, Et animalia ibant & rcucrtebantur. quia adpartes oppo
i' s poterant ire, & boc vocatur hic reuerti : boc tamen eratfine
''^onsconuerfione,vt didum efl.

9 In fimilitudincm fulguris cotuicixi.qmainccffus eorum
y.ebatur vdde vtlox & terribtlis.
^ Cumqueafpiceremanimalia. Hic confequenter ponitur
''"'^ptiorotarum, de quibus dicunt aliqui ^ quod tbi tantumerat

VM

rnarota ficut & vnum animal fecundum eos . Dicuntur tamen ro-
tA in plurali propter quat:for facies. ficut & vnum atiimal dicittir
piura,propterqHatuoranimalisfactes:eratenmhfcrotacompofi-
ta ex dtiobus circulisptr omnia ^qualibus , interfecantibus le mui-
cem in dunbus pwiHis oppofitis ad angulos rtHos fpherales , ftcut
duo coluriinfph.cra matcriali, & fic erantibi quatuor femiimuli
pcr omniafimiles & aqualcs,qui dicuntur hic rot-efacies. Sciendum
etiam quod quandocunquc Habatrota, tangebat terram in attero
piinaonim imerfcHionis, & fic ^qualiter erat mobilis ad quatuor
partes oppufitas fecundum quatuor rot^facies,& hocfme conuerfto
ne corporis rota,ficut didum eft de tibijs &pedibus animalium.Et
quod dirtum tfi de vna rota , iutelligendum eli de altjS tribus , fici4t
diaum efl dc quatiwr animalibus.Hoc vilo,defacitiapplicatnrlitc-
ra,cum duitur: Cumquc afpiccrcm animalia-

1 1 Apparuitrota vna fuper terram iuxta animalia. com-

pofita lamip. ex du- bns lirculis.

12 Habcns quatuorfacies.t.^«tTr«or/ff»;«Vc«/oj.

13 Et afpedus rot!imm.i.tattscoloris,firut vidmr mare quan
dc cft quuium.in H(br}ohabetuy:SicatviClO thadh,dtft,lapi.
dispretiofi i,c tiomwati,vt dicit B^b. Sal.tamen non dicit qualis fit
ille lapis aut cnins virtutis.

14 Et afpcftus carCi & opcra, quafi fit rota in mcd.i. vna

* tranfifns

1 079 Glof ord.&NicoIai cle Ly ra

S Talis cnim figura ctia incadcm fcdcpofita , in quatuor

A partcs motutiiadmittif.orictitfm inqintA occ.dcntcm.

aquilonarcm& aul»ra\cm. Hocitaqucbcatusprophcta

a l.pcrmdcaccflTct rota in rota , in quatuor p^rtcscarum
ambulabant. & non rcucrtcbanturcum ambuUrcnt ip-
Ix. F,Hilmodi cnmi %nr.i

rs

106

apoflolicocomplctuscft Rotaaruin '"ota, vdiunau: n
duorum tclhmv ntoriim cil: quod indicat lcala lacob ,• ■-]
forccps llaix, & L>ladius bisacutus, vcl cuauncliallbi .
hxrcntia:quon)m curftu !^<. flatura tcndit adcdum.
l\i,tAin\^i^. Circgorius.Nounmtcllamcntiuuiuvc!!

li.Quidcrt.n quod Adai

conuctfionc non indigct.Na
quc m vnamquamquc incli
nationcm ab cadc fcde mo-
ta taclc tiTtur Atquc hoc ili
dcn: \ biqiJc Dci pi clcntiam
iii;inticat , liiscralHus.fptcr
humanatii imbcciHitarcm
& corpulcntius conlpciflis.
4< Rupcr.Rotavnalioccft
\ dorfa ea.u oninis iantU vctcrisinflru-
IkuI». ""' mcnt. lcriptura, dc qua Plal-
ViiLii. mifla, /'..v i«»M'tn<jf w/i«»ou.
Nam rc vcra cxindc Dcus to
nat.quanta fit quatuorani-
n)alium(idcftcuangcliftaru)
autoritas. ,</;/'•"■«" ruu vnjju-
ftr urratn , quia prius latuc-
rant, & adhuclatent (ubtus
tcrram.idcfl, fubtustcrrcni-
tatcm ' udaicam . £' "fne 't:is
n rctanim qiuifi vifto ma'U. Vifio
fiquidcm maris incxpcrtis
- trcmcndacfl,cxpcrtisauicm
&animo conflantibustole
rabilis. Talis rota vifiocfl.
Incrtibus & vcram fidci vir-
lutcmnon habcntibus, trc
nicnda & inacccflibilis cfl ,
ftudiods autcm & bonam
fpcm habcntibusadco trafta
bilis,vt non dubitet (cnaui-
culisccclefixtSc arbori crii-
cis c6mittcrc,ad traufmcan-
dam altitudincm diftorum
& fcnluum , qui multiplices
funtinlc;;c& prophctis &

, ,,crp..".".." rGrff(. Ad ir'nir<h.Mri'. •.in

Pcr qLiatuorpartcs carum ciiiuo ibant, &

, a ^O.ij l<r|i»untur jnuiialij.iiurfeniper ad pr^» rriiduiit.
T Otf(!Qi.amnout>t.-iUi'eniovrtusrpittuilttcrfetrp ricirtuf.
t Sciiptutj,lcilicri,nuabciie..pctiMicoogiuit,vndo:QuillJi. vidrtine

cadat.

non rcueitebantur, cum ambularent: t Sta-

a fCttleUiifCgniptoinillio. l> llix Uii^^n u.*in.-.

^ " ' f Terrot iH^nnr

tui a quoque erat rocis, S: altinjdo , ^ horri-
bilis alpedus, & t totum corpus plenum

a •! .«1 liorum animaliuin i.cf tjua: petfcfti dtii;«aiu... .
^^Aliasiproiuin.

oculis in circumitu ipfanim quatuor . Cfiq-, «

j .Infciipiufa. K liiiclligentes.fcniiet fanrtiquo moralii..

viu.int.
b ^ Gitgof. His quotum vna erat pUJicatio , vna etat & tequies & cmfu»
frelruano. 1 bl I

ambularcnt animalia, ambulabantparitcr

a iGiegoi.incoatemplationem. b ^ Oinnucoir.munitct

&fnntoiditcr.

& rotar iuxta ea : 8<^cum eleuarentur anima- ^

a i Quia auamum 4Ui(.iuccxl..iipiuii proiitlt.ianumi.ji ipla i.i.)(icit apud
ipluii.. b lUrcg.Cum inicUigcntu

. c f Scripmra:.

lia (ie terra, elcuabantur fimul & loix.

a «Pncciltnsv;! iiiipcliem «Giei; l.cgi-iiii..

b ^Qufm mcdijsintciraiflistot«fequcbantut: fc.]ucatcs animalia ad Spiti-

tuiniinifdi.n tcniunt. , ^ . . '

Quocunque ibatfpirims, illuc euntc ipiri-

a 5Cu:.i aUendcnieaK.ndiiif s L. ^ Aiiinialu.

tu , & rota! pariter lcuabantur fequentes

^ rropiia enim «oluntan: I piiiius viiz crat in toiis. «Sine moralem

hiftoriilenliun quitat fiuefpiriiualun.

: eum. t Spiritus enim vitie crat in rotis .
Cum euntibus ibant , ST cum ftantibus
ftabant , &: cum eltuatis

a terra pariter

a fAnim.nl.-.

, , ^ elcu.ibanrur , & rota; lequcntes ea , quia
luntinlc<;cOc propnctis «X . , ' ^ ■ .. r r j

PfalmisRotaautccflinmc- d Ipintus vitx erat in rotis . ht nmilitudo i
dio rotx,idert,renfiis fpiritua
lisinmcdiolitcrx.

Hicronvm.Qiuaomniacaleftia<S:terreflria,5cq'iic-
quidrubhumanamcaditintcligentiam, (iiis rotis volui
tur, Ibiisannuum circuUim pcr fingulos incnfes hinade
currit.Lucifcr.qui & vefpcr^dum ad Onentcm & Occi-
dcntcm rutihis micat, & noaistcnebraspurotctnperat
himincduob.anniseundcmconticitcurrum.aliaquoq;
aftraquxcrrantiadicuntur,& quicquidfugetin coelo
ft^ctumquoque & arborumhcrbarumquc vanctatcs
pcrquatuortempora rotis corruntliiis, nihil aipicimus

dormicntcEiKi torma-
nifiqiiod Chriflo iVic^.
tc ccclcfia format', & ni
tahuiulmodi. Vctusi.\i
men:ri no finc mutauur
pcrmanfir,dum Ipiritiia!
inttrUigcnti^latuit, qd*
cum rcdcmptor vcnit \\k
tualitertccitintclligi.rc,
mcntum vcro nouucti.i,
pcr vctcris tcflamijnti pa
nasxtcrnumdicitur.qti
illius intcUcctus nunqiu ■
mutatur.

a StatKraqMciue.Sw^w^
redlitudine prxccption;
cflaltitudo in cclfitudii
promiffionis , horror r
miusin terrorcfiipplici
-li Rupcr. Qiiomodo .
quibus ftatura & altitu
rotarum cft hornbilis.^
10 mirum malc viucntib.
inuidcntib-ludxiscflho
bilis, coqd animaliah
iuxtaquxconftiterunti
tceifla;, nonafpcxcrint,
afpiccre noUicrint. Idcii
aUitudo vel afpcdus ro
rumhorribiUscftillis !'
ximc quia totum corp
larum fitplcnuoculis
iUis quorudam corniii
idcft, radiofus Moyfcs
confortio fcrmonis I
fuithorribiUs,cumeis!:
tius dulciscflcdcbuiflct
quc vencrabiUs . Quod.
folendids radij!

B

it

Q quodante nonfuerit.Gyr-.. ayrandn vadit fpm:tif,& m arat

l<xl.i.i, los fuosreucrittur. Omniaflumina curruntin mare,ncc

impletur,quiaadfontcsfuosdc matriccabyflx) rcucriu-

tur. Euangcliorum autcm,idcfl,quatuoranimaliriqua:

ipiraut,viuunt,intelliguntcurlu brcui mildusfcrmonc

apoflo

ciet .,

Moyfc.hoc tam multis ccuUs fignificatur in corporei

tarum in hac vifionc.

b irf('r«wi lor^pjw. Quiafan^orum adioomniparte

cnn(pc£ta efl. at ttum ocp/w.Qaalcm Argum dcfcrib
fabula: pocraru: quem luno ob negligcntcm cu(lodi.
inpauonem vcrtit, vtquod cfl mir culum conditt .
Dci.hoc cflct condcmnatio multi adultcrij.

Gicgor. Nihilcnim ineuangclijsquod nonluccv
fplcndorefuomundumiUuminct vtquxparuapi;i
tur& viUa,Spiritufl!anftifulgcantmaieflatc. f

c Spir.tm irtwi yiix . Quia pcr facra cIoquia&<i(i
fpiritus viuificamur , vt anobis mortifcr.i oriiTi fc: •
lamus.

d Uiaafpirim W/.«.Hocfccud6 dicit,nc aliqiod ^ .i^ j

^^ trcnuii

NICOLAVS DE LYRA.
* tranftens fhir.ediumaltenustmtinfecaniiofe inuican adangulos
Tcilos fph.trales.

1 Pcr quatuorpartcscarum cuntcs ibant,&c. Quiaficut
difium efijiabant tnpunHis inttrfctUunum , &fic xtjUiHner poie-
nnt reuolui ad quatuor partcs.non tamtn fiinu!,fcdfucce(fini.

1 Et non rcucrtcbantur cum ambularent,&c.'.,/i7;tfon-
itnftone coipotis totiiis rotx p terat ad partes oppofttas arnbulare,
fuut & animaVu. yfd aliquem locum,&c. Toius ifie verfus non efl
in Hebra; nec in libris corrcflis, fed immcdiatifnbditur.

3 Statura quoqnc crat rotis,&c. idtHy magmtudo.

4 Eraltiiudo,&c. /«//£« TO(irr,;a.

5 Et horribiUs alpeftus. Vrupicr magnitudincm & motum
ejTum veloicm.

6 Et

6 Ettotumcorpus./i:J//rff c»7«s//tf?i'ow.

7 1'lenum ociilis in circumitu ipfarum.f. pi{lurisad\-

dim 01 iitoiKm ftuiis .jiiut c\t incaud.i pa-tin-ii.

8 Cumquc ambularcnt animalia,&c.<»</f«"wf«n</af f

tcTn,arnhutabant vaiim &>'>.(,

9 Etcum elcUarenturanimaUadetctra.&c/w M(4«
alariim.

to Et clcuabantur fimul & rotc quocunq; ibat fpirii •

Idcfi , ventus tuibinis (upraduius yclperfpiritum intedigi'»''
fpiritus viuificans i'.Lisrotas,ideo (ubditut.
II SpiritLscnim vitccratin rons,dcc. Qiiaft diceret,non -
uebaiituf percM noicrtiitnpilJumJeuiraii-mfdperfpirUii»'
trinfecum viuificantrrn.C-i t.ra pJtent rx diHis.

I i Et fimilitudofupcr capita animaliu,&c. mcoffff

o8i

^murrorarnm,qiiasfn carpentisplauftroru rhcdarumqj

/^curruiima(picimus,ledanjmantia,im6(upcranima-
tia,quia ammalis homo non pctcipa ('',ijii.i iunt fpirilus Uti.
taXz Fimametititjucii:. ^c Rupcrt.Siniilitudo firmamcn-
tifupcrcapitaanimalium,rcgnum imraorfalitatis cft,
iromcrccdc para-

EzecKieiis Cap.I.

io8:

1 Ge;

ftalli

imieuangelizanti
•""^•His&iufcipicnrib.

Iirifti cuansicliu.

,'„at.[{oc firmametum

iiafi afpccius clt

> vflalli liorribilis»

liiaciyftalluforte

uidem nimis c!i,

;dcxaqua Iblida-

ir,rcctcpcrcryftal

im rcgnum illud

itdliKiC, vbi ange

:? naturacx mu-

bili immutabilis
«e» jda^&itafolidata

^, vtiamiolui vel

j vitiu iabi no pof-
.Ethumanaquo

(le natura itidcm

jniuneranda eO,

•> poft rciurrcdio-

rmfolidata, iam
j \:ra ncq;morine»

cicpcccare poffir.

(.lodcryftailuhor

pile & extcnfum

Ipcrcapira anima

1 mdicitur,gaan-

dinobisadhucin

<rporcpofitis,terribilesatque pauendi funt.
. iGrcg. Coelefhum potenatum qua: prius perliberu ar-

lltiiumquafi aquainquamlibetpartem poterant labi,

-daliiscadcntibus:quiaperftircruntquafi dcaquacrv-

lUusfiuu.quiaiamcmninoconfirmatifunt.necmii-

ripodunt.

"""• c^yiLui honibliis. Hieron Quod puriffimum cfi:&: ex

iiuismundisatq.luccntibusnimio frigore cocrcfccre

iciturintantum,vtctiamgcInconftrida aqua. Grxco

Dminecryftaliusnominctur.Efi.n. in fuperioribuscxi-

lapuntas ,qu?omniaprotegat,i.rationaies fapientef-

ue virtutes , & quatuor tcmporum cur(um,& mundi

iagas,& rcrumomncmordincm: & cuagclicam pr?di-

«tionem,qux cx parte intclligitur,&: cx parte velatur .

t ^ltmus ad a/r6T/.r«.Hieronrin Hcb.muhcris ad forore

/am, virduabusaiisvclabatcorpusfuu, & virvclaba.

trfimiliter. Ideoautcmpoft mulierem virumpofuit

*- iJeadem perfona,ne fexum in coelcftibuspurarcmus.
d ^««w^^<W'7w,-5r,.Grcg.Hicindicarur quiapcnnasal-
t-adaltcrum tcndebant,& duabus aUs corpus proprifi
\labat, quia fic debemus virtutcs quas accepimus , alijs
i.pcndere,vtpcccatanoftranondefinamuscautccogi-
te,& quotidicpcr timorcm & poenitcntiam plangcrc;
rscnimaliscorpusvclatur.

e ^a[iiumm[Hblimis.LXX.'VoQc\cthi, vtfcilicctvni-

ucrfa

fupcrcapita animalium t firmamentiquafiarpeanscry-

a 1 G e^ Nobh m hac cotrupt.oncvolitis. b qa,a .jua.nuis j,crfert,, ,n,u.a:, c rn,- Rt.iati

1 1 .1 .,. - , b , "."""''''"^'"•'"•.^'''^""nintclligcrf nor>pf;UHnt.

11 horrjbilis , 6^ t extcnti luper capita eorum defuper.

a ^ VthonuiiiquolaltcrliabetiiDpcnd;t.iiicr,a!it[:tnonl'untie.- pen. ^

Sub firmamento autcm pcnnx eorum redlc altcrius ad al-

■ ,_,. . ■ _.„ ' ^''"*'^5Vinuies,percorpus.ift,u (,"njtui.
b fChar.,.-,.eDr,&provimi. '', ^ Vcrlus ,cd,?.

rcrum . Vnumquodquedudbus .Ais velabat cdrpus fuum

a 1 Gr«.Sunt e„„n Juo g-ncr.. hominum.altcrun, perfcflorun, , altcrum p£uuloium '

b t Grog Quod pi.usia paucis ptohciciitc priJicatione Ht in .nulris.
. j r ■^- t I ^ 5 ffi^ccilit proficicndj.

& alierum Iimiliter velabatur . Etaudiebam fonum alaru

a f^m.lcinApocalypC. h^^ ^qu» muhipopulimnlti. c 1 CLj, infanaiihoc t«c,r

quiili ionum aquarum muItarumjSrquafi ibnum t fubli-

z 1 ''''^■* Ci"l.'-' • '. '--.nuerfi rtatimin l.iu.ic,„ i,.-, crumpunt. |

misDci. Cumambularent.quafifonus erat multitudi-

a 1 Cl;riDci lunt cciicmpl.nnin: 1 Fri.lican.i .

nis, vtlonuscaltrorum .Cumqueftlrent, demittebantur

a t Sua: e,s vinuiesvilekunt. b f ^onusintclligcnt «. c ? Be,u„u ,inis , angelorum altitudi-
^ n=m'nnl<:.-ndensip(,us.fcreito U natririmcogin.is

penn.T eorum . . Nam cum iieret vojc fuper firmamen-

a T Animalium. b «r incontciiplalioiic.

tum , quod crat luper caput eorum, ftabant , et fiibmit-

_^ a f Pro nihiloieput.inics('uas vittutcs.

tebant alas /uas . Etfuperfirmamentum quoderatimmi-
ncns capiti eorum , quafi aipedlus lapidis fapphiri,"

uerfa que pr^dicantur in nmndo,per voccm m] Dcief- H
le credantur. j ^^.>. xj

^ Hupcrt. Vbi fadluscft rcpcnrc de coelo fonnstanci
aduenientis Ipiritus vchcmcniisi &c. Illic cx tunc autliri
coepit lonusalarum animalium cocleftium.Multafiqui

dcmgratia^celeftes
confluxcrurit.
f y i Jonus catho*H.
QiiiacontraprrEdi-
catoresmaligni fpi
ritus & perlccuto-
resinfurgunt.
g CumcjyjUm^&c.
Vocem enim om-
nipotentisin cocle-
ftibus refonanterai
ferre non poterat.
Stabantergo,<5ccu
filentio admiraban
turDei potentiam,
qui ledebat fuficr
firmamentu, quod
5 his g deorfum cry-
flaliofimile, &h(S

9 quifupra, inft:arla-
pidis fapphirf.quia

10 omnia in fimilitu-
dine.noninverita--

. te monftrantur.' ^^

Grcg.Quia!iquOH,«.5,
modo lciennavo- - ■
lare crcJebamnr,
ad voccm dcfuper
ucnictcmalaslub-
mirtamus.dum in-
uifibilem fupernosnaturam, & impcnetrabiliaejusiu-
<lichpcrpendimus.

Gicg.Notandusordo,quod fuperanimah'afirmam5- ^ „ j-
tum,fuperfirmamentum thronus, fuperthromim ho- """"^'
mo , quia fuper fanftos adhuc in hac carne viuentes an-
gcli, fupcr eos Chriftus.

h Quajiafpeausla.fa. * Theod. Hrec itidem fpccies rc-
conditam & fub fenfum oculorum minim^ cadcntctn
diuinam indiQzntmimdim.^ubcstnim&caiigo, inquit,e«
circuitu eins. Et rurfus idem propheta,po/«if ter:ebras i.ttbu- m\ 91
lum f„um. Tcnchrx autcm & nubcs & caligo diuina natu m.n',
ram emfmodi dedarant.qus nequeat videri.Nam puru
illud & inaccefifum lumcn nobis tenebrae (unt , qui pr«
imbeciIIitatenaturce,oculorumaciem in eum iiiinime
mtcndcrc valemus.

Grcg.Qui aerij coloris huic virtutescoelcftiumcom-
parantur,quia fpiritus quibusDeus omnipotcnsaltius '''''%"•
prsfidct, fupcrioris lociincoelcftibus dignitatcm tcner.^
Qaoli alpeaus la.fapphi Hicron.Sicut in cr yftallo puriflima
qusque atq^luccntiain coeleftibus,qusnoftrunrjoblcu
ratum corpusilluminent monftratur , fic in fapphiro.i.
tkrono Dei,5c fupcr firmamentum, quod cgUim cft,ab-
fconditaatqj fecreta incomprchefibiiis Dei qiii poian u.

ncbras latibnlum fuum <& m nube videtur & caliline.vndit in
'Lxo.Htfubpcdibus Dei erat quafi opus lapidisfapphnini.

<0 a. Simi-

Pral.17.l1:
£xod.i4.C*

NICOLAVS DE LY

R A.

4e i^nbnur vifio quantum ad illud quod erat fuper caput anirnaliu:
^Pjmurnquoderatibi.eratquedam fimilitudo firmamcnti feu
'UetUttj^fuprafirmamentumvidcbaturthronusfapphirimSj
'^Ppra tbronum cffigies hvrrnmsfedcntis:adcuius nut.m &prf
Z"v 'Tf "^ ^ ''"■^ mouebantur.Et hoc efi quod diciiur : Et
mutudo luper capita animaliumfirm^menti. cuius co-
\<i'\<-nbmr tiim fubditur.

• Quafiafpcauscryftalli horribilis. ideli, venerabitis, e»
'ao,j«odu»«, G,«e/» viceinrooiiuua d. Qiiatcrribiliscft
?./?." '" hicaIiud,nifidomus Dci & portac?Ii.
^^ </.c.„,/,,,, Quafialpeausglacicifortis, /oco cLs

^ra'a'p7t'rl '«T''"' ''"'"^'^" ''""' ''•^'''^^'" efi glacesin-

liei^L?'^"'' ^"P^*^ "P'^^ ^°^""^ '^^^"Per illa-. Cryflallus
rnti. •'''^"' ^"P'"* "«'»'"''■«»» . /««« fxienfto firma.

]i^!lnlh^'^^'^^^'^ ^"^"^"^ penna:corum ercax. ideft,

4 Alte-

4 Alterius ad alterum.^w tangebamfe in extremitatibus,
viexpofitnmefifupra.

$ Etaudiebamfonumalarum ,&c. quando moueiantur
per volatiim.

6 Quafi fonum aquarum multarum,5:c. idcfl,magnum

6 fontm.

7 QuafifonumfubIimisDei./rfe/?,/?tw/on«w/on«j-«/,^«i

dicitur jonus. Dii,xjuia ah eo fatius. ■

8 Cni\\^m\in\ztcm.Q,iiaftdicat, Sonus crat multitudinis nS
cuiHfcunq;,fcd vifonus muliitudims caflroru vbi quando incedJity
dloiige auditur fonus magnus & terribilis ex inccfju tfnbaruw^
hinnituequorum,& collifume armorum.

r, Cumqucftarent, dimittcbanturpennxcorum.'.///;

pLnn£ qu^ li<,fnM crig(ha,.tur , ad vulandum dtmukbaniui ,fuut
eJr pcnn^ auium,quartdo ceffantd volatu.

lo Namcumficrctvox fuperfirmamentum././jiYCf/itK
fcdentis in thruuo fupcrfiwiamentk-.ad cuins nuiTi Uabant & vo«
labant,vt dit\h efi.Confequentcrprucediturad dcfcriptn nem ihro-
ni&fcdentisfuper eum cum dicitur: Et fupcr firmamentum
quod cratfuper.£f patetfcntcmia expr^utiiis vjque ibi.

* I Et

1083 Gloford.&NicoIaideLyra 108^

^

yf a ym;ii-f«</«ffc'fl«i.Grcg.Throni.angclicivirtutc,s.qiix
A iDrosanedoslocidignitatctralccndunt.Cumcmman
celi nunti) dicantur , & (xpc angeU ad ni.ntianda qux-
5am hominibii5 veniant , thtom aiim ad miniacrmm

Ibi4-n.>

ira.r.1.

B

CobCtX

nuntii nufquam icguntur.
H Rtipcrtiis Qiiod lam
non fimiliiudoquafi aCpc
aushomtnis.fcdvcrusa-
fpcclus vcri hoirinis Icfu
Chrini, redcatdcfiipthro-
no aflcrtionc noftra no in-
digct.Ccrtucnim cft.quod
cx quonubcslufccpitcum
ab oculiscoru, fcdct a dcx-
trisDci,iuxtaillud.o/j:/»
do. dommo mo jede d dextns
meis .

b Hominis defuper . HicrO.
idcfl.Dci patris.vndc; timo
quidam pianuiut vineam, &c.
Et allbi; Womo qnidam frcit m

ftusfilioluoy nonqnod fi-
ius cxcludatur d rcgno dc
quo Ifa. i^idi duminumjc:en-
l- m luDcrloltum excelfum. Vn
dc loanncs: Huc.mquit,^»-
jrii lla.Ji,(]UJndo viditgluriatn
filif Dei , fcd in patrc rcgnat
filiusomniacnimpatrisfi-
lijfunt , quieflimagoDei
patris inuifibilis.

«bifuprl.

a TGrfj^o.In quofrdfbil qiufiliomo.

flmilitudo thrdni, &cluper fimilitudinc thro

« Grrg.Gloiia iiolui rcdtiii^t ris.

nifimilitudoquafiafpcdushominis dcCu\>. ^
Et vidi t quafi fpcciem cledri, velut afpedu j

«( Qui cnatdor!piit"''»"ifli T ramum ^ Grfg.Aiiteincatii:.i.oiiei».r.

ignisintrinfecusper circumitum eius,a lum

_ ^ Grcso.l'oft incariiationem r. j

♦ fheodcTr.Pcrhxcofl? c biscius,& dcfupcr:& a lumbiseius vlque

ditSaluatOriSnoftri incar- a t Greg.ClantaiemfpiriiuflanaiquaCiii totomundo

H\cT"u,a'l^" f dcorfum.vidiquafifpc^i£:inlfe"ndintis *
dicit , naturas vcro duas, ' i ."a^fo

In quo fordus Dei cum ht>minibus nc

vUfilfrl.

vnacleari.ahcramignis: g <n circumitu , velutarpcduarcus,cumfuerit 5

& aUcram fcrcntem , alte- *

ramlatam. Diuinafiqui-

dcm natura humanam in-

duii . Idcirco fupcriorcm partcm confpcdam ait , tan-

?|uam ff ccicm clcdri, infcriorcm vcro a lumbis & in-
ra.quafilpccicmignisignc diuinam innucntcnatura.
Dtus twm tuus i^nii co.fumens efi, ait. Elcdro vcro hu ma-
nam . Talc cnim cleftrum, veluti mifla quadani Ipccic
prccditum,ncqueauro,ncqueargcntofimile,fcdquafi
vtriufquccommixtio.Talcctiam corpus humanum,
ncque cnim folum icrra cft , nequc aqua pcr fc , ncque
ignis.ncqucaer, fcdcx quatuor clcmcntiseftcompofi-
C tum. imo vcrotaiis.ncqucanimaratione pracdita tan-
tum.ncqucmortalccorpus, led vtraq; fimui proptcrca
prophciavidctalumbis cius,&: dcfupcrficutfpccieclc-
^ri,quinctiam ficut vifioncm ignisintrinlccus eius per
circumitu. Etcnim humanitas verbi Dci hilaris & Iplcn
dida & <4oriol"a immortalifque & i corruprione libera
ab inhabitantc diuina natuia fada eft.ldcirco congruen
tcr dixit.£f vidijicutJpeciiTn eleli> /, (^c.
c Hiiafifpeciem eU^n. Grcgor. In clcdro aurum argcn-
lumquc mifcctur , & pcrargcntum auri ciantas tcmpe-
ratur: & pcr auri claritatcm Ipccics clarcfcit argenti. Sic
in rcdcmptorc noftro diuinitas per humanitatem no-
flris oculistcmpcratur,& pcr diuinitatem naturaclarc-
(dt humana.

d ignis

d l^nis intrtnfrctis. Grcgor. Antc incamationem ign D
cftinludxatantiimintrinfccus, & non Iplcndet.qu:;
Ipiriturtanc^us in multis patribus ludaram rcplcucra
lcd non ad notitiamgcntium pcruenicbat. A lumbis \
ro & dcorfum ignis in circumitu fplendcr.quia poft ir

carnationem longc latcij
fpintuftandi gratia diffi
facft.

Hicronym.Qui fedcb
in thronoa lumbis&fi
pi a . clcdio comparatu
qd intrinlccus ,quafiign
habcbat aCpc^Vum alua
bis , & infia iiinis rclplc:
dcns in cucumitu mor
Qux cnim f pra Uimb<
funt vbi lcnliis & ratio v^
fatur.non indigcnt ii;nc 1
flaminis fcd prciiofifljm
mctaUo& puriflimo.qu
alumbisdcorfum.vbico
tus & gcncratio: vbi ince
tiuavitioru indigcntpu
gationc flammarum , •
purgara habcant arcus
miUtudincm , qua: vuli
dicitur iris.

e .A lur/.bis citis . Grc2'
Pcrlumbos propago i.
taUtatisfignarur. Ddui
bis Abrahac virgo Mar
in cuius vtcroDci filius
carnatus .vndc in vniua
mundoinnotuitDeiis
Gregor.Vnuscftho..
qui lupcr lumbos ardc
intrinlccus, angclosam
icm fuum per diuinit.'
tcnuit & fublumbisin
tius ignis fui Iplcndorc

f Idcii, po(t tdn rcni miUiicpidiz lignum.
iira niun^Uis diluiiio lerHJtur .

incircumitucmittens,homincsadfan<:^iardonsluic
fidcrium per humanitatcm rcuocauit. '
f y tdi (juajifpciien.. GrcQ,.Ymc(\. fimiUtudoignis&:^|,
cus . In igne enim aidor (pirituftlndi ,qui in arcuqu
que fignatur > in quo aqua & ignis apparct : & pofl m
diatoris aducntum eovirtus fpirituilanaiinhumai
gencrcclaruit,quo & aqua baptifmiclci2os Dci lauit,
ignc diuini amoris acccndit . Quafi cnim a mirto cold
f^mulaqux&ignisquidam arcusin nubcad propu
tioncm ponitur cum dicitur:A^/// iiuis rcnatusjuLnttx-..
& jpirtiulanHo,non potcft tnvare in regnum Dei.
g Fclut afpca^^nuArcus vtriufquc iudicij teftis eft.Cci
lcusenim in colorc,aquciudicium faftum,rubicunci
mcolore:ignisfignificat facicndum.quia mundusii
cij ignecrcmabitur,qui priusdiluuio iudicatus.

Hicronymus. Alitcr cnim elVc non potcft . \ ;
pocta.- MiUerapit vatiosadiurja liuc lolvres . HicarCUi
gnum cft clemcntiae & tcftamcnti Dei,quod fccit hon
nibus , vt quando in nubc apparucrit, fciamus nosn<
ampliusperituroseflcindiluuio.Vndepatctpoftpfn
atqj fuppUcia& purgationcmpcccatorumfuturami
fcricordiam Dei .- fcd hisqui Deum mcrucruntvic
te regnantcm.vndc fequitur: tiu erat afpe^usfpkndonsi

yium

NICOLAVS DE LYRA.

|„ I Et vldi q. fpccicm elcari. idefi , fpecies itlius hominis w-
debatur de eUdro , vcL talis coloris jicut eji color ekB'i : tamen
diQcrenter m partefuperiorifaltcet d lumbis eius & furfum : &
in parte tnferiorifulicet , a lumbis (S deotfim : quia in parte fu-
feriort erat fimilts elcfiro ignito .• rctinenti tamrn fuhorem
fuumtntrafe. U.o jubditur : Vclut afpcaumignisintrin-

fcCUS , &C r o

» A lumbis cius & dcfupcr. In pane verb inferiori erat
fmilis eleiiro iimto Jul^orcm juutn emtttenti txinnfecus, idei
fubditur, •"

3 Et a lumbis cius vfque dcoffum vidi quafi fpecic
ignis.ideJtyeUiiri tj^ritti.

4 Splcndcntis. idefijplendorem emittentis.

5 VcXntzi^cQtnm.ideiiyviridis^qui eflfpkndidus.

.Ad faciLius capiendum pr^diHam viftonemimaginafiMtf^
fui figuras pr^diHorum fecundum dejcriptionem Lmn"'^

6 etiam Hebrxorum , quantiirn ad l}Oc (juod eorum # j
ptio differt a Latmis , fahcet in dejcnptione animalih
taniiim quantum ad defcriptiomm faiicrum : in altjs ^''
tfieadem.

Sciendum tamen , quvd pr^dida non poffunt fufficientc
plaiio dejcribi :fcd oportet ptr ima^inaiioiicm iujpicientii mu

I

0

Sj

Add

ItlO.

^iyranMhronifcili f In«n,a,b„.. > fS«u„dum«>x,gttiprrimi„mu„doqu,v;d«;pofra„r -

A rrveiDcbvclom- ;^ i • i- i ■• . iGtcpoMuncr

qu^viiaiunr. a ^" ""bein, die pluuj^. Hic eiat afpcV^us fplendonrpcr

ilU(

Grcgorius.Cum

gyrum.

praedicatio fcilicct D
cifunciitur vradve
niam crcdcntesdo
mino parccntc re-
uocentur.

NICOLAVS DE LYRA.

MintelleBim yifionispredicle confidcvaridHK.^iwdfictft di-

■ Hieron.inprologo.-Iudxi qui cim loachim dn6iifnerantin Ba-
•nnan , dc bocpxnitcbant, qrod fc reddiderant rv^i Bahylonis:

i ui videbant adbucflare Icrnjalcm,qua7n leremu-J denunciaiie-

r deHruendam,& melimfore remanentibus in lerufalem qiiam

t nfmigratis in Babylonem , vt hxbctur lercmi^c vtficfwioquarto.

dcc qumto auno d tranfmigr.ttionc loachtm dommiis dcdit S-e

, elifpmtHmprophetie,adconfolitio7icm tamcu camuorim^de

nicians maU depropinquo ventura in Icriifile;,j ,&■ wiM maio-

r^umfuftiiicrent in Babylcnc.Vc' vStum igiTurturhmis & nu-

hi venientem ab aqmlone , intetiig ttur e.xercitus Chaldxorum,

per ilkm partem iutrauit iHddam, vtfrequcntcr diaum efifu

^l mlfaia&lcvemia. Terignem muolucntem inteliigitur incen

: dicmitatis & tepltfuturim.Ter tjuate-rnarmm .tHt nAmcru ani-

^ dii , &facierii & t otarum, intcliigitur qiiatcrnartus numerus

mummagnorumfthifucccdmtUim.f.ChaldAorum.Verfariv',
.omh&K^manorum, quxetiam regina infcslaucrut popidu
luiorum.^ec mtrum,qu6d idcm 7iumerus pltmbus fimilitudin:
' ■%irJtHr,qma Gen. 41 . feptem annijirtilitais & fept-.rfa-
, di4plta ftaditidmciignrantiir ,faUcct, po-fp-.c^zj punxs&
es,&per houespingues & macikiuos. Infpeciali vcroper fj
lconis,q;uprin!aejifecundumdefiriftioncm Hcbrxon» in

:tiirregnumCbali£orumfeuBahybHioriirn,qiioif,iitpri'nu
m ifta quatiior, vnde & rex Bahylonis frcquenter vocatur leo
''^rfuris.viide lere.^.b. Aiccndnl2o d: cubili iuo6ccit

■dum aliquos habcb.it i.n.-iginem leonis in vcxillo fuo Ter fa
Imiiiiis intelligitur rcgmm Terfarum &madorum , qLd

.litrcgnoCiuildmrum. Dan. 5. quiaiftud regnim himanius

■ •.iuitpopuiim Iudiioram qiidm atia.vnde & Cyrus dedit eis li
^.i^mredcimdt tnlud.mm. Ter faaem hoiiis , rcmumGr^co-
m qmftcut jos impeUit cornibus, fic rcgtmm Grl:orum mole-
iti t^vpulum Iiid£orum,& maximc tempore .Antiocln lUnflr s
Ttert i.& 2. Machah. vni: & Dan. li. tsle .Antiochus voca-

tur

titr cornu modiam , & pofica faaum •jrande nimis eontra meri-

i.M tnteUigitur regnim \omanortm. vnde & aquila cflfmm flue
rextllum ^omani imperij . Tcr aU.autcm , intelligi^S^
potesl.^ pr.fldcnsdtais regnis,qiaa or>:nia tsla hfnora ^^C
ntflrantur medtantibu. angclis : vndc & an^^elus pr^ftdcnsTeZ^ •
Terfrrum vocattrr princcps Tcrf.niVi,Ban. to.EtUftdJts nZ
Gmcortim,tbtdem dtciturpr.nccps Gr.:orum,& fl iS'l^^
dumefldealiis. -P^rhocqublariimJia&rotd^adwL '
P^tes^ant,meUig,turdifttat^o tftorum rcgnorii aH^^Z

f-J^-yclocemmotum&terrtbikn:afpc£inm.tmcUimt,rro-
bj^&feroc:tt.seorum. Ter man,. autcm opcra,cS q:Xl n^ms
efl organim orga^torum j.de Ant^na.Ter firmamcntim verd quod
'Jf^f^P^rcapttaa^^^^^^^^

dtctturlocusDet&beatornm . Tcrf:d:ntcm tnthronofupcrfi^-
^''»'^ntim,inteUtgiturtpfcDcmpr..fJc,nsomntcrcat
e terreitri: ad cutus nutum ovmiailifponuntur.vHiie & adprxce
pumfedentis m throno animaiia quicfcebant & mouehatur qu ^a
tpfemutat tempora & atates, transfert regna atque confiituit, vt
dtctturD.znieLMttndocapite. Tcr hoc autm qudd app.vchat
in forma >nimina,dcfignab.^turquodcrattcmporc ^:i^xhuma-
nandus . Terhocautem qiiodapparcbat in colorc ekari, quodcli
auro cr argento fulgidii^s, tntcUigttur exccfiiisfu., fapienUcu-

l^^nonestnumerus Terhoeaute7n,quodinpartefupertor.dlu.
bis^-furfum rettnchatfplendorem mterius, & in parte infcrori
fthcet a lumbis & dcorfim emittchat fulgorem exterius i^tcUm
turquoddtutnaJapmittaprouteH tn ipfo.cfi nobis occulta,mani-
fcslatur tamen nobis altqualtterperfuos cjfeaus, fecundnm quod
diaturadlioinanosprtmo cap.Imufihilia Det d crcuura mundi,
id^fi ajhomiacper ea qu.xif.tc%tfunt melleaaconfpictuntur,(hn
piterM quoque vtrtus etus & dntlmtxs . Stc er-iopatct ex dks,
quoitn hoc prtmo cap. defcnbttur dium^praftdcnttafupcremi-
t^ensfiatusfiueyirtus,ptfuprddiaumefi. " '

-^ D D I T I 0 I.

^ i^ D i r i 0

II.

J^odcmcap.vhidtatm tnpofliUa: Ter qtratcmaritm autem
'""'trmantmalium&faaerum.

Cfa hanc vtftonem £:^echielis quantumpcrtinct ad expofttio-

IZtftfr"' T 'T^^^rr^'' compctentlf,ltem pro ma
Z- •/^7?''^^ '« aliqtithus 'mtntis conucntenter iUam cxpo

tZuf''^1 'a '^' '1'""^^"' '"^'' '^'^S"^^^'" yf.onem tn-

rZl ? " ''"''""''' T'"one ommum Hebr.^orum expoftto-
TCTVr ^"'^"^ ^odernorum . sfi cttam v.ddeconfo-

I^IZZ T-Ta'^'' ''"'"''""^'^rper quatuor ammalta,

ftni^ZTuf!"^'^'^'''^'''"'"^^^^^^

«^/■CMclf-^^^f '''""''■■«''" '"'"^'" ?«^^«">- ^nHnian.ts mo

^"dy uZff ^f^'^nttqut(fimtHebr.wrum ,ftltcet,f!,al.

'^^^itZr'' '^"'^ '"f ^'^«'^'- /^«''« ^'fionts E^ninius
''^ mdoicreSl'''''^'' '^'"'^"''" ^'"^^^' '^'"" camfctentt altos
fr>^iZtotZnT!r "'"""' ^ '''' '" ■'''''^"'^Jccreto, non ex-

''*''^'fi'puluspoJfitaltatrtt,ihgcre,& hocproptcrLgnt-

^F

tudtncm myflerij , quoi etiam fccundum eos in hacviflone infUi^
gttur,prout^a.?Hoy. qiiifuitde maximis modernorum, tari-etra-
tt.tt tnfuo libro dc dtreatone , parte tertia.in procemio: &mpri- '
mis feptem capitibus eiufdempartis. Stibidcm diaafuadeoc-
cultationeprfdiaorum mysieriorum modo pr.tdiao confirmntpet
mult.ts autoritatcs antiquorum . Hoc id:m tcnct l\ab. S.a. & F.a^
Cymoi , &• cateri expofitores ,fctlicet, qud.iintcUi-^cntia contai-
toriiu%nhacvifioneS7^echiclisfuritarcanafe:rsttl]vHale'i^isdv.d
ne,qu.i nm Itcet l,ommi loqui . TH.inifcslum efl autem , q)ioa mo-
narchia Clhtld.wriim & Madorum-,&c. nonpcrtincnt ad anana
lcgis. Sunt crum & fuerunt vuigantcr nota. Et Danidetiar;i,-.!iit
deeis prophetauitcLire inphtrbuslocis , trai!dtteasaocrtc&
palam fic qubdquiiihct potcH e.cs intclltoerc , ftcut & a'tisp'.'i-
liMp) ophciiasJfti.ts etiam dc Chald^eis&Tcrfis mantfc.fk'pro-
pjctautt cap. tertiodecimo . Et ftcp.tte: propofttum,fcili'.et qnod
Hcbrporum expofttores non referunt iiitcUf?cntiam l?uius vifinnls
admt'.nd.tnas monarclm; , fed addtutnoram arcanafeu myiieria.
Qu.ii autcm ftnt arcana ifia upud Hchr.tos qu.t tantam nonirebant
occiilt..rtionem , tpft non declarant . Fidctur tamen rat!m.ibil:tcr
dtccndum : qnbd quia fecunclum vcntatcm , proitt fanai doaorcs
tradunt,tn hac vifionc incarnatio Clmfii & quxdam alia c'us »/-'-

ficnatntelligantur ,hiiiufmodiautcm. in:arnatio poptiioant:^i'io,
non cnit propalanda . Tum qtiia vaidc t itdis futt : Tum qu^ipro-
nus .ti ido.o:atri.m & adponcndam CQrporeitatem in Dco.Ft idco
Dcutcron.juarto b. eis dtcttur: Cu/lojitc iguur lolicitc an i
mas vciiras noncnun vidifiis aliquun (Iniilituduu-.u
in d.equa locurus ci> vobisdon.inus,ncfortcdccopti fa
ciaris vob.s iculptani fiin.litudinem . st tdeoovcu'taniiim
^ts fuit incarn.ttionis m] fterium in ho: toco & tn p'uribus al-^^,
ncfortcfifuifilteis c.xpi:fsi:propufttum,labcrctHr tn crrorcm ar-
ia dtiitnitatem: ^sltmantcs quod ipfc Dciis fecundum fuam deitx^
tem ftcrct corpus , non valeyttcs percipcrc modum vntoas iji';;a-
nxnaturp advcrbum , prout ftdcs ponit catholtca,falicet,q,iod
vntoCtt tn perjona. non tn natura . vnde & hodte esltmant fiisi),
qitod nos confitcndo ChrillumverumDeumefe&vcrum homt-
ncm,con{eqticncer confttcamur vnitatem ditanp natunc & huma ■
«/ ,fi.c qtiod n.ztura ditana & Ijwnmafint e.xdem num.ero.qu e ta-

,:i::i

loS/

Additl

itio.

Repl

lea.

10«

'/^ Z iSccccibiuloriadomini nabat.ficutglo-

« ^^^^^Zprehfacit mentmciH m eod.rn ca^Aepr^diclts

tux»cftin UntadrepfsfentMionem diuins glorif feu r.iaieU-
TlZottnr . Qiu quidcm rifio m cod.capcontcntu.fana.
'^flSnu^Uunil-ornl r.rbumJcUuet ^o 'i^rct Propnc-
ucontUr^tumpcrfuamairinmum^proutponiUaorM"^^^^^
Pomtlntdiautem4^sientupropbctxnuonfo
SrfJcere%n.juJmoiuJur.m prediaarum Itcrnmfra
Tmocitiila quatuor a,imaUa roc.ntur cherubm . Dicitur
^«,KIp(umcftanima!.T..od v.di ri.bfcr Dcum irrael
,^x fluni..m Chobar: & i.Kcllcx. cima chcrub..ji cflct.
Ziife^e autem ridctnr inconHcnicns ,quU monarchie lU.. wn,
dZidololaXrf nominarentur . fcu (l^n^hcarniturpcr cheruhi:
Tffnnt nominaanzclorm bcatorum , fuper quosDcus dicturje

&.ua,UudVfkm.fcpt,u.,e,!l^^^^^^^^
hivU-ficinalusqudmplHnbii,loc,,fucrefcnptnrs. Itcmrc-

ceffiis diuin,<i affiflntif de templo rcprcfcHt^if^sfiutprophetfpcr^
rSim dommifupJilla cherubm cxisicntis rt habct.ir phme
B in OrcJiBo cap. dccimo. Tcr qu^ quidcm cherubm , q,utuor am-
i^i^pre:uLntcUiguntur/rt,bidc-.,-ihahct,.r. Simibtcr etiam
rc\rck d.meamentieadtcn:pl,m deftgnaturpcrglorumDe,

(hecicn ciuamriaer.^i ^jc!iii.ci, •»-M-'j""''"' --"—•-
exponitHr m htcra . €t fk patct , q,wd crantibi anwialuCr rota
trfd'd^ Con^lat autcm quod m hoc rcccj],i fcu regreflHnon cst
Jquod pcrt^ncns admomrcinas prpl:aM . Itcmfccuridum po-
fiihcran pcr quatuor aimnalia idcvi fgmfcitur quod pcr qna-
tuor rot.'U<:l,c,'.t pcr raccai & fpicas Vharaoms , CcncJ.qiudya
fcll».opri"'o . QNodnonridcturpofcsiarc. 'H.am prout litcra
tciiatHr,tntcr animalu & rot.rs crat diflmtuofccundtm rem, &
conucniattia m motu & quictc . ouodpatct c,)m dicitur.<A\m-
qucambularcntanimaha, an.biilabant pantcr & rota:
iuxta ca&cumelcuarcnturaninialiadctcrra,dcuaba
tiir limiil & toix.£tmfrd: Cumcuntibusibant,&cum
flanribus Oabant . & cum dcuatis a terra, paritcr dcua-
bantur & rotxrcqucntcsca,lcilicet,anin:ial.a. rr/?f «tfpa-
rct manifcsle , quod animalia & rotx f.gnificabant duicrfts rcs,
aujxum qnfda)!ifequcba,ttur.jltas modoprxdi5io,quodnou iniic-
Mtur mfomnis Tharaonis , cuin<s txcmplum ivMcitur, ncc etum
C nonarclmjecundum cuml)ic ftgmjicatis.

Simt etiam multa particularia in hac rifione contcnta qu.tfan-

{iif eudicLsiisfcu cuangelij prfdicatoribns proprte coaptant,ir,

nonautcm monardm prfdiftis ,proutGrcgor fubtili mdagtncde

malibet pmtcula trxOat^rt cum dicttur de anim.i!thm , qiiodfa

tics cirpcnn.tspcrq,tatuorpartcshabebant, tunCifquecrar.tpcTi-

ne corum tdtcruti adalterum . Ver hoc docct intclligcndum,qiwd

mnis Su.tngeltslarum fcu prfdnatorum cuangcltj virttts, omnu

fapiauiaquaceteros liommcs conteraplatio,iis fuf volatu tran-

fccndunt,victjftm ftbi mpace atquc ynmimHutc coiwmgunt.Vcn-

na entm altcritts ab altero diuija ejfct ,ft in hoc qtiod rnus tn f.i-

pientiam euolatj^abcrc paccm cu altcro recttfarct. Simiiitcrqtiod

fequttHr:]^o\\ rcucrtcbanturciim incedcrent ■.propricada-

ftaturfccundum cimfan6iis animalibHsprcd,8is,qufftc d tcrre-

nts a£itbtts adfpiritualia pcrtranjcunt , vt ad ca qu^ rciiiiHcrunt

nuUatenus viterius reflc£iam,tr.Qu/ & mitlta aita dcaiiimalibus

tradtta , iion ridentur compctcrc monarchijs mundants, qu^ nun-

quam inpacefucrunt,& d contrario in cotrarium rcucrtcbantur.

THonanhif enim preditlf rcucrff fucritnt dprofpcritatc in laffUy

yt patct IM eorum geslis.

Simiiiter quod dicttur de rotis , quod lubcb.mt quatuorfacies,
& afpeHus carion qu.tfi rota in medio rotf , proprii adaptatur
duobus tenamentis , quorum nouum iatuttinrcteri,rtrumque
tamcn qiutuor facics habct,cuMfcriptura facrapcr rtraque tejia
mcnta in quatuor csi dtsimiiaparttbus: prout Crcgor. tsia & ce-
tera t» hac vilione conterua notabilifjime difcutit , adaptandofin-
^uU fmguiis circa propofitim prfdtSum . Et idco qui plcnam de
'hac rijionc rult habcrc cxpojitio)u:m,ad tpftus ijomtlias rccurrat:
quasft diltgetttcrfcrutatusfueritjjanc rtjioacm nuUo modo appli
cahit ad muttdatiaprfdiCla.

T^ec cxpofttiojua ,Jcilicet Grgorij in hoc loco reputari debet
myllica,fcdiitcralts:cum hpc rijio ctiamfccundum omnes cxpoft-
tores parabolica cH.

Et notandHrn, quod itbcr iiicjpecialiter injuo cxordio de Chri-
ilo Dco & bomiiu trcatttrfprffidcnte traciat , & idcojitpcr oln-

nia

niaab ipfopropi}et.tr:fa,afo:£lum hominisponit . j(V<m quid D
ho:vin:m qiufifpccicm elcchi ridit d litmbis eitis & defuptr , ■
dl:i/nbis ciusrfqii: d;orfiim,quaCtfpcciem ignis fpknicntts , (/.
(^'alia circi hoc diRaai dtipliccm ruturam in Chrhlo proprii: t
fcruntiir ,vt tnl)omiluspre.iiBts & in g!oJfis plenj tr.:
quiaisia crant multum remota .i fcnfu fat cognitione ly
mtbus prophcta mittcLttur, ideofubdit injeqttcnti cap.Hi Iv
niinis.cgomittotcadfilios IfracUad gcntes apolht,
&c.fr infrd: Si forte & ipfi audianr,& fi fortc qniefai
quoniamdomuscxafperanscft,'jKJ://</«"i^/'«tnyn/j«.'
fucti affentirc fimilihus prophcticts reuciationibus,proponctj,
cis,&fcient quiupropl)ctafuit in mcdio corum .

St nota quod ini^natiofilii Dci,& palfto,& rcJurre£iio,&:
qutbus hic agitu,- , cratpotijfima confolatio ipfts captiuisqnu
vitttcbatur,]i tamcn .vtdircnt,tradebatur tamen piigmattci 0-
fcureproptcrcorum impcrfctiioncm pro maiorip.xrte . D:n:n.:
viyflcria fccundtim Dionyfitm m fccitndo cceleslis llic-nrch.
cuitandafunt indignis.

l^e T L l C .A.

In primo cap. ST^chicUs ponillator attendcns vifiontm p'
t.t im.igtnariam pcrfanRos do£lores & gloffam cxpont fecnr.
fenfitm myfiicum,adquos remittit cos qiii m i)is dclcP •
ipjc quandarn litcrakmftgnificationem illius vifionis .
Itcet quod fignificct prfftderitiam diitinam pcrfedcnt:
viamentum qitte rcgit & vniiicrfarh creattiram admiruj.t.u .
quidcm clarius,l)anc vcro obfcurius : rerum autem magts not ■
limn clarioremfacit adminiJirationem.Sed quia in tota ordtr.. ■
nc vtundi infcrioris , qitatuor principales monarchixfuermn .
riorcs cffedus diuime adminifirattonis relgubcmatior.is,id:i >
pcdibm Dei preftdentisfubfpecic qiiatuor animaiinr

ptorum ftgnificantur,pro,tt pofliliator figiilattm decla, ..-

pofttioni Burgen.fe ralde auda&cr oppontt . Trimum cx eo ■
dicit cOm deuiare ab autoritat,bus Janilorum , q,tiperqii.x
animalia rccipiunt quatuor Sttangelislas, &c. Dchtnc dtat
dctiiarc d comrtiniopinioneHebrfor,m,tamanttqHornnt!i
modcrnortm. Devium di.rit c.rpofitioncm eius itta f cfie tn ■
fon.m ex multismotiuisyquf figillattm pertra^bo ,rtcfias\ ■
liitio. Quantum adprtmumBurgcn.valdeportder.iti)icglofiii -
dinartarn,qufcommitniterponitallegortcos,anago[i
vtyfiuosfcnfiis . raro aiitcm tangit & rapttm fcnftm ;
lcm , ftc &factt in htic loco . 7\(on cfi igitur mtriim.quodfc :•
quifenfum litcralemfcmpcr qufrit , huiufmodi myfitcation; <'
fcqtiitiir . Et cum dtcit mrgcn. Owncs doBores ingiofmm:. ■;
& qiiofdam innominatos himc paffitm quatuor anmaitHmc. 'i j
re dc qttatuor Eiiangcliftis,faljtm efl, rt p.ttct iatamgio. m •■
tt.isiam vntis innominatus pcr longtm proccjjim e.\ponttdc i-
ttior viribtis ammx,fcilicct ', rationali, irafcibili , concupv,^ ■■>
& fyndcreft admodim aquiU fiipcrcmincnti . Mttis derf: r
eicvi entis,& cortim viisiione in hominc & coniunBione.J- -
qjutHoraffeilionibus animf,fctlicet ,fpc,gaudio,ttmoret- >■
rc: qttf tcmperantur quatuor rirttUibns camaitbus . ^' j"
qiuttuor ordminihus velaciebus in crcmo ad qtutiior muiu '■
^a^s ordtnatis . Kt bcatiis Hieron . m. ingloJJ. iiomtnatiis du .' i^
qnod qnid,tm adqu.ttnor animalia qiutttor ctiangciia rcjcri «•'
rirtuttbus auium ydcvolatu tcmporim, commtflionceicn'- <"
rum , & ordinihis casiroriim : que omnta pr.etcrit.i
ad antcrtora fesiiruntcs. Has omncs qiudrigas quaji .: . ^
rcgit , & incompofitiscurrcntcs gradibiis fuo parcre cogi: ■
ril ,faciendaquepreccpit ,&vic.tnda vctat. H.cc rt pm.'-; •■
£la funt poptifo m ^Babylcma captiuato, quifi coliaDcoJK" '
rit , eius auxilio tcrram recupcr.thit amiflm . H£cfpar(in: v
ticc cx gioff. I)aberi potefl qitcnquam doHorttm fancior.i^'' ■"
quatiior Stungeit^as determinajjcniphcatimCrcgortum, >"
expojitioncm non ejfc literalcmfed myfiicam ,fatts ^ippJrct < '■'■^
(lo ^foff. fuprdpolito : qma vidciicct dicia m i)oc cap. Jco'. '|^
itlai pofttas quadrtgasjtint propofita poptdo m Babybni-i ''^
fro eoruvt cmcndattone, qtif pcr cuangclifiarim alei.it. -^^
modtcum rci nihilraluijfcnt: imo propi)Ctia ifta notabtits.j [^
cxpoftta dcrifioni. Vatct etiam qitia beatus Crcgortusl)' -^
norufupcrE:!^ccl)ieiem dtcit : Initttim libr i in E:^ccl)icianp) -^^^
tam magnis ohjcuritatthus ci.vifum , & quihufd.m vi-^ia -^^
viodts ii'i,atum, in l)omtiv.s ofio Deoiargtcnte dtfciijjint!<- ^^_
nunc plantorafunt quf fbquuntur . Ecce ctfdcrn beatiis Grc ; ^^^
Jieru cLv,fa,nortlitcram dicitje dtfcttfj.ffcin paflu objcttrc ;^^
vitttit infcqttcnttbusponercplaittora, ctiiitbct tamcn intuc ^ ^^
Ijumtiusapparctmanifcjic, qnoJitrcapianamiitcrarn,jc>'- •'
cafu propl}et.e injacicm cius crctitotic culiocutione & cfC-' '
Jiica expofttioneprocedtt , conjcqncns cst cnm m dv.s Jcn" ; ^
Jliciim cointjje . liam ex omnibus l^omUtjs tliis /^"i»""' '

I

ic8c)

Repl

lea.

^ cnnimfonum verborum nihil abfurditatishcibentemreperire
j^\ffiimus,cumtamenconsietlibrum €7^ech\elis ftcut & aliorum
ophetarum feJifum literalem habere.Sic igitur patetyqndd expo-
'ioposlillatoris non deuiat ab autoritate fanBorum doclorU . Sed
'■0 dfecmdum qHodBurgen.prttendit quodpoftil.deuiat ah ex-
jfitione omnium Heb.antiquorum & modernorum.Hoc Burg.vi
ttiirfiHgercquia Heb.quos Burg.adducit,nihildicunt ni(ij quod
fncipium huim prophetix efidefecretiffimis arcanis diuine le-
pqu^nolicet homini loqui.Similiter etiani poflil.idem dicit Inc,
"cpd qui^ htc liber efl dc pr.cfldentia diuina refpeiSu creaturarum
mm maximerationabilium.€tfubdit,quodprimHm caput con
tctyirtualiter fententiamfequentium ,prouteffeBus omnes in
t.favirtualitcr continentur.N^cputet Burgen. pront arguit,mo
dum ejfe totiusfacrsfcripturxfecretum , de quo htcfecundii ex-
ptioncmpoftil.dicitur.T>{amgeneralitcr & virtualiter omniafe
cia includit diuina pnefldentia , qux cun&arum rerum aBws &
o\ra occiilto nobis iiidiciottamen totaliter adminislr.tntur &fpe
ciiter magnarum rerum: qnx aliquid diuini nominis habere vide
thftcutfunt quatuor monarchis mundiper udminisirationcm di
uie prJftdentixadflageUum Dei contra peccata mundi,fpeciali-
teiudxorum ordinate, vt fiat argiimentum k maioriex tfla litera
ieHii monarchijs expofltaflcSt videmus ilLis potentijjimas mo
ta:hia4Viundidiui7ixditionifubiacere,adc6 quod finc eius nutu
nidpoffint,ideo cuiufcunq; regis rcgni ,fpecialiter Iudxorim,imd
3 cufcunque creatur£, atlns , opcra &pa/Jiones ex ciufdem pr<efl-
de,is voliintateprocedunt , & ex hoc adliteram pro confolatione
yeorruptwne captiuorum m Babyloniaarguere volcbat,quddeo
TK. defolatio,tibcratio, & potcflttis citinfcunque profpcritas &
dd.rfitas ab tlia prpfldentia dependet ,prout patet etiam huiufmo
dimnisrefolutto exglo.fan£lorumfupr.i allcgata.Confonat igi-
tuvoflti.di8is faniiorum , & etiam Hcb.circa hnncpajfim.He-
httmenalkgatiper Burg. circaoccultx hxc defcripta jd litera
nilj dicunt, ftcut nec Burg.qui innititur expofltioni beati Crcgor.
fimemyIlicaefl,vtfuprdprobatur.Hcb.ettamprmciptumhu
iusbri occuitaueru)tt,flcutprinctpiiim Gcn.& Canticorum,pro-
Ht m beatits Hiero.& afumitur in glo.per Biirg.allcgata,ftc qi
noTfceret ea legere quemqiid.n mft ftcerdotalem xtatem fctlicet, ■
iomorumtmplcfl(:[,vtadplenamfcienttam:flmiltter&myfli.
coMusplemm human.e nature tempus accedat.Quibus non ob
mbii* & Genef.& Canttcorumfenfum litcralem habemus.Sed
3i(cn.non dxt rattonem quare hutns partis fenjitm Uteralem ha-
bomdtbcamus.Et non vidctur potiorfenfus literalis ,qudm il-
le tempojld.ponit.^am comparatis ommbtts modtsfuprd,& ex
gl&fmUis doiloribus adduais posiiLefl vniuerfalior . T^d Dci
prdmiatMqud auriga regens,& ordtnans,& tnordinatos mo-
tusomaisfionat.i qitadrigxper quatuor animalia,& rot.ts:vni
Hcuhus refpicit tUas qitatuor princtpdes mundimonarchias,
fif compofitioncm & mislionm qiiatuor elemcntoru,& difpo-
Jttt^emcafirorHm ptr qitatuor plagas & altas quadrigas fuprd
mferatas.Etquodobtfcit Burg. di. lU.is nmarcbia.s mfcriptu-
ris\re cLt i dcy.ript.%s : igitiir de eis tanqudm arcanis non debet
expn ad literam vifto quatuor antmaltiim & rotarum . ibi dico,
qmdcmargumentumplns militat contra fanaos doilores tngL
'^^tos & non nomtnatos.Quorum quadrig£ alfignatA. Qu.ndi
""'tot£exnaturaliphilofophta,vt quatuor chmentorum commi
'-^/dafltntnotxex moraliphtlofophLi ,vtpot^ quatuorpaf-
i««»a animxpcr quatuor vtrtiitcs moderatio . Quxdam ex hifto-
riamfefta Exodi , vt puta ad qiutitor plagas caftrorim in cre-
^°^pofnio,f,adorientem,occtdcnte,&c. (^nieproeis &po!liL
^icouodmaterta quatuor animdium & rot.xrum non efl dcfecrc
"^flfb/ecretis. Secreta.n. efl Deipr.tftdentia,quam .Apoflolus
»«4inconiprehen.iud. Dci.qu.tpr.^eftdentta defcrtbitur fej-
poimmsfuprafirmamentum vltra capita animaltum . Quatuor
^temividialongefub ipftsfecrctis,qucmadmodum Ifa.o. dici-
W|imsdominiis luper rolium cxcclfum,& ca qu? fub
'piQunt rcplcbant tciry[)\[im,ytdomiwts cedcns,adfecreta
Wt£at . st autem quxfub ipfo erant, aicfecl:is dfccretis pro-
««Vj.a vtvcrumfatear,principiiim GeH:fts,en dcfccretis d ca.
^h<\ia ie Deo vt efi gencraltter omnium crcator.Liber aute Can-

ticoritm

lOpO

ticorum de eifdem areanis eFl , qiiia de Deo,vt ejl ecclefi^fponfus, D

&generalts amator & coferuator.ln hoc quoque locoidcm occul-

tus defcribitur,vt omnia eminenter continens, & vniiterfl difpofl-

tor,& benc volentium liberatorJlSfon autcm qitia poIiiLcummo- '

defiia loqucns de arcanis diuinis,dicitfe bdbutientcm , .Adliteri

Mttem loqucns de Ins maximis monarchijs , facultatem humanam

fecundumfe non cxctdentibus,di£iis arcanis ritefubie£iis,per qutt

tuor animalia defcribit qiiatuor rcgna mundi principaliafemper

regno litdxorum molefla, innuens cumprophetapopulo captiuato,

quodpotefias coercitiuadiuinaprfftdentif illos monarchas,&per

confequcns quofcunquc alios fiios perfecutores cohibcrct d ludxo-

rumperfccutwncvbi demeritum populi ipfumpr.tftdetem ad ira^

cundtam nonprouocaret:& inteUtgcrent quodnulla noceret adtter

fttas,fl nulla dominarcturiniquitas.Etpro tato exponiturhicpaf-

fus de qitatiior monarchtjs,ad captiuorum confolatio)K,verius de-

fperanttum correptionem.Sedadarcanum incamationis poHil con

formts eflfanais doaortbiis &glofl£ , quia dicit propter futuram

tncamationS,pr^ftdentcm inpropofito infpeciehumanaapparuif-

fe.Sicquepatet quodBurgen.nonveredicitpofiiL afanSiorumau-

toritute & Hebrxorum omniii expofttione deitiaffe. Sedqub adter

tturn articulum Eurg.dicit expofttionempofltl.ltterA inconfonam.

^atto autemfua prtma non valct,quia dicit, qubdhfc vtfio totali.

ter coyiftdcrata erat reprxfmtatiua diuinx maicslatis . Fateor hoc

vna cumposiiL applicando ftngula fingulis,vt vifa fupra firma-

mentum dtreB^ rcpr.efentarent , & ejfent fccretiffima & dtiftma E

Dettttdtcia,fecundum .ApoHolum adJ^o.ii.Sa atitcm qu:i erant

fubfirmamento,putaa)itmaliaratf&c.reprffentarentdiuinfpre
fidenti£fubie£la,& ad voluntatem prxfidentis vel mota,vel quie-
fcentia.vt ftne eius nutii nihil valent,ftcque intclle£la,& prophetp
rcpetitis vicibus ofienfaadconfortationemprophetafecerunt , cU
quibus ftc diaisflat expo[itiopoHiLadliteram. St quodfubfimit:
Burg.qiiod mon.rrchi£ adprophetf confortationem nihil facerepa
titcrut,falfum efl, quiafecundumprfdi£la illarum fttbfertiitus &
limitatio adfui motum & alia,valuerunt adprophet& confortatio
nem &popidi conJolationcm,fientis ex hoc illas ftne Dei prffide-
tis nutu non pofe mouere ad defperantium corruptionem modo fu-
pradtBo. Quodfecundb Burg. obijcit de literf: inconfondtia, pro ea
quia illa animdia d prophcta vocdtur cheruhim, quodnomen illis
tdololatris conitcnirc nonpoteH,non concludit.^am itapotefi ida
loUtri couenire nomen cherubim ftcut nomen Chrifius,cuitts Deus
appreheditdexteram,vtpatetIfa.^'y.Dicoigititrqubd,nominadi'
gna,talia iniignis imponuntur idololatrts rationeofficij, vt infiru^
mcntis dtuint^ prfidenti^ & corrc£iionis:ftcutpotcsi dicifanBus
cx officio,imbfan£lifimus,experfonalibus vitijs indignus. €t Ma-
lachtas z. dicit facerdotem non modo bonum, fedetiam malum,
angclumdomini . Tatetetiam dtaarefponftoperdo£iores,com-
mitniter dt£los^ terminos dignos , indignis applicatos exponentes.
T>{ecv.tit,qitbdBurg. obifctt contrapofliL dtcentem, animalia &.
rotas ad idem pertinere,inducentemque illud Gen.^i .Defpicis &
hobits Tharaonis. Contra quod Burgen. dicit animalia & rotxs fe-
cunditm rem diliingui,& conuenirefolumjecundum motum,&
quictemo& qualiter non efl in cafu Tharaonis.\efpondeo qubd vti
qitcfecundum rem ft licet dicere imuginarii vifa foreres,diflin-
giiitnturfpic<, & bouesftcut animalia & rotf . Etficut ifia conue-
niitnt in quiete& niotu ,fic & illa in vnius rei & efe£lus ftgnifi-
catione.i^ cnim efi inconuentens vnum plura , &plura vnimfi- p
gniflcare.T^c concludit quod Burg.dicit,non couenire monarchtjs
tUumpafum,Cum ambularcnt non reuertebantur.imb dtcojecun-
dum glofi.tmfuprd addu£l.im , quod omnia fub diuina pr.ftdcntin
confiituta fic moiientur,qubdpr^ terita tranfcuntes adfutura fefii^
n.mt . l>{cc eSi tn eorum potcHate ftcitt nec pr.tfldentis,de pr . teri-
tisfaccrc nonpr tcritim,vt ad praerita reuertantur . TS!ecv.tlet
di£iim Burg.cxpofitionem beati Gregortj non dcbere reputari my-
fiicam.T<(am & ipfe bcxtus Greg. (proutfuprd oHenfum efi ) re-
pHt.miteam m,fiicam.^cc vdetprobatio Burg.quod ideo nonfit
myfiica,qiiia litcrdisfenfus esi parabolicus,quia multospajfits cd
ticorum hcati Grcgorij expontt myfiici, ftmiltter & lob.vbi tamen
confiat litcr.tlcmjhtfum fore parabolicum . H^ cjufiiciant qub 4d
hoc caput amatoribus poHiL& re£lts,&c.

Tom,4, M m

Hm»

Glof!ord. &NicoIaideLyra loc^

c A p. n

r ri.Quid crgo fi ipfam cflcntiS vidilTet. No-
tandumamcm inquantam milcriamccci-
dimus , ipfum bonum fcrrc non pofllimus,
ad quod vidcndumcrcati fumus.
kupcrt Poftrc

uclatam cuangclii

gloriam.quxdcin-

ccps conlccuia funt

vcl confcquantur,

prophcticavifiodc

ironftrarchincin-

cipir.idanfoquidi

fcrmonc , lcd tali

fcrmonis vcl rcuc-

lationis ordinc. vt

collata cum rcbus

dcindcgcilis.prope

quafi hiftoricanar-

ratio fit . Propheta

ipfc poftquam eua

edij figuras fiuc

ima2;incstam mira

bilcs pcruidit , iam

« nunc pracdicatoris

ciufdcmeuangcli),

idcft , Apoftoloru

C A P.

e Sta fuprape.q. d. laccns audire no potcf\.MoyG quoq

dicitur, Tu vero liabis mecunt. Et Datliel ait. El mgrejjui ell n

me Jpiritus^ofi^ iocutus e(l mih'> & Itatuit rue lupra pedes me.ii.

Sia/upra pedcf »i«j.Grcg-Cui (imilecft,t<i«*« nudtU

miferia, & de lutiife<is,£itJiatHit Juper petrum pedes mps, cir fl;

gr.me.&immifuino

I r.

tTctum^uodpmiiAaraeft. » TEft. fc T«oii iprtus gloii».
<;Greg.(^i« enim iiiteiiiu lil rpiiiiut jloiia alpicere aon «alet . ifaiu
dicitui vwnegloriam De', fcd lecundumid quodin munJo agit.

y€C vifiofimjlitudinisgloriajdomini.

a ISimiliiudincm. b lldco. c ^oiijcijfrjgiliiatishumani.

Et V Jdi,ct cecidi in faciem mcam, & au-

g

diui voccm loc[ucntis,& dixit adme,

a 1 Poi\ poititeniiairipci boDa opeta. 5 Quiaexhumibtate

cecidciat.i domin^ iiiblcuatui.

t Fili hominis fta (upra pcdes tuos^ & lo

• f Aliudquim iarenti r.Upcxdicei,8c sui iam fecoirexii,<lios cunigat, quod nen potcft qiti
adhuc in confiilione lacci. b nSarMflus.

quar tccii . Et ingrcfTus cft in me (piritus, poftj locutus eft

f Sjnequonarenon poicim. a f Hiero.SimilerSiatujtlupca petiani pcdn uicos. Nullumpecca-
loiumllaniem lrg-iiiu5:reddici><>iiIli,Non ciilftabile vrttig<um p<distui.

mihi,5clHtuit mc liipra pedes meos.Et audiui loquetead

a ^ Ctrbio ad Eifchicl 8e Dauieldicitur , Fili hominis , vierquecnim inpcflonaciui
qui dixciai.Ftlius homiais non habet vbi caput leclinri.iaptiuum populum conlolatiit,ftr
»4 patoitrniiain cchnrtaiur.

mc,& diccntc-.FiIi honiinis,mitto ego tc ad filios Ifracl,ad

».Cor.i»J,
GCII.I7X

eeii.ir.c.

i.Reg.4.c.
Ioh./».k

vd difcipulorum Chrifti typum gcrit.

b Et «fjrf.Hicr.Non clatus vifionum magnitudine.Sic

Pauluscolaphizatur,ncrcuclationummagnitudinecx-

tollatur.Abraham quoquc cccidit in faciem fuam.poft-

miam audiuit icrmoncs Dci.

c^ jn fa.meam.Grcgor. Si(\(\i leguntur cadcre in faciem,

vbi.f.vidcnt quiain vifibilibusiftisfpontc fe humiljant,

vt in inuifibilibus crigantur . Mali vero retro.vbi.f.non

vidcnt,quiaibicadunt,vbiquideosfequatur ignorant.

Hicro.Aliud eftcadcrc in faciem,aliud retro. Abraha
audita natmitace Ilaacccciduin facicm, & nfit , Eli re-
tro.EtinEuangclioquiad Icfum comprehcndendu vc-
ncrant,cccidcrunt retrorfum in terram.

Grcg.Cuma!iquiddcE>coconlpicimus,infaciemca
dimus , quia ex malis crubelcimiAS , qux nos cgiQe mc-
moramus.Ibi cnim cadit homovbi confunditur.
d Fili hv. Grcg. Nota ordine locutionis,5c opcris.Prius
fimilitudogloriz vidctur, vtdcijciat,p6ft alloquitur vt
clcuct,dcinde abundatis gratia; fpiiitum mittit & Icuat,
C dc fupra pedcs ftatuit. Nil^ cnim ahgdde steinitatc men
tc vidcamus, pocnitcndo non cadimus . laccntes autem
vox domini confolatur vt in opere fui^amus.Ied noftra

fiteum c<iiduum twu}:
Grcgor. Paulu
prcdicator futuru
prius prol\ccnitui
iacet & auAit,vi(i <(
& mgredert nuUiic
& difttwf iihKpmi
oponeatfuare.
f Et m^iefnffffr
^r. ■i«Tllcod.DlD
na.n.quatdJvim
cum tetigiflvt mt«
vclutiiolutumni
tucollcgit,&itac.
parauit vt co^iffe
vcrbaquxfercbai
tur audirc poffcm
Grcg.Alitcrfui
gere non potu't c
ciiccrcturciftaltii
pe. tu.quiacxon ■
nipotetisDeigratiaadbonk operaconari quidcmpo
fumus,fed hjecimplere nifi iuuct ipfcqui iubct, nopn
fumus,Oc«> eiltnim.{if\Cimt Apoi\o\us) quioperaturm
& velle & peificere, vr\iie, Sine me nihil poteflts farere.Sc.a
dum.n.quiamalanoftrafo^ummodonoftrafunt, bon
a.utem,& omnipotcntis Dei funt,& noftra . Iplc n.alp
rando nos preuenit.vt velimus,adiuuando prolequitu
nc inanitervelimu5.Przucnitergograria& fcquiturb
na voluntas,& ficomnipotentisdonum,fitmeritiiiw
ftrum.vnde Apofto!us,Nw» aiftem ego,ftdgraiia Dci mecnt
q.d.In coquod folo Dei dono prxucntus fum.noncao
led quia donum voluntate fubl'ecutusfum,& ego.rioi
contia Pelagium & Celeftinnm
•5« Ruper.Apoflolis vtiq;quodamododi£tucft i^atcfi •■
per pedes vcftros . Et re vera ingrcflTus eft in cos fpiritu;
& flatuit eos fuper pcdes fuos , qn qui prius erat timji
& infirmi,induii sut virtute cx alto, cofirmati fpirimla
do,Ita vt v.g.Petrus qui Chriftum dnm cofitcri erubu
ratcoram ancillahoftiaria, iara confiteri non dubit»
in plena fynagoga, imocoram vniuerfa Roma muni -
domina,totfafcibus,totpotcftatibus,tot^ladijs armat
g ^d ^en.Grcgoc. Sicut qui fide reccdit a Dco apofta

virtutc non furgimus.fcd fpiruus nos implct & lcuat, & cft.fic qui ad peruerfum opus redit , et fi fidem tcnuer

fupra pedes ftatuit.vt cjui proni in poenitentiapro culpa
iacuimus,rc6ti poftca in bono opcre ftcmus.

Filihomims. * Theodor. Qu^afidicat.Nenatijracobli-
uifcarisea contemplationc dignatus, qus tuani fupecat
naturam, vcrum nofcc teipfum , nequetamenimmen-
fo mctu diutius dctinearis.cum tibi cgo auiflor cxiftam,
vt fisbonoanimo, fcd ftansaudiquaeamcdicuntur,
nonhucautilluccircumucrtcnsjfetliploftatuftabilita-
tcm fignificans.

Sta

Vnum.n.fincaltero prodeflcnopoteft ,nifi tortepro
de rccipienda fiant opera ficutCorndius facicbat.

* Rupcr. Non ignorabatdominusDeusquodncc:;
audirent.ncque quicfccrcnt, ficutnecpatres eorum a
dicrant:aiitquicucraRt,fed illis oportebat primCiloq

verbura Dci,vt cffent inexculabilcs.

* Thco.Vidediuinaclcmentia Poftinfinitafcdcrar

dcnegat cis falute, fed rcuocat cos & ad fanicatc inuir;
praefertim cfi eoru contumaciam noflct & aios. rcl)cll

4 "

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. n.

HAcc vifio.H/f confequenter defcribitur diuin^ prteftdentijt
jf- cius muUiplcx.Et primb in pumtione iudaoru tritfmigra
tos acridentiu.Jeciiddfin deUru{\ione Centiliii bonos crudeliter mo
ItfiantiH c. 2 ^.TertiOfin remuneratione iiiHoru mala tfalia patien
tertolerantium.c. 40. Cnca primti fcicndum,^ ftcut iranfmigrati
tum loachim dolentes de hoc ^fe tradiierat ad conftlium leremia,
inter /e murmurabaHt/ic illi qui remanferant in lerufalem, tranf
mifgratos deridcbint,putantes vaticiniu icremi^ de ciuitatis exci-
iio non impUri,ff quod E^echiel repletus eft fpiritu propljetif, p-
mntians excidiu ciuitatis propinquJi ficut & leremias , ad repri-
mendu iflorum murmuratione,& iUoru derifione.ergo primo pro-
phetandiofficiufibiimponiiur.SecundOfOfficiiifibiiniunaiiexeq-
tur.^.c.Vrimj in duas,quiaprimh imponiturfibiofficm.fecundb ar
gmtur eiusfuentiMfq.t.ibi: Cum aut pcrtranfiflent.Prj>wd i»

duas.

duas,quiapnmo imponttur fibt vfficiTi veiiboffciidb,fign '
aut.prjmn adhuc iu duas , quia ptimb pomtur impvjitH'
cundbyConfortato domini,ibi :Tu crgo. In pyimapartfpt^m
tur qutidam continuatio ad praedentem vifiornm,iitrii diatitr-

1 Haec vifio CimiVitud.q.d.cJfigies hotKimsJupcrtlmniil'
phirinumfcdentis, non erat ipfe Deus in nalumprofVi*,ft^fi*
fimilitudofuf maiefiatis reprafentatiua,

2 Et vi.& CC&C QuiafragiUtas humamjntalibus-vifiotai
fuumdeftHum experiturifecundim quod dtcitur Dan.lc.Do\
nc mi.invifionc tuadiflblutxfuntcompagcsmcsA
hil in mc remanfit viriiim.ideajuljditur. *

3 Et ii\grc.c(i.idefi,fubfiflendi virtus.

4 Poftquam locutus cftmi.///e quifedckatinthronc.

5 Et ftatuit me i\i.pt.m^.idtft,mihi cafiti^twtutemfn
Jiendi,C[tcrapate>it vjque ibi,

6 Adgcn.apo.<i^</f.

I tUc vi. rt Hic fccundu litcralcm fcnfum imponitur

tzcchidiofficiumprophctandi,pcrquodmyfticefigna
tur oflicm prsdicandi , ad quod primo requiritu r au to-

ritas

ritas mitrcntis ficutdicitur Ro.io.c. i^nmudop>t(Ucabi
»//iff/«rdnr/.r.idcodiciturhicadominoEzechidi.
Z Fili hominis miito te . Requiritur ctiam in prajdicai
notitia facrx fcripturaE.ide6 fequitur. ■

H?3

Ezcchiel

Cao.IL

is. ^^ap.ii. 1094

in ore bahcnr mcl,& in cauda aculeum Bonis no nocct D
ciimmaliscflecorporefed mcnrc,fi dcfit fpiritus non
adiuuant locuSjLoth in Sodomis fandtusextitit.m mo-
tepcccauit.&inparadifo princeps noftri gcnerisAbel
fieri non valet,quem Cain malitia non cxcrcct. Infirmi

autem prauoru fo-

a f Qiyfi non populum Dri. b TQuraJprauum opiisreuerfx.

j- TNon t3ntumiijtres,quili par citvcroruniqueimpietas. '

gcntes t apoftacrices, qu.Treccfrcruntamc. Patres eo-

a f Lxx.lKiii.u(es nie,riuc in amaiitudinem conuerteiitos Dcus cniJH natura bemgnus & dul
cis vitijs amarusctficitur. «fGreg.Viia culpa (iiiictbia: b TConiinMe

rum pr^uiiicati fuut padlum meum vfquc ad diem hac,

a f Alteraob:t;nationis. T Mi^na Dci clenientia.qui ad talc» luiitit, vt nemo dclpcrrt

v£ipfiperibunt,cu a ct filij dura facic , f &indomabiIi corderunt,adquos 3

pieS.l.pCnitCre nO a TMagnaptophcta:cunfidentia,(]uiadtaIesirenon fortniJat. "^

' • - ' '- b TAutoritas pctlbnattriliuitur^ne a tampcruetfisproplirtadeipiciatur. c TNon epo.

b egomitto te.Etdicesadeos:H?cdicitdomin'Deus: f Si

a 1SimileinIcreniia:Sit:\,rtc audiant.&agantpoenitcntiam.a; in Euangcl' ., Kotfitan filiu.n mcu
vcrebuotur. b T f ili). e TAlc. d t A peccato. e tQMi"bi Dcusli.ibitare

i.tfi ij Urj. Greg. Tmpiidcntia filiorum ciilpa grauis,
al3faciiint.ncccrubcicunt,necpo(iculpam adpocni-
tdiiani rcJcunt.quia indomabili cordc funt . hc ,iitj uu.
Ss. . t^eiunifoeits Lultiim iiiirii,& t>o"s i>tA pic.\ Hi qiioq;
ilequentibus argunntur cordislapidei,quod dominus^
culfuriimfedicit,
Xpro illo carncii
rldituru.vtemol-
liftn Dd prscc-
pifufcipiat.
5i .wYo/te. Gregor.
qiPauciaudicnr,

I

2

fdrte vel ipfi audiantj^ fi forte quiefcant, quonia dd mus

a TVitjs.ncl.natiit. niitem Tf^op^^tioncm. T Holi-it;m maiifuctuin.

b Tliicxcu' '^ .''s.aut audita piiiiicatione ptotici^-ntes.

ar noTH .• ,- r ■ . ,. cabulum.vn^aedici^''^"^'^""^^

exalperans eltjSQci ent quia propheta tuerit in medio eo s tur PharifKis,cr-,

f(^ Ketimoiehumiliiatcni fngas.aimnon rclumpopulo, fiL'd&:lenioribus loijui hibeas. ~

a T^u.iinu»»petuctfi. b T-^^lali.l.inrerentes. TLibcrtas.l pridic.^ntis.
c Tt-KJt.Neca faciceorum tormides.quoniam infanient,8c con^regahiitut cofin tein circumitu.
Q^.Iicct duta ceruiccfint &indomabiU corde, mcapiscepta lunt fottiora ,nedicas, nontuille
piatdiftum.lnfanient&congregabunturconttatein circumitu , nullum f. rclini|uciites rtfugiu.

T Commir-,atiOnes,vel i'crrjclionfs

runi.Tu ergo fili hominis ne timeas eos, neque fermdncs 9

a Ttd=o iio.i titnciidi Q^.Ne 4uataspl.icercti5,qui Dcj diri)liceut;vnde.^Nonnei]ui te ~'^

TDeo. c T triceptorum.
TAliorum, ne f^Ii moriar.tur.

odcrunt.domineodetaii;. " b"T'nf;.

T'nfirmis.

corum metuas,qudniat increduli 6<.rubuerfbres funt te-

^^iu_-a bi^nJi bi ina!itiofi non [;o(iunr lubuert^rc.

lu'intinculpadc-

fuai.

liero. Ambigcn
tisfrcfta loquitur
Dds,vthberuho-
jniis monflretarj-
biiium,neprxfcie
tiaonimaliveim-
nitabile faciatqS
Dds futurum 110-
uet . Non cnim
qmilleveturaco-
gnfcit,ncccfl'ceft
nofacerequodil-
lcidciuit.fedqd
nopropriavolun
tatlumus faduri,
illquafi Deus fu-
tuim nouit.
^s rheodor.Illud
(fiDrtejnonigno-
m\fil figniticat,

niH enim eorum

^iturafunt.igno

lacsquiomniaco

enlcit antcquam
ai ." Verum per

r.c liberam mcn-

nsFacultatcm do-

ccquiapofluntim

iniari ii voluermt . Nequis enimfuamprxfcicntiam

icreuentuscaulamopinetur .ncccflario apponitam-

bigitatisverba.ollendcnsvoUmtatis liberum arbitriri,

fibiucdefenfionemaddiemiudicij refcruans .

c \{equ: iir. Grcg. vndc, Mihi autcm pro minimo , eft

vt 4'obis iudicer,aut ab humano dic .

d h4<i>twiiini.red:i. -ji Thcodoretus. Caufa idoneacft
2 adontemptumeorumquiinfidiari aggrediuntur,im-

proitaslegisenimviolatores d dmina. opevacuifunt,

'^oruntitaquehuiulmodivirimctuendijinquit.quam
^'lore lcorpionum ledant .quamuistcmerariaver-

bafofcrant, quamuis rabiemuhaque inlaniacrfcran-

tur;Hocenim per illud vcrbum mnuit .''■'i/"'?/"!'''''^
omtranslanone, quas oeftrus palcentcsimpellit,&

lapper prscipitia fcrri cogit Eft autem muficcgcnus

qudbctiSc ftimulo vehementius bouese.Kagitans.

e mlcor.GTt^.Vnde,Ci)cumaederutit mcjicnt apes, qug.f.

in

4
5
6

ca;per.it pcr tiJein.

cietatedcclinent,nc
mala q frequenter
afpiciut & corrige-
re non valent,imita
ri dcledentur. Scor-'
fionibus.

Hier. Qui arciia-
toviilnerc& fifiula
toaculcopcrcutiut,
vteadcplaga (5ccu- 1 Et ecce fi
tcm aperiaht, & ve- ='"<!"^""f.' ^

„ i-rr j 1T Cfllatiennc

ncnadifFundant.V- (quoniiido-
nufquifq; pro mori mus lebellis
busliiis Ibrtiturvo cil^fcient.

cum,&: cii t lcdrpionibus habitas Vcrba eoiu ne timeas,

a %'erba eoruni nc iiine.i< b tOji Timeiidi clfent.nifi me in fuis actibus exafperaflent.

S^vultus eorum neformides:quiadomus exaiperans eft.
Locjueris ergo verba mea ad eos,fi fone audiantj&: quie-

a ^ Dfuniptc andoiniiant

fcant,quoniam t irritatores funt.Tu aut fili hominis audi

«rKe fiinilcpcccatuni liinilciM p<t;naiii m-rcjtut.

1 quxcunqj loquar ad te,8<f noli efie t exaiperanSj ficutdo

1 •; Kc^Ki !oi]ucn'lo.

k mus exafperatiix cft.Aperi os tuu, & comedequ^cunquc

ir

12
'?
14

16
17

'^"^ Matt.ri.c,
tio vipcrari<m . Et dcLuc.ij.c.

Hcrodc , q vcrfipel-

lis . Ue & Uu itc vulpi

hnic . Etpfeudopro-

phet£e vulpibusco-

parantur,Ernuccor E

deindomabiU,fcor-

pionesdicuntur.Et

in euang. df , No au t '■ebelles &

dieriiteos oues.Qui 'fif-^-

ergofures&latro-Jtlbu!^^.
nesaudierunr,ouiu

vocabulij perdide-

runt , & non quafi

ouesperierunt,fed

quafi vipere , vul-

pcsjfcorpiones. '' '^^''"»"«

f si /oi-.Hicr.Licet

mali fint quibus lo- f rebellis,fi-

quimur, non tame cut domiis

ceflcmus,fedoppor 'cueliis.

tune & importune
predicemus,vtquiduruseft cmolliatur&audiat,& qui
obcdiens cft,mutafa voluntate non furdefcat.
g .Audi i?«rf;c«<«//;.Greg.Ne facias <$ ^hibes ne in quo al
teru iudicasjteipfum codemnes.Vnde Balaa fpiritu Dei ^o'"-*-».
ad loquendu repletusXcd in carnali vita, fuo fpiritu rete
tusdcfcmetipfoait,D/A«a«(f«oy/eraoB« Dei , qui nouit do-
Biitd ahijjimi,et vifioncs' olpotetis videt,qui cades apcrtos habuit "•'♦*-*^'
oculos,qui teclum quod diceret vidit,fed rc8t viuere contempftt. p
h Et tioli f/Jf.Greg.Ne tibi c6mifl!a tacedo, & malefadta vbi fupra.
no incrcpando , Deu exafpcres ficut illi mal^faciendo.
i -^K.oj.f. Hier.i.dignutepbefermonib. meis,& cibu
fpiSale fufcipc,vnde, dperui (js tuU & irnpkbo illud.Et illc rii Pral.s.b,
dit,Os mLuaperm,& actraxifpiritii. Sicut dh Qj^ fjet aures auJ^^'-''- 1 '8-c.
diedt, uiiar. Ita hic , Qui hec os apertu ad cowededum comedur. ^^'^•^•^-
Apoftolusquoq.hebatthefaurosfapietigait,Oj»2«"4per , {-^^ ^^
tnm efi ad vos.Et dc dfio.Aperiens os fuum docebat eos. M:irt. j.a.
k ficowc-.Gre.Poftapertioneoriscomedimusqaauge vbifupra,

^ tur

NICOLA VS DE LYRA.

•^ I Ui? rccef.a tx\e.per idololatriam.
i atres eorum pr^ua i.legem mea., quia citb po/l itigrelfunt
terri.yomilJioms decUnauerutit ad idololatriam, vtpatet in libris
Ikdim & Kegutn.

> t fili j du {:i.i.irritant:s,irreuercntesy & inuerecundi.
■^ t indoma cordc funt. f>unt enim in malis obstinati.
5 ^d quos e. mitto te. ^t tnardfefle appareat, qmd mata eo-
• 'fihion proucmunt ex defedu meo,Jed muto prophetas meos ad
'^'7jndumtnalacorum.

■; iforte vel. Verijtudfortb, non intelligtturaiiqmd duhium
m h rejpeciu futurorum,cum certilfim^ omniapercognofcat, fcd
fci' '>c intelligitur vcrtibilitas liberiarbitrsj ad bonum & malu.
7 Jliod.cx.cft. idesl,familia prouocans ad irurn dominum.
■' t fcient quia pro, & fic excujationem non habebutit , fi i
^"''litm pamuant.

9 \itx.HiccofeqHenterponiturconfartatiodominicontrami
"' 'HC ■^■ii i-!iJjatlo(iui,iuia minus lacuU fcriuntqprpi-

dcntur.

detitur,vt dicit Creg.Dicit igitur,Tu cr fiho. n. ti.COS. i.faiia
eorurn ajpera .

10 Nequc (cvvCiOncstJ.detraBiones & opprobria.

1 1 Qi^ioniam incrcdu.ergd dcmmum.

12 Et Iubu..'/<f1fi/V ergu proximum.

1 3 Etcum fcorpionibus hi.vcrbis malis &faclispHttgelib.

1 4 Vcrba coru m nc ti. t\epetitio cfi eiufdem fentetiti^ ad maio
rem alleictoium.

.1 5 Q.ioniam irritatorcs kmtf.prophetarum.Et in hoc notat

paitcuatem conuerte.-.djyum,

16 Tu aCit.Hic cofquecer imponitur E^s^ech. officiu p ftgntt libri

ofleft HJ- incorpoi.v.i. i:t diuiditur in duas paries, ja primo ponitnr

h^c impofitio.fvmndo ipftns prophet^ confortatio.c.feq.ibi, Et di-

xitad mz.Vrimi adhuc in duas, quia primo ponttur libri ojlet:-

fio.jccundo,eins iiicorporatio, inprineipiofequentis cap.Circa pn-

viitmexcitatur intentio prophet^,cum dicttUf,Tu autcm fi. ho.

^n.fiCHt difcipnlus hmalis & obediens.

17 Etnoli circ cxafpe. idefi mihi rebdUns , (^perconfeqnms

ad irarn meprouocam.

Tom.4. M m z

lOc,^

Giof Grcl.& NicoIaideLyra

10(3

A lur in noftris fcnfibus cibus vitx.dim cocpcnmus praj-

1« !•.<!.

Esod.i7-c

tcndif , qa pfcriptorcsfnoscarnis lin£?uaformaiCini:D
octilos nonVos p vcrba dodorn cxponcdo cxplicat./^
vcrdi.angclis.dc qaib.di :U'M(a,etii c ati cHori^is- ■ifiu
q<x l'ti-cr le. fuiit lauil-.i! nomin donihii. Supcriora cocli ti .
galtafacricloqaijq f.dcnatura diuinitatisdnr ,aiii

^tcrnisgaudijs \

ripturain ^r"iiit. ^ * Lxx fxtent».

cso do tiblEc vidi,6^ cccc manus niifsa ad mc,in qoa eiat i

^' b f»lcft«KiiiH.i.x. c 1Gr.-jExpjnJii^duminigi.u(aMl>olai_vnJc: Ai.riuit 2

, f.rrw-i.i«.H«cr.Adcosmanusdni cxtcnditur gbc-
ncfic.u conlcquunf^alijscodtrahif.vndc. ^'''•;.';-"-;;:^'
,. aUpop>di >.Bcndcaii.st cogrcgarct.f hlios Ifrad

Fitii)tDri.<ia> fancl'S rni^rcTipturam r»r^fiitt

a 'fOblcuru»

WL.19-

t gCffltttit.

inudlutusliber:& e^pandit illum coram mc,qui crat fcri

, ^^ X . il..i> popul ' nonccJ-i» a.citur figaWs, Ccntvfquc hojielupei CorIj ludaoiuin vcl»-

C

d
c
f

'...-n^i.iuiD eft'in'»etcri teiUmento. , • r •

b " 'r "•»""■' f'""'"^'*'" c.TnVlte.i.infirmis. d ,-•,„ ,„.u.i<iuam for.s.

ntus intus 6;foris,ct lci ipt.x ci ant in eo lamcntationcs, et

*^ ^ suiK. h... MU. -i-^ni luni Dci ic.ti.ncn....suibus<:ictu- : Can.ale dominc cani.cum nouu.n.
ii ,sT"Sli''1>" («■;•'■' * '■f"»'"'»' •^"«' ""■""' " P^»^""'*'"» f""»"""" 'O""»'»""-

t carmcn,'-t u.e.

B

lbid.103. c

PfaLioj.a.

■NHMf t^*

ftciit gallinapuUos
fuo«<ubalis,&cxtc
fioncmanuQfupc-
rarct Ifrad Amalcc.

\f ln itnJltlM lU.jO.

cipittiliilib.de qno
inpl. Incapitclibri
fcripiucftde mc.In
principio.l. Hic in
uolutus cftqueoe
moptlcgcrcncmo
a^ crirc : nifi lco dc
tribuIuda,radixDa c • ^. n

uid:ncciotus dcuorat fed in capitulo,Non.n.ficn potclt
vthumananaturatotos huius libriilKfaurosdouoict.
Grcg.PcrEzcchidcm pr^dicatorum ordo,pcrlibram
fcripturafignatur.

* Thcod.Mctito fupra dixit.fi forie audiat.aut timcat,
terroris.n. plcna qux prophctis mand.intur. lamentai^io
&caimcn &v2,intotocapitcfcriptaintus&fons Ca
put aut vocat llbros inuolutos Slcn Prilci fcripta monu
mcota fctuabant, & Iuda;i ad hoc vlque tempus la hu-
iufmodi voluminibusdiuinascontincnt Ihipturas.
c intus & fo.AW] antc& rctro. i.dcfuturis & de ptcri-
tis./«'w.fintclligcntiafpirituali,vnde.o»«/uj;'/«i.r./f.^p^ix
ab ;n/Kf .vndc.W... tis txflft cf ins pci-a ref''-j.-:irn hr>i,.aciis.

/«««j.Grcg Quiainuifibiliapromitiit&coelenia.Fo-
ris , quia vilibilia prx-ceptorum fuornm re<^itndinc di-
fponit,Terrena& cotcmptibilia , qualitcr vcl in vfn (int
habcnda:vd cx defidcrio fui^icnda , prxdpit. Alia in cx-
tcrioribusaaiombus iabct,& qu? foris pr^cipif,patent,
Aliadc lccrctisccdcllibus.qux plcnccomprchcndino

pOtcft.vnde,s.Wi>'(.'e«i calumiuin fxlUru, i)ui pgis atjuis /«/'f-

7io,a f/tt5.Codum.n.fcriptura cfl.dc qua nobis, & fol fa-
picntia:& lumcnicicntix &cx antiquispatribusftdlae
cxcmplorum atq; virtutumluccnf.Quod'ficutpcllis cx

lislc-n'.iin "t tnicll.Rctcnt fcti|)turat. d ^v't .iitell.goein.

NICOLAVS DE

R A.

*

r Et CCCC manus niif.';';^ tnim vidckat imwjnam vifione.
1 Inq.e.inuo.li./n/ii-iJ./jJ^^w^-Inuolutusrotulus. h.quo

dtli^r>mr,qubd futun contingmnu o^ijuiU^s aJl ijia pivpiyttia,

funt howivihus occultiJ.

3 Etcxpan.illum coram mc Et perhocintelUgitur ejuod de

ditintetleHimeiiis piophdj:.

Qui

bis adhucnclc!
tibus folis aiii;
patcfccit.
d Lamfn.Q{Qf<

3 hisquiadpa'n

4 tiam vocantur. .
cut Samud & 1

5 lusplan'^cbani
lugcbatSaul&:

6 rinthios quos

7 uarc cupicbani
Z..-!»;ff,rjfio.Ci

Vt pcccata pnnias • Lege qu.-c in hoc voluminc fcr
(ur\t.:>cindutciirdiivcjira,.3'>ioit vellimthtaveJlrd.ELtUtii
Mijcr: eficte & luv,ete,& h'tiulm'jdi.
j^t Rupcrtus. Lamcntationcs inhoclibrofcriptiA!
& carmcn, & vse. Prms lamentationes,dcindecarn
quia.qui fcminant in lachry mis,in exultatione met.
ouiautcm nunclamentari,i. pccnitcntiamaG;crcno
iilis va;,qui mittcnturinignemxternum.Quidaliu
tus libcr,quid aliud tota fcriptura continet ?
'li Hiciony. Liber illc qucm propheta deliorat , on
fcrieslcripturarumcft.Inq.uibus&pcnitcnsplangi
&iiuhiscanitur,& uialcdiciturdcfperans.Nihilitar i
gnat Dco,quam cor impocnitcns . Solu crimcn eftq i *
vcniam conlequi non poteft.
e £rfrtmp>..Greg.Qualldicat,Vtdepromi(nonci(.
tis gftidij hilarefcas:cognorccqueinhocvoluminc
ptalunt.Bcifi qui lialntautin d-'iin vna domine in feculj,f
cx lapidepretiofo& raundoomnesplatea:ciusftcr
tun&pcromnesvicoseiushallclu iacantabitur.
f Et Ti',q.d.Si adhuc pfenti i^culo inheres metc:fi ;
nis voluptatib ddedaris.& amare nopoteseterna.
dia q audis,cognofce var.vt ab alo cxpdlas q diligis.
de.'/'' eui (ictns & Itridor dentium, i^ virmis toiJcndmot:

~4~ Qui erat (cnptus intus &f. yiucbutur emm!
txpai.jiis cx vtiMjue partejo ipiiis,in quo defignatnr mu
COiitintf.rum.

5 Et fcrlp CT^M.tranfmigratorim & in feruitute exiftcn'.

6 EtC^rmcn.t.coiiJolationespaiiemer tolcrantium .

7 Et V?. ludxorum in lerujaiem exijientium, propter txci n
vnitrabile ciuitatis propinqmm. Ifta enim tria cvntiHtntiir i «
libru,vtpaictperpr^di8>i.

M 0 1{..A L I T E l{.
I Eteccemanus n!ifj^.c[u\a. facra fcriptura plena eft fenie
t tijs pluribus & difficilibus.

4 iiuieiatjfioiusmtus . Quiafacrafcripturahabetcxtc-
C riusfcnfum hiftoricum m.igispatcntcm, & interius fen

fuin myflicum multipliccm & latentcm.

5 Li ji.rip.eran; in co,c2' r.fcilicct poenitentium.

6 Cariiitn. fupcmorurn ciuui m.

7 Er rx.i.poen^damnatorum.Adhxc.n. inducirfacra
lcriptura.l.ad confidcrandum propria peccata,vt pcr flc-

lum

tum diluantur,& fupcrnorum gaudiavt appctanii
gchennx pocnalia,vt euadantur.Requiritur etia in
dicatorcconflantia, ideofequitur.

tcce ctedi fuciem tuam, &c. Rcquiritur ctiam in pri
torc mcntisdeuatio ante piedicationem , vt ibi ha
quod piedicado eflundat,& poft prcdicationcm.v
a.im prgdicationis Dcoattnbuat,idco in principii
iiiscapitisdicitur,.yf .</.'«! /oiyi<c«rtwc?'c. IncapitclCv]
ti dicnur, Lt ajjunipjttme JpirtiuSyCff'!-'. ct iiuUiui vucem lhi
lionts rnagnXfOeneAitiii gloria dornini de lucojuo.

A D D I T I O.

J» c.z.vbi diciitt» in fr^jlil. Qui cr^t fcriptus intus & foris- in

Htbr.to babetur,znic & rctT6.'.J:iicdin:elli;^iiur dtprxten
fuciiris.il autimdi'-'iiu(i'it'<i,& ioris,inttlligendum ejl de
interiurifcilicetfpirittiali,& de cxtcriori jCiUcet hijiortaki

Homll./o.

CAR 111.

a T^Tdi.admc.Fi-

xli^ij ho.

Comfdf.Grcg.Pcr
traCti , intdligCfid-
cft,prius mandc, &
poft dcglutire potc
ris & alios doccrc
Come-

C A P. 1 1 1.

T dixit ad me,FiIi hominis quodcun-

!t>

^lnl.bruhoc.
audituM.ses.

fNon dicit, bibe, oblcuia eniui fic aui»
c i" i'nus.

qucinucncris comcdc. Comede vo-

a 1 r<)(l. €1 Q. ri..s.uuraie,;ieiuft'. e.

1. oiiirUe. Hicr. ifi
antccomcdcn n,
apcrtfi voluiui o-
ccicn6polfuii''i
lios liracl.Vnc^i
uid milcricor i»
colccutus.f/o"!'''^

quosviastKts,']^'

lumen illud , ct cuadcns loqucre ad n- ^,^ ad le connji'

NICOLAVSDE LYRA. Cap. III.

"C T dixH.UiCConlcqnetei difcrihitur UbrioHili tncorporatio
.L^p qua imelU^vur metis iirclk^ii , qu.t pajcitur vobi, Dei

»u

iiO

ftcHl corpKS c.hn n/aterirli, frcf.ndu quod dicitur peut.$.t. ,^
folo panc vi.homo,fcd in omni vcrboquod proa
orc Y)ci,& Jtciihdum Ijct p.ititjthtti.tui rjijnt ibi- ' '_

M O H^.A L
t I Et dixitadmr,Fili hominis.

l i E l\.

2 Come-

2 Comcde volumen ifiud & vadVs loquere ad hlios iftati- ''
quam cnim vadat, ad prxdicandum rcfici dcbct p

135?/

tzccliieiis.

Cap.lll.

a fsicut pncfptum cft.

b f Cordts

JtS

ttu
lotur

'3.

B

Etape.Lxx.ApcTuk Dctis.f. quia ipfeapcruit ospro-
Athetaei&cii^auiteum.
,10. Grcg.Osaperimus,quandofenfum adintclligcatiam
acri verbi prceparamus.
Hieron . Apertooredominusciboslargitur,vtinitia
oluntatisinnobis
nt.perfectionem
catitndinis a do- a
linocofcquimur. b
oneft.n. voicntis
!q;currentis,fed c
'cimifcrentis.Vel
tamen & currc-
; noftri eft arbi d

^^ , ^ ^ .
I Ciba.Grcg.Qiu

jticsad os cordis e

oflriquafi manu

prrigit , quotics f

nbis intelleclum

serit. g

C yentertuus.Grc.

fens.f. fecundum h

iild.yentfem rncum

deo .i. mentis affli-

doncmfcntio.Et

abi. Flmiinjdevt.

e.s fi". a(jiije vi. de 1

r.:ntc.rpredicatio

nfandlXj&vifce-

r;mentis interna,

.iitentioreda.de

fcriumfandum, k

hmilitas adDcu,

pjvoluntasad proximlim.

d Ct»w/>/e/>wr« .Hicr.Affidua meditatione rccondendo

irhefauro mcmorix.vt cum populo habeamus vifccra

nlaicordiaf,& impleatur venter, dc quo Icrcm. rw--,

mmdo.rieii rn-.lolcv.

¥ Thod.Ncmoopiiieturciufmodicibumfuiflc, qui
at leafupcicipi poncr,autcorporcconllarct. Qucmad
njum n. vifioncm iliam lijiritu contcmplatuseil, ita
hncquoqucgcllum Ipiritu pcrcipit.

, C\ -iicutm-l.vtyic.Ouarrt difUufau.meis plo.tU3,&c.Eta[ihi.
Il-iudomirndiiUiorjifHper mel &fuuum.Et Samfon fauum
ndlisinore lconis inuenit.

>>■ imd cy.Grcgo. Quia iili dcdominofuauitcr. loqui
nluerunt,qaicumpriuscordis vifceribus amarc didi-
caint. Sermodulccdincm nonhabet, quciuvitare-
n^rdet. •'

Vuit v,f/ (/«.Dominus poft refurreaionem fauii mcl-
iWmedit.Etin 1'roucrbijsdcape dicitur.quamuis hoc
inkbrso non \\a.bciw.l^ade ai apem, i^ dntc q^ijm',d^ ^fe
^<^Yi^'^^^}"*^f'-*i*nicanumfaaat, cuiuslibjrihus re^cs&im-
fe^ profannate ab it^ntur . Hoc fccerunt Moyfes & pro ■
ptti & euangeliftae&alij fanCl:i,vtquicunque rcx fue-
riCuiu^cormmanuDdcft,dulcibusvtaturQbis . Qui

otimplex& fine lerpcntis aftutia habct innoccmia
-(«mbarum.fimplici fidccredat atqjfaluctur,quiavbi

mn\\(\l3i,&dub,U transfiguratfeiu ani^diis luus. vid quo
^^"^^ii^il^^tdtUb^smertcruisMuapromnieris^vmeitaq^cmfe.

,.!^'"'^r'''^A^^^^^"'^-" '^''rpore non cratcum cis, me

cjiiuslanaitascorum oiFcndebatur uiiquitatc. Hoc

wjitaciebatMoyfesprocul acaftris multitudmis fii^es

tteukmvtQyi cum funrct ingreiriis,dcfccndebat

iop8

columna nubis,& aabatanteoftium tabcrnaajH. JJ

g W«fw vtr/;aw,r,QuimexpofitionefacrieIoquii,vt
aiiditonbus placcar,aliquid fingir,fua verba loquitur.no

Dei. QuiaritaliterquamuisquiprotuIit,fenferit&fub
aho intellc(au,ad xdificationeni charitatis,domini funt

^c TAiitcrcomcderenon potcHm. vcrba q_ua;dic]t,qa

I- tr j f- ' • ^ "■;;"■>■■». cTAMtcrcomfderenon poteram.

liosllrael.Ltaperujosmeii.&cibauitmevoIumineiJlo.Et

a 1 LX.V.OS tiium. fMens. b TLegendo limpliccm hiaomm
... , _-l-l - a ."^TLxx vcteruus.Hiero.Mcntis.ntftna.

dixK ad me . Fii i Iioi.s, venter tuus comedet, S^^ifcera tua

a fP.a prorail^io Mult. n.legu„t,6c vacui t.ceJunt.Si.n.memcmelledum Ucri vetbipercipiunt
in cordis vilccnhus feru.indo non tcponunt. •• "•.uijicji.ipiuni,

tcomplebunfVoIumine ifto,quodcgodotibi.Etcomedi

' a «Quia vilVcra niea comprcucrat. b t Ktardicatioiif. Icjiiii in rnr,^,. r;^.; „i i-

iUudjCt j:aaum elt m ore meo ficut t mcl dulce. Et d ixit ad

..'(Oipl. no_luntven,.-=.dte. b Tlmponit f.xnu.n „.o Vr.,mi„i, cTT.nrum

me.hjli hominiSjVade ad domum Ifrael.-S^ioq uer is verba

> <j"N..n tua. 1 Nun eg-nt cjui fani funt med.co,fed c.ui .mle hai.eiit

mcaadeos. Non cnimad popuIutprofLindifermonis &

afq^Nullaexculatiof.bi.Nonfunt tibiba.ban nomiingu.im eorum.bene poteseisloqui.^^^
3 ■ bfSed. «Vna tib' d >mus'eiu3.

jgnot^ Iingu;£,tu mitteris,ad domum Ifrael^ncqi ad popu

■'•,i_^j: e.ttr.ine.iab eloquiolegs. 1 T

los multos profundi fermonis^&ignot? Iinguar,quoiu no

^. , '"'''P"'"5>iuemi,oncognouilc.uiuit-.„l„in.... eau.e,?obediuitm.hi ^

Tpoliis audireiermone.s.Etri ad illos mittereiis^ipfi audiret

u lN= cont.i.ier,s,c,u a ....^crU,.. nnlu„r ,udire.Cui fimile.CJui vosrpernlt.melpcrnit. 1-Libetum
moniltatui arln.t.u.o.cu.n d.c.tur.nolu u aud.me . £. cauf* d«,qu:a.f. aHritalronte dt,& duro

te. DomusaiitirraeInoIuntaudirete,quia'noIunt audire |

a Ti'er impudcnti.im. fsine reucreui.a. b TScilicet cordi».
. "f"" ^"";'"nt'ol'.farpe fadfalutem vocati venirenoluetutit 7

me. OisquippedomusirraeI,ta'ttritafronteeft,&duro ^

adhocfolumDeus
nobis per tctam fa
cram fcriptura lo-
quitur, vt nos ad
fuum,& proximi
amorcm trahat. trcpIeLCtur.
h 7<lequeadpo.rnul.
Acfidiceret. Quid
loquar de populo tpdulcciine
vno ? fi ad diuerfas
temitterem natio-
nes,autoritas&po
tentia mea omne . , • ,. .

vinceretdifficulta-,i"SS!
tem . Vtinamqj tc- ficihs.
pus efltt quo ad
omnesmKTurussiiE
nationcs & lingua-
rum daturus gra-
tias , vt praedicent
apoftoli mei,& to-
tummundum, &
diuerfitatcm lin-
guariim,vnafide,
meofubdantimpc
rio, faciiius illi au- xj^^
direntquiprofun-

. ., difuntaltique fer-

monis,nihil habentesIudaicajleuitatis,fedgraui&foli
doinccdutpcde,&cijignota:fintlinguK,notfefideisut.
•5< Thcod.Oftcnditdifcrimen inter Apoftolicos & pro
pheticos labores.IUis.n.vnius tantum gcn tis,ex qua onii
di craiit , cuiufque natiuam linguam habebant,curaco-
mift^a fuir, Apoftolis vero cundus orbis terrarum & om
ncs gcntes eommcndatcB funt,fecijdum doraini iufl[lim.
Euntcsdoccteomnes gente.5, qu2Binfinitashabebant&
diucrlaslinguas,moreTquevarios&contrariasleges.Ac
tamen hiquib.multa:gentes,diuerfa:lingux, varip mo-
res,o(Tinis gcncris legescrcditsEfucre,orbem vniucrfum
ad pra;ftantiora inftimta traduxerunt.quibus vero effrse
natusiUepopuluscommiflliseft,hi nrultosquidem fu-
ftinucrunt labores,non dignos tamen laboris frudus tu
lerc.

i e^ /;at/i/.wir,?>.a«.fe.Deniquepoftea mifit , & omnes Aa i? e
pariter credidcrunt,vnde,£c« co««er. arf^mw .A(o« imeni Matt.sVb,*

tartcam fidem in Ifrael.

•je Theodo.Pcrhxcoftenditgentiumobedientiam,&
ipfius Kracl contumaciam,& interpretatus eft et illud,ri
Jwti^iu iitm . aperte docens non ignorare fe , fcd optime
noftc ipforum peruicaciam , fimulquc fignificatiam ca
voluntateaon anaturaprofedam
k .Attritafmntefit. Sunt qui non folu laborarcprohis
mundani^non fugiunt,fedetiam in laboribusquifibi
ncganturimportuni viderinon crubefcunt Qijibufda
.n.prauis mcntibus nihil cftlaboriofius , quam li in hu-
ius nuindi laboribus non laborare priEcipiancur. vhi fupra

GL-cg,Q;^ioculpafrequcntiuscommittitur,e6minus i^re.^.b.
commutcatis animus vcrccundatur,vnde , erotts muUens f
meretncisfu^.i eji tibi,iion eiubejcit.

a Ecce

C

NICOLAVS DE LYRA.

''^''^^'a,^intHkx.tqmdfv{,nific.nct. ^

Uulii^ ^^ '" '^'^'^ "^^° ^'^"^- -^" 1"" defi^naturfraui ■
arr^uu!) '^'"^'""''"'"'""' P'"""""^ Deo.licct aiquando iubcat

wST '""''''"' ''''^'•'^^'?"''''''" ^*''"'«^f'/i3'« inde ji-
U u ■ „ '''"M'"»''^ e it de pumtione iUorum , d quos afjiutur il

^muiic conjequenter defcnbitur prophet^ confortatio , vt

co'i!ia,ittr procedat in ofjitio fibi impofito,quia fibi promittitnr af-
ftHentia'diuini auxilij. Et quia non mittitur ad populum difianttm
miiUum,ncc cxiranca ■.ingiis,& jic patet fententiavfque ibi.

4 Et fi ad iUos mittcreris. Sicut patct de "hlinmitis qui egerut
fcnnncniiirn ai pr,tduationcm lon^e.

5 Domus autemlfracl noluntaudirc tc.C«w tamenfts de

eadem '^euie.

6 Q.iia nolunt andire me . ynde C^ lud^i ad pr^dicatione
Cbrifi^ fuerum pro maioriparte rebeUts & increditU.

7 Attrita hon.>. nretierentes Deo,(i' eius mintjjs.

8 Etdurocorde. fropter obHinauonemin pcccatis.

•jc Et

laiptura:perlcctionis&oratioai.s ftudium.
-'y^./«r«yij«„ircwe,,(ccunduinillud pjal. u8

jfao:

Hunrn

dulcia faucibus meis eloqniatua fiiper mcl ori mec. Et quoniana
pra:dicator dcbcteftcperuigil ad procurandumlalutem
animarumlcquitur.

Tom.4. Mm :?

1099

Glororcl.& Nicolai JeLyra

no(

..a... ?°".sti:p!'r:K'vrAu,,opudorcfupcrc.

tur Hincdifcimus
quiaintcrdumgra

^Tu umtn efto f«curui.qui».E<:ce<le.

Si'Xinpudcnt.c cordcEt ccccdcdi facicm taam vilentiorem facieb corum

rciiitac&ciimlo a

1 «VI an '"( lo,)Ui .lu* meiiic coej» ti.

b^Qji

.nli.
b

,1Qaiv.l.5Conculc,.,.s U-go. ,0.0, au.o-.n. non .iment.

& vt filicem dedi facicm cuara . Ne tiraea.s eosneque me-

ui vcl ;a-

tus aficie eorum , qiiia domus t exafperans eft.

.,Hicertc.bus.omm.n...5tl.«c lun. vc.ba ,,uibu> p.,.d.ucil..aie =>";!'"'<".
"^ . . 1 :..... i-„..,,.,r k:..r>n.luin3uic.n.ouu •nteleri

nem.10.

lUr.r.^

Eph4b.

Pfal.47.<l-

AUegorice

Pfal.tfi.b.

Mich.^.b.

Hoin.io.

Amo.4JiL

KoiB.10.

cubtuciirtrontcm b g, fionte tuaduriorcmfrontib.eorum,&C vt adamantem,

irOntC COntCrCrC, *: -- 1 • «F'»" ,Oo,au.o..n.non..ment.

ncnollravcrccuii-
dia , & humanus
pudor pcrtimclcai
infidiasxmuloru.

S.lSc' i xitadmTfiUhomini.s,omneVermonesmeo.ssuosegoIo
Sdia^. & vt mf- quor ad tcairumc in corde tao,5<.aurib. tuis audi,&: vadc

CCm , nC pCr dclpC- f ^ , t aU»» in c.pt.u.tatem. f T.m men.e.qtua. co.,^te. b 1 .dc.t.^ ^^^ ^^^^ ^^^^^.^

tnTiitr''" '" ^ & ingredcre ad tranfmigracionc, Id filios populi mi^S^o
aucris ad cos,& dices eis Hacc dicii: dominus Ocus: h torie

ICoide ' ,Cumfzpcho«tepe.i.ut..tanlmigntip..pa.. Jutit.a.i6..aiu,,&pr.lati. confolat.o da.oi

« i« admon...on.bu. '-' V,'^^»:»^ 5m inrnt mb Jun. fpiritu earni. opeta non impleba».
' ^ b TQui alliimit manluctos.

£ fConuerruj «d peccatotcs Babylonios.quali poft tergum yocem glo-
ri!rdcmin.»..dicb>t,c.iiuslocu-lerulalem 1 v.fioprt.s.

audiant & quiefcatEt afTumpfic me fpiritus,& aud lui polt

h
i

k

d jiunhti s tuls audi.
Vcrbadomini au-
dimus dum faci-
B mus.&ficrcde^-
ximis pra,-dicamus
vndc £» iUttM Jpf*
U fnnt aures eiut , &
Jolutum eft vinculum

Ungu^eius&loqn^haturre&K ,

e Et vadein-ir. Hicr. Dominusquoq; venitad populurn
ludxorumpatrcmitrcntevt priedicarct captiuisrcmif-
fionem in auo implctur . Captiuam dixu capnuitatem,
donadcdithominibiis.

f ^dtrariimi^r^ti.Gtce,. Quiabonisopcribusin pcruer
fa cadit,alerul"akln in Babyloncm venit,vndc. ^uuLnr
mtusnonemzxtho. Non tamcn dctalibusdclpcrandu cll.
Prophcta.n.ad tranfmigraiioncm mittitur,vndc.Vcnics
vfqjinBabyloncm&ibili.
g ^j/orteatt.Grcgo.Saepcdum fubditoscorrigimus, aUj

k Et audiw pnH me •poce»»,drc.G:cg. Prophcfamvox ma-
gna: commotionis fequitiir , quia poft vcrbiim pridica-
tionispoenitcntiumauditur.qui autequah tacitiiupcc-
citis luisiaccbantfccuri , vude , i{equieuu in jlcxihu, jm ,
HocPlalmitlacxoraxdiccus. Ujijc^es fpe >her4»bimmr.

Et alibi. Cunmouijf

a ^Qula erubueiuot ine cotam ho.ninibu.. tertant '& C(tntw\}a[i:

, CoM.ra fton.cm_roru.n. ^ ^^^^ j^^ COr^ritkmcs

eius^ irr.Cnmprx-
i teriraindiuadon-n
ni animoreuolui
mus, voccmcoir
mocionis magna
pofttcrgum aud
mus, cum futiira
meditamur cx hii
quxantcfunt.co
moncmur.

Hicro. Quiafpi

ritus Dei crat iaci

tcrrcna contcm

ncnsrapituralpi

tu, &aiiditpoft 1.

voccm commoi.

nismagn.i: pr.-EU.

torumobliuila-n

& in fiuurum I

cxteden.s,vtinim

coru infidias po

^ tcrgum relinqut

4 rct. InExodoqui

quc cum Pharac
&omniscxercituseiusperfcquebaturIfrael,3ngelusi
col umna nubis deferuit pnora caftroru , & veniens po

ter"um,tota noac ftctit intcr Ifracl & Acgyptios.vtpe
tcruisaduerfariisaudiretlfrael,Benediaagl.do.alo.li)
4« Thcodo.Neccflariocommotioncm lcniu pcrcipi
vt mctu ftimulatusexcquatur mandatum.Narratcati::
quempoftcommotioncmfcniiflc (c aflerit. Bcncd.c
oloriadomim dclocouo.Hocycroabiplo Dcodoci;
5ixit, qui Moyfifupplicanti vt (ciplum mdicarct&a
enofccndum pra:beret,'u wc/,inquit,pw<t«M«»» »»f"«>' "
viuc: Dcindc [nbiiCit.Ecceloci.scipi^d!ric,&ponam temfo

j» sitotteau.^JrcSiObxpcaum lUDauoscorn^uuus,.».., *'«ui.i^w.i....v .^^-.^ . - •

f orrieui^tur aUi nc2U"Unt.Vndc.T/u;/<f-e. vr.am cttutanm, met.fc^irs &p>otcgam te manu mea & vnuhs poftm.t.
corriguntur,auj ncgu^uni.vi ue j, _ r;r»,Lfm ,neam vidcre nm potem . non quod in fa

firluptrduramho»plui.Sx^cz\ncm\Vi7i. cadcmq,- cuiitas
in partccompluitur , in partc arcfcit.dum idcm , audita
corrcfti one quzdam vitia corrigit , & quafi complutus
in parte frudum facit . Quxdam autcm retinet,& quaU
in partc incompluta ftcrilis & aridus cft.
C h Et <ii/w«p/)t.Grcg.Pra:dicatoris mentem fpiritus aflu-
mitcum timore Dci elcuatam a tcrrcnis defidcrijs,facit
alicnam.vt fola fpiritualia agcrc hbcat.vndc.opcrcm/n* no
cibum qui perit,fed ijui pcrmanet in ritam £ittnani.
.Jt Rupert.Hocapoflolicoordinicongruit. Etafjurr.pftt
tnefpitiius. fubauditurinopusvel miniftcriumfuum.
Sic enimdicitin attibusapoftoloruraidcm Spirituflan
£tus. Scgregatc mihi Barnabam & iaulum in opus aa qucd aj-
fumpft eos.

i De /ocofMo.Locusgloriae Dci.vcl fanda anima,vcl an-
gclici fpiritus.Etgloriadominidc ioco fuo bcncdicitur,
cum vcl ab clcctis hominibus, vel a fandis angclis auto-
riomniumlaussternacantatur. Ineocrgo quod iufti
de conucrtcndispeccatoribuscogitat,quiaeorum vitia
confidcrando, adcarnalesaaus oculum ducunt quafi
ad Babvloncmtcndunr,qu: tamcn pro ftatu fiix rcaitu-
dinis.quiain laude Dci bona fanaorum confidcrare nu

cicmautrmmeamvidcre nm poteri^ . nonquodin taci

pofteriora numcn diuifum fit- fcdquiapcr faciem acc
pimusdminameflcntiam.perpofterioraverodiuinas
fpenfationcsacbcneficia,quxplurimaomnilqucgcn
ris in nos conferuntur , locum itaquc beneficcnnam;
cant, propterquam cum naturahuiulmodi lit ,vtcor
prchcndi ncqueat,abhisqui digm funt, quo ad emstic
poicftjComprthcnditur.

5« Ruper.Etaudiui.&c.Idcmcftacfidicat. Vbiadtm
riiiSpirimflanai,obcdientereuangclijminiftcmiins;
fus lum,crcditumq; mihi talentum cepi cxpt^ndcrc.a
aurcs audicndi habcrc, & intcrno auditu audirevoa
commotionis mas;na.',vocem, & lamcntationc4upci
patria: , totiufqi cuangclicscuria; & m cclisconucru
lufpcnfa mcnic,cum adhucin terrispercgnnariscorF
rc, & intclligerc prxclarius cuangclioru alas (acramcr
ruadinuiccmpcrcuticntiam.i.conlonaveritatistcltii

•niareddcntium, intelligcrcnihilominus vocemrot
fequentium anin.alia. i.lcgis & prophctarum tcltimc
euangclioconlonantia.Hxcomniapoftmcaudiui.i

prctcnto recoUegi.Er quafi qujercrcs qualcm voccm
dicrit, articu'atam an inarticulatam, in iUa magniu
ne commotionis, pulchre ait. Bencdida gii^ua m'

quamdcfinunt, quamuispcrcogitationem aiiointcn- ne commotionis, puicnre ait. f '"'"''"* .^'"'T"
dunt,quafi poft fc voccnigloriE domini Icrufalcm .1. dc de locoiautio /«« .Non quod fola,led quod P""^^ ns^
loco fuo audiunt laudis in commotionc animalmm audita iit ■ rsai.

^ priiii

NICOLAVS DE LYRA.
I Eccc dcdi facicm tuam valentiorem facicbus cor.r.
tX mea affiftcntta Uabotibi conftanium CT fortitudintm ad denun
tiandmn VvlHuiatern meam:\uod dcftgnatm pcrfortitudmem ada
tnaiitis&filicis.Q.d.Dabottbico'ift.;titi^mJiiftinendiomniaaduer
faintatUs& verbis . Scicndum tamenquod vbitranslationo-
ftrahabet.

1 Vtadamatcfiii.& ut./« Hebrao /wicrwr. Vtvermem for
rcm rupc dedi faacm tuam.^ per vermm lecundum eos in-

telli^itur hicfanguU cuiufdam vcrmif^iuo finefonituinc:4U J
laptdcs in xdifmo tempU Salomonis,licut diiiimfun ibtdc'»-
ra patent ex diBis vjque ibi. . . .

j Et aflu mpfit mc fpiritus./. raptus fui inlpmtu aipcr

dum qnod lubdituy. . . . ., H

4 Etaudiuipoft mevoccmcomotionismag er^^ i,

faaum ad conftrtrundH dunnni ;>aburn.l. fp dureip'Otl><^ ^ ^
tiam ptrfuam alfislentiam,iUt.'i. lommouo '?«"»''"**^^^;(/< ^<-
defignabat rnagnituiincm diuiu* virtutisipjtpropl^ts

ItJl

Ezechielis Cap.IlI.

11G>

Afiina faciesalam riiam mouit.i. vbi primum Dcus ho-
Anofaftusin carne apparuit , audita eflangeliccElau-

liS VOX,G/ona in excelfis Ded.
Senedida^loria.Gtc2,. Locusmalignifpiiitus fuerutit

,»rda pcccantium,(cdper poenitentiam locus glorix do

inini fiunt, & inde

uditurbenediftio
loriae in laudem
(ieivii priuscrea
^ris iniuria de a-
lore fxculi. Miris
toperibusad alta

^marus in indijimtione.Greg. Libcf.n.dulcis in orc cor- D
dis ,animumcontrafeamarumfacit, vtdifpliccatfibi,
placeatcrcatori.

* Rupertus. Parum fuerat Apo(\olis fpiritusvocetn
audijfle.nifi per eundem fpiritum leuati.auderent ama-

ri indignantefque

< flizDeifupeilfraet, AffliAionis pocnitentiz.

b irPlerunquein facroeloquioaliquid obfcaii dicitur, vt Deo mir.ibUit«i dif-

pcii(aiitciniiltip!iciirr cxponatur. tLucc inaceflibili

mevocemcommotionismagniE.Benedidlagloriadnide

a f Aniiu<!,uliiclt iocu^ Dei,liof^itiumOei,vcl liLusqui dicic.Egoin patic&paieiinmc.
b ^^iupiacxpolitumelt.

TQuia ex ipfo luftu poeniientium oriuntui virtutes fan^lorum.vttanto tnagis tn bono pto
riciant.^uo lir nequiuscgilTe rarminctint
b -

loficiunt, vtani- c Idco fuo.Etvoceaiarum animaliumpercatientiumaltera

ialiaDeifiant,&
^nis & virtutibus
^defiderio ad alta
Mlent.

l Delocofu.Vade
Eccedominu!
.delofuo,&de/ce
fuper exceifa terne

5cdmoueJ}untur mon
fuper euttt,& tabe-
fm yalks ficut cera
°Mcie ignis ,& ftcut
ata qutt defertur in

a \ f oll.

incedcic (pirituali

indignatione&fe-

uera amantudine,

qualem Spirituflan

ftus fefe illis con-

ferre fignificas, ap-

paruitinigncnara

apparuerut difper- ^

titsBlingua;tanqua

ignis. proindequa-

fi qusEreres quomo

doamarus, addit.

Manus.n. domini

eratmecum cofor

tansme.Ergoforti

tudo zcli apoftolo- .t ^^^*

rum.ipfaeflamari^P'^"?'-

tudodulecdini vi-

tiorum contraria.

g Manusenim. Vt

poffim nomcn .f.

Ipeculatoris accipe

re & docere quod '

didici.

b f T^:rtanicn!orum
f(^iapoftquam in honotem vcnitvita fan^orum ,vcneianclt apparueianthominibus
elotjui.! tcliamenioium.
c • Foft pradicatlonem prima comulotio eft plangeie mala qui fecimus.poft vo-
cciii vcro alarum iSciotarum lecunda eft.inagno fletu quatrcie bonacocleftia
qui audiuimus.

ad alteram, & vdce rotarum fequcntium animalia, & vd-

,':,'' . • a fltetum.

b ^Ad maioia.t.adquz pizdiratot pioficit dunifenfusaudientium ad Dei de-
fidcrium prouchit.vnde. R.iuoseinsiiicbii,ins,itiuli'plicagenimina rius &c.

cem commotionis magnx. Spiritus quoqj leuauit me, &

« TConftantcm tcnuit. b «!Lcuaius,& alVumptus.

cf Intellc^fla indignatione Dei,8£ fignificationem vifionis mentepetttaftans.
d «Hominis.f vnde Ifaias. De nofte conlurgitfpiiitus mcusad te Deus.
fNon faiistcitur propheta fpiritu.fedcorpore.quod de Abacuch Ieg'tur.

afTumpfit me : ctabij amarusin indignationefpiritus mei. ^

a^Filiusperqucm omaia. b fyuj ait,Sincme nihil potcfti^ lacere. De quo pec Moyfen dicitui,
"fo '""^'""^'"'^*'""'"'* ^ r.cuaboad coclum manum meam.

j„, ttn.raluatore a pa- h Mlnuscnim dominierattmecum,confortans me.Etvenl ^

tl , eXCella terraj l HScilicet. f Fil.orum. « Animatrm fanftaium. TScilicet. ^

>a<i mnteique com- aj tranfmisrationem adtaceruum nouarum frus;u,ad eos ^

mn funt , & infe- ^ ^

^ rira vallium liquefadia.

c Etvocemularnn am. Vcl vnumquodcunque animal

aks fuas collidebat,vel alterius vicifiim. Vna.n.noftraru

v|tutum,altcram adperfedionempulfat,vt verbi Dei

f(intia,& mifericordix vil"cera,& omnes fanfti fe vicif-

flifuisvirtutibusadproueftum mutuisexcmplisinci-

■ tJ t,dum alter miratur in altero,quod non habet in feip

■ fimdefupcrioresfibiinuicemarbitrantes. Hocergofa
c Deus in cordibus hominu m ,quod in regionibus terra
rm.non vniomniatribuit,fedaliudalij . Nifi.n.vicif-
fii mutuis fruiaibus indigerent , communionem adin-

i:emnonhabcrent.Sicergoomnesvnacharitateiun- gesDci,vnde San5l'.is ifraeldomino prirnitije frugumeius- Pri-
gntur. ■ ■• ' . r ^

d Setjuentium animalia.Grcg.Qviiz in fandoru m patrum

vacognofcimus, quid in fcriptura intelligere debea-

nis,quoruni nobisaftio aperit,quod in fuis pradicatio
- jiiuspagina teftamenti dicit. Leu^iuit me,& afjumpfn . Ba-
: laiperprophetixfpiritum elcuatuseraf,quo logepofl

fuiracognolcebat,fed afllimptus non erat,quia mcnte

a«rrenisdefiderijsnonfeparabat.£«a/>^a»»<trw, Quanto
. Jfldicatori dulcc fit,quod intus videt,tant6 inamantu-

ditm vertuntur,qua! foris fuftinet. Vnde./« multafapien-
. tuidta indi^natiu,(J ijui afjponitfaentiam.apponit & laborem.

t Et abij. Quo fercbar , vel fublimis impctu fui fpiritus

feJbatur,cupiensirequo dominus impcrabat.

f Amarus tn mdignatiunt. Gtcgo.Dc Achaz quoque dici-

tuad prophetam . T^ome humUiatum uidiiti .AihaT^coram

■fr Wfgiturnoninducam malum in dicbus euis Vnde col
"gur.quomcdo talis amaritudo in lanclis Dco placcat
qumittcre Deum timent, fi fic ei, & in reprobo poeni-
te(iaplacuit,&ineoquitimebat amittcre pracfens fc
cwm,& quomodo grata fit fpontanca afflidio pro cul
pi neisqui placent.fi hoc ad tcmpus placuit, &in eo
qidifphcebat.

^ Mani4s.Grcg. Nul £

lus.n. hocextotocordeproDei amoreagcrepr.-Eualet,
nifieiusanimamSpirituflandusaflumpferit. Ad bona
quippe aflTurgcre perfede non poflTumus.nifi nos fpiritus
& prxueniendo elcuct & fubfequendo confortet.
h Et ve.ad tranjm. Grcg.In prophetis ficut verbis res,ita Honj.ri.
nonnunquam rebus verba exponuntur , vt eorum non
folum verba.fcd & res geftae prophetise fint, vndc.

(^eni ad tranfmigratiunem ad aceruum wo«i7./i-«.filios.f Ifracl
quorum patres multiiam mortuierant,de filijsaut plu- F
rcscrcditurierant, &adfertilitatembonioperisperucn 1:10.2.9,
turi.vndcaceruusfrugumdicuntur.bonai.n.animaBfra

...AC

mi cnim Ifraclitxcrcdiderunt.gentesfccutaefun^.
^ Rupertus. Miro modo tcmpus infinuat quo Chrifli
Apoflolos virtute armatosad praedicandum Spiritus mi
fit,diccndo. Etveniadtranfmigrationem,adaceruum nouarum
/>-/<^(w .Quo.n.anni temporefuntaccruinouarumfru-
gum. tcftanturduopanesprimitiarum,quiinPentcco-
fteoffcrcbantur . Spiritualitcr nouas fruges appcllat,qui
perprxdicationem Apoftolorumad Chriftum coUeai
funt,ipfa die aduentusSpirituflTanfti.rran/wJ^m/oBe»? vo
cat,quia credcndo in Chriftum , captiuos fe efl!e confite-
bantur,& tranfmigratos in Adam . .Actritum nouatumjru-
gum, quiconfepultigranofrumcnti Chriftoper baptif-
muminmortem, dcincepsinnouitate vita: ambularc
ccc^cn\r\t.tuxia fiuuium Cl7oharj,c[\iod noftralinguagraue
fonat,habitabant,quiaquotquot fupcrnae lerufalem me
mincrunt , grauitatcm mifcras mortalitatis triftcsprse o-
culishabcbat & flebant.iuxtaillud.^^wpfr^Mw/wa Baby.&c.
i .^^^atfrwMw.Thelabib Hebrxum,fignificattpsquono-
ua frumenta vel hordea congregantur,& poft famem & ■p^±^g.
pcnuriam antequam tcrantur in arca fpem ciborum ali-
qua rcpromittuntjitalfracl paruus.&rcnuisquafircuiui
fcens , ortufq; de terra ludaici popuh femete ^mittebat.

^ OHarens

NICOLAVS DE LYRA.

'* ^,-^P!"^"^^"°q"eleuauit me & aflump.m. ideji, dedit
' jimtm & confiantiam exequendi mandatum diuinum .
J»tJubdHur.

■^ ^iMj.l^oknsobedire.

I..^'^.^'^usinindignationefpiritusmci.7'rooffy<f7/r;fwwi

y "™''^'»po/"</' rnei a Deo a <ditam , quia diaum efi , licet

■"^«iuinumdukefitaudienti inquantum a Deo procedit, ta-

rne» ratione alicuius confequevtis potc^ effe caufa amaritudi-
nis.

4 Manus.n.dominicratmccumconfortafnsme. Quaft
dicat , Licetjcirem me miffum adpopulum rebellem , & incredu-
lum , tamen virtus domini affijtens mihi , dabit mihi conjlantiam
eundt.

5 Et veni ad tranfmigrationem.f.arfpopH/M?» qui de ludM
tranfmigraueratinBubylonem.

6 Adaceruum nouarumfrugumadcosqui. Secundum

Tom.4. M ra 4

Glof. ord. &Nicolai de Ly ra ir o

1103

X • Marent In meHo f.Hicro.Thcodotio.admirans.vt {lu-

A Dorem prophctz.iniquitarcscorum ccrnentis,exprimc-

fct. Aquila, quicfccns,vt nuamuis in mcdio corum tuil

f« mcntc fcparatum Ic oftcndat. ^ ^ ., •

Scgo. Mocrcnscompaticns mifcris ficut fcrru pnus

liquatur

vt cum
fcrro iungacur, vcl
quia domus Ifracl
exafpcranscft, ncc
pcrfla^cllaculpam
agnolcit. Moercns
intcr gcntes fedcr,

f Vt fuff».

tuljJk,

aiiihabitat iuxtafluuiumChobar,& fcdi vbi illi fedebat, ^

'*!' '^^^Vd ersu« vidcr Joloie.nih.lque coium in coBfcientu haberc. qu« in il.jj debet
coirigcte.

rtaS?o(fcn' a & nia-nfTibireptemdreb.t mcerensm medio«orum.Cum ^
datquodloquivc- »> ^utcm pertranriilcnt feptemdies,faaumeltverbumdni
^"'c^mautm, per. c admc dicens.Filihommis,fpeculatorenidedite domuilf t

D t«TO aifjrw ^ Ncprrfuir.as logu. quod nuu audiciis.vndc. /ncl.i.abo in paraboUm an.mcam

tran. GrCgO.MlflUS ai"'"*- "»x^ a^i,m inpfaf.p.opo.im.

adprxdicandu fuc ''^''*'"'- '^D"'»"''»

rat, & tamcn fcptc

dicbos mocrcns ta-

ccbat, quiaillclo-

quivcracitcrnouit

qUl laLCrC UIUH.U • j^Ninmoticcopuii' "uu '"""»',i"» —■••.•■ •- . • ^

B Quoddam n.nutri ^ ^^^. . r^ [mmus in iniqui tate fua morietur:fanguinem aut
SSlcnt^^vn- f e lus dc manu tua requiram. Si autem tu annuntiaueris im
Acjmpustacemi/j ■ ^{Wqx-^q^ fueritconuerfusabimpietatefua, & a via

tempHS loqi*endi,tZCC l * , ^^inetemorinur.quiain caufamortisatecontrad.citur, morti»«iocuificon-

■■ ■ ■ '* tra^icis.adiuiigetis. ^

fua impia : ipfe quidem iniquitate fua m6rietur,tu autem
animamtuamliberalli. Scd&ficonuerfus iultusaiuftitia

H.m.rr.

Esoi4oJft

diprius,loqucndi

poftcrius. Si pro-

phcra fandus qui

miffuscftadloque

dum tacct, vt rcde ^^^^

loquatur ,quanta culpacftnon taccre , quem neceauas

loquinoncogit.Taccndoergoloquidifcamus.

c Fdihomms. Hicro.Speculatorcftquifemper inalto

nat.vtquicquid vcnturum efl,longeprolpiciat,cuuisvi

ta alta dcbet efle & circumfpeaa.

Grcgo.Prxdicatorem fpeculatorem vocat.Cui.n.alic
na cura committitur.fpeculator dicitur, vtm mcntis al-
titudine fcdeat, & vocabulum nominis ex virtute adho-

T/f/icjn/^wc.Hicro.Duofuntimpij.fiueiniquijVtl.xx.)
tranflulcrunt. Vnus.qui nihU auditaipccubiore,6cir
fua impictate moritur,cuius languis dc fpcculatorism.)
nibus quxritur . Alrer, cui (pcculacor annuntiat , 3c illf
contemncnsvitio fuomoritur, & fpcculatoraculpac^

alicnusvndcint.

a^rfidicatarujtiscompatiti.r, qoiafermo Ubentetaeci- ligimUS dominun,

pi.urquiacon,_,.a,.._ntcorofcr.ur ^ , , ^ jj^^ ^^^^-^ ^^\

minari,&diccrc
Moriemotitri! , vt
ueitatur vir a via ,
impia,& viuat.Qov
minatio.nnon 1
homincscfl.fcd:
pcccata. ncc in i
qui conucrtunt;
a vitijs, fcd qui pi
niancnt.Magni
qux dilirrimcn
tacerc Dci fcrn
ncs, veltimorc,
pigritia vel adui.
tione, vndelfaii'
Vx mihi qfia tacui.
^ TheodoTcr
bilis , & horrot
plena commin
tio,idoneaaddc'
rendoseos quir
xime lapidci fin
incfFabilis auten

plat.ptopo.
bfFilio. . -. ^

racl:& audies t de orc meo vcibu,8cjnnutinbis eis ex me.
d Sidicente me ad impiu morte morieris , non annuntiaue-
risei,neqilocutus fueris,vt auertatur a via fua impia,& vi

■^ afQiiimeruit. bTNonlua. .

c i^Non mottc co^pot.s imb smmi, ou* admoninone tiu fcrapcr potuit viucre.

qua:per commii
tione bonitaspr
monftratur. Minatur.n.iufto,fe ab eo rationcs cxaftur
nifiiniquo mortem minis przfignificct.
•J« Rupcr.Magna&formidabilisncceflltas fpccul
rum.quam fcicns vnusillorumPaulus.dixit, Nafic
gclizauero,non efl mihigloria. Neceflitas.n. incut
mihi.Ve.n.mihieft,finoneuangclizaucro Magnaid
& iufta damnatio In^xx , qua; (peculatorum vigila
clamantcm,quantum potuit,audirenoluit, (cd&f

titudineicaeat, ocvocaouiuiu iiwiii.iwov/» ..-.." no , ^ ^ r i-.

nis trahat.Speculator in alto dcbct ftate per vitam,vt pof cuta eft & longe a fe rcpulit.

fit prodcflc pcr prouidcntiam,vndc. In montemexcelfima-
fcende tu qui f«4w.Si.vt(ubicaorumvitam tranfcendat , &
terrcnisanimumnon fupponat, &tanta tafta eorum

(ubtiliusvideat. ,. , ^ ...

, ..r. Grcgo.LoquideDeoquietc,&vahd3e,&libcrxme-

koqmsoco jijgQ^^nde j-^^^ ^y^„e adfeneHras,l tcrrcna cura viq^ad

facerdotcs,vt ficut fcnefttiE claufa:,lumen fubditis effun

dcrenonpoflaut, (cd obmutcfcant ab offitio praedica-

tionis. , /- . .

d si dicente me . Nec fubicaus ex culpa prxpofiti morij
tur,nec pr^pofitus fine culpa eft, quando verba vits no
audiens ex fuaculpamoriturfubicaus . Impio.n.mors
debctur, fedeia fpeculatore vitx via nuntianda, &im-
pictas increpanda . Si autcm tacct, impius in iniquitatc
fua mor.quia impictatis eius mcritum fuit,vt dignui no
cfl^et ad quem (peculatoris fcr mo ficrct , fcd ipfe eum oc
Q cidit,quitacendomortitradidit:

e sanguinem. Gteg. Sanguinepeccatumdcfigantur,
culp^pr^pofiti i\ tacuerit,imputatur, vndc . Liberami
y4*ijj«j«jiHj.peccatis,(oilicct,carnis.
f siauttm t.at^.Y^no (untquedcbctannuntiareprcdic
tor,fides& opcratio. Impietas adinfidelitatem pertin
praua via ad adionem . Debet crgo ftudcre . vt pn
ad pictatem fidci,poftmodum ad viam pertrahatacli
nis.

g Tu aiitem ammrfw. Hiero. 5"? cuius opus exarferit dftrinv
patietur.lpjf wnemfalims eritfic tamen qir.ifi pcr f.g«e,vt pro
tur.f. vtrumfpeculatorfinecriminefit mortis ciusi
perijtan reus.Opus enim magiftri,falus difcipuli.
h Std& fi conntrjns. Sicutduos impioslegimus.
numquinonaudiuit, &perijt, altcrumquiaudr
& in ncquitiafua perfeuerauit . Sicduo iufli funt.v
qui non audiuit & perij t , altcr qui audiuit , & con:
fus animam fuam (aluauit. Notandum quoq,- cpp*

"^ luKu

NICOLAVS DE LYRA.

j^ hebr^os nomen efi locifeu teritcrijfic vocati, forfitan eb^fruges

• ibi vebciter matwejcebant,fecudum alios hic notatur tempus quo

E\echid venit adpopulum tranfmigrationis , quia fecundum eos

tunc erat tempus m quo fruges primitiu£ in accruos congregaban-

tur.

1 Et fcdi vbi illi fcdebant . '". manfi cum eis eo modo loquendi
quo dicttur,Deut. i .g. Scdiftis in Cadcs multo tempore.J. ibi
manfiHis.tt jubditur duratio hu us matifionis.

2 Et manfi ibi fcptcm diebus moercns in medio eorum.
j.filens a rcprtlmfioni corum,& marens pro malitiaeorum.

3 Cum autem pcrtranfiiTcnt fcptemdi. Hic cotifequenter
arguitur ET^ethulis jiienttu.tt prim6arguitur,fecund6,ponitur,ibi
Et iiCii cf\.Circa primum arguitur per fimiUtHdinemJpcculatoris

quiad hoc in alto loco conJlituitur,vt denuntiet ciuibus pericu «
veniens fuper eos vtfibiprxcaueaiit,& adexcUandim tosfi 1 '
pigrefcant & dormiant, vtficfemper fint paraii ciuitatem deji f
rc,& fic qui omittat aliq'4d de vjjitiofibi impofito, dignus t^ "
nitione.E^j^echiei autem i rat confiitutus a Deo fpeculator jpin
lts,& ideo ex ojfitio tenebatur malos arguere de peccatis vtpa
rent,(^ bonos monere vt perfeuerarent in bonis,ne ojjenftm Ui
currerent.Et quia nimis tacuerat.f. perfeptem dies,ideo oficiK '
fibi poma taciturnitatistqua: debttur prxlatojeu fupet iori,ji fi' ''
gligcns in argutione peccatorum ci)m fubditur. Sanguincn: U
tem eius demanu tuarequiram. Confequenter oliendtu '•
bi Itbcratio fui,ft fecerit quod in Je cJi,cumfubditur.Si autcff l"
annunliaueris impio.& Jeqmtur pojiea.

1 1 fil> ho.fpr.de. &c. Qui autcm pr^dicare debcat , fequi-
tuncumdicitur.
t :>t dictniej&cVbi oftcnditur,^ dcbet pr^dicare viiia,

admittendum & fugicndum, & virtutes,adt)rofcqi J
dum,& conferuandum,& poenas, ad timendum & -
cauendum,& pr^mia,ad defiderandum.Oftcnditui }
tcmprcdicatons punitio, fi fuerit ncgligcnsinoffiu '

bi commiiTo^cum diatur.

fSt

Ezechielis. CaD.IlI.

^ i!;\iisca(icrc,& flmagiflrumhabiierit ad mclioracon-

A iria.Bona igituropcraiiid;gentalTiciiioprx'ceptore,ne

vl hf^Tusab optimo curfu pcdcm rctrahat.

^, Theo.Noniimplicircrdixit,(ipeccauerit iuftus,fed (i

scrfusftierita iuftitijs fuisA feceritddicium,hoceft, ^x

j-idareflaquain

clcbat,via, inalte-

r;n mfus fuerit,

nn beatus etiam

i;;uid pcccauit &

nxima commifit

fanora.non reli-

0, f tamcn viaqua

iredcbat, fed cum

IIO^

Quandomgrcditnrad capriuosfdequib. di£tumcft, q? D
inianiant &: pcrfequantur euni forti manu ) indio-et, vt
poilTt refiacre . Quando au tem cgredi mr in campum ' fit
lupereum manusdomini, finecuiusadiutorioexireno
poterat:fed non additur fortis, quia ad videndamgloria

domini,nonadpu-

.» I^Qj^onftatimmorietut.
b TH|f ro.Ne plaiiam viam inueni3t,& Ijnguidum intellieat & dic«t
Connerrac i„™ : ^„, mca,d'mi configitur fpina

p r ... ^o"'""f'SsluminafMmnimi:a,d'mi configiturfpina

luakceritiniquitatem.ponamoffendiculum cor£co: Ipfe

a TCulpa tua.Cij-iuere potuinct fi maglfter docuiaer *■

b •Antecafum vig,l.Tndumenimerat,necad»ret

j, . _ " , "■"='-""""''giJTnaumenimerat,necad»ret

monetur,quia non anniltial^i ei.In peccato fuo morietur:

. _ . IBietiibutionis. j ^fuui.

b Qa;=' "<:'"«'>& noluilb_eirerolicittis;nprsdica.ionr.P.wrepsemindamnatione.

gnam egreditur.
* Thcod.Crcbri-
us vifione afTequi-
tur, vtad verbimi-
nifteriQ ftudiofior
reddatur . Et illud
nosfcireopus efl'.

■edcbat, fed cum • - " ^''"'"**''^"»"^"*>-='''roiicitus;„p«dicauonr.p.wrepsemindamnatione nosicircopus clt,
■ndiflet&iapfus b ^^° ^^"^^^^in n^emoriaiuftitigeiusquasfecrt.Sanguineve ^ peeasquidemreuc
'rfurrexir,&id& . a TqL>icuftodiredcb,iiai. b f M,repecc»u,? iationes, quarnm

e(t.furrexir,&ide-
it( fccutus eft.
a ?onatn 'jfh .Greg.
Qia .f. in quo of-
feJerat,poenitere
ji(iuit,contemnen-
fiionit Deus vbi

V . j ' lE"»'",'"'*«m.girtroeget.vnHi!:Sapiemibus.Vinr,pen,ibusdebitorrum. modum pofllt hu-

ro eius de manu tua requira. Si aut tu annuntiaueris iufto, t niana namra pcrci

- . „ r, -11 aTBeneinmunio '> f jn coeio. pcre, ab his qui ad-

vtnopeccetiultus,&iJlenopcccauerit,viuensuiuet:quIa modumpuramcn

^ ,\',Q--"™.g.M^notuo TAnnunH,m'o. ^ tC fucrint , pOtUifiC

annutialti ei,6<: tu aiam tua liberafti. Et fada d\ fup me ma t confpici , ficut tan-

a 1Q.uiafedif»biillifedeh.n, b Ta luJaca.Tquia ingreirus fuerat ad tranf.oigratione n ^ dcm hiC Ctiam prO

^b, in medio.f. cap.iuorum gl^ci.^m De, viderinon potetl. j phcta, qui annis vi-

a 1<iujafedif»biillifedebant.
c *Hiero O'

grt.UUS irapingat. «■ -nieroQ.is,biinmedio.l.C3piiuortimglori.TmDe, viderinonpotctl

Pfcamm qiiippe ^ nusdni,&:dixitad mc:Surf;es ceredereicapuAibiloquar

qod pcr pOeniten- ^ «lubeme ,,o..,iao iogred.tn.- & cgt<d,rur.,.d.^i cum ,?den,ibus,quia fta.Lm cantiu, „on auire po

■ ■■ Ml,ffu'«

ti;n CitiUS nOn dC- r " r: r ^ » IGentesquilongelaiequediffu*

lc:r,autpeccatum ^ '^^"' -t-nurgens egreflus su in campu,& eccc ibi gloria dni
^ciSfcaufapcccati,
aipeccatum eft & pocna peccati, aut peccatum fimul &

• cala&pocnapeccati.vndcMoyfcs. H<»'dumcomplcujunt
paiaUmorrh£oruTn.EtT)7i\iid inquiti^pponeini^uitatem '

. fuff imtjuitatem corim. Et aliuspropheta: Sanguisfanxuinem
' KffM.peccatumpcccatoadditur.Paulusquoq;ait:ffiw
plifitpucatafuafemptr. loanniquoqueper angelum dici-
WS^Qttiinfordibm efi,fordefcatadhuc.Et hicquoque: SV fecerit
miit.oonamoflendic.corameo.Q. d. QuiapOenitendo no-
lujvjdcreiam vbi impegit, iuftocum iudicio deferens ,
pdam ci vbi grauius impingat . Hoc autcm non cft ad
txjcatum impeilcre, fcd apeccato non liberare. Sicut il-

IU: iniuraho cor Tharaonis . Obdurare dicitur Deus,cu ab

inurationc non liberat. Non.n.cor peccantis obdurat.

b £i non trmu in mc. Grcg. Hoc nobis maxjme cofideran

dracfl:quia cum mala committimus finecaufa ad me

mriambonatranfaaa rcuocamus,quoniam in perpe-

fftioneraalorumnulladebet cflcfiducia prxteritorum

• boorum.

csiautm. * Theod.Duplicem cnim lucraris vitam.tibi

&lli.Illecnimtuisadmonitionibuscffugietpcrditionis

b:athrum,& via: lufis dignum fc rcpcriet exitum:tu au

' laareddendis rationibus liber eris.

^\surgtns . Grcg. Scruata varictate hiftoris diuina elo-

'• qlaahquando ex loco caufas defignant.Sicutcu ,Moyfe

- d(j:endente de monte populo Iuda:orum in campeftri.

bHlexdatacft.Ezechiel iubeturin campumegredi.Ali-

qundo cx tempore, ficur pridicantc domino ludsis di

ciiriHycmscrat.Dominusergoin medio Ifraelitarum

aorophetam locuturusdicit: '^^rederf m camp'im,-jr ,hi lo

q'*rteiurn Prius cnim prophetisgratiam ludcxdigna-

dSft " ^*"^' ^ P°^"^°'^""^ '" latitudincgentium

' c ^greiere in ww.Hicr.Non in vallcs c6fragofas,n6 in ni
pq)r:Eruptas,fed in campl latitudine , qua; poffitgloria
. drcapere. vnde Apoftolus Corinthiis ?D,latamim& vos.
Quan-

NICOLAVS DE LYRA.

tt tu a.t. li. Ettdtm ofhnditur (ibi de negUgentia & diligen.
"«i monendo iufios vt pcrfeuerem in bono,cum dtcitur;Scd & fi
cciuerfus iuftus,&c.e^ patet Utera.

2^Etfa.eft.H;c conjcquenter ftlentium prxdiaHmpimitur. Vri-
^cumpr^mutnur diuinaappariiio ftbifacla^rum dicttur:Et fa
"citiuperme manus domi.&c.
3 i>urgensegre.&c. i^uaft diceret.-lllicm quibtu es,nonfmt

digni

E

Moralitef.

fionis experietiam
ccpi(ret,ftatimtam5
caditvtcontempla-
tus eft, & gratia in-
digetexcitantc
Greg. Egredere m campumfixttz te fcilicet pofitos corri-
ge,& abiniquitatecompefce.ibigloriam Dei prsdicator
videt,quiatanto largiusdoarjnxgratiam percipif,quan
to fe in iaborem prsdicationiscx amoreproxiniorum
extenditDecampo autem ad domu rcddit,vt in hisque
dicit qualis ipfe fit,etiam agnofcat. Si.n.bene Ioquitur,&
non bene facit, adcampum quidem loquendo exit, fcd
femetipfum cognofcendo domum redirccontemnit. In
medio domusincluditur,quadoperfpiritusgratiam ad
difcutiendamcntisfux fecretarcnocatur,vtapud femet-
ipfnm in Deoanimus quiefcat,& percxtcriorcsconcupi
fcentiasnondifcurrat.vnde: TolUgrabatum tuum,(^ vade in Natth.o,a.'
donntntuum. In domo poft campumprjedicator^claudi
pr.Tcipitur,vtpoftgratiamdo(arina:quam proximis mi
niftrat , ad confcicntiam redeat, & fubtiliusdifcutiat, ne
dchisquaiforis prxdicat, interiuslaudcmquxrar.vnde:
A;o« lini. alnni parcicipes tui^dc quib.f.dicitur. ^heni itiftrre- Prou.y .<f.
xerunt ad^icrfum me,&fortes cju.eiterunt animam we-Jw.Dantur ^^'^•ii-i-
fuper eu vincula.qtiia quanto magis fe difcutit.tanto am
pliusagnofcitquantismortaUtatisfusinfirmitatib.liga- „,.,
tus {it.vndc-.Deftdcriiim habens diffolui,& efje cu Chrifio. Et Da lc^ •
Uld inqait,i^taudiretgemitHs vmcdatorum.EtlcrcCircum^di Thren!».*c
ficJuitadiierfHmme,vtnonegrediaryaggrauauitpedemeH.\nmc
dio eorii non egredietur, quia pp duras metes auditoru,
a bonisquoque obmurefcit.vnde fequitur. Etltngua tuam
adhxrere fa iam pa.tuo . Aliqii vcro ctiam contra refiften-
tiunii linguasprjedicatium corda dominuszelo fui amo-
risafccndit,netaceaat vnde fubditur. cmw autem.
f Et eccl.ibiii/.d.Hicr.Qazm anteambulantem vidit,&
clcuantem fe, & intcrdum ftantcm , quia iuxta fluuiuni
huius fsculi Chobar (qui interpretaturgrauillimus) glo
ria videbatur:quod fignificat omnem huius mundi glo- F
riam pr?terfluere,& gradum ftabilem non habere. Glo-
ria autem Dei ftans & perfeuerans, cum ftat prophcta in
capo, videtur,qii3e m medio captiuorum nec ftarc pote-
ratnecvidcri. ^ a Et

itigni vidcre gloriam domini tibi apparentem , cumfint rebelles &
ini.rduli.

4 Et furgcns egrcflus fum in campum.i(/^y?, ad locum foli-

taiium lccHiidum Deim.tndatum.

5 Etecceibigloria domini ftabatquafi./rfa7,w;/jo imagi-
nariafimilisiUi,qux defcnpta tli primo capite dc animaUbtis,&
rotis,lirmametito,& fcdent&fuper thronum adrepr^fcntandum glo
riam diuin^ matesiatis,

•J« Et

t \l'^^mm autem. Oftenditur ctiamciiis prsmiatio , C
J^i-ntdiligenscumdicitur.
T ^'W£Mr«.Sequitur.

Le?r'""'"'T'"- ^f ^"f^niam pridicator aliquando
'coetatumulmpopuUiUbtrahcrc, vt poflTit Jibcrius

contcm-

/

contemplationi vacarc. Seqnitur.

5 Surgens egre. in carnpum ejT ibi lo. tecum. Nam rcuelatio-
nes diuins frcqucntius fiunt in conlemplationis folitu-
dinc.OfeX z.c. 'Jucam eam infolitudinem,^^ loqnar adcor eiws.
Etquoniam aliquando prjedicatioimpeditur cx fuperio
ris duritia ncgando liccntiam pracdicandi,vcl datam im-
pedicndo. Idcofubdimr

t Ecce

A

1107

Glof ord. & Nicolai de Ly ra

11(8

if a £t cecidi h fae-em. Grcgor.Quia quamujs homo ad in-

AlclliecndarubUmia lcuatur, cx contemplatione tamcn

««.. n m icbns Dci.infirm.catcm fux cond.t.on.s mtcll.s.^&:

qiufi ftatum non habct. qui Ic antc Dci oculos cOc cinc-

rcm & pulucrcm vidci.

b Etjta.me.GlC^ , cib eentiboi b «lpr^m.ieft«gfniiba.ippiruit. qu«ptiustecleaiilud«oiumfpuim

HOC in CampO dC ■! B icua-ntcdecluauit. . . . , n-

nwv. 1" »••" K c ^Vifa-gloria d tSuntrm -'on.imfrrre non fu^inen».

>_:. r ..:4; iuxtaflumenChobar,etcecicli »

.let cadenicm.

g Eccr data fuw f per t /J"!: Grc%.\n Aavno ^rcyp\\zu\\ii ^
tur, quoniam ab ipfo liiogcncrc ludxa fidclistribulat
ncm luftincbit pcrlccutionis.prcfla vinculis doloris.
h 'Et noHfi<c tnmcdio co.Quiaadcorda prauoruiTipr
dicatio non prcucnict.

a ftabat,quafigloriag vidi

lldco. iVtltu.r

1 f Leuauit b «Q^i humilitei Mcui.

iSnpr. ».a.

Heb.1».

prophctaagitur.qa
enamclcaisgcntui
SpiritulVan^iS da-
duscrat.quicosal-
furacrct&priusfa b in

f« 7t"^^ c rupcrVMcsmcosSlocutusefttTiihiAd.xit^ndmerTngre

fupcrpc^cs.i.bona d dere^&induderein mediodomustu?. Ettunhhois,ecce

Opcra fclidarCt.yn- C iM'--.fcti"nt,.cu.aqu,prxmd.n.ur^_^^_^^^^^^^^^^^^^^^^ i„o,„nibu.-,.men obedien, cft.

f/.Si"X " g data funt fuper te vincula, & 1 igabut te in cis, & non cgrc-
EtUcmtu (dmthi. h jj^cris in medio corum,&hnguam tuam adlia^rerefaciam

1 faciem mca.lEt ingrcfliis eft in me rpiritus,& ftatuit me

, rvt inbonoorerequili iuwt pcdcsex rrftiiudm^^lbrcin

,os

a 1C, t i.ii<- «rA.tumu

Grcg.Sccundumhi i
ftoriam obedicntic
«cmplu nobis pcr k
prophctam tribui-
tur.quimodohuc l
difcurrit,modoil-
luc:& lua: volunta- m
B tisarbitrium fcm-
pcr ad Dci frangit

' ^''/rXe.Grcg.Dcmcdiopopulicxitprophctainca.
^' «''"• pum.dccamporcditindomum,vtpr^-dicat.oquxlu-
5xx faaa cfl,egrcdi3tur in gcntes.qu.b.fidc rcelcns rcc-
piat Iud^afpir1tual.sdoanncedona,qua5 antcamihr.
TEt.ndule m medu, .wnu. .«.i.Qu.a Ant.chnfti tempo
rc ab his gcntibus qux in infidclitatc rcmanlcnnt ludsi
1 i,A„.;. nrrr-oitionibus an-^uftiabunrur . vndc:

CQi,,.. i^:iobl'irgationciiidignatione indgni.

i Et lingnm:

adhje.f>ciiipj.t.(
tunc inftantib.
probis pridicato
fcientiataccrec
pcllitur.iiti///.?.,-

aUh^rere,&{.M\(]
do pro vitio pr,-
5 cantis,aliquanc
t vitioaudicntisli
trahiturfcnnor
dicationis:aliqi

4 doproauditoi

5 bonisdatur fc;
doftoribus.etir:

t lis, aliquando.

6 ptcrvtrofqueiu.
iicandos, aliqua

diar, 5(^qui qu iercir,quiefcai:c| uia domus exafperans eft,

10

Afoco.»

nalato tuo,& cris mutus,nec quafi vir obiurgans, quia dS

1 a 1 1 mpus nccndi 8c tempus loquend .

r, ^ xiar-L- • ncanaos, aiic

mus exafperans eft Cum aute locutus tuero tibi,aperiam 7 ^0 pn vtrolq

*■ a f Autc. b ^LXX.QmincrcdulusclMncjcdulusfit. iiMcnte. ^ nJidoS fubtral

tuum,5rdicesadeos:H?cdicitdnsDeus.Quiauditau- ^ k QuiadomHse^

mindi. b.^Corde. ^Non reuocetin cxcniplo maio^um. 9 C) A Tantian

tudinis funt,& ;
traDeum cont
tionis.vt obiurgantcm audirc non mereantur.Ex qi;
tet.vbi fucrit multitudo peccatorum,peccantcs indi;:
efl!c qui a domino corrigantur.
l Cum autrm lo.fi'.ri. Qnia Enoc & Eliaprazdicantcni
ex lud^is qui in infidelitate rcmaQfcrat, ad cognitior
vcriratis rcdibunt.Tunc.n.velut inextrcmo os prop!
apcritur, cu in prcdicanonc Elig & Enoc a ludsis ad i
redeuntibus , prophetia de Chrifto fuiflecognolcicur
m Qui audii audiatylj qui quiejcit. Hicro.Sccunda Aqi
cdilio.£J«i audit audietur,& qiu reliquit relmquetur. C
cat. iluihabet dabitur ei,& quinon habet,etiam quod ■
htre auferetur ab eo.

ff Theod.H?cifemlibcram mentis voluntatcmdec
rant. Tu enim communem omnibus aftcr dodrinam
docens voluntariam obedientiam fuisverbis appor
Qui vult obcdiar,& non obedicns qui cotraria f;
tradicat.vnufquifquc.n.prometisoptioneprgm

Greg. Q^ti audit audi.& qui quie.q.Si enim quie(cit a n
lo opcre , & non quiefcit a praua cogitatione, ap •
quod dicitur: yidtrunt eam hoJ{cs,& dtnjeruntjabbd

Grcg. Qni audit verba veritatis, audiat idcft, peric
rct,quamuis vidcat alios ncgligcntes.vnde: 2\(o/< maU'^
in malignaniibus,& c,

Qui audit ^iM.Hicr. Eiufdem fapienti? eft,& tacerc &
qui pro tempore , & dare confcruis cibaria in tempr
vnde Ifaias ad populuni non credentcm, Tacui. 7S(«.

conucrhduris pcrfccutionibus

QHornam datum ijigentlbus,& cmtaiemf.mtlum < ak.^bunt menlt

^V^tde^&vZ'^^cro.Q,i.Q^^\^ roboratus cs afpeau

dominicx maicftatis nihil t.mcas.fcd rcuertcre .n domu

tuam.vcl ad ncccflitatcs corporis vt qu.dam puta.ir,.n fi-

cnum futurcobfidionis:EtquomodQ Kaiasdifcalccatus

& nudus trium annorumcaptiuitatem & nuditatem po

^^"'"- puli nuntiauit: ita&tuclaufusdomo.opereipioprophe

ta.vicinamobfidioncmIerulalcm.

f £t tu fiii /ww/mj.Hiero.Quod in domoclauditur.quod

liKaturnon cgrcd.tur .fcdintcr multitud.nem captmo-

rum fohtudincm carceris patitur , obfidion.s lud.ciufn

cft.queclaufa Icrufalem,& circundata abexerc.tu Chal-

dcorumnuUum ex.repermittct.Hxceftolla dequa lerc

m"ias loquitur, & Ezechicl in fequcntibus, m qua carnes

populiconfumuntur. , . ,,

* Theod. Pxdotribxinftardommusvelutiathlctam

-, qucndam prophetam vngit , futuras illi calamitates prx-

^ diccns.& moleftiasquascxhibituruseftpopulus.Suft.ne

xc tamcn iubct atquc filirc.quoad ipfi loqucndi facultate i^mpir tacibo, du ic dominu^ ^ Qiii igitur ob multitud'n
Concefliflrct:& vbiqucaddit,quiadomus irritanscft.do- ~"— »- *— — - — :-— -j -
ccns non cflc eos mttucndos,qui ablque mctu Dcum ir-
ritcntalpcrnandi fiquidcm funtiniqui.

g

Ecce

' nTCOLAVS DE LYRA.

^ I Et cccidi in facicm mcam.£.t bumana fragilitatead diui
nam pnjoitiam.

2 Et ingrcflus efl in me fpiritus , &c.». contuUt mihifubji-
Hendi nnutcm quam ex me non habcbam,& fubditurpana Jtlcn-
ttjprfdiHi lum dicitur.

i Ingrcdcre & inclu. Fbi ponitur duplexpena.Vna eji reclu-
fionis & Ugationii.vnde fubditur.

4 Data funt fupcr tc vin.& liga.tc in cis.f.famuli tui.Volo
.n.(}udd (ic te fucijs U^ari.Siii eliJuUtraHio locutionis,cii dicitur.

5 Et linguam tuam adhaEterc faciam palato mo.ytftcut
nimis tacueias p op,n uolu>itate,{ic inuitus taieas ex diuinapote-
flate. Et Hia caufa non exprimitur hic,fedfuppomtur ex pr^diciis.
.Alia autem caufa exprimitur,cum dicitur.

6 Quia domus cxafperans c(\.[.populu^ tum.q.d.Vna caufa
tuM ligatiohii it jubiruBionis ioqueU eji , vt per hoc ojlendatur , ^
nonjiut digni tua focietate ingrcdiendo & couerfando cum eisiT^ec
euam digni tua dodrina & rcprehenftoneyidco tua cohabitaiio cum

pcccatorum tacuit,quia vidit aliquospolTeconutrti
quibusdicitur: Quiaud. aud. &c. Apcrtoorc,nonpio;
voluntatc, IcddominiiuflSoneloquitur adpopuium

<0 Cap

cis,& aUocutio ttmpore cornpcteniifutiira,nonJict vis jecwm '
rum merita,fed ex mea tmumgratia. ideojequitur.

7 Cum aut locutus fuero,&c. Hando tibi luquendi facui

8 Et diccs ad eos.^.fa q ■■]£ intuir^am tibi.

9 H^c dicitdo.Deus,qui auditau.5"ec«nrf«w quoddidt i
Sal. ijtud nonponnur hic quaji irnpojitum E-T^xhieli addui)!
populo,Jed pojlquam domiiiHS dixtrat li: ApcriamoStUUlV
dices ad eos.f.ca que tibi itiiungam,don,inni dixit E7^ecl)ie!i
ditionem populi diiens.

10 Qui audit audiat, & qui quielcitqui.». aHquidepo) »
te audient, it. bis tuis acquieicendo , (2 aliqui quiefcent ah auii ,
verba tua repellendo,& de ijiis JubdituriQan donius cxaf •
raj^S cft. Secundum atios vero verbum eji impofitum ET^echid '
diceduM populoinperjbna Dei. Quj auditaudiat./(/cv<,(j»i '|f
audire audiat,& qui non vult,dimittat . Ei e{i modns loquena r
liws quigrauiter & molelii portat duritiamaudicntium,idcofu' j-
m.Quiadomuscxafperanscft. j

4« Cap]

hlOi<^.ALlTEB^ t ErismutiiS,necquafivirobiiirgaTis,f]uiadomus,C^c.Qiii''

tt Eccedatafunt,&c.idc([,prohibitioncs praedicationcm mcn-impcdimentum vtrumque tollitur aliquandc ^

impcdicntcs. Impcditur ctiam aliquando ex populi raa Dci ordmatione . Scqmtixt : Cut/t autemtibi locHtusJbf*

hua.idcofcqnitur. aperiamoituum,&c, \

t Eris i HOK>^\

IC?

Ezcchiclis Cap.IlIL

IIIO

A D D I T I O.

iwp. ^.vhi dkitur in poitilla : Etaudiui pofl mevoccm
cciniotionis.

U( yox tiiog>'-^ coniniotwnn vjdetur]i^nipcare,(jui. a njcayiia-
.•mqut profhet£ fucnii in pr.tcedentihHs ) eiidata erat maxime
JlMjs&potoitu : vvde declarans qhod JatiJ>at pcr illam yccem
/a^f.Bcnediftagloriadominideloco Cuoujiue vnbapro.

nhi-i pi£<imopiopojito auaptai.tur , quia de hnr/nmtact' delfjca

'-^ C A P. 1 1 1 1.

ferincarnaiiuMm p^nprik dlcitur : bcncdida gloria domini, D

e^ quodftqiiinir. di: loco fno. cciriponiict huu (jUod diutuy Mi-

chtcix.x.a.d' har nr ttria : Eccc dominu.s cgredictur de loco
fuo,(?c dcfcendct & calcabit iupcr excetfa tcrraj . tt nora,
quod dtxifprupbUa. Et audiui poil nic VOCem.''0» f wjm dixit
a^teme,' ec coram rm ^vttriHueici quoa bc>icd'cla glorja doniinide
qtiiloqufbatiir pofl eum trat ver/tura co trndo quo hannes dtxit
loan. I .rf.Poft mc vcnit,qui ante me fadus eft.

fi-^/«/i7^/'o.Grc^. Qiiafidicat. Counnfccquid fis^& fi
fupcrtc cleuatu.s,diuma fccrcta conlpici,<:.
ttufiliho Hiero.Mali ctfitolciarur.iiibitocrrruunt,
&orumpccnasintirmi confpiciunt , ne culpasimitcn
tuindehicludse

de^latiolubiungi-

tu)
licro. Hoc qno- a

qufignumcftobfi

diois.i-'«e»'f--Sym-

mihus aperfm la-

}tcr«iliim vel aba-

cuiijincuiuspulue b

rclilentgrammas,

idc!,lineas gcomc-

fri<adio fcriberc.

vrjoquidani pro-

baccomctriae fcie

d E: pji.arir. Grcg. Quibus mun fundamcnta quatiun-
tur,lap!desdiflb!uuntur.Hacdefcript!oncfignificaturvr .
bis vicina capriuitas fub roge Sedcchia.cuius 1 1 . anno& ^**'?-*
ipfccapruscn,& ciuitas.Poflumustamen dicerclatercm
in fuggillationcm Ifraelis accipere, quia in luto & latere

fcruierit Pharaoni.

IIII. Siucvrbsquam pii

a f Terrrniim ai.HitnrfiT,. tabat firmiflimam

Ttufililiominisruinetibilitercm,& ^ ^'^"P^?'^^^^}^'^}

mcl

C A P.

a f intenEa mcjite qualitatemeiusconjld-riiid
3 r' ^b

ix vitnin i*i
. «F Cordc

poiies eum cora tc : 8<;dercribcs in eo

tGaudialupcrna! paliij; ^tuii

3 i;lcl'f>,proHc:cnriaaniii,a:qin: lenMtiones Cc^ui-rMr Tnnfitffce.

ciuitatcm lerufalem.Etordinabis ad-

& lateri fragiLfli-
i mocoparatur,qui

4 ad tac^umaquxilU
cofoiuif: vt dequa

5 dicirur-.Nuquid pc-

6 tra duriflim.-i, vclut E

7 dcicrti efl mons fi-
licSion:vertaturin
latcrcm,qui inuda-
tionc Babylonica

.1 » I' •'•litJ .do.

uerfus eam obfidionem,^*: ^dificabis

• f<^bu5vtbs claudiiur.nequis cxeat. b 5^'<^8 Tctrcnis f cogitaiiunes.

c ^Quo foflir coinplentut. d 1 Colledaj malignoiuni fpiriruum infidias de^

x.Kf..'^'. • .-.— I monltrando Suntenim quid.nr Hbi co^nsta vitia. nvyuy, «ly .v*. ..-...«

tiai',a:tendcnt-j$cp c munitiones: 6^comportabis aggerem, &dabis contra 8 corrupatur. vndc:

lelii cxploratores a ♦Miiiiumcut.Mi^. o ^vii a iMiguU ...ucntia. p Vopteieaaddncet dii- ic^i^^^^^^

nutquiterramde d cam Cattra/& pones arietes ill gyro. Et tU fumc tibi lO rninusfupervosa^Has

fCI-'erat,qU0d gCO e » lltam d.>mni indJaubilcinnullispreciciusfle.x'o;!ein:Nuiiienimfeitodurius:Hecponitutquali II multiS &fortesO'tt
-^x!-;» nr/M-»riiim murus tVr/cu^ vt o(t; n^jtur ciuitJ» ;n b- -ui confrin'.;endj. b «rSiauditor coir??! nolucnt.

cft.nZacha quo- f ' urtagineni terream , et ponss eam m murum fcr

•35

!

. qU|angeUis habet
eccnetricum calamum ad mcticndum Icrufalem.
* theod Ipfius!crula!cmobfidioncmdclcribcrclubc
tuinlaterc autcm fit dclcriptio proptcr incolarumdc
bilktemquinonaEdificaucruntdomum fua,fm fapica
tct iUum,rupra petram.lcd lupcrarcnam • Quare vcne
rutflumiiia&defccJitpluuia,& fiaucrut veti,& irruc
jindomij ipforu.6t cccidir,& fuit ruina illius magna.
- Grcg.E^cchiclmagiftrorumlpecicmtcnet, Dodlo-
tquippc idudi fibi laterem fiimunt, qua Jo tcrrcnum
cauditoium vtdoccanr,apprehendunt . Qucmlatete
canilcponunt.quiatotaillud follicitudmis intcntio-
..cuftodiunt. In quociuiiatcm lcrufalemiubcntur dc-
rcDere.quiaprxdicandocurantterrcniscordibus, quan
-. tatfupcrns pacis vifio.dcmonflrarc.
" b ftord .Grcg. iTtedicator obfidioneordinat,cum pcr
latli adinonitionis vcrba fingulis virtutibusquazvcl
qu)usmodisvifiainfidiantur,oftendit.

5rcg. Dclcripta.n.lcrulalemlntcrrcnocordcprcfum
pt<lupern2Bpacisamore,tentatioacrior infurgit.vn. Fdi
actitns<.dJLruitutem b iorxoaraatiirnain tuam aittutaiinnes.
c ^iKstioftfs.Hicr.Qu^malamunitacontramcntem ve
niat.vtvitiafub virtutumlpccicleabfcodant, &c in alto
fe (lendant pcr imagine,cum fint in imo pcr actioncm.

d Ec

gts ^fiy>i'^rurri. F.t po
nesarie. Aliquando
cnim

Gngulaviti.i

hincinde mentcm fcriunt, quce in gyro a prcdicatorcpo
nuntur.duinolknditquamblandeluxuna percutit.qua
aljjcrc impaticnria occidit, & huiufmodi.
e £s tu ji: *Theod. Docctur fore vt prxfens Deus 3c
qu.-ccontraH'crolblymaficrent,iTitucnsoia, nullacos
prouidcntiadignetiir,fcd qaafi muro qiiodam fcrreo
cocicitus,ncqucccraercqua: fiantncquc fibi fupplicates
audcre videatur. Hecautcm,inquit,f.icito fignum dans
hisqui obcdirc tcnuant,& didis recugncntpl-r res ipfas,
Grcg.Fcrrum fortemetallumeft.In iartagmccibus fri
gitur, pcr fartaginem ergo fcrrcam, fpiritualis Cfxli for
tis frixura fignatur:quidoiCtoris animam frigit,quia val
decruciatur,dum videtinfirmos xterna deferere.tempo p
raliaquxrcre. vnde : I>'<,« infir. c? e.i;o nun i',f.qt;sic. &e. Ita i.Cor.n.g»
lauUiscontravitiaardcbat, fcu Virtutum alimenta cx
fua aftiiclione parabar,

f fefpo. .iw.Grego. Vtfi audireisquidoccturnolucrit,
doftor tamcn pro zelo quem cxhibct rcus no fit.vt fccii-
rus fit in die ludicii.NuUum Dco maius facrificiu,quam
zclus animarum.vndc:Zt/«irfo.(a.('to.w.Indepr9Cipitur,vt pf^j ^g ^
fimila olcoconfperfain fartaginefrigatur.i.mundamcs
per lanfti ardorem zcb cremctiir,& charitati mifcricor- £cd.7.c.
dia: mifccatiir.quiE in confpcdu Dci ardct & lucct.

4^ Et

NICOLAVS Dt LYllA. CAP. IIII.

! TjT tu ^'i,Voitquam def( ripta ejt ojjuij impujiuo,hit tonfequen
j^terpointur impofitiexLLktio.Et diuidititr iuduaspavtts:quia
praoponnur ciuilatts ,& populi lie^ruHio. Secu> Hj diliruciiunis
rao,c, i^.Trirnauahuc in duas, qutapr:mb dei itntiaturctutatis
&'opuli txieminium. Sccundo vtfirtur & rtrntdi.mi,' .1.^. Vri-
tncidhuc in trts,quia primo d cia dellruclio pr{dicitur,f cudo mul
tipx abominatio in lerujatem ofienditnr, c. 8. rtrtiofcripturaad
fr>ofitumreuertitur,r.^. Vrimaadlm dtuidttur in quatuor:quia
prio diftrtbitur ipftus lerufalcm obftd'o.Secund6,populifm vajia
Map.yTt(ti6,ierre depopulatio, i ap.6. Q^arid,ditl.t vafiaiionts
'>^'i£raito,c.y.VraJi ns autem caput in duus pai tts diuiditu ■ : quia
P<ydefinbttur obftljio (i'iitutis . Secundo,exljOi fequei^s oppttf-
I"trms,'bi:Et tu lume.Vrima adhut inauas:quiapnm6 dcjcrt-
Oiir obfidiaiiis rnndits. iecund6,captiuiiatis vJintq-iitatistem-
P'>>bi:Et tu dor.Ci^-fa primum diciiur.
* tttu fi.ljte modus loquendi fi cqucntcr fit E-^^chieli. Cuiusra-
tiJcn afjjgnant doHores communiter.f.nf txeleuotione conternpla
I M 0 R^.A lT~T E l'(.

1 £rt«^.io.qui dc terra formatur,propter quod pcr ip-
uncorpushumanum fignatur.
'f.^t«f/«j.qu(glccundumfcnfum monlcm fignatani-
nr.m rationalcm. Igiturin latere lcrulalcm dclcnbitur,
qandoantmacxiftcns incorporc pcr ptxdicationcm

con-

tionis obituifrereth r humaiM Jragilitatis.

1 Su me ti.liLf.ttudum.vt pojjint ibipret^ahi figur^,

3 Et po.cu m. VI vtdtas ibt dihgenter & aitente,

4 Et dclcri.in co.'.?V/ medio li s tiuit.item Lerufulem.

5 ^toc.i.'! jtitbei.

6 Aducriuscamob. /«c?Vc«w/f««W.

7 Eta;di.mu.<. dijtrtbes ftmilitudincm turrium lignearum ,ex
qu.iri'>njiini-niiute videi tnr ab extvailia qu.c fiuntin liuitate.

8 Et compor. ag. /. dtjcnbtsporiatotts terr^&liv^norum ad
imfl • diitnfniatJ.

9 Et da.con.eam C3.i.defciibesacies armatotu oppugnates ta.

10 Et.po d^nci.ii' fti ibts.Sunt autern aiittes iigna viUin»a in ca Ariete«.
pi e/ iiuia,ttm qntbi:S irnpi llitur murus ad cadendum, & licvidc
tWtijtod itlcLier erat jatis magntis ,vt pofient in eo dcjciibium-

nia i,ia:tamcn in paruisfigwispoJJMnt muUa dcjtribi injatispar-

iii,fpacio.

1 1 Et tu fu. ti. Vcr hoc dcftgnaiur^ quod Deut ad tnifcrandum

tion iel;ji(iri it!'iat-'ryi fii obltlJam. ^ Et

contradiabolum \ututibus mumtur.

5 tt ./■ di.aiiAtrf eam obii. i. ordinandam dcnuntiabis dc-

monum impugnationcm.

7 Eiudficbisinu.cr t'jmpor.aggi\l*^:r ifta fignanturvaria

machinSmcnta,quibus diabolus vutur ad rationalcm

animam capicndam.

t Et

riir

Gloford.&NicoIaideLyra ni-.

aeg,,. b Eirirf.rmi«.Hicro.SubPhacca:fiioRomcl,xqu,re
cnauit in Ifracl annis. »o. pcrcuflb Phncca hl.o Manahe
Lmino fuo , Thcglathphalnafar rcx Aflyriorum ccpit
Ahion&Gabcl,&
domirni Maachani
& lanoc & Ccdcs

ratuspridinam rcccpitlibcrtatcm. Fiuntqucafct
Qnno Darij.vfqncad cxrrcniu Airucti annum:ann
& mcnfcs 4. qui additi fupcrioribus annis 2^4. f:,
annoS 5X9.5C mcnfcs.4. SiniUra; partcsdclcgantui
li.qui finc tcmplo & notitia Dci in Samaria fuit. D

Indx qui in

. tAliqaandoreufriuj rg-ndo.
b TH:ero.ScueriiMisindiciumcl>,fc:cimJucu illud : Vulins autem
doininirupcf facicntcs in«'a,vi |irr,1jtdc eira ire nof;in corum.

oc lanoc « v.<cacs ao.n.n..up.. w...c.uc., . -,. ,.^...-.^^.-. -.-■ ^ -^

&Afor&Galaad& a rerumintcrtc & interciuitatemr&obhrmabistacicmtua

Galilza & vniucr- a iL»|uei.,tentat.onjiiicu.uniitiinoaendf»,vtquanioiiind.oi, unto yigiljntiot viuat

lhali?iTranft£lit ad eam:& erit in obfidionem,^ circundabis cam: Signum

^ucm^^^n^ir i? "" cft domui Ifracl. Et ni^dormies fuper latus tfium finilti um,
"' ' ^' "'■■" 5iponesiniquitatcsdomusIi'raeliiipereo, numerodie-

i j .^ ijclt, lip'>ta'.><t tipl.uiiaieaicotuiu.

rum , quibus dormics fuper illud : & t aflum *.s iniquita-
tem eorum. E^^ro aucem dcdi tibi annos iniquitatis corum,
numero dieium trecentos & nonnginta dies , & por-
tabis iniquitatem domus Ifrael . Et cum compleue-

l'frael Otcx filius
Efaannisnouc ca-
ptu(q;cftcum om
niSamariaaSalma

♦- Rcg. I7J. nafar rcgc Aflyrio-

rum,& transiatus

cftIfraclinE!am&

" arbor iuxta fluuiu

Gozam,inciuitatcs _ _ _

4-Reg.'7.c. Moedorum Scxto autcm Ezcchir rcgis anno, Hcut Rcgu
narrat hiftoria,captus cft Ofcc.a quo U (upputcmusquot
annislfracl inanguftia fucrit captiuitatis a fexto anno
vfqucadvigcfimumnonii, totcnim Ezcchias rcgnauit,
luntanni i+cui fucceitif Minancsquinqua.vntaqmnq;
annis. Poft rcgnauit Amon annisduobus.dcindc lofias
annistriginraduobus.poft loachimqui & Eliachim an-
nis II. Indc loachin qui&Icchoniasqui (tatimduaus
cftincapriuitatem.proquo rcgnauitScdcchiasannis.il.
fubquo capta cft Icrufalem , tcmplumque dcftruaum:
Fiunr itaque a prima captiuitate Ifracl que fuI-> Phacce fa
aacft,vfquead ii.annum Scdechia;quotemplumdcfo
latum eft,anni 1 54. A fccundaquadocaptuscft Ofca &

Aiini defola omnisSaniaria fubucr(a anni i jvFucrunrque annide-

uomiteixpli folationistcmpli 10. Qui additi primxcaptu)uati,faciut
annos 2 34.!^ (ecundocnim anno Darij, tcmplum cxtru
aumcftfubZorobabcl & Icfu faccrdotc magno,prophe
tantibus A2gxo& Zacharia,quiregnauit annis \(> vno-
quc fublato, adduntur annicius 55. l'oft qucm rcgnauit

tMarar«. XcrxcsfiliusDarijannis 20. Poft hunc Arrabanusmcn-

C flbus7.& Xerxcsqui & t Macroceirannis^o. PoftXcr-

xcs menfibus duobus,& Sogdainus menfibus y.Cui (uc-

■tMcmor Da ^^j^^ Darius cognouieto Nothus , qui rcgnauit annis 157.

ShaJ b Poftqucm regnauit Artaxcrxcs qui & t Mcnnon Darij

*' &Pharifatidisfiliusannis40.quiab Hcbrzis Affuerus

dicirur.SubquoMardocha:i& Ellhcrnarraturhiftoria,

quando omnispopulus ifracl dc mortispciiculo libe-

NICOLAVS DE LYRA.

♦ 1 Et obfirmabis. refpicicndo eam quafifactetorua & irata, in
fignutn ijHod Dim e(i ei iratHsimplacabiU ira,ideofubdttur,
1 Signum cft domui Ifraei. '. omnia qux ditUfunt tibifunt
figna ( bfidiunii c? dejlruciioois lerujdlcm. .

3 Et tu dormics . Hic conf^ejucnter ponitur captinitutis tcm-
pKS, lecu''dum Laiinos, &primd quantum adcaptiuitattm dicem
tribuunt,qux vocantur h:c domm lf>-ael,cum dicitur : Et tu dor-
mics fuper latUS tuum finiftrum. Ver quoi d:(ignaiur regnu
dtum tniiuum,(^uod a principio rccc/Jit a cuttu diuiuojub lerohoam
rtge primo quifecit ritutot aurevs j." f'.;.i2.

4 Et poncs iniquitaics domus Ifracl fupcrco. Etperini-

quitaus mteUiguntur hic pcena: pro imqwtatibus tnfiiH^.

5 Numcrodicrum quibus dormics fupcr illud. f.fuper

laius

& rcligionc
notandumoi;

1 alterofitpoc;
cantium in ,
virtutis cxcr

2 Quod autcn!
prophetc,hic.

3 cft paticntib,

4 quos annos

5 banifilijLab,
cobcrantquj
pauci . Ncc I'
autcmin fup
varictascft^.
fitatc meritoi

6 in rctributio:
noruni,agni:

tcra,& hidiin finiftra:vndc: Cor fapicniis mdexierac,
i ittem llntti in linillicJ.

•J« Thcod.PoftSalomoncmrcgnantcRoboamc
(\int duodecim tribus, & dcccm modo Ephraini,i
Ifracl vocabantur.Iudas autem & Beniamin,Iuda
bantur, vcruntame vnuscrat populus ab Ilraclc &
hamoriundus Quarerantum de vnopopuloqua
ratim dixit,eadcm rurfus coniunxir.Cum enim tr
fetccnnim quinquagintadicslfrael, & ludaquad.-
ta, rurfus tanquamdevnocorporevnaquecogna
locutus .cumccntum nonagintadiebus coniunxit
irinaafquc rurfus diuifit &ait, Dormies Juper tatu.
trunhi?-c.

Hicro. Quiautcm volucritcomputareaprimaL
uitatc quaefada cft (lib Manahe filioGaddi regcl
qui regnauitin Samariaannis lo.quando Phul rcx
riorutn ab Ifracl mille talcnta arj^enti in rributum
pit , & poft cum alios duos annos Phaccc quos reg:
in ifraciinucniet 2i.anno Anucricompleri. jpo.a:
quando Efthcr fuit hifloria,quod crcdibilius cft . N
enimfinitoA(rucriimperio,(cdeoadhucrcgnantcl
fcruitutis iugum abiecit.

^ Theod.Maiorcratiniquitas illiuspopuli quil;,
vocabaiur, qui cum penitus a Dco dcfcciftent.modi i-
uencas colebant, modoolsgcncrisidolaadorabanil-
circoillisccntumquinquaginta dicsdefinit. Iuda<o

4>qi

latiis ftniflrum . Etfulditur r.tmc^mdierumioo. &9c.
ad drff^nandim quod tot annis domus Ifrael eric in captiua
afficJionepro inKjuitatib.Juisctot oiim anni(vt dicTn dcHor:
fluxcrunt a prima < aptiuitate regni deccm tribuum^quamfcc
glall)phainajar,qui cjptiuauhdiias trib. curn dimidia exifit
tra lorda).em,& cum hoc aliquos de itlis quierant circa lor^
vfq; ad annum .Afjucri ^o. qui fitios Ifrad a pericido nwt:'
rau!t„Aman & tilij e:usj:'ipenfis,vt Ijabetnr in libro Ejihc! .
ftioncm autem huitts numei annirum per tempora regiibic
to tx caufa qux polie^i licctur .Voilea f.<bditur tcmpuuapu
regni duarum tribwm-.qiod dtcitur Inc domus iuda,ci4m di ;
6 Etcumcompieucrishxcdormies fuperlatust^
Verquoddelighatiii iegnum i:,da:quiafirmiusaUlji:fttdomt'. '
lu: pars dextera ift fo'itioi,& tonge tardius reccjjit a cuttu i
quam rtgnum ifratljVt paict.^.!{e^.& 2. 'Paial.

MOll^LlTEt{.
j- I Et obfirmabis faciem tuam ad eam:& erit. Ad fignandum,
quoddiabolus quicftinmaloobftinatus, habctcontra
rationalcmanimaimplacabilcmgucrrS.idcofubditur.

3 Signum (}t do.ij.Czd hocquod quilibct fempcr fit mu
nitus ad refiftcndum infultibus eius.

j Litu iormiesfup. Pcrquod fignatur cafusdamnatoru,

Suiponcndifuntadpartcm finlftram,ficut dicitur,Mat-
l.ii.C.Hadi.s autem alniijtris. Ideo fequitur.

4 ttponet iniquitates domus ifracl.Qux peccauit diuturna

&

& multaidololatria,proptcrquoddecaptiuitateno
rcdufta ("ccundum Hebrxos : proptcr quod fignatp
intcrminabilem gchcnna;. . ,

6 Et cum com. tex.ho. Perlatus dextrum intclligifi
tusfaluandorum.fecLindum illud Matih. 15 c. ''<"'"'
dcx. &c. Quia tamen viram pra;fcnrcm noii rranfcu
nc pcccatis.dcquibus tamcn pocnitcntvcrc,&con
tur,ideoiniquitatcsdomus luda.idcft, confitcntisd
tur , & eorum poena tcrminabilis pcr numerum n
rem.fcilicct quadLaginta dierum (ignatur.

H

h

fi-
;n
n

Ezcchielis Cap.IlII.

^cladroginfa.vnnmqncmquedicm inannum pofulfibi.
ji «^niliwntqiiadra^intodics Iuda,quadr3ginta annos il-

l5,qiiidccr3ntk'ptuag!nta annis.DecIaratenini Dcusp

jcremiam prophctam,le (cptuaginta anno.s.vt in Baby

; ic ilii d(.aercnt,decrcuifle,l'cd trigintaiam tranfierant

ni. 1 rigeiimo (i-

a n^ njECjdormicsiuperlatuscuumdextrum fecundo 6c

i" '<l^i-,liguiabis capiiu:i..tcm >o uiu.

taflumes inicjuitatcm dciTiusIuda quadragintadiebus.
Dicm pro anno^diem inquam pro anno dcdi tibi. Et ad

oDlidioncm lerulalem conuerteris faciem tuam: & bra-

1114

tm donius i0,h ^>,«,ha^inta&{. Hkron Dextrila^erisdor D
mirioficutannorumqtiadraginrafaciiecoputaturPofl
tliaclaim n.qiu & loacliim rcgnauir filiiis diis loachim
qui & lechonias mcnfibustribus. Qtioregnanteafcede- 4.Res-*4.b
runticruiNjbuchodonolbr in Icruralcm,<Sc cxpugnam:

runteam. Interim

cidcmcaptiuitatis

jim prophcriam

nrinseflFzcchicl

ccitcrannuquin

irnlcchoniaecapti

i:aiis,aquoviquc

a.innumrcgniCy

r;>erl^rcliqui quadrasinraexplenturanni ^..^....>....t....,„„rcgmmi: «abltniitthefaurosdo

z)omnsf.ftrUtH^t*ur^cxtr.mficmdo:^al[Hmesimqma niusdrii,& thclauros dSmusrcgia;,&paXp^ft tra^

»

venit Nabuchodo-
nolbr&cgrefluseft
ad eii loachim rcx
Iuda,&matereius,
>& fcruij&princ pcs
eiu,s,&eunuchi,&
,, . ^ .. fufcepiteumrexBa

byloi^isodauo anno regm fui : & abfluiitthefauros do-

NICOLAVS DE LYRA.

B

« i: Etaflumes iniquitate.'ndomusIuda.j«'t/J:/.'/;^«<jWiw-

ptfiratim pro eiui intcjuiiarc ihdMeiiciani.

2 Quadragin.di.lJ«oi«w< {igtirjuatio jtibditur cum dicitur.

j Diem pro a.'. qi*vt diebus dornnesfupcr la:us tut,m dextiJi,

toinnis dinabit c^ptiuitas dom^s luda : Tut.n.auni vt dlcniit do-

lii!Spr£di8i ,ft"XerHnt atranlm^gravone loathim j cjia i/iepit

iUciip!iuit4s,vjtj; ad priviT, umti Cyri,<fi*i dedi- populo Ucenii.irrt

trmdi.Et dictiur hic i'j:Die pro anno dcdi tibi.i»^ captimta

te.duplnis Tfgni. DijlrHcin-ut/ri Ptro ^o.tnnorum inius jrCH,id4

caiuitatisper timp^ rt^ii omito iicni (f^ prjeteiie is.Tum (j',14

yf^nedidu^io d-ffu t^ point^r in _» '. £ ^chiilisjHpfr locum iJiH:

aduam qudibetpottii recur/cre, qma inucr.inr i^njji vbiriue. Tii

ijit vtra^jHedtdHHio vtdsttr m ^iiij iibisdtjco'dae i diCtis com

mibus Hebr.torHm & Litinornm. Prima i<i hoc quod dicu capti

uitmtc^ni Jjrul irrmt,>aiam tnnpore .yfjjuerif cum tamen

onts Hcbrxi, eJ* la-ini pro mxiori parte dicant , qnodillaca-

ft^uSHonefi aUl-uc j liitii:(ed aihoram fuerunt Itberatidperi-

mnonpoj},,,tcompHtariintemporcii,dicisfcque>.tis.f.lcpthq^,i
I4dicmit populum raiitum fex anm , 5- iUeo accipiuntur hic ii

<^»»imq.nbuspopul,sfuitrtneiui:cc,n4q.,osieprheiudivaua6
ar.msMcihH7.^„alon lo.Abioni.c^ h.echxbemur,M. ,-> ^
Samfon zo./«c/.. ij.Et.^o i.^eg.^. cmj.:a,-IJit S.mncl. 'fii ant'^ ^

^>>n'rm-:.hu.clJaci.nta^:nosiS7-6-rnhab.miis8.annotfupeY
fiuos, qiii iic ratt .nabditer p,^f„nt ufindi : tcri enhn jcripturadi^
cat,quodomnis lir.iflfurmc.ms fH:rit in eoho If.^ih a Cdeorie ap
plii anio lUui ad cultiim id.jLrum,tamcn non duii.niihd ImfHerit

irri'ncdiatc'po[tn,ortemG:iconis,feif:rttfl*Kermtifii^.annian
t^ ve. a.iqiia pars eomm. Item aliqumdo d^m:dm annus vel winot
pars vitus iudics- pmanno intrgro cnmputatur,vt ciuando inHuj^i

t>*rvitineanmT,clpoamediiim:^rtcrec-undmpiuresnidicespor
funtrefciniifecundiun vcritatem,ifii 8. annivelpars eimm d nu^
miro poftto infcripturj:,iec tamen propter h,c fcriptnra cdtmetftl
fum,q'tialoqiiniirfeci*ii:im communem modum ioquend' ,ftcntli
rex Pranciacorjnaretur in natiuitate domi,ii:diccrctur ri^y^na^e il-
loanno.f.a„nodominitali:inparchatefequentiincipsretann-<^f-
tundusfua: coronafonis fecuiidum cdmnnem modim Iqunidi p, 0 -

' \^ .1 •• , •, , ;:,•;/ L y^ '^ -j ^"■'"■"'J""- ''"■•'"'*-""" J'i->""iurncomunemmoduml.(iiii„dip,o-

t.*t fnortis,r,ou a lu.^o JeruttHtts. Simiittcr fecunda qu^ dicit, quod pter mutat:oncm numtrationis fecundrm annos domini Vimcrus
ammtvr.Hione loachinvfqiie aiprtmumarmtimCyrifiuxciTn aT4iannoniiyi,ii:iit^tit,tnn,..^i,.^.:..^:^:. j.^ '^ ^

a»nfmtgr.!tione Inachin vfque ad pnraum annum Cyrifiuxctut
tdm (\k.\dragi;ta anni:cHm ta,nen fecitndnm omues Mcbr^os,($
fe\ndm Lstincs Jjltempro maiori parte ad minusjiixerunt. 70.
(fi.MifecSr/trf. i9./^.jKJ(«i.Cumca:perint impleri in Ba
boncfeptuagintaanni.vifitabo lupervos vcrbumbo-
nm,(Scc Stcundum Hebncos amcn hic dij rib lut Pmjusi,,!'
qkatis, ficut fonat litera vtriujqtc domis.f.ffati & iuda,fpter
C qim vtraqiie meruit captiuuri. Lt atcipitur bic imqnitas iioiaoiiis
qii esl per idololatrian>,cir qu£ rcfpitit tommunem popuium : &
mtmum perfonam fiiigularemimquitas autim in .Jia diino Ifr.
dmMiannist,ecentis nonaginta,quorurn l.:\Ki.ciipiur,tni d primo
mlcroboam quipeccauit idt peccarcfecn tfraei in vituiis aurcis

aut annoruiwquitatis domus ludaincipic d t.mpore M.-.naffer--
gis l'-d£,qu: h;yr:biliter peccauit, &populumpcccarefecn,oont-
dordola iniepio d)mi,ii,vtl}alietur ^.i{,'g,z l .proptir quod Jcnten-
tia d'.mnu defnura capiiuit.Ue pnp -li afcn/fitur pnca'is MaHtf-
j^ ^.Vye'i.zj.vbidicu: Verunfamenocflaucrrusdns ab ira ,
furonslui ,quoiratuseflfuroreiuscotra ludaproptct '
irritartones,quibus prouocauerateu ManaQl-s. Dixitita-
quedon1inus:Etiam ludam auferam a facie mca. yeyrm-

tariimijie Maiia[ltspan!!utt,& pojteafdelitcr regna,tit,& Idoio.
lania ahjiuiit: propter quodtvtum tempusfuum nonponiturin pec
cato ltida.:Jed tantu i6.anni prmi,& duo quibus yc^nautt .Ammo
pcljimus,cuijuccelfit Io!ias,de cuius tempore nil}iipor,Hur,qu,dfult

Ttrequentcr repctitur.i.lieg.& 4. rjque ad ,.oiium annum Ojc^, Jauci-ffmus cm luccef},rnin duo Jiiii eius ^aide maiiloacilim & St

qmim populo re^„i IJraet tu nc captiuatus Juit per regem ^fiy- dechias,& qmiibet i i.anois rcgnauit, & ifli anni rmul iuxHi ra-

ritum, q„orum i^umer^s fic dcclaratur. Itroboam enim regnauit cnmt ^o.De tempore vero loacfjaT & lechonix niljii Ponitin lcet

artsyiviiiniuobus.vthabnur.i.RfOA^.ViillcumJ^radalid^ob. f,...,i«, ,„.,1; .rn. ,^4^1..!.. ;.,..;.;.. ^ L ..

aris rigr>iiiiuobus,vthabetur.j.l{cg.r.^. Tofl cum 't^adab d'tob.

a>h i-l^fg.dciimcq.-.into.Riafa viginiiquanwr,liia duobus,Zumri

miic^m fietit:ideoi€mpus eius computatur Jub n^^t frqutniyfM

(eidmri.^,juiregnau!t duodecim annis, yfchab vigii.tiaiobui.H.tc

hOintur.-^.^cg.xe.Qcijo^iQas duobus ^.l{cg.2Z.luram\l..^.!\cg.

i-hH2S.annis.^.l{eg.io:loacl)a7l ij.loas.l6..!^.'{^^.l<cim ter

ticlcroboam 4 1.4.%^«»/ 1 ^.Zacharias, & SciUm jfx r„ctijibtis

taium , ideo ternpus corum computatur cum fequcnti.J.ManalJcn

1'iregnauit decern annis.lPljaceia duobus.Vhacee 20. /w Ijabemr

^■eg. 1 5. Ofcf nouem quia no>,o anno captus rn Samaria cum po-

fu Juo duBus (Jl in Sfjynos 4, f\rg. 1 7. & ifii wmi fimul iunili

fi(t,it numerumjupradicium. ^4nni vero l^^f.iii^idejiciunt deto-

talmmcro.f.trccentis nun.tginta accipiu7,ti.r de lewporc iudii um.

f<:icet,aprimoanno ^bimtiech vfquead vitimi.mannum Eir. di

tnrenimludic.B. qubd Gtdeon ex ornameniis nureis fibi datrs

dpiBoria liabitadeMadianitisftcit epljod.-.vifirm facerdotAe,

ifubditur ibiien: Fornicatufque eft omnis Ifracl in co: ir

lMiiciumft,uibidtm,iJlaJorn.citio nonfuit viucite Gedco,ie,

1 i nonfuit ephod ad cuttum idUoiatriuJei ad Dci cultum in do-

^'P"^pria,ficut diaumfuit ibidem. Poft morte aiit cius ols

J ael fotnicatus efl in ilio ephod. vti ndv eo m cultu laoioru

^■^^'rn&Miarotb,ficutibiaimjubditi4r:& hfcforr,icatin dura

" mi "^ lepus Samueiis,qui dixit pnputo If. i.l\c^.j.a.VTXp3.

r:ecordaveftradt^o, & fcruite illi foW. EtfuUttur.hb^iu.

1'unt crgo fihj in-ael Baalim & Aftaroth , & feruicrunt

0 mx.lytmerusattem annoi umfic accipni,r:Mortuo Ccdcone

'^meltch mdicauitpopuinm tribus aimis.lnd.o.oofl eum Thoia.

.latr ziiudt.io.Et ibifubditur, qubd poputus Ifratipofi mor-

« loir ajjiiciusfuit per fiitos ^mmon & Vt/mhi,m. i i.annis,

fucrint mdi & idciolatrxujuia quitibet eorun, rtgnauit taniTitrib.
meiifibin ,& comput.7nt1.ir iMmpore aiioruni.yidetur mihi '.anie,
quiHl vtriq>te exp'>fi:io,ii predicif: addendum fit^ ^io.iitsin qur
bus E{ci b'fl ia: uit f.,pcr latutfimnrum & dcxtrumjuerint ii^nn
icmports obfid-.mis kruj:,lem,quia in textu dicitur pufl pr.tctptTi^
dtiia'i.iiacenti.r.Et tonu.-ites faciem tuam ad olifidionem leriijaif.
OitodficpjtrJidtciurarr.ityufaiemfuitobJtJJad Chaidxisan„o ^e
drchi£ c).'lccnn'j menfc xo.iie mcnjis: (r captafuit anno I \.,tdr-
chi^. mfnfe 4. ;t,no die menjis, vt hahetur lerem. ')2.& Jic d prir,ci
pio obMioms vfqa-aifi.tcm eius Ji^xuannus integcr,^- qi:ifi,iue'
menfes,& 2S. ues. E^^^ixhid auiemdormiuit fiipertatus fuumfim-
Sinim j 90.dicbi,s,&f"per dcxtrum ^o.d.(bi:s:q:ti ftmut iu.iciifa
ciu>it^i0.di:s:ciuorur,; 3 6$.faciuni vmmannum integrum, & re
mantnt b') .dits qui faciunt dwis rnenfcs Q$ fexdies: & ftc lemp;,s
obiid:onis lernf.iiem rfque adeiuscap ionern i'Onexctdit, timp'4S
doymitionis pyophccv J.,ptr vtrumqneiatiif.-iiji in tttbuf mcjihus
& ii.htbus.Lt rarionaJjiiiterpoieftdiii,,jubdta,ifj tert,port fuit
i>itcrri:ptaobftdu>:c]uia Cluid*iandicntcs,qi,(>d ^evyprtj vcnitbat
in auxttitirn lmt.tt,rum rrliqueruntobfidmr,vtob>,'iare,Hcis,(p,i-
bus fw/^aris ad cbfidioncm redierunt,vt habttur lcrem.^y.& m ta
li rcctjju ub obfidione & rcditu tanti exercitus benc fiu.xcrttnt t.ts
nnrifs,c; 2i.dres,&-ftt habctur propofttum, fciiicet qnad tempus
obfidionis lerujalem ipfaJimU , & tempus dorrnitionis prophcta
fii runtcsquaiia. ronfcqi.cnter reditfcriptura ad dejt riboidum obft
dioncm Ierul.'!im,ium dtcitur.

4 Et ad obfid. Qaafi vuitu irato refpiciendo Ierufaiem,& per Im
notandurn iram Oei contra ipfam.

5 Et brach i u m tu \.im.ideji extenttm ad defignandMm commi
nutionern vindtcii Deijuper eam,

*tEt

1 11 j Glof ord. & Nicolai de Ly r a

S ftuUt o5m Icrufalcm. & ofs principes, & vniucrfcs for-
A tcscxLTCitusdccem niilia,&omncmartificcm&4ndu-

\\\(.

t Junum
j.ETurs /(C

cx faba.Atquchuiufmodicibus argumetum cftinop
& pondusitem indigcntiam fignificat Scmel enini d
forircUclistmpaupcrib. quocapto ngnauitSedcdiia. inq-iir.comcdcviginti fidos.qtresvncias, &pauloar
annisii fubquocaptacftvrbs.& tcmplumdcftruatim plius inrupcrconficiunt, vt allcrunt iiiqmpoadcra \\
cuius foiiiudo vfqueadfmDanjannum pcrmanfit.lci. & mcnfurasdiligcmcrperfciutati funt.
annis70.Tr.ccfimo .„ , , cEtfm,,u\Ap,

chiu tuii crit eiccluin,S>: piophctabis .iduerfus cam. Eccc

»5^S'. vlla cfutiatum lo^uio fpctctur.

circuclcciitcvincull.%&: notecouerccsalatcretuoin latus

«Ali«altcruin. »fAll| conclulionis.

aliudjdoncc complcasdics obfidionis tux.Et tu fumc tibi
frumentum,&:hordcum,6^fabam, & lentem,& milium,
&:: vicia: 6^mittescainvasvnu,&:ficicstibipanesnume

autdcfolationis ic
pU anno Cyrus rc-
gnauitinPcrfisfub
ucrib AlUagc Moc-
doruregc.hiciuxta
Kaiaso. fcrmimi-
liadctribu ludarc
mifitinlcrufalcm,
& vaia tcmpUqux
Nabuchodonolor
alportauit,& cxtc-
ra qu.-e narrat F.ldr.
Siciit igiturmx.tri
bubusaPhacccfub
quo Thcglatphal-
Dnafar IfracUtarum
multitudinc vafta-
uit.vfqucad^o.an-
nu AUueri fupputa

Oc VlCia: CX.lIiln.ca i;a m Vtib viiu,ui.iciv,n_.'>Lii-»i ^ain»oiiuiin_' j

ro dieruquibus doiuiiesfuperlatustuu.Trecctis^rnona

«•".^afi ilicjt; Qui inagismoiiem ptohbcai 'uaai vir.-!. pisbcji.

ginta diebus comedes iUud.Cibus autetuus quo vefceris, 5

»»Avefi>eri.f..f.iueaivclperira,a!tiiT>3l;ab»mi\ininnuin i' te I geuPdain puunt.

erit inpondercvigintiftateiesindie. Atpcvfcjue adtps
comedcs illud.Etaqua in mefurabibes,fextapartehin. A

f ttJ l.fiant licui fubcii\t iciushoniacr is.

tpe vfque p.dtempu-^bibes illud.Etquafi fubcinericiiihor
deaceucomedss jllud:6<fikrcore \ quod egrcditur de ho

7
8

9

10

II

Lae.tj.b
Prou.f.d
Iaui.ii.f

musannos }9^-qn

vniucrfi ludaici popuU pcrfccutio mitigata cft. Sic d pri-

mo anno Icchoniic quando magna pars Icrulalem tranf

lata cft in Babylonem vfque ad primuoi Cy ri regis Pcr-

farum annum.qui dcfolationis tepU A tricefimus, fup-

putantur anni 40.fub quo ludxorum relaxata eft captiui

tas,& Ubertaspopuloreddita.

a £tce </'t/<>/.Hicr.Alia iuntdomini vinculaquibusliga

mur in falutcm. AUa diaboU quibuseuangelica muUer.

I S.annis ligatur. vndc: i-« .A -j [ectatcruf o.im quifijitf to?..

/fm;vji/tt»- ,quem fokiit dominus in typoLazari (ulQtati,

qui Vafcijs & inftitis vindus in fepukhro iacuit.

* Thcodoretus. Oportetenim ipfos.cxhisqucemedi-

taris.percipcrc nuUam fe veniam confccuturos,vt reuo-

ccntur in patriam. Quarc dccct te dcfinitum iUud tem-

pus ita in lalus vtrumquc incubantem dcgere, vt ne mo

ucaris in aliam partcm, quo ipfi latamcontra fcfenten-

tiamintelUgant.

b £t/«(/«mf. Hicron.ficutinfamistcmporenonquaeru-

turdeUtix, fcd quomodo vtcunquevcnter farciamr Sic pafcitur,vtqui cibu non inucnit inllracl nationun.

Hieronymus.Nc
.dumautcm.quij
iuxta numerfidl
rum finiHri latcii
^90.l"ubcinerici) j
nesfiut, quip-
gulos dicsc(i
tur, &dcp,!
dcxtrilaicri.s
notacctur. i
occultcfigni;
nocirccaiidci
nam pcculiar
puU, vc! pccL
fi notitiam D
beat,& eiuso;
Ugione vcrion,
nodifccdit.
d tt aqiu)n. I
nymus .
tem cibi.aqux auget ftcriUtas. Scxtam cnim p.;
furxHcbraice,(ciUccthin,iubetur per fingulos diab y
re. Porrohinduoscoros Atticosfacit,duos fciUcct
riosItaUcos , vthin fitmcnfura ludjMCi fcxtari) n.
quccaftrenGs,cuius fexta pars facit tertiam partem
tarij ItaUci.

Allcgorice.Iud>tipoft offcnfam Dei vfquc hodi.
cinericiospanesmi(ioscomedunt,frumcnto,hord
ba,lente,miUo,& aucna:quorumalter hominum ,
iumetorum cibuseft Quiacnimcreduntinvnun.
habcntaliquid frumcnti:qui"a verofilium ncgant.
deofrumentorum pafcuntur, &fabisquibus vcni.
flatur, mcns opprimi dicitur. vnde Pyihagoreis ell .
dcicflabiUs. Propterlcntcm Elauprimogcnitapcr.
Milium ruflicorum,& agreflium &altiUum cibu
Vicia vero fine auena , & olcribus bruta paicuntiii
malia. QiiodEUas fugiens Iczabel iuxta^o.fubcinc
pancminuenifledf , pcnuriaifignu eii:vnde& ac(

yjfjnf.

Q prophetaomniacofunditin vnum , facitque ?9Q.pancs
quos comcdat pcr fingulos dics , qui habcnt viccnos fi-
clos,idcft,ftatcres . Siclus autem,ideft ftater habct drach-
mas^. drachm;eautcm8.Latinamvnciam faciunt,ita
vt vnus panis dccem vncias habcrc dicatur,quo trahitur
magis anima quam fuftcntatur.
* ThcodorctusPcr ca qux facerc iubcbantur.futuram
docet lerofolymis famcn.Q.uarc non ex tritico taniu pa
ncmconficac iubcbantur,(cdetiamexmilioex fiiiginc

w ex

mundarum pafcereturalimcntis Lexquoqucquai
gunt&nonintclligunt.fubcinericiuspaniseft, &t
tushumano ftercorc.vnde Paulus,^Hc><i tegs & objen
ni s ceiimoniarutn habit quajijieuor ., yt Chr fium luoifacu
■* Theodorctus.Panesconficies,inquit cx hisom
fcminibus.ficuti coniueucrunt hordeacci conficip.:
Etmatcriaignis adpanisconfcdioncmhumanuiii
cus fiat, vtindicercturinquinamenta,quibusinicr.
tespolluendifint.

Diuibo.

NICOLAVS DE LYRA.

1 Et propheta aducr.cam.T'»'t)'/'tt«//<i'»(/o ciusfuhuerfioncm.
.* 1 Eccccircundcdit tcvin.»wo(/o/«/;M(/.t'?o.

3 Et non tc conuertes,&c.do.com. dics obfi. tuz. ideflt
reclufionis tndomo tua,quorum mmerus fuprdeUpojitus, fcUuet
j^o.G^ itTttm 40.

4 Et tu.fu. /iic confetjuenter defaibitur opprefp.o famisfecutura
tx longa objidione IeruJaUm,ftcut habeiur.^.l\cg.vlt. e> defcribi-
tur hic per cjuandam paraholam qu.ii primo pmiitnr. 'ii-cundd expo-
jutur ibi : Et dicit. Circa priinum diciiur. Et tu fumc tibi fru-
mCMV^m.Talibus enim Jolent muniri ctuitaies comrAobJidione.

5 Et facics tibi pa.nu.dicrum.yc///cf t j lo.pancs.

6 Cibus au tcm . erit in ponderr,ficutfit in tempore obfidionis,
tjuando viiiujUa incipiunt dtficerc.

7 Viginti ftatcrcs in dic Stater veto idem efi quod dimidia
yncia.vt dicit iftdorus 16 Etymo.

8 A tcmpore vfque ad tcmpus.idcfi,dprincipio icfo.dicru
yjqui adfmcm qualibit die rntim paueni.

9 Et aquam in mcnfura bibcsfcxtam partcm hin.idefi,
fextartj .

10 Atcm-

10 Atemporevfqucadtempus bibcsillud.p/;c«</
let die fixtam pantm -vnusjextarij . Quaittitas hmusjexiai
deccm vnciarum pariis pr.tdiiH non efi nobis certa, quia rnenj
cr pondera multu variaiitur fccundit tepora & prouincias di
Jasiimo ctia in e.idem pronincia C in locis propinrjuis,ficutj:
rius vini minor efl fatis Tarifiis qua in villafanHi Dioiiijii,t.
tx circunfiatia liierx fatis patct , auod noncrat taiita,qwdji
rti adcibii ^potum cbucnientemipfius L7ieihitlis:jeUmagn
ad temperandinn jamcm & ptm eiusualis aiimportio daiin
do viilualia incipiunt deftcerein obfidiomb''S.

1 1 Et flcrcore qiiod cgrcditur dc homine opericsiT '
In Hcbrcu hahttur . Coqucs iUud, diiiio enim Hibtauaijn.
ponitur,£quiuoca ijl ad uperire & ioqttcn\hubra:i tiirnen ■fide i
hic mtltus dicL rc,qtiia in aliquibus tenis, rhi ifi dtf tiiisUgnc »
Culbguntur jiercora Lotim dtficca/a incampis,^ indcfitigtn
idern pofjctfiti i de fierconbus bur/ianis, fed efiet nimis aborrh i-
le.Sic igitur a:l dffignsndum qualitcr ludxi comederent cibnm <>
niinabikm in terns alienis,vbi duccrcntur captiui , prtccepit l s
prophette , quodfaierct igncrn de fiercoribus horninum defnc ;,
&in camino calejacio itlo ivtte caqucret paucftum. Sed qnta '-
pheta hoc burrttit,dixit,

♦ H

MOK^ALITEP^.
I II EtnarccrequodeirediturdehomineopcriiSt&c.Uocfccua

dum fcnfum litcralem dicitur de captis ab aducrCirij c
captiuatis.Ideo fcquitur .

11 17

Ezechiclis Cap.V.

1118

af Ne ignorent:'Igiiorant!ienim folet mireri» tempersre.

a mine,opcries illud I oculis coru. Et dixit diisrSic comcdet

panc,qui dc cclo dcf. dc quo Ta»em angetorm mandncawt D
/JOW0.N0 Aegypti/scarnib.fcd mannxtcnuitateviugtes.
d Ecce tgo tow.OIs finiftri & dcxtri lateris dormitio & (ub Pfal.77a
cincrici; panis,fcx fpccieru varietatec6miftjo,inopia in*
crcdibilc pr^fignat, quod hic apcrit: Ecce ego c.\n ccclcfia

quoquc dtis iratus

t

' a !c " Prophcts no modo vcrbis , fcd & faftis ^phcti
, zaficutEzcchicl pmecomcditin ftcrcorc:fic filij Ifracl,

&Ispopuliis hidxoruvel vtalijputat.x. tribus,pancm

pcuiucomcdet innationibus,hcctnoncomminctur

cisiui i3meie£li, fedquidetcrrapromiflioniscijciedi.

{, a/>j/)j.Hicron.

jsdi diii corrndicit

in-icrio.fedcaufas^

rccit, imo dfprcca* filij Hiael panc luij pollutu inter gcntcs ad quas cijcia cos.

b Ecdixi:tHahahadneDeus.Ecccaiameanoncftpoiluta, ^

alQuiid iinerftulli>ne fatguinis nKuiiui. b1 Dfiuunibut.

& morticinu ^ laceratu a beftijs non comcdi ab infantia

mca vfq;nuc,& no elt igrcfTa in os meu ois caro immuda.

c Et dixit ad mc:£cce dcdi tibi fimii bou ^ llercoribus hu- ^

TQuod opere ftru Hni moiiilranit,fermon<- drmontirat.

m3nis,& facics pane tuu i ccEt dixit ad mcrtFili hois.ec- ">■ ^^lH^l ^*1 fratrcm
A , . j^ ,, • ■ > I \^ t, 1- 5 luu:&fitvwqucdi*

° cc e^o coccra bacuiu panis in lerulaie,& comedet panem 6 fcordia , & Chrifti ioan.i,.d

fnu in pondere & in foIicitudinc,& aqua in me(ura,& in 7 tunica fcindit , quS

af vetbi Dc. b»Doftrina. 8 nccmilitcsin pallto

cT^uxi^iii fperan5:li'i;Ti»nateiiim njfurKeft ' ' ' -. - --.

tuiTur hoc facerc

noipoilit:&impc-

traidpetit.&icntc

tixufteritastepera

lurQuaerircurEzc

c*.i minoiarenu

ar,/ Olecilarimfc

fcoocopub:, ncc

caftmcorpusfcha

bfrdicif:autn6de

bcrmeretrjds c6-

mitoDcfcroacuia
tcftcapollolo.'

. .. corpus cfficia-

iuruiadh«rermc

rctri.vnde ofteJi-

ttiTjOn iccundum

hteim Jtafuiffcm rcfcd figuram fynagcg«,& ccclefic.

* lieod.Coadus,f pheralegitima liiav^ita: duccnd.T ra

lior: nudans apcni,acdfio bcnigno fuppucat ,vt ahoiuf

fiiqxfifaiimpcraia runrabrogcr,& franmcxorauit.Bo

■ vi.dominus cft , & quifupplicii prccib. facile fledat.
tiim b< .Hicr.Lcuiora f.mala FrmiTsnamqucbou ab
:ani flcrcoris loge difiat iiDtnQditia^vfq; hodicquo
.pod ludgos ifta fcruat fiii3,vt no comc«fat.f pancm
;ihun>3noftcrcoic.Ncq;.n.idohsfcruiutnccdcmo-
[irtenta vcmi anf , fcd in fimo bubalino , dum om-

...j roptcrcatncm (Jt vcntrcm & tcrrena bornaopcran-

Xui^ie:i>m fnmt td^TKuet in eis. Nos autcmcomcdimus

indi^nosnos iudi-

catfuopane, atque

vtinafalteinpodc-

rc&foUcitudinccu

mcreamuraccipcrc

&arentclingiiacx-

trcmusLazaridigi

tusirrorct,vtden-

cicntibuspanc&>- i„f^, .

qua corruat vnUI- &,4.d

Lue.i^.f

,.-. .,, ^ rummis.n uliismagisin,p^x,moq«infec5fi<fct-. 9 HC aufi funt fcindc-

angultiabibetjVtdchcietiDUspane^aqUdjConuatvnul lo rc. Contabclcimus E

af ProquibuspMiuntui. ij

quifquc ad fratrefuum,&cotabcfcatin ini<]uitatibus fuis.

autem in miquitati
1 2 bus noftris,dum no

habcmuspangDei.
Vndc lercmias : Varmli.i. VulgUS CCCiefia! penerum panem , Tren.4.t
&nonerat(juifran. Paulusautcm qui vircrat , & fcicbat
Chriftu pancs frcgifle icgalcs & dcdiife difcipiilis eroga *'C«r.i».*
doSjCOn fidcntcr ait: Pams qnemfrangimus nonne par.&c.BA'
culum aute.idcft, firmamctumpaniscomcdere n6 piit,
qui adhuc iadc infantijc cgcnt , ncc valent accipcrc foU-
dum cibum.Nihii autcm ficroboratanimum vefccntis,
quomodo vit£cpanis,qui fcilicetcofirmatcor hominis.
* Thcod.Duopcrillapanisc6fcdion5fignificantur. A
mefurafamcsin Icrufale:abimmiidoapparatu vitadc-
geda intcr gcntcs.qu? lcgc violent.Vcrum iuftitia fuppU
cium cotinct: pocnas.n.Ioluunt corum quat dcliqucrint.

NICOLAVS DE LYRA.
. I la !i»a bi dooiiac Dcus- Et au w expoinores aU/p^iy^nud
hxtfbmafha, aadtmta/idum borrorem triptitem.j^vditatis
tmtia0trai!fi^r(j[tonis legis diuirUy& captuutatis Itgritfi.aUe.
Siidcjmceditexignoranua Hehraici femonis , in ejuo est hic
ynaantnjmdiHio ydfonat aJ) ah : & ejl interieBioadtrurantis ,
feui'itjuartntis,fuut iiciumfnit. i.cap. lerem.

2 1 morticinum & laccratu a beftijs non comcdi,&c.
^.d.:hi4i (jjitrnihigrauius vcfci pane fic abominubtli.

3 Ece dcdi tibi fi.bo.^ ftcr.hu. &c.jn hocttptrauitpcepiu.

4 Efacies pancm tuum in co. iUeii,coques tnoduprcdicio.

5 hiix[t.H!C ponitur pr^dicii paraboU expofitio^eu appUcatio
expmndofamem in lcrufaUm futuram,ciim dicitur.

6 Ecceego contcrambaculum psinh.i.fu§ientamntiicu»
iusltbtt cilj!,rjni nomine f>anis intelligitur in fcriptwa,

7 Et comedcnt pancm fuum in pondere.('.»o«<rf faturi'
tatem,ft(i adfamem aLiquantulum temperandain.

8 In folicitudinc. propter diminutionem vi^ualium, & ima-
fionem 'bfidcntium.

P Vt deficicntibus panc & 3qa2.ide^^taliter defkiet ot»
nis cibus & poius;

10 Corruat vnufquifque ad fratrcm fuum.T^p» potensfe
fuflinere pr^ dcbilitate & timore.

11 Etcontabcfcat. 't/'^,rfe^cwr. p

1 2 In iniquitatibus fu is.idtll,propter intquitates fuas qitas ope
tatifunt contra Dcum &proximum,t^c.

M 0 \.^ L i T E \. gjad^monibuscaptipcrculpammortalem&captiuati

t shomedent jilij ijrael paw ft<u pol>u.&c.6c pcr hoc fignat, pcr coluctudine incorporant fibi vitia vilia & cnormia.

V.

C A P. V. Vltrix icntcntia cft, f nauaculam

Aja^jL *»*T-r cii • • r * -1 • r j- . i fupcrfluos cxtcrmi tonfot""*

^I^^T ruhlihominislumetibigladiu acutumtra- ^ natura ludxos. Si-

dentcm piIoS3& aflumes eu: & duccs per caput 3 cut cnim pili capi-

tuu.& per barbam iua;& aflumcs tibi flateram f J.!' ^ barbx corpo

r j nadniercnt, ledcor

iT^ itt^lui hominis,

XSi.^-t duces per

tapirtuum.Hicr.Cx

fari<,&barbapul

chrudinisacvirili

tati^diciii funt,quib. rafis foeda nuditasapparefcit, &
pacoonacapitis.quaficmortua.Sic Icrufalc& populus
ciusmortuus,& a viuo Dei corporc feparatus,fami, pe
lUietiar.czd ,gladio, captiuitati, & difperfioni traditur.
* Iicod Gladmsacutus.innuitvlcifcedi facuiratc:ade-
pticautecapillorum & barbaf,dccorispriuationcm:fla-
ter:& p6dera,diuina:(cntcntise iuftitiam:nihil cft cnim
qu) ponderctur,apud incomprchenfibiliaiudiciacius.
jl^-upenus. Gladiusacutus radens pilos fcucra fccleru

NICOLAVS DELYRA.

C A P. V.

^IT tu fili hominis. Htc cdfequeter dejcribitur populi-lerufir

■^'■*"ii^rii^ti:& primo ad.hocparabnia.ponitur. feuidotxpo-

*»*. ^'.-Hacdicit dhs.VaraboL avitifia no lolH eii verhi,ftdfa

^^od/ iiurpropheta. z Su.ti.gla.acu. J« Hfhr.habfiKyyXZ-

0 l{ .y£ L i 7«£

porispartcsautmcmbranon funt.SicIndaii, dequibus
vcl conrra quosfc mo eft,Deopatrum fuorum nominc
qu idem vcl profeflionc adhjcrcbant, (cd nullo vcritatis
timorc vcl amorisafFcdu ad eam pcrtincbant.
* Grcgorius. Hoc prophcts fadto iudicium rcdcmptt)- Lib.tmora!.
risexprimitur , quiincarncapparcnscaputrafit,quiaa«*p-.»?'
ludaicO' faccrdotio praECcptorum fuorum facramcnta'
abftulit.Barbam rafit,quia rcgnumlfracUticum dfclcres,.
pccorum virtutiscius amputauit. ^7f>^

forium. 3 Etduces.'.</M(/aci«. 4 Pcrcaputtu.no«.n.
pvff^t hocfacfrtprophita manii propriajcd fectt fwc per raforem,
Etidcm initlhgendum di de diBisca.prtec.vtdecoBionfpanis c5*"
huitifmodi,(]uiaprcphttaJacens fuper latvsfuum/itti^irum,immo-
biluir non poierat hoc f.ioere manu proprtai, j- Et-aftu . ide/?,
aptamad tKfiir-and-rii. •» Et

t '^^' '«5'' hominisfume ttbu^la.acu.&c.Vzx giadium pilos
^3aitem,Ggnaturp^nitcntia dcbita pcccatadiluens.
^«fju.tibu pcrhocqd pili in ftatcra iubcnf poni.figna
r; iiod grauius peccatorii dcbet diligcnter cofiderari,

5

tii

& f m hoc poenifcntite rcmcdium adhiberii vndcCrcg.
exponcns illud Matth.j.b. Factte ergu ai;inum fruHnm pani-
refl«.*,dicit: pcr Ivocvniufcuiufque eonfcicntia conucni-
tur,vttantaUcita fibi fubtrahat pcr poenitcntiam,quan-
tafc mcminit ilUcitaperpctraflc pct culpam.

t MOB^'

1119

Glof ord.& Nicolai deLyra

11.0

fubucrrum & poft 5o.annos fub Aclio Adrianovrc.(jh
folumdclctaciuitas priftinumquoqucnomcn ami

tin medio.Hkr.Ab Oricntc cingitur Afia, ab Occid
uropa.a Mcridic Lybia «5c Aphrica,& a Scptctrionc yy
lia & Armcnia & Perfide , & cundlis Ponti nationil

In mcdioigitur

p6dcris,& diuidcs cos.Tcrtiam partcm igni combuics in

^Coirputatmncm.

mcdio ciuitatw, iuxtacoplctioncm dicrum t obfidionis:

a«Fons cacdcs & bclla.

/% a TfTtia^ pgrtm,&c. * Rupcrtus.Ifti funt quos trium la
A tronumloannb,Simonis,atque Elcazar.gladiusdKcors,
intra ciuitatcm trucidauit, fimulquc tamcs tanta niulti-
tudmc.vt aim fcpcliri non pofTcnt.dc muro dcfunaoru
rcliquix in profundaprecipitia dcijcercnt. Quodalpi-
ciesTiius, altcingc
muit. & manusad
ccludcuos.tcflatur
haud quaqua iUud
iibiafcribcndum.

I

2

tiufitacft, Yt c
tratuotuil ludt.
7/".w.no.c.Oesii
cumitu nationil'''
lius fcqucrcnt(:.

pla.fedipfacir.fc
Gcntiu pofitai -a
ipictate fcquui s
h Qujajup.-.Hi^

* idcm. Iftifunt b 6;^aflumestcrtia partem,6cconcidcsgladioinciicumitu
quos foris confcrris
przliis Romanus c
jnucro concidit. d
C Tertiamverjaliam, C
crf.«Idcm.Iftifunt
quivcnditi &capti

ui inomnesgentcs • '■ j. '••

abduaiiunt.Pluri f cicscosinmcdium ign!s,etcomburcscos igni,ctexTc6e- 9 notacms,

mivenalcs.fcdpau grcdictur ienis in omncmdomumlfrael.Hccdicitdomi '° in.^ccjercfupcr.

s«C.uiritu b1 IdfU.eos I qui f>itiuiiaic duicndi funt c«Inlupf

cius:tertiam vcio aliam in ventum di{pcigcs:&: gladiutnu 4

.■" Nttapiiuiraj Ct fuinma malorum. LlEo« f qiiide ca^itiuitaie lediturilunt. S — - ^ ,

dabispofteos. Etfumcsindcparuiinumerum, &ligabis 6 q.d. Quidcau

cos in lummitate pallij tui.Et cx cis rurfum tolIes,ct proij ^ fj^ nlds^no^^*

a^Maccdooet iienai, iub quibus habitatoretluJiz & ptzcipue letolalcm miiltipeipcin. , j. .

bf Popuio f iud.»oium. ' latis oc ludicia

cum

ci cmptorcs.gaRo

mani habcrc in ler- ^ ^ r - h

uitutcm ludxos dc g nus Dcus:Ifla cft: Icrufalcm:in medio Gcntiu pofui eam,ct

f Kconiiatio. vSequcns cxcmpluin (ieniium.

afQ^ili in MnbiJico mundi.rode: Opciaiusefttaluiein in medioteitz.

bf Inexrniplum boai
- — b

dignabantur.

d t

11 ritisGcntcs qu
circuitu vcftro
necfeceritisca

12 Getes naturali

' gljittum mid«bo,
«Jrf.*Idcm. Ifti funt
qui Titoproc«dcn-
fe,& per fingulas vr
j bcs pompam ccic-
brantc viftori^,per
imcbanturinarena

incircumitu cius terras.Etconteplitiudiciamea,vtplus '^ incordibusUu
clset impia qua Gcntcs : prajccpta mca,vltra quam tcrrx, ^%na^up^^uM

*t Reiiorrum.

qua: in circumitu eius iunt.Iudicia enim mcaproicceiiit,

|Pr<.ficiendo.

ct in prxccptis meis non ambulauerunt.ldclrco hsc dicit
quicunque pcrgc- h dominus Dcus:Quia lupeiaftis Gentes,qu^incircumitu
bant,ac dclaccrati a ycftro funt,ct in pr^ccpds mcis no ambulaftis , ct iudicia ^^

Ad hoc tertio t
lit:ldc6.Prim6
dominusDeus
ce ef[o ad te,&t.S
doJdcb patres i
derunt ft.fnjn m.t
tio. Idco viuo «i

lorephus.

rita rcbcllionis.
c tt iun>n ind'y&c. > Idcm.Iftifuntqu!vita»rcferuativi-
tam haflcnusaguntligatamextremafcruitute, condi-
tioncvcftigali.

f tx eo e^red (tur,c^c Hicr. Sicut Machaba:oru narrat ht-
floria.quadaparteludiEorum fctradidiflTe AntiochoEpi
phani,6r cu in perfcquutionepopuli concitafleriSc mul-
taaiiaq m ca fcribunthiftoria,& in libris Iorcphi,& pr^
cipi>cdiirenfioncHircani(Sc Alcxandri.quoruoccafione
Popciusin Ierulalevcnit,5c cam llomanisfubdidit. Po
ilca vcro fub Tito & Vclpafiano vrbs capta cft tepluquc

fub

cit dominos.Etai a
dum, quodhoncfta & dccorapromcritocorumqu i
ftincnt feipfum faccre profitctur, que triftiaA Dco 1
gna,non (e facere,fed tantum fieri dicit,vt hic:Idc6
trcs comedent filios fuos in medio tui.
"k Thcodor.q.d.Quando.n.getuimcharaftcraindui
& caru inftituds perfufi, mea iudicia & lcges auerfai
ftis, & proptcriniquitatiscxuperantiam impietateg
viciftis,aquibuscamdidiciftis,hacdecaufaapertcu
cabo te mfpedantibusgentib.&p^nasaudientibus,
nullaa tuacquitate viiUtateperccpercaliquamlali

# pcrc

NICOLAVS DE LYRA.

* r Et di WUf.pilLs capitis tui,& barbje in trcs partes ^quales, Et
qa hoc ndput rat benefierinumerado, prfcipiturfieri ponderado.
2 Tcrtiam pir. f.Ierufate defcript* in late re,ad deftgnandum 3»
tertia pars populi lerofolymitani moreretur fame & peflevbjidto-
msitpore-.Ethxcpaina vocatur hic combufiio ignis.ln fcriptura.n.

Qfairafretjitenter nomineignis intelUgitur aliap^na.
' 3 Et aftiimcs.af/ deftgnandum ^ magna pars populi lerofolymi-
tar.iocaatreiur a Chaldxis extra murps:quia aliquando exibant ad
irruendum per obfidionem,& ibioccidtbantur faliem multi iionpo
Htesfe rttrahere intra ctuitatc..4liqui ttia occulti fugientes de ci-
uitate c iipiebantur a Chaldps & occidebantur.

4 Tertiam./;oc inpa^tediciturprofugitiuisin^egyptH pofl ca-
pti-ncm ciutt^tiSyVt habttur lere.^i.

5 Et gli.tjuia i^abuchodonofor pojiea iiitrauit Aegyplum , ^ «7-
los "aitim occiciii,parttm capt'uauit,fic eis predixet at lere.

6 V.ifumcs.i.de lilatertia parte.

7 Paruum nviuid Jignaudum iUos,qui poHea dnfiifunt in Baby
iontm capiiuwm vitaconferuatt.

8 Et cx cis,icc.ad defignandum U hab,& Sedtchiam , quof iit
igne frixn rex Babylon s vt habetur lere. 1 9.

9 Et C X CO. Iwc efl ex tllo ignc,fe» combuflione.

10 i£,t<idicmT.i.incrtpatiopfna,feumaledi^ionis.Expunitione

enim

enim illoru duorTi affnmptus eji modus cois loqaendi in popd
vtciivnus malediccret alt€ri,dicebat:Sic tibicotingat ficutct
^chab Cf Sedechi.t.ftcut dicitur lere. 29, Sic exponit liiaai «
F^i.Sal.Expofttores aiit Latini expomint depana reuertc>iv-'' '■
Babylone,qui muros cinitatis reparaucrtmt in angfjliari,
babetur in lib. ^eemif,(^ de malitia quorunda qui ttmport t.
bprii concitauerunt Gtntilts contra Iud^a,vt habetiiri.(^l.
fedprima expofitio planior & magis confona literxvidelHr.
1 1 Hec di. Hic confequtnter ponitur expofttio paraboU ,p ■
tameri ratio diHa dejirtttiionis afftgnatur.jecundb parabola ai
pofitum applicatur,ibi-J[crtiz pzrs.Circaprimim dicitia.
1 1 Ifta cii\.i.ciuitas qua in latere defcripfijii lerufdifig'-''^

I j In mcdio.quia ftta efi in quarto climate terra hahiu

tem climvib.*s difiin^x.

1 4 Et cbtc.ditplici rone.f.qwa Gctes legesfibi traditas afu t^
ioribusjeruauerut.ludxi veiolt^ea Deo Itbtdaiardiquerum *
de ler.z.c.dicitur-.Si mutauit Gcns Deu {uu.'."Ofl rnutdi '-'
fubditur. ?opu\us aut mcus mutauit gloria (lU.i.OeHj
idolu. Ite fft/igratitudiatm benejicioru d Deoreceptormtn
datione,& manme c^lrfiis nutritione , !;$ ftmilib'4S qu£ nonfi «i
Deus alifs Getibus,lecudu quod dicitur P/!! 47.^.N6 fccit ti ct
on\.nz.Si(.c.!ngratitudo vero aggrauat aita peccaia,ideoj( '
1 s Quia fupcraftis Gcntcs./.J» malitia.

i)*

t

M01l.ALITEJ{.
i Ft diuidrs.pcT hoc,qu6d in trespartcs diuidunt , Cgnat
qd pcccata cx trib.radicibus comittuntur, que funt con
cupifccntia car,us,c6cupilcetiaoculorQ , & fupbia vit?.
a Tertta.pcT quam figuantur pcccata carnalia,qu2 com-

bundcbentaffliaionccorporali,fecundumilludPf.25.
A.f^reietus mios & cor meuw.

3 £t afjumcs. pcT hanc partc fignatur peccata cx fuperbia

vitacproccdentia, quaefunthumilitatisgladiococid»'
hic.n.eftgladius,quo Goliac fuperbicaput amputat •
4 Tertiam vero atiam.pcr quam fignantur peccataex "
loruconcupifccntiapitoccdentia,qucfunt per difpc '
nem bonorum temporalinm in pijsopcribusrcdin i-
da,/miUudDan.^.a. Teccaratua ekcmojyus redime,6 '
quitates tuas in mijericordiji pauperum , & dc tali difpcrl
diCitnt.?Cilub.Difper.de.pau.iu.e.mJnfc.l€C. \

ll.t

EzechieJis CaD.V.

ap,

il22

0 rrcipiaip^a' «lo rupplicio.

A j^raJ/w.Hieronymiis. Multadurforapoftmortemfili;

ffturuscrt.Aliud cllenimcoluiire aliquado idola, aliud

]:ifilium trucidane.

iideofe. Hicronymus- Matres filios dcuorafle l^imus,
.V ^nccpatrcsfilios,

mea noii fcciftis,& iuxta iuditia Gentiii qure in clrcumitu
veftro funt, no cftis opcrati.Ideo hiec dicit dns DeusrEccc

.i^filiosp.itrcs.

Hicronymus. In

c.icfiafepcmagi-

fl; contra difcipu-

i&fuos patrcs con-

^t^filios, & difcipu

IiDntramagiflros.

Icft.fili/contrapa

tr;mutua fcditio-

n«:oncitantur,vn-

ddpoftolus.-i'/»»-

min accufatis ,ride-

tt i ab innicem confu-

tnasini . Inde pror

daecarnibiisii-iSjVt
fotmur . Infupcr
3m;;iftris quilucra
mndi,nonfubdi-
toimfaiutemqu^
rm:,dicitur.2«<(ie-
uo.e.Tn.l'.ef,panis,
Dcjuibus Apoflo-
lusncomedentdo
mrviduarum.
c Wo. Hicrony
mi, Hocidemfa

milccftilludquodaRcbcccadicitur. InfenfaftmHmma D
rnexpropterfiljas Chananfonm , (i accepcntlacobfilmmeus ex Gene.iy.'
ipfisvxorem., n quid mihi viuere. Hoc efl,valde abominor fl-
liasChanansorum.

c Etnottmije. Affliftionis tua5,qtua tu mifcreri noluifli,

vnde Beati enim ,
mifcricordes,quo- ^
niamipfimifericor "^'^*
dia confequentur.
f Et complebo furore.
* Theodoretus.
Expers aflfeaionis ■
numeneft,&abira
prorfusvacuum.
Vtitur autem hu-
manisnominibus,
ita appellaseaquaB
fiunt, cum homi-
nes puniuntur. II-
lud vero cxplcbit
ira mea fuper ipfos

„-„.,..,....„..„.,.„ Jd fignificat, finem

Deus,nifi pro ed g, randiim meum vlSalSln omnibus t l exper^gVia^oSiT * ''^~-
offenfionib.tuiS;,& In cundris abominationibus tuis , e?o 9 dicerint ipfi , mc g

iJldo^A tu». ^ ^blOimvidfroafiiirtioiiem veltram. jq Dcumcfle acdomi .,. •„

quoquc confiringa, & n5 parcet oculus mcus,& non mifc 1 1 ""™ ' ^"' ^"«^a- tS^u!

a1 Apofiopefr,. brHiero De l,oc capitulo diftum eft fupta. Hiero.Lxx alitei hoc dicunt fed Atifteu»- '^^ COrum fcclera .

^ & loJephus & omnis fchola ludxorum.s lib.Moyfi tantum a Lxx.translatos efte aflerunt.

rebor Tcrtia pars tui pefte morict , & fame cofumctur in
medio tui, ec tcrtia pars tui gladio cadec in circumtu tuo.
Tcrtia ueropartem tuam in oem uentum dilperga,ct ela-

aCHum3noaffeftuIoquitur.nonquodirarcatur,'ednosperpoenasatquectuciatuseuiratufenainu$

a^Mon alius. b1 Non per angdura.non pct quenalibet miniftrum. cTQuamuis itHus non
a j • r b /- . excedam poenaium mcnfuram.

cgo ad te,& ipie cgo taciam m medio tui iuditia in oculis a

aTAnte. IQuiaferuusfc.c-ns volumatemdominifui,8cnonfaciens,vauulabit plaBisn.uliifEi;
Potentespotenteriormeniapaiientur ' °

Gentium:& facia in te qux non fcci , 86|uibus fimilia vl- j
tranon facia propter omnes abominationes tuas.Ideo pa 4

a1 In Romana oDfidione nrn folum in Babylonia. C

trcs comedetfiliosfuosrmediotui,etfiIijcomedetpatres

»%<i^i Romana caj tiuitjte in tttum mundum difperfi funt,& hoceft in omnem ventu capillotum
barbzouedilpcrfio. * "'"

fuos.Et facia in te iuditia,& uentilabo uniuerfa reliquias

-' • -96

phfa . Ft edanicar. *"^*-'-'- ^'^^''^ "i ic iuuiud,o<. ucntuaoo unmcria reiiquM,
ntite. Etlob Q«w ^ tuastin omncm uentum.t Idcircouiuo cgo dicitdomin'

j-J„ ^ .'/.....,;..>.» afProprichoc id :cri,falcm '-■'•' '■■'■---''■-

bfM; fcilicetdcferer> m templo idolj c luifti.
1 b.-

12

aiiw iiu».iuvii» i«» - ■^ ..^^....v/Mu. .ui.i..,,. ^uuuii-.v.iui, eanosperpoenasatquecruciatuscu iratu feniimus

ccfDtibus& magi ^ diucuaginabo pofteos.Et complcbofurorcm mcu,ccrc-

ftriiicit dominus. •^ ,. • ^:^.

ij

ftriiicit dominus
Satiun mtum viola-
fliipmnihus,&Ciet.
'^-quoqucvosco
ai atque cofrin

tuseorumfcelera,
fiipplicia intulijCo-
folabor. Hocenim

confilio,poenasir-
rogaui .

g Et fcient. Hiero-
nymus. Non con-
fumpti fame, & pe
fte, &gladio, fed

• r r •■' ■ f • . TAcccptavindifta. itc, Ccgiadio, fed

quieIccretaciaindignationemmcammcis,etc5folabor. ,. difperfiin omnem

aiHieron.Sub meiaphoia viri & vxct.s. Dumenim vxoremdilsit j.el..ivnrii« ..(>/; «-„i;-:. j:.:. ^ VCntUm alioriim

mortibus fuifauc

»1 Hieron.Sub meiaphoia viri & vxct.s. Du m enim vxorem dilgit 2cU.typtus cft, fi neelieit dicit
zclusmeus reccdita te,«evliranonirafcarribi 6 g i,uii.ii.

Etfcicnt,quiaegodiisloquiitusfuminzclomcocuimp!c ^5 Sit^Dcu'^^"''

anD^ullm^^ut ^ ^^^^^^^"^^«^'Sn^fifnem mcam incis.Etdabotcin dcicr % tientiratum.qJem

inDpulummeum
iniueegiftis,cuius
larsvostegitis : &
Jatcafeovefcimi-
ni &fra(Sum ac
nid)idum non re-
quitis.

d m^um meum .

'i ^J^J^o^^ofctus . Sandlavocatnonfolumprxcepta
lcgi(ed etia dcdicatil fibi teplu, quod idolis in co collo-
cati pollucrun t ofll^nfioncs aut & abominationes ido-
lanncupat . Abominationes,vtabominationisplena-
otteljoncs.vtomni rcpleta iniucunditate . Huic fi-

miie

tumctinopprobiiiiGcntibusqu?incircumitu tuofunt '^ clemetemfcireno-
inconfpeauoisprsetercuntis. Eterisopprobriu,cttbIaf jg h^'lTdabo. Hicro-
phemia,cxeplii ct ftupor in Gencibus,qua: in circiiitu tuo 19 nyi""s. Prodeftlc-
r ^ r I r ' ^^"''«'•^"'"^•■''-"niusnaiuiitfiiiiiri. rufalem ca vifia dc

iunt,cu tecero in te iuditia in furorc ct indignationc.ct in ^°^^" > & in defer-

^ tumredigi , &fua

peccatacognofcerc F
vt quoB cjEteris Gentibus in excmplum virtutum efle de-
buerat, fitexemplum miferiarum, vtquidicit: ^iue- pral./z.c
na egofum apud te, &pe. fi. o. pa. mei , vndc alibi. Et non di- Pral.i»«.«
xe. quiprete. bene. do.fup. vos. yt videant opprobrium cius
Sc doicant .

^ Sagit.

NICOLAVS DE LYRA.

tiuxta iuditia Gcntium qua»in circumitu veftro

inn'icc.ide^1,manus ii<flt,quam ivji vixiftis.
2 aciam in medio tui iu.dn\2^i.vindiaas iuflitia mex.
t faciam in te qux non feci. Sciluet temporibus pr^te-

4 t quibus fimilia vltra non faciam.//2«rf vlira nofigni
ncaterpetuitaiedparte pojljicut nec illHd Ifa.z.h. Et non e xer
«elJ^itur vltra ad pra:lium,//f«f pkniusfuit ibi cticium,fed im
pcf umpui Lrigumjciticti quoufque iterentur tales abominatio
«« ;/ mawres, quod impleuerunt ludp in occifwne Chrifli , pro-
P^ydmurrerunttantamala vel mutora per l^omanos quanta
^'''^»intperChaldxos,ide6fubditur. ^

cent,occ Hot enim tn vtraqne obfidionejciiicei Cbatdcorum,
^'^manoiumfuitimpletum.

dcirco viuocgo dicit dominus Dcus, nxCi.i.ficut veru
iimlT '""' ^" <^U'=»ttam,,ta verum eji quod inferam di-

7 'roeoquod fanflum mcnm.iden,templum meo nomi-
\olaftiinomnibus. Scilicttponendoibiidola,vt habctur.

j> EQOqiioqneconfr'mgim.ideJi,tedeJirnam,ficutlagenam
in partes minimas coi.fraHan.

10 Et non parcct oculus mcus./» tJfSu exteriori.

1 1 Et non mife..^/f<c?.< interiori ,

1 2 Tcrtia pars tui pefte morictur , & famc confumctur
in medio tui,S(.C.Hic conjcquenter paraboia jupra pofita ad pro
pofitum appticatur,& ex pr^di&is e.xponendo literam parabolfpa
tet litcra vfq^ie ibi.

1 3 Et complcbo furorem meum, & requiefccre faciam
indignationem mcam,&c. Loqunur defetpfoaU modum homi
nis irattycnins ira quiejctt iriJiiBa vindi&a.

14 Etconfolabor.Taffionesemmirafcibiiisterminantur inpaf-
Jiones concupijubit.s.yindica>is enim malum fibi illatum valde de-
leilatur.z.l{l]ctorice. & ^.Ethicorum dicitur.Ira dulcior melle in
pf^ioribus vironmi liquefcit.

1 5 Et fcicnt,q u ia cgo. Ver experientiam pcen^ d me illate.

16 Qahcz,odonv.Voteiisvinii^amfacere.

1 7 Et dabo tc. 'J <; prius eras magnifich habitata.Et loquitur de
lerufalem diHrucnda.

18 Etcrisopprobrium Gcnthm.Q,u^antefuerasJumm^ho
norata .

1 9 Et blafphcmia cxcmplum & ftupor. Ex hoc enim quod
videbatw tanta dtjtruciio diceba ur , qnod hoc contigeratpropier
horribilia malaqu^ fuerant in ea.

Tom.4. Nn

Ii2i GIo£ord.&NicoIaideLyra ir:|

Ptmcc Dci
iudicM.

1latlt.t.a
4-Reg- 6J

-, . _-it««tie»jecumT«fur«J«mi«l(»eBb««culo gtJuatiingcmifcimiu.iranidominifuftiiiitCT.

^a J<»e/«.HiCrOnyni. q2oii7«rai.ec«uimoici. _ KfHic.Mrm.a.

A Quidquid mali fu- fj^ci-fp^tionibuiirfiquxegodominusloquuius lum,qn ^
ci ftinf mus.pro pecca- a ^ «Mutatiopeiion».

mircro fagittas famis pe/Timastin cos,qux etunt^mortife

ifHoiii Boarn t;ir.j> tibus memotlj Jiia»is re ipla fi f.itatur. qui liteia quom-do vidcmi-j ciptiuo!.

ic,& quas mittam,vtdiipcrdam vos.Et famcm congrega

* fVelfiiBianKnmai. „.,,

bo fupcr vosySc conicra m vobis baculum panis, 6c mitta ^^

.fvcihi Dei.pam..quide.<»W*rfcendit. MOmniircc ua iniroalii. Moibus^ ^j^

in vos famcm , & bcftias pcfHmas vfquc ad intcrnccionc.

5Gladi>>s

IiNd«B.

B

,pro pecca-
tis noflris accidcrc
nianifcftum cft, vn-
dc . & famcs qus in
R«;um voluminc,
&Ruth, (MubElia
(auando fribosan-
nis, & (ex mcnfibuj b
c^lum claulum cft)
& fubElifatoecuius
jncrcdibilcminopiS
rcpcntina abundan
tia comperauitjDci
iudicio mifl^a cft . « • r

Hicronymus . In nos quoquc pro pcccatis noftris U-
mcsmittitur vcrbi Dci,dcindcmors,.'vtquoniam audi-
uimus:Gi4{i*ce,& yidete quonia [uauis ejt (<owiK«f,fentiamus,
Mon peccatorum peffma.

b Et bejiias. Hicron.BcftiaB pcffima; in nos mittuntur, qii

tradi-

Et pcftilcntia & fanguis tranfibonr pcr te, & gladium in-
ducam fupcr tc:Ego dominus loqnutus fum.

3

4

5
6

7

tradimQr'in palT^
ncs ignominiz ,
rcprobum fcnfun •<
& conlcicntia pc '
catorum.quccxc *
ciant atquo lac
animum noftn,.
dincnfioncs.hcrci
ilmata, xmnl »■
inuidia.dctra
tio,dcfidcriamuii
auaritia,qu«cftr
dixomniummal
rum, & pcflimi
ftix funt,vndc:

piettepr^uauiatt^
Et alibi. 'H.e tradas hcflus anlmas cotifltentes tibi.
-ic Theodorct. Bcfiias malas , crudcliflimos Chaldj.
appcllauit,inftarbeftiarumcruoremvorantiura,inua.
tcs 8c alios occidentes , alios viuos capicntcs , aliof bc.
captos in feruitutem abduccntes.

I

Vtgeua».

NICOLAVS DE LYRA.
^ I Quando mifc.D/c« enivt yegetius libro de re militariyqudd
* in ciuitatibus obfeljis , & aliquando in cajiris , atrius pugnat fames
ijuam^ladius.

2 Et COntcizm.iden,omnefunentamentum cibi .
J Et bcSerpcates & animalia vetjenofa ad vos intoxicandimt

&

&interficiendumfktu ^ morfu.

4 Et peftilcntia.»</t/?,af rcorrw^fw.

j Et ii3{\gms.ide(i,gladius effundens fanguinem.

6 Tranfib.per tc.Et fubditur.

7 Et dominus,&c.CMi«r verbum nonpotefl effefalfum,(i
pana didia infatlibiUier veniet.

Trop*l'

C A P. VI.

T fadus cft (cimo domini ad mc diccns : Fi-

fVel obfirma.

li hominisponcfacicmcuamadmonteslf
racl, ^^phetabis ad eos, S^diccs : Montes

a^Non aoiibus.fed impetio & potcntu creatotis,cui fiinile; Maie vidit & fugit, lotdaais conuer-
fHScAretiorfiim Mari quoqiK dicitur. face & obmutefoe. Etdeteiiadicitut. Qjij lefpicittei-
^.j, , . tam,»r fecit eam iiemeie.

gfapictia potetiaqi b Ifraelaudite vcrbiidominiDei.Hxc dicitdominus Dcus
& fcienna , &diui- fsupcibis. isc.<riitijinfljti».

montibus & collibus , rupibus& valiibus.Eccccgoindu-

a^ nquibutu. .. norabant.

cam (iiper vosgIadium,8Cjdifperdam excclfaveltra,&^c-

a<iNon .neas. blQ^ de cordeCnsuntur. 5ifirt..s deos.

CAP. VI.
/S^TI^T faaus ffifermo
. X-i (^C.Montes. Hic-

'onymus. Idola fub
ucrtenda fignificat ,
& aras , & cercmo*
nias,pofTumus per
montcs Ifrael prin-
cipcs accipere.&eos

tijs.pollebant, & no
ta quod facies con-
tra montes obfirma
tur,nec folis monti-
bus loquitur, fed &
colUbus.rupibus, &

_ vallibus , in quibus inferior dignitatis & gradus fcientix

^ prudcntiaique cognofcitur.

Hierony mus. Montes funt qui ad perfcdam fcientia
Trop«I. pcruencrunt.ColIes paulo inferiores,& rupes,nulla fcie
tiam habcntes,& tantum in couerfatione fidcntes aliqui
fibi de fcripturisprsfumunt.habentcs zelum Dei.fed no
fccundum (cientiam . Vallesnouiffimi inecclefia, qui
& vita & fcientia inferiorcs.tamen deconuentu domini
czfamilixnonrccedunt. Omnes verbum dominiiube-
tur audire,vt vnufquifque pro modulo fuo intclUgat qd
dominus prscipiat.

# Rupcr-

b1 (^uje de corde Cn suntur,

moliar aras vcftras,& confringentur fimulachra veftra.Et

ii Rupcrtus Ma
rumomniumq

1 hic di^a funt,m<

2 meprincipes fao
dotum &lcribas
PharifxoscaufaF
mit, & hicfcrmc
pheticus lub non
nib.motiu&co,

3 rupium & valliu
cotra cofdem fac
dotes inuchitur.

4 * Thcodorctus>
funt montes ui
nepr^diti.ncquc;

5 animatiquiaetii

fenfucarcnt;cu!f
bustii inanimiscolloquitur, vtrcs ronc przdiras m;
coarguat.Jta etia regnantc Hieroboa,ad altare vir fcc; vr
b Hxc di.Hic fxpe in hoc prophcta dicitur Adonai do »»|j
nus Adonai vnu eft dc dccem vocabulis Dei,.8c fignifii |jj
dominum,quofa:pc& inhominibus vtimurHocqi "
que Sara Abraham di'im fuum vocabat vocabulo,& '
dicitur: Domine mi rr x, Adonai fcriptum cft. Qiiando i
duodomini & dominiiungunturnomina,priusco
mune eft.f m proprium nomcn Dci, proprium '/f""
citur. Ideft,ineftabile , quod fcnptumfuitinaurcalai

na,qua:eratinfrontcfacerdotis. _,

4 tt

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. VI.

1 C* T izQ.XXSC^.Vofiquam defcripta eji lerufalcm cbftdioyCfpo
^-^pulieius deJiiuHio, hic confequenter dejcribiturtotius ludxx
>afiatio,& diuidttur induaspartts: quiaprimo defcrihtur hfc va
fiatio,fecundb vaflationis acceltratio d^pitu.Jequenti. Vnefens aute
capitulum in tra partes diuiditur. quiaprimo difcribitur Ikdef ge
neralis valtatio.fecunddaliquorumfpecialis riferuatio,ibi:Et relin
quim.tertidcfterbrumfinatis defiru^ioibi: Hicdicit domi-

nus.

nus. Circa primum dicitur.

a Fili ho.po. f. t.idefl,refpiceterram ifrael vultu irmM it

gnandum itJm Oii cotra ipjam.

} Haec dicit domin. q.d.nuUus locus remanebii iudifculfiii

aduerfarius dijLurreniibus vbtque ad inicfiutudkmhomiusk

tis,& rapiendii ftbi bona abfcondira,& lurribm eudum fd.jKU.

4 Etdifpcidamexcelfa. rZ»no/f^.</,m»t/o/d.

5 Et deijciam interf.r/«M corpora imerfcclorum vbiqut^
lentur injepulta, i itera paltntin litcra vfque ti^i.

M0^.4L1TEI^.

t

1 Ef /ifl-Sccundum literalcm fenfum in hoc cap.dcfcri
bitur vaftatio ludcEi gcncralitcr per rcgcm Babylonis , p
quam myfticc fignificatur ccdcfix vaftatio per aftutiam
dsmoiiis.In ccclcfia vcro militante funt principes & prc
l3;i,qui pcr montcs fignantur proptcr altitudincm ftatus
fni.6untctiam militcs &clcrici,quipcrcolIesfignantur
quia minores funt principib. & pr.xlatis:Colles vcro mi-
norcs lunt montibus. Su n t ctiam rcl igiofi qui dcfignant

per rupcs, coquod ftatus religioforum eft ftar u.'? afpc;
tis. Simt etiam laici vulgaresqui pcr vallcs fignannir '
quod funt in infcriori ftatu relpc^u prxlaroruro. E;
omnibusiftis ftatib.funtpcccatorcs multiiufliprol ■
peccatispuniendi,dequibusfubduur. \

^ H^c diiit dominus Dcns rncni;.& col. ifc Ecceeft^^^^f
Juper vosgladiifm , &c. Scilicct iuflitiac mcat pcr ponit ■
ncmdcbitaminiquitativertrx. ttUibdjturcaufa-c i
dicitur.

4 £<(////5c/(/*w.?^f.i.idoIoIatriasvcftras.Idolumcnim

j lusli

11 ^y

Ezechielis.

Cap

.vi.

ni6

% a jtdiffW-Hicronyftiiis.Quod dicit fc ofla monrium di-
A {■o,(rerc,indicatquofqneeorum fortiffimos abinuicem

f •d^andos. Prodeft eniixa perucrfx fcientia: m alos a ma-

Ijliuidi , ficut illi qui asdhicabant turre pro vnlitate fua

jjUffi rant,& lingus eorum diuifae funt,neconfeafus

pfjjmus peiorcs fa

^ejt eos , ita oiTa

^niium difpergii

fu^tconatusfuos

va0sinteUigant.
: Theodoretus.

Abnanimis adra-

tioeprsditoscon-

ueutoratione,mi-

narrque cadaueri

bujcompleturuni

fcioloru dclubra,
'& umanisoffibus

dsionumarasjdo

ccn ipib fupplicio

nih|cisdx'monum

prcuiflc cultum,
Bneaeexillisopem

aliciam aut auxi-

liuihabuiiTe.Ihis

qu fibi fuerunt il-

latJcalamitatibus.

b '.(.d. Qucmfci-
"licemontesinterfe

eius,& potenTiamjjrjBdicarentjhsretici quoquc qui eua
dere potuerunr i^ladium pcrditioaiseorum, 5c fidiones
(quaecontra D>-unifucrant conciratcej hucillucquedi-
fperfi , recordabuntur nominis domini poenitentiam
agentes,& a catholicis fe efle captos exuitantes.

d i2«'«cow..j«Theo-

«^■Vl ibi fJciantur c orpow mortuorum.vbi prius hoftis irVt fcilcet fe mortuos & figmenta fu» nihil

fibi prodefle fcntiant.

deijciainteifedos veftrosante idola veftra.Etdabo cada-
ueraliliorii Ifirael ante facic fimulachrorum veli:rorum,&:

afNon tantuin ;iv.ntiiUTi,f:d eoiuiO qui ;i<:el>;intin ciri-umitu eatu.ii. TVrlniius .S: vitulis.

difperga ofla veftra circa aias ueftras ix\ Smnibus habita-

alCouuentus ha:teticotum. • blCauUijuu vtbcsmontmm ileittuuntut.vifcilicelexcel.deino.

fSupcrb-a:.

tionib.veftris.Vrbcs deferr^eruntj&^excelfa demolietur:,

a»| ^vruci! j!u !i dop ii.itum.

& di(ripabunfj& inteributarx veftrx,& coff ingenturj&

aTQu* corde lUo limaUtunt. bffhina qua:con!ra templum doruini conftiuxctunt. ^Notepla.

cTNonDei

cefTabunt idola veftra,5«: coterentur delubra veftra;,& dele

afM iitium Ideil. mag.Aioruai.fillnjue f-ient a:.

bunt opera veftra,& cadet intei-fedlus in medio veftri: &

^Alias qjjnwun. atAlia liteu non habet Uiiti. b1"Vnde.Relinii mihijin Ifiael feptem milia
virotum^]ui 5<c Ei PaiiJus Reli luixlccundumeleftionem ■ttati.i: faluat flent.

fcietis g.a ego sil m diis.Et relinquam in uobis+cos qui fu

gerintgladiu in Gentibus,cum dilperfero vos in terras:& 2 cor vtUiter conteri- , ,. ^^^ .

al Alias libtiat '. .Oitoli.vel Cyrus, 6e Darius. bTln quibuscaptijiitatis tempore verfabantut. tUC. Idcft , thefaU- / r

recordabunf^meiliberitoresveftriinGentib.adquasca- " ' ' "^'*'''

a^ VndeHofce 4.C-Spititu forniciiionii feiufli ;unt.

doret.\Sineviladu-
bitatione-ingt ,eos
poenitebit, quod a
me deficientcsido-
lorum cultum co-
plexi fucrint . Hoc
.n.hocin loco for-
nicatione vocauit,
& ipfa experietia di
fcet a me ncq: iniii
fteneq. (ine fuavti
htateeos huiufmo-
di fuppliciis afFec-
tos. Impietas enim
iuftitiam oftendit ,
vtilitatera pocniten .
tia.

Hierony raus. H?-
reticorum quoque

If^imd .lis

rusperuerforii dog
raatum,quia recef-

it, vel eccieha- ^ ptiuidudlifunt: quiaicontriuicoreorumforniclns&re 4 fit ^ domino,& for

f \duitcfiopi-no5 ^ -. 5 nicantes oculi poft

cedens a me,et oculos eoru fornicantes poft idola fua : et <** adinuentiones fuas;

iiicviri,qui male
viaitcsiinlalutem

acciderunt,tiic

letfiniscrirmd

itlupcrborum,

cgnolcat, qnod
ipleiit dominus.
Potft autcmfieri,

i vno populo
mGtium alijs in-
tenftis alijcogno

at . Pe(\ilente enim flagellato ftultus aftutior crit.
•>f heodor. Quamobrempoena diuincccognitioniseft
■ »i£iftra.Idcirco ctiam Bcatus Dauid dicebat.KowMw mibi
t^ic),m'li ^imVfVidiicam iujiificaiiones tuas.
". i lu. Hieron. Apoftoli (irilicet de femine Ifrael rcfer

itfunf,vtEuangelium predicarentin mundumdifper

fi.Frcftautedici quod idco aliqui decaptiuitatc ludai-

- calruatifunt, vtinGentibusrccordarentur nominis

eius.

qui cum domini
fuerint recordati ,
difciplicebunt fibi
in abominationib.
fuis:&inrelligentes
verce fidci veritate tqiioniam

^Pocniientes.

tdilplicebuntfibimetfuper malis quas fecerantin vniucr-
fis abominationibus fuis, etfcientt quiaego dominus _
nonfruftraloquutusfum,utfaceremeismaIu.hoc. Hxc 8

atMalisoperibu^ifeparindo bf Negndiatur itiner- peccatorum. p

dicitdnsDeusrPercuteimanumtuamcttiHidepede tuii, 10 fcient.quiaipfedo- tpercutcpe

minus,quiideoperi— fX;

CUtUVtlanet. iraciterrape

e Etoculos. Perquorumfcneftras morsintrat, vndeduo de cakaatie.
prcsbyteriin DanieleSufannam nudari fecerunt, vtfal-
tcm aperti corporis decore fruerentur.
f -^((»1 frustra loquutus,&c. Gregorius.Quia poenituerunt j^of"=e *•»
Impoenitentibus dicitur. siMcaufapercu!fifiUos vejirostdijci *^'""-'i'*
flinam enim non reccpcrunt.vcl rccipere nolucrunt. , £

g Vcrcute manu tua.Vt non modo voce,fed & geftu & ha
bitu^ftuporS admirationeq. fignificesfu^ peccatis cor(i.

'^LUO- p

NICOLAVS DE LYRA.

J t fcictis,quia. vindiH» me^.

elinquam. Hic conjequenter defcribitur aliquorum fpe.
V ... ^'j-iimtU) , q-ta ad hocfunt rifeiuati in vita , '& ducfi inter
Genles,vt perpanitcntiam ad Deum conuerterentur , & a Deo in
ftri-lislibetarentir, & extaliUberatione mirabili tnulti Genti-
les ciuerterentur adfiUem vuius veri Deijicut in lib.Eflber le.gi-
tmlefaSum Uberato pofulo d perfequutione Aman. & Dan.j.
vbi citur quod hberatis tribus pueris de camtno ignis rex prace-
fitfrtotum regnum fuum reuereri Deum c^tli.Et boc efl quod di-
citu:. Etrclinquaminvobis eos qui fugerint gladium

iCViC\.,Cbalditorum ad Vitarn rcferuati.

i .Utcor.tCic\.ytfaiet in exemplis pofitis.

4 ^i^coattmlcoT.eo.f^exationedante eis intelle&um.

5 ornicans.T^c»- idolotatriam.

6 .t rccedcns. Latriam negltgendo,ex hoc videtur, qubd non

bene

henedicant, qui exfonunt fafium ifium de .A.po(iolis & alijscrede

tibus ex [ud.eis , (juia nonfuit in eis fanitentia de idololatri^pec-

cdtis qu£ hic taKgutitnr,quta illo temfore & ante fer longurn tem

fHSceffauiratrdi.lolatriain ludMS.

7 Et fcien t,&C. Scilicet fan<£. Dicit enim Vihilofofh. 5. Ethic. Philofophus

^ fosnxfunt qu^dam medicin^ adfeccati correciionem. Et ideoft-

cut mcdicinadicitur cf}efruSlra,qmndo non mducit fanitatem, ftc

foma infiiBa dicitur efff fruUra,quando ad eam non jcq'(ititr corre-

^ic, ficut dicitur ifrf./.Fruftrapercufll filios veftros,difcipli

nam non rcceperunt,/erf /' tndefequiturcorre£lio,ficMt in fro'

fcfttojunc non ejifrujira d finefuo,

8 Hkc di.Hif confcquenier denuciatur c^terorum finalls deflrU'

liiofropter ohfiinatiomm eorum in malo, cumdiciiur propbet^.

p Percutc . Tercuticndo manus ad inuicem ad modum dolentis,

0- iratt.

10 EtzWldc.Impingendoadlapidemadmodum hoministurba'-

ti,qnt\noti aduertit vbi fedem fuitm fonit,\

•J^Etdic

M 0 Il^ L I T E R^.

t {,"^'^i^'P5ccatoriscftviciu,cuiprincipalitcr macipatur.

^Pi:ll0ru 5.a.0mn<J fornicator aut immmdus aut auar u s ,q lod
^J^ "li^rumfetuitus. Wlndquod cftidoloriiferuitus,non fo
lunrcfcrtutad auaritiam,fcdetiamadaliavitia:Igitur
•"1 loc potcft dici quod principcs idololatrant fupcrbi?.
MUes (Scclerici fimplicium opprcftioni iniufta:, na mi-
utci)pprimut fimpliccs per potcntiara , clerici vero pcr

aftutam maliriam. Rcligiofi vero periuftitiam fimuU-
tam.vulgares homincsopprimuntfc mutuopcrfraudu
lentiam in contradibns liumanis. Vcruntamco quiain
quolibet ftatu prasdidlo funt aliquiboni, idcofubditur.
i Et reliiiquamin ■vobis tos qui f:germt gladium. kicft, cua-
ferintpunitionemxternam. Qusduplicitercuaditur.
Vno modo pcr innoccntiam vitae. Alio modo pcr eme-
dam poenitcntia: debitai : & quantum ad hoc fubditur.
Et rccordabumur mei.

Tom.4. Nn a

^..Iireu 8c plornquxtibi dir^liCTBt. «H«ee<l etafa qubd habit.torej fcilicei mojj.mm &
V.°um*H«lo^mquccullor«g!.f».?e™.lunt.

&dichcuadoes abominationcsmalorum domui Hiael,

tiapUb*.

uiac^ladio,fame,6cpelHTuimrifunt.Qui longeeftpeftc ^

av^ujoinmventod^nnr bJIHomunB: cf »iu'f»4 J ti<it".tiii.<.c.

iorietur:quiaute^pegladioco*rruct,& qui rchaus fuc- ^

.»inur>-- T) Vit'iDn c*lgnni.in«cunic)uidicii. vpo fum .iia d<?ln hiso-nnibus. ^

1 127 Glof ord. & Nicolai de Ly r a

vcntura fupphcia & abominationcs domus IlracL
* Hicronymus.
Qui fingulis.vcl plu
hbus dcdjtus viciis
Bonpotjflabcisfc-
parari.quaficiuodi
vctcrno pcftilcnti*
iorrnitniorbo.

Hicronymus.
Qui ab ccdcfia re-
ccflcritftaiim pcftc
morictur. Qui fibi
fciolusvidctur, &
diliscns nificauerit
gladio fcrictur ini-
mici. Quifimplici
contcnms fidc, qua
fi brutum animal >
vcrfaturquidcmin
ccdcfia. lcd nuUo
opcrc perficit.ncc fi
Bcutformica prspa-
rat in mcflc Cbi ci-
bum,famcmoric-
tur.

Tfrc«/f,eirf.Theo
dorctus.Meinquir,
dedarante, & fen-
tcntia dcccrnentc

112

morietunqi ^^ ^ ^

a^lnvr»--. T)V't'iDci c* Ignniin» cum c)mdini. Vpo fum ^

rit&Lofc>fcflus,famc iTidrietur.Etrcoplcbo indignationcm

nQiiati fuj-^rci.us. ^ 1 *!; holtibu».

mca in cis,&: fcieris quia ego dns, cu fucrint interfetti vc-

50^1« colebant.

ftri in mcdio idolorum veftrorum, &in circumitu araru
vcftr?.iii,in omni coIlcexcelfo,& in cundis fummitatibus

1Lu«t.f.

montium,& fubtus omnelignu ncmorofum, fubtus vni-
ucrfamquercufrondofam: locumvbiaccenderuntthura

«TNondccoquipotclt libciare. IQ^a: non profueiuw eis. ^Tunc. HAd vltionem.
' cf Hueulque contractam.

ledolcniia vniucrfis idolis fuis extendam manum mcam

IHirrtios. ,EccIcfiam eorum. ^

fupcr eos,8^ faciam terram defoIatam,& deftitutam a de-

' »5Q||«cri in tcrraEmaih.qui nuncEpiphania vocatur. _ bTvinihilCtinterfolitudinem &

mare mapniim,quod n"n hottilis mucto conlumpferit.
"*"' n "' ' '

omnisgeneris fup . . tn •

plicia , tu plaude,& admirare fententicc iuftitiam. Dem-
de iildem rurfuspraedidisrebus.eos viddicct fame,pc-
fte & hoftium caede intcrituros & captiuos abduda iri
ac fore vtcircum arasidolorum cultuidicataspcreant.
a £r/«f«.Hierony.Quandomagirtri hjreticoruraabcc-

clcCafticisquiin(miaifunt:doclrinalaipturarumcon- ....^.-^

Uiti funt atquc fuperati, videmus interfeclos peruer foru terarum qujc paruo apice diflant.

dot^matu iacereinter fimulachra, qua finxerantdco.
dc fuo , & cos qui fc elcuabant f .fcientia Dei , ftratos i
montibiiscoUibu.sqilubomni lii^noncmorofo.qui ,

bcbant vcrba pompatica vmb /aq-, folioru,ac non poij
bonoruopcru:quicrantfubomniqucrcu frondofn

non fcn fruflc,
minumfcdpiv
vbi acccndcruu I
ra rcdo.vni ido.f
cetquomodocn)
fandus odore t
Deumdclcaat,
pcccatorcxcii;
fonadicitur(i'i..
& cor.junt ci. m>
tn(i.me.)zcccnd:-

lis fuis thura tu
tia.

b ^t/f/fr.Hicroi

mus. Dcblatha,t

fam ficuura foi

caricarumq; ir

fe compadtarum

poftquara.f.hc

infimulatadulci

ncquarnonctai

tx culta,fcd fol

dinis amarituc

repererint, cog

fcant quod ipii i

dominus.Melc

diftillatdelabi,

'^ retricis quod ad

pusimpinguatf

ccs vefcentia,& poftea felleamarius reperif. Hocqu(

fignificat duo calathificuu m leremiacotra facietcir.

vnusficuu optimaru, vnus peflLimarum : quoru altcr

ecdefiam refertur,alterad congregationc malignantii

Hieronymus.MultiputantDeblatha& Rcblariiai

cflTc propter fimilitudinem dalcth & res Hcbraicarun

t

10

II

IZ

fertoDeblarhainomnibushabitationibuseoru, &fciet ,6
quia ego dominus. '7

dog.

3

4

5
6

7
8

.9

NICOLAVS DE LYRA.

Et dl-iM'.lolatriai propter poniam feqiientm,<iu£ fiibditur,

Ouiagla.y.cKt declaratum efl cap.prxced,

Qui lon. Scilicet ab aduerfariis.

Pcfte mo. idefl^orruptione aeris & mortaHtate,

Qui i\x.fcilicet aduerfarios.

Gladio. jtduerfariorum.

Et qui K.ConfldeHs in fortitudine murorum,fame morietur.

Et lcictis.Per experientiam vindid<e me^.

Cum fu. yiibipeccauerunt Ttbi puniantur .

lO Et

10 Ex.(nb.Q.lntalibus enimlocis exercebat idololatriafim
Fenens ^Vnapijibiyin ■peueratione eorii fua exercentesinx
H Vbi 3iC.thu.QuafoUDeodeberentofferri.

1 2 Et cx.mi.Idefl potefiiitem iufliti^ mex.

1 3 Et fa.ter./dcfl, vacuam bominibus,

14 Et deftitutam.Bo«ij/r«t^//'«^.

1 5 A deferto.o4(/ quod in vna parte fui termimtur ludit.

1 6 In om. ideflyvfque adfinem atterum, ita qubd nihil rcm) '
quod non fit defertum,

1 7 Et fcicnt. Ter experientiam me* punitionis.

CAP. VII.

^ aT? '""• Hicronymus.Iam

JT inpraifcnti. Quinto
cnim anno Sedcchia: caepit a
Eze-

C A P. VII.

T fadtus eft fermo domini ad me,di
censrEt tu fili hominis , ha:c dicit

af x.iiuc xj tiibubus. ^Capiiuitat.

diis Deus terrjB Ifracl? Finis vc-

Ezechiel in Babylonc p
phctare captiuis, &n()
anno Nabuchodonofo •
rufalcm obfcdit , & ai )
Sedechix. II .eam cepit.

ij

DlBlfio*

NICOLAVS DE LYRA.

e A P. VII.

3f ITJT faftus cft fcrmo domini.Hic cofequenterponiturpra-
J^ di3* vajiationis accekratio.Circa quodprimo ponitur acce.

leratio

Uratio exterminijifecundo exclufio remedif ibi. CanitC. "P^ ;•

duas,quia primo ponitur vajiationis acceleratio,Jecundo^fiii^ (•

dus vel r.uioyibi. Floruit virga. Circa primum dkitur.

2 Vmis.idefljfinalis vajiatio appropinquat,& repiicatur,^ *

ad matorem aflertionem.

* Supc

M 0 ^ ^ L I T E !{.

X I E//"<»fl.Inhocc.fccudumfcnfiimliteralem denuntia-
turaccclcratiovaOationis Iudxorum,pcr quam morali-
ter fignificaturaccclcratio mornspcccatorum : quade-
bent pdicatorcs publice nunciare , & vt homincs ccflent
^pcccatofaltcm timorc fcruili, vtpcr hocdcducantur
ad hoc quod pcccatum caueant timorc filiali,& fic dicit.
1 f i'./j. Pcr tcrram fignificatur homoquiformatuseft
dehomo. Huiustcrraquatuor plagz, funtxtates qua-
tuor principalcs , fcilicct oricns iuucntutis , mcridici fta-

tus virUis.quia tunc eft in fortitudine fua,naturalisc;
& lux rationis , & Aquilo fene(autis,quia tuc rcfrigf
calornaturalis,ficutAquilocftfrigidarcgio,&ocac

dccrcpitae xtatis , quaepropinquaeftoccafui mortis.
omnibus autcm iftis setatibus vcnit mors aUquando
pcnte : proptcr quod in omni a:tate dcbct fequiiibc
mortem praeparare.Bcrnar.Ohomo certiK-ftquodr
riens,fcd vbi vel quando vcl quomodo incertuc(i:n'
vbique teexpc6tat;fed fifapiensfucrismori£ vbiquc
pcaabis,& quia morsin qualibctxratu di^aaruveni
quando rcpcntina, idco dicitur hicquatcr./««rtM'

jt
i

I

129

Ezcchielis. Cap.VII.

Ai^ s^ipfr ^'■"'fi* "■ p%*^HieroniiTms. Ali; alas,vnde Ifaias.

'^iOomine ah ^'h terr£ porieut.t auUhimus , qaX.L per Apofto -
e ftcJosintotoorbegerebantur Etaiibi. sidormiaC:s incerrnt-
Lx»- !/iwf/f.p.f.Etalibi.l^or;M volmcongregare fiHos cuos quemad

II jO

'•*^ nod-mg illi"^ con.pnl.f.f.a. Et zVihi.Expanditalasfuas te affum
^i-^ i/J:fw.Qiiidamfpi

m nairr Hropl.

b

j(,^ limalcsalas tcrrs.

orgeiuibusad coeleftia

eden olamus,quaruor

onunt genera cre

ontium.domum

iaron,& domum

afflittionem vnaoi
iUatam omnibus
pernitiem,
Hieronymiis. Pof
fumus hoc fpiri-

(id.

,eui, & domum

^

impleretur,dilatatume(lfupph'tium. I>

4« Tlicodorctus IneffabilisDeiclcmcntiapcEnasmiha
rcturnepocnasinferar, cum vero non veritifuerimus
minas,tunccxperientiaeaspercipimus,quod etiam iftis
accidit,qui ciim audiflcnt finem venirc non tamen veri-

aTNon modofupeimoDtes SccollM. b TOfientem.oceidentem.meridiem. feptemtionem fexom- ^' ^""^ ' VoCataUtC

. "'P^'« '!"''•. - , h , TH,cr.Nondu,ntetr2.

nir,venit hnis i uper quatuor plagas terr? Nuncfinis fuper i

a irAntropopnh >s. a fQN .n inm.e ic no,ya,u„m « i ,d,g,i,v od^, f^d ex rat,one& 3 juitatc.

te,8c immittam furore m.eu in tel £t ludicabo te iuxta vias 2

tvii,.tnguqurgeniih _^ luuius Hoc ipiri-

tuas.Etponamconrrateoesabominationestuas.tEtnon S tualiter intcrpreta ^j„f,^ ^^

b parcet oculus meus fuper te,& no miferaborrfed vias tuas 4 r'contra populum

c ,r r^^r-' bTvtcogno;!. S ludxorum, fuper

pona luper te c^ abominationes tu^ in medio tui crunt:&

- . ''^"' . "ij°j"«- ' a.<Singu!aris. TV-o Dc.

1 cietis, quia ego dns . H^cdicitdominusDeus. Afflivflio

J 3TQjnor.,;,,ci!,non^,„pl,useifugies. b «frj^^^fnpleta c.'l ini.ju ^is tja. THucuf.,ue d..rm:uit

vna,arriid:ioeccevenit.Finisvcnit,venitfinis.EuigiIabitad

g a ♦Q.Nc putes mc fuiu.., ..,;n.„ .,d,g,to. b r.Wx. Iuf.et omnes oui haHtant in tetia.San^aus autcm
dict iduenae^ofum i ii t.r,(5£ 'eregtinus ficut i'.p.me,.

uerfum te,ecce venit.Venit 'concritio fuper te,i^ hlbitas in

'Tiicut 'CuIuj .]uot]ii..- ho.dc atgum-ntatur.

tcrra . Vcnic rps : prope eft dxzs occifionis, & I non glorix

aTM-^s^iKrorum.vnd- I\,u rtinTistiunj ab-ltira mjntib i. :st ,n,s. t) «rNon fututa prxi,co

montium.NuncdepiopinquoefFundam iram meam fup

f ^'^•- r J»QJJ.>n elt ..,r,)r in;usabr,iu-iud,t,o b 1 Scilicet opera

te,&: coplebo furorem meu in te . Et iudicabo te iuxta vias

aTNonmcab. b TSupei caputtuum,vt fentias. c • Qu ccinipic,io,na,a lolus, per quera videt
omniamundus.

tuasjd^raponam tibi oia fcelera tua. Et non parcet oculus

^C- ufa quate non parcat.

mcusnecjj mifeFcbor: fed uias tuas impona tibi,& abomi-

aTVi cognt.fcas 3r Pcemtcntia c,n!nd;s.

nationcs tua: m mcdio tui erunt 3 & fcictis quia co-o

Tqu,apercutio<iuemdiligo. a vlam a confilio ivi.

fum dominus percutiens . Ecce diesvenit . Egreffa cft

aTId=il,abbrcui ta.inftatvicinacaptiuitas. b ^Q^ minabatur &dc flore ftuaum plagaiumpe-

"^m"" ff + ^''"'^a- ri . • h . c . ;.^Qiiod metuifti. 10 nis.htvigilauitad-

. Nam h Tcontractio.floruitun-ga,gcrminauitfuperbia:miquitas J' uerfuseospeccatu
«'""« r ^ &impletumeftil.p

ludApoftoli. Nuc
pcruenitrncosira Deiinfinem tunciudicati funtiuxta
vias fuas, quando indignatio Dei fuper illos effufa eft,<fc
recepcruntfecundum fcelcra fua,vtpermaneatdefola-
tio vfqueadconfummationem.

f T^Hnc «/e/»-op/K.Hieronymus.Abannoquinto tranfmi i.Cor.^.i
grationis rcgis Icchonix vfque ad 9. annum regis Sede- Pfal.si.c.
chis quando Nabuchodonofor obfeditlerufaiem ,tres
anni funt medii.vnde merito dicitur, ts^unc depropmc^uo.
g Floruit *?V.Hierony mus dc qua . Xpn auferam virgam a

Tacl , & timentes

oniinum, vnde.

omnf ifrael benedici

,dom':no. Domus ^a

•n benedi. do. Do-

ns Leuibene.do.Qui

metisdominum bene

tdo. In Aaron fa-

frdotium.InLeui

dituos fc mini-
^"■"fos.Inlfrad.cun-
'gfjmpopulum. In

tnentibus domi-

nm profelytosin

tligcntes.

• Theodoretus.

( jatuor alas terra;

norbis terrarum

dt, fedterrarum

d:it,fedIfrael.Hoc

c,resveftrs ad fi-

nmperucnire,ne

pjffesvos ea mala

f^cre , qus fum

c<ninatus,nifirc-

fifcentespoenite

tm agatis

cntra vos omnes

titiura proccdct
-s jn l Et non . Hieronymus . Sicutmedicusincidit,vrit;vt

f rcatnon parcit . Immedicabile vulnus cnfe rccidcndii
^ e,nepars fincera trahatur . FUgcllat Deus umncu, fiuum ijue

f»pi',vndtEgo percutiam &fanabo . Oinnis mcdicinaha-

btadtempusamaritudincm fed fruaus doloris fanita

i_ tmonftratur,vnde Amos. Liuouiam vos coy.wut de vmuer-

Q Inribubus ccrre, idcirco vkifcur fupcr vos omnia pcccata veflra.

T CTwx/Mjc.Cui fimile eft hoc Vlcifcar lacob feruii meu

:,.fcf^ndumvias(u«,&iuxtaadinuetionesciusreddaiili. ^ 1-«»«» -'.nicronymusacqua. Non auteram vtrgam c

.xx.attjceiis. * Thcodoretus. Maximaconfolatioijseft pliotuo EtApoaolus.<M,id vuttisiinvirgaveniamadvoi^&c.

; q|puniuntur,punientis Deicognitio. Dauid quoq; zitnfitabo in virga iniquicates eorum,& m vcr

c f«»^w Hicro.i. extrcmum pcccatorum Veftrorura be.tbi^s peccata eorum. vtifencordiam auttm meani non di. ab eo.

' lenndum \\\\i<i.impkte menjuram patrum vifiror.m . £t il- Finis florentis virgs fanitas & corredlio, quJE non eoru

m. !^ondum compLetafuntpeccata .Amorrhaorum . Dum hoc merito venit qui corrumpuntur.

' ^ Fenit

quem venit finis,
& confummatioa
fanguine. .Abei.iujli Matt.v.i.
vjque ad fan^uinem
Zach.f.B. Qiiandiu
.n.nonmifeiut ma
nusin filium Dci,
dormitauit cis do- E
mini (cntcntia, &
diIatataeft,poftqna +<""» celeu-
autem interfcccrut "J^ "'°"""n»

heredemvtperiretl'*'-^.
haircditas , euigila- bunt m moa
uit contra eos om- cjIjus,
nisordomiferiarCi
atq; perplexio : qa
non cceleftia quae-
fierunt, fed terras •
haerere cupicrunt.
Hieronymus.Pof
funthzcde vltima
captiuitatedici.qii
poft interfeciione
Chriftiveniteis fi- ,
■ o nis.Etvigilauitad- •^'''•*-^'

.^ NICOLAVSDE LYRA.
; ■ I .'Super . ScUicet ludaa, ita quod nuUa pars remancat qux non
vaetur.

2 Exin.i.fuundumoperamalaqutefecifli..
5 Etnonparcctocu.&c.e/ccf«.

4 Etnonmi.^jf)fcfl«.

5 Scd vias tuas ponam fuper tc/. tondu r pa:we,tuis operi-

mdtbitx.

^ ^^\Q\ovm.i.mHltiplicatio affiiaiomm vniusvenientis

fur aiteram.

7 Finis VCTotiesrcplicatur ad oRendendumaccelerationem.

8 Et non glo.i. ludxa qu^ efl terra montuofa.Coetera patent ex
«i» 1 quia idem frequenter reperitur ad maiorem cxaggeratio-

9 Floruit . Hic confcquenter ponitur modus accelerationis fe-
" "'*"' '^^(brMSyqui fuit per potentiam regis Babylonis , qui fu it

inHrumentum Dei in hac punitione, vi frequet.ter dt8um ejt,juprd
in Ifaiam & lere.&fic dicitur AzV.FIoruit virga.i.cfAT Babylonis
iwtalmtjqui efi vtrga ad percutiendum ludaam.

10 Gcrminz.Qi4iaviilorias quashabebat virtute Dei,exfuper-
bia attnbucbcir proprix virtuti.

1 1 Iniquitas furre. Q»iafuperatos & raptos crudtliter &im-
pie tr.^Bibut jecundum quod de eo dicitur Ifa. i ^.Con triuit do -
minus baculum impiorum virgam dominatium,cedcn
tem populos in indignationeplaga infanabili:fubijcien-
tcminfurorcGcntcs perfequentem crudcliter. secun-
dumalios veio hic ponitur caujafiueratio acteleratiw.is, quttfuit
fuperbia Sedechiiercgis , exquarebeltauitrtgis B.ibytonis impib '
frangendo futim iuramentum 2,Tar.j6.Sicergo dicitur. Flo.vir.
.i.fceptrum luda , qwd akquando profperitatem habnit fub Sede-
c/jM.Germin.fupcrb. (>MMiwdc /«pcj-Z/wV.Iniquitasfurrexit.
Quia ex Ijoc lu ramentum tranfgreffus fuit.

•}« r In

M 0 B, ^ L I T E !{,

f 9 Floruit. Hicmoralitcrponitur proceffus peccati in
^i^mcntatione fui . Pcrfloritionem.n.virgs fignificatur
P^iperitas tcmporalis,ex qua frcqucntcr Procedit cla-
"mentis.idc6fubditur.
' ^"minmt. Ex quafequitur Viterius cotcmptus & dc

prcllio hominumaliorum idcofubditHr.
I r iniquiias iu,rexit. QaiE proprie importat peccatum co
tra proximum cui debctur aequitas a proximo de iurc
naturali,fccundum quod dicitur . Hoc facias Jif quod tibi
visfieri . Expcccatoverocontra proximum proccditho-
mo ad peccandum contra Deum,idco fubditur.
Tom.-f. N n }

1132

1121 GIoford.&NicoIaideLyra

yfa yfnh f«»(>«j.Hieronymu$.Non modo Icrufalcm/cd

A &ci cni dicitur. w-/« b;icr,oae ai,.aj tr.qux autimortparani
(uiustrum\^tS^o^o\\M.rempusaitbr»urfl\.Etz\ibi.V,^'f.

rit (iz>^» hu,u, mund, . Et pr.xfons tcmpus pohiit : qnoti-iic
.nlabitur.&nunquammcodcmftatupcrmancthtdo-

Jt?**"^ '''ffroofcftln^hu- furrexitintvirgaimpictatis.N6cxeIs,&:noncxpopuIo,ne 2 cata.

tvirtaot • CrC p -Y- ,,Q^„fcdunwmigiftr»cl>itiJUetunt,CrucifiRecrucifigifeum. lEcidco T-^J ca^.. u.tjs ilcrn». ^ ^ THcOdorCtUS

""wnmm qiicext fonitueoru:&nonerittrecjuicsineis. Venittem 4 Qijadoputatisfal *

P-^ ' --^ L ^ icapiiuifirs. » ^Frgo. _^ 5 facflequxami

Ime. I ».«

i.Co.7.e.
IM.f.

fignum clangoris & buccinx praeparcntur adbcUa.

Hicron.Iri noftraquoqjtcrra.i.inlcrufalem.quanJ
nos vclpcrrequtiopuhlica, vcl vitiorumincentmalii-
pcr.Kc nitnntnr.Fruflra magirtri ruba rciiocat, & ad bc'
la prxpararc fcftinant , cum nulla fit in nobis fortitudo

quiairamDci pra
I fcntiamerucrcpo
2

^ Ei idco f ■itd ca^. uitjs itcrna.

in feipfi. .L ^ -Q^^ ^,,^ ^gf^f

tx rorum fc ^

ininc.

Hicronymus . Na- pus,appropmquauitdics Qui emitno l:Etctur,&c.g.vendit 5 dicuntur,tubisv(^

turalccft in poffcf- non lueeat:quiaira fupcr omnem populum eius:quiaqui ^ JL^I^^J"^'"'"''

fionum emptionC C 01 ^ aMoreiuble qui.anicmbil.nivcni.r ciptiutas ° ™»,rl-,_..» "^"'

venir,adtidquodvendiditnonreucrtetur, t6(^adhucin '^

t.Cor.rc

t»eoJiiorem Ixtari.in vcnditio
nclugcrc:fcdinfla
tccaptiuiratcvanu
cftvirumquc, vn
dc. lempns creue efl:
quihabent ftcflnt t\Hi
Ji non h.ibeant , (3 q»'
flent tfujft non flfontf
t!r qui eiHiiat quaft no
pvlfideant.

C iiui vendit ai td
attod r?.noreuer,&c.
Hicronymus Qui
B-f. ha:rctico crrorc
fucrit dcccptus cu
dcccptioncm intcl
lcxerit,non rcucrtc
tur advcndirorcm
fccundum . Lxxi.
ad magiftrum , fed
omnino dcfpicict
cum.

d yifio.n. adomnt
niultitudiKt,&c.H'iC-

* ^Q.Qui modo viuunt rapiiuitatem videbant.Ac non diScietuc in longiiui. 1 Coiuniinatib.
pt»uifa. tQiiifif-

viucntibus vita eorum.Vifio.n.adomncm multitudinem

rirriia. a 5 N"" Pf^ierii ei imcju t-^s 'ua.

")for

15
i6

r?

Mit.ii.b.

iri.6t:

F(il.8o.a.
i.Then4.d.
Hic.6.a.
Mum.io.a.

cius non regrcdietur,& vir in iniquitatc vit^ fu? non cofc

C afVoiquihuicp-r .tsoffitio b tQuiaud 'a.l^Adptiluimcontra Bibyluiiins i ronicc cfTain

tabitur.Canite tuba,pr?parent omnes et non cft qui vadat

fOuianon ptofuit m ineti. • ^iraioDeo.nihilett iiumanafottitado. b^/eiuralcin vel terr* lu-

dxorum.

ad pr^Iium.Ira enim mea fuper vniuerfum populum e ius. i

a*V, fiipia b fExtri domiiii ciuitatem.i.ccck-riim. c«"r)iaholi. j

Gla'di'foris, $c pefti s & fames intrinfecus.Qu i i agro e,gla-

• 5Negligenj. «Nnn pr«patanscibos,dequihus Qui nofratur ierr:imfran' icplebitur panibus.

dio moriet1&: qui in ciuitare,peftilentia & famc deuorabij

• traaci f. qui hzteticotum gladiam vcl dclidiz f.iinem raorteinque vitauctint. b 1 Non alibi falua-

betis. (^

tur.Et faluabunf^quifugcrintcxeis.Eteruntin montibus

• ^Vndeqnis dabit miiii pfnna5iici;tco''i ..bi}!: volabo&re. tTunc.

quafi columb^ conuallium omnes t trepidi, vnufquifque

%lfto. a TTune. ^Nulliu.1 audebir reSellarc. b ^Timorc

ininiquitate fua. Omnes manus diflbluentur, &C om-

afPauoiii magnitudinep n potfrit veficaflucntts .iquas letinrre. b <Poenitrrtiz. ^

f nia genua fluent aquis . Et accingcnt fe cilicijs, 8^25 •?< Thcodorctu

ConqucrStes.n.
lugearescolumbisfublimibusaftjmilabuntiir.Sufpira
ribus quippcvox columbarum fimilis cft.
f Ow"« .Hicronymus . Innoflraquoqucludata. I
cft,eccicfia,in qua Dei cft confeflio,cum iniquitasabi»
dar,&: rcfrigcfcitcharitaSjOmnes manusbonorumopi
rum diflbluuntur , & genua fluunt aquis , eorum.f.qt
concnbitusimmundosqurErnat, niftincnteslcminisfti
xum.Talesvcr6dcbcntaccingicilicijspenitenti2,&v
turum iudicem formidarc,vnde. Confortate manusiiitl
tasy&genua debiUa roborate.

" In

prxlJantiorcsc
Atcertenihili.,

10 bis profuturfi ^
Ncquc n.habcbit.

1 1 qui poftint prilf.

12 dimicarc, fiqi.
-ymnibuscomniL

nitcr omnis gcn(
risinferofuppl

e Q,uartcolum
uaUvim.WxtTOn
Hae columbat qi
diuinconuallibi'
funt ad fingulat

18 pidant,harumi

19 bcmur imitari i
nocentiam.dcqt y..

20 hns.si domiatts :

21 medios cUros,&(

22 huius fpccic d;
ditSpiritufTandi' m«

23 &manfitfuperS f'

24 uatorcm.

ronymus . Poflli-

mus diccre,cp poftquam rcceflrcrit a'Iud$is vifioprophc-
l^Ws.Lex.v.^ ptcphnx rfque ad lodnnm : poftintcrfcdionc
Saluatoris non rcgrcdiatur ad eo,s,ncc vltra habeant pro

^ phctas. Et fignificantur didum cft yilio.n.ad c.rn.e.non.r.

k^rcdictur.n. adcos qui credunt,ad Apoftolos f.&ad
reliquias , qux fakia: fiunt.

e ci>.»ter«/»j.Hicronymus. Dctubisin multislegimus.
Quaft tubaexalta voietn luam.EtzVihi.Clangite in neomeiia tuba
in infi.tf.fn.vc.Et Apofto. la ii>ffu ($ in tuba Deidelccndn df cce
lo,&. in Euang.TVo/ te tuba canere ante vos. Et tubas dudliles
atqj argcntcasin Numcris inucnimus ,qujepropheticc
dodring & Apoftolicz coparanf':& pcipit vt omncs ad

c "^ nicolavs^Tyra.

1 In virga i mpiet. Q^iaftc regmmfuum fuit impium , & va-
fiatione dignurn.

2 Non CX cis.Ho; e^ non remxnebit aliquis de domo Sedechi^
tjuia tpfcfuit exocutatusy& in captiuitatcm du(ius,:y filij eius ot-
cift.

3 Et non cx ^O^nXo.Quiipartimfuit captiuatus, partim OC'
cifus.

4 Ncquc cx fonitu eorum-l/i Hebr<eo habetur . Neque cx
COCtucorum; & per hoc inteUigitur loannamfilius Cat£te& fo
cif eius,quipofl mortem Codoliie fuerunt in .Aegypttm: vbipofiea
per rtgem Babylonis fugerunt pcrtim occifl , & partim captiuati,
ytdiBum cfl Juprd.c.^.ideo fubditur.

5 Et non crit rcquies in cis . ^on.n. inuenerunt requicm in
utegyptiiyftcut c, edebantyvndi duebant . Intrabimns in Acgy-
ptum,vbiclangoremtuba:nonaudicmus,&c./cr.42.c.

6 Venittcmpus.Dfy?r-^«ionjj.

7 Qui cmitnon lJEtctur.Q«/a citoperdct.

8 Et qui vcndit non 1 u . Q,uia citb perdcret ttiamft non ven-
derit.

9 Et adhuc viucnti in vita eorum.i. iufficiat eisferuare vi

tatnfi pL.jint.

10 Vifio.n.adomncm multitudincmcius.».Wy;o/434p'-o

fhet4 de tnuUitudmis captiuitate.

1 1 Non rcgrc.no;; mraaabitm,fedproctdet In effiau.

1 1 tt vir m iniquitatc Vita: . Sic vt poffit euadere mortem vel
taptiHUatem.

M 0 f{ .A L 1 T E !\,

t 1 'nw^cunduTulUu.PictascftcultusDeodebitusac

II Canite. Vofiquampr.tdiBatflacccleratioexterminif. I
confeqiienter ponitur hjcc cxclufto nmrdvj , &primo ponitur
exclufiOyfecundo finalis conclufio,ibi . Facconclufioncni.
mum fic oflendendo,quod non pciffint tuadere nccfe dcfenierd
/e redimendo,tdeo fubditur . CanitC tu.yosqtiihabetisoffitit
excttandi alios ad belium . Et loquitur ironici, quafi diceretpio
hilo facietis,fubditur.

14 Einon.Cuius ratio fubditur,

1 5 Ira cnim. C«i nulluspoteH refiflere.

16 Supcrvni././.?r«/i/ew.

17 Gladius. ■Interficitns eos quiinucniemrextraciuitiitrv

1 8 Pcftis.i^.* frequenter acrius pugnant,quamgladius, vt l
Vegttius libro de re militari.

1 9 Qui in agro./(e;?«/r<o eU eiufdm fcntentim adnaimr
fertioncm.

20 Et(i\..Ad locainaccffibilia.

2 1 Et crunt . ldefl,qux prius l?abitabant in conuallibusfm
fed , quiainde aduulant admontes timore volentium eas (upt
funtibivaldetrepid£, & ficifli fugitiui erunt ibi in timore
fiti.

22 Vnufquifqueininiquita.irfffl,/»ro iniquitate futhoc
tietur.

^S Omncs ma.dif. Timor.n.magnus reddit mcmbraextrri
trementia,& per confequens ad fe dtfcndendum iiiuaUda.

2 4 Et omnia ^C.f.vrini£,timor.n.diffolmt veftcam,& ftc'" .
re vrtnam.

25 Et accingct fe Cilicij s. Infignum triflitiit & anxietnt»'

^« r Etir

per confequens impicras eftvitium aufcrenscultiiE
dcbitum proptcr quod cft dircfte contra Deuro.

^33

Ezechielis. Cap. VII.

»IJ4

tfa jnwia^-.Quodluilum.r.fignificatjquandoperdit dc
A >rem ca;raries,& pulchritudincm comarum,vnde. v>o
1. & Mitnento capnis hahcbis cduicium propcer opera tua . Etalius

■Qphct^.Omnia capitain omniloco attondentur,& otnnis bar-
• i' rattetur.Et Michxas. ^ttonde & decaLuure [uper filios delitia
' lrituu>^i.DiLit.ical-

tium ttium ftcnt a-

ijk, & fuper mor

tos iubetur fieri a

diiicium.jlndxi

,Naz.ira;i,(5cquia

jjporitificiumve' b

fjre meruerut , nd

vnde poterant Dcu colcre 5cadorarc,indcofFenderent. D
d tt dabo. Hicronynius . Nos quoque tradimur in ma-
nusinimicorum & aDeoalicnorum,quandofacimus
ornamentanoQrafimulachradjBmonum&omnisglo-
ria nolh-a poflidctur ab impijs,vt nos fua: fubi jciatit po-

a l^Non hoc folam Tub Babylonijs.fed fub B.omanis in populoillo taftuip eft. bt^Faciei tubor pudo- tCltatl.

lis iudicium ert,confcien'ia peccaiotum lucf t m facie.quad eft fpes (alutis.vndc glocianci in pec-
cmsfuis dicitur.F.icics.ine'etricisfj.'iaell''hi,io'i i-rubelcere

operien eos formido: & in oi facic confufio,& in vniuerfis

alviuodeft llgiiuin luftus b urunc. c^Vrgentc c.n)imitjte,uefugientibus linioneri: quxpabulo
ante fuere voluptati.

capitibiis eoru caluitium.Argcntum eorum fdris proijcie-

» T^i» mund t ain habere iion uoteit.ijui extia ccLleliam eft. 1 Dentes pixciolinimo metallo illi, fi
,_ ....^. non minuilxduntur,quamO»ro lapide. b1Eloc|uium.

nntcapita fna, c tur,&auru!TieoruminfterquiIiniiicrit.t Argentumeorii

. uqj.n.mortisopc "

r habcnt nccim-
mndifiunt, quia
fijdi. Idett Naza-
ri domini fnnt.
'« (^od ji iuxta cos plebuntur : quia \ fendalii iniquitatis corii faiflum eft,5c ^ 1"^ f"^^^ ^^?^^ ^"

afQua'5qua:dederara uomamenTKn. UertitDcUSfaCiem

ornamentum monilium fuorum in fuperbia pofueriit, & 4 fuS & fic.Dei viola
imagines abominationii fuarum &fimulachrorufecerut facerdotib"&TaS

af Auium & argentum. b ^Symmachus.innaulcam tranftulii.fordfsidoloium ilemonftian». -

cx eo . Propter hoc dcdi eis iilud in immundicia,& dabo il-

a THoftiuin ^

lud in manus alienoru ad diripiendum , 8^impijs terr^e in

tldeo. afNevideai') nas abofsiiiationes. y

pra;da,&contaminabuntlIIud. Et aucrtamfaciemmeam

a f<^ia inea tacic indii^ni. b tTanc aueifa facie. cl^SandlafandorumiquzfolisfaccidocibusSc foli 8
pontifi'"^ piiebjnt.

ab eis,et violabiit \ arcanii meii & introibu nt In illudtcmif \^ y-^^^ ^ yosautem YeZ tdiruentefc

a YDoininu<: ad prophetain. - ■' *

farij,&c.contaminabuntilIud.FactconcIufionemquonia

a <^ldcnt quocjue nobis contingit li fuerit terra noftra ptcna fanguinibus.& habitacio ini(]uitate.

tcrra plena eft iuditio fanguinu,&ciuitasplcnainiquitate

af In Lacum prophecarum &facerdotum. b <i Babylouios vel dzmones. c f Animas . Tcmplum Dei
- 4u " • "■

afSet!("s. b^A f""e vclobiidione «iCii'ia c).M-a «ccleliam. c f Ah «rm.i tanie.

& auru corii non valebit libcrare eos in die' furoris domi-

3 fSenlualiiateiji. bTOculi impiorum infatiabiles.

n i. Aniraani (ua non faturabunt,& venrres conim non im

a f Qu^ainde idola fabricaia ciiliofs luos damnmtia. b f Aigfntum & auru'"

e Etihtroih"nt.li'te-

ronymus.HocaBa
bylonijs, & ab An-
tiocho, & Pompe-
io: & adextremu
fub Vefpafiano&
Tito faaCi efle fci-
mus,quando tem- tSopk.i.d»
pliafuDiierfumcIt,
& omnia impleta,
qusefermoprophe
ticus comemorat.

Ad noflra quo- •AHfgoricJ.

qiipia mortuus

*°" ftrit , omnes dies

B piflini non repu-

tsunturfandinca

tiniseorum. Sa-

meljquiafandus

. Ei acterna capitis d

oiamenta poflc-

d, vndc in Canti-

-C Cuinni tui n i'iri

fitficut coruns . Sa-

fdgperdiditforti c
. tilinem , & rcna-
'f!|„* fcibus capillis vi- f
rCpriftinas rcca-
p^uit, vtmories
njltoplurcs, qua
viusoccideret.Eli

£tis Dei emifl!arij ,

ingrediantur,&v-

niuerfacontamineE

tur,vtfiatiocusim

mundicia:,quidc-

buit efle fandita- M^"-**'''»

tis,vnde. Domus mea

domus orationis -poca

fan^fum eft,quo<l eftis vos.
~ ' — b/~~

II ftiseamfpeluncamla-

IZ tronum.

f Fac concluftonem.
Hieronymus.i ir3
mcam brcui fer-

-fcatenaai*

(aslicet corporis Etadducam pe/rimosdeGentib.6^poiridebuntddmosco '^ monecondudcjvt
- iioeretcaluitmm, ,si, ^ ,qu* hoc mc.uii. quomodoterraplcf

taienquiaNaza- g rii.Etquiefcerefaciafuperbiampotentiu,&tpo{Iidebunt ''^ na cft iuditio fan-F

rUSdOmini erat, a fQuxpofcusingredienscontjminauit.Scideomeanonfuni. b ^Non mea. c f Ouz exuperat om ^^ gUmum, ( OmnCS t pr^

pollueotub

cjcinnis

zcidone.

fQuxporcusingrediens contaminauit,5cideomeanunfunt. b^No -„,^^^ ^ _... ' • ^ . o

CapUlS nem renfum,vnrte,Pacem meam reIinquovobis,pacein meam do vobis. 16 .H. in iaUffUinC iU- J'"^8**'''''«

frcbat.vndePar- h fanduariacorii.tAnguftiafuperuenieterequiret pacc,&Qi 17 dicant fundcntes *-^*^8 "•«■
uli (quiaparuuli innoxium langui-

einr.necdum ad virilcm statcm pcrucncrant; illuden • ncm , quod & in Nabotli fecifle ludxos fcriptura com-
tccaluitio eius atque diccntes. .Afcende calue,afcrr>d'' calue, memorat) fic iplorum cruor fundatur & plena iniquita
" ----- tisciuitasdemonftretur.Nam&fubManaflrercpletaeft

f«rum morfibus , ianiati funt , quarum faltus & fyluae
futliabitaculum.
* Theodoretus. Qiiando.n.viderintmalorum fibinu
bcn inferri , & nuUum ex vlla parte afFerri remedium .
TncabieftoanimoarmabeIlicaproijcient,&lugubre
aflmet habitii. Idcirco et facci meminit & capitis rafi.
b ^'gen.Hieronymus.Qui fugiunt dc Ierufalcm,aurii
fum & argcntum proijciunt in lata & fpaciofa via,qu?
duit ad mortem,quia angufla falutis viam reliquerut.
c irgen.\\itt. Argcntum eloquium,aurum fenfusfcri-
ptrarum.Quseeleftafuntmundi&inornamcntumda
ta obisjhaeretici pofuerunt.infomentum & matcriam
fuprbi2,& imagines diuerforum dogmatu & abomina
tioumatqjofFendicuIumfuorumfeccrunt excis, vt

lerufalem a portavfque adportamfanguinepropheta-
rum venietquccis conclufio,vt nemo poflHt euadcrc
g Et p(ffideuunt fariciuariaeorum. ■i< Theodoretus. Non
dixit fandtamea, fed fanftaeorum . Hoceftquarab ip-
fis mihi confecrata funt quibus es,o no indigebam, Ccd
propter cam curam quam habeo ipforum , eam accepi
at rurfus hxc cadem propter ipforum fcelera poUuta &
conculcata defpiciam.

h e^n^ufita. Hicronymus. Qui.n.audiuit,pax huicdo-
mui : nec cam fcruauit , ncc in cordcretinuit : fed malis
cpcribus fugauit,quaerct & non iniicniet.

a Con-

NICOLAVS DE LYRA.

* I Et in vniuerfis. Qida Crf doiore radtntfibi capillos.
i A.rgentum corum,&c.i. argentum & aurum non plus va
leb,cis quam flerejuiliuiurn , quia indc non potcrunt habere cibum
fnicnctdm defeiium vi(iudium,nec inde poterunt feredimere
de ■anibus aduerfanorum.Cuius ratiofubditur.

3 Quiaicandalum&c.r"./)rojn/^««a« fua corruetunt abfq;

^^yrecUone.

4 Et ornamentum monilium./. <juia de auro & argentofe

'■}^"it ornamenta jibi infuperbiam, & ftmulachra ad exercendum
';-mriam,ideo non valebit eis in mcejfitate pofitis,fed mag is da
^'■^'■eorumaduerfarijs,ide6fubditur.

5 Propter hoc &c.j. nonplus valebit eis quam flerquili-

^ Kt daboillud in ma.ali.&c.7rfe/? Chald<tortm

7 tt aucrtam hcicm. iubtrahendo eis omnemetmauxihu.

^ tt vio!abunt./.aaW;i.

* Arcanum mc.&ci. tempium,& ma.\imc fanHum jan^th

rum, quodnuUusdebebatingredi nift fummuf facerdos femelirt
anno.

10 Etintroibuntin \\\\xdcrai(.&cc.i.vilesperfoni&ribaldi

1 1 Fac COnclufioncm.H/c confcquenterponiturprfdi&i nego
ivjfinalis conclufto,fignificando,$> illud quod didum rfl ftt determi-
vatum a Deo abfque retradatiom . Ideb dicitur prophetf. Fac con
dufionem. in Hebreo auitm Imbetur . Fac Catenam.^.rf./awi
catenx iurttparat^ ad hgandum eos,& ducendum in captiuitatem.

1 2 Quoniam terraplena eft,&c. Quiaineacondemnatifunt
innocerUis admorttm per tniquos iudices .ldeoiuftumefl,vt habi"
tatores eius occidantur vel captiuentnr.

I j Et adducam peflimos.i.C/./flWeoi , qui erant idololatr<t &
crudelts valde.

14 Etquicr.facia.fu;crb.i.ve^if«^p»'i««/j«»»d''/acc>'rfor«7W.

1 5 Et pofllidebunt fanftuaria eoTum.faducrfarij.

16 Anguftiafupcrueni.rcq..^i aduerfarjjs.

17 Et no ex.Vnde Sd^chias reddidiffet fe Chatdeis,nift timuifjet
tlludalud^is,qui transjugerant ad Chaldps, vt habetur Icrf.jS,

Toni.4. Nn 4

"BT

GIoford.&NicoIaideLyra ni

i

9IM1.4-1.

fGtMiitm phcas & laccfdo-
"^**"* tcs&fcniorcsfcha
bcre udxnu

ronymus. Rcxiu-
gcns noftra pccci-
raChriftuscft.qui
ai t . 1^.* vtiiits t in fan
gnwe mfyium d'f. in

ML»»i.

UixaisL

Vcl mali.qinbus di citur. ^ndite verbum dowitupmcipr ,{
domo'um,qmiuxu Lxx. induuntur mocrorc,quian6
bcncarniarura Doi.necChrifto fun^induti. Quotqu
.n.in Chrifto baptizati lunt.Chriftum induti fuac
d iecmdtim vtam cyrMTO/acwm.Hitronymus. Pcccator

reddit Deus iir

a,M,Un,al,s.ccua,uh„. ^ yiaS luasTedin

non eiit.tContLirbatio fuper contuibationc veniet, & audi ^ r^-^ ^^^^^^ ^^

" • =^;r:r;;'^rr.=::'^!^»^ dcmenua.:^.

b tusfupcrauditu . Etqua:ientvifionemdepmpheta,&ciex ^ g- J-^^

a CoiUMrhatio:&cSkat t contra fanais dicitur . GjudfSe

udomi'U>fcmD^r,,tfrumduogauiete.EU'bunt de Ptrfitemvtr'

t tiem, vt bona prxfcntia bonis fi.turis cumulcnt.

b f r <7«r.,«f.H.cronvmus.Quotid.c ha:c m ccdcfiis rc-

Qairunt,quxcumvi(Joncm,le5cm,confiliumquepcrdi

dcrint.fruftra pro-

c peribit a racercIote,& confiliu a fenioribus. Rcx lugebit,&

ilOmn,. lodxorum b f Cuni hxc fu«int. c 1 Nun Dc.,vnJc.R.e«dc.ut;'-. ic in tcna lcri. Mn-

ftiUU"

ucUbitur in nobiu

ft>.,u-7c"Io'n^iiinalciiptifanti.. coElis. I • c -' 1_ pcdia pCCCatinVi

princcps iniueturmosrorcec manus populi terrxcoturba 7 fccundumoper .

2,r «> Et FlcnS fUDCr d TorJ.ncm .Lm p.-,dcn,cs. . 1.ccunJ„,» .Uud.in <,uo luiu.o lud.c.ucri.is iad.cab.,m d. vobi.. 8 luftorum aUtC
«orfuricnsiupct a T E,,iludin.,a..u1.r., »!c.um.tciprumcondcmn« . „ ^ t-'-ai- 9 tUSdominitrU

auitaicmait.W4 jj^j^^^^ Secunduviam eorum faciameis,&lccunduiudi- urgitatc. Vtid.

> tSic. b fTan^Jcm. dV. f quem nonfcn^^ernnt pfr be„cliti..fc„>ia,.t^p« tormrnta. j^ (iadUtem Du VI..

cia eorum iudicabo cos , ec lcicnt cjuia cgo dominus. ttrn:t.

O C Et fdetit qu

tem lerkfjUm qm oc
fiJif proplxtjs , cr/a.
e.qktjdH mtffi funt:
MOties vilui congre.
ft.tu.&c.

-Jc Thcodorctus.HKc hodic qiioqne apud ipfos graHan
Btur ncq; .n. faccrdotiumfccundumlcgcs apud ipfosad-
inimftratur,6c prophetiaedonum cxtinctum cft
Tnnctpes . vcl boni .i. Apoftoli, qui lugentpcccatorcs .

NICOLAVS DE LYRA.
i)e I Conturbatio fupcr conturbationcm vcnkt.i.multipli-
cabitur vna fuptr altum.
1 Etauditus.A/ii/i^rwni rKmor«OT.

j EtquircntviGoncm.&c/. aprophetisfjlfis,& nonvale ,
bitets. yeldeprupheta vero quia Sedcchias in ardapofitus qu^fi-
uit fermonem dommia leremia.Ierem. jS.Sed eius confiUo non
acijuiruir.

4 Et lex,&C. Quia Chald^i combufferunt legcm.

5 Et COnfilium.'.ai» ordinaijjs iudicibus e\nos.interfecit T^cbit
' cbodvnofor^to $ nlaxauerant iuumentum Sedechix, quod fecerat

Hieronymiis.
verficuliis frcquenter in hoc libro ponitur , quod fu;
cia atquc cruciatus fcquatur fcientia Dei : vt quem '
iiuelligcbantper bcneticia,pcr tormcnta cognofcant

regi BahylonisyVt dicunt Hebr^i. Ideofubditur.

6 Rex lugcbit ./. Sedechias exocuiatus & in captiuitatevi

aus.

7 Et princeps induetur mocrore,&c.i.pnncr>w Sedecl
Tonitur hic (ingulare pro plurali , ficut Exod.%,f- VcnitmL
grau ifli ma. J.»»«/«V«rfo mufcarum.

8 Et manus populi ttxtx.i.virtutes eorum.

9 Conturbabuntur &c. !^«a non poteruntfe defendere.

10 Secundum viam corum faciamcis,& fecunduni,!
Bycddendo panam dtbitampro pacatis.

CAP. VIII.

^ A^VIT fj3i>*n rfi.Quinto anno tranf

a
b

C Xj migrationislechoni^.quarto
incnfc,quinta mcnfis fupcrior vifio
fada cft ad prophctam.HEC autem
fcxtoanno ciufdcm rcgis fcxto me
fc,quinta mcnfis,i. a priore poft an-
num & duos menfcs, vcl ctiam tan
tofpacio intermiffa cftprophctia,
vcl qu« fupcrior fcrmocomprchcndit,gefla funt.
- * Thcod. Perfpicuumeftprophetamcum lechot^iain
captiuiiatcm abduftum fuiflc. Quarc vbique tempus ip-
lumnotat.Pcrfeucrabat autem vekiti quidam magifter

CAP. VIII.

T f idu eft in an
no6.in6.men
fe,in 5.menfis,

cgo fedebam in domo mca

& praeceptorpuerornm, captiuo. f
ftituere. Quod declarauit cumi
& feniorcs luda fcdebant corain
b Inanno fexto. HicronymusS*
rius ad fabrica mundi pertinet,
fex dicb. fa(51a cft in quinta mc
Quinarios adquinquefcnfusca .s
qui tcrrena confpiciunt nonin
cocleftia conteplantur: quiaad| (•_
bytcros luda dirigiturfcrmo , ex quibus feptuagini
nebant thuribula , vigintiquinque in temploadora
folem.

. f Fugicnsficqnentiam
muJtitndinis.

I

3

3
4
5
6

N 1 C O
i

L A V S
C A P.

D E L Y R A.
VIII.

^ I IP Tfaflumcft. Superius denunciata eU lerufalem & to-

■ Jl-» tius ludM deliruHiOjhic confequenter ponitur multiplex

abominati') quxfiebat in Ierufalem,& fuit in panefux defiru8io-

9iui£at "". '""^* ^""'^'^'"" *''.1?<' P''*/? «^ capitulum in duas partes,quia pri

nbponitur conditio reuelationisfa^,e. Secund6,multiplicatio abo-

minationis reuelatafibi.Et dixit ad mc.Vrima in duas,quiapri-

tnbponitur reuelationis failxtcmpus.Secundo,locus,ibi. Et cmif-

fa.C/rcd primum dicitur.

2 Et fa£tum cft in a,n.f.tran[migrationis loachim regis ludte

3 In fcxto men ./.(/»>.

4 Mcnfis. Ex Im patet,^ h<tc vifiofaaa efl pofl illam qux poni
turfupra i.cap.per annum integrum & duos menfes: quia illafuit
faiU anno quinto tranfmigrationis loachim , quarto menfe , quinta
die menjis,vt habctur ibidem.

5 EgO kd.i.manebam:ficut Deut.i.g.dicitur. Etfediiiisin Ca-
des multo tempore.

6 In domo mca . B^dufus & iacens fuper latus dextrum ad'

huc . Quod declaratur fic , quia iila vifiofoHa esi pofiprimm ^
annum & duos rnenfes pra;cisc,vt didium efi . .Annus auttm ■ «•
trecentos fexagintaqmnque dtes,& duo menfes quinquaginta. *"•
quifimul iunBifaciunt quadringentos vigintiquutuor dies. T «^
ftum autem fuit E^echteli iacere primofuper latus finifln" "
tis nonaginta diebus,vt ijabeturfuprd.^ . cap. Etfecund.
tus dextrum quadraginta hiebus , quifimul iunHifaciunt (/« (>'
centos triginta dies. Et ftcpatet,^^ fi E^^eclnelaprincipiopn^ "
ftonis iacere ccepiffet fuper iatus juum finifirum adhuc remar
fex dies ad minus,quibus tenebatur iaccrefuper Ijtusfuum di "»
quando hac vifiofuit fibifacia . Item non habuit prxcepiuvi '"•
cendofuper latusfuurn ftnifirum a principio prime vifion:
feptemdiespofi,vt patecfuprd.^ .& 4.C. qui iunSicum 'liiij' "'
ctu nt tredecim dies.&fic tenebatur adhuc iacerefupcr latus •
dexttum tredeiim diebus , rtiji forfttan dicatur ^teminus ^
fuit ftbi abbreuiatus deiacentia prediHa,quod Utera non pr{ ««
fed magis contrarium dicit.Et ideo cum dicitur.EgO fedeb:"}
domo mea. Scdere hic auipitur pro manere,quf manlioif ^'
ter putefl acctpiflando vel iacendo velfedendo,& hic actipi | w
cendo.vt declaratum ell. 1

M 0 Il.y( L I T E l{,
T I Et faatm en in annofexto.ln hoc capitulo defcribitur ad
Utcram quadruplcxidololatriapopuli IudjE,pcrquamy

fticc fignificaturquadruplex fpiritualisidololatria i
tis Chnftian? Prima rangitur ihi.tt adduxitwetnli
Ei fubditur.ffnar/j ifrAel. ■

i'37

Eechielis. CaD.Vill.

^ Itfenes luda. Scnes luda non Ifracl.i.dcccni rribuum,
A uspriuscaptiuataserant.rtdcosenim fermoeft,qui de

ibuludacumlcchoniadudifunrincaptiuiratem.
jbalpedult*niiJof. Hier. Norandum aureiTi,qu6dnec

nis vfque ad pedes,ncc fplendor eledri vfque ad caput

flcirur ied deor-

1^3^

im&furfum: vt
tm in peccarorib.
(la in fandis pro a
f uerfirate meriro
i;m,aliusvfq;ad
iudvel illudme-
ium^aiiusvfque
aillavclilla per- b
iniat:&quomo-
6 qui fanditaris
prfcftionem te-
nncadverricem
queperueniunt, c

* fiqui in pcccati d
pafundo iacent ,

"'■ i^eorum pedura
pintas habenr,

ftd inrcr terra & cf h"i,vt tcrrcna intcrim rehnquens fefli D
netadcglu. Pofrumusautem dicere,9prophcraproptcr
bona opera fimiiitudincm manusDciapprchenfus fir.Sc
proprer fcicntiam rerum fpirirualium eleucturafpiriru.
* Thcod. Non translarum fuit corpus , nequc oculus

carnis contempia-

o r a T J r J I <: «"linrdonumperfrftumdefucru.nfft. tUSelTjfed domi fc-

&lenesludaiedebant coram me . Et cccidit fuper me ibi ^ *^^"^ '"^^'^ fcniores

a TOfcntio.vt v,fi„n,s fa ,.,r<rnta foffcm cognofc«f. «sic. h ,rRei n<£ rrs ipft. * Iuda,haC tOtam vi

1 THieron.Vel propheta verba «udire cupientes.vel inCdiantn. f Tunc. b uRepente.

c «Omnrdonum perfcftum defutfuiii r(i

manusdominiDci Etvidi:&ecccfimilitudoquafi afpcdlus

k -r, ■ " ^ '&'"■■ ffS^ntutoperscoitus.quK in lumbis i, -naniur vfau deo,M,n

, _b f Open v.rt,,tutm„. , lumb s ad fuueriora confurgSnt. fplendore,,; Cbent ;tZ;ft,r '"m.

ignis . Ab arpeaulumbomeius&c deorfum ignls,8<^a Juin
bis eius & rurHim quafi afpe^us fpledoris.vt vifio clcdri.Et

f i\on ipfa manus, in Dro cnim nihil corporale tft.

b TTntum enim caput apprrhendi non poteft manu.

} ditvifionem,quod

4 pofteiuscnarratio-
nemperfpicuu fa-

5 cit-^fcenUi.n.iz v/fto- ^fift» it>
w»»ed,inquit,hoc
cft,ad meipfum re-
dij. Cii cnimacer-

TT r r »J " ^"'^""^«'"'""putapprrhendinonpoteftmana. " UIJ. VvU Cnim aCet'

emuiaiimilitudomanusapprehcditmciiicincinnocapitis 7 bas pr^dicat poe
mei:&elcuauitmefpiritusmc?Ium& terra.Etadduxitme l "^s, neceflario ipfj

* 1,'f J,",;?"" "'''""'. ^'"' P ■""•'""^ «^ "^'°> * P'^'"'"*» """ 'fc inft"uico„fpie.re, f.nRuIorum ^ r j *3"°^"e Cau-
_ ic.I.ce. ra..o„c. com,,!. >, o,,nno„e. b TVndc polf.t alra cernere. ' Urti «titns ^ « ^aS doCCt, & afpicit E

m lcruialem t Viiione Dci t iuxta oftium intcrius, auod '' ^" ^^^^° Dei teplo ^ "'' "^'"'n

^ ^ ^ columnam imagi- P^.^^Li""'

* Theodoretus. Q^m fiipcr Cherubim cotcmplatus ibi prster legem flatutum idolum , quod zelum vocTt
f.rathuncvidetabfqueCherub.m.Interdumcnimipfi pcrtranslatiSnemamuIieribusfumpraqueSerrum
f,rmidabihs,.nterdum iriitis apparet. omnia pro vt.Iita committunt,& viros fuos relinquunSlSue commk

t£E ad zelotypiam epsadducunt.

*: Grego.Quideftctncinnuscapitis nificoIle(9;3co<^ira- ^'•'•J^-W
tiones mentis utnonfparlacdiffluantfcdperdifciplinam "^*'*'
conftri<a£ (ubfiftat.Manus ergo defuper mittitur,& pro
phetaper cincinnumcapitis cleuatur, quiacumnoftra
mcns fefeper cuftodiamcoUigit.vis fuperna iurium nos
ab infirmis trahir. Beneverointer terram & coelum fub
latum fe aflerit,quia quilibet fanaus in carne mortali po
fitus, plenc quidem adhucad fupcrna non peruenit, fed
iam tamen ima dcrcliquit. ^ idoium

tdifpcrfas.Ipfiusenimdidum illudeft.£_;^'o vfiuues multt
p.aui,& in manibui ptophetarum ajjmUatwJum. Non fecun
dm eflentiam vifus fum.

c similitudoma.Hictony. Humanifcilicet corporis af-
fwi,nepaueat quiaiTumitur . Si enim in colubri vcl
aarumbeftiaruin fimilitudine apprchendiflet,non im-
njitotcrruiflet.

d Eteleuautt »«e/pmV«j.Hicr.Priusfimilitudine manus
aprehenditur,poft a fpiritu lcuatur, no flatim ad coelu

fed

NICOLAVSDE LYRA.

Illud autem quod erat templo propinquiusjicebmr atmmfacer

P-Mf^^^ant cntm ad cofolandum prophetam,qui tam dtu lace. templi . Secundum atrium dicebatur mundorum , quortiam acu

b.,vlangu,du, n dtcuntahqut. M:^ verb dtcunt,c,u6d venerant debant illuccaufaorationis & etiamoblatlnis ZmZiebant

mterro^andumeumdeliatu lauaiem. Ethoc vtdetur probabi faccrdotibus in porta atrtj fZrdotum. T^u2 diccZmmium c

k^mUrn.bdtturreueUttofaaapropbeti de defhuaione lc immundorum " Et in ifis duobus atri^TaUri^tfr^rSs ^

i

Loctts -yj^i

ra

^. mlmfiiturapropter abominationes ibifaBas. Ideo fubditur,
2 Et cecidit fup. Ekuans me ad contuendum tn fpiritu fiatum

Jefalem.

i Eteccefimilitudo. SciUcet hominis.

4 Quafi alpeftus ignis. jfd deftgnandum ineendium ciuitatis
/»lr«m. Etptopterhocfa apparebat in pgru inferiori,fcilicet a
luhisviri&deorfum.

5 Etalumbis,&c. M deftgnandum,
quipropter ruinas & clades qutefiunt hie
tnj-ius, nutlafit diminutio feu immutatio
inhndore maieiiatis diuitts.
<5 Et cmifla fimilitu.Hic confequemer
ftitur huius vifionts locus fcilicet tcm-
plft Icrofolyruitanum; adcuius confpeHu
Jitiabduiius prophtta,non in corpore:fed
in/ritu. Sciendum tamen propter intelle-
i^fcquentium,qu6d ali^iui expofttores di
fwquddtcmplumfuitfibi ofienfum non
iffofoma^quadefcribitur. j. f[egum de
tenlo Salomonisyfed in illa forma quf de
fcrntur infra ^o.cap. Et ad hocfatis pottfl
«fw applicart . ^lvj verb dicunt qubdfibi
jmnenjumin forma tempUSalomonis.

^^cc vtdetur mihi probabilius diBum ,

<{M ad hocfuitfibi oficfum,ut videret abo

matmes quafiebsnt in lerufalem depr^

l^l>& qusfaae erant de prfterito. Tem-

fyttemquoddefcribiturinffa^o.cap.

l7detZfT''"'"''"^'"' ^" M^ailjtmhemporefuturo,
Zu2lJ,''^°"''''"'''""'^'"''''" ''"'P^overo Salomonisport
mZ2f'^ '""^'":' ^""^'' ^''ihucflabatiHui templu,
ScZrJj' J^'"''^'''^''''' '^""^ P^ophet^fuerit oflenfum.
^^naum er^o,quod templum Salomonis circafe habuit tria atria,

lllud

f

^ -tt", Atfiu

Irespotteonetaieji,^,

Vnus tn parte .Aqtttlonari . Mius inparte orientali . Tertius ve~
rb tn parte auflrali fecundum modum hicfiguratum. Sciendum td-
menqubdinplanononpoffuntfigurari niftfundamenta parietum.
Etidebilludqubderigebatur furfum oportet per imaginationem
injpicientis fuppleri.

His autem premiffts fciendum,qubdpropheta primbfuit addu-
eius intra atrium immundhrum prope portam aquilonaremy & ibi
vidit idolum Zeli. Secundo fuit adduHut
adportam aquilonarcm atrij mundorum.
Et\tbi iuxtaportam qu{ claufa erat,vtdit
in muToforamen, quod perfodiens tranfi-
uitinatrium,&ibi viditfenes thurifican
tesidolis depiais. Tertib fuit adduatts ad
portam atrij facerdotnm,qu^ erat in par-
teorientali:& ibi vidit mulieres plangen
tes Monidem. Quartb fuit addudus in-
tra atriumfacerdotim . Et ibi vidit W-
ros adorantesfolem orientem . Trimb er-
go defcribitur prophet^ adduBioyCum di-
litur: Etcmifta fimilitudo manus.
SciticetDetvel angeti in fpecie bominis
apparentis.

7 Apprehendit me incincinno.

Idefi,tn fioccetlo capillorum.

8 Eteleuauitmefpiritus,&C2ere.
ra . Eleuatione fctlii et troaginaria , non
reati.

9 Etadduxitmein lerufalcmin
Vlfionc Dci. Ideflyinvilionea Deofafta.

10 luxta oftium. Scilicct atrij immundorutn.

11 Intcrius. .Ad fignificandum , qubdnon fuit pofitus extra
atnum illud,fed intra.

1 2 Quod rcfpiciebat ad Aquiloncm. M differcntiam ali9
rum dHorum ofiiorum eiufdematrij,jcHicet Qrientalis et ^uflralis.

D««-j

yra im

non poteft conrcicntia.dum luxuriofa Sclafciua mcnsM
cct in facic.ac fccrcta cordis motu corporis & geftib.inc i
cantur. Vnde:Hf« quam difficile efi crimen non prudete vuh
G reg. Fode panetem. \ dc ft,cordis d u r i ti a m crcbris p^ ,

fcrutationum idibus rumpe.

f Bial.

Uut.e.
r.Cor.ACi

a r A qao «iidcfcunt mala.t quo olla facctnti .

refpicicbatad Aquiloncm, vbierac ftatutum idolu zeli ad

TDei.

i.RegAe.

112^ Glorord.&NicoIaidcL

/C a idobtmrtll ai proiecan.Qupd fcilicet xmuhtioncm &
K zclum prouocatdominum.Vnde:/p/i w<:pc«oca/.e>«^4d
ud? \elHm,i>t eo qtod non erat Dets . (£ ego prouocabo cos ad ^elum
in Gtnte quenonefi. . . . • i

b Et ecce. &c. Vt fui fcUicct poenitcntu , idolura tcm-
plumqnc dcftruc-
rct. Vndccitolub
ucrfio t^plilcqui.

^''mlbluSan b prouocandum t amulationcm . Ecccibi gloriaDeilfrael 2

' ' , * ITofthac THiero.»fl(piritu»qui leuau t'ne. vcl gloria Dei.

?r nft L>t"S* & pal fccundum vifioncm quam videram in capo. Et dixit ad mc: 3

rc nu i^ - vtrum * V"' '"■* '^*'"" '" ^"'"

lum rcuc Filihominis,lcuaoculostuosadviam Aquilonis; Etleuaui 4

a fHeron-LXX. Ab Aquilonc vr<|ue adportam orienialcin.

oculos meos ad viam AquiIonis:& cccc ab Aqiulone portx y
altarLs idolum zeli in ipfo introitu . Et dixit ad mc : Fili hois
putafncvjdcstuquidiftifaciunt, abominationcs magnas
quas domus Ifrael facit hic, vt procul recedam a fandluario

^Qu» inrrinfei.u> latent-

raco?Et adhuc coucrfiis videbis abominationes maiorcs.Et ^ ^"'lc Vcrgil.6,,

finvifione. 9 genumqne Demr

rclinqucrc , afpicc introduxitmeadoftiuatrij.Etuidi,&^cccforamenvnuin ^o fi'^"'
NccpmwThi^scf d pa"cte.Etdixitadme:FiIi^hominis,fodeparietc^ „ ftn^quoqricmj

fc fcclcrum fin£ , dlfseparicre apparuit oftiii vnu.Et dixit adme: IngredercS^ parietibus , idc '■
adhuc maiora vi- _ .«.>. ,^ . _ ^'"^'«««e. pingimus,quan

' »■» vitijs fubiaccs,
in cordc noii
pcccatorum co
rufalcm.&dcno- _ fcientiapingimi

ftro templo poteft intclligi, quando ficut Ophni & Phi- & imagincs,diucrfas dcqmbus dicitur . Domine incwit Pl
nccs idolorum opcramur fcclera in tabcrnacuio Dci, &
fornicamur cum hisquaefc militix & miniftcrio Dci
vouerunt,5c facrificiorum primitiuadcccrpimus , dan-
tcs in vfumclicntium & famulorum,5c lucri caula faci

liumbrcuc'
quc opcrirc non
pSt.Q.d. Qux con
ucntio Chrifti ad
Bclial ? & templo
Djicumidolis?
C Fili hominis leua.

Hicrony. Q.A Nc

mc putcs immcri

totcmpludcftruc-

B rc & ciuitatc mc5

6

7

C Et ecce omnis,&t
Nonfolum idoli
zelieraiinintroi
tu porta; fed oc
tcmpliparicrcsdi
ucrfisidoloruiii)
ginibus pingcba
tur , vt nuUa cfl;
bcflia, quamno
parictispifturam
ftrarct.Hocinph
nisGcntiliuvfqL
liodie cemimi:
vbi omnia bci:
rum gencra ad(
rat flulta rclici-

dcbis. vide abominationcs pcfHmas quas ifti faciiit hic.Et ingrefs' 12

Hocquoqucdc vxdi,&ccceoLi,fimilitudorcptiliu&:animahiiabominatio, '^
noftraciuitatc Ic- c * i '

tua imaginem eorum di/fipabis.Et alibi : i^eruntamen in imagint
rambulat homo . NuUus cnim homo c(\, qui aliquam n(
habcat imaginem,aut fan6litatis,autpcccati.Vndedc
riofis dicitur : Furor illis fecundum ftrmlitudinem ferpensj

mus . Si auteni tanta funt qus \ idcmus quanto maiora J.&cDc hominibus ncq[iam.Generatio viperarum quis

funt qua: noftros cffugiunt vifus.
d Fode parietem,&c.Yt amplius.f facias foramen quod vi
difti: quo apcrto vidcas qux cxtcrius pofitus non vidifti.
In hocoftcnditur tam in ccdcfijsquam in fingulisnobis
per parua vicia maiora monftrari,& quafiper foramina
ad abominationes maximas pcrucniri.Exfrudibus.n.ar
bor COgnoicitur, ficut cxabundaima coriis os loquttur.i. pro
figno lunt interioris hominis uerba erumpcntia, vnde li-
bidinofum aliquando turpis fermo dcmonftratauari- .
MattJi. t>.e. *'^"^ latcntcm paruula» rcicupido fignat. Minoribusem
maiora monf^rantur .- vultuque <Sc oculis diftjmuiari

P non

^ NICOLAVS DE LYRA. ;

^ t Vbi crat ftatutum idolum zcli./» Hebrao hahetur^M-
• cenftonistfcilicn ir£.lllui enim eratiioium Baalyincuinscultupro
Mocabatur hra Dei contra populum.

2 Et cccc ibi gloria Dci Ifracl fecundum vifione, 5cc.
Jde[i,vifio Dei gloriofujimilis iili viftomquje iefcribitur in princi
pio huius libri.

3 Et dixit. Hic confequenter ponitur multiplex abominatio . Et
diuiditurin quatuor partes,fecundum quatuor abominationes pro-
pfitts ofitnfas.Etpatebuntpartesprofequtndo. Trima ergo abomi
natio,fcilicet de idolo Baat ponitur,cum dicitur.

4 Lcua oculos tuos. Idcft,^>erfus portam aquilonarem.

5 Et cccc ab Aquil. &c. Dicunt hic expofttores communiter,
qubdhoc erat altarel}olocaufloyum:& dicebatur porta iUa,porta il
Uhs altaris, non quia pcr portam illam efjet ingreffu^ ad altare ho-
locauiiorum , fcd folum per portam orientaiem , vt pradtHum eft,
fed quia aliare hoiocauftoru non erat re8i in medio atrij facerdotu,
fed in patte aquilonari illius4trjj, & fic refpitiebat dircHe portam
iUamipropter quod dicebatur porta altaris.Voffet etiam aliter dici,

qubd

dat vos,&i .Et de verfipelii:/te,rf;«re vulpi ilii.Et de amat
ribus focminarum . Equi infanientes injfaminas . De bru
quoque & vccordihus.T^olitefieriftcutequw^mulKS,
multa huius gencris.

* Thcodor. Prater impietatem,ingens ftultitia; cxup
rantia.Quidenim ftultiushis, qui vencnatorum fcrpc
tium & rationis expertium iumentorumadorantini
gines?Illosenim vtnoxios occidereconfueuimus. H
vtnobisferuircnt.dominus attribuit. Confideremus
tur quantum a ratione abhorreat,fi quis famuiorum:
uorumque adoret imagincs. ^
^

qubi dicebatur porta altaris,fciiicet idoli T^li quoierat iuxta m
tum porta, & ilU idoio erat altare confiitutum a quo denomim
tur iila porta.Cietera patent ex diSiis vfque ibi.

6 Ahomit\moncs,Scc.ideft,idotolatrias.

7 Vtproculrecedama fandlua. TSon per locimuta
nem , cum Deus de neceffttate ftt vbique per effeniiam , prxj
tiam &potentiam ,fed pergratia & condefientionis wfrf /«^
8i6nem.

8 Et adhuc. Hic ponitur fecunda abominatio,cum dicltur.

9 Vidcbis abominationes . Duplici ratione, quia prd ■
abominatio erattantum refpe^u vnius idoii , hfc autem refpi '
miiltorum.Item quialitec erat inlocofanciiori,fciiicetinatrioi i
dorum. fdeofubiitur.

10 Et introduxit me./.i»««(/of«>». Cfterapatent vfqueibi.
ii Appar.oftium. Quaft cidufdam camer{ exifienMiit
atrium muniorum.

»a Et ingrcftus. Di(34»M Mwerawj.
1 1 Vidi:& ccce om.fimilitudo rcptilium &anima. -
Taiia enim aiorabam , &cotebant, fccunium quoi diuturlfi. ■■
Vt adorarcnt talpas & vcfpertiliones. j

* r

F

M0JI^L1TEI{.
^ • A A i "'Uflatutum idolum -^eli , &c. Sccundum Hcbrxos
innd idolumcratidolum Baal,quoddeuorator intcrprc
tatur.Proptcr quod fignat vcntrcm,& cfl idolum fcruie-
num gulx,fccundum quoddicitur ad Philippenfcs 3.d.
^'orumDeusventerefl. QuodcxponcnsHugo de fando
Viaorc, dicit :Solent dijs tcmplaconftrui, altaria crigi,
mmiftnadfermcndum dcputari , hoftix immolari , &
fhura concrcmari.Dco vcntri,tcmplum cft,coquina,mi

niftri.

niftri, coquinarij, immoIat« pccudes, coftx camcs,
mus inccnforum,odor faporum.

Idololatriafecunda , cftmultorum fimulacliron
qu3Etangituribi.

it Et ingreflus vidi : & ecce omnis ftmil. Per qux fignai
homincs in potcftateconftituti,licctfintindigni.V

dicitZach.i i.d.C^pa/^or^jVo/ttw.e^c. Quifunt idola
bitioforum & adulatorum , qui tanquam peoscol
eos,vt per eos valcant promoucri, licet fintindignJ' j

t

l'}I

Ezechielis. Cap.VllI.

1142

^i^tfeptitazhta wV/.HIcro.Orandtim nobis cft.ne fenio
rcdonnis irracl reptenarmm numcriim(qiii I.ii*iCtiis e(l)
fe-em dccadibusmiiltiplicantcs, Hcntin crroribus (uis
&,dorent picturasidolorum,vaporquelacrilegij afcen-
darcfiflcns Deo.

proinderep,icoeleftiaAcontcmniterrcna,quafi nihilrc D
diiu.xtaordmcm 2;eratur in terris.
e Er di xit ad w . H^cro. I'oft principuiti & feniorum vi
tia inducuntur muliercs amatorcm plangentes, focieta-
teeius priuacjE,& exultantes fi potucrintobtinere . Qui

vcroGcnrilesfabu

& vniuerfli idola dom' Ifrael depidla erant in pariete,in cir-

cumitiiper torum.Etleptuagintaviridefenioiibusdomus

a fNominan.ii qu.fi pfinccps racctiiotuw, delii;n„iu;,qui religioneamilia in tcmploDci coicbat idula.
b f Idclt.ludicii & condciiinalicnls. c rpirinus in fcclcre d 1 1n malo o^ltinatorum.

Ifrael,8^r Icclioniasiilius Sjphan ftabatin mediocorumlH

.1 Hiu.isadorabant. fAd racnricaniluin.

tiumantepidiuas: vnufcjuirque habebat thuribulum in'

a liurgcn-. x ihuteoftcrentiu^n lactilcgiadeinonflrahat.

manu fua,&:vapor nebuIa^dethurecofurgebat.Etdixitad

3 (i__Et iltijOl^^iiOiturqiiid vnufquilcu-taciatiin cubi i uo. b 1 Vel auililti.

I u ^,^" h iTie : Ccfte vides fiHhominisque fenioresdomus Ifraelfa-
pcires plebe prx- D . ... . .. ^ ,^. , ^ ,. ......

potos, &princi- ciuntmtencbiis, vnulquilque rmablcondito cubilis fui.

nPI neOUiOreClUi " ^MuItip'"-- iniiitniimuliaiioiicurarc, JcadiHum vt inilltanon pcru-nirc. _^_^ __ ... „„ „

praeausplebi & c Dicunt cnimrNoa videtdominusnos.-dereliquitdominus / eos qui adVxculi

proytcris.dica- d terramEtdixitad me: Adhucconiierfusvidebisabomina- t bona yel mala,vel

mnlechonia dan e . .,.^ .^ , . n- ^ contrmantur vel

tenante piauras: tionesmaiores,quasi(tjfaciut. Etmtioduxitmeperolhum 7 exultant, mulieres

&i-iguios tenere f port?domusdoniini,qu^reipiciebatad Aquilone.Et ecce g dicimus,molli & E

.....U..U „.!>.. jb,j^uij,f^s^ej^b3j^Pp{^^g^jjtg^lAjoj^j^gj„ £t^jxitad 9 mo?& 'plange"re tTbmmux.

me:CcrtevidiftiiiIihominis:AdhucconuerfLisvidebisabo- j^ Thammn^ i rni3.nomcnidou
m inationes maiores his.Et introduxit me in atrium domus 1 1

tjeptagmu viri
ieiiimb.iiori,us if-
rai&c. Signat,9
nooesprcsbyteri
hafaciebant,led
foritanalijspecca
tisiibiaccbanr.

lier. Cum vidc
riais plcbcm pef-
iinim congrega
tar.Dequa;OrfW
tccil^m mabg. &

lasfubtiliterinter-
pretantur, interfe-
dioncm & rcfur-
redionem Adoni- Adonidisfe-
displanau& gau "'"■."'^ i"°
dio perrecjucntes Centile. cc-
(quoruni alterum lebrari foli-
in feminibus quse tum fuit.
moriuntur in ter-
ra.alterum in fege
tibus,quibusfemi '
na mortua rena-
fcuntur)oncdi pu- J'V"^''"^"
tant.Nosquoque^""^'^*-

Thammuz, i. quse
in mundo dicun-

, . . . ^ . ,1 71 • • • n- turpulcherrima.

dominunterius. ttecceinoltiotempiidominiintervciti- 12 f Et ecce ibi mui.fe.

thuibula, no Dei
nia:ftate, fcd pro-
pri;; fentetias ado
--!S,ncc odore g

iinad Deum
jcdfoetorem ad
idoi peruenire.
b 'ides ftli tominis ( ujcftniorcs dotriws /f/ac/.eJrf.Hiero.Sc-
cuflum Anagogem poflumusintelligcre principcs ec
Ciciirum in tcncbris faccrequod turpecriain cft dicerc:
HKfft abfconditus homo.De quo dicitur: imra in cubuu-
lMm^Hnh& i]»' videt tn ablcunUito, redder ttbi.

c {ort vtdti , &c. Si dominum prafentem & omnia vi-

deitm&vindicantemcogitaremus, autvix aut nun-

qu^peccarcmus.

•Jc irheod.Cau('aquippeimpietatis,DeiobIiuio. Qui

cnhfibiperfuafcrant, nihileorum quxipficommife-

raninipici aDco,eo iniquitatis procelferunt. Sed abca-

. tolauidcontra& fcntiredocemur&Ioqui. PiOfirff^an»

.,-. #Bi/iDs7Hi«am,inquit,J« conjpi^iu meujempe), quonum a dex-

: ttis 1 rniiji,ne cunmo^^ear,
d >erelt(juit doffi. ter. Hicro. Hoc ctiam Philofophorum

- cftquiex fiderumcurfu atqueconftantiafulpicantur
1' proinde

Quem fcilicet Hc-
brxi &Cyri Thammuz vocant.vndequiaiuxtaGenti-
lem fabulamin menfe lulio amafius Vcneris,& pulcher
rimus iuuenis,occifus & rediuiuus narratur:eundcm lu
Imm menfem eodem nommc vocant, & eianniuerlaria
folcnnitatem cclcbrant, in qua a mulicribus quafi mor-
tuus plangitur,&quafireuiui(cescanitur atqjlaudatur.
g .Aburm. ma. Omnes hiereticos peiorcs elTe prioribus,i. ^
idolo zeli pidifque in pariete figuris animalium & plan-
gentibus Adonidem mulieribus : per quem idololatria
& voluptas monftratur, fciet qui prophetam dicentcm
intelligit.r» auccm odiHi dijciplmam C" prn^eciin lermoncs rruos Pfal.^J'' *•
rctro . Et alibi . yerterunt contra mefcaputas . Non ignora-
mus Martionem &aIioshxrcticos,quivetuslaniant te-
ftamentum,contcmpto creatore, idefi,Dco alium quen-
damnouumDeumcolcrc&adorare , quedecordefuo
finxerunt. Omnclquenoftri temporis lisErctici qui Dci
^^ ^ filium P

I NICOLAVS DE LYRA

I tfeptuaginta vi. E.v quo erat peccatumgrauiiis rationeper

a\m.
- i lechon. ifie vt dicit B^ab. SaLerat honorabilis & alios in'
iitxe^uad idololatriar/i.ided prx ceieris exptejsc nominaiur,

3 lerte vides fili hominis quse feniores &c.vnuf Vro-
pter H ad hoc ftgnandum per jorameit itttrauiiproplieia ad tljola
mumxintntemvltra murum.

4 licunt enim i. faHo oliendunt , quafi Dem eos non videat,
Vel k duitur, cjuia inciderant in intcUefium erronenm, fcilicet ^
diuittprouidentia nonfe extenditt ad hicc inftriora.fccnndum quod
^citiIob.iz.inperfoKat'litererrantium.CilC3iQ^tdincSC<x\i
pcraibulat,nec noflra confiderat.

5 l dixit.H;c fequitur tcriia ai}cminatio^qu£ etiam dicitur rr.a
itr ptcedmibus quia erat in poria atrtf facerdoturri . Et hoc tjlf
quoikitur.

6 1 introduxit me per o^mm.Dicebatur autem porta atrvj
(accrnurn porta domusdommiftue iempli,quia erat reiih oppofi-
ta iUporta,eo qubd viraque in parte erat orientalt,

7 hi^ refp i.ad Aquil. /« itla enim porta , qu.e erat in porta

orien-

onentaU , erant duo ojiia qux claudebaiur in colnmna media ,Jicut

commwitcr fii in magnis eccleftis . Etfic vnurn tUorum ofi/orum

erat inpirte .Aquiionari illius column£,& vt rjii^ ^Aquilonem ape

ricbatur.Miud vero inparte .AuHraU,prophcta auternfuit intro

duiius per ofiium,quod aperiebatur verfus ,Aquilottem

8 Et ecce ibi. luxta iUud ojiium.

£? Muliercs,&c.O/c««{ emm expofttores Latinijrjuod i(ie Udo

nis dicibainr ./imaftus {''eneris yCuiu^ mortem mutteres planve- ., •,-«..

bant,i'.a qnoa ritns 'lltHs tdolt erat m planciu C^Jictu muUerum.ln „„ne qujd

j-ubr.£i) habetn>:rhngcntCsTha.mnmz.<iuodlignit}cat mun Hcbrxi int«l

fiomm,eo qnddjicul dtctt l\ab, Sat. idolurn illud erat concauum C" 1'gunt.

ficbat ignis intra, cuius calor Jurjumajccndcns, faciebat liquefieri

ocutos illius idoli qui erant plumbei &Jic vtdebutur plorare : p>o-

pter qiiud muhaes i'i eius cultu Jiebant.

I o Et introdu xit. Hic ponitur quarta ibominatioyCum dicitur,

Et introduxit , &C, Vcr quod deftgnatur atriumfacerdotum,
quud voiabatur airi.tm mttrius, eo quoderat ternplopropinquius,

I I Et ecce in oflio tcmp\i.ldefl,ante ofiiuw,

12 \atct \c{S.\. &(.C. Ideji, inter porticumtempli& attareholo-
canJiorum,quQd eratineodem atno,vtprAdiilutn eji.

■jV Quafi

CM 0 i{^,A L 1 T E g^.

1 1 :r ftptuaginta viri. Scquitur.
T t •nnfquijque. Sccundum quod dicit Seneca : Cum
t-Lirhvitiacum hominefenelcant, Ibla auaritiaiuue-
1"^ 1 1, propter quod inter ambitiofos idololatrantcs di •
«o iiodo ponuntur hic feniores.
j:rtiaidololatriaponitur ibi.
8 i cccc tbi. mulicrc) ,jcdtbani plangcntes ^donidem . Ideft,
^^aifjum Veneris.Per iftasmuliercsfignificantur mol-
lci» eftocminatiluxurixdediti, ideodiciturquodulae
iimcrcslcdebant . Pcr quod fignificatur ociofitas vux

qux

qusnutni vitiuin luxuriJE.Vndepoeta:06w/<jo/(i5 penc-
le (. upi.unisanus. Per lioc autem , quod muiicrcs plange-
bant amafium Vcncristanquammortuum: fignificatur
quod homines in iuxuria nutriti valde dolcnt , quando
in cis incipit dcficerc potentia coeundi.

lodololatria quarta ponitur ibi.
11 Et eue in osto itrnp't domi.inter,vtfi,& altarc,quaft vigin.vi
ri dorJa,&c. Pcr quos fignificantur apoflatae a fide vel a re
ligione maxime quando funt in fua malitia firmati,qu5
fjgnificaturpcrnumemm vigintiqumquc, qui numc-
ruseftquadratus : quia rcfultat ex dudu quinarij infe-
ipfum.

t MO!{.A-

1143 GIof.ord.&NicolaideLyra

*A ao diu.nuai.ucmplo, & po.. . r,^ » • , j5

It,

^

Aiaot.r«

Primiim horum fiii^nificat idolumZcli , In ipfo intr
ab Aq !ilon:ari parte. Qiiidenimeft idoluZdiin in
tiihabcre,nifim.llum dcfidcrium ,quode(Hnintr
pcrucrfitatis in oculis domini verlarc ? Q;iid autctn
que antc idolum cum thuribulo in manu habito f:

ita vt vapor r

. €CoB.fn.nfi.««er«torrm. b TComn:quol<lominu$ora.e pr.cepit vbimmque horainc»

^ enrr!,nrtnorrGcnti.im»dm.re..tconiraor,ort.em. • 1 " T 1 ^l

bulumScalrare, quafi vigiiitiquuiquevindoriahabcntes i

^ •^ ^ Adoi.inieslclicrt crci.uinni.

'r A .^r.-,r.iram Nosautcmficadoramusrolc
vblte i Vrophc.a=. vbi Chcrubim & prop...aror.um.

a Quaft viiintiifut uq;
>i.i.Sisnat viginti-
quinquc viros,qui
in quadrum foli- a
da ftationc funda
tjrunt,& quinquc
fcnfibus pcr qum-
quicsquinq^ figu-
ram cfficiunt qua-
dranguli.nonrolu b
tcmplum habcrc
poft tcrgum , fcJ
inflar idoloru ap-

contra tcmplum domin i:&^acies ad orientem,& adorabac z
adorcumfolis.Etdixiradmc:Cenevidiftifilihominis:Nun $

Isdcthurccr
gat,nifiprcEm
tum fcdus r
perpctrarc, r
peccaiicfT •
quc ad c,..
fcnfuseiiipai:
dcindc ell n:
rcsinplaftu.

quidlcucelHiocdomuiluda, vt facerenr abominationes
ilhs,quasfccerunthic:quiarcplentcsteirammiquiratcc6-

uerli lunt ad irritandum mc ? Et eccc appl icant 1 1 amum ad 4 ""^'^^^^f^^ l'

^tt-i his oiniiluf r r \ e

innar .ut.«.u .y- narcsfu^s.Ergo&cgofaciam in furorenonparcctoculus 5
plicarcad narcs fu- c ^^^^ ^^^. niilciebor:& cum clamaucrint ad aures meas vo-
«"rrcaicC- ccm.gno,no.cxaudiameos.
Graecc baccidicu
tur.vt pcr hoc eos idola adorarc figniticet.^

♦ Rupcr. Adorarcadortum Solis, qui vnquccrcatura
cft.id nimirum crrarc cfi. Dorfum autem habcre contra
tcmplumdomini, & ramumapplicare ad narcs (uas, id
plane cft rcdargucntcm dominum contcmncre, & Iibi-
mctinmalis Uiiscomplacere. /
b t'..ij Hpltnus terr<m,&c.\\^rcic\ quoquc(qui replcue
runtterraminiquitatc&conucrfi funtadfalfiuominis
fcicntiam)vtdominum adiracundiatn prouocareut,
idolaquxfinxcruntadorarcnonmctuunt.
.J« Thcod.Ego.n.elcgi eos,inquit,hoc confiIio,vt ope-
raipfofum alij quoqucabimpietatedcflirtercnt.lpfi ve-
ro non modo cum csterisvtilitatcm non commi.nica-
runt.fcd magisimpiaauQfuntfacinorapatrarc,vtin reli
quum omni.s tcrra iniquitatecomplcrciur.Propagarunt

• n.ramos impietatis.mcocontraria cofilioconiittcntcs.

* Rupcnus. Incrcmcnta ha;cpeccati confideraturi ,
propheta: Amosrccordcmur. Supcrtribus fceleribus
Damalci Gaz£ , Tyri , fiuc Edom aut filiorum Ammon
& fupcr quatuor non conucrtam cum . Irimum (ce-
luscftmalumin defidcrio habcrc . Sccundum, opere

C pcrpctraire . Tcrtium , in confuctudinehabere. Quar-
ium,opcra mala dcfcndcre, & in ipfis fibimet coplaccre.

Primum

COufuctlki ::,

cati computrt.
Tria hic priui
Pfaltcrii vcrlu.i
plcxuse(lfif<i/
qui vonahift in conftUn implorum A.qm malum noncon
dcfiderium, quoderat intushab.-re idoIuZL-Ii ab A
lonari partc,idcn,a diaboli fugge(^ione.fen« viapnca;
nonltdnMc^' adcffeaum pcccari no perucnit,ciuoci
ante idolum ftare,& dc thuribulo in manu vaporc!
bulx procedcre. Et i" catbedra pejiilentu ntn /cd«,i. qu
Ixcofuetudinispudoreproximosnocorripit, quod
mnlieres fcdcre & Adonidcm plangere Quartum U
cft,adorando folem dorfum haberecontra tcmplur o
mini & ramum applicarenaribus fuis,ideft, inipfa i.
fucrt!dine peccati (upcibixcontcmnere voccm rcut n
tis domini Ixtari in malcfaais,& quafi ad fuauem r
fculi odorem exultare in rebus pcffimis.
c trgo & ego. Hicro. Non g) crudclitcr agat, ficut i
tiunturh^retici.Similc.n.ait i'aulus,qucm boniD.;
torem dicunt. V( venero,>0'iparcam. Qui.n.non intclli
quod fibi profit,& frequenterdeprecantur.expediti
noncxaudiantur,vndcorantcsdicimus:Fw«x/
non noftra Magn? foelicitatiscft,adprerensmilcr;ci ..
non mercri . Hisergo qui funt de domo]uda,&a 1-^
feffione ecclcfiercceirerunt, non parcct dtis,cumcl
uerintvoce magna. vi\de : cliniur eomrri ptrutni- : : »■
no cxaudiet eos, vt malis coafti intelligant,qc! '

' NICOLAVS DE LYRA.

1 Quafi vigin.£A:^«o commmuiu lUius idotolairi ^ dicebatur
* maior,<]uia ojiendcbatur in locoJaniUori ,& incontcmptn timpli

Deo conjecratur uidibatur fieri:eb quodidololatrantcs habebant dor

fa ad lemplum.

2 Et ado. ./fdorantesfolem tanqftam Deum.

3 iianquid\c.Q.'d.non,immovaldegraue.

4 Et CCCe. Quod exponunt dotiotes noltri dic< ntes,qHod quia ido
la eru»i in alco eleuata, ideo ilit tdololatr.i: eleuabant rjmos ad tan
ge.dum ea, & polieaapplicabant adnansfuas in rtueremiam ido
loium.Uibr*i diciint,(juotl hac <H itfra: Et ccce adfoetorem.

~A D D

Tamenfecundum Hebraos prius fuit fcriptum: Adn-il-'---
Sed quia i(lud videbatur contra Dci reuerentiam,idcofi
ucrunt ifiud/icut & i« plurib.locis alijs. Et vccaturapud H
Tiquin Sopherim idefl,aaaptatio Jcribarum bicporr '-
res \uas,ita ^ fator ad idololatras ref ratur agirido CSl
tamc n in communi modo loqw ndi de peccato vili dicunt
fa tct in naribu^ Dei, Jcd jtcnndum reritatem fatit in w ;• .-
car\tiim,inqifantum deteriorantur per ipjum, & nvn ipje Di
5 Ergo & ego./. in i^tndiBa iujiiti^ med: reddendo cis} a
debttam fru abuminatioriibusprediBis.Cftrapatent.

I T 1 O 1.

In cap.S.-p&i didtur in pojiil.ln domo mea reclufus eft ia
cens fupcr latus dextrum.

T^OB comprobatur ex Utera,an hfc vifio faHa prophi tx fuiflet
ipfo iaccntefupcr latus de.xtrum^relfiniflrumf/iutjedentem tatum.
DeduHio enm Vuflil.non videtur ad hoc faccre , i.am^fuit prcce-
ftum prophet<£ de iacendo fupcr latus dextrum vel fimflrunicertis
diebuSfio i tfl necefje vtilii dies imtlligamur cominui:&ficpotuit
fropheta imploediuinum mindatum intercistprr diucrfa tcpora ,
■pnde quodhic dicitur:^2,o(cdc\>2i\T\ in domomea,?«te///^j;fw

lnin

lum

Idn aurcum pcndens tnter cctlum & terram: quodtjuui- «*
...,„ ceciderat in mcdio templi, & alia idda m cirMu w i
idolum Svlis narrahat cxteris lUud quod contigcrat Thmm w
plnte.vnde omniaidola plorabai.t & lugebai.ttotanoiiciy'
tum\jlet mane volauenmt idoh ad templafua in diuerps tct -
tibus:-xquo inoUuit vji<s vtin p^irna diemcnlis Tl^mmui
quarius menfis JecuvdumHebreos hgtrent bominesj
ad idololatriam dcduijuptr Thammw^ m qmlibet auno . ...
Oux quidcm varratio pojito ^ fit fabidoja, prout vertfimilu ^
partt,tamenf.fficiens cji,vt ex eafumatur vera «M'fJ^ ™ ^

ynde quod hic t/tcirMr.-EgO lcdcbam m domo mca, tntelUgen tir^.f.midiercslcdehai.t plangentes ^^"^'^'"5- '^_''','U,J' ft.

dum est illud federeficut aliud ftdere quoi immediate fequitur Jcili gefl.a communiier fur.dar.tur tv faU's (S Pti'ttjs «'•'■' _
. r- r \ . >r.,..f...l ... .... '.1:.:.± .. putenim idoldatrarum,(. diabolus mendaxcft &patc w|

diCi] loa.U.Sifort^narratiopr^dieiajitvera:&hoc<juy

te d^monum & per magicas artcs Deo perrmttcnte fiunt ««m
plerumque Jimili<i ilHf mnatul's,qu^ fiunt P'.r feruos Deh^i \i
pinus, dicit tib. 3 8. quxliionum imeWgendo tamen mtraiul 1,
fumpta^ionpropne.vt in ptima partc.q. 1 04. «r/,3 w cor.

cet: Et fcncs ludx fedebant coram mc : Quod i itelUgitur de
exiflendo vel manendo mnaiftem de iaccndo.Etfub iftajignificatio
ne in altjs locis facr^ fcript r^ pluries iimnitur.
A D D I T I O II.

In cod.cap. vbi dicitur in PoUilla: Mulicres'Jedebant plan-
gentes Adonidcm.

I{abi Moyfis.^egyptius infuo UbrodedireH''oneperplexorum

is^ui Moyiis.^egyptius injuo iwro ae atrecfone perpiexorum tx predi6la narr.-tione confurgit quoddam fidei "f^^
parte tertia.fcripfit quod inuencrat in quodam libro antiquo de cul "Ham cumifla tam magna & aimirania ^''''f""/

tibus idolorum , qHodolim quidam de prophetis idolorum nomine
Thammu^s^inflabal apud quendam regem, vt coleret planctas &fi-
gna caleftia: quem quidem Thammic:^ipfe rexferociter interjece-
rat,& quod in nociemortis illius congregata (untomnia idola dt
diueijis partibus ad quodda templum i n Babylonia, in quoerat ido

lum

bant , quf tamtn poftaduentum Chrft'. nullibi limiliaim"
fnnum eli manifftum, quod per truccm Clrijii potetain
numfuerunt valde debilitat.^ ipfo dicentc lob.l i. latu p
mundi huius eijcictur foras.z<w/;.i j. j.Spiritum n !
dum aufcram de terra.

I»

lU,

nn-

epJ

Ezcchidis:

C A P. IX.

r damamt in a/<.Scquitur. Approp.&c.UxctO.
Omnisdtiovifitatiocft,quafia:groti nie-
dicum expedantis,vndc:'''///wZ)o/w virga ini
qustaui tcrurn trc. Mijericordiam autem meam

Cap.lX:

1114

-lieron. Qui ma-
lcpcrcutitin co cp
irlifunt,dk habct
va interfedionis, a
vDCcidat peflimos
iriiftereftDei.
b f^as inter. LXX.
fcrtrimdequa:Ec
ceccurisadradice b
arbris pofita eft.
C Euc ji.x viriven.
* Thcodoret. Cu

prctatirunt.Vbinos&atrametariumpofuimns lYY n
pofiieruntZona Saphyrina circa renes eius.Aquila rtm
lcnbxm manueius Aquila melanodochion i.atramen-
tarium (cnbE adlumboseius.Symmachus,tabulas fcri-
ptonshabcbatinrcnibusluis. "'asicri-

C A P V T

I X.

T clamauitin auribus meis vocemajrna, di

• .^

. icit duaiinus.

Vcina captiuitaie.

sd S^/*i6»i Iv" ,"'„ A a • - ^ Vicina captiuitaie.

3 |m '^t^PPf^P^^g^^^erut tvifitationesvrbis:

& Vnufouiln: t vacirn-«rr«/^; :_T. 'i . •

& vnu^uirq; t vasinterfedionisha'betin

cll.DCt Dai(^nrf<; v/^liinrt.; 1 - ,^

o iHicfoiiAdpeccatahominmn

2
4

fAngcli.Dei paicntcs voluniati.
loJlenda.qui fcxio die ii(\i lunt

Atramcntarinm •^

Gra:ce calamariu,
quiaineocalamirc
ponuntunAlij figni
ficantius thccas vo-
cant quia fcriptorii
calamos tcgant.
"J* Theodoretus. tvifitatorM,
vir ifuocjff: . Septimi p:?^*^'.- '• ^

habituserant?acer:fdXet
dotis. Non enim ex da ciuuate.
his eratquipuniret, t nftrumen-
fcd ex his qui fup- '"'"/'^ f"-

^\: •' r. deaduxn.

imufquifij.

nccffaribinde (itp- d m manu cius. Vir quoq; vnils in medio coi u vcftitus erat ^ '''^"^ ^°'^ ^'■^cepit
pli.umreperitadi- * ^^•""""''''P«""''^"''''-;,Y^'''-^"">"umctumapeccatoiibusrcsrcgaret . "«^ceffario feptima

';'"r« lincis,S^at.an,enranafcr;pror,5adrcnesdus.Etingrcf- t oS^. '"'"°""

s^insc^n* ^ -'^«--•E"ocauuj,rumq:r.;x;rcr';;d;;;;ir&* -^ SilSs

fltrtiim funnlicin iaccrc coenofcant.

flittum fuppliciu
paitas. Efi^fcdoAflyriorum multamillja vnusangc
Ius|cnlisc6fccit,& Aegyptioru primogenitos Angclus
vniiiulTuscft iterficerc.Hic vcro pp impictatiscxupcra
tia,lx Angelis ludeoru puniedoru munus eft impofiiu.
d 'ire^uiiut.Dc quo loanncs: /n medwjeptem candcUijro-
rumureorum liniilern filio hominit.

lieronymus. Prolineis.quod nos iuxta Symma-
chm intcrprctati fumus , LXX- podcre. Thcodotio ip-
fur vetbum Hcbraeum Baddim , aquila prascipua intcr-

prctati

NICOLAVS DE LY bTa.
C A P, IX.

E"clamauit.H!c conjeqnenter rcucnitur propbctaad defcrU
tndum dejirnBioriem ciuitatis & populi,cuius in parte caufa
jnentabominaiioncs pr^di^c. Et diuiditur in duas partes : quia
ftitt. de/cnbitur dtjiruciiopopuli communiter. Secundd,principa
limoecialitt);cap. 1 1 . Vrima in duasjquia primo dcjcribitur pLe
bis e:idium.Secundo ciuitatis iticendium, cap.feq. Trafensaute
Cipiim dituditurin tres paries,quiaprim6 porntur vifionis mo
ios.uuiidd pUbis interitus , jii; Et vocauit. Ternd E:^echielis
mwb :Et coede completa.C«>ca primum dicitur.
i I ciamauit. Sciltcetjille qui ojicnderat E^cchieli ^bomina-
tione& pe.fonam Dei reprtefentabatit^tpr^ditium ell.
3 ^)propinquauerunt.5'ci7;cct lerufale adpuniendH ipfam.

3 \ vnufquifque.^^iMcr/aj-iof»»» eius.

4 '^s mict,ldefl,injlrumcntumad hterficiendum,quodJlatim
<i(itgmrperhocquodfubdiiur.

5 I ecce. ldefl,angeli m fpecie virorum . Ftrum autem intelli-
gmuangtlt bont vcl mali,non habetur ex hoc:quia tales pumtio-

""dinxaliquandojiunt&ftgn^murjieriperbonos anieios, ali
qHamperrnalos. *

^ ^niebant &c. llla eratporta .Aquilonaris atrij mundoru,

HJ** ditur fuperior reJpeBu port£ .Aquilonaris atrij itnmundoru,

*^'P»n.i.tratinjHmmitate montis.Et ideo ilia atria procedebdt

^_ verjus

cognofcani

/- I j. . , , f yyiditmendv. AVu

fub diuo atnj dotnus,quod fcilicet tedo non premitur,
ledaenstruiturlibcrtate.

^ Thcodorctus. ^d iimen domus . Cum enim fit contra
cimtatcm (cntentiam laturusextra fanfta loca id facir
qus non (uppljciafed falutem fuppeditant
g W«^«x//.Hieron.LXX.poderc,qu?quia adpedes vf-
que pcrtmgit , fic appeliatur qu^ eft vna de odo vcftib'
pontmcis.qus latinedicitur talaris, de quibus Hierony-
musopusluculentumcompofuit.

'^ Et

MO{{.ALITEl{^.

^ '^^'>!<iiutinaur. meis vo.ma. Hicadliteram defcribi-
Ditu ° ^^^?orum idololatrantium mododidioca-
V J pra:ccdentf,perquam fignificaturpunitioChri-
]j ™'" maloru.qui lecundu quod didum eft idolo -
*uup,ruuaii macipantur. Et dc iUa punitione fubdit.
exeon,^?^!"''-*^'- P^quosfignificauturangcli boni
OuS?"'^',"'"'^ '""'''* '" malorum punitione.
KcloL.r ?' ^^•M^ exequutio fiat aliquado per bonos an
iDilm r ''^'■'u'^^"g'^^°' n"os Abraham fufccpit ho-
runi no ^'."''^^"''''""^•Gcn. I S.Et ccrtum eft, q, fue-
"Sclibom,& tamcnduo illorura lubucrrerunt

So-

yerfus templum afcendencto , & exparte .AquUonan non erat aii^

tjuaportajuperior ver/us templum , vtpatet ex lupradia,s.DeiU

La ergoparte Vfntebatitadportamatrijfacerdoium.que eratin par
teorientali. ^ - *^

7 Et vniufcuiufquc.i,j/3/Z»-/<»icnf«w vt lancea velgladius .

8 yirquocnic.Scc.Exf)ocvidetur,qu6d^ngeiiinhaeviftO'
neimagtnariaoJienJierant^ngeUboniy quiavejiis linea mundi-
ctem iignijicat.

9 Et i ngreffi funt «Scc. Idebfubditur.

10 ^ti^ct.QuQdibierat.

11 Etgloriadom. Hic vo^aturgloria domini effigieshomms
fcdenttsin throno Juper firmamentum apparensfuper capitaani-
maiium qu^inferius vocantnr Cl7erubirn:& Ijic vocantur Cherub
accipiendojingulare pro piuraU,ftcutfreqitenterJit in fcrtptura^v] V
debaturergo ijia effigies rtfrfjcntans Dei maiejiatem recedcre de
capitibus antmaiiurn & tranfire ad timen lepii domini . Et pcr hoc
defignabatur receffus Dei deprvpitiatorio , quod erat ititra fan^a
fanclurum fuper aias Cljerubim , nontamen per ioci mutationem:
cutn Dtus necefjartoftt vbique , fedper fubtraaionem fu£ grati^.
ita quod tion daretmdercfponfafummo facerdoti , ficut faciebat
ante.

1 1 Et VOCi.Hiccofequenterponiturplebis interius,cuius:primo
ponit tntunatonem.tum dtcitur:Et voca. .Adfignandum lilos qui
bus erat parcendum,& iiii erant in mmori numero. ideofubditur.

^ Et

■?p

Sodomam,vtdiciturGen.i9.Et'fic diciturin propofito."
ideo iubditur.

7 Et vmujcumfq. Ideft, inftrumentum ad interficien dii.
t inmanu. Dicutur fex viripp fexordinesangdorum
miniHrantmm , lcilicct hicrarchixmcdia: & infcrioris.

8 yirq„oquevnus&c. Per quemintdligitur Cliriftus,
qui dicitur vnus,quia non habet parera.

t yefiitus &i . Ad fignadu puritate mentis & corporis,
quia pcccatu no fecit,ncc inuentus eftidolus in orc eius.
t Etattraminiarium . Ad defignandum quod Chriflus
in fua notitia crcata habet fcripta omniu mcrita & dc-
menta , cum illa cognofcat omnia a\ix cognolcit Dcus
fcientia vifionis.

^

1147

Glof. ord. &Nicolai de L

yra

»4'

A canr

k.Cor.i 1«

«. ♦ Thcodorct. Condiicit confulerc pcc-
cum rcpui^nanr. & non obcdmnt ncccna

00 n pMcit .

ructtUmcnfatio.ldarc6paulusdicebat,kL-M.'^»-„..^f«r
«7 'Et rurlus 7s(r ^um vmi ro hi.mdin me Deus

apu^: . multos t.x bis, qui antefCiCuuM & »5 cge

runt paaUdUijm . Pij

i , rant hiqui jj-^^j^ntnriufcriptoiishabebat inIumbisfuis.Etdixitdo

1 piOrabant- ^ .rvirum induium Uncis

q^iic populi fcclcra. ^\^^^ aj eum: Tranfi pcr media ciuitatcm in medio leru

lUCirCO_)l5nO COn- ^ «jj(^,n)umillud,<iuisint!imaur,8cfg'^noninf;inioi?quu(cand.lz.3.ur N --go nc>n vrot?

fpicui tjunt , nc poc a ri^ + A/fi^natTau fuperfrontes virorunigcmetium,&
fianf.

partiapcs
Hicronun. Tau

fPublice.

qux fciliOTcxtrc-

t fignnm.
t flipri 8.f.

U3.

iiiacft,vigmti dua-
rum litcrarii apud
Hcbrxos & pcrfc-
<JaminvirJs «cmc
tibns& dolcntibus
fcnicntia moftrat. b
Hcbrii vcroautu-
mat,quia apudcos
lcx tbora dicitur&
inprincipio nomi-
nisfuifcribifh^cli
tcra eos hoc accipc
rcfignjcnliiquile- c
gisprxccptacoplc-
^ ucrunt. Taulitera
cxtrcma in antigs d
Hebrcornmlitcns, c
quibus vfque ho-
dicvtuntur Sama. f
ritani crucishabct

dolentium. fupercundlis abominationibus qu? fiut in nie

f Scx vitis.

dio eiuSjEt illis dixit audiente me;Tranfite per ciuitate fe

3 f Kcliquit nobiscxcmplum vtlcqujmurvcftig.a eius.

qucntes cum,& percutite. t Non parcat oculus vefter, ne-

a TSccundumilluj.Cjni hommispiudentiaeius. b fC^iaai bella fidei ptomptilfimus.
c f Q2.^pudicitiam rrta menteferuar

que mifereamini.Scnemt adolefcentulum &.uirginc,par

a IQia laile potatut iufantiz necdum folidum cibum pcrcipcre poicli.

^* b ^Qui fragil iiatem fcxus aninii imbecillitate tellantur.

uplumS^muIieresinterficite vfq; ad intcrnecionc.Om-

, ^(Vi, j)i>tc:t .licerr:Sisnatiin cit fupcr noslumcn mlnis tui domine.

nem aiit fuper quem videritis t Tau,ne occidatis. t Et a

1 f LXX.A ^anftumeisincipite. b TQ^J '"^"*'''*""'"'V''"'''* '"^''^'^'''^''"'-

fanduario meo incipitc. t Cocperiit ergo auiiis fenlorib'

" ■ ■ f Nulla eil loci religio oSenfo Deo,

»^'nJc corpit pcccatuin init>um m.ieiiidicium.

b CrJnn ai'leierit anetUtempum lanfiuine cotaminarcnifi prarccpilTct dot nnus ncedcntis glorix

i.Reg,

a.Cfr.v.a
Kom.^.a.

PfaLji.

quierat ante facie domus.Et dixit ad eos?C6taminate do 4
mum,etimpleteatriaintcrfeCl:is.Egredimini. Etegrefii ^

a llnhis qui fignaculum.non habebjnt.

funtetpcutiebanteosquieratinciuitate.Etcasdecople-
ta,remanfi ego ruiq; fuper facieni meam , et clamans aio: 8
fimilirudincm uuc g Heuheu heudomincDeus.-Ergonc difperdasomnesreli ^
in Chriftianorum h qyi^s IfraehEftundesfuroremtuufuperkrufalem.Etdi

frontibus frcqucn- 1 1 r

tcr llgnafjdiismu-
nitione fignamur.

Siintquipiitantquiain Hcbra:oalphabctoiftaliteracx
trema (it^dcmoftran .n maltitudinc pcccantium fupcr
cflTereliquias Undonim Gcmentcsau^emdolcntefquc
faluantur . qnia nec pcccaucrunt, ncc pcccantibuscon-
fcnlcrunt & alicnap^-ccatapiaxcrunt,ucutSamuclSaul
i«J.a. & Pauluseosqui p^'nitentianinoncgcrnnt.Vndc:i>«i/«
mui iiij^i t^btrna, .H ,ing£MiJcimis.Eta\ibi: Triflitia mihi ma-
gnaiH & lontinuus d hrcordimto.
•}« Tertuliianus.Ipfacnim litcra GrxcorumTau.no-
flraautcni T.fpccicscrucis quam portendcbatfnturain
frontibnsnoftri.s apud veram & catholicam Icrufalem,
in qua fratres Chrifti filios f. Dei,gloriam patriselatu-

ros, Plalmus vigcfimusprimus canitex pcrfona ipfids (insperipiritumjanBitm.ExzMhv.DiQufaeflgratiainla'
Chrifti ad patrem . Emr.abo nomen tuum fratrtbus mciSy m ^ Theodoretus. Humanus propheta & ad raiu
niedio Lccieju Hymmm dicam tibi. diam propcnfus . Talis fuit Bcatus Paulus,quip

b if' «w adoleiun. Omncsifti^pcrcuntjfi abfque Chrifti dxis optabat anathenia efle a Deo, vcruni doniin
fignaculo fe aliquid eftc putant. phetam confolatur,& iufta edocct fupplicia.

c £t a fat^uano mto tnttpui.Yd faccrdotes fignificat , q i £r ai.xit ad me. Hicrony. Flcntem proplictam conl' •
verfabanturin tcplo & adorabant idola. Vel cos,qui^ tur.Q;d.Noniniuflehocfacio,iplifibihocfcccruiit

ia 0 ihain

facerdotij mcrito fanfti vocabanturinpopulo.ac ci';

fuere in populis caufa pcccati , primi mcrucrefupplit'

* Thcodorctus lubetvtafanftisfuis vltriccspotcna-

tesinitium faciant,noo rcvcrafan£toseo$nucupamus.

fedquialiocelVccxillimabantur , quafi addiuinumcul.

tum (cle(flii
vt quidam <

t fnnt.dcfanctislo
cis hocdid: ^
fed dc hor.
ad diuinumcu

1 fcgregatis.qt:.-
fpicuumfac
phctix fequcnti.

d Uhi tranr - -

2 cicmdc. ■a 1 ,
rctus.Hos prici
intus iiiicrfici.l
flumeftcnim, q
ibi legemviolar;
ibi quoquc pce;,
dare.

e Contamimtt :
rwMw. Omnisqui;

t pcccato mortu!
cft,c6taminatarr

j tenipli , Hi quib;
viuit quicuCh,
flo refiirgit.
* Thcodorcti •
Proptcraquodip
idolisdomump<
luerat. iuftusiud
iniquorum ci
hocficriiubct.

f £f cMc (omph

^c.Hicron. Qui
10 arbitranturexpc
fonadomini ioi
iiis typum ptaKi
fit Ezcchicl , depopulo ludxoru hoc pofie intellii^ ^
omnes dcclinauerunt fimul inutiles fadti funt .■ -
?rtt fac domine,(juo>aam defecit fanilis • Solus cnim inuent
eftdominusquipeccatumn6fecit,necinuentuscfl4 •*•:
lusinoreeius.

g liemanii ego. Hicron.de tanta interfedione, nullut
exccpto arbitrans remanfifle. Notadum tamcn qnod
ait,rcmanfi ego folus,fed remanfi ergo. Subaudicnduin
eftcum ca»tcris fignatis.

h £j^«wrfe«y/«>-orf ?».Magnitudinem poena fignar '''
ilUc-.Ejfnfa e(l defpe^iofuper pnncipes, Ev.ihhi : Tei>t e:
grcfjus mci.Et in bono .- Charitas Dei diffufa efl in cotii:

NICOLAVS DE LYRA.

.jt I Et figna Tau.TdM fff vltima litcra alphabeti Hebraki . Et
eii pritna m hac Uidione ihora,c]iie Hebraice legem jtgmficat.Ideo
fcnbebatur juper frontes virorum gevtentin &dolentium de tranf
grelfi ne lcgis in abominationibis iupradiHis.
a Et dixit. Scilicet Jex viris habentibus vjfa interitus in mani-
busju.s.Cfterapatent vfqueibi.

3 Et d fan. Jnttrjiciendo primo facerdotes & Lcuitas ibi mini-
ftrantei. Confequeterponiturinteijlilionis excqtiutio,cum dicitur:
Coepcrunt&c.

4 Conta.do. Dicebatur aliquis locus contaminari propter cau'

fam

fammortui T^um.xg.

5 Et ita^\Q.lsla junt tria ternpli atria, de quibus didm t :.

pr^celenti.

6 Egrcdi. Scilicet de atrijs tepli cosli c^de completa, vt exi ■
mimprcceptumper totamciuitate.ldeufubditur. EgrdEfui

7 Et cgdeJiit confequmer ponitur t^^echicHs iiiiHi*s,<i!*n •
citur in pcrfona eius.

8 Remanfi. Qj^ia non fui interfcBus cumalijs,

9 Ruiquc fuper.Tr^ timore & admiratione tantiexterv '■
Idcofubditur.

I o Heu. Et triplicatur ad maiotem e.xaggeratmem . C^let i-
tent vjque ibi.

i

M 0 II.A L I T E [{.

j t Et imr.Scquitur.

I Etfign.^ Tau.Vcr fignum Tau,fignatnr fignum crucis

quofignificanturvcrepoenitentcs,quigcmuntacdolct

dcfuis pcccatis,& ifli laluantur.AUj vero qui non p?ni-

tent

tent damnantur,ide6fubditur.

f umnem auttmfiper . Per hoc autcm quod fequit "^

perfona prophctx.

7 Et cfdc compUta. Signatur, quod bonus pr^latus 1 P

calUm populi fibi fubicdi.

f M

H9

Ezechielis. Cap.X.

11 jo

a f Oecem tiibuum.

b

f Inmlcjtio eff.

TVMeo.

V Hicro. (V a xit ad me.Iniquitas domuslfracl Sc luda magtia cft nirais valdc,&: rc-

oi-dPro "la-

gitadinc i-

n.tatis,ma-

gitudo lup

ptij.non.n.

vbtoici pu-

tatr, peccata

oi.nia ibnt

xqalia vel b

pcna.
. b iieccevir
'*' fl«o)(/«f«r er.
Hic-

a TOccifoiiua, b ^^Hocideo.quiieiui.reple.eftauM. c «fAcultiUci. d TApeiitut ciida taiitoruin

fcclerum qiia.l.no.i putiuerunt efle prouldentum IVn

plcca cfl terra ranguiiiibu.?j&: ciuitas rcpleta cll aucrfionc . Dixerunt '

fVtaiunt. a TNoncurtjttetteni.vude.Hicfupens Ubot eft, e« curaquittnfoiuatai.

^ f Nunc ti (i videtit ante.

cnim:Dercliquic dominus tcrra,& dominus no vidcc. Igitur & meus J

a ICorJa.f vel piincipesi|ui fuiit capit.i populi.

non parcct oculus , ncquc mifcrcbor. Viam corummpcr ca'puc coru

a Mmpbi.Tib<-,litiu..i. b IChrftus. r f Carne hu.naiiarauKi.udine attrira.

rcdda.Eteccc uir qui inducus eraclineis , qui habcbat acramcntariii ^

3 1Q_ii lign) .ii>Ta'ilugent!umfrontf»arinaBi

in t dorfb fuo^rclpondic verbum,diccns:Feci ficuc prieccpifti mihi.

Hieroniy. D
Scx viriqiii-
bus pceptu
crat tranfire
S ciuitatc.f. fup.eod.l».
c.&c. nihil
talc rcnun-
ciauit> quia
non la;titi£,
fcd moerorJs
iplcucre fcti
tcntiatn/^u^
non fcrmo-
nc opcrc fi-
babitur.

NICOLAVS DE LYRA.

I Et repleta eft terra. Scilket i<tm>cc>itim cicijorum in (ay&
pijmr tmp<ivf Minaije,de qno dunur^, \eg.2 1. (judd cffudit
far;uincminnoxium multum nimis
a Stciuitasrcpleta eft aucrji. ScUuet d Deo ptr multipli'

cern

u A Jr . JL.

a "^ T vidi & eccf.

.-' Hicron.No

g ta uibus fuperior

vil),iScba:cdircor-

dSiut concordat;

vtJ vtriufqucCol

latJnc abfquc no-

ftr admoni'tu diui

napcrcipias facra-

njia.&quod a.nrc

njQui quonia in

firiamcnio & in

thi>no& in manii

hoiinis,n6 vcritas
- fcdfimilitudodici

cem idoloUtriam, yt di(i»m ffi cap.firacidenti.

3 Dixerunt enim.Dereliquitdom.Hac exjnfmm eRcapi
te prj^cedentt.

4 Et CCCC vir. Dicit I{a. Sa. quod erat Cabriel .Angtlut infce-
cieviri.

C A P V T X.

*■ Vtlupti.

T vid j,& ecce in firmamcnto,quod erat

a TAninialium.

fuper caput ChcrubimquafilapisSa-

f Tfaroni

phyrus^&quafifpecies fimilitudinis

•: herubim.

{blij apparuic fuper ca , & dixit ad virii

t

deiur ttbi,aHt quid ap-
potiatur tibi adlingua
dolefimf iagitt*pote~
tifacutts, cumca^boni
bns defolalorijt crr . £

Notandomcpin
Ifaiaquitantuttiin
fermonc pcccauc-
rat,&immundaU
bia fe haberediGc-
bat adpurgandnm
vnus forcipc carbo

qui mducus eiac linci."; , fi^ait: Ingrcdcre in medio rotarii,

b quxfuntlubtusCherubim,& impletmanumtuampru- 4 comprchcndiiur.

nis ignis qnx funt inter Cherubim, fircffunde fuper ciui ^ ^'.ft^itn^Llni^qut ^'^"*"*'*

tatcm : Ingreflusqj eft in confpe<5tu meo . Cherubim aut 7 tate , & port fuppli-

.i.tutNocnimfacic c ftabantadcxtnsdomus, cum in2rcdereturvir.86iubes „ cia,cadauerib. mor

a^.r>.m r^n^Utr. , fA quo.eceffetant. b fRee.pi.ulat.r f Quja pr.fentcdomini «aieftate ^ tUOrUm plurCS aOU

nonexercentUtdominilupplicia. 5> muntUr CarbOnCS.

implcu it atrium intcrius.Et eleuata cft gloria domini de- ncc vna manu , fcd

fuper Chcrubim ad lime domus,& rcpleta cft domus nu- ambabus : quauis

adacicm reuelato

vuu gloriam Dei

caniplamur, fcd

inniilitudincom

ni.videm',&ima-

gii.- dfi fragilicir-

cinmur corporc.

b Et imple manum

t«a.Hiero.vtpoft

inirfcftioncm ca
Q da:ra mortuoru niundet lerufalcm.fecundu illud Ifa.
^. SaH'ficabit eum in iguc ardente,i:^ dcuorabtt /icutfani materia,

Hi jnt carbones quos m remcdium lingue atquc mcn-

daQ.defolantes vitia.^phctae interrogatus exoptat.S«i<i

detur

fQu^eratinattio. b Tldeo. 'O & hoC intclligatUr,

be.EtatriiirepIctum cftfplcndoredo'rixdomini,ctfoni- '» quodno adpurga-

1 ^M I • *i. I r 1 • • t» tioncm, fed ad poc-

tusalarumClicrubimaudicbaturvfqiadatriumcxccrius, nas atquc crucia-

tusprunxaniiman
tur&fparganrur.
c Cherubimautem.Vt fand» fupernzqucvirtutcsdextc- F
ram domus Dei partem tcncrc videatur. Ille autcm qus
mittuntur ad fupplicia(dcquibus dicitur:/ffitw#owr« per ^ffi^jjc.
rtH^f ioy ma/oj) finiftras parics. ^

N I C O

L A V S
C A P.

D E
X.

L Y R A

^ "P!" vidi.Hic confeqnetiter dcfcribitur ciuitatis lerufahmfutu-
J-itra incen(tiutn. Et diuiditur in auasparus , i.xia cnmd deft-
gitofr iiia.combufitQ.SeiMido,expluatur vifio.tu .El apparuit.
Cinpnmum dtcitur.
i it vidi.y ifionc imaginaria ZT intelle8uali,

" 3 it eccc in. Species enimgltrix domini qna> recefferat de loco
("pfcapitaCherubim transferms fe ad limen domus , vt diciurn
fji f.priecedenti-.reduri}! ad locum pnfluium f^pcr firmamentum
m cmibus aiiimalium:Et di\it,liiliietjedens in thruno,Dei ma-
itflm reprejentans.

3 ngrcdcin medio rotarum,quac. Fndefnpri i.cap.dici
t'it militudo animAlium & afpetius eorum, qij^i catboaH tgais
amtium,

+ itcffuadt Scilicet lerufakrn, perquod dtfignatur incendiu

eius

cius fnturum fei undurn ludiiium diuinum.

5 Ingrefr./;j'jV mdutus tineis.

6 \x\coni\ldefi,mevidinte,&eUverbiimpropheta.

7 Chcrubim.i.af/ dexteram partem templi , tamen in atriofi-
nrd^ttiviifiiieo jubditur.

8 Et n \\h..A i deftgnandum Dei pr^fentiam fccundum quod di-
ciiur, 1 Varal.G.a.DominHpoUicitus ejl, qnod Ijabiiarct in nebula.

9 Etclcua.'.l^««<i (pecies repr^fentans Dei maicjiatem trauftuit
de lapit biis Cherubimad limenaomus, & fignificat iile tranfitus
illud quiid diclim efl.c.prdc.

I o Et ztri. i.jplendore Dei maiejlatem reprxfentante.

II Etlbni. Perw/tw motum alarum tntetligitur promptitudo
angiiorurn nl pxequtndum domini mandatum.

12 Audicbatur. Sicemmin Hcb.habetur ,&idedaliquimali
corn^u t duv)ites,i!iterius .uuiiur a ttem atrium cxtenus atrium
iirwu.ttJorum,e6 quod erat Longi remofus d templo.

*Qua(i

y

I M0T{,4L1TET{.

■f I "^[^h&ecceinfirmam-nio.Scqwitm.
T Et dixitadvirum . Pcr hoc , (j> ilie vir pcr qucm Chri-
«ungnihcatur.vt diftum cft,cfriKlitprunas ardcntcs lu
pcciuitatcm fignificata fuit dcniinciatiodcrtruaionis
jenaicmpcrRomanos,fKutdcnimciauit Chriftus Lu
arn^e&"^ ^'>* "tnaiem Juncium jeriiJaUm,ficuitfupcr cam

S Et

p £fc/eHa.^^drf.Pcrhocrtgnificatum fuitmyfticc,^
in aducntu Romanorum contra Icrufalem , reccrt"urn
erat ab ca prarfidiu m angclorum,vndc dicir lofcphus in
libro dc ludiico bello quod tunc cum faccrdotes in no-
ftc Pcntccortcs intrarenttcmplum addiuinasrcsagcn-
dasaudieruntprimoqucndamftrcpitum.&poncavo-
ccsdiccnnum;Migremushinc,quacredunturfuincvo
ces angelorum prxfidcntium tcmplo&populoludai-

co.

lijl

I'

■,l

^ a JngrefTut ille fiHit.
A Hicro Stupcfaaus.

f&L 11.C' vcl ob triftitiam ci-
uiiatispunied^vcl
ob maj;nitudincin
glori?,nccmanum
ad igncm mittit.

« 7 hcodorctus.
Ordinum qui ccr
nincqucunt.difcri
mcn hinc quoquc
licct agnofccrc?Scx
cnim impcratiim
fuit.vtncpropcg-

f €»!•». dcm acccdcrcntad
ipla Chcruliim .
Hic vcroappropin
<]uat quidcm.no ta
mcnaudct intcrip
,». fa progrcdi,fcd ipfc
Chcrubim porri-
euntcarboncs.
b Lliu accipiens f^r.
Hicron. Non dicit

GIororcl.& NicoIaideLyra

quafi vox Dei omnipotcntis loqucntis Ciimq; pr^ccpifTct i |^^^«'|J;;;^;

viio qui indutus eratlineis,clices: fumeignc de medio ro ^ ta , quaficarbo j.

rarum Q funt mtcr Chcrubmi,ingrcfrus illclktitiuxta ro 4 Et arbitror qui ,

iai« -j , .^._ tcmplo hanc

ta.EtextcditChcrub manudemcdio Chcrubim adignc

o crat interChcrubim, & fumpfit &^dedit in manus eius

b quiindutuscratHneis,quiaccipiens cgrenTus ell.Etappa-

^ ruitin Cherubim fimditudo manushois fubtuspcnas co

^Vtlupra.

•TAniinalia.

ru.Et uidi,& ecce quatuor rotg iuxta Chcrubim.Rota una ^
iuxta Cherub unu,6<rota aUa iuxtaCherubt unum. Spc
cies aut rotarum erat quafi t uifio lapidis 1 chryfoiithi, & ^
afpcdus eaium fimilitudounaquatuor,quafi fitrotain
medio rote.Cumq-, ambularcnt in quatuor partes gradie-
bantur,&: no reuertcbantur ambulates.-fed ad locu ad que
ircdcclinabatq prima erat fequebantur 6<fc?tci;E; nec re-

^ In hisefficientiam rcriim,non membrotuiu imagincs iigniticat.

uertebantur.Et omne corpus earii 6^ coila & manus & pe 9

a 5fcrici,fciliccn(uibus'i^notmnrotundctas .trtringitur.

n^ &circuliplena crant oculls in circumitu quatuor ro-

vifionem , idc
prxpofitam j
vitulividiJTcc
do hoc ad typii 1.
ccrdotij fuinptji
cfi. Docctquc
fa ip(btum(5c
nus horu & r
^ alas plcnas c
lis fuillc cdo
vim cognitior
lorum.quod 1"
ficat hoc no:
Galgai.
d facies Hicrr
rumomnium
fum preterirc.
nisexpofitio c
nct.Et (cicndiir
fupcrius difti"

?k',<^Utdftisrei 'tamm,&:rotasiftasuocauittuolubilesaudieteme.Qua- '° a^l^'jJ^!^^'^.

B narratiOne maluit a ^Animal. b inima. c ^ldemruperiusfaciejv.tal..!vndcuatux '^

XI ..«..»» intcllipi lacicm CherubeflTe vituli.

, ™..,..^ "ctoq^c^c^ludm d tuor aui facics habcbat t unum Facies uni facics Chcmb,

queCheiuk. oculisfubijccrc. ctfacicsfccundafacieshominis ,ctin tercio racies leonis,

'*";S;!;.'",- ' ct in quarto facics Aquik. ct clcuata funt Cherubim;

Ip, j Q * ^Notaquod r^demdrbmusintelhgeteinexpofilioneanimalnqutrupra . luiu.u.ldWlts 1

ra manus'^ figniL Ipfum cft animal quod uideram iuxta flumen Chobar. 14 bat vnumquc
z Iz ■ j..?.-r..^ ^ vtnon locortii

ftrisquatuor:
fic accipiedun

11 vt alia fitade.r

12 aliaa finiftris ,

13 omnifi a»qua!;
do defcribit . (
tuor.n.facies i

cat . Dcindc rurfus

narratqugadrotas .

pcrtincnt.OmnibushisdiaisquKpauloantediximiis,

Ipccic tatum coloris immutatam le vidiftc ait.IUjc.n.fc-
cudum Symmachum , quafi fpcciem hyacmthi,dixit fc

con-

vtnon locorui

uerfitatc dcxt.

finiftri.fcd vno ordinc per gradns dcfizribantur.

e Facif j/«.Hicdefcribunt alia a dexrris,alia a finiftri'

oium ^qualis ordOjqaquatuor facics hebat vniiqc

NICOLAVS DE LYRA.

I Quafivox. Qj.illefenitusalarimerat magnificus&mira-

bilis.jeiundum quod dicitur Tf.sS.a. Vox dop/.ni in viitutc,

vox domini in mag.

z Cu mquc.l{cpetitio eH eius quod di&um eil fupra. Ingrede

re in medto rotarun?,&c.

3 Ingrcff.Sciticetvirindutuslineis.

4 Stc.iu.^'» acciperet ignem, per monaSlerium tamen Chernb,
ideoftbditw :Et cx.Chc

5 Qu i acci Sctlictt ad effundendumfuper ciuitatem,non tamen
dicitur hic quod tfuderit , ad defignandum <]udd ciuitas tunc non
fuit combuna,fedposieaperfex annos,(juia vifto ijlafnitannojex
to tranfmigrationis loachim fe.xto menje qumta die menfis, vt ha-
bcturinprincipiofi.c. Ciuitas autem fuit combnfiaamo ii. Sede-
chif,quifiiitannus vndecimus d tranfmigrationc loachiniyquia Se
decbias eifucceffitinrcgnc.

6 Et appa. Hic confequenter expUcatur modus vifioms , qui in
atiquibus Itcet paucis differt a modo viftonispofito,fuprd x.cTales
enim yifiones fiuntadaliquidftgmficandum, & ideo frequenter fit
ihiimmutatio adaliquidfigr,ificandum,^de nouodicitur.Dicit er
^o.Etapparuit. lUa autem quaiuor ammalia.i.cdcfcripta vota
tur hic Cherubtm,eb quod erant alata, & pr^fidta atigelonm ftgni
ficantia,vt ibidem diHum fuit , angeli vero funt ftientia plcni, &
fic interpretatur Cherubim plenitudo fcieniia:.

7 Et cccc quatuor.Ter hoc patet quod didum ifl fuprat. cap.
tfubd erant ibi qitatuor rota, & quatuor animalia.

5 Specics. Suprd i.cap.dicitur : Et afpetius rotarum quaft vifia
maris chryfotitus autem lapisefl prctiofus habens colortm aureS,

6 ideb dicitnrd cbryfos qubd eft auruni,& per hoc quod ponitur
hic quafi vifiolap.Chry.ddWr inteltigi, qubd propheta erat ma
gisdluflratus fidgore dtuinffapietiti^, qudm dprincipio & ide de-
ftgnatur per tjoc quod poflca fubditur.

9 Er omnc corpus &C. Qux tria vltima intelliguntur de ani
ntalibus & non de rotis. Et dicuntur hic plcna oculis:primb vcrb c.
boc tantum dicitur rotis per oculos autem perfpicacitas inietlige'

tl£

ttje defignatur, vnde & bomiiesfapientes & aflulifecundm
dum toqnendi communem dicinitur oculati.
■ 10 Etrotasiftasvoca. Quia fquatitervoiui poteranta.
tuor partes.

1 1 Qintaot.ynumfcilicet animal.

1 2 'S^cics.ldefl,prima,ficut Gen.x .c .Et faftum eft vefpC ''
mane dies vnus, /(if/f ,pwj««i".

1 3 Facies Chcrub. Uic occurrit duplex duhium . Trimm
quarc iliafacics dicitur hicfacics Cheriib , qux inprimo caj
turfacies bouis.Secundum quare dicitur hicprima , ibiaute
tia^Ad primurn dicunt atiqui, qubdfacics bouis fine vitulic
tutn ftmilis faciei Chcrub,& propter hoc fic norninatitr. Scd
3um eft contra lofephtim diccntim qnod facies Cherubefl
cuiufdam anis,<jUie nitnqiiam vifatft ab howimbnsMeins i
tudo oflenfa fuit Moyjt tn monte vbi fuit fibi oflcnfim ext
omnium ficndorum in tabernatido , fecundtm qitod dicitun
25.!i.Infpicc & facfecundum excmplar quod tibii; -0
te raonftratum cft.£/^ ttiatncontra ditlum H^.U.&al'"'^
Htbr.£oru,qui dicunt qubdfacies Chernb efl quaft faciesputi
tiofi:prvpter quod taliter comuniter d(pingitur:ideo dii itur ■■.-
facies boutsfuit rnittata infacicm puai: Cuius mutationis r< '^
test ajjignart,quiaficiit di^ium ifi juprd c.x . facits bouisfif, '''
regnum Grxcoium propter populi cctrn.uuis petulaniiatn:' ""
rrnn in Vlniofuphis Gruic maxirnt vtguit Japientia,prcpt( w*
ad I70C denotandum facies boiiis qui th animd irrationatc "f
fiiit in faciem l}ominis:qui ejt anii/ial rationalc,^ infacKt »^
lem, quiaJapicnita)iO"Jencfcit,fedmagis iiiuenejcit etiant \e*^
bus,quifedatis pajjlonibus clarius vident,jecundiini quod du i"'7'
Thyf. Sedetido, & quiefcendo fit anima fciens &prHdens,]f^
hocdiciturSaf.6. t. Clara cft & quae nunquammai 'O'
fapicntia . .Ad fecundum dicendun,, qubd propcc hoc dic /'"{
facies Cherub prima,quia appanbat dircciius vultni proph ' ';'*
altajftcut didum eft fuprd x.cap.de facic honunis.

14 Ipfum eftanimal quod &c. idcft,r,ucdlibet diBo^f^r
tuor animattum , eft itlud lactn quud vidtram in prima vifi
fcripta fupraucap.

k-

MOI{.ALITEI{.
co. Rcfiduum aut huius capituli loquitur dc difpofitio-

ne

nequatuoranimalium & rotarum, quorumfcfll
fticus pofitus eft,fupra cap.i.

my

u:?

Ezechielis. Cap.XL

iiy4

^ i spiriius.f.vh.f.Hkr.Omnhvhiunt Dco,8cCunm{€n- fcrebanturalarummotu propcdibusvtentia. D

A tiitcreatorcm :non eft Deusmortuorum. fcd vincn- c tt^etn. Hicron. Sicpaulatimproteftio Deircliquit
tijn.vndc .Etomniacorporarotarumplcnafunt ocu- Ifracl , primum fuitin templo, poftftetit in atrio fi

T Vnioinlia.

CumqianibuIaretCherubim,ibantpariter &rot9 iuxta
ea:& cumeleuarentCherubim alasHiaSjUtexaltareturdc
terra,non1re{idebantrotx,{ed& ipfe iuxtaeranr.Statibus
illis ftabant,& cum^eleuatis eleuabatur.1 Spiritus enim ui

a f Vbiftetit.

li^iinPl.dicitur;
Cfcnar.glo. Dei&
. epia.t.it>.fir.Diesdi.
eik vcr. & nox nocfi
inafa. So\quoq;Sc
lu3&mare«Scflu-
mia&montcs&

Sium!&incircu. b tJEerat ineis.Etegreflaeftgloriadominialimine templ
lui fuum pcr an^ c & ftecit fuper Cherubim.Et eleuatia Cherubim alas fuas,

-.— . ^ ^ Iiittriusatrlum

exalcata funt a tcrra cora me:& illis egredientib. rot? quo-

a f Hicron. Noo iam in ianuatcmpliCed poil ainum & poft limrn in iniroiiupottx.

que fubfequutx funt.Et f tetit in intro itu port? domus do

mini oricntalis,& gloria Dei Ifrael erat fuper ca.Ipfum eft dc!i>!S/£'c/"- ^^'l-?^-^-

a ^ .Sapcrciuod thir nti>,rupci quod gloria. / '^ ( u

animal , quod uidi fubtcr Dcii Ifracl iuxta fluuiu Chobar , . ^c^^Semper el^^^^^

-• II- ■/<>i I- /1«/^^ dni ledet m maiti-

d &mtciIexiquiaCherubimciIent. Quatuorpcrquatuor j tudinefcientisc.Et

uultus uni,& quatuor ala: uni,& fimilitudo m anus homi ^ tunc manifeftatur,

nis fab alis corQ. Et fimilitudo uultuu eorum , ipfi uultus Sfil^a mSaS v

quos uideram iuxta fluuium Chobar,ct intuitus eorii,t«t non fortuitu quid

a ^ trxtfriiorumobliutfci.ad tutUMprogtc^ii .

impctus fingulorum ante facicm fuam ingrcdi .

nofingulosclcmc
taoluuntur. C^lo
rmqjrationcmin
tcrs deprehendi-
mi.vtantiquulc-
gisirdinem (eruan
tcsoluatur &cor
ruat , & nihii no-
uui cetnamus per
tcrim.

b It egrejja gloria.
» rheodor. Qua-
doi. fumi praecc-
pit:arbones, vifa
jcftjuodammodo
rcciere , vtiscui
fuat imperatum

b f Intcriofis.

ne lumincqua rc-

cedentc de tem-

plo,nubes&caligo

implcuitipfiuspe-

netralia,rurfumq;

ipfagloriafeditfu-

pcrCiicrubim:&il

lis ftatim abcunti- + auertcbant

b' ad exteriorafub '*^*

fequutx funt rotx. . „

nitudo fcientijB,no
titia facramcntorS
Dci , & thronus

fieri ncc debcre di-
ci. Dereliquit dns
terra , & dominus

viicederet,auderet.Quo faftorurfus rcdire videtur & non videt . Vnde intuitus Chcrubim &appetitus eoru,
inihi,fedChcrubim, inquit , fublimia & facile ^ aera eft obliuifci prjeteritorum, & ad futura fe cxtenderc.

ferc-

fuper effigies Detfedtntisin thronOtreprefentans eius maiefiatem.

5 Quatuor pcr quatuor. idcfi, perftnguk quatuor animalia
quatuor facies trant cuilibet ipforum.

6 Et fimilitU.Vul.<7.(/./ifef apparttia vniutfactei effetmiaata,
ytpr^di8umefl,tameneratidemanimal.Cateraautem qux non
funt hic expofita de animalibus & rotit,expofitafuntpleniusfuprd
cap.l.vbipoteflhaberirecurfus.

NICOLAVS DE LYRA.

1 ',t Cgrcffi.rtdiens ad locum fuum.

2 [tftctit.DJCit Pya.Sa.qubdhxc eliportaatrij facerdotum, qu*
eraftparteOrietali.Etdiciturportadomus dominiftue templiyth
qmin reBa linea opponitur portx templi, vt didum eflfupra 8,
5 \)(\iia.ideii,qHodlibet iilorum quatuor.
4 ^od vidi. quiafirmamedi eratfupercapita animaliu,& de

fuper

A D D 1 T I O.

In tpjc.-vhi dicitur m poftilU!,llic OC du.du.

Id hoc duplex dubium motum per TvftiUatorem videlur dich
Jkttquod nonfolum primum animaljed quodlibet quatuor anima-
iiutprtediaorum in prima uiftone coatentorttm in hoc loco -voca-
turherub,vnde in litera exprcjfe dicitur: Rota vna iuxta Chc
wivnum,& rotaaliaiuxtaCherubaltcrum. Etquiafe-
tunm glo.tadem debemus inhoc loco iHtelligere in expofttione
anivlium:qu<efupra.H£C enim mutatio nominum non debet refer'
namutattonemrerwmvifarum ,fed ad maiorem illuiirationem
frMtg.lllaenimqu^priusfubjpecieanimalium quaft inferiorU
fog)uerat,hic cognofcitfub fpecie Cherubim quf funt altioris gra
iu&texprejfius denotet quodmyfteriaper huiufmotUanimaliafi.
%urafuntfupYa naturam rerum naturalium,vnde no jolumfacies
bou iicitur bic Cherubim,fed etiam facies hominit& facies leo-

niSyet huiufmodi. Et ideo omnib.animalib.fimul fumptis dicit,infrd
w.c.lntcllcxi>quia Chcrubin cfTcnt.^w*»^ dicat, illa queprius
videram , vt animalia quaft terrem:modo intellexi vt Cherubim ,
quod pleratudinem fapientif importat. Cum autem dicitur: Facies
vna,facics Chcrub,& facies fecunda,facic^ hominis,&c.
infolafacie bouisfecit mutationem. quia bos ( vt diEium eftfupra)
/ecundum expofttionemfanHorumfignificat myHerium paffionis ,
eo qubd efi animal immolatitium : C$ftc habet infirmiortm ratio-
nem quam alia animalia.ldcirco impofuit ftbi nomen Chcrub qua-
fi dfortiori de omnibus intelligeretur ratio Chtrubim. vnde iiatim
de omnibus quatuor animalihus d/c«.Eleuati funt Chcrubim. p
& infra .- Cumquc ambularent Cherubim , &c. Et ratione
pr^diSla poteft did,q<tbd ante pofuitfaciem bouis qu^ in prima vi-
fionefuit tertia ut denotaret quafipcr locum a fortiori ^qualitate
animalium in dignitatefeu excellentia.

ms

:ap. xl

• ^ Teleuauit me

— ' fpiritus & in a
^on^fHier.Pcrmc
glciamfcquinon
pouramauolantC,
vt.

CA P. XI.

^ a TVbi CMt glorii.
4Chiiftani,qai ad nos pattcm ducit.

T eleuauit mc fpiritusctlntroduxit me adporta

a TEcdefii. b f luftitix.fcilicet.dc guo:Eccc viroricns.&c.

ddmus dfii Orientalem : qua: refpicitfoUs ortu.

vt, f. non rcmanerS
in templo ignoran-
tiJB nubec6fl!fo,fed
flans in porta do-
musdiii orientalis,
quje rc . fo. or. qua:
^lequuntur

NICOLAVS DE LYRA,

C A P. XL

J Telcuauit me fpirims . Superius pofita eft vaflatio pltbis
' cmmuniier,hic ponitur deftruHioprincipaliumfpirituaitter:
^^rimb facerdotum jecundb principum. cap.feq. tertib falforum
t''mtarum.cap.\i.Circaprimumfciendum, quod leremias pro-
fUautratbonum illis qui tranfmigrauerant, & malum illis qui in
letfdem remanferant fub metaphora ficuum bonarum & malaru
ie:z^.b. Sacerdotes autem qui remmferant in lerufalsm conira-

rium

riumafferebant: & ideo oflefio faBa eft E:i^chieli confmilis vifio

ni lere.& poiiffim^ quantum adfaccrdotes.Vrimb ergo dcfcribitur

vaflatio illorum qui remanferant in lerufalemfecundo confolatio il

lorum quitranfmigrauerant in Babylonem,ibi:Et fadum cft. Cir

ca primumfciendum, quod facerdotes quiremanjera'it in lerufalgf

parabolicedefignabantfuaprofperitatem, &ideoprimb eorumpa

rabola ponitur: & fccundo toUitur ibiddcllCO.Circapiimum pre-

mittitur modus vifionis,cum dicitur.

I Hcuauit. i.Deui vel angelus Dei mini^er.

a Et introduxit.i.ati portam atrij facerdotum,qHf fic nomina-

tur,vt diiium eft cap. preced.

Tom.^. O o

iKf Gloford.&NicolaideLyra

"J

S fcquuntur facnmenra cocnofccrem.

% a ^Miflt;fl«iii/7«r.Hicr.Omnia rcfcrcntcs ad qumq,- fcn.
fos corpori«.:Hic autcm numcrus am vix aut nnnquam
in bonorcpcritur .quamiiisin Lcuiticoad ^ccrdotale
minincrmm a as.annisdigantur. Hoc rv. m Hcbra» no
habctur , fcd in fc

e Filihomlvh. ^ Thcod. Accufat principcsfic fubicc a
illis vt contraria Dco confulcntcs & prophctisrcpus .
tes.neque corum didis volentcshabere fidem, fore," ,
licct,vthoftibus tradantur.
d Afowne ^«(/«w.Q.d.Licet, nuper pofl primam cap;

tate a:difiatc

K.

f kxemuD.

ptuaeinta Ibi.ntri- a Etccccin introitu porrx vigintiquinqj viri:& vidiin mc- j
gcnarjuscft , & in b j-QgQj^f Jcchonia filium Azur,&Pheltiam filiumBana *
exor jo uiu p j^ nj.i(,cipcspopuli:Dixitq; admcrFililiominishi luntvi ^

* a f rrnlcrl<'tuincoii(cirntiadclprt9ntc< & pizniicrcnolcntn.

ri,qui cogitant iniquitatcm , & traftant confilium pefil-

T fiiati ad inirtituin.

mum in vibc ifta,dicentcs: t Nonc dudum asdificatac funt 4

phctx ic in domini c
actaic.qn baptizatus
eftalohanncDici-
mu$inquinq;pru- d
1 W«»ti^a» i" dcnics virgincs , &

#<liRcetiiiu

gnqucfatuas. Scd
hicquinariusinmc
iomot. dio pofitus cfl: & fi
qualitatc vtctium,
Tcl ad bonu vcl ad
malu rctrrn potcft.
b leihentam. Hicr.
Dualcm.fciUcet.nu
mcrum qui diuidit c
vnitatcm& infccu
dx dici numero fe-
cunduni Hebraica
vcritatem non vidc
_ tura domino.vndc
** inarcambina &bi
na introducuntur
immuda.Dominus
autcmvtrunqucin
vnumcoartans.fc-
cit vtraqivnum, &
foluit medium pa-
rictcm , inimicitias f
jn carne fua conde-

iA Bibylinio conlumcndi aidore rniut iicula ipniti.

domus q antc c .
ruerant : fcinm i
hancciuitatcr
iflar lebcrisac j
quafi carncsira
confumcndos
crcmandos
c Vlurimot, Y
Q;d. Ego mtcr

domus?Hxceftlcbcs,nosautecarnes.Idcircovaticinare 5 borquo fitcu

^lUis hoc diccntibus.

dceisjvaticinare fili hominis.Etirruitin mclpiritus domi

^Sccundo. ^ Quia.

ni,& dixit ad me.Loquere.-Hsc dicit dominus: bic loquu

2 (QKlon TOteni^ rciditz nuit^tis.fed hi quosfcandilizaliis. b YPiobanscotda & trtics.

ti cftis dom' ifiael: & cogitationes cordis veftri ego noui.
plurimos occidiftis in vrbc hac;&^impleftis vias cius inter

fcdis . Propterea h?c dicic dominus Deus If rael. Interfe^ai 9 * Theo.c^d. k

i^scandaiizand. , quidc lcbctcrr

vcftriquospofuiftisimcdioeiusjhifuntcarnes, &h^ceft ^o ftisvrbcm.q u-

a ^liuj putatisvoMn hacvtbemorituros. b *Holtium. ^Hoftium. tt iniinitlS CaOai i.

lcbes.&voscar
no iuxta fensi'
dixiflis.lcdqu':
timctis.Implc;
de ciuitas ar
qualilcbes.no
veftris,fcdco
quos intcrfcc j.

iebcs:&cducavosdemedioeius.Gladiumetuiftis,&gla- '^ l'"^ complcu
dium inducam fuper vos,ait dominus Dcus , & eijcia vos J^ lis^^minimrafl k

TVfbis. '«^jli non immeiito. mini n(¥i. i n

de mcdio eius.Daboqj vos i manu hoftiu,& facia in vobis | ftjjs vacuum i c

a ^Ci;i.iiTiiiisextra vrbcra. b «In terminis irouincia: veftta:. minivinfinf *

iudicia. Gladio cadetis. In finibiis Ifraeliudicabo voSj6^ 15 j-um hoflib. ■

a ^Aola vex:t!ainte!leftumdabif auditui. b tNonalius. c TCiuitas ficut putatis . , /: mj^^riri f-nictr^^r

lcittis quia ego dominus. H9 c non cnt uobis m lebetc,& ij ni, & illoruir

dio peribitis .
f Etfiieris . Secundum ill ud : Cum ouidcm eos qujtr m
enw.vtfcilicct.quem per beneficia no fcnfcrunt.pci t.
mentacognofcant.

* Theo.Extra vrbe, inquit, corumqa^irapiepatr %
luetis pocnas,& cxperientia dominum me efle dil(:c

nans . vnde : Egoe-

paur vnumjumus, vt.fcilicct , aludaica dualitatc in vnita-
tcm nos reuocaret fidei Chriflianaj : Pontificatu quoqj
ludxorum perdito dominus patitur non fub vnoprin-
cipc led fub duobus , Anna & Caipha,vt religioniscorii
fciflum monftrarct crrorem.

c Fili

NICOLAVS DE LYRA.

j^\ Et vidi,&C. Ilie eil alius ab illo lcchonia pojitofuprd 8. cap.
■ quia ille dicitur filius Saphan»

a Et Phel tiam. J/?i iuo erat ptincipales , & tUios traxerant ad

errorem Juum-.ideo exprejsh nominantur .

i Hi funt vitLquia informabant populum , ytfecurk maneret

in cuUuidolori non timentes leiemite cominationes:ideo fubditur.

4 Dicentc$.(/'<«/i dicat,ficut manfit ciuitas a tcmpore SalomO'
^ nis qui eam ampliauu,& trtplici muro clauftt:fic fecura ab aduer-

faijSpermintbit.

5 Hxceft [ebes-fcilicetflerufalem.

6 Nos autcm carnes. Quod exponut aUqui dicentcs, J» hfc di
ctbat isiidertfoni,& percojequens negatiutf eb^ leremias fphe
tauerat v.c.combuiiioiie ciuitatisfub metaphora oLla fuccenjti :&
fecudu hoc verbu isiud inteUigitur ntgaiiuk ficiHiiC ciuitas nd erit
lebes ftue oUa fucffa,vt dixit Ieremias,nec nos carnes bullitt in ea.
Sed htc opinio no cdfonat liter^ fequeti,vt videbitur: & ideo I{a.
Sa.exponit hoc veibu. Hsc cft lebcs. Tanq affertiue diBu, vtftt
fenfun Sicut carnes cojeruan*ur in Ubete vfq; ad perfeda eatude-
cotiiomm , ftc feruabttur iu lerufalem vfque ad maturam xtatem.
»4{fimilatur auitm prolongatio vit^decoHioni , quia qumdiu co-
lor nuturalis duoquit alimenitim conuertcndo in mcmbra , durat

homi-

hominis vita.tandtu enim viuuntanimalia,quandiiinuttiun k
de ^nima.Quando autemcolor naluralts fic debiliiatur,qik *
potefi hocfacere,defictt vita naturali morte.

7 Idcirco,&C. Hic confequenter remouetur h^tc parAoU, pi
tet litera vfque ibi.

8 Plurimos occidi,& c. fcilicetj innocentes , quos «ccii «
Manaffes ,&alij reges maii ad perfnaftonem facerdotm, vi ^
Jeremtam volueruntfic occidere, vt habetur Jeremia z6.

9 Interfcdii veftri,&c.in medio eius,&c. /./«•«/.»/<

I o Hi funt carnes.j8^M licet nonfuerint ibi mortui mort Ji.
rali, fed violeta,illa tame mors fuit optima , Jecundu quoi < w
•P/. 1 1 5 .a. Prctiofa in confpcftu diii mors fandotiii s

I I Et haiccft iehcs.quia m hrujalem fuerunt Jepulfi.
Ix Et educam vos,&C.f Jr/rj lerufalem in captiutiattm.

1 3 Gladium metuiftis./. regis Babylonis , quando pro t ilit
ad rrgem .Aegyptimiftftis.

14 EtgiAdium.f.regisBabylonis.

1 5 In finibus Ifrad. in terra aliena finibus terrs vefiri \ Hi,
i6 iadicabovos.quiafueruntadduHiadregeB^bylo'!' it>
ra Emath. <& ibi occifi eb^ relaxauerant mramentutii
qnodfecerat regiBabylonis,vt diBumfuitIert.l9.ideofubi. w.
17 HxcfcilicetfleruJaUm.

MOll^LJTEB,.

. 5^ H;ff/?/ft«.Etfccundu fcnfumliteralcm,Ierufalcm
' dfhiclebcs.&habitatorcseiuscarnesPcrlcrufalem aut
qua: pacifica interpretatur.religio dcfignatur: in qua de-
bct cflfc pax & tranquillitas a tumultu fccularium nego-
tioru.Et bcnc df lebes:nam in lebetibus coquebatu r car-
rcshoftiarumpacificarum.quaruadepsofferebaturfu-
pcraltarcholocaufli inodore fuauitatis: &fimilitcrin
rcligionccarnalesaffcftusdecoqdcbentcharitatisigne,
ita cp dcuotio mcntis qua: pcr adipcm fignatur.cora dno
acccptctur;& quoniam in rcligionibus & fpecialiter me
dicantium aliqui foUiciti funt luucnesadducercadfua
rcligioncm,quitamcnfuntmalireligiofi.proptcrquod
induajproiiciunt :aUquando vbiinduaorcsdcficiunt:

ideo

ideo dicitur talibus induftoribus quod fcquitur.
8 Tlfrimos occidi(iis in vrbe /.;ac.i.in hac rcligionCjVl Jro
ficientes mortui funt mundo, & occifi funt fecm jni
vitam carnalcm,de quibus lubditur.

10 Hifuntcari,es,&c.i.dccoi\x charitatisignc.&nojVO'
qui mal6 viuitis in rcligionc. ! .

1 1 Et hec efi lebes,&c.(. ipfis & non vobis,c6 9 in r gio
ncdccoquunturignecharitatis,& non vosquiin caf
naliter viuitis:quorum poena lUbditur cum dicitu 1 ^

12 Etcducamvos derricdioeius ,€S(.(-dc religionepr ftc
14 Etgtadiim inducam fupervos, i. fcntcntiam horri ^^
vosabclcdisdiuidcntcm. ,
f Daboque vos in manu hv^iim , €?"f .i.d^monii..Vt U '"'

fitiseis inpenaficut viuetes fubicdi fuiftiscisi" P'^'

t '•

u7

Ezechielis Cap.XL

'Iij8

/t a Etfalfim efl.Ukro. Mortuo Pharaoneingemuerurit
A fillllacU&clamauerunt addominum.Eo.n.viuente
nc potcrar . Ifaias quoquc mortuo Ozia rege leprofo,
vjtdominum fcdcntem fupcrthronumexceUum &
clcatumA Scraphim flantiacircaeum.Intelligenfque
iiriuindafehabe-

fQuta. f$ecundodicit:in fini If.iu. b

poenitentibus.& de ccdcfia egrcflls dicendum; longc rc D

ccditeadomino.

e Fratrts tuiy&c. ^ Theodor.Aliquos.inquit,bello,ca- Exech. ii.c

ptos,qui iam penaseorum facinorum qus aufi funt, dc

derunt/cruaboinpopulum. •

rehia.mcreturde
alt:icarboncmad
laU fua purgada.
Hiautcmprophc
tare fortitudine
D( princeps qui a
doiini dechnaue-

fQuia,fci1icet,non interG'nies, fH Chriftianos.
" ' " ~ o "

vos no eritis in mcdio eius in carnes.In finibus irrael iudi-

f Idco vohis hac ; ^

cabo vos,& fcietis quia ego dominus:quia in pccptis meis

^Proficienuu cCoiura.

no ambulaftis,6c iudicia mea no feciftis, fcd iuxta iudicia ^

<f Vi cis cfli-tis in tcmplum

rai"eruitute,cadit a Gentium,qu^ incircumitu veftrofunt.eftisoperati.Et fa- ^

VteUCtUraChn- b ^ TRuina declinans . ^

Ilo:)ominusenim c ^^^ ^^ ^^^^ piophetarem , Plieltias filius Banaix mortuus

^Compaticns ^rfcOu Tf idci ardurc.

eft.Et cccidi in facicm mea,clamans voce magna.Et dixi: ^

TTenio. a fQjTeindignantectlamreliquiiqua: vid^-hantur lupcreflc peribunt .

Hcuheulieu domincDeus, confummatione tufacisreli-

a 1Siccont]uerenicm- ^

quiaruIfrael.Etfad:umeftvcrbumdomini ad mcdicens:

a ^Q^.Non funt illz leliquia: quz funt in leiufalcm.licut putas.fed quz in Babylone captiui.

cft;furre6lio, dia-
boisruinaeft, vn-
dciccehicpofiiuseji
inr.mmecrum, fcili
cetiuipcflimefta-

baL',Cr refurreclione

ecrm. fcihcet,qui d

Tr>rftirp>" tua.

, inclumis.t lezo-
niaf.quiinterpre-
tatraurcseiusfo-
rai,anim^,f.filius
Azr,quod inter-
prtitur fultumfi-
uc iiutorium .
* rheod. Vidct
proheta illorum
bpa.quiiufiifue
rapnulii parcetes
csetfre, & veritus
nciinditusitcreat,

7
8

9

lO

II

f Longe recrdite.

* Theod. Deride-
tcsillos quinucha
bitat lerufalem di-
cere audebant , vos
dominus a fepro-
culeflevoluit rfcd
nobispromiflioms
terradiftribuitrld-
circo, inquit, c6tra
omnia fient,& vos
neci tradam, illorii
autcm curam ha-
bcbo.

g In fanHificatione.
Qiiiaquidameorfi
idololatric fubijci
noluerunf',fed ma-
datoru Dei memo-
res fuerunt, vt Da- dj„ .^ j,
niel & tres pucri,& £
fimileseorum.

* Theod.Interim
ipfos captiuos &

12 cxules&profugos

^ j^ ^ i^ feci , verumtarncn

ProptcreahxcdicitdiisDcuSjQuialongefecicosinGe- 14 ip exilio , expefta-

^Efli:. a Alienis. b Y^Isitui- c TVt memorespcccatorumiuoium, qui per Titiarccelle- tlOUC mutatiouis

r,nt,pcrp«ni,en.iam,«ica„t. fQu,aobedierunrmihi. CalamitatU , & fpC

tiDus,8cquiadilpcriicosmterris: t cro eis in fanctihca- ij bonorumconfola-

a iConcaptiuis.fcilicet, quifunt in Babylone propinquis Ezcchiclisptoplictz. tiOUC Cis aflferam t fui.

tione modica in terris ad quas venerunt. Proptcra loque- Hoc. n. declarauit
rc:Ha:c dicit dominus Dcus:Cogregabo vos de popuhs,& ^ ^ cum dixit,ero ipfis
adunabo dc tcrris , in qujbus diiperfi eftis , daboqj vobis p"ruam, na^multd

poftautemipfosrc
ftituam,& in patriam tcrram reducam.
h Ctrfirt^abo ros c/t.Hicron.Hasc lub Zorobabel & lefu <

filio lofedcch & Efdra & Neemia tribui ludx, & his qui
cii cis reucrfi funt pleriq;,accidifleautumant. Habitato-
rcs quoqj lerufalc qui fub Sedcchia rege luda capti sut,
vcl g fugerut di leremia in Aegyptum, in oes terras efle F
difperfos & non reuerfos in vrbe lerufalcm . Plena aute
conuerfio eorum qui captiui erant , & reliquiaru Ifracl
intelligit in Chriflo:c]nreliqui2faIu£efafta: funt,& crc-
diderunt vna dietria milia • Sed & quotidie fuperbi ha-
bitatores vrbis lerufale-Quorum aut cor.pofli]o.& ab.fu. Aft.1.5.
ambulat.Dei meretur offenfam. Qui aut ;p lapideocor
moUc accipiuntppoenitentiareuertuntur adecclefia,

^ &

cccierant,

b ^heitias. Altcr c Pili homlnis fratres tui viri propinqui iui,& ois domus

^ priCipU leruatur j ISunt. b llmptopcrando. c ^Acfi dicat.LongercceHiftisadomino,

quia captiui, & cum Icchonia voi tradidiftis.

Ifrael,vniuerfi quibus dixerunthabitatoresIcrufalem:Ion

a «rSed.

gerecediteadomino, no^bisdataefttcrra in pofleflione.

TDic concaptiuistuij b f A terra ifrael " " ' "

f Pjtumncr.fcilicft, ab ec'elia.
0

omib. intcrfcdiis,

obtus enim fue

ra^3rganimi moerorc multos accepifle incohimitatis

figaclemcntidominolupplicat, vtmifericordia;medi

caicnto mitigct iuflitiam.doceturq; forc , vt ifti quide

- hoibustradantur propter ingentcm improbitate. qui
veniamcaptiui abdudi fuerant ,etiam inextcrnarc-
gioeconfolationcm pcrcipiant & reditum cofequant.
C una/4) . Strucloris vcl cemcntarij, qui cadendo a do-
fniodeclinauit. Filiuspcflim^asdificationismeritoca-
ditrophctan te eo quem dominus confortauit.qui an-
tc(peclicbat Deo , & illius fulciebatur auxilio,iure pct-

' maetinimpcrio.

' d a/^jflMTO.Exhisdifcimusnoeflcinfultandumcis, g
"id:io poenis traditifunt, nec a peccato conucrfis aut

pocni-

NICOLAVS DE "TTKK.
<{ I ^on Zi[i\s.niMendo in ea vfque ad maturam /eiatem .
", * n finibus Ifrael . /^rpewno tfi eius quod pr^diHum e(i ad
. maiiem afjiyniationem.

3 ed iuxta iudicia GQ.n.imttando idololatrtam eorum .

A 't{id\imc{i,icc.Duuntatiqui,quodnonfuit tuncficinre,
. iediopheta vidtt m fpiritumorti fibi de propinquo imminere. He

I>r^licunt,(fu6d tuc mortuusfuitfubito diuino iudicio:& hocfuit

- finvcr nunciosy qui frequenter mittebaturde lerufakrn ad tranf-
fttigiios inBabylone, qui interrogati ab illis quibus E^s^chiel nar
fawatfuaviJionemyVthabeturinfinehmus c.refponderunt, qubd
*'>dn!epore& eade horamortuus futrat, ficut E^s^echiel dixerat.
5 it cecidi. ad deprecandum dominum , ne muliiplicaretur ex-
teruntum.

" Et faftum eft . Hic confequenterponitur confolatio eoru qui
■ ^^''^mtgrauerant.cum dicitur.

7 ^^^ihomims.idefi,ludiei tecum in Babylonem dulii.
' * Viri tni.quia intcr eos erat aliqui, qui erant de generefaccr-

doiali.

dotalijficut ipfe ET^tchiel.

9 Et omnis. Q»ia de regno decem tribuum aliqui euadetes ma-
nus S^tmanafar, p^flea venerunt in regnum ludx vt di£ium fuit,
^.I\eg.quorum aliqui cum lechonia regefuerut in Dabylone du^i.

10 Quibusdixerunt./rfe/?,^ai^«rrfm»-««r.

1 1 Hd^imioxQS.reputantes eos miferos^^ fefcelices, vt diBum
efi in princtpio huius cap.

12 Longe rece. [{eputabant enim eos ^ domino deieUos & de-
retidvs.

I s Nobis.?d credebat fecurh viuere in lerufalem , vt pdiBu eji,

14 Propterea h^c.idefi,propter eoruminfultationem ero vobis
in conji.lniontmMeofubditnr de tranfmigratis.

1 5 Eio eis. quiaper Danielem &Jccios eius , qui fuerunt poftti
fuper ncgotia regr.i Babylonis,vt habctur Dan.z.Iudxi ibi habtta-
tes fuerunt Juliintati in aliquo & confolati : & poiieaper Mardo-
cbxum tempore ^Jueri,vt habetur in libro tfiher.

16 Congrcgabovosdepopulis.tewpo»-e Cyri,qHi dcdit lice-
tiam redcundi tn ludmm.

*Et

M 0 If^U L l I E Py.

t "^^''^/'^^'«•Hicfecundumfenfumlitcralem dominus

petzcchiclemconfolatur eos quidcconfilio Icrcmix

• "*"">graucrunt,ip(is bonaptomirtendo: Commina-

3» meuam mali iUis qui non uanimigrauerant,& tranf-

migratos

migratos deridebat . Pcr hoc autem moraliter fignatur,
quod illi qui confilio Chrifti dimittunt tcmporaUa,reU
gionem intrantes deuotc,ibique viucntes fan^tc: confo
lationcm recipiuntadominogratiaein prxfenti, &glo-
ria; m futuro . iUi vero qui dcridcnteos , & rcputant fa-
tuos.grauiter adominopunientur.

Tom. 'i. Oo A

iiy5>

Glof.ord.Sc Nicolai deLyra

IKO

pcnfi tcrrcntur.mu
tationcm in mclius
jioiiumrpiritri ap-
itouaoMa. pillauit.Qiicmad-
niodum n.cumdi-
xiiTct alrcrain cor,
non natur.Tmma-
tione lignificauit,
(cd mctisin mclius
provH:nlioncm : ita
Ctpcr tpiritumhoc
idcmdcdarauit.
b Et Jlcendit. Pau-
latimgloriadomi-
ni reccdit ab Icruia
icm primumtcm-
plum dcfcrcns, ftat
inatriovcl inlimi
ncdomus:poft,in
introitu portac oric
talis,nouiflime fub I
latispennis rotifqj
fcqucntibus,ftat I'u-
pcr montem g eft
adori.vrb. monte,
fcilicct,oliueti.vn-
de dominus adpa-
trcm afccndit . Et
afun. vnde : Surgite
tamus binc. Et: l{elm-

gnificata.humana veropereleclrnm dcclarata.laiacr
tra Icruialcm inia in hunc montcm proiicircitur:. &
deredit incoclum.Etcnim poftcruccm &mortcc.ii;
ta rurfuscontra Icrulalcm fcntcntia.quia non rcli.nq;
lapis lupcr lapidcm.in montcm illum cumdifcipul

fc(fl:us,abintcl ■

humUm irrncl,& ingrcdictur illuc,5cjiuf€rent oes t ofFen-

t f idola proquilius Deumoff:ii!ltl*is. b fH>imo.

fioncs cundafcji abominationcs ciusdeilla. Etdaboeis

/f & tfl pr«cqrtis dnl ambulanr,* iudida cius cuftodmnt.

A a tt dab . <-«. 4J I hcodHiJ auf non Iibcri arbitrii cucr
Uoncm dcclarauii, fed futurum ab ipfo auxilmm focic-
tatcmq; ad dficicndabonaopcra. Spiritum nouum vo-
cai- if ai.i: ad honcila intpcditum.Cum.n.ad contrana ,p

^Tixioiit&lciu"!"'*' " "^" dmcrris idolislcraiatis.

h <Cui 'imile:Cor munduin cr'*a in mc.
n

cor vnum,& (piriium nouum tribuam in vifceribus coru.

a 5 Ouium.recundiim .llud:Dui3 crfuii.e& inrircuncilicorde . Ei : Indur.ituiii fft cor Huraonis.
•' 1 Mo'l<' in ijuo mjndati Dei fttibantur in tabulis cotdis carnalibus.

Et aufcram cor lapide um de carne corum, &c dabo eis cor

f Conurili.

camcum,vt in prajceptismeis ambuIer,6Q.udicia mea cu-

' a IQiil modo adurrfus.

ftodiantjfaciantq; ca,S^fint mihi in populum, & cgo fim

a ^Std. b * •crataquibusDeuiottsndiiui.

cisinDcum Quoium autemcorpoftoifendicula&abo

fldola

^Vel vtJm.

Toant4-^
Lucij.S'

minationes fuas ambulatj horu viam in capite fuo pona,

«rCuius diccie fjcerectl.

dicitdominus Deu.s EteleuauciiitChcrubim alas fuas,&:
rotas cum (liSi&L gloria Dei Ifrael erat fuper ea . Et afcendit

a T Mifum m mo.^um ;fque hodic gloria domiiii qujc lemiduin defcruict ftat fupei montem
Oliuctt,5£ in fipno crucis rutilansfpeftit innplum in cinetesdiflblumm.

gloriadni dcmedio ciuitatis, ftcritcjj fuper montem , qui
cft adCrientem vrbi.s, S^fpiritus leuauit me, adduxitc]; in
Chaldxamadtranfmlgratione in vifionc in fpiritu Dei.

a ^Signiticdt (c non coipojc ledlpiiitu de Bab}lone, in lcrufalcni fiiifle iran&latum*
h •^C^t inrin fj;iiituduxrr.''j in Icruralein,6€ omnia monftnuerat.

Et fublitaeftame uifio^g^uideram . Etloquutusfiim ad 12

i^ tacft,poftquam
14 leult priorcm c.

tibus Sc qu.ti.v

1 ncqucunt.pouii
bus latus.inc

2 adumptuseft.f
ra igitur fututf
caquoq;crun:i

3 phctae oftcnfa it
* Eufcbius.Ho:
verbum comp!

4 licctintucri,qi

5 doomncsChri,
niconcurrunt,ri
Vt quondara k •
cuiufda Ixtitii
tia , qux in leru

6 celebretur , ncq
ador5tineo,q!

7 erat in lerulah
laniiiuario : icc

8 diucrfcntur cu
fcifcitandum d

9 pugnationc&!
tudine lerufal
quam propheti

10 dixerat.tumin
n tc 01iuaru,qii

contra lerufa!

w

adorent, vbi gl(
dominicorami

a fHii-ion 'i s f.

qutturvobii domusue ^r ■ - aii •• n-i •!•

jira df/mj.Iofcphuf d tralmigrationeomnia ucrbadommijqugoltederatmihi

Cjuc voccm angelo

rumdicitintcmplo auditam : Abcamusabhisfcdibus.

c Afon.c.Hier.01iucti,f in fignum rcfedionis, & lumi-

nis, vt indcpcriiuramarfuramqucccrncrctlcrnfalcm.
•}« Thco.His itadidis rccclTcrunt dcciuitatcChcrubim
gloria Dei infidicnte vchcntia, ftetcruntq; fupcr monte
cregione Icrufalcm.Hic cft mos oliiiaru, vnde Saluator
nolTcr fccundu carnc aflumptuscft.Mcnto igitur coq uo
quc tpe,cu in humana tigura apparuiflet , duafq; in vna
perfonanaturasoftcndiifet, &diuinaquideperignc(i-
gniiica-

NICOLAVS DE LYRA.

1 Ft auferenteomnes oflcnfiones cundlafq; abomina-
tiones, i. idololatrias , qutaptft >ediium captimatiS Babylonuit
non legitur ille populus idololuiraJ]e,mfi aliqui pauci ttmpore v4n->
tiochi,qui ad hoc coegit ludieos,& 2.Machab£.

2 Et d3bo.fcilictt,ad fcruiendum vni Dco cali.

3 Et fpiritum . aufercndoin voluntatem patrum fuorum , qui
futrwttad idololatriamprow,

4 Et aufcram cor lapidcum . idefl , durum ad recipiendum
clifciptiiiam domini & profhitarum,

5 Et dabo cis cor carneum./. tencrum e? difpoftum ad reci
pitndum,vtpatct i.Efdt.Cuius do^rina receperunt valde deuoti,

6 Quorum aute corpoftofrcndicula& abominatio-
ncs fuasambulat , .i.paraiumadDeum ojftndendum , quale
eratcoreorum tn lcrufalem habitantium, vtpatctperpr.fdi8a.

7 Horum viam in capitc fuo ponam , dicit dorainus.
reddeudo en panam debitam.

tatcm.
d ^d tranfmigrationcm,&c.Hier. Ad cos, f.dc quibu;
pra & fcnes luda fcdebant iuxta me,&c.quibuspro[
ta prefcns corporc vifioncs cerncbat Qi\x ola ficban t
eonlolationcm rcciperentcaptiui, qudd^f.inlcrufa i
rcdircnt,& m prarccptisDciambularent.
4« Thcodor.Huiclococompctitilludcuangclicii.
ti mundo corde,quoniam ipft Deum riiebunt.Hoc nOS abu
docuerunr qusBdiftafunt.Multis.n.fimulfedentibu 1
lus tamcn propheta vifionem illam perccpit.

Et

8 EtelcuaueruntChcrubim alasfuas,& rotiam ^
Hic vliimoponitur viftonis htuus reLaiio: pr^mitiiiur t,.,
fus diuinx protcBionis in lerufalc,cum dicitur: Et eleuaiii.i
ad volandum extra tcmplum in quo erat,vt paict pcr pr^dii;

9 Et afccndit gloria domim. fignans fubtradionemd •
protc&ionis.

10 StctitqucCapcr montcm. fcilicet,Oliuarum,qMrno
diflat d lcrufalcm,vt habetur .ji^.i,

1 1 Et fpiritus lcuauit me. Fifione enim tmaginaria vidt
fihide ItrujaUm in Babylonidm riduc'.

12 EtfubIatacftamevifio,quamvideram. i.mf
tiSyi^ ftL vidttjc cfie cumfcnibus fcdentibus toram ro ,:.
tur fupra S.c.ideo fuhditur.

13 Et loquutus fum ad tranfmigrationcra.;(/f^>' '»•

dps tranjmtgratos in Cljaidxam.

1 4 Ola vcrba diii quxoftcnderat mihi./^cr«/.^».f'J <■
nem tmaginariam prfaiitarrh& tius ,nttlkttu , & figni^ca '•'

CAP. XII.
SlT^IT faausefifcrmodo-

JLtnini ad mc,diceHs:Fili a
hominis,'imedio domus exa-
Jperantis. fcilicct ad ama-
^ ritu

N i C O L A V
C A

C A P V T XII.

"P T fadus eft fermo domini ad mc:diccns,FiIi 2
•J-^hois in medio domus t cxafperantis ru ha.

ritudincm conue
tis, cumnaturafim "
cis.vndc :Gi<li-iteCr ''
te , quohurn Juauis tjl *'
nus.

n-

S
P.

D E L
XII.

Y R A.

Diuifio.

^ TJT faftus . Hic con(equenter dcfcribitur punitio principum:

l^Et diuiditur in duaspartes,fcilicet,principalem (j! incdcnta-

Um.Jecunda ibrLt fadus cft. Trimum autem fitjub parabola fa

ai.

W,& idco primo parabola ponitur.fecundd cxponitur ibi. ! W*
£lu$eft. Tarabolaverofa^itJi,quandofit aliqtiidadfigni*"!
aliud faiium jicut parabola verbi qtiando per vnum verbum W
ligitiir almd,primo ergo difitur,

Fili hominis,qutaplureseorumnolcbattt credereytn

remi^ dc dtjiru^ione lerufnLetr-futura,

*C

MOi\jlLlTEl{.

Etfaausejlfcrmo. In hoc capitulo Uteralitcr intellcao

po-

it-

ilii

poni^ jjhetia c5tra ScdechiS regg & principes & p(
cius:Qa defcribitur fuga rcgis & captio, & alioru Q ^'

jfio:

Ezcchielis Cap.XII.

ne in carne mortali vidcatur diiiinitas.Non videtterram D
neeiusoculisilluftrctur .quajeiusafpecluninon mere PraL/j.e
tUT.Oculi emm domin/ lupdriuflo^ . Haic autem omnia fecit,
vtper fimilitudinemhominisduralfraelis corda ad fi-
dem conuerterct. £t in portcntum quoque datus, vnde .

Ecce hic pojitus in rui '-"*^' *■*•

fOcuIis cordis pertinatia priuatis.

bitas : qui oculos habent ad vidcndum, & non vident, &

11«

f a '" ^?* ^'' ^'"'"'•f '^*'^ ^'^' '"^f'-''' Q-" ''^'^"^ volunt cap tiu i
A tatnSedechiasfqtiiinterprctaturiuiliisdominus; inty

piuprSBcedcreSaluaroris quidecoeleftibusad terrcna

del^^ndens.huiiianumcorpus airumpfitquali vafacapti

uitJs.Quod non probamus. Non.n.rex impius in figu-

rar i.llius prxcede

reftcfl.quitotius

pictiscxeplueft.

^ rheodoretus .

Imare,inquit,ali-

qumobleIIam,de

indvrbc capta et

fiierecoa6tum,ef

fod-ntem pariete a

&citumexcogita b

tca, & faciem le-

ger^m.neomnib/

quviderint notus

fiat^erte.n.hxcfa
Bcieiemvolo habi

tanibus lerufalem

u6z

a«[Nun vitiofenluiim.vnde Si cocci cfletis.pcc-

cacuni non haberctis.
. a

I

2

auresadaudiendum, &nonaudiunt: quia domustexa-

a ^Captiuitas Siedechiz in hoc tignatut capitulo.

b f Vt imaginibus.non folum auditu/cd & "vifu

oriiloiiMn ciptiuitatem cognofcat.

.Reg.J5.b.

fperans cft.Tu ergo fili hominis fac tibi vafa tranfmigratio
nis,6ctran fmigrabis per diem coram eis . Trafmigrabis au

a f Dr coeletlibusadtcrtcna.

tem de loco tuo ad iocum alterum in confpedu eorum , fi

afFacereiubciurinfiguia, ciuaeSedechias
fccitie ipfa.

eorum . Tu autem egredieris vefpere coram cis,ficut egre- ^

ditur migrans anceoculos eorum,Perfode tibi parietcm 6c^ 9 prophetia' mittcba tpo«ak»

cgredierispereuminconfpeLlucorum. In huniei is t por- turadcaptiuos: &

a «iLxx.Poitobis. 1Sarcinulas.f.& c]ui in foiatiumeffugicntes potiare folcnt.

b 1 Ne a quoquam videaris-
cfln catcitatis (ignum Ccecatus.n.ed a Nabuchodonofor,vel necognofcatur, Sc maior! cura feruetur.

d fCecus enini in Babylonem duftus e(i , & non vidit epm.

taberis,in caligine t efFereris . Faciam tuam velabis, & non

ifin .'iguiaenim pracceflemnr tam prophetaruTn dicla qui m fafta.

forte afpiciant,quia domus exafperans eft . Et cfFcres foras

aTSarcinasl

praignificarefutu c vifatua, quafivafatranfmiffrantisperdicminconfpedu
rancaptmitatem. ^H,!^lis. ivcigrcdi.ris ^ ^ ^

b ttranjmigrahv,

Aditeram Scde-
• chi:n captii a Ba-

byliiijs atq; Chal

dxi, & lercmias

prchetas&Rcgii

naiathiftoria, &

duiumdelocoad

locm,dcIeru(ale,

.f.in5abylonem,(Sc

cctcjqueEzechicl

in Jquentib. dicit.
Ijcronymus .
■ QuvoluntperSe-

decjiam ChrinQ

intiigi,vafacapti

uitas humanum

coius accipiunt,

&|:rfoffum parie

len; quia infcrni
: dartra perfregit ,

& efurgens foUs
j.creentibus appa-

tuii Portatus in

huierisqn cu an-

" gelispoteftatib.in

^cfhnafcedit.Ab-

^fcoditur egrcdi-

turicvelatfaciem

tiam,& in refmre^io
tiemmultorum,&c.
C Terfodetibipatie ....
tem & e^redieris per '"^^ ' "
eum.Cfc.Nodc.n.Sc
dechias fufFoflb
muro fugit ad de-
ferta lordanis , ibi-
que compreheltis
cftaBabylonijs, &
duftus in Rebla-
ta & ibi filij fui tru
cidatifuntcoraeo.
Illudautenotan
dum, cpcodemte-
pore leremias pro-
phetabat in lerufa-
lem& Ezechiclin
BabvIone,& illius ^

huiusad eosgha-
bitabant in lerufa-
lem.vt vnius,indi
uerfis regionibus
Dei prouidetia ^-

videbis terramrquia portcntum dedi tcdomui Ifracl . Feci ^° barctur , & intcUi
^ ^ ,sciiicet. " gerentaudieiitesq

ergo ficut prxcepcrat mihi diis. Vafa mca protuIi,quafi va populo accidunt
f a tranfmigrantis per diem,& vefpere pcrfodi m ihi parie-
tcm manu,& in caligine cgrefllis fum,& in humerist por-
tatus in confpedlu eorum . Et fa«flus efl fermo domini ad

fScilicet.

me diccns . Fili hominis,nunquid non dixerunt ad te do-

TDulcedinrm meain. fHoc.

mus Ifracl , domus cxafperans : quid tu facis ? Dic ad eos :

ailNon homo.

bfSedechiam Chtiflum. c TEft.
d*Quodfuftineo.

non idolorum po-
teftatc. fed domini
fieriiufiiione.
^ Thod. Interro

12 gatus,iquit,abiftis
contumacibus, &

13 aduerfarijs.eorum
qusea te fafta sut,

14 caufam , aperte dic
ij eisportentuegosii

vobis & fignu,reb.
ctx mu p

ne

HiEcdicitdominusDcus:Supertducemonusiflud,quieft ^^ yobis& fignt

^ TAiiasqui. ipfisprophcts

in lerufalcm :6cfuper omncmdomumlfiael , quascftin ^7 nusobies,&m_me

^ a 1,deft,qu. venturalunt vobis portendo. ^ iplo adubranS,q tU

medio eorum . Dic: Ego portcntum veflrum . Quomodo J5S' 'P"."^ r7 d '

bus euentura funt.
^ Et

NICOLAVS DE LYrA.

I [Juioculos &c/.cii)'Aw.
"^ J itnon vident.J.noi intelligunt oculis mentis,

3 fu ergo fili hominis fac tibi vafa. n per jenftbile faHTi
man ducantur ad intdligendum.

4 h{i.tnn(migtZtio.i.infirumentatranfmigrantibusapta,fi
tutkulum,peram,& (imilia.

■ 5 it tranfmigrabis per dicm coram cis . Vt fic videant te
tra^rc de loco ttio ad alium.

6 IttffcTcsfoxzsvzfatuz.Ilepetitioejieiufdcmfententixad
jnopem afiertionem.

7 Tu autcm egredieris vefpcrc coram cis.Ver hoc.n.deft-
gmrfugaSedechia& bellatorum tius de lerufaUminiiuitatis
tapone.^nteoculoseorum.

8 .'erfodetibiparietem&egredieris pcreum incon-
j ipctucorum.Per hoc.n.dejignabatur,^ exierunt per locum ab

ico[hm,(S ptr -piam [ubterrancamfVt atdumfuit lerew.x 9, &

9 In humerisportaberis,incaliginecfFcrcris.Pf>' /?ocrfc
ftgnatur exc^catio Sedechi^, qut exoculatus futt: &ftc nonpoterat
tncedere nifi appodtando ft fuper humerum ducentis.Eiadidemfa
cit quodfuhdttur.Vacicm tuam vclabis. Etfubditur caufa.

10 Qiiia portcntum dedi tc domui Ifrael, &c.i. fignumfu
turi maii Sedechix.Cunfequenter ponitur obedientiapropheta,cum
dicimr.

1 1 Feci ergo ficut praeceperat mihi dominus, &c. Et pa-

tetlttera(Xditiif.

1 2 Et fadus cft,&C. Hic confequenter exponitur parabola di^a
co modo quo lam diclum e(i,quantiim adfententiam: aliqua tarncn
adduntur qua exponentur.

II Nunquid nondi.&c/.e/.jVtf quafieruntatr.
14 Quid tu facisl.qitidfignat hoc fa8um tuun.i
I j Dtc ad cos. huiits faBi intelleHum.

16 Superdu.onus ii\ad>SiC.'.fuper Sedechiam.

17 Et lup.om.do.Ifrael,&c.^tti3M;»w citiitate& duce,nonpo
terat popuio bcne tfje.Cceterapatent vfqueibi.

4« Parietem

tfic&

M0I{^.4L1TEI{.

1103C captiuatio . Moraliterautcm per regem fugiente,
"gificatur malus prslatus , pcr principcs, clerus, & pcr
poulunijlaicalitcoctus : & quoniampraelatusmaluscft

ali)scaufa ruinae, ficut dicit Greg. in paftorali.Cii paftor
per abrnpta graditur, confequens eft,vt grcx ad przcipi-
tium fcquatur:ideo lequhur poftea.
i6 super ducem orins //J«</.i.pcccatorum pondus . Et fubdi-
tur poenaeius.

Tom.4. O o 3

l

u6^ GIoforcl.&NicolaidcLyra

ii6i

fcci,ric fict illis . In trarmigrationcm &c m ca-
ptiuitarcm ibunt , & t dux qu i clt m mcdio |

IpriaMf* r ,,y,i,„a.Mt<..uiii.»eUoai«umiuuiuui 1 AnieloiuiD.

bflncalum. ««Igno.uonfreduli.,

tporubJt corum in humeris t portabitur , m caligine t

«tMcdiumiBimiciiiMuro pjiictcin loiu.-m<:»

*tSoiitu cirrcdictur. Parictcm 1 pcrfodicnt, vtedu-,

^ jtChiiUi.

b f Vfl lin.oir .»1 cxciijtu velJmine

cantcum: facics ciasopcrictur, vt non vi- 2

d. /», ; >. u.Uoruiii Supct coiJaeiiimcoiuoi

_- - '-•^' »el.in.-i. i.ofitun.di.

«.Cor.T.ii. prntiobs ptcciiimfi adcat t oculo iciram . Et ?
^,"Jr*d «"•^falibi.fp"''- cxtendam rete mcum fu-

Thr«..4-«I. ,„t vHUusmllrl Chn- , ^ conccdcn.c dommo &di.penl,n.e

/Jwf dominus cdptus cjptu^nK

f/ji-j pf- Mf/r no/?"/!, per euni , &c.^capietur in fa-

•J« ThcO.RetCrUU a<Mciel»i.otci.snonh.>iH.im.

vocaiiit hortcs, vt ggna mea , & adducam +

nillllitiOilC (CU fa- *^ a^ ■n. .lionrm.l mund,

gcnam,ob(idione_. eumuiBabyldneminterra t

1 CrCUlOlUtTiqaC alQji intcifictjuiui quaii Ja:n»i)nij,vt Jimo
€ rCSiS iinpi j Capti nitms mancipstoi letraheret i\ ralatem.ic

="_ . ' \. c^ ciptiujmducciet cai>tiuiiaten(i.

UltatC OC nCCC lCrO b ,<:uo «ilu ind.gm n. c «lCa-cus Mftus.

B domini copararc . Chaid?orum:66pfam ndn 5

a TVl omnes fua jnone viuificet.

b f A(>()il'>'.is 8c aootollcos viios.

b _..: • - 6

videhit ibiqj morietar,& omnes cjui circa eu ^

a «lC<-.iJ.urorcs.f n

funt . Prxfidium cius , & agmina eius difper-

a f In omnem tetiamexiuitfonuseoiuiu.

b tEtiam.

c^ln manibus hoftium.

gam in omnem ventum , et gladium euagi-

■ fVt varijs coroneniui mariyii jt. ,

b TSic tjiidem. c fVcl ipfi vel pereos conutrfi.

'I TMo"j1ius fCuiusvoluniitefiuntomr

nabopoft eds. Et {cient,quiaegodomiin
quandodiiperfcro illos inGennbu.s,6cdill

aT^''t'u;^umaiieraut,ac fruiluseoium

minet. ^Tamcn D Ef rfiJ/I. •ftXil^

10 minaucroeosintterris. Et Hiautipfi air.ri.
tcl,nquamcxci.vi,ospau ^wt

»1S cot loannem Apoltolum,quinon tuit ,. . '^'r

matvr. I> «Ubeiatos. dlS , aCCUlatOrcS

cd^ a gladio &C flimc & pe- pne ipictatis& i

alKcu^^i. !•♦ eimuni- vclexemp o CJUltatlSeiTU,doi

'^ ftilcntia, itc enarrcnt ora- tescasgetcs ino

aTPioquibusiantafuMin-j Ijut. CaptlUiaCget,pc:'

b Tiudrr>rum & (.-niiuinadqua» ingre. COrU darC lc Ql

nia fcelcra corum in Genti in mc dcliqueri

a 5 runc. «iVt f acccpta pnenitcntiarcijiii. quucc

1 1 bus, ad quas ingredientur , et fcicnt quia c;
^' dominus . Et fatlus efl: fcrmo dominiadn
rj dicens. FiIihominis,panem tuumintco

t

5' 9

t

turbationecomede: fed &^aquamtuam
tfe!i:inatione& m^roreblbe, &:dicesadp
pulum terr^E. Ha;c dicit domhius Dcus

a«iHabit3tores r ccclefi«,qui C Deum offen-

dunt come.pa fu.in. C PanCW. HlCt.F

tos qui habitant in leruia- principe & foc

aTFsmeveibiD .

lcmintcrralfrael. Pancm

a TFsmis. TAliss folitudine. blobflellia
Nabuchodonofoi 8ca Chaldiis

fuum in folicitudine come

a TDoftrins.

dent, & aqiiam fuam in de-

a«Sitis. b<iHai>itatores terti d;le^^"ir.

folatidne bibenr, vt defole-

eiusvenitad pc
lu. Drautadiia
tatores Icrufaic
g) in malo obfi
nispanem (uu
medentin egefl
& anguftia : &
quam non in a<
^ dantia

NICOLAVS DE LYRA.
4e I Parietemperfodient,vteducanteum.7;(Mi«r.-o.'/af W^
fubterraneje erat obuuat:ts , vd cjna inttr lUirn introitum & regt
erat murus ejuetn oportcbat perforari antetjuxm pojfint illam viam
fubterraneam ingredi.

2 Facies eius operitur : vt non vidcat oculo terram .
fer quod dejt^natur excxcatio Sedechix , vsl quia quando fitit ca-
ftus a Chaldxis vetauerunt oculoseius,ftcutfuletfieri hominibus
mortc dignis.

3 Etcxtcndam rcte meum fuper cum, & capietur in fa
gena mcz.i.extratu Chald£'<rum cj.ii injiijuens cepttenm,

4 Et adducam cum in Babyloncm in terram Chaldajo
ru m. vinHum & captiuum.

5 Et ipfam non videbit. Quia antefuerat excacatus . 4. B^-
gum vltmc.

6 Ibique morictur. Tamen fuit honorifice fepdtus , vt habc-
turlercm.j^.

7 Etomnes qui circa cum funt • Praefidium cius & ag-
mina cius.pn/it/f^M & beliaturcs.

8 Difpcrgam in omncm vcntum , quia pro maioriparte
fugtrunt cum rtlinquentes.

9 Et gladium cuaginabo poft cos.hoc dicitur propter loan-

nam filium Careay& dios qui fugerunt in ^egyptumtontrat
lium Ierrcmi.e, vt habetur lerem.^^ . Et ibifuerunt occifiptr i
deos qui ceperunt .Aegyptum,

10 Relinquam ex eis viros paucos a gladio & famc,
pe(\ilentia . hoc diciiur propter iilus quiin vitafueruntrefen
(3 m Chaldaam dudi.

1 1 Vt enarrent omnia fcelera eorum in Gentib adq
ingredientur . taHo & vet bo,ex corum.n.mijena apparebj
Deumfuum ojferenderant , &multieorum pasnitentia du8i
idem verbofatebantur.

1 2 Et fcient quia ego dominus^/Jcr experientiam mu f
ftatis & vmdicix.

jj Etfadiuseftfermo dominiadmedicens. Hfctfi
ir,cidentalts,'n quapoii mifniahi regis & principi.m ,hu.
ftone ponitur miferia plebis:& primo dtnuntiatur hec afji ,.
db eius acceleratio iiJ.Etfaduseft.CiccapWrww/ dicitut.
i^. Fili hominis panem tuum in contuibationc/. wi '
&c(irpiiiis.

1 5 Comcde, fed & aqua tua in feftinatione & m?roi 1
be.Pcr hoc.n.dtftgnatur miftriapopuU lerofolymit-tnifuiux. '
fidiont,qa,ff deftiium vidualtum vnus rapiebat ab aliocibm '
cum hoc vix habebant tempus comcdendi,quiaoportcbattosq i'

4« com

M 0 \^ L 1 T E 1{.
I t Etduxqui eilin medio eoriim.Ifti humeri funtfuperbia,
& tcmporalis potentia.quibus maluspra:latus portatur
& ad cafum ruinat maioris ad prxfcns eleuatur : ndco
fubditur.

t in caligine egredietur. Cdc hoc mundo a quo cgrcdictur
jnuolutus caliginc pcccatorum.

1 Vartetem profudient , &c.i. corpus eius tcrreum diflipa-
bunt anguftii malorum.

2 tacies eius operietur,vt non vidrat oculo terram. Per defc-
aumcognitionisfua;falutis. Auguftinus in fcrmone
dc mnoccntibus.Hac.n.animaduerdone percutitur om •
mspcccator.vt moricnsobliuifcaturfui.quidum viue-
rctoblituscftDci. ^

3 Et extendam retc mcum fuper iUim , & capietur in (annci
i»M,drf.laxandofuper cum potcftatcm dxmonum.

4 Et adducam eum tn Babylonem in terram Chaldpritm.l i

ducipermittam.

t In Babylonem m terram ChaldMrum .i. ad infcrui CO U-

fionciTi.

7 Et omnes qui circaeum funt .i.omnesfibiinmalisai "•
niftrantes,& cum in talibus imitantcs, ..

8 Dijpergum in omnem ventum, Malignus fpiritibusc< <"
mittcndo.

10 £t relinquam exeis virospaucos.ipGs poenitcndi grai m
conferendo , quia pauci dc malis clericisrcipeait) c-
ucrtunturad ueram poenitentiam,& hocpropterlu^-
fusgrauitatcm.

■\ L.t diccs ad populum terr^.i. ad populum fequcntcri j3'
ftorcm malum in fua prauitatc. '

t Tai.emfuum . Per iftas poenas corporalcs5c tcfflp »'
neas fignantur poenae fpiritualcs & setewix.

n^^

Ezechielis C;

^datia, fedintor-
Amito.&tribuU-
ti(!ebibant.
♦ Theodoretus.
Cui n. fruentes
hifonis qu^ame
aopifiis & frudi^
biitcrrjc delicate
vc;5tcsignoraua-
uctis largitorem,
&(gaeumquide
vosbenemeritus
cftngratifueritis,
iplpriuationebo-
noam & vrbium
fohKfinc mcam
doiinationem in
tci;;etis. . . . ^

t ropter iniefuitate

omwm. Vcl vicio,

.f.pncipum ,qui

capidi (unt& tra

dcrii Babylonijs,

" vchoflra duritia

• fcriionem Dei per

. diriis.

'h •Jfcieiisfiidego
donm .VtCogno-
fcair Deus offen-
fusquod quidem
in crfequutionis
t^rcvidcrc pof-
fmus.

e tfaHiiseflfemo
donaiad me dcens,
Supa prophetaue

apXU.

a fFidfliam. _ b fCijIon fini cauf».

tur terra a t multitudine fua, prqpter iniquitatem omniu,

a TTotius orbis cccWia.

qui habitant in ea: & ciuitat es qu2B nunc habitatur defola

a T Ab omm cultuia. b <| Q^ognofcetis fa:uieniem *jucra

. ^ noiurlt' mifctantem cognolc-re.

, ta: eruntjterraqj deferta:& fcietis quia ego dominus.Et fa-
dus eft iermo dom ini ad me dices . Fih hominis,quod d\
proucrbium illudin terra Ifiael,dicentium:in longu dii-

a <rConMntiiationis b^Proi>hetarum

fcrentur dies,& peribit omnls vifio? Ideo dic ad eos . Hxc

1 tiui nelcit incntirt. ^Ne ampliiis dicaiur.

dicitdominus Deus.Quiefcerefaciamprouerbium iftud,

fldeo.

ncq; vulgo dicetur vltrain Ifrael. Etloquere ad eos,au6d

afCaptiuitatis. b fKes

appropinquauerint dies,6ciermo omnis vifioni?.Non.n.

a *Qije hn;mliabcat incertum,vt alio eirpori^ dicatur.jl oconiileatur.

erit vltra omnis vifio cafla , neqaediuinatio "^ ambigua in
medio filiorum Ifiael : quia ego dominus loquar,& quod-
cunque loquutus fuero verbum,fiet . Non prolongabitur

I^Viiinam captiuiMrem !ignificat:8(Sedechiam cum p-ipu'.j nmian c.p cndum.

amplius fed in diebus vcftris doinus cxafperas loquar vcr
bum,8^faciam illuddicitdominusDeus. Et fa(fius eftler-
mo domini ad mc diccs.Fili hominis,ccce domus Ifraci di

i(DifF,'rtur.

ccntium . Vifio quam hic videt in dics muItos,& in tem •
pora longaifte prophetat . Propterca dic ad eos. Hasc dicit
domlnusDcus. Nonprolongabitur vltra omnis fcrmo

TCito.

mcus . Vcrbum quod loquutus fuero,complcbitur:dicit
dominus Dcus.

ii6^

. ratontrapnncipe

deidccontra populum. Sed multitHdo non credens
- tritmafrumebatprouerbium,fcilicet. In longiim diffe-

tiam vobis falso praenunciantcs.

rcturcomminatio D

prophctarumtideo ti>l«»i«udin«*

fadus eft ad eum

fermodomiin.

d Inlon^um ■Hffni

turdies Vfqiieho-

dic vulgus incre-

dulu.&duramor-

taliumcorda pro-

phetiam Dei non
7 recipiunt,fcdom-
o nia quje prophet«

9 comminantur , &
qux Euangclium,
in aliud tempus x-
ftimat diffcrendu .
Manifcfla perftrin

10 gimus, vtin obfcu
risimmorcmur. ^

11 4« Theodorctus.

12 Quandodiutinam
lenitatem mcnda-

13 tium vocant, indi-
turipfismox fnta
rusprophctiajcue-

14 tus,&inveftibulis
deinceps prxdiaia
fupplitium immi- ,
nere.

e TSlaneritvltraom-
nis vifto ca. ^ Icig.
Auferam n inquit,
fallbsprophctasve
ftros,qui meispro
phctiscotrariapra:
dicere conantur,
bonorum abunda

NICOLAVS DE LYRA.

contul defendtrernurum.

1 1 ciuitates quK nunc habitantur . circa lerufalem in lu»

diia^

% )ziohxxzx\ini.i.habitatoribus vacu£.

3 'crraque deferta.pro/^ie)' defeHum culrur^.

4 t fadus eft fermo domini ad me dicens.Hrc con/e^«?
tfrimbiiutpttidici£ vaUatioms acctleratiOyeo ^ incrcduli dice
bifarophetias lenmia & E^^^ecbielis nunqum impleri . Et hoc
tfi tpd dicitur.

5 iuodeftprouerbiuraiftud in terra Ifracl .i. verbum

vul^iter diHi^M.

6 1 longum differcntur dics.i.tempus impUtionis non vt-
niet^eojeijKitur.

7 Lt peribit omnis vifio.fruflrata effeBufuo.
i ieoiiCid cos.alferendo C07itfarium.

9 Qu icfccre faciam prouerbium iftud./«</wfB</o in eori

oculis elfeHum.

I o Non erit vlrra omnis vifio Ciffk.Litera ftc efl ordinanda:
Omnis vijio non erit vUrd CJffa.i. nuUa vifio prophcticafruflrabi-
tur effeBu intento , ejuia negatiopoftpoftta ftgno vniuerfali , facit
dqiiipoUerefuo contrario: & fic omnis non,& nulLus, ttejuipoHent.

I I Ncque dminntio.i.denuntiatiofuturi ex reutlatione Dei.

1 2 Ambigua in medio filiorum Ifrael . quia citb implebi- F

turiniffeHu,ide6 lecfuitur.

I j Non prolongabitur amplius.£jr hocn. tempore nonflu ■

xeruntfcx anni integri vfque ad deftrudhnem lerufalem, vtpatet

ex difUs luprd inprin.B.cap:

1 4 Et faft us eft fcrmo. Hic confequenter oftenditur acccleratio

impUtionis prophetix E-^^echielis , cuius prophetia erat conformis

prophetix hrtmiig de deftruBione ciuitatis &popuU in captiuta-

tef& patec fententia ex di&is.

;ap. XIII.

E/flflftj.Scquit.
4d pro.H\cro-
nyius.Idiomafcri
ptuE vnumquem
HU" vaticinationis
fuj& fctnionis^
ph'am vocat, vn- a
oedicuntur pro-
phseBaalj&ido-
10

C A P V T XIII.

T faCtus cft fermo domini ad mc,diccns ^

irH^reiicos.

Fili hominis, vaticinarcad propheras 2
Ifracl,qui prophetant, 6^dices prophe- 3

af 10 quohxrrlV' coi:linxcrunt

tantibus dc corde fuo . Audite verbum
domini.HaecdicitdominusDeus. Va:

ces , &c. & in Ho-

facK.Sicutprophe-

tainfaniens,&c. In

ecclefia propheta:

boni , Apoftoli , &

Apoftolici viri .

Pfeudopropheta: ,

haeretici.

a De cordefuo,.Au-

dite.

lotm.&prophetaeconfufionis. EtPaulusait.quidam ^ Theo.Contrafalfosprophetasreliquum fermonem
pronuseorum propheta. Crctenfcs femper menda- conucrtit.Et ne xquiuocatio aliquid damni afferrctho-

0 minibus.

NICOLAVS DE LYRA.

TVTfA rx *^^P- ^^^I-

^ r ^^^^^"'^''^'"''^"^"^^^^K^hielpropheti^^atcontra
1 Jj falfos frophttas:& prmh cnntrafexu virilem.fecundo con
• '''"W«*"'"»,iii.Et tu fili hominis.THwaiB duas:quia primb

poni-

ponitur pfeudoprophetarum culpa, fccundb denuntiatur eorumpce-
na ibi.ProptCTCi.Crna pr/mum dicitury

2 Vaticinarcad Vrophct^.{.falfos,idebfubditur.

3 Et dices prophct.'.'^i'/«« affli(iione,non ex diuina reuelatio
ne:ideofubdilur,

•5« Quafi

. M0B,^LITEI{.

chVu^^ ^"""'' Secundum fenfum litcralem Ezc-
«uinhoccap.propheutcontraprophetia; falfitatcm :

&prim6quantum ad hominesprophetantes,pcrquos
(ignantur falfi pixdicafores.de quibus lubditur.
2 £.1 duesftophttantibus.i.^gtxAiQzntxhn^ non fecundum
Tom.i. Oo 4 t Icn-

11 ^; Glof.ord.&NicolaideL

yra

."8

Ia.4C.

/f minibm ( propheti cnim ram vcri quam fM nomma-
A bantur) rubiccit.diccsprophctantibusdccordcmo.HoC
ca.hisciuiomninoopcdiuinaruntdcftitnri.&mcnJa-
cia lccunJiim proprias cositationcs loquunmr
a £1 n,hU piUenr. Vndcptophcix dicuncur vidcntcs.vn-
dcdicitnr. yiftoif*

fcgnitiem, noninrcrcliifcruntcis viasad improbitatc n
nequc pijs vcrbis obfcpiuerunt , vt in dic irae doniin
pcriorcshortibuscncpoficnt, imopopuli inipicta;.
proprium qua:nu.-n abufi funt
c ^an aice»dijits ex ad .ery^.Sicut Aaron qui igncm p

lumirracldcuo

prophetisinfipicntibusquirecjuunturrpiritumluum,&

/«* CT .^uidjc. Et ali

i,rofi^y,deu.Et3.h a j^-|^ »i ^jjcnt. (^afi vulpcs iii t dcfcrtKprophetartui irrael

CllO

tcm, quafi mi;

primo mediiis

hibuit . Ictc

f{i\t»e.

Uittte.

csrro*.«/.«/r/r.r«.. c crant . Non afcendiftis , cxaduerlo,nequcoppofuiftimu- 3 ^^™ fo"!

rum pro domo lfiacl,vt Itarctis in prxlio in dic domini.Vi 4
dcnt vana,& diuinant mendacium: diccntes.ait dominu.s: l

a 5Non corr.gunt fuo' vfi nroplietar fi quaiido eriant.

cumdominusnon mireriteos:6^t perlcucraucruntconfir 8

b U^ijt vi-lpes in def.

Hicrorwmus. Dc

quibusdicifur.Cflp*

lcHobis vulf/es paruu

Us, qi^je demoliittnwr

r/ntdt.Etalibi. l'4r-

tes terr-t vnlp^u eiu'.

QuaCtvuipes. Hc-

rctici vndc. f^ttlpes

fuuejs lubtiit : Mms

autem bominis non ha

bet vbi recUnet capuc

fu-^m.

* Thcodo. Hec
Symmachus apcr-
tius intcrprctatus
cft.Sicut vulpesin
^ruinisprophctctui
irracl.nonafccndi

1Er..o

marc fcrmoncm . Nunquid no vifionem caflam vidiftis,&

ISeCundi.. 1 fjincn.

diuinationcmmendacemloquutleftis? Et dicitis ait do

a «iMih. im.-"ncnies Biendacium.

minus:cumegdnonfimIoquutus.Proptereaha^cdicitdo

^o hiretici. tcflatibus prau

minusDeus. Quialoquuticftisuana, &uidiftismcnda- lo gcntibus, ratu

ncque (lct
iram domini,
tion'is.r.pcrfcii(.
lia.Domini.n
tcntia fandoi
prccibusfrang,
vndc Moyfi di.
DimiiitmeCS ct.
povulum fl iTO.
■JJ Grcgorius
aduerfoalccnd:
eft quibuslibei

cium:idcocccecgoaduos,aitdominusDeus:&^ritma- J^ contUr '^"
nus meafuperprophetas,qui uident uana,&^iuinat men ^^^ l^°"fjl

alln ccciCiia.Ua in fynagoi'.. oatan». J^ ..„..,_ \i

JlraCl nOnaiCCnai bfVndeaUbi|R.ece.1entesateinterrarcribentut. QOrctUS. MCUa

ftisadintcrcifioncs d dacium.Inconfilio populimeinon crunt,66"n fcnptura ij quit,erudiam

nCqjobfcpmiftis fC aTV.uei.tu.iu. I^Piomifiionis.r TS^dinterrn "ortuotum. t^ pUlU , llil VCtO

pccircafilioslfracl domus ifiaelnon fcribentur>necinterramlfraelingredie- 15 ditusperibunt,
vtftarcntin pliodi a^vp MtiapapuioDci. biHtcpat,cn.utEoqubade. quccorummc

cetcsindicdni.Vul tur,&QfciccisquiacgodnsDeus.E6qu6ddeceperintpopu k^ nalitcnsprodc

pibuS n. fimileS.in- alProtigorefp^r.itentiTprorp-Mnunciinte». b Vs jn remel. TMei.ij.hornc*. 17 nCqUC CUm po

^qmt.prophctxcui c lummeumdicentcs:paxpax,6^non eft pax,&ipreTa^dih- '8 lomcorcccnfc

*-funtlfrael,'urui- r r ' i. tur.

*j-*,f ."'shabitantibus. ^, „ , ^.^ c ipfe cdM^.

^'''"•'•.'""Kamficutaix-rainarum non obfepiunt exitus, per * Idem.Populu.s.n xdificatmurumdebilcmppim

"°"° ■'' qiioscuihbctcxirc & introirc licct,ica ifti vidctes populi bitatem & impietate,ifti vero bonas prasdiaioncs 5c

fegni- i^licit

>
t.

NICOLAVS DE LYRA.

^t Qiiafivulpcsindefcr. EHauiem vuhes animtl dolofum
iijienaens decepiiont auikm,ftc lili pruphet£ intendebant ad dece-
plionem fimplicium,'>dfO arguit eos diuns.

2 Non afccndi(iiscxaducrfo.peccafapopi'/;<iijj«c»j(/o.

3 Ncquc oppofuiftis murum pro domo Ifracl. po pec-
^, catofibns i< ruente- orjndo.

* 4 Vt ftarctis in prxlio in dic domini./^ercw^ortejw domim
yeftris mtrttis auerie ido.

5 Vidcntvana&diuin.intmcndatium. Mutat loquendi
modum dc fecund^ parte ad ttrtiam.

6 Diccntcs ait dominus . vt in modo loquendi tonformarent
fe veris propbeiis ai ra<^tlius defipiendunu

7 Etpcrfeucraucruntconfirmarefcrmonem. Idrmplu.
ries & plnibus diebits repetendo,(^ didum juum faljo iuramento
firmando.

8 Nunquidnonvifionem,&c.f(i^f.

p Proptcrca hsc dicit dominus Deus . Hic confequcnter
poniturpxnr.iT primofic praphetanttum,feci4nd6 eis credentium
tbi.Ei ipfc. Cirfj prtmum rfjcuwr.Proptcrcahxc dicit domi-
nnsDcils.i.propter mendatia prophettca.

10 Ecccegoad vos.Ap«»'^"<'oj.

11 Etcrit manus mei.i,vindi34 mcxpotentia.

12 Super prophctas.f.A//or.

1 3 In confilio populi mei non crunt././« ccetu. reuerti

de Babylone.Utn perlonis fuis nec in fib.js abeis procreatis,
14. Etinfcripturadomas.'^erfe^«fM.n.!^ejBji;)'/one^«t' '

genealogias fuas dejcriptas, vt jic ftnguU redirent adhxredi

patrum fnorum,vt h tbetur t.Efdr*.

1 5 Ncc in tcrram Ifracl ingredientur. c«»i reuertmih it
B.tbylune \tc cxponiturhxc litera communiter : fed quia rtde ■
de Bjbyloiie in ludxamfuerunt in ma^na affii^ione & lernh ' ,
ideo bonum tedeuntium non videtur fuijie tantumyf illtus bo il
uaiio efftt Jufficiens iRorum fairorum prophe:arum ptinitio ■■_
videtnr m'hi,^ ftc debet imdiigi faltem principaliter . In 0 d'
lio populi mci,(5cc.'. in focietate jupernorum ciuium . Ett "•
ptura domus ifruet nonfcrihcnt:tr.i. in Ithro vit<t in quofcril '■■
c/cfli.Ncc in terram Ifracl ingredientur./.i'i terrm vi. '
per quamtnieUigitur calejiis habtiatio , vbimorslocum ni ■■
bet.

16 Diccntcspax;&noncftpax.i';f.'j.dfVeijnrj?op'' '

lo modo habcbant dubitare de aducntu rcgis BaLylonisJn[''
quod tamen eratfalfum.

17 Et ipfe . Hic confequenter ponitur paena credentitimftlfi '''■'
phetis,ci!im<{icirur.Ei\p(cf.popidusmtus.

18 Aedificabat.J.ie>-!<ya/e>»,w dicitf{a.Sa.inqua pcfnl ^-
ftcabat itajecure.ac fi deberet ibijcmper manere

M 0 \^ L 1 T E J{,

X 5 Vident vana &'diuinant wcdaciitm. fccundum fuas pha
tafias quasaftcruntrcuclationcs diuinas.
6 Dicentesait dominus.vi magiscis crcdatur.
t Cum domihus non mifirii . Scd ipfi fcingcrunt fua* fupc-
riorisautoritatcdccipicndofimpliccsinoccultis.Etfub
ditur corum pcena cum dicitur.
1 } In confilio pop:fli mei non trunt .i. in congrcgatione fan-
£lorum,fcd magis incongrcgatione damnatoram: idco

fequitur.

1 4 £f in fcriptura domiis Ifrael non fcribentur.i. in libro

in quo fcribuntur clcfti.

17 Et ipfe icdificabat parierem.HlcconCeqacntcr prop

contracredentes falfisprophctis: perquosfignann

dcntcsprxdicatoribusprxdictis.dcquibusdicitur

adi ficabat parietem, i.mz\^m dottrinam. Etponiturr
gulare pro plurali,ficut Exod.8 /^enit mufca gramjjin^
iitudo mujcarum.

a,

•tat

cre

M

i

11(9

Ezechiciis. CaD.XllI.

1 tPer legit mand-ita & ptophftarum comminjtiones.vl omnium imoeium fubmoueret. vt coimctfi
ad Deum hoc quali muro cingereniur.

,. '' '"''''"'•'"'•''iceubrquetemreMmfnroScnuI! u'^ f.rtiindinis.

cabatpaLictem^iIIi auteliniebantcumlutoabfque-l paleis.

a T-iu^i v'ni,fci)irci "'•omittuni

Dic ad eos,qui Imiuntabfcjuet temperatura, quod cafurus

' f Hoflcs l..j[iilliimi 'Ub»! nij, Cha dii. »^-.._j:_ *

1170

TGrandincs

flicitiones, vcliiti
sXquiMamlinimen

tiir& vnftioncm

,jiipadliioenr,cu

opidTcfdebilcm

a:di:<)rioneci;irol ., „_ „,^ ,....„„..._.. i^rana.n«

ucr^oc operam d i fic.Erit enim imbcr inundans:& dabo lapid^sf pnT^randes ?

reV oliuaherct. a fVtiiift.ib Imm.c naMiru itusm ;ioUibuMta! i & ^

,.» ircg. Panetis defuper irruences,& ventum procelkdifi;pante..S;quidem, 5'
nonnc , pcccati -^ ... -vt -i t. * . .a '/'

ecce cecidicpanes.Nunquuinondiceturvobisjubiclltli-

a lAux liuiii qiiua p.il''t"i'' tH-is, /

turaquamlinilUs? ProptereahxcdicitdominusDeus: Et ?

erumpcre taciam ipiritu tempeltatu jn indignatione mea, 9 luptatcm& luxu- ''''^^L

&imberinundansinfuroremeoerir,&Iapidestni\'eo-ran '° «■'amprsdicant.fi.^s"" '"'*•

Tlcfenfi.„L,.^ , - '^"lEpiCUrUS&hu

des in ira in conlummationem . Etdeftiuam parietem que
liniltis.ib(c|ue 1 temperamento,&ada:qu?.boeumtciTa:,&:
!"sS"nt!%"i "* rcuelabiturrundamentumcius, &cadet:& confumetur
iquifini-

pcccati
diiriiadcfignatur.
Accricare ergo pa
rictm cft contra
fc qempiam ob-
flac a pcccati con
ftrii cScd parictc
linint quipccca-
ta :rpctrantibus
adu.mur-.vtquod

ri& falfipophctcD
fuiflel<^untur. 'Exod^j.c.

C l'0<,cf'acii:n,,\\x,

obfirma faciem t firm tate,

tuam.Cuifimile:

Fulim aumini ftner /^'•53-c.

fictenres mala. Et ah t grand|-nF, ,
bi: '^ic percant pecca- corruere (»-
tu\esaf'acic Dei. cienr.f.parie-

d Contrajiiiasvopi4'^\^":T'

, . , ' ' turbinuu fcio

lim au.c prcph(ta„t 4^,,H^„„
dc conk jho.C qui f o.mplaiu-

quafifoemina; vo- tioquacom-

II

dulntesi
am rcddant.

'■opitrcnhfi: di-

,'rf,»j.»j.Hicron,

•' Miiniade hx

i liiccrc poflu

iifomniaenim

corm figmenta

ira l;i roUmntur.

* heodor. Per

.. 1.;^,. i< >'{(

in mcdio eius:&ciue.is quia cgo fum dominus, Et'coplcbo
indignationem mcam m pariete,& in his qui liniunt eum
abfque ternpcramento, dicjmdue vobis : Non clhs par ie.s,

'iC^^hninRt. ^Sunt.l cauii malorun.

& non lunt qui liniunt cum. Prophct? Ifracl qui prophetat

1 ranifn. ^ ^iuain ptidcjut.

2dlerufalem,& uidentei uilionem pacis,& non eftpax,ait

I Vt iram mejiii li

tranationemom
niamqua dc mu

dominus Dcus . Et tu fili hominis, ponc faciem tuam con- ^4

iurmodi.Alijcnim
quafiviriabftinca
tiam laudat,vtPy
thagoras,&Gim-
nolophifto: , qui

12 quafiliniant paric
tctn.aliquampolli

13 ccntur fortitudi-
ncrn .Sodperitco-
rumsdificatio.Tv^J Pfji.,j^a.
// enim duniirtm Adifi £
canerit domurn m va-

rmm labjrauermt cjtd
icdifanteani.

Falfi propheta:
\% aduerfus veros^.

-. trafihaspopulitui qua-prophetantdecorde fuo, &uatici- \l pS^ypfeuS

'?,'**u' ? ^'^T^ ^ ^^^^ fupcreas,& dic:Hxc dicit dominus Oeus: i V? qui con 17 prophetifl^ aduer

■■31 nOlIIUm dC- e » TSuauem adulitiunem. 5M.-taphoia. liSicut Epicmus, louini-nus & Eur.mius.quon.m vo.x clt. l^ fuS VCraSprOphctlf 4. Reg.tz

'CJitimpetum.

iLila autemu-
iifccm & princi
pesJpeliatiit,gfi-
arrmifTarssdi
jiciiitapopulum
couringcbat. Im

,ir motiemur.

Wanducemus ^: bibamus.cras en,ii iiioiicmur.

luuntpuluillos fub omni cubitomanus,Scfaciuttceiuicaha

f R.,-Tuicin f polliccn.es.

fub capite vniuerfca^tatis ad capiendas animas. Vtcaperec

a *< ''r"niirteoant eis viiauK

b ^Pcrfuadcntcs atn.-rc volupt.itcm.
bt

aiaspopulimcijuiuificabat animas corum,&i uiolabat mc

--, — —
' ci inundantem & vcntum aufcrcntcm , Chalda:os
..unupauit.

b iiu hU &. Supra ad pfeudo prophctasnunc ad pfcu-
dofophctiflas iubetur pirophetarc.vtriufqucn.fcxus vc

ri &

fasDei prophetif ludic ?.a.
fa: Olda & Dclbo f ^/' j'^- ^

ra&PhilippiEua fu,ttnonnulH

19 gcliflae qiiat. filiae.- inp in.

10 Pleudo prophetil- tvehmina fu

1 1 fre l^rifca & Maxil- Pfrcaputom

hr.it..., fi- K .• '^•f^^^':'i"n^Hc.::[,,„tdr

brjei malchcisartibus cruditaspcrnccromantiam,&py tcontamina-
thonicum fpiritum diuinarc,qualis fuit iila qujc vifa eit bant.
Samuclis animam fufcitarc.

c yxquiconjuimt ,&c. * Thcodorctus. Hispertranf-

,0 lationcm H

NICOLAVS DE LYRA.

1 li autcm./ci7icf f prophet^ falft.

2 .iniebant cum luto abfquc paleis.'£/f/?,vertrr adulato-
nn fpulo applaudebant..Aliter exponttur,vt per parictirn intetli
gatucongerits peccatorum & maximeincultu tdolorum , in quo
fullerophet^fuis adulationibus nutriebant poputurn,& ideo dt-
numtur cafus icdifit ij huiits cum dicitur.

3 rit enim imber.'.exm«/i* Chaldprum abmdans iti bel-
latoijMS riris,ftiut imber in guttis.

4 t dabo lapidcs pra:grandes,&c. i.exercittts principes.

5 )efupcr irrucntcs. i. fmiier mcitantes cuneos fuos ad de-
Itruionern murorum.

^ X xcntum.idcsitT^abuchodonofor rcgerr.

7 iiquidemcccccecidit parics.'. lerujatem,& altaria ido-
loru, ibi (dtficata.

8 "^unquid non diccturvobis,&c.zmprope»-<j«rfo.

9 /biefllituraquamlini. Q»afidiceretapparetfalfitasin
adu-tionibu^VtJiiis.

1 o it crumpcrc faciam, &C.i. T<labuchodonofur,quem prim

fomt ventum proccllx.Et patent c^tera ex diflis. Eft enim repc-

*'tieiiifdemfententi£ai maiorem ajjertionem vjqueibi.

1 'Etreucl.C/ja/df j enim minaueruntmuros lerufalem in aliqul

'>"^'ocis,vtficfacerent eosruere.

I :Et complcbo. idejt,fffi6}um vindia^ mef.

13 In

1 5 In paric te. & patet ex diais fententia.

14 Et X.yx.Hicconf>^qutnterprophetatcontra falfas prophetiffas.

Et dii^iditUY in duas, quia primbporiitur carum culpa.fecund6,p^. '^'"'fio'
na i^/.Proptcr hoc. CircaprirvKmdicitur.

15 lci\.ihom'in\s. ofiendendo dtui/tamindignationem.

16 ContTZ i\\i:is.idesl,falJ'asprophciifias.

17 Quc prophctant. & non Jpiritu diuino.

18 Va:qui conluunt. Hocdupliciter rxponitnr .FnomodOt
■pt'pei puluilLos &■ cerhicatiaintclligantur verba aduta'.oria (^ rnd'
dacia, qux dictbantifi^ rnnlieres rnatis hominibus & idolol,itris.
.Aito mudo intcLligcitdu puluillos & ceruicatia ad iiteram.prophe-
t£ enim reri nonjoium prophetabant verbis/cd etiamfaclis &fen
fthitib.fignis,ficut lertmias pvfuitcatenas in collo Jito ad ftgnan-
dum capt!ttitatcmf:*:uram.lere.Z7.Et codem modo propljttx ftlft
factebanteos imttantes , ficut Sedechias fectt fibicornua ferrea. y
3 ' Kfg •2.2.b.tt eode modo prophetiff^ falf^ faciebant puluitlos &
ceruicalia, faciintes homines accumherejnper ea dicentes: Sicpote-
Jits dormtre Jecure & quitti:, non ttmentes in atiqtto de aduenttt
Chatdfnrum.

19 Sub Cip\tc.'defl,hominum cuiustibet ^tatis.

20 Ad capicndas. idtfi,decipiendas Juis mendacifs.

21 Et violabant J.co^f6.jnt me adnpuniendum ipfi:m.\ec efi /»-
telitgendum <p viottriti.i feu coaSlio cadat in Deo:fed hoc dic'tnr ad
denotandumip non vult per fe malum pasn^ fed per accidens.f.pro •
pter ordinem ju^ iuflitie.cum eius proprium ftt mifereri et parcere*

■»<: Proptcr

Id 0 R^.A l 1 T E P,:

' 1 1 ^^iaHtemliniebanteum,&c.(.pzx\cttm malae doftrinas,
ncenimfaciunt malc aflcnticntcs&applaudentcs.
2 iMo Abfquc pa/eJj.Quia ficut parics linitusluto abfq;
ps^is non eft ftabilis.fic ncc doftrina carcnsfulcimcnto
vi.uatis,idco fubdiiur poena cuai dicitur.

•f TroptC'

f V' opterea hec dicitdomiius Deus, C^f.Spiritutti.ideft dx-

monum.ad punitioncm falfi pr?dicatoris,& fuorum di-

fcipulorum.

1 4 Et tu fili hominis. Hic prophctat Ezcch iel contra fal fas

prophctiflas.pcr quas fignantur mulicrcs fortiiege & di-

uinatrices.qu^pcrtaliadecipiunt fimplices, & aliquan-

do pro raodico qu^ftu^idco fubditur.

t "Propter

II yi Glororcl.& Nicolai lieLyra

iii

t»

^lationcm moUio-

A rcs ac mitiorcs in-

nuitU-rmoncs.Ccr

tti'1-rc. uicalia.n «Sc pului- :

plcraaKjae. „.jj,j rcquictcm

affcrunt mcmbris,
& mollioravcrba
cumfaKaHnt, ad
icmpiisaurcs titil-
lant.kdomnisgc-
ncris cucrfioncs
t libcrat b. anmvs atfcrucita
"** ctiam falfae vatcs

animocxitium, fi-
bijpfis pccuniaru

LveUmiu. lucrumcoparabat
tcoi*. ca prophctantcsq
vjdcnturvtilia.
a ytiHUrfueientani
mas qy* non moriun- h

a t QiK< hr«n :nima!ia vrfcuniur.

ad populum mcum,propter pugillum hordei &c 1 fragmcn

a ^Moriaa» J i'rT.(r»,li noii .l.cui .iiin>pi . II in oic ••)iufii

panis,tvtintcrficerentanimas Tquxnon moriuntur,&:vi-
uificarcnt animas qua: non vmunt , mentieces populo meo

^DclIiufnduni.

credcnti mcndacijs. t Propter hoc hasc dicit dominus Dcus

a f Lib;ias.

nequcunt.q
(ubditoru c,
fuavclodiaw
tiam fcquui
vn Ezcchid, n
tificabant an.
qus non mor
tur.iSc viuific.
animas qux
viuunt . Noii
ricntequipp^
' iu ;

Ecceco"oadpuluillos vcftiosc|uibus vos*^capitisanlmas vo 4

a ^i' .luill lilcilictt.no ' p.of- illi^ Ni'li)i-iiiii. inMitciii (■-..■aioiis. 5

lantes, &diiumpamcosdcbrachijsvcftris, &: t dimirtam 6 tificat.qui

tLit«:r.ns. TLibcras ^ ^ damnat.

animasquas voscapitis,animastad volandu.Etdirupam 7

a »0 'iHiis dcii:,'toiuiii ripiia vrl .. .ncur.cu'" vit ilrlic^t iCM.Ian tic e alorum .1 > "ini lontrmpiari.

t ccmicaha velha,&: libeiabo populum mcum dc manu vc-

%\aen ^izdAm

ftra,ncquc erunt vltra in manibus vertiis ad pra^dandum:& ^

^runc ^F.Ifotimore.

fcietis quia cgo dominus . Pro eo quod mocrercfeciftiscor 9

a *(,'uiinipiif> 1 .15 1 inoiein fFalfis prninifionibu».

b Vioeoijitoj
rtre fecijiit it
mfidacifer.Jil
Qjjaenimiii
inqiiit.pcrtuii
iis,acvclutifli,
cxagitabatis , ^
quippcAquilajr

tiir,(^ viutficaret ani

n moj iju;tnon •pi-4i<nr^ jyaj mcndacltc; \ qucm ego non contriftaui:& confortaftis '° tcrprctatuscO
-■ —'-■'- '^ i..r.ies. II mitatcsipfisp

manus impij,vt non rcuerteretur a via iua mala,& viucret; ^ * ^*^"'" ^ ^"'^

a IViuoii stallis b ^■Nooenim voco proflietias.dequibus.Non cllaujjutium in lacob.

n >^^^iu naiio in ifiacl.
1 * h •

nictitntti populo, ;'?i

DccurtanttclUmo

nia fcripturarum,

vtiuflos.f adraor , , " i b j- • i ■

tcm trahant, & proptcrcavananon videbitis,& diumationesnondmmabi

pcccatorcs vanis

promiflionibus vi

uificcnt.
„ >. • * Gtcs,. ludicarc
Hom. t(. in ^^ juijditis dignc

N IC O L A VS D E L Y R A

£«i.:o£clia.

tis amplius : ct eruam populum meum de manu veftra , &

1 f lo nifocpcfe. b 5Q_j p<i.lit .5 liociaui.

icictisquiacgodominus.

ij resimprobos
dcb.itis, boii

14 vaticinantcs,
omnib.cxiti;
pcrda,&finci:
navaticiniovc
&abiteritup(
lu nicu vindic

* I Proptcr puglUum, Scc.idefl, proptcr rikm quxflum talia
faii(hj'it.
2 Vtintcrficcrcnt animas, «5cc. /«/Jif enm ri-*er,tihiiijn

domino,nihil iis danlilw.propbctabant mornrn & Ui(ortut,ia:&-
inittliis((]it' per peccaiim ff.rit mortut")propbctabant vitam <y- pro
fperavropter eorumdona.

l Proptcr hoc. Hic ponitHr earum pcena,cum dicitur.
C 4 Ecce ego. idefl, facia veflra puniendd.

5 Qu ibus vos. idefl. dccipitis.

6 Animzs.i.bomncs,tjui deberent eleaari ad cogniiionem diui
tiarum . £t loquitur de eis ud modum yoiatUium, qux attendentia

ad

adinlirumtnta aucupis intjiibns funt aliqua atira>nn>.ia,in
iia &■ huiufmodi.-illic defcendunt (i capimtur raibnsfuis i
attcndintes ad virba prophetijja; um decipithanturabeis.

7 Et dirumpam.J. taliter puniam vos quodnonpoteriiis
facere va populummeum decipfy.

8 Et fcietis. pir experientiam me£ vindiBx.

9 Pro co. qumtum in vobis fuit infortunia fibi prophetm,

I o Qiicm cgO.f.'i0fl difpojui inferere talia ftbi.

I I Et conforraflis • prophetando fibi bona.

1 2 Vt non rcucr.&C. per hoc emm nutriebatm in mdoj
1 5 Et viueret./.(i a peccatisfuis paniteret.
i-f Proptcrea vana, &c quia aufemm vos de vitaprefni
qiiud pupulum meum decipere non poteritis.

l,tQlt^.ALlTEB^

lacallquandofingunt, quoddenoftevaduntcutn .
mabusdcfundorum:& iUisquidantcisaliquiddi'tt
f 1 TropterpugiUim hordei &ftagmen panis.talcs cnim vctu- profpera dc animabus parenium fuoru, & aUjs adu i-

is

C A P. XI III.

^a

Vlri ifti po-
frcrunf.

Thcod. Apcrtius
hocAquilasinter-
prctatus eft, viri
ifli dedicaruntido
laincordcfuo,&

C A P. XIIII.

^Pofthxc. a ^NonomncSjneomncs videanturertare.

T vcneruntadmcuirifeniorum Ifracl,&: {cderut

a ^Vtiodicateinquaicvenillem.

b t t^on eltenim naturahominis rtiamfanAi cofdisarcanacognofccre.
vn If d'f •lodic'turSaluaiore:Vii)cns autcni cm eo.

cora mc.tt fa<filus cft fermo domini ad mc dices:

a i LXX.Cogitat>oncs,Svminachus & Theod idoluin.

Fili hominis viri ifti pofuerunt t immunditilsiuas in cor-

fcandaluminiqui-

tatis fuae pofucrunt contra facicm fuam: qus cum ma- rcfponfo dignatum iri.

le cxcogitari
pcrficiunt,&
pudcntcr negl .1
fuppUcij conii-
nationcquaaii
natusfumpeci-
tibus , ad te v ;■
runtpcrconta
quid (ladcntc:
Ipcrantcsaliqi

Diaifl*.

Dimiio.

NICOLAVS DE LYRiC
C A P. XIIII.

* I "C T vcncrunt ad mc viri fcnioru m Ifrael. Supra defcri
i2j ptaed lerofolymitarum vajiaiio, bic ponitur tranfmigra^
torum confolatio : Etdiuiditur in duas partes: qmaprimb ponitur
vtilii monitio:& fecundbfnbditur ipfa confolatio, ibi : Et fadlus
cft . Monitio autem vtitisfuit , quod qu/fierant diuinum rejpon-
Jum a propbitis fandis: & ideb diuiditur in tres paites^quia pri-

m»

nib pinitur imptdimnnti oHctiflo , fecwido JuOdicur dus nu o.
ihi: Proptcrca . tertib falfuatis pumtio , ibi . PrOphcta ( Tl
narrauerit. Impedimtnturn auttrridiuinirejponflijtipixr» ■'•
rerejiHitii,vtpoteadtentandumprophctave>itatcm:Ttlqii «
ritur eius rcfpoiifum propter curiofitatem,non proptcr uit^ p> V
emcndationem: & taUs erant de quibns hic dicitur : Et VCnc nf
ad me viri, &c J<ifo/e«/K//Mr.
2 Viri ifti pofuerunt immunditias fuas in cordib, i«-
idenjirmitcr prvpufuerunt perjeutrare in tis, j

I » rili hominis viri ifli pofuerunt,&c.\^i namque non vcnc
rant ad Ezcchiclcm pro vcritatc fua: falutis audicnda.fcd
inagis caufacuriofitatis,vt audircnt noua:& aliqui caufa
malignitatis.vt aUquid argucdum capcrct in vcrbis fuis.

Idco

Idcodiicitur dcipris:^irti(lipofnftunt,&c.

MoraUtcr. autcm pcr ipfos fignantur illiquia^'"'
monem vcl ad ledionem thcoiogicam yadunt duc u
riolitate vcl maUgnitatc.vt bonum pra;dicatorcm vi 1''
£torem capiant in iermone.vnde de talibus infradu i"
a domino.

17

/ .

3 ^^KMV/wrf-w^Hicro.iilen.rcaindiimqiiod vult,&cre
\ (lif .audiat.Noncnini nKrcturcorrcdioncmqiu non
dilindiTcd icntandianimo inrerrogar.
5 ff.ipiY"' c/irrw.'-//'i'e/. Qnafid!caf,Priora(ccleranon
jelj,]Uunt,idco verxtatcm audire nd mcrcntur,fed frau
diiietocordcdeci
pidifunt vndc:

criu&c &3libi:
Jifec [0 d:co vohts in
(juapeftatehecfa.

c ok /'■»»'•, c^'.Se
-cuncD homo, ho-
motcitur vtinte
riorrexterior fi-
gnifietur. Multi
enincorporalem
honnisfacicmfa
bcntidiucrCarum a

Ezecliiclis CaD.Xilll.

"74

debo & pcrmittam vt prophctB vocatus ca refpondcat, D
quaiillius cogitationibusconicntanca fint.
cl ^-.?"rf'-w „?f,5,.:'r(.Hicro.SicutAchabrexIfraelvadcnsi-Reg-*»
ad prslium noluit audire Michceam prophctam.pfcudo
prophetis aquielccns,dixitque Michazas.gjviditdomi-
, num fedentcm in

a ^Nihildeptiftinisrelinquentes.

dibusruis,& tfcandalum iniquitatls fu? ftatueruntcontra

* \;t'lloriil r^icraiites. i f Qni MiirT vcn:i;iu.

faciem fuam . Nunquid interrogatus refpondebo eis ? Pro-

a f Quja f prruerroci.rJc vcncruiH b 5Q_N .:i cx pcrfoni lui, nc lcuis vider^.tur aut.^rits».

prer hoc Ioquereeis,&dices adeos: H^c dicit dominus

3 «;ivi.n aliarum 'Senfiuiu, quauim c. ■... i^o e" Kihetevcnigm

Dcus: 1 Homo homo de ddmo ifraeljqui pofuerit immun-
ditias (liasin cordefuOjS^kandaluminiquitatis fuxltatue

iM.c. 5tuiii tali corde.

rit contra faciem fuam, & venerit ad Propheta interrogans
per eum me,ego dominus refpoJebo ciin mukitudme im-

^ Id:-!* iict putur.

bcftiiuafluniunt ,..-^ . , rri- jr

3ijics.vnde:/Ja b mundinaru luarum, vtcapiaturdomus liraeimcordcuio,

tlUitJte t«J ^C.nfi.icntes

5

e\t

quo reccflerunt a me in cundlis idolis fuis. Propterea dic ad 6

nusDeus:<

t recediieabidolisvcftris: &c ab vniuerfis contaminatio-

prophctarum for- ,^^^^ ^ . ,
domum Ifrael : Hcc dicit dominus Deus: Conucrtimini,& 7 titudmi reputetur, ciama^fol, ^'

; ijf J» ifjorum ^d
iitrc. Etjhumo
ihunor-ei/st! ' 0

lUi:cor»pi.'fliu "f recediieaoicioiisvcitris: 5<: a

:tl&i,niii>s(a c nibus vefttis auertitcficies vcftras : <.;^iahomohomo de 8

folio, & erroris fpi ^ ,. „

ritnmvltrafeob-^"^*"'*"""'-

tuliflcaddccipicn-

dum rcgem , Dia-

bolusquoq; ftat in ^^^^^^^

cofpedu domini :

&prim6in fubfta

tiamlobdcindein

corpus eius a do- Num.xi.b.

minoaccipitpote-

ftatcm.Balaaario-

lusadominomit-

titurvtdecipiatBa

lachfilifl Sophor.

Hocautemtotum

dicitur,nepfeud6

ejtiis. Hi non

-ifionnesiumenta.

.Etiauangclio:Ge

mmhfiptrarH, drc

inoninthoTcsho

~min(,fcd homi-

wera:, & ali-

!^;pes jouess lu-

t,~ vol".ixlini-

. l de H^-rodc:

tWpuii/:N')n

itomincs ho

uit, fed homi-

ncsvlpes Qiii vc

..johmincs homi

ncsftit fi erraue-

".nt zi fupplicia

rriunturvt co-

:olintquodip

iitominus.

acodoretus. Ac fi dicat. Omnis quicunq; fe a mca

irabalienarit , & ducc mala cogitatione vfus fucrit ,

.i^icque poenas quas maliscgocomminatusfum ,ea

contnpta acccflerit ad aliquem pfcudo prophctam ,

ab ecupicns quid fado opus fit, intelUgere , refponde-

-^ bo

o
u

12

13

doi-nolfraelj&de profelytis quicunqueaducnafueritin ^
Ifrael, fi alienatus fucrit a me, & pofuerit idola fuain corde
fuo,& (candalum iniquitatis iu? ftatiierit contra faciem
fuarn & uenerit ad prophetam , ut mterroger per eum me :

a «fVi a»fteritiie vii'tus , front s du ^t-a molliatur.

ego dominus refpondebo ci per me, & pdnam facie meam

3 f ^i I Vvprrd to.nlii "!.• . >,iiinmn e.lc lOguuicant.qui cordisarcana cognofco.

fuper hominem illum; & faciam eum in t exemplum , & in

HSic.

prouerbium: & difperda eum de medio populi mei, 6cfcie-

2 ^^^robans cor^a & ren^s. ^i^'fjdo

tisquiaegoddminus.Etprophetacum errauerir,& loquu

a IfJoiii.us b 1 Ev-i°eiitibus pecvatis. ^ Alias .1 . ij)ian

tusfueritverbum, egd dominusdccepiprophetam illum:

a ^Proplictam. b 1SimUupeccati,t<oenaconuniilis vtijui intcrrogat.Sc quiinter-

rcgatur, portei^r-iquitateni fuam.

Et extendam manum meam fuper eilm, & delebo eum

qu6ddecipiturpo £

pulus, & mauult t peregrims

mendacium audi- Pfou-j-d.
re quam veritati ^^'"•^^•«i-
auremaccommo-
dare: fedirxDei.

C Decepipro.Vndc: 9r\ t
Delufores ipfo delu- '

dei:Et illud: Si amlm

l inerint ad me neriter

f 4 ftt& e;o ambulaho co

15 traco^mftirore per- ^^

16 uerfc.Ev. tttnperner-

17 foperntr.

17 * Thco.Atnon

18 eftiuftiiudicispro
priumdeciperc,!»-

20
•fAiiasii .ipiam. 21 phctam & m crro
22 remindudumpu-
25 nire . Non igitur
z\ fecundum cffica-
ciam ait fe prophe
tam in errorem in
duftum ire, fcd fccundum permiffionem, hoc eft, cum
pofliim ipfius ftatim mendaciumredarguere,fuftineo, &
diuina lenitate vfus.pcrmitio vtdolo vtatur,qucm vo-
luntate non autcm ncceflitateexercet. p

f Et extendam manum rr.eamfupereutn. HieroiTjm. Manus

^ domini

NICOLAVS DE LYRA.

1 Hcandalum iniquitatis fua:. iniquitatem fuam que pr<t
-'bttak ruendi occajionem.

2 5itucruntcontra faciem fuam . habentes eam in iugi
memiia ai iterandum eam.

^ hnquidinterrogatusrcfpondeboeis.f rf.no» ai votu
Ixumfiuia indignijunt , eo cjuud non qutirunt intentione re£la, fed
feruea.Cttera patent cx dtHis vfcjue ibi.
'Sr todominusrefpondcboeiinmultitudine, Sac.i.fe-
cunduKiemerttumimmunditi<£Jux:Et illud mentum tJi,ejuodfibi
^mn rcondeatur. ^liquando cnim ponitur ajfirmatiopro negatti-
. ne,/ia cum dicitur alicui malt pcttnti itonici' : Ego faciam quod
paisfelft refpondeatur ei,refpoiidcbitur ita objcuri,quod non in-

5 ^tcapiatur domus Ifrael,&c. ifludvt non tenetur caufa-
liter:ua Deusnon poieftejje cauja mdi culpe,fedcbfequutiuh. ^d
ooc m,ciuod Dem non refpondet male petenti: vel obfcurum re-
fpon/ttdat ei,fequitur quod reinanct inerrorefiio.

'^o^ttKi.Hicconfequentcrpuniturhuiusimpedimentire-
fnoti,cumdtcttur.

7 ^nuertimini & rcccditc , &c. Ter veram & perficlam
P^n-wiarnt&fufupple habitis bonum & clarum rtfpor,fnrr>.
^ 8 Qtiia

8 Quia homo homo.idefi,qi4iUbet homo.

9 Dc domo Ifracl. ' 'de natium.

10 Et de profc\yus.'.de Gentilibus conuerfts ad Ii4daifmiim.

1 1 Si alienatus fucrit a mc. peridololatnam.

12 Etpofucritidolafuaincordc. firmiter proponenseacO'
Urc.

1 3 Et vcncrit ad prophctam. fcilicet verum.

1 4 Fgo dom inus rcfpondcbo ci per me. & non per prophc'
tam.&ifia rciponiio eiitjux iniquitatispumtio.idto fubditur .

1 5 Et ponam faciem mcam fuper. adpeccatajua dijudican-
duni ZT puwenUum.ideo lubditur.

1 6 Etjfac am cu m.f.ttrroris videntibtis eitis puniionem.

17 Et in proucrbium./M qu6d in maleditiionealicuius dictiur
conmmntei : t?'( faciat tibi dominus,ficut illi.

18 Et prophcta. Utccotjequenterponiturfalfxprophetixpuni
tiOftam erparir iriterrog^intii ,quam ixparte refpondeiitis,'urn di-
citiir.Et prophcta. fciketfaljus.

1 9 Cum errauerit. a fpiritumaligno exfuo demerito dtceptm'

20 Etloquutus fucrit vcrhum. fcilicetfalfum.
7 1 Ego dominusdcccpi.\rffn/5i/>em<y/.

22 Etcxtcndammanum mcAm.i.vinutemmeam,
1 j Su pcr eu m. <K/ ipium puniendum.ideu fubdititr.
24 Et dclcho. in ptrJonapropria& poftciitatefua.

* Et

4 ?o dominusrefpondebo ei,&c. Dominus autcm rcfpon
leti^rprophctam.quando prxdicatori vcl doftori in-

fpirat

fpiratvirtutcmdodrinae perquam afuis malisrcuocat
peccatorcs , pcr lcipfum autcm refpondet peccatoribus
obftinatis in morte , quia tunceisoftcnditpcrcfteftum
multitudmcm & magnitudincm pcccatorum fuorum
& grauitatem poenarum debitarum.

t Filihomi'

117C Gloford&NicoIaideLyra n^i

* Thcodor. Docetoratiopiophctica/cclcribusc
tlos, niillam vcniam habituros, & quicunqucrcfi
rcnolint, ctiamfiintcr iuflosdcgcrefegloricntur
hxcoftcndcrc vult ncus.quodergaaliam nationem

fccit hoc crga Ifracl fc fcciflc.

Ctnel.r. bt

/f domini fupcrtcrram pcccatricem cxtcnd.tur , vt v.rga
A vclfortitudopaniscontcratur.cxtcnta m.naturpiagas:
nolcntc coqui cicuat pcrcurcrc pcccatorcs: fcd extcnlio-
nctcrrcrc.&tcrritosconlcruarc. ,/-11«

a ttf, funi.t. Hicron> .Cum Abraham,Ifaac,Iacob,&:
Moyfcs,& cxteri

dc mcd io populi mcl Ifiael,&t portabunt iniquitate fuam. j
tluxta iniquitatem interroganns, ficiniquitas prophetx 2

fOcMfiojie eorui». » IQui.l noluii ju iTte verbi doniini

Da(i.i.b.

Patriarchx iufti
fucrint.horimi ta
1 ij.q ».e io tum mcntio 'Ht.Di
p«.'eau, luuium cnim cu
tcrr^ immincrcf,
Noc diffcrrc non
potiut , fcd filios cj
forfitanvirtutisil-
lius crant,in fcmi-
narium humani
gencris conCcrua-
toshabuit. Daniel
quoqucimmmen-
tcm ludcorum ca
• ej.ptiuitatcm nullis
fletibus mitigauit.
lob quoquc non
B propter pcccata p-
cufliis , fed ad pro-
bationem.nec do
mum ncc filios U-
bcrauit. Alij dicut
quia hi tres viri,&
profpcra & aduer-
fa, & iterumpro-
ftcra \ iderut, idco
(imul nominatos,
& fic taccntcr fi-
gnificari: quia If-
raclqui prius bo-
nis abundauit,&
poft captiuitatcm
fuftinuit .ad prio-
rem foelicitatem

< cVteroiif.

b Quiatttt.]
Sihi trcsco:
gati,nonpc
tcrrampccc,
abiraDcipri

ciif,vtnonerrctvItradomusI{faclamC:,neque polluatur 3 rcquidpu

f Atiiifiat.

a f Diuinaiionibushuiulinodi

in vniuerfis pr?uaricationib. fijis , fed fit mihi in populum;
& cfro fim eis in Deum, ait dominus exercituum . Et fadlus

" TEccIefia.

cft fcrmo domini ad me diccns:FiIi hominis,tcrra cum pec-

a «MinHita domin!.

b 'Aggrauindo
b

'indi^t^in.

caueritmihi,vrpi?uariccturprajuaricas,extcndammanum

a i<^aiuu(pUiiJii'>ducit rupecteiiaw pcc.-atricem,famem,gladium,pellileniiam,belii.iS«

b TFiim^menium.
h

lEcclcfi*. b lEcdefi* fflori"! c,«:Ci ntinentes.

» X T t'

rcdirc pofljc fi poenituerit.

dam.virtuti,
rctumpoffi:
pcccatores a
n^ignibus,
ri?Necr-
filiupat.
tcr hbcrarc
rit , ncc fili;
noccbunteii
meam fuper eam, & conteram * virgam panls eius : t &^m- ^° ^"""? ^"* :

I tVcrbiDeu b f ConitaquoJ,honiines & iuracntalaluabisdomine. '' ipia Hl

, c iR.aiionalrm. d lldiotam^ tUr.Loihvxc

mittamineam famem,8<frntcificiamdeealiominem 8^iu fuam quia :

afpcxit lib

11 non valuit,lL
tumfiliasqi;

12 fitam non p
uerant. lofi

13 fandlusno k
pcccantem p
lum no libtr
fedipfeinpcc
fuis moriu::
Aliqt"i tami:
Abraham 6.
uid,in poftcr.

' r z ' rumdomini:

terra aute defolabitur . Velfigladiuinduxerofuperterram 14 fcricordiafu:;

licctuf.fcdi!
tin quorum conucrfationcm racrita patrum adim
* Thco- S a !•

a men tij Et fi fuerint tres uiri ifli in mcdio eius , Noe, Daniel

a ^Coniugiri hnni. b «C^uorum luilitii prid.Citut. ITantum.

& lobjipfi iiiHitia fua liberabunt animas fua.s,ait dns exerci

j f t)a!.'if> «rs 1 N* irad:is bc!^'is animas confitenies ti

tuum.Quod 8<ffi bcltias peffimas induxero fuper terram,ut
uaftem eam,5cfucrit inuia, cog? non fit pcrtrafiens proptcr

^M/igiOi. ccclcti»

bcftias: tres uiri ifti, fi fuerint in ea,viuo cgo dicit dris Dcus,

a f Bonis patnbus dillimi^es b 1 Meitiis fuls !< (lecibus

c 1 luifitiaiufti fupeieum eiit,8t impietasimpij fupeicum.

quia necfiiios nec fihas liberabunt,{ed ipfi ioliliberabutur.

^ De ijuo diciiui: Tiadeniui in inanus gladij .£t ad Matiam: Tuam if fius animam pec-
tianlibil ghHiu-.

NICOLAVS DE LYRA. rcparatiomm , & lic faSium efi , quia Zorobabel ncpos lci

fiiit dux redeuiitium de Babylone , fub quo rc^dtficatum d

I Et ponab\xnt,6i.c.fcilicet propheta & inteYiogam fplritum. flitm,& pofiea ciuitasjub 7^emia:& hoc ditium erat .

ideo fubditur. conjotationem travfmigratorum : ergo applicando liter..,t. ~

» luxfa iniquitatem,5cc./.i«/f«/V<w vtriufqucpunietur:gra^ ftntentiam,refiduum huiuscapituliin duas partes diuidiiur .
mus tamtn im quitas prophet^, quia maior efl.

Vt non erret vltra. per taUm prophctam decepta.

i

4 Sed fit mihi. cultum latri£ exhibendo.
C 5 Et csp. in viam falutis di rigtndo.

6 Et fadtus cft, &c. Hic confeqttenter ponittir tranfmigratoru
confolatio . Sciendum tamtn,qudd expofttoret Latini comrnuniter
exponunt refiduum huius cap.contra habitatores lerufalem & lu
da^ diceiitcs: quod hic ab eis excluditur rcmedinmfperatum; eo q,
eonfidebant liberari a comminatiombtis leremi^ pi r merita anti-
tjHorum patru: & hocrmouetur ab eisperhoc quoddicitur^qnod
/i 'h{pi, l)aniel,& lob qiiifuerunt valde iusli,ej}cht intcr evs, & pro
eis orantes non ltbcrarenteos:fcdtaniumfcipfos.Sedtiiera non vi-
detur ad koc concordare infine cap.fcd magis difcordare : propier
quod I{ab.Sal, aliter exponitdicens,qudd DctM hic difiinguit inter
punitionem Centilium & lud§orum,fcilicet quodftproptccatis ali
cuius terr£ vcl ciuitatis Gentilmm Dctis inferat vnam de quatnor
flagis hic emmtratis adeins ueflruHiQnem,fi TS^oe, Danel,& iob
efjent ibi, non liberarent populum : fedfeipfos tantum , & ciuitas
yelterra fundiitis dtflrueretur abfqtierepar&tione ,ftcut habetur
txemplum Gen. 19. de fubuerftone Sodomje in quafueruntliberati
tantiim tres iufii.j.loth cum duabtis filiabns fuis. Scdft omncs qua
tuorplagas liic^cnumeratas indticat fupcr Icrujaltm ad eius dejtru-
{lionem,aliqui tantumreferuabuntur in vita ad ciuitatis futmam
_ repa-

frimo ponitur modus punitionis terr^ Gentilium , fecundo
rum,ibi: Quoniam hxc dicit. Circaprimum diciturinp
domini.

7 Tcrra. fcilicet Gentilium.

8 Cum peccauerit mihi , vt pr^uaricetur pr^uari 15.
exa^gerandopeccata prccatis.

9 Extendam manum meam fuper cam . ad ipfm
nicndnm.

10 Et COnterzta.i.fnflentamentumcuiuslibetcibi, qui'
panii /"7. 1'i^itur infcriptura.Et h^c prima plaga,fLilicetfjri

1 1 Noe , Danicl. IsU trcs pra ceteris pat rtbns hic nomir.
quiafuis oratiomb.non faluauerunt alios.T>{pe enim r.onjaluai W
tion ib.fuis orbcm a diluuio . Septcm autem perfovc cum tof Mi
fuerunt propterfuam iufiitiam,& vtper eas multiplicarctm ai
humanum. SimiliterDanielfuis orationib. non libcrauitlcrk M
a dtflru{iione,nec lob filiosfuos & filtas amorte.

1 2 Ipfi iuftitia fua li.animas (uzs.i.pcrfonasfuastantH. "01
fequenter poniti^r pL.iga ficunci,i,cum dicitur. 1

1 3 Quod & fi beftias peflimas. yt lcones &ferpentes ■ «"
concs,a quibus Huilo n,odo fc pifluiit homines aefendcre.Cdtt fl^
tent ex diBis. Confrquinterponitur ttrti ' plaga,cum dic:iiir

14 Vcl fi gladium induxero fupcr terramillam..
Centiiium.

* Etdi

utt

M 0 ll^ L 1 r E I[.

T t Fili homhis.Terra cum peccauerit. Hic ad lltcram ponun

turquatuorplagx,quibusaliquando terra vaftatur &
dcftruitur.

Moraliterautcmpcrterram homo dc terra forma-
tias fignificatur, ficpccquatuorplagas fignatur quatuor
VJtiaquibushomofpiritualitcrdeuaftatur.Primaplaga,
qucponitur hiccftfamcspcrquam intcUigiturfubtra-
Clio alimcnti fpiritualis, quod cft vcrbum Dci & Eucha-
rifti:tracramentum. Plagavcro fccundaeft bcftiarum

pcflS

ao

peflimarum perquas inteiliguntur luxuria & gu
vita voluptuofa qus confiftit in cibis & vcnercis,! i.''
vitadiciturbeftialis. Tertia vero plagadicitur?l;i"K
per quem fignificatur detradio, perquam tres vn <^
ocaduntur,rcilicetdetrahens,5cillccuiderrahitur.[''i'c

qui audiens deledatur, propter quod dctrahcntibi pw
tur Pfal. 5 6.Z.Filif Jjominiim dentei e<,rum arma,& fagi"' f'''
gtia eorum gladins acutus. QaartiVeropha,^ qucponi {■cli
peftilcntia, quxcommunis cft mortalitas : perqu ji''-
gnificatur mcndacium pcrniciofum,dG quo diciti \i^
5 . b.Terdes omnes qui loquuntur mmdacium. I

'7;

Ezcchicl

is

r a Qkfl'"'^ d^f Niflopcra & fidcm eoriim iKibcanf.Fni
V [^rac^o'^''^'^"^ Iiid2i:Paternofter AbrahamcftjCucius

opcrnonli^bcanf. ^lak i I' s homo t/ nonj d.c m huimnc.

5j,j[,nfli,iIntprophctar.legimustamcn : ^tliteto/ifidere

w hoJ" ^w.Et iti:niai.Bo7ium tiito ipucrt m domm > qu.im cd

jidercprtncipibHs.Bo

nunitfpirarein donti

nc.aM?'^"'"'' '" P'^'"-
cipih. Nonfcculi
tantui,lcdeccletia
rumiuifiiufti fiie
rint (mcn aiumas
l'uasbcrabunt:no
filiosclfiliasquos
111 e<^<C. gcnucrut.
■5« OgenesQuarc
cumintiiufti nuc
tantflicdotresno
minatur<Audiui
quorlam a quoda
Hcbrohunc locii
cxpoete, ideo hos
xiomiatos , quia
vnufuifque eoru
tria impora vide-
rit,Iaemi,triftc,&
rurfinlztum.Vi-
dc Nc antc dilu-
uiun::6fidcramu-
dumnc£;rum, &

1178

CapXillL

iuftus,vid,t mundum antediluniu,hocanteconriimma O
tioncm:vidit mimduniin diluuso , in corruptinnccSf in
intcritu pcccatorum , qux in dic funrcucntura iudicii :
rurfum vidcbitmundum in rcfurrcdionoomnium pcc
catorum.EcDaniclantecaptiuitatempatnajlloruitno-

bilitatCj&dcinceps

illam,6^dixerogladio:tranfiperterrai&:-intcrfcceroho
minem & iumetum deear&^tres viri ilti fuerintin medio
cius,viuo ego, dicic dominus Deus : non liberabunt filios

afLxxMou..n..Jc.iu. M,K>_pec t.u.,prmmattAni,,,,c,u..i,..<c.u«itipf,m ri tnr.

nequehIias,ledipfiloJiliberabuntur.Siautem&pc"(tilen
tiam immifcro fupci" tcrram illam, & effudero indi^^natio
ncm mcam fuper eam in fanguinc,vt aufcram cx ea homi
ncm & iumcntum,& Noe& Danid & lob fucrint^ in me
dioTiu.sviuo cgo dicit dominusDcus,quia iilium &:filia
a non libcrabut,ied ipiiiuftitiafualiberabut animasfuas.

4

a1Q.i..um abiiis lingulisuoi, p.jiljt libera.-eijntuui -iiutum oiatio,
quid li (iinul oiiinin iii')Taam.

in Babylonetrasla-
tus,Eunuchus effe-
dusefi:vidit, &rc- . . , ^.
iicrfioncminleru tm:«fcft.o.

faleSicIobtria te-
porahabuit fuitn.
locuples . Dcinde
diabolnsacccpitpo
tcftatem aducrfus
eum. vidctcmpora
commutata. Diucs ^ ;„ ^^^ .
inliberispater,rcpc
teorb.efficitur.Di-
uesin ccnfudomi-

_^ ,^. 1- . t S"iaii ln„uIoiiinir.iii.t,aam. IICS Ul tCUm UUUU -

C^oniah.q:cdicitdominusOcus:Qu6decfiquatuoriu l "us,ad vltimamde

»1Hull.um.qi.otrund<fntur. b^InobCd.onc cfA quibustiio.ent-s in de duCitUt CgcftatCm ,

^.V,^^ ., /r^""'''r'j""'. rb _''^Q--;7P"^— f'^q-tut. eccc duo tempora
ditiamcapcflima,gladium6^fjme&bc(liasmalas&pe-

... . -■Vuluji» ui, .. ino r m. IHu pLigis limul

ItilentiamimmifcroinIcrufalem,vtinteificiamdecaho

TW«clc.mrtl3. ^!.i«i>tiuiMtem.

minem & pccus,tamen relincjuetur in ca faluatio cduccn

8

1 tnim. «rn, BjbvUintui I

.^^.. _ ' " I 1. UJ..V. ,1,1.1,1 I

ciJdcipoflNoein ""^^^^os^nli^^- Ecccipfi egredicnturad vosctvidebitis
totiu orbisnaufra ^^^ eorum ctadinuentioncs corum, ct confolabimini fu-

gio lliimcum fi- ^ permaloquodinduxiinlcrufa!cinomnibus,qucirapor
liisiu;« animah- roi,; ^,„-,. ^ .^ ri i ..^. . *

taui lupci cam : ct confolabuntur uos cum vidcritis viam

corum,ct adinuentionescorum,etcognorcctis quod no
frufira fccerim omnia qu^fcci in ea,aitdominus Deus.

9

10

Poft hxcapparetci £

dominus,&loqui-

turcidcnube.

b £t C'iT>lolabHmur

vos.,&c.&- adinuen.fo

rtm. Gum vidcrins

fcilic.meeosabhis

busi.arcafcruatu.
Condcraquomo-
do pft diluuium
egrcds fit & plan-
tauctvinea,quod
ammdofccundi rurfus orbis creator exinens. Talis cft

iuHus,

12

13

-difcatis merito (ub
uerfam efll* lerufa-
lem, templum in-
ccnfum , populum
captiuum. Haec de topwa.
Icrufalem dicutur

NICOLAVSDELYRA.

1 Idixero gladio.Hoc eji bellatonbus ftenttbusgUdio Ce-
ttrafttnl.ionjt qwitet ponitur quarta plaga,iiim diciiur.

2 iautem & penilentiam ivamikto.idejl^emraLemor-
talttam ex corruptione aeris.

3 Jeffudero indignationem,&c.;.#c7«w vindiBe mee.

4 iizngmnct.dejirutHtone vit^generaliter,eo quod vita cnn
miSangvtn,,jecudumquod dicitur le^.iy.c.Anima omnis
carn in i^nomncc{\.Cceterapatent exdiHis.

5 Cioniam hxc dicit.W;c conjequentcr pomtur modus puni-
tioniscrufjUm. . "^

6 (uod 5c fiquatuor iuditia mca pefilima. id<f}, -fMus
yinit.tme£praatdos. ■" iJ »

ffV*f'*"''>obfidioneperChald^os,vtdiaumeitrupras.cap.
« amen tchnquctur.J.aliquorum.-qHorumfitii ^fil,^ reldi
b^ut TS'"" ^ ""''' babitabunt,fuutfaa,mfiutfub Zoroba
'>'^<i''&\eemia,-ptpr^d,iiumeJt.Etnonfithtc mentio detti.

bus

cuiEzcchiele apud
Chaldxos prophctante inftabatcaptiuitas.

<^ CAP.

bus prA dtclis patribus Voe,Daniel,& lob: ad deftgnandum 5» etia
Jine meritis patrum Deus Im faciret,vt dicit B^.Sa.eb 5, elegit ci-
uitaiem illam adfuum cuhum.-vnde licet bis fuerit funditus euerjn,
tamen fuit bis xdificata,& adhuc fiat.

9 Eccc ipfi cgrc.idefl,!Ui qui referuabuntur viui deflruHi leru
faltm per Chald^s,venientad vos tranfmigratos,quiadu^ifuerut
in Babylonem,vt habetUr.^.n^g. vlt.

10 Et vidcbitis viam comm-idefi^peccata per e§cBum po^nji
a Drn impolitx.

1 1 Et con.fu./.j7/«rf malum erit vobis occafio confolationis con-
tra hoi qiioddolebaiisvostiadidiffe Chaldtiis de confilio leremiiC,
quia pcr hoc vtdehiris vos euaftffc maius malum ftnecoparatione,

1 2 Et confoIab.'^if< «ff j- vosfuifje beatos refpcclu eorurn.

1 3 Et COgnol'cctis,&C. Votio enim amara non dicitur effefru-
flra,ft ftquitur funitas : Similiter nec ilta dura pcena d Deo infticl^
fupra Iunifalem,(juia hcc fuit ad declarattonem diuime iufiiiite, g?*
adcorii eciionempopuli:& quta hoc viderunt prius ttanfmigrati,&
ideofueruntconfotati.

*CAP.

A D D I T I O.

J^^ap. i^.vbt dicitur in gnilla: Noc, Daniel,& lob.
Uh>!i!Sl ""''"' F"^''^»' norrnnantur,quta lica Jutftent tan-
Ta(\'eJf ""'^" ""'''" ^'o,vtintuitueorum Deusreflau
fccentJJ''^'"^!"''^'' "''"'''"« d^iir^xerat , tamen nonjuf.
deZ' T"', '"^'''''''''''"' ''""«'"''• 'P'"""'^ P^M
&.iduSfn' T''-' Rccordatuseftdominus Nec
Tq ' "'i?^'''"'/"^" terram,& imminut^E funt
f>mHmh7.K' ?«orf /«/"«« tpftus npe Deus rejluurautt huc

«^""» b«b,tabtlem,ltcet T^oe lufimafuJficicHs nonfuit adarno-

mndam

uendamfententia diluuij.De Daniele vero fimiliter patet Dan.x.c.
vbi angelus ad eum ruifius pro restaurutione templi & duitaits /*-
rufatt/ii deprecantern aii : Noli mctucre Danicl , «lu ia cx dic
primoquopofiiifticortuumadinteUigcndum,vttcaf-
fligcresinconfpccn;uDeitui.exauditafuntverbatua,&c.
tx quo patet,qi-edo>attonihus ipjtus Danielis Ueus rejiaurautt te-
ptum & ciuitatem , cim hoc tamen manifeflum eft , qu6d tcmpore
Danietis fm delirucia ciuitas & templum. De lob verii patet lob
vttim. vbi habetur, quodper orationem ipfius lobfuit domus fua re
flaurata,tton tamen diuinafementia piifltna de dtflruciione domus
fu{ & mor(efiliorum,fuitjublata,&t.

1179

Gloford&NicolaideLyra n^

)

it».s*

^ C A P. XV.

V j ^ yi^ fet de li 'noyerc. yinea domini Sahaoth domus ifrael
y) «//,(10 0113111 Ifaia : VUnta'M vintam forrcfc.idcfl.piil-
chram , & clcdam. Hac vinca dura frutlificat . niliil m

omnibuslignis prc
lioliuscll: alioqui
cumradjcc,&pro-
pai;mibus igni tradi
tur. Aliaautcmli-
gna ctiaiuccifa ali-
qujhaoct vtilitatc.
Hicronyjnus. Si-
milcin Euangclio :

St l-il tutJtnafm fiit-

Uixx-n y/r,c5-c-&oculusqui
totum corpus illu-
nunat ,fifucrit cx-
czcatU5,audic ado-
niino : >< lumcn quod
tnii. e-t tcnehr^ funt;ip
ft leHebti qi>a!x ttkt f"

Cdparatione enim
B pr.i;uancatoris , &
ciusqai priuscon-
UtK.6x fcflum ncgat Dcu :
liuorcfl p^nacorfi,
qui nunquam Dcii
cognoucrut Ligna
autem fyluarum fc
cudum varietateni
credcntiumin do-
mo Dci habent ali-
quam vtilitatcm.in
quanofolum funt
▼afaaurea.&argcn
tca,fed (Sc lignca, &
fictilia.

Hicronymus.Pof-
fumus pcr vincam
& Icrufalcm accipe
rc

C A P.

rc crcdcntium multitudincm, qua: fiprifllnarelis
cultiiramamifcrit.nccfrugcs virtutum fcccnt.ncc

(quod la:tificat cor hominisjattulcrit,a:tctnis i»a;b;
detur,(5c in nihilu rcputabitur : i,trms tnm ifniin,.^

taiem dumr.i fni

XV.

T faclus eft fermo dni ad mc dicens :

s^ Vari'» limilitrdinibu^ cufrfio \rb;$ pnliguratur.

Fili h5is , quid ficc de ligno vitis cx
oibus lignis !nemoium,qu? funt in-
ter ligna lyluarum ? Nun<^uid tollet'"

Vite.

in euangcliod
tgofumvitisft
pa:er tficusagru
O nnis palihtsjj,
nttinme, c
frudum,ti,L.
ajfcrtfruBur,,
cum , t>t ftf
ajfirat. Si:,
vitiscfl,&nc
mitcs.&patci

' *t

de ea lignu^vt fiat opus: aut fabrica-

— bit'deeapaxiIlus,vtdcpcndeatinco r~- .,.

quodcumq; vas? Ecce igni datum eft ^in efcam: vtiamque ^ S-i^brS ^

.'Cuminjllcoliexcidunturvt.ainquepartemeorum . _ ^^^. pyj.^];,,,,,

parteeiuscdnfumpfitignisj&medictas eiusrcdadlaefti ^

fauiIIa.NunquidvtiIeeritadopus jEtiamcumeflTccinte- ^
grunonerat aptumadopus,quant6magiscum ignisil-

< Alia-lconfmiifcrit.

lud deuoraucrit & combuflerit,nihII cx eo fiet opcris.Pro- 7
ptcreakTC dicit dominus Deus.Quomodo lignu vitis in-
tcr ligna fyluarum,quod dcdi igni ad deuorandu,fic tra-

a^Lxx Ob .rmabo.

dam habitatorcs lerui^alem,^: ponam faciem mea in eos.

a«rlncenfzvib:s. Hoftilisgladius. bTQui euaferunt.

cTQui cujfYiiisipondcreraircratum. mcS ClUi r

Deignc cgredientur.&ignisconfumetcos. Etfcietisquia § ftuaum ton :i
egodominus,cumpofuerofacicmmeaincos,&<.dcdero "■"•^- '-'- *

atlnaictnam.fcilicfifoliiudcnem. ...

hf Aliud eft cnim coniemnete qnod ignores.jliud negligere quod colueris.

terram inuiam &c dcfolatamjco quod prcuaricatorcs exti
terintjdicit dominusDcus.

pcr excolini'
culturano
gatiocft. \,
vdimis htn
tis , fed nn
Dti. O

tesfru i j.

murapatrc,\
afFcramus ot
tur:quia ad
& fruftun,
dinis pcru
adiutorio 1 '

patrc,ledqu.
de eofiat i>
nodicit.Fo
feparatioa.
Chrifli perpci
intecitus.
4Qi

Diuifio.

NICOLAVS DE LYRA.

C A P. XV.

. 1T7T faauseft,&c..?Mpm«J defcriptaeflipftus Itrufalem ^
Ji piipuli vajiatto , 'pic conjequcnter ponitur did-t vaHationis
rattc, <ji44i eji multiplicatio fiagitiorum in lerufdem &Iud£a:Et
hot uelcribiturfub dectm metaphoris, Et fecundum hoc diuiditur
in nouempartesyijuiapars vltima contintt diias metaphoras , (jtu
fw.emni Iticramprojequtndo. Trima autem cfi de Itgno vitis. Cir
ca cfuod uotandum,quod multtplicatto peccatorum dminuit libtrta
lem libtri arbiirij ad bonum: & quando talts mtdtipUcatio mulili
inuulejcit,videtur homo tolaliier tnhabilis ad bonumjtctimlum i]i
dicttHTVroutr.iS.a. Impiuscum in profundum peccato-
rum vcncrit,contcmnit: d hocjignaturfuifji inpopulo ind^
fcr metaphoram ligni practjt de vitt, qnod non esi ad aliquod opus
Vttle,fed tantum ad incendium,& (tcundum hoc pattt litera huius
(ap.paucis txctptis qu* difcurrtntur. Diuiditur tamen hoc cap. ?«
duaspartts,quia primo parabolaprflibatur,ftcundd adpropofttu
appltcatur^bi: Proptcrca. Circa primum occurrit expontndum.
% Aut fabricabitur.frfo?, cauiiia adjufptndtndwn vas etiam
modiLiporderis.q.d.non.

3 Vtramquc partcm. idej}, (latim cum ponitur in igne totum
comburtiiir.

4 Etmcdktzscms. idt[i,magnapars.

5 Rcdaft a cft. quianon rtmanent ttiam carbones , nift pauci,
tS' modici.

6 Nun-

6 Nu nquid vti.fcilicet pofl comhunionem.q.d.non^qm %
anle non eiai.Sicexponunt aliqui. In Hcb.habetur fic D-.m >
mitatts eius comedit ignis,& fic pattt illud quod dicitur in t i-
tione no^ra.Vtramquepartcm./7e>- vtramqtieparttmin ^-
tur du^ extremiiatcs: quod Jic appUcant ad propofitum e.xr ' ;
Latiniydicentes quod per rnediu tntdligitur populus mdic i
tior qui cum lechonia translatus fuit in Babylonem,vt hu:-
reni.ii^.Ttr txtrtma vcro refiduim popuit quod rmaiifi: •
dechia regcquia ijii & iUifuerunt in ajfli^ione quaper cc
tictn inti lltgitur , jicut quodtibet panate ftue ajflidiuuurr:
ignis dejignatur. l{a. Sa.aiittr applicat, dicens quodperdr... ;:•
ma inielliguntur illi qui primb futrtmt translati in Bibyk; " :
Joachimfttio lofif.Jccundum quod habetur Dan.i.& iUi'j-.
ftarunt translatt turn Itchonia eius filio,quiaproprii-dicun : -,
migratio . Termedium vero ligni quod fortius comburiu, nn
extremitates ,ed ^eji in mtdio ignis , intetligitur populns j-^n

Jub Sedccl}ta,quiajutt grauius afjiiHus pr^diiiis, Jcittcetf .f >
Jie,gladio,iir captiuitate,vt patet per fupradi8i:t: & bfi ip - '
rationabilior videtur quamprima.

7 Vioptcr.confequenter pbtiitur applicatio parabol^if '?'•
jttum.Et ex diBispatet Jententta vjque ibi.

8 De igne cgrcdicn.f./i f«a/c><wt viiam panam ,iu '■!'''
aliam.hoc dicitur fropter loannam Jilitm Cartf , (^ alios /''->
dejirucitonem ciuttatisfugeruntin.Aegyptumcontracdji "<•'
remip& Im timoregladij regis Bj(Syluiits,vt habttur ler J w
gladtoregis Babylonis cdjumpti fuerunt in ^4tgypto.C(ie ■Jit''

I Etfailus eft. Pcr vite.Chriflus fignificatur: & per hgnu

t viiispopulusChriftianus, ficutipfcdixitloan.ij.a. £go

fum vtf.t ve.trc. Quandiu vcrolignum vitis adhsrct viti

frudum facit,quando vcropraccifum eft non facit ft u-

£tum,fcd arefcit. SicChriftianusadhcerensChri ^^
formatacharitatefrudtificatperopera meritoria J^ ■
pra:fcinditurperpeccatummortaleinfruduoftis dj:-
tur,&ad ignem geiienna; refcruatur.ideo dicitS. ^''■'^'^
loan. 1 5 .a. St quii m me nun manJciit,mii.fo.&c.

i MC A-

i8'

Ezcchidis Cap.XVL

1182

C A P. XVI

adJeiialcmicnno
dirii^ur , vlquc il-
Uc/.Hui p!a' iitis t»e
roiib& '.diximpro
pcrariirei g^pccca
uit, rccflchabem'
omnm prophcna
per frres ponerc ,
&{inuiiscxplana-
tioncdcbitas coa-
ptare

b tihomivis. Hic-
ronvlns.Miiltum
prodil pcccatorib.
lcirC;luid fcccrint.
: ^ -fcnifes : i4«o-
.uHitatem tnea
e^ocoioico,&c. Qua

r X# sularum prophcr.arum arcumrcnptio, to rantimpictarcm,coru r^critoVna^oncmcSi" axjre
%jm |^"P'|;^^^.P«n"^^"^luidnob,svidctur.l- e charZr. Hicronymus. QuiafrAe"ypTo?Ssca
g:^ hcoiubnacntcs. Htcautcmqutalongus popmus,&ibimultotcmporefuit. eha^m cnirS pte? Gcnctxc»

Chanaam princcps
Acgyptiorum fuir,
Vel iuxta (cclerum
quoquc fimilitudi-
ncm radiccm leru-
f alem tcrr« Aegyp-
tiefledicimus.

f Vatenuus. Hicro.t HaWtatlo-
Scdhocad Icrufalencstu*.
dicitur , quaccftdc ^ Cfaananxa.
progenieAbraham
Ifaac & Iacob,& pa
tremhabet Deum:
quiddcnobisfict g
dcGentiliumfordi

cr

h
- i

C A P. XVI.

j T faauseftfermo domini ad mc,di-
cens : Fili hominis , notas faclcrufa-

TQuas diflimular.

leabominationes fuas.Etdices ;Hcc

aTB='i'>i "li.s vcl vccatini

dicirdominusDeuskTufalem:1Ra-
j dix tua & gcneratio tua de tcrra^ Cha

• «1'<» '♦''nui'ofcrmonecr'ebr,itusfl<lcil.l. quax

naan : pater tuus Amorrh^us,8c^ma-

aTIdeft,qui iiifanit.vel alios adinlanijin miitit. b IDetalibus parentibus
IGcnitalia freminarimi in vmbilico.ficut feminarium virorum in lumbis eorum vnde- Virtus
«lus mlumbt?ems, &■ tottiiudo illiusin vmbilicoventr-s illius

— .* ... iMiiiij'- ciiia, tx iiytiiiuuii ifiiusfn vinnutco vcntr's 1II1U&: vi^ vJClllliiUlll JCrUl

ter tua Cethara. Et quando nata cs in die ortus tul, 7 ^"* vocati.omncm

' macula in lauacro

tilorWsacdpiturIcrufalemvclqu^Babylonio,& Si indumentum Chrifti polluimus,&in?oS^ .

Ron-no.sncucccnfacfl,vdcdcft,spr.mit,uornm,vel flemnuptialemnonhabcmus? i^V^? L«°S?,^ K

ea qu.-cinterprctatur vifio pacis,vel animac finoulo

KuiJidcccrnuntDeum.IlIudautemquodplerlque

:a;ili lerulalem nterpreratur,ccclefia non recip»:ne

oniniquoe in pr.^fenti prophetia dicuntur , adccleOiu

fortiidinum ruinasatquecruciatus,& refiitutionemin

pnftiumftatumfufciperecompcUamur.
- c n<isfac.Sub perfona meretricis primum copulate co

fortj. viri lcru(alcm,& ortus,& cducatio,& pubertas,&

rnm/iM.r . rH ""^' rep."'^'"'":^^"' '"s reuocatio fcet rex decorem tuum. Etpromittiturei,qu6d fiad verum

COntiltur. VtC cmentia viri ■jfnii» ifi/JiV.i.rvi ,<r .»rJnl»»_ n.,».^»., 1: 1. • "V- r- -^ ^.

mambi4s proijciemur iri tembras exteriores , ibi eritfletus&iiri'
dor dentium.

g Matertua Cf^j.Hieron.Qua^.f infanit, vel alios in amc
tiam mittit.Omnisenim qui facitpcccatum, dcdiabolo
natus cft:vnde & in toto orbc huius patris antiqui famo
fum cft vocabulum,& multos vertcnsin amcntiam. Vn
de ad lerulalcm dicitur : .Audifilia,& vid€,& incUnaaurem
t"a:C^ obUuifiere populum tuum,& domum patris tui.& concupi.^il^^ «

contiitur,vtclcmentiaviriatqueiudicium,& adultc-
rK atue merctricis lcclera cognofcantur.
d ^^«■f'«a.H!cr.Magnafidcs,grandisaudacia propheta
rum Magniis eft Danicl qui ad presbyterum iungetcm
adul;noliomicidiumaufuseftdicere:fe»7e»C/;a.wflm«£r
-ffc:cumadhucpuer.EtIfai3squiclamat ad princi-
pci(5populuin Iuda:orum.^rrf/?e verhum domim pnmipes
JodonwB js^Magnusquoque Ezechiel ,quitotam vr-
— oemgnob.iiratis arguens.ait: -^arf/x <«a,«Jrc.
*_reod. Valde gloriabantur ludxi propter cognatio-

' ■?* '^^i^u ''^^^ ^"^^ *^"° '" ^^"'* Euangclijs diccbant,
J"nt Abrahain fumus,& ncminifcruiuimus vnqua.
nac.-rogantia B.quoque loancoprimit cu dixitfienimi

na

NICOLAVS
C A P.

DE LYRA.
XVL

patrem redirc voluerit, ficut nata fuitrcftituetur.
h Etejuarjdo. Signatquodnon ftatimlegcm accepit,nec
abfcifa fucrint exordia pudendsenatiuitatis,quiaprius
Gcntiliter vixit.

i m die or/w.Hieron.Naturalc cft ortis infantibus primo
vmbilicuni prxcidi,dcindcad dilucndum fanguinem
acjua lauari,tcrti6 humore paruulorum falc ficcari,quar
to tcncra corpora pannisftringinedefluant vel depra-
ucntunvnde Barbarorum corpora Romanis funtredio
ra.vfquead fecundum enim, & tertium annum femper
pannis inuoIuuntur,fed nihil horum lerufalcm habuit.
* Theodoret. Hoccft.adhuc Acgyptiacum haurisalme p
tum,& gcnerationcm ipfius, exitum ex Acgypto vocat.

^fw«y;Radix tua. quta^braham tn terra Chanaa traujiuit delo

-Tl^i-f^A,,, rtj?~"^" "/".• ., .. coadlocumperdiuerfasmanftonestftcutaduena&peregrinusyvt

" bjt C"'« c. lUc ifi pars fuunda in quaflagitta popu- patet in Cen,in pluribus locis.ideoJubditur.

=' wtS ltnl1Z\^!!!fZ['!^.T^%^'''''. "^f''" '^'^''P'"*P''± 5 J^atcr tuus.y: jlbraham qui dicitur ^morrhaus non vatione,

unn,,a«n^.i....^..M...... , ^ (edcohabitatione:eo^.4morrhiushabitabatinterrailla,&inie-

pore dorninabatur,

6 Etmitcr.i.Sara,eo quod feputtafuit interra filimm Hethf
qui eratit de Cethdis:& quod diBum de ^brabam patre ludaiorH,
potefl dici de Ifaac C latob qui fimiliter dicuntur patres eorum,&
de vxoribusfuis.f.Iiebecca & Lia,quf etiamfepult^fuerunt injpc
lunca duplici cum Sara. Sed adhuc hfc expofitio non confonat ei f
infrd dicitur eo.ca.Sicut mater ita &filia,quod fecundum oes He-
br£os & Latinos intelligitur de imitationein idololatria. Sara vc-
rb nonfuic idololatra,fedfjdelis:& ideo dicendum,^ hic per patre,
&matiem intelligitur populus quiante filiof Ifrael habitauitin
terra Chantan, cui fuccefiit in hgreditate ,fic»t proles parenttbus.
Modus tamen fuccedendi fuit violentus. Imitatus etiamfuitlfrael
populurn Chanaain idolelatria,vtpatet.^.I{eg. In illo verbpopulo
altqui erant .Aniorrhii,& quantum ad hoc dicitur.Vitcr tUUS.Ef
aliqui Cethei,&fic dicitur : Matcr tua. Et dicitttr pater ratione
mjf'ulorum,& mater ratione faminarum.

7 Et quan.rpr natiuitatis huiuspopulifuitin exitu de .Aegypto,
quiaumcptoprii incepit effe populus. .Ante.v.ingreffum .Aegypti

w*,ai vtro magno mijericorditer educatx:& tandem ornat£,&
hbimrmoniaUier dtfponfat<e , qu£ tamen omnino ingrata expo-
mtfemm adulteralioni inuerecund^.EtfecundH hocpr^fens ca.in
ttesprtes diuiditur. Quia primo ponitur paupertas najcentis, fecu
''>t>"^^iducantis&defpofantis,ibi.TrznCicns^mctn.tertio:
mtaxdulteratis,ibt:Et habcns fiduciam.C,, caprtraii dicttur,
' «tas fag.irfefi, populo regm luda.

^ora\mt\onc%i\xzs.fubfequenti metaphora.
4 «dix tua.De terra Chanaam:QHod exponunt aliqui dicetes
VjnChananMdiciturterra .Aegypti, quia Melrainaquo deno-
minau .Aegyptus fun jilius Cha, H habetur Cen. i o.c. & in Heb,
.^fpaj Mifr4in ncminatur,vbiq; in vet.tefi. diiitur aHtgenera-
POitlijuda de ^egypto,e6 ^ pauci qui cum lacoh in .Aegyptu

■>crHt,iUic in magna multitudine creueruntj vt habetur Exo.
'•'^^mcexpofttiont non vtdeiurbenb confonare quod fubdiiur:

etuus. qMaftcundupr.uedentemexpofttionem dcberet dtci
acciZ"''^ "i'" '^"•^"''^'"^^ exponit, videlicet ^hic ad iitcra
iu. ^!^^"^' ^"""^a in qua percgrinatits fuit ^braha patcr hu-
!!!!£ Wje^He/>./;c />a/>ef «y.Maiifiones tUS. vbi nos ha-
M

'' hnr! '^*^- '''''' *")»«« notas fac lerufalem abomin. In

^ naniT'[ "''^'"^^""^•^"^'"«^phora mulicris in

' leriSr?/ "'^^ '"^^'"'^ ''^'^ '• ^ ^ V'fo POfente mi-

' ta-c t?n? ''^?P'^ ^ ^'^'■"'^ ""t"ta: & prctiose orna-

n.unttonl^L^^? '" ^^«'•^ =»^""^Pt^> q"^ tamen om-

aduer ?m °^''"^ P*''' '"gfatitudinem expofuit fe pcr

•*"iieriumcumquocunque.

trix ,uf i'"r ''"" P"'' 'P^'''' ^Snificatur pcrfona pecca
"-«n's fpintualibusnutntur,3c Dci perfonf pcr fidi

cfticitunquxtamcniftorumingratareuertituradpccca
ta,igitur prim6poniturorigovilisipfius &pauperrima:
cum dicitur.

5 Vater tuus ^morrh^m.Pecczto naquc nafcitur qui pec-
catum mortalcfacit: & in hacgcneratione diaboluspa-
tcr eft qui dicitur Amorrha:us.i. amareloqucns peccati
mortalis amaritudincm induccdo. vnde talitcrindudis
dicitur Ioan.8.f. yos cxpatre diabolo fflis. Marcr autcm cft
concupifcentia.quam diabolus mouctadconceptum,&
partum peccati,& fubditurvilitasortuscumdicitur.
t in die ortus tMj.i.efFedus malediccdi/cd magis dilatatus.

t Efi»

iiB? Glof.ord.&NicolaideLyra

it

4

^ f„2 tinfamu a,mamm,ila,ciusl,j!atvtatencrot.,m«^

?p'„t;?nr/.uSx;caoral..fux''mtc^^^

pfci/Mi.LxxNoalli
sraiicriint numillas
tuasHabct lcriptu

«f Hicro.Vmbilicm qui. f.fatui alltet in yenttf.ficut arbotti 8e viiiulta per iidice»
huiiiorctejfJ-nuti.urfrocculro. ^ • r

ra faaahanc couic ^^^ eftprarciliisumbilicustuus, ct in aqua no es lota in la

^ .1E,i„nr.luat.ip.«ni. int.n..x;nuolutu.eft. &omB.»sui ,.,...>ur pro.caione De,.n^^

flringantur. Scd Icrufalem dc malisparcntib. nata n il n
fapons.nihil diligcntix corcquura cft llcnatis auten ,
Chriftodf,'oJ'^'j/ii/f''"'c Er Apollohis: v/r,'fr»/ii v '
^raciafa''- cufidiiut. vndc Sc vi\\go, rapicntcsfalll.iti!!.
infuKi diir,omne quoquc facrificium conditur laic.' ,;

iiocfalepditusi;
rit, vltranondr.nr,
Tutnicium&iorr'
p.mtdcauhtsrt:-

fcfaldicit,c:
rcnaSc infcr:

llldUlCI . P . , «Tr,.H...«.»-.wr - ^i^to. bcOco Scnlo. i .«^-■" ^ ...n.i

Siaus.&mamillas c lutcm,nccralefalua,nccinuolutapannis.Nonpepcrcicru " ^.^'^^;X';V
ponat prolocorum d ,l»x.tu„s cs.itc... ^.q.u=.uor. > (htHo&inX

""^....r.n.i^ <;irc-r. pciteocuIusmeu.s,vtfaccrcttibivnudehismjlcrtustu!, i/*/^.'«.e/ /««fl». ,

* .f Pto.niquit..c lu.. TO.e.....s.ne i>ro .niouitate ab jci.mur fupet fi.tct«,vbi Uti & rpaciof.
" ^ viaelt.qi.xuurr a< tuortcni.

fed proieda es fuper ficie teirx in abicAione anima: tu?, 4

A. . „u,.Vl n.illi,. ouandonakiturquidqua.niftualccoinm.tterepoteft.niu ?

coni^rucntia. Saccr-
dosdccuius orcdo
ftrinam&lcgcmrc
quirunt,accipitpc-
, ^iifculum.Ioanncs

Xoan.ij.e
lob.if.b

ft?ram *^'^ ^"P''^ P*^^"^ '^®'"'"

hb!;rMora. ni fapicntiam hau-

CJp.II

./Ni,t.n<luo.-autc.n , quod nullus quando nalcitur quidqua.i. aftuale co.nm,ttere poteft.n.u
'^""""nichtiteripo.e.quandofipi^nsgenerat.o.hdccredcnt., «nunntur.

lauacnt. iciuf > . I yTainen. bTReaiii l.ii]ortaliura cr.fti.num.

Pral.fo.a

Ioaa.9.a

llunisrccumbit.
4e Grcgorius. Quia
B fcminarium luxu-
ric focminis in vm-
bilicocft.propheta
tcftatur,quifubfpc
cicfcminxproftitu
t^ ludjcae pctulantii
incrcpans, ait, inrfJe
orvis lui, &(' In die
quippcortusvmbi f
Iicumpr3eciderc,crt g
conucrlaiionistcm
porc carnis luxuria

^Trainen. Diiveaiii i iijoriaiiuro crim.num.

indiequanatae.<;.Tranfiensautperte,vidi teconculcari l

C ^Voc.ui.r.iribuens ptrnitentian.: rr r

infan^'iinctuo. Etdixitibi,tcumeflcsinranguinetuo: ^^

tconucrf.^ fqu,v..ui». . ,«Omn,umre.u.n ab,,„d,n„.,. ^^

Viue.Dixi inqultibi infangLimetuo:Viuc.t Multiplica- ^^

,,.iM,<;h.r-l.:-tio...Ucobderuo;Ecceoo.,rtl,|,.,c.llcutodoragriplen.. l?hiQuoddcc

ta quafigcrmcnagri dedi te,& multiplicatacs, SCgradis ^^ cumdixit.m

^ „Vt,.,tt-.s dicete: i....oduxita.ercx .ncubiculum fua.n cfOrn.tura. I % nC tUO Vitamu

huniinibtii tm,.'
tatis.
e ^■(Vif(
> Thco
fpicatuscnim
lolatricf
quinatai, .
ciorum fan:
lo amplcxantcni
ccllitibi vtfa,
rcsnoidolis.

• • bTTcinpu» pubertatis. cTOrn.tuin.

cffcda:& inercffaes,&perueniftiadtmundu muliebrem.

«llonclic o.lol?.c.-.tul=rum. n att,r.t..s mdicstur. f Quamu.s,nubili$

Vbcra tua itumueiut,& pilus tu^ germinauit,et eras nuda

a^Maj-na clemcntiapcccanieit>rurfus inuilit.

6^t confufioneplena. Et tranfiuiper te,& vidi teid^ccce

iS nctuovitamu
i6 care innocctcr,

17 cft,non pritcr

18 fcdfccunduml

19 nondemoni^:

20 Dcofacrificn-

21 enimfacicnv
tcrra vircntb

b iMn<ifl/w»o"ff.Hier.Crucntainfantiu nafcetiu corpo
raftatimlauant'. Gcncratioquoque Ipualislauacromdi
eetfpirituali.NuUus.n.mundus ncc infans vnius diei vn
de Ecceenim ininiqmatibus conceptusfiirn,& inpcccatis conce-
pume matcr mr.a. Sccunda natiuitas foluit primam .vndc:

^{ifiquisrenat^tsfne-itexaqiia&SpintufJanHo.Crc.

c infahtem. Sunt cnim lauacraGcntilium,haereticoru,

fcd non lauant in falutem . In cccicfia quoquequinon

f- Dlcna fidc baptifmum accipiunt , aquam accipiunt,fcd

foiritum nummtatis, puaicuta: , manmctuamis , paricnui.i j

d°"iy«.A'fp/'W-Solentinfantiumtencracorporadura fuper facicmterr?:&puIchritudoeiusconfufioneU
adhuc vtcri calorcm rctinent,fale contingi, vi ficcent & ditatc turpatur.

ftrin- ^ ''

minabis .

f Fbtra tua /«fMMJKmnfje&T.-jfldcm.Omniapcrtram io

nemdpu.eris,Moralitcr narrat, hisampliorcmofle ij

affedionem, & vbera vocat,rationalis anima: partis di

tium,corcnim vbera cooperiunt:capillus vero, on .'n

illumquiab xtatismaturitateproficifcitur.

g Et eras ««(/ij^^c.Hicronym.Non protcda fcilicet d

auxilio.Si quis Chrifti non habet indumentum, ni 15

eftquinon eftindutus vifccra mifericordis,boQit ^,

humilitatis, pudicitia: , manfuctudinis , paticntia;,! x ■

riirif r faricm terre-ff nnlrhrifiiHn piii«rnnf'iifif>np^ a

NICOLAVS DE LYRA.

« fuerunt rti pauci,^ nonpoterant conuenienter dici populusi&pdfi
in treffum futruht m dura feruitute detenti, quod fmiliter efl cbira
ratiomm populiab alio Sftinai,eo 3, feruus (fi res domimfm. In
exitu vcro de .Aegypto fuit datus libertati: Daia efl etiam lex fpe-
cialis in mme Sinai,tanquam popido ab ali^s diflmHo.
l NoncftprxcKus. Loquitur dciUagentepermodumfamtni
dt Houo nai{:cuius prifno pr^fcinditar vmbilicus : pir quem fatus
atirahit almentum d matre quamdiu ffiin vtcroeius, &poii la-
uatur a fanguine , &falitur ai defiaationem CS obtiuationcm ab-
(ciftonis, & inuoluitur pannis : quia pueri de noiio nati aliter non
pofjent nutriri. Dicitur autcm hic,<p talia nonfunt fada populo lu-
daico predi^oyin ortufuo. Etper negaiionem prmfionis vmbiUci
iHttlli"i'tu- <p illepopulustunc non fuit totaliter ab idololatna fc-
paratus. Uuod patet ex hoc^qubd citb pofi hoc vitulum cor.fiatde
adorauit.Vcr r.egationcm auttm lotionis,defeHus ver^ conlntionis
de p tmtis-.Vcrncgationem faHs,dcfeHus fapitntiafalutarii.
z Ncc inuoluta pannis./i///c« virtutum.

3 Non pepercit fupcr. Qiiia Mgyptij populim illum valdk
dure traHuuerunt in .At^ypto , (^poft exitum perfequuti funt ad
tnortem.Exod.i^

4 Scd proicda cs. Quia ex vna parte conctuft erant deferto, ex
alteta mari,vt i)abetur ibi.

5 In abicftioncanimae tu?.Ex hoc enim credebSt Jlegyptij
tosfMilita intcrficere, & itafuiffet,nift Deusfua mifericordia im-
pediuifjet.

6 Tranfiens autcm.Jiic confcqnenter ponitur mifericordia Dei

edu-

educantis,ornantis,& defponfantis. Vrimum poniturcum d. v.
Tranfiens autcm per te . T^on quia in Deo fit motus.fei u
Jcriptura loquitur de Deo ad modum hominis tranfeuntis pc i,

6 puero a matre dcrelido compatientis.ideb fubditur.

7 Vidite: ocuiomifericordiic.

8 Conculca ri i n fanguine tuo. idefl,propt (fffionef »•
nis ttti modo pr^diHo.

9 Et dixi ibi.c/iw efies in ta li periculo.

10 Viue.Li«/(J feruaui vitamtaamfer^arerubrute de.il ic.

1 1 Dixi inqua tibi. f{epeiiiio efl eiufdeadtnaiofi
iz Multiplicata,qua.germc. Wf//9//fi(/o/«<^'

1 3 Et grandis effe. Loquitur cnim depopulo Ifracl admt»
puellepcr nutriiionem adaugmentum dednHc.

14 Et ingrefla cs.f.ienpuspubertatis,&}aB^esnubitis

15 Etperucnifti admundum,/(/t^,a<//£7np;^i«'/o/<««f'
l^ nubiles ornari.

1 6 Vbera tu. Tempore enim pubertatis intumefcunt vber &
filigtrminant.Et ideb fubditur.

17 Etpilustuusgerminauit.

1 8 Et eras. Hicfecundo poniiur pietas ornantis. & defponj p'
Cuius ornatus oiienditur. primb necejfuas,cum dicttur:Et er D1
dz.virtutibus.Et pcr cotifequens.

19 Confufione plena. r«>fi/<r efl cnim mulicribus mid^W'
qudm viris . \

20 Et tnnfiui.condefcendendonuditatimc. . . !• -

2 1 Ecce tempus tu um tempus. Quia vjlendit tibidil |«*
fponji ad Iponjam . j

M 0 R, .4 L 1 T E II.
t t Etin aqua r.o es /of.Scd magis maculata per adu pcccati.
6 Tranftens auten.Hkponitnt Dci mifcricordia vocaniis
adgratiam.idco fubditiir.

7

21

i^idi ft.oculo clemcntix.

.. . Et ecce tempus tuum.vbi ponuntur multagcncris nj'-
menta,perqujE fignificantur virtutcs& fpirituflan!
na,qux cum gratia infunduntur,poftqu?fubdaa ^

i.8y

Ezechielis.

nS6

Cap.XVI

Et in Canticfs: Ltuipe. meos quomodo htjuiJl. Movfi & lefu D
Naiie prxcipitur vt foluant calciamcnta : quia locnsjn
quo flant fanauscfttvtcum ioti fucrint pedes,& ipii om

!,,„u.i..v.w.... .„~...^..„„.,..^..„.v..„...,^..- nifordepurgati:liyacmrhocalciati(quieftacreicoloris)Can.f.b

^rforumque dogmatum:quia adcam cupiuncdeclina gradiantur obuiam domino in aera & fcftinent ad coc ^''°<^i-^
.quiaprotedione lcfliarpjrna loCtic.i.i

^iwaKf/ww. Qnod dclorufalcm dicitur,ad noftram
^A lifflsm rcfcramus,quxquandiu in infantiaconftituta
t, peccato caret. Dum auicai a;tatis eius tcmpus aduer-
■,multi(untamatorcsdJBmonum, lisreticorum, per-

<f QaoRiodo maiito po:cr>s faciari.

b «r D^; fcilicet.

tmiinircpellutur, - .•<^-'— -...v,....^. .-.„.,. u^, ^.^.c,„c«. c f Mir<-rtus tu?. i anvrtebvlV, e^rr

,non fatcllites dia- a tempus tuum, tcinpus amarium. Et expandi amidu meu i HicronviJius De

;>i/^ miniftrr>c h fNudim. .-.j.,, , J _ ' '-

l,ii,(ed miniflros b t.-u.„„. ^ ^,^,„. ciuaivefl'e ootificic

Suatorisfufcipiat. luperte,&operuiignommiamtuam.tEtiLiraui tibi,&in- z tLuiftSia Sa tc! - •

t i:.v;'."«/'«'».LxX. C » tVtmihipQtiusciuamritfjis .ungaiisjimatonhuj, b lM^„ ro„i„»in ,.„.„i,„ , ..._ j • t Dci

.b

Ipandialas,vnde. d greflusfum padum tecii,aitdominusDeus.Erfc

IpanditaliSjuaS , C^ » t Ideo. b ^^ynd; Iuiai.Si abluerit domimis fordes filiaruui Sion,5c fanguinem ie
^/-. „ ._,... "^ ^ B^ptifmatis. d f Sicliemoiroiffam Isuit.

ampfti
pttiuit

b 5 Meo coiiiugir. copulata.

adta es mi

ierufalcm lauerit.

hi,et laui te aqua, 6<femundaui fanguinem tuum ex te. Et

a C Non ruHirit anua laiiare & iTiun.lar.. ranaiiin^fT^ t^ a r »v ..^.::.. m. .. i- -

1 VJ^od mulieri non vito

a f Nonfufticita<]u«lauare& munJare fanguinem. b 5 Lxx.varijs
conucmo. c f Vnde.Calcati pcdesinptrparationee.p.

. . '^*- t Demreiu.

3 xuntur,dcqua in ^ &fi ciujftu»

4 ucrbiis:Mulierduas
chlamvdes facitp-„
fcntislcilicctfcculi'^''""'^'-'

5 &futuri.Byflbac-
cinguntrencsquo-
ties pinguia libidi-

<^ nis inccntiua extc-
nuandafunt, vnde

uq
m humeris
/if. Et : Qjioties votui c

7iZ^'&c f ""^^ ^^ °^^° ^ ^^^^"^ tedifco^Jorib. 6^ calceaui te Iiyacin-

Unymus. geni'- g * ^ fc1ncIt7no^3te^^^^^^^^^^

t.':mfcilicet,inho h tho: Etcinxi rc byffo, &finduitet fubtilibus, & ornaui te

0la enim nOflra i a lGcnetalc,ru:ii5iiuafiffeciesfupponit. bTBonaopera.

*n)iorihonorecir- k ornamcnto . Et dedi armillas in manibus tuis,& tor-
"'r"Sf/-«m q"™ '^''^ "«"■" """" .•&'l^di t mautem .%er

i» intalft e'f aucrum * ' ^T' "•"" ""r. . ^" ' '^^' audus lu Jicium fanguinls.ne inuidijs vcl detraftoribus mir.cari».

}nUltmS,Gr quLftm t T Ommpotentis Dei nom.n.vndc.Signatumeft fuper nos lumenvultus tui domine Dchaccoro

nadicitapoitolus Repodta 'it inihi coron.i iurtitii. f Aliastiecorain'.

os tuum, & circulos auribus tuis , & coronam dccoris in

^Sapientia. a « Eloquemia. ' I^"'8" ""' "*"°"°""'gif ««"i^^"'"'- i4 SamUS iUCCrnasm

capite tuo. Et ornataesauro & arge'nto , & ve^Ilita es i? S^buSercnS-

pofliimus.Etdomi ^"^■js.a.

ArTn.,r>,r.^~.^rt..-: EXod.I».b

tftfuntpeccM,que
Cam non prote- n
xiinpatre,&ster-
n;naledidione da- o
n.ur.

d y«wwf/ii.Hieronymus.Iuxta Illud: lurauit dominus,&

mpcttittbit eum , tu cs faccrdns u: xteruum (ecundum ordiitcm

» M-I>if> £tomniscontrouerfia;interhominesfiniseft

iiiinicntum . Intemporcigiturnuptiarum iuramcn-

tuli Dci Ifrael accepit pro munere dotali.

c f.auiiea(jua, •■{ Thcodorctus. Sigillatimfua enarrat

bcpficiaprimum,inquit, aquadoflrinxlaui tc. Deindc

: vniiteoko. HicSacerdotijgcnerarccenfet. Sacerdojes

; cnjnolcofando vngcbantur,ipfiqueby(Iinam indue-

ba[ur& Hyacinthinam veftem.

f ii^vBAv.Hicronymus SicutSamaritanus.Idcft,cufto$

: qujn femiuiucntis vulnera infuditoleum & vinu ,do-

maisnoftcrolco vnduscft,nonqu6ddolorcm vulnc-

Q rut mitigaret,fedla:titiam tribucret.vnde./^i.v/V te Deus.

Delttuus oLeo l^titie prx confortibns tuis. Habent & dasmones

Cmlatam olei lenitatcm dulcia per hsreticos polUcen-

tes usin amaritudincra vertuntur,vnde . Okum autem

< pecmis non impin^uet CJput mcum . ABvndione vnd^US.

■ ld<,Chriftus dicitur:Vidc crgoquantum Icruiale pro-
fe(irit,qu£ vndaolco fpirituali Chrifti nomcn accepe-
ravnde de Abraham:]\(u/(?e tangne Cbriftos meos.

■ gfj vesiiiii tc d;jcoloribus. Hicronymus. Variis ceremo-
niikgisfecundum Lxx. quibusintenta idola fugcret,
hsi(unt varia veflimcnta lofcph , quibus nifi prius nu-
dafnt fratrcs eum non vendidifllcnt , dequibus : ^yiflitit
wgai dextrts tuis m vejiitu deanraio citcundata varietate,vn-
ct.dnite nouum hominem, &c. Et aiihi: Induimini ergo vijceri-
hitsifericordite, bonitatis,bumiUtatis , manfuetudinis, patientif :
quj hac varietatc pulchrius? Pontifex quoque fcmel in
ant) fanftafanftorum ingrcfl^urus vari;s veftibus vteba
turSiquidem diuitix hanc varietatem veftium non fa-
^iifed fan(aitas,& virtutum diuerCtas:alioqiu Pharao,
«hbuchodonofor haec veftimentahabuiflefcribcren-
turic non lofeph peregrini & paflorisfilius.

h icalcauit «e.//)/4,^£.Hieronymus. Philo.difertifllimus
ludorum hyacinthum in veftibus pontificis aeri com-
parttin quoc^lcftia fignificari putat,nccpriuscalccatur
*]uaTaqualauetur,vnde& Apoftolis quibus prxcipi-
turxcuterepuluerem dcpedibus fuis.lauantur pcdes.
^ Et

&c. Etdommusm tfenco.

10 Euangeho: int tum- Luc.ii.e

1 1 hivefiri precmB , & 1 crculuni

12 luce>7,eardetrs!»ma. "'",''"' '"'*
ve. Nifi enim lubo- fuper fjcieia

13 rumfluentaaftrin- tuiin.

14 gamus, iucernasin

nus ad loh:^ccinire ficut vir lumbos f"oi.Agnum comefturi
calceatipedes,tenentesbaculum,ftantes in Euangcli; vcri
tatc,& ad fanguinem Chrifti prjeparati : lumbos fuccin-
aoshaberedicuntur. Quazonimortificante lumbos , .
Ehas quoque & loannes Baptifta accinguntur, de quib. Marc!t»
Lumbi mei implt ti fwt itlu. PCAl.i T.b

k £«'■'«'«' 'f.^c.Tenuiffimis.fEtpulchre,quiaincraflatu
cratcor popiili.vnde in libro Sapigntix . Spiritus fapien-
tia^tenuis&immutabilis dicitur, &panisangeloriim, 5*P-7-«-
idcft,mannatenuiftlmumfuiflfememoratur. ^""'^" ^"'

1 Et for^.e^cHicronym.Puto hic torquem appcllari , ex ^'"'•^^■^
vanisgcmmis in pedus mulierum monilc defcendcns,
qui eft ornatus pulcherrimus focminarum.
* Theod. Vnum quodque horum moralitcr decet intel
Iigerc.ArmiUas manibus impofitas,ca virtutcm qus ad
agendunosexcitat, monilecoliocircundatu,legisiugu: b
maure nafoinieaa.a vitijs dehortatione, quxp madata
frxni inftaradhiberatraslationc tauroru,gfcrrciiannu-
lunarib. excipiut. In aures veroaurib.adhibitas.bona Ci-
gnificatdoarina,ornamcntu aurib. ea vi qusad obedie
dum ad ducit homines imponentem: coronam fuper ca
put impofitam cam gloriam,qu£e a pietate & cultu l^is
atque adeoex omnibus boniscomparata fit.
m Et dedi,&c. Circulos fcilicctinauribus fimilcs qui lo- ^ •-■

Icnt a frontibus mulieru pcndcrc & naribus , vcl ori im-
minere.Inauresprofimilitudinevocat, vt f Chrifti bon* •
odorfumusDco fecuredicat

n Et coyow.eJ-c.Hieron.Nomcn fcilicet Dci omnipotentis i.Cor.».g
quodquatuorlitcrisfcribitun&apudludjeosineiFabile
dicitur , quod erat in lamina aurca fupcr caput facerdo- inefn.bile
tis , quia nomen eius non potcft dici , cuius maicftatem "j^^'" J^''-
etiam Gentilitas no ignorat, vndcin Athenienfiumtara
fcribebatur ignoto Deo.

o Eto' iiata es,zyc. Thcod. N6 folu ea quae funt fpiritus 5
mododi6Iainnuutur,fcd etiabeneficia ad corpus ptine-
tia.Statim.n.cx Acgypto egreflR ab Aegvptijs vafaaurca
& argetea mutuati.cos fpoFiat^iufta violeti operis mercc
de repetentcs,& tamcn earum quoqucgentium qux Pa
lcftinam incolebant,omnesfacultates depraedan,funt.

Simi-

^ , NICOLAVS DE LYRA.

' it cxpandi zmi.f.nubem contra ^eftumijoUs te protegentem.

2 •toperuiigno.Da«rf&f/i»j/jZ,ertafcffj contra ignominium
hf»'fisquamjeruieras in Uegypto.

3 it mraui tibi .i.accepi te ia vxore in Sinai dando tibi legem.

4 .t fafta QS.Ohligata & alligatapr^ Cfteris populis .

5 jtlauitcaqua&mundauilanguinem tuum exte.
«a:_anao te d peccato idololatri^ erga vituUm lonjialtkm-

*> ;t unxi te olco. Grati^ mef.

7 ^t velhui te difcolori.&c. Terifta omamenta intelHgttur
^mculumfadcris quod pruepn ftb, fieri infignum reconatia-
"onpojtadjraiiQhemvituii cor.Jiaiitis. Cartine vero tabcrnatuli

erant pUirihus cotoribus decvrai^.

8 Et calccaui tc hyacintho &c. Ter hoc intetligutur fummi
facerdvtis ornarmnta,qui erat iniiitutus ad orandupro toto populo,
P Et indui te fubtilibus,&c. Omamentaenim pontificis fue-
runtvalds [ubnlinr faiia,vt patet Exod.'iS,

10 Et dcdi,&C.Q«w manus eiusfuerunt confecratf.

1 1 Et torq.&ci. rationate iudicij ^ eral in pcdorefummi facer-
dotis. 12 Et dcdi inau. &c,i. omamentutegis quoddebetcfje in
ore facerdvtis. I j Etcirculos&C. Idcjl, duos lapides onychinos
tnjuperhumerati extflerrtts Jub aurib <s jummi jacerdotis ex vtraqi
partr. 14 Et COr.&CC.ldeji.mtram in capitefacerdotis.

1 5 Et orn.&C. Omnia.v.iUa erat in ornami!tis,& vejiib.potificis.

Tora.4. Pp

iiS;

Glof ord. & Nicolai de Ly ra 1 1 ig

^a Jhm/-m.a-r.Hicronymus. Vtcomcdatlcrunricmfimi
A lam.mcl <5colcum: vcipcr partcs vtplc«queputan^ vel
oftmixtionc trium: dulciorcm pancm qu. dc ccelo dc

co

c /'/ emfiercs,&c. Non Dciencs,redciusaquopollu [^^i^
quicundarccipitvitiaiSc dorfum pcccatoruui rpiriiu
tranfcuntcm (uo fufcipit gremioA diuaricat pcdesl n
fcrnd.t Et fub tribus nomTnibus.vt quidam putaut,facra omni tranfeunti . Hic cfilindit fornicationcm fuau Jc
irSimm ficnat rnnitatis: non quod alia & alia lubftan- cius mcipu fuftmcre dommatum cimis hofpcscxtii :

r CfA f rrfii fi Hmc lude (.oiiju.

tia Ut.lCa aiUCrUSU ^,„.,,r„„,cham, qurdfupiafabtile.hicpolymitum. hf Poft vcflimrtnacibojprocurat. HicrOnVmus

«n,out K>liBraiiiim fiumeniicad.in tci.&c. c «^piiitulT.nfti iti^nadulcia. _ ' '

■""«..». ... t 1 „. ib « d - 1 Itra quoquc Icr a.

lcmqua: dicitm j.

culo'D«i. b',s\e. r«Talicibo. dlPondcrole. TVi riMl polcit addi. efFoft. "O pacis ab h^ ;i.

olciim comcdifti,et dccora fada es vchementer nimis. et 2 ^i^ /.^i"^^"''; ^! "•

re^ii,dequo,De'isiudicium tuum legi da &c.£t.Aflicic
teomncs GcniciljquereDttir.

b,

milac, &mcllis,&
olci nominibus pa
"f mnlrieDlori tris & filij,& ^pift'
^** (anai vna dulccdo

jnonnratur.
b £tprcfea(liinr(-
nkm.&i. Hocin
Lxx. non habctur:
Quia Alcxandrixin

byflbs&polymitOj&muItistcoIonb. Simil3m&mcl& *

»%rMtittiii'm,i,\ii lalToafultcniai tc rcficir,'luir.cii nutrit vnJe luccrn«accendmuut intabei-
n.lnDci. b»Sic c«Talicibo. dlPondcrofe. TVi r.i''il polcit addi. efFoft.

f Hit aoDii. blQui..' ciuiias magni i
icf!ina»dexiii« lui». c^Vtdete

• pi ofecifti in regnu, & egreflum cft nomen tuum in Gen-

^0;ijin dedi. IMea l.;gitate. af Non tuo. b 1 ViidcjNifidorainm idificauetitdoinmn, in

_ vanum labo.qiij:difi cam.Nifidominuacuftodiciirciuita.ftu.vi.qui cufto. eain.

Grxcum '"monc ^ tcsproptcifpccie tuam,quiapcrfedlaeras indecoremeo

rrrinmras CX nCOrai »Ti»nde diramieu noo in Dei demcntia.fed in luodecore confidere^quanto quifque fublimior,

tantomagistimeat.

qucm pofueram fupcr te,dicit dominus Dcus.Et habes fi-

fcripturascxhcbrai
ca vcritatc vcrtcn-
tcs timucrunt hoc

cdcrcnc regcm Ac * " ' Ttde».

B gypti vidcrciitur of j duciam in pulchritudine tua fornicatacstin nomine tuo: 7

& cxpofuifti fornicationem tuam omni tranfcunti, vt 8

f Non Dci. a^Hiecon.Oe lerufalem.lic poieft accipi.omniafciliceiprzcepta legis, & diuitiat omniii
icium al)Uirdjiiti.im idolis depuiaui^ _ blQ^i dedi tibi,

fcndcrc . fi diccrcnt
a Dcorcgnu Ifracl

t«t<i»«.

Lh«.i7<c

I Reg.y.a

tnua/jk

cciusficres.Etfumcsde vcftimcntismeis/eciftitibi cxccl- j,^'^*""' hocfa-m

al^Ab aliisGeniihus,qua:cniiu a principu, idolis fcruierunt minus lesfunt.

f fa t hinc inde confuta: Sc^fornicata es fupcr cis , ficut non
eft fadu:, neqi futuru eft. Et tulifti vafa decoris tui dc auro

" afNos vrum habcinusvirum.St inam vener^mut imaginem inui(ibi'i5,f & omnipotentisDei.

jj meot &c argento mc6,q dedi tibi : Scfccifti tibi imagines

dcbuum cfle. Solos
tantu Moyfi libros
magiscruditiabcis
translatos putant.

+ aittlticolo* Hicronym". Qviod

"*• de Icrufalcm dici-

mus: ncinfingulis
habeamus,& txdiu
lcftorib.ingcramus
ad ccclcfiam fcmcl

rcfcramus: Sienimiuxta apoflolu lerufalem materoo-
ftraefl: & maternoftra ecclefia efl:& Icrufalem cccl.eft.
C Vcrfedi tr^Sy&c.T^on est volentis >i(quf cur.jed.do.mi. Cum
omnia fcccrimus dicamus, quia ferui inutiles fumus , q
dcbuimus faccre fccimus;non quod ex bcncficio Dei li-
bcrum tollamus arbitrium , fed ipfa libertas dominum
dcbeat haberc adiutorcm.

d inpulchritif.tua.&c. Hicronvmus. Dsmones folitos
contcmnunt cibos,percgrinadefiderant alimenta,vnde:
Eict tius eUclx. Non vult quemlibct dccipere.Saulem rc
gcmelcftum a domino, ludam apoflolum feftinatfiip-
plantare, non crgo confidamus in pulchtiiudinc noftra.
jn puUhri.tisa. Non Dci libertatcm putcmus cflcnoftra
^ Vinutem, vndc.\e ^ioritnsin crafUnuniyHeJcis enm qutd ven-
tura po.aies.

4« Thcodoretus. Hoceftmaloruminitium , fpem diui-
nam abieciiTc, luilque profptrisgloriarifuccellionibus.

Spift.it/. Grcg. Fiduaam anim* habere in pulchritudine fua eft

!ib.<.regiftr. jn femetipfa dc iufta aftione prxfumerc.Quae fuo nomi
nefornicatur,qninhocquodreft6egit, non coditoris
laude dilatari appctit,I(ed fua* opinionisgloriarequirit.

e vt

dovnum, &alrfi
tcftimoniumdcjo
priis carpcntcs 3
conantur aflucr 4
quib.nequcuni)j
ptarijvndc fupr,'^
his qui coTtluutit cc a
Uafub omvici'
71US. Quodproi.cs
dominusait: \»t
affumit comtnifiMria^
m rudiSf&c.nr
vinum nowm .

u.

10

azar2i,qmv( rij
legis obfcruan m
Euangclicz gr t
coaptarunt.

* Thcodoi j',
Nouainquit,& rc
dibilia tua iti-
trix inftituta
cnim aliorum tantum a-mulata cs mala , fed ipia ( m
alia cxcogitafti , idolorum imaginibus e vcftibiis r
dis.diifque nuncupatis, meprjeiertim omnia tib.
modi per legem inrerdiccnte.
g Et tulijii vaja decoris.Dvis pccpit vt ficret thuribul.'; ■
faccadelabra.arca teftameti cu£la,vel aurea vcldi.,
& alia ex argentoquasolaconflauit Icruf alem & ct cr.
tit in idola Belis fiuc Baal,Chamos,Aftaroth Melcli i F

Hieronymus. Spiritualitcr,deauro&argento(a j-
rum fcripturarum idola facimus , quando gratiara i-
fus & cloquentise hzretica prauitate corrumpimni c
os noftrum in coelum ponimus.
h Et ftcifU ti.ima.ln quibus omncs h«retici fornia r,
dumquifqucpurat robuftiffima quae fingit,qua:ili
oppugnatione fubuerti poflTunt.De quibus dicitur. m
ne in ciuitate tuu imagtnes lorum dijJipabis,St. alibi. Vtrun m
I» imagine pertranfit himo.

Imagines fcilicct vt omnem cu Itum quem accc
advtendum,in blafphennam verreret.

* Theodoretus. lmaginesmafculinasappcllauif,iil
fornicationemidololatriam per traslationem nom u»

Diaifio.

NICOLAVS DE LYRA.

* I Similam & mel & oleum come Omnkenlm ifia dedit
Dtus populn m abundantia intrbductiido eoi m tirram protnijiio-
ttiSyqu^ dirit.ir maans lalie & meUt,Exo.i.

2 Et dccora fada CS.Superatis CbanaMis.

3 Et profccifli in rcTempore Dauid & Sahmonis,

4 Etcgrcflrumeftnomcn. Omnes enm rcges terrf defidera-
bant viUtre Salnmoncm 3 eius japientiamaHdire.

5 Quia pcrfcda. CJ. d. ijia non habuifii ex te vel ex mtritts tuis^
ftd tx •'(, r j gtatij mea.

6 Et habcns fiduciam in.Hic confeejuenter ponitur vtiUtas for
nicant'iJ>opulus tnnn Jfrac. ingratus dtbonis prxdiiiis tanquam
trtulier lormcaria & adultLra xpojuitjc omnibus idoloiatrijs.ldeo
dmdilur in duu partes,quiaprim6ponituridolvlatri<e culpa abjo-
lut^Jecuneii compatatiue.ihi. Eccc omnis. Vrima in du.is quix
prtmbpnnuu^ulpu^tindo peena, rii,EcceegO. Circaprimum
dicitur.Et habens fiduciam in puUdeJi nimis conjifa & eleua'

tade

ta dt honisprxdiHis d mt- tibi datis.

7 Fornicata es in nomine tuo. idtfij idvlolatrie cxpoj «
tua maUtia non ex dffti^i^ meo.

8 Etexpoluifti fornicationcm tuam omni tranfc ti*
T^uUam uloloLatriam quantunuunque rtiem rijutans,fu i- "*
ampLetiens ,

9 Et fumens de vefti.&C. Omamenta diuino cultui d(f ^*
idoloiatriie applicando , & non Ji iummodo ornamtnt*,fi ■""
vaja facra,idedfubditur. Et tu h fti V afa de &C

10 Imaginesmafculinas.«ieii.?</i'/<i^'«* vocanturijicii-
ms mafculinx projequeiido paraboiam de mcretrice qu£ cui ''"■
fcuUs forHicatuuTotefl etiam boc dici proidoioTriapi,qi"
batur in magnitudine viriUs membri.Fuit enm qnidarn iuu ^ " '
Helleffiontohabens membium vinle valde txcejduu rejpea »'"•
rum hominum,propter quod d Centiiibus fuit inter Deos ref «W
quiomniainfoiita credebant dtquid labcre numitiis,&ifli< ^«^
coiebant in lerujaiem,vnde. j . \tg. 1 5 .dicitur,quod rex .Aj' ^"
fuam amouit ne efjet princeps in facris Tiiapi.

M 0 n^^ L I T E I{.
I 4 Er egreffum (fl no.'uum,&i.Vcr cclcritatcm fama: , qiia:
trcqucntcrcft occafioruins; idco fequitur ingrattudo
dcomnibus bcneficijs diuinis pcr poUutioncra m uiulti
pUcibuspcccatis.cum dicitur.
€ bt babiiis fiiH:iam.Vzr mcntis dationera.

7 Fornicataes ,&c. Vbi poniturmultiplcx focda f *"
expofitionem maiorcm multitudinis peccatorumpl
gratitudiniserga Deum, quia tamcn quandiu viu 'C'^*
catot inpr.£fenti , fcmper poteft aJ Deum reucrii p
fubditur verfus finem capituii . Et recordabor t^o pni '" '
C-c,

*•

li:!^

Ezechielis. Cap.XVI.

llpO

3u

ftiudinc & cafti-
tjcvefliunt,vtin
slres audientiu fa
c^usexvitsboni
tgcrnatusfcrmo
furepar. Etcum
hcfecerint,intel-
li^eos aflumpfif-
fqveflcm variam
n^rum&conuer

4
6

^^ltfHmpf.Rivfflinteniatuj. Nos qucquc idcm facimiis,
k .loiics temperantia.priidcnria, fortitudinc, iuftitia , &

^jsvirtutibus hxreticam circundamusprauiratcm : &

ifimplices dccipimus • vt videntes mclla virtutum vi-

irum vcnena non caueant .
.w ^Ori^encs.Hxre

t*- t:i figmcnta qux a mafculinas&fornicatacs I cis. Etfumpfiftiveftimetatua

jjjCOpOnUnttna- lAhasoperuiftiiHat. «Tvtrupia. btNon tuum. cTaIIis in(«r)fun,,de quo:Dirigatui-o««io

mea (imt i"cenfam in coiifpeftii tuo.

multicoloria:8^vertita es eis.EtoIcum meu & thymiama

a^Lxx.Panes pronofitionis.fcilicet i|uos Oeoiubcmui ofie re.

meu pofuikit coram eis, panem meum cjuem dedit tibi,

alScriyiuurum fenlum putinimum. b1 *<'"'<i guflauit lonathas , & illuminati funt cculi eius &
onfortatuscll.

fimilam &coleu & mci,quibus enutriui te, pofuifti in co.

fldolorum. fldolis. 5Iftu<I.iliud.

fpcdu eorum in odorejfuauitatis. Etfatftum eff,aitdomi

af Dcquibus dicitut.Fi!iosenutriui,&c.

faonisoptim:c,& 5 nusDc^rEttulifrifiliostuos&filiastuasquasgcneraftimi 7
idlisfubiecifle , q hii&: immolatti eis ad dcuorandu.Nunquidparua eft for- ^

CCllrUXCriint. nC af Vnde fiiius mcus pt mcreii^s 'rrjcl.Lxx.tuos.quos, fcii.cct dcfornicationegeiiriafti. 9

inltonocetiorcft ^ nicatiotua?lmmolaftifiliosmeos,&dcdiftiillos*^ confe- ^°
haeticusboni vi " • t a l • ■ o r • • "

txrplusindoari craseis.htpoftomncsabommationes tuas& fornicatio- ,, librorcgnorum.

najahabetautho £ nes,non esrccordatadicrii adolefcentia:tua:,quado eras U Vbiquc enim & in

«ritis, eoqui doc- fEneoperui. nfpt laui sc copuiauijte mihi. domibus & in foris

^ triam couerfatio nuda&^^cofufioneplenajconculcatainfanguinetuo. Et 14 pofucrunt idoloru

af Ouplex malcdi^io, vnde lohiiincs, vx fuper ouines habiatores teriz. ItatUaS.

acciditpoft omnemalitiamtuam vsuSjtibiaitdiisDcus > ^W^' *?n'.Hie-

f Oualj ir.ereTix. »f Hstcomnia de<tn(;iilispo(Iunt Intclligi fi vlciis paruerunt. fOnymUS. VnuC lan

Et ^dificaftitibi t Jupanar & fecifti tibit poftribulum in ^5 ^."s paruularu car-

a^Laiaenim & fpitiofavia,<]uz uucit ad moitem. fOmnibuscommiinis. bf Vt nulla peccati niUmulCltUr, qU!E

gcnera dcelinqiut. cfQuo fignificetuilocusfoinicationi». jjj gQ QUOtidlC dc

^ cun»flis platcis . Ad omne caput vi? sdlficafti tfignum 16 crefcunt: & pcrvir-

afAnimifcil.cetquem aDeofoitita. tUtCS attCnUatSe nO

proftitutionis tua^,& abominabilcm fecifti decorem tuu. 17 dicuntur caro , fed

a1 Ali^s .iiu ricaili. b^<uppeditando tentaiiombus viiiorum. foiritUS, Vi\dLC', tltiuit

tEtdiuififtipedcstuosomnitranfeunti, & multiplicafti adteDeusammamea,

f C5entilibus. ^Ham multipUcirrr fibi

i oesfornicationestuas.EtfornicataescufilijsAegyptijVi 18 caromea. indcGo-

jfTurptudineiupciaiiseo». rinthius fomicator

cinistuismagnarumcarnium:& multiplicafti fornica- ^9 traditur in intcntu

-fQjideofeciiii. carnis,vt fpirjtus fal

k tionemtuamadirritandumme. Eccc ego cxtenda manu 20 uctur.dehaccarne

dicitur. Omnis caro

vel adultos tranfirecompellunt. • o *

f ^on es recoxfj/j.^Thcodorct.Non reuocafli,inquit,pri-
ftina,vtegotenudamomniprouidentiaorbatam,atquc
idolorum fanguinepoUutam excipicns ablui, audorqj
fui vt viuercs,& omni cura tc protegi intelligeres.

g Et 4:dtficafli ti. &c.

Defcribit lerufalem

fub perfona mulie-

ris,quxpoftmulta

maritibcneficiafor

nicata a viro rcce-

dit. SiccnimaDeo

recedens adheret i-

dolis.

h Lupanar. Hiero-

nymus. Liberafro-

te dcliquens. vnde :

Vcccator, cumveneiit Proii.iS.a

inprofitndum con.

*r Thcodorctus.
Hgcapertiuscogno t adduccndfi
fci pofluntcx hifto P" 'S"""*
ria ludicum , & ex

ncnaculat.Qui.n.
vi; peflimx eft,
nc facile homi-
neidfalfumdog-
in.bllicit3t.
,, b riiilam ©" lUum,
eiTHicronymus.
Ha pofuitmifcra
lerralemincofpe
dudolorum fuo
rur, qui in natu-
raglcia funtatq^
fua|flinia, feddii
olfiuntur idolis,
& ilfisdodrinis,
fiut amara.
C / w ji' filios tif.
HicD.Noftraquo

ludic.x.j.

E

t cxcelfum.

t excclfuai ,
tuuin.

Pihl.tf>JI

qucorufalem hsretica prauitate fupplantara tollitfilios faaum,& omnisgloria eius quaftflos, &c. De hac dicitapofto

fuo^qui robuftiores in fide funt 5c filias adhnc fcilicet,

. intiemfirmas:Aut filios qui myftica cc^nofcimtjfilias

.qu^implicemfequunturhiftoriam, & traditdxmoni-

, bu8euorandos,& cu intcrficit viuificare fe credit & pla

-'carfiraulachra,qua:eorumoccifioncfaturantur.vnde:

"ilamum liUijs juos <!r fil as fuisdx.^t alibi. Ejfuderwa fan

.. miilLrumfuorum &filiarumfuar>m,&c.

., d ^nqmdparua efl fornicatio tua. * Thcodoretus. Ex qui-

busocrtum eil & maximc perfpicuum fornicationem

^ hic iolorumcultum ab eo vocari.

e Ed dnliiiios^c^ c.Symm^chus & Theodotio: Tranftu-

lifti Ethnici cnim pcr igncm, vei paruulos transfcrunt,

vel

lils:Caro & fjnguis regnum Dei non pojjidebunr. In Genefi quo
que dicitur: T^on permanebit fpintus meusin hominibus quonia
caro funt. Q,ui in baccarnefunt,Deo placere non poffunt. Alia cft
fanftorum caro , dc qua dicitur: Fidebitomniscaro Jaluta-
re Dei . Aegyptij dicuntur magnarum carnium , vcl ob
turpitudinis magnitudinem, vel ob peccatorum dcfoc-
mitatcm.

* Thcodo. Per translationcm rurfus magnos carne cos
qui fupra modum idolorum cultui addifti crant,nomi-
nauit,qui hircos & boucs & oucs canefquc & fimias, &
crocodilos & ibcs & accipitrcs adorarunt.
k Et exteda.VipcccsiU tuapunicndo vifitc,vndc: vjfnabo

in

r Cor.f.b
i.Pcci.<l

i.Cor.rj.f
Genc.d.a

Rom.8.k
Lucj.b

P&1.88.C

NICOLAVS DE LYRA.
t fumpfifti veftimenta tua multico. Ornando te in ye-
nerattntidolorum.

a I oleum mcum,&C. Idef{,illa qu^ debebant mihi offerri,
w«/ji iis.Oleum enim offertbatur in templo domini adcontinuan
im 'xernas,& thymiama ad cremandumfuper altare incenfi, &
lt^nf,umdla qux dehebant mihi offt rri, fed etiam illa vnde dehe-
basm'.ri ohtultlit eis,fubtrabens ori tuo ex vehementi idololatrtf
dt'iioir,j'Jedfubdttur.

3 itnilam. ldeH,farinam tritici delicatiffimam .

4 luibuscnutri.te./rff/?,7«/ dedi ad nmrimentum tuum.

5 oluifti in conipcftu cor. i.idolurum eis offerendo .

6 n odorcm {wz.ideji^vt placares eos tibi.

7 X tuhfti filios tuos &c. Quod efi grauius pr^ediclis.
<li<sgcnc.mi. ExtHns mthi defponfaia per legis fufceptio-

^^^oroptercjuoddehwrunt deputari adferuic.dum mihi.
9 timmolaftieis./de//,!«<o/jr. 10 Addcaor.ldefi, morie-
iup- venerauone idtloru.Hoc cnim fiehat fpectahter idoU Moloch
9[i'*tfHprd dtclu efi plunes)erat idolii areH interitus concauum,
»» cins concamatefiebat ignis,& lu tral benc accejum ponebatur
fum manib.idoli vbi cremabatur,(ed tuncfacerdotcspercuticbat
""*m>propter 3, locus ille vocabatur Topbet ;quod in latino fo-

nat

nat timpinu,ne parentes puerum offerentes audirent clamorepueri
& dolcenttfedmagis gauderent credcntes pueru fine doloread f^li
cim vita tranftfie. 11 Nuquid parua,&c.?.J£/o/o/<if> w isia.rj.d.
hd '"imu hur. tutlts & inaximayiaco ca repLuac,dices,\vi\mo\.^\,
12 Et poftom.Pra^i/fffax. 13 Noncsrec.&c./(/£:^,v«/«anr
& abieciionis in qua eras quado in principio accepite/icut expofitH
tftfupra eodem capi. I4 Et acPoft omn. &C. Ide/i punttio ab
^ffyijs & iterum d Chaldfs. 1 5 Et a:dificafti,&c./</e/?, tem-
pla pro idololatria. 1 6 In cundis, &c. IdeH, in locis (ommum-
buSfVbiplures poffunt conuenire ,

17 EtAbomm.Scc Quemantehabebas.Loquiturenim depo-
pulofub inccaphora merccrids qug ex continuatione & frequentia
tncrctricij turpis redditur & abominabilis.

18 Et fornic.&c./(/ffl,CM?w .degyptijs in idololatria commum
niiando cum eis .

19 Magnarum C2tn\\\m.Jdefi,memhrortmvirilium,perqva
ntagnitudtnem mecaphonceintelligituridoioiatrif magnitudo .

20 Eccccgo. Tofitaidolulatri^culpa.Hic conjequemer ponit>'.T
ptna.Etdiuiditur in tres partes.Quia primo ponitur p^na ffccii fl^,
jecundo repetttur culpa idololatri^ ibi.Et fo: nicata es,&C. 1 er-
tio refumiturpcna magis diffus^,ibi.PloptCi:i:2.CircaprmHiii di-

citur.Ejccc ego extcndam,&c../f </ lef ««»c«(/kw.

Tom.4, Pp a

ti9l

Glof.ord.&NicolaicIeL

yra

i\\i

if i.Wrf- fiilW«f"Mr.-.»r.Et notandum,qu6d quando ma.
^ nus Dci ad pr obationcm mittitur ad poeiias pcccantmm

H crrvmns. Noflraquoquc Icrufalcm fiprxtcricrit
ccrVmon.asDci. & cxicntafucntmanuscmslupcr cam
tblatalei-isobrcrua

, ,Coii«c"<>*"- ^ f Ilieeonft»tIud«oslegi«»breiaJiiti_amtmifi(r<r,

vitaquam fequitur foeliciter a;^it, fcd & mundi & r . q
gionisdiuitiab pcrdit,& lc vltroamatoiibusingcrir. \
&alia forn;catio Ipiriiualis.quando deicrcntcsccclt ,
hircticis iungimur: & lupana.-nolVuincapitcomifc
viarum idificamus,quibus dicitur. StMemrjfs^&qm t

Jernitas dnmim f:n, Itfc

c H Non mejm.

^ Alias iustuum.
d « Aufeietura vobisiegnuir Dfi.

Etdabo

tiatraditur fiUabus

♦ diminui fb ''^'^^"^"'•TnrllK

ncdmdbMi Ncquc cnmi prms
uhi. forlioribus fuppli-

lob •..h citsiradiniur.lcdiu
t»olunau. j(,jpfccatori"iquali

iatomininoribus,vt a r - • vj^tua fcclcrata. Et fornicata cs in Blijs Afiyrioru,

corrcaiin minori

mea (upcr ic , Sc auferam iuftificationcm tuam .

» T Vrbe» velrppidJ J" l'ft'n«. i n " 1-

tetin anima.*;odicntiu tc filiarum Palcltinaru, qux erubc

< ^Snut iU(p Aegjpis.quific ipli i

ai lui. b f Ideo «tt f jue tijilici funt,i;u.a vnorumque (imu

licr» co'"'i'int.
b "

tcrnas , & videt! - ;
fitviabona.&amh ■

1 teinea. Moyfilc .

2 cct.lofucludicn,;
j Rcgum libris Ii.;
4 quoquc&lcrcn:

&:aliisprophcti^ i
omnibusviariif i

biis maiora crucia-
tuumtormcnta vi-
tcmus. Phililihijm,
idcft Palcllini,pri-
ma litcrarumparte
mutata, intcrprcta-
tur cadcfcs poculo
fiuc frattura, pcr cp
fignificaturnostra-
B dlndos aducrfarijs b
potcOatibus.qucbi
bcrunt decaliccBa
bylonis : & corrue-
runt.quarumopcra
pcrucrla funt : tan-
taquemifera; Icru-
falcm crit corrcdio
&ignominiavtcru
bclcant etiam dx-
moncs in noftroru
magnitudinc pecca
toium.PalclIina vi

coquodnccdumfucriscxpIera.Etpoftquamfornicatacs, 6 cipijs fabricatln.

<AlusUt.ju. « Tlngi-Oitniesi^nitnCliallw.iKluielt tc ra Chjnian iin;U:ifuntet- naf f UUm ,qui ci •

toies rorum.quoruui iinpetiorubiacebjnt^ .j.ippf(.(^j|-y)QPlJi^ .

ncc fic cs fcdata: & multiplicafti fornicationem tua in tcr- ^

jJTMedicjminc.QJtujdvltradcbui fe<«et"biJfDdeHofce.Quid Ut am tibi EphrJiir!iiuid|tJCiam ti-

le abutitur dicci-,
hoc air Ifaias i :
Hofee,hocMoyi,
hocD^ncl. Etp-
chren n n..

II

minisponitlir.
fcd in pri'
cnimadk, .,.,,. ,
&profundavci it
librorum,errar
poterit. Exci.

Geae.1^4

Tcooolo

Tr»l.j».a
F.pher.6.b
Mjraliur.

raChanaam cu Cliald2eis,8^nccfic fatiara es.tln quo mu 9^

dabo cor iuum,ait dominus Deusjcu faclas omnia hxc o-

1 iixJ.fla isciiirct. • f 1 • /11 viis.n.w.. viar

pera muliciis mcrctricis & 'procacis?Quia i-abricalti lupa-

a tQ^Non'nocculto,fedtouliOeiiare .aoiaccla:fti. 1 Lxx jfarmi.arasfciHcet .

nar tuu in capite omn is w\q,6c excelfum tuii fccifti in omni

C a Alias.lacis. b 1 Ciliida. c 1 nifficilisfr, l.cct rogant ,vt facliustargiri-mr. ^^

platea Nec fa<fta es quafi meretrix t faftidio augens prcciu i

i •*• a Grnris b « S'h\. j

fcdquafimulier adultera/qua^fupcrviriifuuinducitalie- 14 quoq;fuumv.

^ . » 1 honaquxtibidedrram. Jj fimfacitlOmn i

d nos. Omnibus merctricibus dantur mcrccdes, tu aute de-

a «Hicio.Dimombusidolis.vndeinHofee.Ha^cnoncognouit.quiaeso dedi ei triticum,& vinu &

. ol'uiii & ''gcnium multiplicaui te.

difti merccdcs cundlis amatoribus tuis , S^dona donabas

eisjVt ititrarcnt ad te vndiq; adfornieandum tecum. Fa.^

dna Aegypto cft,vn jC^mnqug q[\ jn jc contra confuetudinem mulicru in foini

dc domm' ad Abra T . ■■■■:■■ ^q^xtibi comparetur.

ham : Dabo mt omne ^-ationibus tuis:8^poft tc Hon erit fomicatip.^ In co enim

«rQjodaliini.nt.uunt. 1 Qjiod aliarfaciuiit. ^ r n "

qubd dedifti mercedes:,8^mercedes non accepifti :fa(ftu

a 5Qjcfclcctn-«1iftaf.cirt.. b l^ Q_i^», f -dfti & quat^pafiuta fis.

eft in te contrarium. Proptccea meretrix aiidi verbu domi^^^

alPiiraumfuadamentum hi.tori* antei.ciarr.us. b^Ate. ^Vtdatesquaiac ipfiedebueias.

ni . H?c dicit dominus Dcus . Quia t efFufum^l.t.^s. ^^ accipere dcbuci lo.

atOi' 'iacccp't;iime. — c • • ' -x^ Dsmonum.nci

tuum, 6c^cuelata eft jgnorainia tua in foimcalionibus ig colis,non prou

auxilio variis
facaiamitatibi
c OiwmT^.Jww.dTf.Hier.H^cquoq^ ad ecclefiam,& ad a$
fideliu funtrefereda.q muncra maritalia,auru.f.in-(^ lu
argcntu in eIoquentia,& veftos (quib turpiiudo nt la
atqj fcditas velatjdat amatoribus fuis.idcmonibus d
perucdbrum dogmatu dodoribus,qfi airerunt nihil >
cere luxuria, & corporis gcnitalia naturalitcrcoitur "0
fcere cibisomnibusindifferentcrvti, &huinfmodi
d i)on4£>.<j,€iff.Hier.Omncgcnuspeccati lignjficar,n ta
tctur vno contenta,lcd fempcr pcccandi fame fuftii it.
& contra iura natura: omnibus mcinbris turpata v k
ad verticem poUuatur.
c Q«.r/.Hieron.SccundumTropol. Omnis anima

' te*ram a fiimio sAe^y-

pti vfijue adflumen ma

gnum Euphraten:vt.(.

€X vnaparte Aegy-

ptios , cx altcra ha-

bcat Aflyrios.cum

quibusinpoftcrio-

ribusdicitur forni*

cata.
|, a Et fnrnicata, &c.
* Thcodorctus.
Vnaquzqucnatio,inquit,propriisfcruiuitidolis.Tu vc
ro cum adoraucris Deos omncs & omnium idolorum ,
quxlunt vbiquetcrrarum.cultum complexafis, nondu
tnnc hodie quidemvUa tc impietatislatietascoepit.

Hicronymus. Seciindum tropologiam ab aliis ad alia
pcccatafi4>ctranfimus:& ncc ficlatiamur,(cdquafi lon
gofune & corrigiavitulx pcccata trahimus & fornica

"^tioncm noftram multiplicamusinterxa C hanaan (qus
intcrpretaturflu£luatio cum Chaldsis: qui& ipfi nobi-
fcum fonant quafi dxmonia , & pcdes habcmus in falo.

tea cthnicorun-
& impiorum 1, i-
uix viciifquepcii
fcens, ctiam intc p
foshxrcticos.ab
cisfucritdeturpi,
nonhabcnsgratia
fed contemptui i-
tens:quiafacilii!t-
dei pdidit caftiti.
b 2\(et/4.«. HiciL
Lxx. ilonfutjltii
meretri.x fo?>r?4w '
cedes. Q.d Dcd

nccvnquamdiccre poflTumuS. "^tatuit i-^fra pettarn pedes
«iws.cj-t.Hjercticorum quoque prauitatibusfubijcimur,

quihabcntfimilitudinemda:monum,Velipfisdxmoni accipit pccuniamfpiritualem.vnde:/^«/rf<rf(f 5-'=''

bus.Dc quibusdicit Apoftolus.7\(o»cy? hobis colluHatio ad- duo,alii verd vnum.Scd finegligentercgeritrcuelatur

uerjiif curiiem & fan^uinem,&' minialerufalcm amatonbus dimonibuslcilicctii ic

Hieron.Hocadomncmariimapoteft referri,qua; re- iudicij vel intemporepocnitentia:quandocorripiui:«'

ijQocuUu Dci,viciisfeluxuria:4;pmittit,nec in fcculari &priusfolusDeuscernitocculta,vndc. ' ' ^

NICOLAVS DE LYRA. ~

* I 'EtZukTlim,Sic:JdcJitetnpli:mvbn,ff<rebanturfacrificiapro
peccatis lud.torum:<juodper Chatdfosfuit inceTifumt^l\eg.vlt.
» Et dabo tc,lk.C.idefi,ad voluntatem eorum.

3 Filia.PaI. /</r/2 Centium de tcrra Vhitifihinorum,qHxfen>f ode
runt tud.tOf,fle.n.cum CbalUis veiirrutit ad dtflruendum leruf

4 Qu« cru.&C.('.erttt«/fcrf Hf /'acfrf ta IjorribUta quxfecifli.

5 Et fom,cs,yic rtpttilur idolUatriit ctdpa,cum diiitu^ .Et for.
CS,&C.com".((>'ir<i«d« idotolattto' eori.ficut putet de rege ^ihaT^.
^.'Irg.lS. 6E6quodt\CC.Idefl,iatiataidglolatria. ^Et mul.
idrflftdololatrtam. 8 Intcrra Chan. «d<y2,j« ind^ia, qiia ante
fmt ditia ti^ra Chanaam.

9 Cum Chaldxis,£or«M idota colendo in hid^a.

10 In quo mun cor.tu.^.(i.M«a efi immunditta tua,qu6d tion

appareat via mundandi te. 1 1 Quia fabricafl.lupaa id:i «

plapro cultu idolorum,vt diHum ejtfupra.

1 2 Nec fa.cs qu afi mcrc.Frequentts cbtuubitus.

i^ Augens precium. iMiconciiiim.

14 Scdquafimu.adul. Qmaper l< gem esmibi defptnfft

1 5 Qux fupcr \il.&:c.Mfui cdculitudando etprpnty,
tfl contra coiiJm tudim m meretrii um,& Ijoc prouenit ex t»^ | "
bidine adultcrandi,ficut populus lerufaltm & regniludidal f
na prec iofa faierdotibns (jjerentibus fibi idola Ccntiumva''' 1

1 6 Proptcrca mcre. Hic refumilur pana tnagis di^si.C' j^^
citur. 1 7 Quia cS.i.diuitic tufjunt conju mpti- m WW '« 1 *
trie modis prediciis. . , , ^^

1 8 Et rcuelata Scc.i.manifcfia eli vilitas tua m
tnaximttn filiorum immolatme vt diiium^ift^ra.

j/i £c

m

Ezcchidis

CaD.XVL

^ifiaier q>ti viiet te in abfiotdito reddet vbi . Et alibi . ^crutam
A Lk&ff.^eus.Cnva autcmfuerit iniplctum. \thUoccul-
MijiKul no>t rcuelctttr.Et illud. tiolitcanietcmpus iuiiica)r,-^uo
i^vff, veniat dom!nus,(}ui (y UUminabit a'>fco'idita tet!chr.niim.

ip.

1194

l iiidHofceimple
bur. Circundederut
tii cogitationes fnf .
EjUud./nfe>-/eco^?
taonib* accufantibui
ri^ deftndentibus in
di^ (\uando iudicabit
j)jj oc.h.Et illud.
Eh homo , & opera
th ante ftciem cius,
M\ Theodorctus.
Sfxratum vocat
adlterinum nu-
mma,inquoalia
cpmifta nt mate-
ri:QuandoigItur
n^slegib.inquit,
htd mediocrem
"qi.ndam iniquita

f^tedmifctiifti.imo

iis fornicara cft, quid illampafniram^putamus.quaefan- O""
gumisChriaircaefl. ,

a Etadducentjnp. -'; Thcodorctus. Hsccaptiuitatiste-
porecuenerunt.QuKpertranslationem diflumitab adul
tcra mulierc,qu«lapidib.opprcflalapid?batur, combu-

tuis fuper amatorcs tuos,&fuper idola abominationu tua '"'"''"'^"^ " Q"^'

1'//' '' — J " ' "»

^i.cfn.cor . Et cum corredionis tempus aduenerit,tuc

niobrem in transla
tione cotpmora-
tus.fubiecit . Et fa- t iucundaa
cient in te iudicia in o-
culis mnlieruin pluri-
marum. Nonautcm
muliercs, mulicrcs
vocat,fedpcrtranf-
lationem vrbes ita
nuncupat.quando-
quidem ipfam quo
que vrbem mulie-

» TQHrn. i,.Tmobft, <^^„on.,^ l, - Ron^v cug t ,uo^5,qu.s ,ntcrKcit,c,„i ad mala opc» ,„cl„.at.

rum in langume fal lorum tuoru cjuos dcMi c\s ; eccc c^o
congregabo omnes amatores tuos quib. tcommixta cs,V
omnes quos dilcxifti cu vniuerfis quos oderas . Et congre ^

bf. T • « ^^'^*^ 'dulicrarum.

^ o eosfupertevndiqj&nudaboignominiamtuamco .

o/' • I I " tCicnitalia. ^

ram cis,&:videbutomnemturpitudinem tua,& iudicabo ^

. j. .. , , ' ^"^f"''!.^'*f";;?''''".^°'""»''"lt<-rjrn,&i.ullopotdli,,cr,.r..f„„, f:

te ludicijs adulteraruA efFundentiu fanguinem . Lt d jbo e,ue vroem muiie-
te m langumeiiirons,5czeIi,& dabo tein manus eoru.Et 7 nsinftar. iniudiciu

a TSeniiDaiiuir. tornicationis. adducit

deftruent lupanar tuu,& demolietur proftibulum tuii . Er
denudabunt te velhmetis tuis,& aufcrcnt vafa decoris tui,
& derelmquent te nudamt plenamqj ignominia,& addu-

"7" ""'rr i- r I . . ' ^''''^?'"""CQmmun,ici lolentsdulteramlapidar,.

qumquidemau- cidabuttegladijsfuis.Etcoburcntdomostuasigni, &fa- ^' ^'pat"^ & velut
rijparcat natura, • . ..... » Tvtfimi.aiimeinr bTCiuitatum. dsic. ^? 2^'otypia quadam

fctotum nuraif- cicntmteiudiciamoculis muiieruplurimaru. Etdefmes '-^ c|"gateytitur,fpem

TOE.i.m irarus & vlc lccns .nTereor Perpoenam ribi p-ouideo.^a fic de;Tsne5 for. a 1 A.naroribus ' l r CflcfalUtlS agUO

fornicari,& mercedes vltra no dibis.Et requiefcet indiena ' ' ^^'"^ "^'S^-

_ TCum.eam.,rcdef,dcto^ «I^Cumameiecefliris.cumtexterL tra^.derlm c=nrlu°,; ^Z ^"?nOn Cmcudaris,

Uom.y.ia

b Erau. ^Oriee- c . -

8 nes.SiDeus2elansF "
requirit, &defide-

9 rar animam tuam

10 adh«rerefibi,ficor

11 ripit,ficafti?at.fiin

_ , -..._....„ -i^<'"'""':«ccucr.s,cumteiter«s tra^.detlmcaptiui7ati. tQ^.T j- :"'

tio meai te^&raufercturzelus mcusatc,5cquiefc5,nccira 1 tnf vi^, '^ ^f""'
♦Hcc.f.frcirti. , .:R,n-(: .:„...!; -.._*,-^:-..,, ,.. ^^ cms . Videmifen-

_ » llBcntficiorumqusdeditibiinadolefcentia

icar ampims,eo ^ non fueris recordata dicrum adolefce

_ a fLxx.contriftabas me. ^..d triflicia,n quem de bonisoperibusdcbu.ft, ad gaudi, prouocare.

nx tux,5c.prouocalh mc in omnib.his. Qua propter & e

aTOpctatua. fafTamen- .-Cf.. .»,r„i :j.r ., r.^^*" . -r . T

. ,^ - , ^ cTCumfubucrtidebueras, Maiw en.enim rulpa i^uam poena

go vias tuas in capite tuo dedi , ait dns Deus : e t non t feci
iuxtafcelcra tua, & in omnibus abominationibus tuis,

lEsreuni confpi
ci ur , deinceps rc
raiprouidctiade- b
iliitam ignomi-
nijromplebo om-
niffeneris tu.^ini-
qulatisa terepctes
p?tls,fedpcipaeab
iniilafilioruc^de.

lieronymus. c
Oniah.xcpcrme
laForam aduUer^
&i)micid£,qiis non folum contra virum fuum forni
cattuerit.led & filios mterfccerit.dicuntur contra lcru
falm : quodquecongreganda: fintomnes Gentes con-
uaam.quarum adorauitidola, & omnia Dei munera
jn^iltumeorumcouertit: & dedruetur tcmplum Baal,

«ainesarxciuitatisincendiofubucrtentur,nihilqjin
eamanebit.

♦ Theodorctus Peripfos,inquit,amatorcs vlcifcar tc.

AHulat3csChald?orum,AnVriorum,Chanana:orum

r ^^yp"^^""^ impietatem,his contra tc inflnimentis

viLdebitanbiinfligam fupplicia, & cum amatoribus

niiJos quoque quos odifti coniungam.

ieronymus Si h^cpaffa eft ierufalcm qu?cum ido-

lis

II

20 cordiam Dci.quaa
dovultmirercri, in
dignari,fed dicitur.

& riftar.

Htcronym.Quiatf,eift;eogr-
lam (ecurus ero de tationem n,-
aecaftitatetua,fecii per ommbu*
dum eos .f qui in ^*"*-
bonam partem hoc accipiunt . Alij.n.in contrarium ac-
cipiunt , vt magn? ir? Dfi fit non irafci , cum femcl con-
tempfcritfornicantem,&iHiusdefper3ueritfalutem. c ''

Hieronymus.Si h^retici (qui vetusteftamentum non = u
fufcipiunt)rcprehendunt.quodiuxta.Lxx. didum eftco ^ ''■^*
triftabas meco g> Deus non folum iram fufcipiat,fed &
mccrori,& triftici? fubiaceat.Interrogcmus eos,quomo
do illud fufcipiant, quod cerreboniDei mandatum eft.
l^olire contrifiare Spiritum Sanau Dei,in (juo ftgpati (fHs. Quid"
quid.n fuper hoc nobis dixerint, & nos in defenfionera
prcfentis fermonis,in eos retorquebimus.
c Et non feci /«.w.Monftratur diuina clementiaxiam mi
norespoene maiora dicuntur peccata.

«^ Ecce

NICOLAVSDELYRA.

* 1 V "^^ ^'^ congregabo omnes amato.tuos. n»ibus com-
niXi,es cotnmimcando tdololatrijs eorum

^JtZli!^^^''^?' °^^"s./.c««, Thilifihsis qHifcmpcr
{"(^■todiojiiudeisy&iconueyfo. e t J t

},,„^^°"Sregabocosfupertcvndique./.»« obftdione jeru

5 .^:t mdicabo te indicijs.Qiiibusfecundum Ugem mors eflin

7 ^ur^S?^^"^'"^'"-'-''' 'Mmemfanguims paffiuS
7 ^^ ^iOtisAcprocedentem exfurore ir^ me^,S ^elo iujhti^

9 ^tdT^f^T ^*' ""^ ^"'S.&c/. omnibus diuitijs tuis,

M«S f * '5^P'dibus,&cr««c enim multidc ludfis
11 \ ff!}''^''^'^'*' rnachmarum.

'^ ^ comburcnt do.tuas,'&c. yt habetur.^.iie^. ylt, ybi di-

citur,(ju6d T^abuT^ardaninccndit domum domim,& domum rcis

& domos 1 erufalem per circumitum.

I \ Et facient in te iudx.panas iuflk infcrendo,

1 4 In oculis mulieru m plu.&c.;. plmimarum Oentium, qu^e
erant in lUo e.vercin^

1 5 Et defincs fornicari,&ci./</o/o/<if Mrc^ww non vacahit ti-
bi prg nimia tnbulatione.

\6 Er meicedes vltra non dabis.i^accrrfo/i./f/o/o.^tt/a non ha-
bebis vnde.

17 Etaufcreturzclus mcus.i. amor fingularis, quiejlviriad
Vxortm.

1 8 A tci.ficut rcp tdiata a mc.

17 Et quiefcam ncc irafcar amplius . Loquitur fcriptura dfi
Deo tanquam dc homme, qui non i>afcitur de quocunque malo culpf
vd paii^lupi ruetiienti vxori repudiatf, & caufa huius rtpudiatio
nisfiibditur.

20 Eoquodnon fueris recordata dierum adolefcentig
tuq.i.btneficiorum,qH^ tibi in adokfcentia tuaftci,trout eft expo
fttumfuprd.

21 Quapropter,& ego vias tuas in capitc ruo. Tepuniendo
tamen citra condignum,idcd fubditur Et non fcci iuxta fcclcra
tua.

Tom.4. Pp 3

GIoford.&NicoIaideLyra iip^

S^ EffeawwTM/^Vtf W-jo.Poacaralo^tim vitioriim.ac
A corre£lionem.qua rctrahitur aJ ("al nrcm. apcatur ci rncu

hrrctici . <^: cthnici ncpc leiiiora commiftimrquam >
ptjtantur L-ruUlcm l.ccclcfiaftici.vndc ad Corinrhio

Omiho auiitur lUt r VOS f.rniCJCi > , q.ij^lis nrc mia Oi r,t ■ v

Solcnthxrctici, qiiifantnm vctus tcnamcntum fu
pmattrcsnatUiaMn hoc loco inrclligcrc.lbirituaie,

J.;"L'.':'rr "^Z ^ZZ^. . Eccc o,nni5qai f dicit vulgo prouc.biii.m tc .-.nbmct ,llud , EM^rimaur.

'"' diccnsSicutmatcr,ita&filiaeius.Filiamatristuxcstu,q J

vttlgoproucrbium:ficutma.ita& h

b ii. «f maur . CcthJca.!- qnx i.i. amcns.vcl in mfaniam

vcrtcns intcrprctatur,mccntiua f.hums fxcuh.cju? capti

'"'"£;".&aviro

tu«.

rcicru!

t imo

TtopoL

dunt.i.Dcivcrbo.
^ Theodorctus.
Tibicoaucnit, in-
quit, proucrbium
quod circufcrtur ,
matri fimilcm cfTc
filiam. & matrcm
ipfius fupri Ccth?a
nuncupauit.
C SururHm,^c.H'\C.
ronymus.Sodoma:
&Samari3:, quaru
B alteraGcntilcmvi-
tamluxuriamdcfi-

5Dci »eib'i'n.

4

5
6

«ft 7

proiccit virii fuum,&: filios fLics,&: foror foi orum tuaium
tu,c]proiecerunt viros fuo,s,&: filios iiios.Matcr vcftra C

a rv^i» priu> p.:iC4uii,J( jb Atl' t ispniis ,n C3pi,uit.ii-ii, djcli

thxaj&patcrveflcrAmonhxus. EtforortLiamaiorSama
ria ipfa,&: filia: eius,q habitanc ad fimilra tuam, Soror aiit

tua minor tc,q habitat a Jc.xtris tuis,Sodoma,&: filix ciLis
Sed nec in vijs earum ambulall:i,neqi fcciindum (cclcra ea-

^<yi_t celpiuvi liiiH TIron,ce.

ru fccifti. PufiUum minus t pcne fceleratiora fccifti illis in

Vipcr.bujcopitjfonibuJ.

gnat,altcra haircti- h omnibusuijs tuis.ViuoegodicitdiisDcus,quianonfecit
r^ThSiJus . i Sodoma foror tua,jpfa, bC fili^ ciu.s, ficut fccilli tu, ^ filix
Hisoncnditnon lu tu^'.Lccc hgc fuitiniqaitas Sodomcfbroiistu?,fupcrbia,
dxorum tantumfc

cflTc Deum,(ed ctiam gcntium . Ercnim illorum antiqni tionib.corum contrar ium cft. Quod Samaria hirci m
tusDcusappcllatuscit,antcqu3idolacolorcntquapio- fignificcf, & in Horec,& in multisalijs, & in hocr
ptcrillosquoquc& virum & filios rcpuliflcd!xit,ncga- , piie tcftimonioprobatur. VxquidclbiciuntSion,.:
toDco,da:moniburqucfilijsimmolatis. fiduntinmontcSamarix, & vindcmiaucruntprin. ia

d oiiieproiecerufiivnos , Cf. Dci vcrbiim &dortrinam. Gcntium. Omncs.n.haTctici dclpiciimtSion,qu.'Ei; c-
Scmpcr.ncrrantium flurtuant pcdcs huc illucq; dilcur- prxtatur fpccula.(!ccclcfiam : & confidunt in mo.iti i-

rufalcm
Animalcm -'
niariam. EtK
adS(xlomamq
brcuitcrintc—
nius.quoinu
naiuix.ipin: ,,

8 animalis, tc

9 qus intcrk

10 Isc ("unt, vn,

1 1 trcm, &V11

1 2 tre habcani •

1 3 figmcnto coru i n
cogruit. Etquoo

14 doanimalis& •
rcna natura ii a

15 huncprophctni
fiituantur in

16 quumfiatuii.. ,
ritualemrhoc! i-

E

rcntcs.Circumferuntur.n.omni vcnto doftrinx dealia
ad aliam falfiratcm,5: cum in primafriifira fc fudaflcco
gnouerunt.ad lccundam tcrtiamq; tranlccndiinr.
c iH-'tir vijlrj .Hicronymus.Supradixit,patcrtuus A-
morrhcEus& matcrtua Cetha:a,hiccommntaioordine
&. numero.Afjrfr vfft-c. Cum.n.fcclcraprofccerint, (crin-
duntur in partes,& vnionc deferta in multitudinem pi;o
ficiunt.& m lurbam qaa: nonpoicftcum Ic(u admon-
tanaconfccndere . Sororesautcm,Ierufalem,Samariam,
Q & Sodomam:quarum altera a dcxtris, altcra a fini(iris :
aiam (ecundum corporalem intcll!gentiam,& fide tcm
plo lerulaleni ad oricntcm alpicias comprobabis.
•J« Thcodorctus . Non lccundum tcmpus.fcd lccundu
impictatis dodlrinam ai>pcllaui t . Tcmpore.n. Sodoma
antiquiorc(l.ScdquiaSamaria:priusa:mulataeftin(litu
t2,dcinde paulatim auxit facinoia.ita ut ctiam Sodomis
aflimilari potuerit lunioremqi lororcm appeilat Sodo-
ma,y t qux pofica cognationcm cu m ipfa complcxa fit .
Impictatis.ncommiinioncm cognationem \ ocauii.
f sorort.ia. Hicro Mcdia intcr duas lororcs lerulalem,
qua:, & ludas dicitur , & a Chaldaeis in Babvloniam du-
fta cfl:qui multofcclcratius peccauit.quatii Samaria,&
Sodoma: in icmplo idolum adorans, & pofl Dci fihum
intcrficicns.

g Sodotn.,. Quxrcfcrturad Gcntcs. Sodoma.n.eo tcm-
porc non crat , qu« prius cum Gomorra , Adam , & Sc-
boim,diu!nofuerat igne dcleta.
Hicro.Secundum Tropolo.Samaria,& Sodoma Idcft

h.cic-

ir.aria: , in fupcrbia.f.ipcrucr(biumdogmatuni,qu.x i-
tantcflcfublimiaiquib. vindcuiiantatq;popiilat(;
cipia Gcntium,potcntc,s,!c;!icct, ad crrorcm pcrti .
h f''i»') ef^o. Abfolutc dicitur.cxcclicntcr.In vetcn
mcntohociuramcntum. Innono .Ameriamend.or
vnde. Ocns ylbraham , D"S iiajc, c^ Dcus UCL.b, imc:
mortni^fum fed viuortim. Et ai ibi. '1'U' cbo donifinm np
««}« .Sicut nemoab(olute dicitur bonus.nifi folus l is
quamuisdicaturarborbona homobonus,pa(lorb( i?
(cruusbonus:vndc..N(e»/o^o/i.j niiij-lids D^i.Sicznj,^
c.etcra: virtutcs,patriarch3:,& prophctx,& Apofloa, 1 /■"«
uis viucntcSjComparationc omnipotcntis Dci mort i
Cuntur. '^1'isejt hmoi(ie,qM viuati^ iio» vidcbit moruii'. .•'
dc Apoflolus dc Deo . iim folus habet immoriulitateth,\ i-
iiHj Itabitit iiiuccilfibtlrm.

Hieronymusluramento defcribensSodomar,^ a«
rumeiusfcclcra, primumponitfuperbiamdiaboli o
prium,& primum peccatum,vndc Apoflolus.^Vf " '"s
fhpnbiain ludicium tndicat duboLi proptcr quam.f.dc»
cecidit . Superbis emm Deus rcfifiit , buuiil.bus au.tm c,
tiam.

i Superbia , &c. Pcccatum Sodomiticum cfl, & prc :cr ^
hoc fcquitur Dci obliuio: qux prxlcntia bona putJ tt
perpetua, & nunquam fibi indigcndum,vnde in lc;; ^'pn»,
tcniie ne corricdeiiSyC/" bibens^iiS' jaiwaiusAditnansifiniu- "*'
bus,heb(nfijttc oues,& boues,argenium, & aurun ,obliiiij(''' "^*"
mnii Deitui.\ndcSz\omon.Diuiiia!,& pauptriaiesttcQJ"

mihiyfed tantum viitui meo iribae neceQarta.

0 Saturi-

NICOLAVS DE LYRA.

* 1 Eccc omnis.H*( arguitur milicia poputi Uda: jub numix.e le
rufjUni,hoc cumpurauue.f.id pop 'Um S')domorutn,& popnlum de
cem tribuum, &diuiditurinduas,(jHiaprimo urgmiur culpc, fcm
ilofubditurpaaa,ibi.Ergo & tu.Circa primiim pr.fmitlitur popu
U Indx radix prima^qux hic accipuurpro Geiite m terru Itida habi-
lante,ant,quam Hlii Ijraelitigrcdcrentur tenam promiffioms ,tum
diciiu .fccccomnis.arf denftonem alicuius.
2 In tC aflu . Te deridendo.

j Diccns.Sicutmatcrita,& filiacius.i./icHf Genscjutp-^
(effitin terra ludafiUos Ifrael fuit loraicatrix Ipiritualiuf per
tdoloUtriam,fic populus luda.

4 Filia matris tux cs tu.Per imitationem.

5 Qi}Xpio[cCitviTiim.i.Deimperidololatriam.

6 Etlororfororum.f. sodom£,^ ^amari^,vtexprimi urin
frd,perquas intdtigitur populus Sodomorum , & popul s d ccm
trtbuum. ^

7 Matcr vcflra Cah«a.ffr e.rponit.tr,vtfupia.

8 Et {otor.Mator.n.fuit populus deccm tribuum,qMni /> ''«'

regtii f4d.v.

p Et aUx.i.iliie ciuitates, & vilU quarum Sawaria tnl ttrt

poLs.

1 0 Qux habi. 'iunt.n.in acjuilonariporte refpr^» lerufnii- ?•*
pars .Aquilvnaris eiiem vocaturhicjinilir'1, eo^ ah Jnni'
neruntjuper l.rufalrm multa mala. leri .1 . ' . Ab Aquilon '3
deturomncmalum.

1 1 Soror autcm,&c. Quiapopulus SodofHie min->rjH ' ""*

1 2 Qux habitatadextris tuis.'/«w dtclinat vetfmnici e>

iS4

iVtT

fpcdu Urufate,{;r fic diciiin Inc aextera ftcnt pars vpfof^ta
1 ■> Scd nec in vijs earum am &c. sed m peiorib»s.

14 PufiUu minus pcnc,&c. qnodixpohit !{•>■ lo.f''-^'

taiiamaLj,& nonn.aiorap rurn reputarem : atitcr aiite*''
/;;/£( r')'^d(/«'.Pufillum minus>&c.f/.:/.HO'.: itnbmliof"
mala fecis:i,iiyc.£i Ijoc i oncoruat liicre jeiiiienti,"*'» '''*"'

1 5 Qiiia no.ttijoc dectarat conlcquciiier,curii duiiw.

16 Eccebxc,&c.fuperbia.De/t7'i't/tt»(f«(/o.

il

?/

Ezechielis CaD.XVL

ap.

iip8

faturitas panis,&^ abundantia &<;pcium ipfius dc^filiarum
eius:&QTianum egcno&paupcrinonporrigebant. Etcle-
uat£esiit,6£ feceruntabominationcs cora me, & abftulieas
licut vidiiti. Et Samaria dim idium peccatoru tuorum non

a fMon (iii ;)lKiiiT.fed r-nniaration- tui ^icutillud i .tiit . Dd^Tidf hic iiiltiHcn-us ab illo.

peccauit : fed vicifti t eas fcelerib.tuis, ^ lurtificalti forore.s
tuas in omnib.abominationib.tuls quas operata es. Ergo
& tu porta conf uf lone tua , qu^ vicilti foi orcs tuas pecca-

a >• Non qaoJ jbfoiiire (int lulli lej peioiis couipatatione.

f tistuiSjfceleratiusagensabeisIuftificat^funt.n ate.Ergo

S 6^tuconfunderc,&:porta ignominiam tuam,quieiuftifi-

cafti fbrores tuas. Et conuerca reftitues eas couerfioneSo-

domotii cu filiab fuis^S^: couerfione Samari^,&filiaru eius.

^^ <;sm't'f p^iffif . H!eronymu,s. SupLnbi.Tfcminariiim
i ^fj^uriraspan!.sabi!nd.intiareriim,i5c ocium. Vcl §m.

Ix.deliciarum luxurisq.abundantM Diucs ille Euage

liisnonaUud pccc.ilTc mcmor3tnr,ni(i cpopcrib.& di-

p isaffliic"ns,in tania crupitlbpcrbiam vt manu no por

r-ctindigeti La-
ii^-j , couditionis a

fii oblitus , vt ne b
U quidem quod

pjijciendumerar,

drtmifcro.vnde c

zUi.QuifeexaMtM

fKiibUuhiir quife hu

nuit cxaltiibuur. d

\jEt ocium ipftus & e
^filrumeius-.^mam

f^o,e"c- Hierony.

A,),dclitis iuxta il

iiiifenrum.Inde-

fitrijs eft anima

haiinisociofi. Se-

pen. eftaliquid a-

gefine agernoftri

pe oris manu ccisate maiaru cogitationu setib.occupet.

C :.Sariii'i-tdim. Hicro. >eruus.:.jih>,s Phiiicaicw domim fui,

ty )n facienf.va.ni.Et.Votentes po:tnter tarmenia patfntur.

^ 'heodo Hancaijt comparationcm facit non f m fola
pcati.fcdf^iTi prouidcntiae quaiitatcm. Na tamctfi pec-
calt,& infinita facinora aufa cer, Samaria,at procul,abc
rai Dei teplc&parua certcquada vcnia licat.Cu & fub
ali1rcgislmp.dcgeret,&: in (acro Dci replo legitimaper
fici:nequiret. EtSodoma itcm neq; piophctam habc-
baincq.lcgislatorem , fcd fola naturalis legisdodrina
frujatur.Tu vcro & legem habens,& facerdotes & pro
ph(ks,&facrumDcitemplum,legitimiimquecuhfi, il-
larfimpietate lcctara cs.Ouare oftedis illas vcnia dignas
d irru iO".Secuda poft naufragiu m tabula eft cu pccca-
uctjerubcfccrc,ne audias.f a icsmeretricis fa8a ifi tibi.no.e.
irUiO.if.Hkr. Vt propria.f torqucarisconfcientia,&
ivurolutatcppriafuftinecruciatu,ne fuftincasi ppetuii
c ixmi.Hi^ Lxx.C^iscorrupis,aliascorrupifti/(oro-
fesias.tuocxepio f ad maiora peccata j9uocado,vclut
lifal;rdos m iie vmes.opc dignitate dcturpas.exeplo lai
C0Si)ttupat,vfi.^'i/:^«Uj/2^j«ecJ: vuim de puftlUs iliis,^c.
f £,«co. /t«:/<rf.Hteronyiiius. Poftconfufionem fequi
turlnominia, ignominiam corre£tio,corrcftioncm co
iol4o,& eam falus . luxta illud • TnbHlatio opcratur pa-

i

z

4

J
6

7
8

9

lO

II

12

«3

ttentiarn,patient!a pYiibationem .pyof'atio fpe)n. Spesautem nnn co fx
findit : in futuro.f quia in prxfcntiaru fua per confufio fixod.^.*
ncm pcccara dclcuerunt,vnde. tsi cnnfufto qu.t ducit ad n/or
ivm,&tll ct>"fuiw ijUieducii advitam. Spiritus quoqj fanftus PfaLjj.t.
peccarores hortatur fic . Confundamur & reuereantur cmnes

inmici mci conuertan-
tur retrorfum & cofun
dantur valde veUciter. ^r , r .

Etinalioioco.i./cL^/i'^'"
tu prmum iniquitates

tuas,vt iiifiificeris.Et. Prou.i8.c.

lu^us accujatorfui esi t i.q.i.c.nS-

in principio ferrnonis . "^*

Quid ergo mirum

fi prouocatur leru

falemadconfufio-

nem,&ignominia

quas fororcs fuas iii

ftificauitpeccando. r.

* Theod.Cumali-'^ . . ^

quiseftinhonoreLr;"^*

nilintelhglt, IgnO uitarem.f.So

miniaafFedus,fcn- domorum &
fumpriftmi percipithonoris.Etlerufalemigiturnonco *""^'^" ""*»
gnitohonore fibia Deoconcefro,obfidione& captiui p^^j
tare luum agnouit Dcum . Idcirco a Bearo Dauiddoda *
exc[2mdil,conf.tJio fu^ui me^ c opeiuit rne.
g ft co/»«f .Grandis profc£luspoftpfufione,& ignomi-
nia^fibiC)ciiuduioillaralibeteracccpitQ.d.ira Dci fu
ftincbo ,qihpcccauici. Promittifci reftoin antiquiifta-
tu.Scd ga coparatione iccleru cius,iuftificata eft Sodoma
& Samaria: primurcftituitpucrfio,vel c^ptiuitasSodo-
morii f m Aquila, fcdocaptiuitas Samaria: f m eundcni.
Nouiflima reftituifleruiale.Cui.n cft dubiu,g7intcrtrcs i,Pct.4i.d.
Gcntile,ha:rcticu,ecclefiafticu:mult6maiorib.pcenisdi- £a:ec.j?.c.'
gnus fitqui maiorisdignitatis eft vii Petrus.re/>ajf/f,wi«
\.ipixt luditiu a domo Dei. Et in hocproph. // fai.His mcis ini ipi
r-jVt.f.extralerufalefororib.antecouerfis&reftitutispor
tet[ ignominia fua,& pfundatur fuper peccatis fuis, & fo-
rorcsfuasconfolefdugrauiuspunitur.Vclideoconfun
datqiiia Deuad iracijdia prouocauit, vndcpatet noefle
naturale iram Dei.fed clcmentem. & manfuetum vicijs
noftris adiracundiam prouocari,vnde. Secuudumduriciam '^om.i.i.
tuam & impcenttens cur tuum thefaun^i^as tibi ira in die ira & re- Exoii J.a«
uc.m K^rc. Et alibi. MiCifH iram t:iam,& deuorauit eos ficut fiipu ^
/^.Quod.nconiudu eft&in vnocorporecopulatu.mit-
ti non pot : fed qd cxtra eft,vt lancca, telu & huiuhnodi.

,.^

NICOLAVSDELYRA.

.* I |amritas pa. Ddiciose vinendo . ^l^omine.v.panti intelligitur
Clm ctbns in \cnptura.
1 ^bundantia. Diuitiarum malc act^uifttarum.

3 iOCinm abonisoperibus.

4 Enianii egeno.Pe»- defeBu mifericordi^,no potetix,T>t patet
expkedetih.tt cjuiailia ducunt ad vitia carnis peiorif,'ofubditnr

5 Efecabo. Exmendo viciti contra naiura cjiefi abomimbile.
-^ Eabftuli eas . S tbuertendo ciuitatcs illas.Genef. 1 9.

!> nt vidlfti . Et te exnnplo e''"s nnn cifiigaHi ijuod aggrauat
fi:cc<H.lnHfb.hub'tttr.Siclltvidi([i.f.iuftt'fiendTi,vndeGcn.i8.
f'<^icdominitsdeSodoma,iO- Gomorra. Defcendam & videbo,v-
trumlamorem qui venit ad me,opere complemrint : Teccata aut
Sodox hic enumcrata nofunt itagraitia de genereficutefl idolola
, ttia,4£cummultis alvfs vici/fs vigebatin lerttlale& terra luda.

8 Sinaria.di pec.tuo non.pec. Quiipopulus habitans in ic-
"■■''• ' oluit idoli in domo domini poftta tepore Mcmaffv,i\.f{(g.

fmgrauiffimumjicui turpiljimum efi muliert:^ indmat
adulirurn adproprium leiium mariti.

9 EuQi. ^pn abfoluti^fed tn cotnparatione tua ftcut pallidum
^"^'ilmKmad nigrum dicitur album:&fccHndum hoc dixit ludas
Gen.i.d.de Thamar,l\iiiior me eft.

10 fZO.P^eprehenfa malicia^hic cdfeqiieter fubditur pa;na:& pri
f'" 'iiunciatur comparatiuc.fetuncto ahfoli'te,ibi. Et faciam.E*
'". ^'^Oipme fimul poniturpfne c6min.itio,& ftquvns Uberatio.
^"corimum d/miir.Ergo & tu &C.'./'<m><»» confnfibiiem.
" }^£vi.(olnmaiis.

12 Igo & tu. R^petitio efi eiufde fenteti^ ad maiore affirmatione
H ' COWd.i\a.Sa.exponit hoc dc tepore Mefli^,(ju£ expcHant lu
0£i,aptirra Sodcmoruqua fubuerfa igne&fulphute legitur,Gcri.
'9.^t fanabitur & crit ita pulchra ficut a principio,ei^ m
«'"^ ea duitur Ge.i 3.3, r«t irrigabitur ficut paradilus dni
SedU expojniofttiidaturfupra tironeu ftmdamZ-tu f. ^ Chrijius
)'t vnrus m mundu f f qi dic it.Hier.cp fcriptura ioquitur hic me
t^ph<ice per conuerjmie Sodomoru jignificas louerftonc Gentdiu
«« CiiJiunr.Cf per reuerfionem Samarif reuerjionem hpeticorm
I

ad viiitatem ecclcjiijjiicarnya qua dijcefj€rant,ftcut decem trib.a re-

gno Dauid.j.!{eg.ii.^Per reuerfionem verb Ierufalem,conuerftone

Ciyriflianorum <& peccantium in Jide tamen informi manentium ad

bontm.Sedquiaifta expofitiovidetur aliquib.magis rriyflica quam

literalis,ided aliter exponunt dicentes, ^ per SodomaminteUigutur

duiX trib. & dimidia exifieies vltra lordanem eb ^ erantprope So

domam,per Samariam ali^ Jeptem trtb.cum dimidia,per lerufalem

regnum ludc.Et hi dicunt,f omnia ifia. Etconuer.&c. Impleta

fuerunt in nditu de captiuitate Bahylohica,in quafuerunt duc tri-

biis.J.Iudf & Beniamin , & aiiqiii de dicerrttribub. qui iffkgienter

manim regis ^jjyriorim venerunt ad habitandum in regno lude,

& cum illis de regno illo captiuati fuerunt,& cum redeuntib. Scd

hec cxpofitiovidctur in duob. deficere . Vrimb quiafors lud^fuit

via<i_ts propinqua "^cdcm^ qtiam Jortes vitra lordanem exiftertcs:

quia marejalis vhi an^iquitus fuit terra Sodomorii habitabilis,clau

ftt terminum fortts ludc a parte oriental't,& partim ameridionali

quia cft in angulo vtnufq; lateris,vt patet in defcriptioneterr^ pro

mifftonis . Secundb, quiaredeuntesde Bdbylone nonrecuperauerut

Samariam & ciuitates ei prupinquas,fed tenueriit eas Gentilcs illHt'-

Milji a regeylfJyioru,vtpatn.i. EJ.& T^eemia:,&et in Euangclio

& .A3..ApoJiolvrum.Vropter qtiod videtur milnfaliio melioriiudi

tio,q> h^c literapotcft exponi magis ltteraliter,quamdicat Hier.Et

yitando errorem l{f.Sa. conueriio tamen cu vtroq; inqtiantu diciit

hanc litetam referri ad tfs Chrifii . Sed fecundu expofitioncm mea

pcr Sodomam intiil^gitur poCutus .Ammon,& Moab,eb^Loth pd

tcreo>'ubahitauit m Sod<jmis,Ge. i^.Etfiiie Loth matres eorfi ibi

fiai^fuerunt.Ver Samaria vcrb Cenlles ibthabitantcs,vt di3u eft

& per lerujalc populus hidcoru.De omnib.ifiis aliqui fuerut coucr

ii adfide ibtijiiper pi^clicationc lius & .Ap»JiolorTi,ftcut patet de

ludps in Euagciio 1 multis locis,(^ in .AB..ApoJioioru. Similvet $

Samarttanis quoru aliqiti credtdetivt ad pr^dicatione Chrifli, lo.^;

& pofica adpdicaticne dilcipuloru.Ati. 8. Et jtmiiiter de^mmoni

tis & Moabitis ,qucru tcrre erdt ^ppinquf lude^ vnde cxtcrut Xpi

difcipuli ad pr^dicandJi fidc per orbe & ftc primb prfdicaueruut in

partib.prepinquis, & lecundiihoc patet ittera cx diSis vjque ibi.

Tom.4. P p 4

119P Giof.ord.&NicolaideLyra iz^c

c l^^nfuitautern. •}« Thcodorctus. Si non didiciir. in
qnit . Sodomoriim fupplicmm Sc diuulgatum tu
orc tuo illorum cxitium, qucmadmodum tua n»i
{idio in Syiix & palcOinx cinitatibus quidnam am
mali pcrpetraflfcs? Neqiic.n.illorum tibi cxcmplnm

fuit, lcdnihil

^>a EtconutrtMm. ■jtThcodorctus.Reftirutioncmhicnon
A in jnelius fcdin pcim appcUauit.Rurfus.n.idi ima illud
fcriptur.T.quod depr^tcritis loquittir vt de fatuns.Sodo
jjiis appofitum dl Quodautcm dicit.cH huiufmodi.(^ic
madmodumSodomacum cffcntdara, &aplurimisha
bitata.inprininam ^

formamrcftitui.fc Etconuertamrcucrfioncmtuam inmedio earu,vtporres '

cu\1orib!cff°ntva* ^ ignominiam tuam,& cofund.uisin omnibus quxfecilU 2

cua,quaiiaerat.in- confolanscas.Etforor tua Sodoma& filixcius rcucrtcrur 3

adantiquitatcmfu.i,8^Samaria&filiiEciCisrcuertcturacl

antiquitatefuam,& tu &:filixtua: leucnimini adantiqui

a 1 Vi ruburr'iunF>n eius leiutcrc ad mnnoruni.M liincrcs. r

tate vcftram .Nonfuitautem Sodomaforortuaauditain
orc tuo in dic fupcrbix tuac,antequa rcuelarct malitla tua

a »R.euciiia eil.l. .1 rias in npprobriuu. HlMtuni jiricuniflis vibibusSypT.ic piirKmi. /

11- in

ob
ius
ro-

n

tcquam aedificarcn
tur:ita&tibi,adcm
pio n.dccorc opcra
dabo vt in priiliaa
rcdcasformam.

Hehr«orom ^ Et\ioror tuo . mt-

fabuia de So ronvm.Iudsi mtcr
doma & icru alias fabuUs di cut

)U1

' ■1

faicmc*terif jp,3^^ug„ti, chriQi d ficut hoc tpc in oDprobrium filiarum Syrix , & cutflaFum

!u"sr«a:fi:!;"i-idea,Antichri.

candis Mef- «« & m millc anno

fKicmporc. rum regno Sodo-
mam reflituenda,
vt fit quafi paradi-
B fusDci.&quafitcr
ra Acgvpti : & Sa-
manam in foclici-

•quod pep» tatcmpriftinam.vt

in circumitu filiarum Palcftinarum,qux t ambiunt te per

a ^Ergo. f*Jup fuperafti jlias in Itclcie.

gy ru.SceIus tuum & ignominiam tuam tu portafti,ait dns

Ideo vt porrci.lce irum

Deus . Quia hoEC dicit dominusDeus . Et fiiciam tibi ficut

at Vt rccipias quod niercris. b ^«'1 nililuin .1"r rcs. _

defpexilii iuramentum,ut initu faceres paclum : Sc^rccor- 1 5 cSnfcfiio "

«f Cuuj.Cimpletuai fuerit.Ego occidim ti cga viuiHtJbo.egopetcatnm 4c ego lanabo. lO n '

s

9

10
1 1
12

«4

nusdclinqucr^,
feueras.
d In opptobri\
liartii» Svu .
3arhm . Hici
Syria in Hjj
citurAram,'
tcrprctatur
tas,& iuxta
tioncm ill;
Ilaii, vbiA
Ephraim c(
contralud.):
rulalcm , h
rumar"-'^
tia, qi

mitatcqu£rii|tca
tix ficut ha:' - -
impugnat i.
inquofcilicccra

.f. dc AffyrijsTcuer
tanturin tcrramlu
dzam . Dccem .n.
trib. captas a Phul,
& Salmanafar, &
Teglathph.ilnalar
rcg^bus AffyriorQ

icgimus,& vfqjhodicibicffecaptiuas. Icrufalemquoq;

tunccffe fabricandum,& omncsfiiiasciusvrbcs.f «Sc vi-

culos,& caflclla qusfubciiis fucrantpotcflatcvtprius

florituras : & ipfam auro & argcnto & prcciofislapidib.

trucndam,vnde Ifaias . ConUitnam tudires ttwi jicut pnur, &

ton///w«70s tuui l.ciitaprincipio,&c.Et Dzuid.B->iigr>t fac </< mi

ne in bona vqluntate tua Sioft,vta:'tthctniu> miiri Ien'Jale Et all-

bi..yiedificabuntur duitat^s lud,e.]\\i ita. Nos autem dicimuSt

ep Sodomarcditinantiquum flatum,cum naturx fuae

fcdditaGcntilisprius& impiaanimaintclligit crcatore.

C Samanaquoqjrccipitantiquam beatitudinemherctico

rumcrrorccontcmpto,iundadodrin2E & fidci Chriflia

V{3i.7XA nx.Et tunc Icrul'alem.Ideft,ccclefia rcucttetur in flatum

Ibid. iJi.a. fuum.dc qua dicitur.Faflwi ci tnpace locus «M.Et alibi. U'

GaL4.(l. rufalem qux Itdifiiatur vt ciuitaSt&c£t irj Apoftolo. i^* auie

furfum etfl lerufdem,libera ^l.

potcft prxu

quoq;

arroganna b

b fQito'! oliio liahiiit lecum. c^^Alias meit

dabor c$;o pj*^i mei* tecu in dicb.adolelceticE tuar,& fufci

a^Nonlrp"; i|ur'M.r.T!'-niti'- 1 F.ujn^elii .inmi iit rcin|'iti-rinim «I^ic. K lOpcrum.cor.itatioini

tabo tibi paclij sepiternu.Et rccordabcris viaru tuaru,&co 19 I^^cft , Phiu

f Recoidja f. ^Samjnain.&Soiiomain carumoue locia». jq rtlm CUtll

fuderis,cu recepcris fororcs tuas tc maiore cij minorib.tuis alicmgcnar
^ quibus m

i&i«.i.f.

Pfjl.fO.d.

Pial.<;8.g.

diucr(bru[Bii|fii
tibusdogmatumerroroftcnditur illud& opprtAfc
habet Icrufalem.cuius vicio fuperatur.
* Thcodoretus. Poftpoenam bona quoquc
tur . Tu enim mea foedera.inquit, afpcrnata 1
qua: mecum pcpigeras,violafti,fcd tamen omi
dcferam, vcrum vbi tc dil<:iplinainftrudam ,x<:\m
cdocucro.foederum illorum recordabor, quajolit crij i
pcrcufll, cum adhuc effes infantula. (Itacnn
tempus.quo in folirudinc eft commorata) & ftai;
ftamcntum mcum,&c.

c Et fufiitabo paHum. * Idcm. Primumcnim»
praedicatumefteuangelium, dcindeomnibus gcw^
lird ctiam pcr magnum Eliam rurfus prxdicabit amt
mundiconfummationcm. Ego igitur,inquit,oiriattf
ciam tuam vtilitatem prou idcns.

NICOLAVS DE LYRA.

' I Vt ^OTtcsMgnoM vtftenetur hicconfequutiui.^dconueY'
fioncm.n.J tdtorum aifidemfequuta e(l eorum erubifcentia & co
fufio de peccatis prxteritis,& maximi inprocuratione & confcnfu
mortis Ch>t!li ptr veram pceniteniiam,vt patet .Ad. 2.
3 In omnibus qua: fccifti con folans eas,&c. Quoddam.n.
folatium eli mijcfis, oaberefocios in miferia . yel melius,quia per
mortcm Chrijli a ludxisprocuratam, venit confolatio Geutibus per
i^p^fiolorwnpndicationcmj^nde ^3.1 j. Vaulus,& Bernabas
dixerunt ludxisobJiinatis.Qn\di\n<ii\%nosvo$ iudicatisxtcr-
nx vitae, ccce conucrtiniur ad Gcntes : fic cnim prxccpit
nobis Dcus.

3 Et foror tua audita in orc ^d antiquiatem fuam .f ad fi-
dem LuthyVnius vtri Dei cultoris ficut edotinsfuit ab t^braham
apud quem di:i manlit:& fic habuit fidem Chrijli .Abrahts promif-
fiyGenefz2.I»fminetuolenedicenturomncs Gentcs.

4 EtSamaria& filix cius rcucrtentur adantiquitatcm
iwsm.J.ad fidem ldfiic,& aliorum ftnum }idelium,nui hahitaucrut
ibiiiiprmcipio ingrcffus filiorum Ifracl in terram illarHy quihabue-
runt fidcm dc Chriflo venturo,

5 £t tu & filia: tuas rcucrtimini ad antiquitatcm vcftra.
iiuodpatct impktum m .Apufiolis, & dtji de lud^u auftdcm VO'
tatis.

6 Nonfuitautcm Sodoma foror tua audita inore.i.
tjuandtufuijli inglortapotejiatis tu^,ita defpiciebas eam, ^ dedt'
gnabris de ea aliquid dicere vel audire.

7 Antcquam reuclarctur malicia tua . Tcr matiifeilam

^an»

iitm

Dei vindi^am .

8 Sicu t hoc.f.captiu itatis Sedechitg (f populifui.

9 In opprobrium./^d^wTOc/i. |

10 Filiarum Syria: . Quia ciuitates Syrix, & aliarwn t
ctrca liid^.im cpprobria dicebant dc populo ludx captiuat

1 1 Scelos . Tcr vindiBam Dei.Et loquitur hicprophua r,
pcrmodum prxteriti,quia Ei^eclnelihaprophetdtut anted n^
nem cmitatis lerufaltm.

11 Quiihxc.Cuiusverbumnonpotefleffefalfum.

1 3 Et fa. Hic confequenter denunciatur ptena abfoh:
futura mifericordia tempore Chrifii.Dicit igitur in pc.j...
faciam tibi.m/erent/o pcenam.

14 S\cnt.<ic.lVirzmcmum.tranfgridcrJo legem,ad '
Jeruationi m te obligajii in monte Sinai t xo.z.{.b. Onin
cunque loquutus cft dominus, faciamus & crinn obc-
dicntcs.

1 5 Et recor. Tunc cnim promifit Deus fc eis mittere Ch
cundum quod dicitur Dcut. iS.e.Prophctamfufcitab
rnilcmtui,&c.

1 6 In dicbus ,6(.C.Quod fuit in exttu de .Aegypto,& tet
tionis legis.

17 Et fuf. idefl , paHum noux legis , cuinonfuccedeta
turum.

1 8 Et rccorda.via.P/wVe««/o deprccatis prxtcritis,vt j

1 9 Cu m rcccperis.y.a//af Gentts tntra ectltftam, q-ia >
fuitin ludicis.

20 Te maiores . Quia aliqu^ Gentes adfidem Chrijii i i««W
etunt maiores gentes Iudaorumt& aliqu,t minores.

'lEt

'm,(e
dsfi-

OTtd*

fu.

ditjt

fl|:Ol

iscf

Ezechiclis Cap.XVIL 1*202

nonftt tibi. Hicron.Qnod fan(!Jorum eft,vndc:0/ m
jmer aivus 0 CorinthtuEi deSaliiarore: ^p r ms osfuii
tios:Et'mPf^l.-^ipi^'^i"r»inparabolisosin<uth:VcccatO-
ir. V<:ci:a;u,quitjce. Ef: Tccc t ri d x:t Deas^quart tu
.. meas, & ajjuTTiis ujtiimtutummeiitti per os tuum < Et:
vM)ra,Luda

'(• peccatoris.

dichur.^pe-
:m,CSiri/pl(bo
Vnde debe-
fiam,cfiper
milticordia Dci

moriam noshaberepeccati, &femperosclaudere,quiaD
non cx operibusnoftris, fed ex Dei gratia faluati fu-
mus,&c.

i< 1 hcodorctus.His verbistrespueriquoquein forna
cevfifunt.AfcitisenimpopuUfccleribus,fupplicantesdi

cebant.Etnuncno

a «lAlijin probationem.Oporift eniincffehirer<:f,vtquiprobsti funtjmanifeftifiam in vobis. gft HObis aDCrirC

b TMetito.r.fed e.\ meamilfiicoidia. 1 Vt.f.cumpoenas pto fscrilegiofuliinuciis.veniam, r / «

non rli p.ifto tiic.f- ' ex clementiaconfequaiis I OSiCOniUilO OC Op

Et dabo eas tibi in filias , fcd non ex pado tuo : & fufcitabo * probrium fadi fu

1 runc. a ^Rer rd ribc.icticiotummeorum. J mUS fcruiS tUlS 5C

ego padum meum tecum : Et fcics quiacgo dominus,vtre- 4 colcntib. te. & Da

a •!>icotiIl-* ou dic t . Nonfumdsgnus vocirt aj-oftolus, - uoiiiaui pcrlcquuiusfum ecciefiam Dci. 5

Kccmus prifti- a corderis,&confundaris:&: non fittibivltrat aperireospra: ^
"aftn°Euangelij confufione tua:cum placatusfucro tibiinomnibuscjua^fe- l
Dei mpiternum, cil^i, ait Dominus Deus.
lc «ni placatus

nob fuent dominusin cmnibus qujE ftcimus,me- busnoflris.

moriam

t excufatio

niel.Tibidominc
iunitia,(Scnobisco

fufio faciei Hcutprepcer pu-

dies hxc, & regib. dorc tuusit.
noflris,& patnbus
noflds, & principi

NICOLAVS Dt LYRA.

dabo cas . i^ia omnes fmt ftlif ecdefte in ^pofldis in~

d non cx pafto tuo. Hoeefi ex •pinute legrs iteteris , fed

vuui ievjubditur.

j (nkitnbo. Quod dicitur pa8umnou'.'.m,^onfccund!mpa

Hntk OnbitiitumyIere.il.

4 Et

4 Etfciesquiacgodo.Per»j<V<ic«/arfm»««ew Chriflioflen
fiua.

5 Vt rccor.Sc confim. Depeccatistuispr£teritis.

6 Et non (it tibi vltra . Quia non poteris dicere , quod aliquid ^
omiftrim dc benefjtijs patrihu^s promijfis.

7 Cum placatus fucro tibi. Ver caritis af^tmptionem.

8 In omnibus qua: fccifti. Quiapa/fio Chrijii in carne ajfum
ptajufficiensfuit addelendumomniapeccata.

A D D I T 1 O I

]C3p.^6.r>bidiett"ri>i'Pollil.V:\ict tuus Amorrhzus.

hqmidicitur hic . Pater tuus Amorrhseus, & mater

'm' thX2.Troprie potefl fxpoui vtJonat..Ad cjnudjueudum,^

ifxpl mutant modos loejutndi jtcut & loe^Hutiones pe-fona-

M cjuandocjue rnutant perfonam prtmam (jr fcundam &i

■,vnde i£ m hoc loco quandoque loquitur propheta patria le

.itan£,nin rcfpeclu ciuitatis nec templi, Et de ilU dicit: Pa-

is Amonhasus,& matcr tuaCethia. quia iflifuerunt

MOitbus iSr JamofionbHs tUiHS terrx h<ibitatoribus . Et fc-

ijlum modum intelligitur illud quod dicitur infra eo. cap.

tterita & filiaeiHi : quia loquiturde ilta terra qu.t prius

iiololatris .Amortheorum,& poHeafub idololatris lud^o-

m autem fequitur: Et quando nata c%:vertit fepropheta

_.. tndumcum populo lerojolymttano fibi contemporaaeo &

expo tnrficut in VoHil.

A D D I T I O II.
fc e lem cap. vbi dicitur in Toflil. Tranfiens autem per tc.
nctum Hebraos hoc quod dicitur : Tranficns autem pcr
IV rturad illud quodlegiturin exitu Ijrael de .Atgypto, quan-
iali tranfiens ad percutiendum primogenita Aegypti yvidens
fa^ lem agni Vafchalis immolati , non permittebat eos perire,
»</(«(/, i2.£/.TranfibitenimdominuspercutiensAegy
ptio cumque viderit fanguinem in fuperlineari , & in

vtroquc

vtroque pofte , tranfcendet oftium domus, 8c non finet
pcrcuflioremingredidomosveftras: ^»o<//»*opn^ videtur
hutc refpondere quod dicitur hic . Tranficns autem per tc, vidi
te conculcari infanguine tue,fcilicetfanguine agni.Et dt.xi tibi . In
fanguinetuo viue,&c.

A D D I T I O IIL

In eod.cap.T^; dicitur in Voflilla.Vropter quoddicit Hieron.

Expofitio beati Hitronymibenepotefl dici literalis.t^am deccm
tribus recedentes a cuttu diuino & a regno Dauidper Deum ele^Ot
pi oprie pofjunt dici haretici: per Sodomos autem infcriptura ficra
nonfolum mtcUiguntur Sodomi natione , fed etiam eorum imitato-
res,vnde if^. i .c.dicitur iud^is:A\iditc vcrbum domini prin
cipcs Sodomorum auribuspercipitepopulusGomorr^,
i« quo 1'jC(j manifeli^ ad literam accipitur Gens Sodom^pro populo .

eos imitante . Dicere autem quod per Sodomam intelligatur popu- ^
lus .Ammon & Moab,prout Voflil.vuU, valde rtmotitm videtura ^\^l^^^Xt
fignificatione litere.T^ec credii,qudd hoc inueniatur injcriftura fa- fj^jx , vtipfi
crainaliotoco. Et notandum,qubdexhoc paffu Htbrtei adimant h<i os>'r\mw- ^
bere validum argumentum contra nos qui Chriflum iam renifie Meflfia» non.
confitemur . Dicunt enim qubd ex hoc tjuod Sodoma & Gomorra ""™ ^*'»*"''
nonfunt reuerfte ad flatum prislinum prout hic propheta pr.enun-
ciatyfequitur quod nondum venit Chriflus de quo agitur. Sed hoc ar-
gumtntum tuacuatur piane per expofttionem Hieron. quxfundatut
injenju literaUmodopradiBo.

h

C.P. XVII.

ITfacIum tfl,
&C.Aqi<ih. a

c A p. xvn.

ramtermmos Gentiu,

t-Ccl n. ! J -J J- ■rl-L &vtrcs eorumdeprx

T lactum elt verbum dommi ad me, dicens : Fili no- , ^abo &c. Nunc fub

Hicj.SecnniJum
•An33gem(quamuisviolenta vidcaturintcrprctatio) fi-
oit«teraanimantia,& adbonam, &ad malampartem
tere ntur,ita & Aquila Dc lcone in bonam partem di-
Cltu:at«/«i /cow;«rfa.Incontrarium . ^duerfarius veller
^ts,tanqttamleo rw/iens.&c. De Aquilain bonam par-
tera.iiodiuftusdiuescffcftusfaciatfibipcnnas vt Aqui
«,viioflit reuerti in domu pra;deceflbris fui. Et in Ifa.
rant in domino afjument pennas,vt .Aquilie.KtGthzntcxn
H"i ' xcrat. Fortitudinemfaciam &fapientia inteUigenti<t aufe-

ram

perfonaAquilede^Sg«i»-<»-

Libano,qui interpretatur cador,& referturadThymia
ma non vuU parua & humilia virgultaperflringcrcfcd
fummitarcs ccdrorum , & dc principibus ac ftirperega, j^jf, ^ j
vnde Habacuc: tfae eius eteifa.Pomt autem tcftamcntum
cum hisquosccperit,vt regi Babylonio coUa fubmittat, i.Timr.cf.
&iUudimpleanr Apoftoli : Quos tradidi Satantt ,vt difcant i.Cor.^.b.
non btajphemare . Et alibi: Quos tradidt Satanain interitum car-
nts,vt fpiritus faluns fit . Non debemusergo,fi obaliquod
pcccatum de congregatione fratrum & de domo Dei

^ cijcimur

NICOLAVS DE LYRA.
C A P. XV 11/

* 1 T faClum c^.HiiC efi tertia pars in qua propheta arguit

J' populi lud<e fligitiafub mctaphora cedri tranfplantate,&

'"* vento vrenUdeficcat^.Etdiuidttur in duas partes,quiapri-

mo

iMOB^ULlTEB^.

t J^^^^^^fl- Inhoccapitulofccundumfcnfumlitc-

'aKponiturtranfmigratio loachim rcgisin Babylo-

' ncm.

mo pnnitur flagitij punitio,fccundb remedi promiffio,ibi : H?C di-
citdominus.P*''»?^ in ctuas,quia primb paraboia ponitur,lecun-
do expo'iitur,ibt:Ex faftum cft . Trima diuiditur in tres partes,
quia primbfub parabola defcttbitur lechonifi tranfmi^ratio ($ Se
deilna fubfiitutio,fecuiido eiufdem rebeUio,ibi : Et faftum eft,
tertio,eius captiuatio,ibi:Dic:Circa primum dicitur.

^ Prodone-

loncm,&inftitutioScdechixlocoeius, & rebcllio Se-
dcchisE cx confidcntia focdcris initi cum Acgyptircge:
ex quo fequuta eft cxoculatio Scdechix & cius duiSio in
Babyloncm.Sicutdidum fuit a principio huiusoperis:

Vna

I

203 t /Gloford &NicolaideLyra i2,,|

eijdmurrcluaarttrcdxqao aniroola^amm nos fcntcn
tiam fcrrcSc cum propbctadQmmi dia-rc: /•-»« ctommf^

tamcnfrcqucntcrcucn.tvtaltcri fubditi.adaltcrnm tra-
fcamus qui nobis fuum promittit auxiUum, ncc Imit ui

pnftma (CntCnna ^ ^oWcorom fitnificM-ffe quc.ddimar:i.»ribotaenim aliud erhi, prif:rt. aliLd ffnffb tcnrr.

pmancrc.Scdhoc -j^j prjjp^nearnicrma ,&narraparabolamacl domulf- i
nr«.c;"S& b racl,&diccs:Ha:cdicitdominusDeus:Aquilagranais,ma- .

tkn|italit.

t noueDaru
pliMiiouuin

CIIM

t ae(odaiio-

i (A-eetn po

liucillud.

arcfcant gcrm.na,
& contra paclum
faccrccrcdamur.

g T"*poa< snVifiJ.

* Thcodorctus
Acnigmaticc iubc
tur cis prophcta-
rcvtqui audiunt,

i ^Mii't .'mjx""» iiaiionii • 4 ■< iiinunitrjbili valla uscxTcim. b 1 L.\.X vr.gu.mn.

enarum alarum, t Idngo mcmbroru du6lu,jplena plumis &:

. iP.ueiUiumGcni.um b .Teint.lum. t ilechoi.i m 1 ic;ein lud.i, cuiu mai.e fu«

J.. princijibus popul^ cunftifnne c pbus lcrula em « valis temyli.

va'ii.tatc:vcnit ad Libanu,6i tulit medullam ccdn. Summi-

a tlii Uabyloncm I qux cu in fCiraChan^an.

tatem^ frodium cius auulfit,&:tranfportauiteam interram

• <|LXX.Mu,au. b INuhariiani paituun lechoniiqueai.veifonomine vocauiiSedechijin,

6c iti^rm n c.uf.i'fiii iirartcci

d Ch ram.ldc^kin Rabyloncm.vbi Tcchonias cofcrSt,!

dc cuius polk-a £',cnerationc'ficnr Mitrh. tcftaturjd( i

nus naru.sc(tpcrS3lJtiiicl & Zorobabcl.

•}« Theodoretus . Babyloncm Chanaan nunaipjiit»

proptcr moru.ii cognationcm

c Et tulii.-ut
Proptcr hoc S
chiaiii dcddr
Hoc euim pr
choniarcgc d
ratoabijt . NJue
anipliusrcgvi [j
banum a;
fcdcampu
renduniar;
f Cn»w<7;?i.i

■5« Idcm.M.iijj
imbccillc fui'10.

n.
>

it.

a.

rCVtqU. aUUlUlll, & ,cscm n t.ui.irm iirarrcc. Il- 1 r fC n Ti I L

non mtclligcntes chanaan,in vrbc + ncgociatorupoluitillam. Ettulitde le- J° J„^7."n.i"" -

3,mit^id"a'maius minctcrr^.&^t^olultillud in tcrraprofemine^t vtfirmcUct ,, cn.mtc-^rir'

i^ll iL.*",?,, nnHiri a^lmp-r., 0« ,• o , c 1(^i. non aha radic ■mpcnj rtr.T, -„,. d IPat.uum r_u,. ijnuHrcnt 0.

inqUlieilua ...aM.o ' ,, *'^ ,^ . .0 c1(^i.nonaharadic*.mpcnjrtr.T, i.„. d IPat.uum r.„.

Sc S;:^m^'r?.l^i';o radiccm lliper aq.Sas multas . t In fupdtficic poluit illu' J.

r^ , ^ . a ^Quia (ub alio

SctSs pVr" c Cumque germin:'.fllt,crcuit in vineam latiorem,humili fta

Cioiant a 1.i.. ««'''rui l'dc...u.n,fei ic;pictrct.,dBalnlon.a:impc,i,m. b fSubaudi^Aqu.jan. ^y mit V-tjpulU 11,

b .^'/"'/.1. Dux f tura,rcfpicientib. ramiseiusadeam,&radicesciusrubilla ,8 & multitudii :po
Aiuilseinhocpro = « \ Nnthanii.iiui&scdr h.ns , . 19 liati.

phctaponutur,dc g eiant. Faaaeft ersovinea,&frua:ificauitinpalmites,& 20 g Frutiilkauit pd
prima nunc dici , a vbaraorcx-^es^.vpti. zi mt:es.*ldctr\oa

tur dc altcra in fc- h cmifitpropagincs . Etfa61:acft Aquila altera grandisma- 22 ampliusinqi ^x.

n nuilfcnt 0

14 ncm,& in h

15 tcmabdudi.

16 inpaupcrtatc lo--
.7 quc copiilfi it,

qucntibus.

•1« Hic Nab